📅 2022-yil 20-oktabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2022-yil 20-oktabr · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2022 йил 20 октябрь · Президент қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 20 октября 2022 г. · Постановления Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 20 October 2022 · Presidential resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Қарори
Ўзбек имо-ишора тили ва Брайль алифбосини ривожлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида
Кўриш, эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган шахсларнинг саводхонлигини ошириш, ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, уларга кўрсатиладиган таълим хизматлари сифатини яхшилаш ҳамда Ўзбекистон Республикасининг «Ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқлари тўғрисида»ги Қонуни ижросини таъминлаш мақсадида:
1. Ўзбек имо-ишора тили ва Брайль алифбосини ривожлантиришнинг асосий йўналишлари этиб қуйидагилар белгилансин:
ўзбек имо-ишора тилини янада ривожлантириш ва унинг ҳуқуқий мақомини ошириш бўйича комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш, ундан мулоқот воситаси сифатида фойдаланишни рағбатлантириб бориш;
ўзбек имо-ишора тили ва Брайль алифбосида ўқитиладиган таълим дастурларига қўйиладиган давлат талабларини такомиллаштириш;
ўзбек имо-ишора тили ва Брайль алифбосига ўқитишда замонавий ахборот технологиялар, инновацион воситалар ва усулларни кенг қўллаш;
кўриш, эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган шахсларга телевизион дастурлар, фильмлар, театр ва бошқа маданий тадбирларнинг улар учун қулай форматларда бўлишини, шу жумладан сурдотаржима ёки субтитрлар билан намойиш этилишини таъминлаш;
кўриш, эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган шахсларнинг ижтимоий-меҳнат кўникмаларини ҳосил қилишига ва жамиятга уйғунлашувига кўмаклашиш.
2. Белгилансинки:
2023 йил 1 январдан бошлаб, талаблардан келиб чиққан ҳолда, умумий ўрта таълим муассасалари ҳамда «Ишга марҳамат» мономарказларида ўзбек имо-ишора тили ва Брайль алифбосини ўргатиш бўйича махсус ўқув курслари (кейинги ўринларда — махсус ўқув курслари) ташкил этилади;
махсус ўқув курсларида кўриш, эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган шахслар ҳамда ушбу тоифадаги вояга етмаган болаларнинг ота-оналари ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар — бепул, қолган шахслар — пуллик асосда ўқитилади;
махсус ўқув курсларида ўқиш истагини билдирган шахслар Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг махсус ахборот платформасида онлайн рўйхатдан ўтади;
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги йўналиш бўйича камида 8 нафар талабгордан иборат бўлган гуруҳ шакллангандан сўнг, тегишинча Халқ таълими вазирлиги ёки Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигига махсус ўқув курсларини ташкил этиш бўйича буюртма жойлаштиради;
махсус ўқув курслари якуни бўйича таълим олувчилар учун якуний назорат имтиҳонлари ташкил этилади. Бунда, якуний назорат имтиҳонларини қабул қилувчи комиссия таркибига мажбурий тарзда ҳудудий карлар ва кўзи ожизлар жамиятларидан вакиллар ҳамда ўзбек имо-ишора тили ва Брайль алифбоси бўйича малакали мутахассислар жалб этилади;
махсус ўқув курсини муваффақиятли тамомлаб, якуний назорат имтиҳонларини топширган таълим олувчиларга тегишли даражадаги давлат намунасидаги сертификат берилади;
махсус ўқув курсларини ташкил этиш Давлат бюджети маблағлари, талабгорларни пуллик асосда ўқитишдан тушадиган маблағлар, халқаро ва маҳаллий грантлар ҳамда қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан молиялаштирилади.
3. Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги (Н. Хусанов) Халқ таълими вазирлиги (Б. Саидов), Тиббий-ижтимоий хизматларни ривожлантириш агентлиги (А. Инаков), Ўзбекистон кўзи ожизлар жамияти ҳамда Ўзбекистон карлар жамияти билан биргаликда 2022 йил 1 декабрга қадар:
ўзбек имо-ишора тили ва Брайль алифбосини ўргатиш бўйича ўқув курсини ташкил этиш тартиби тўғрисидаги низомни ҳамда махсус ўқув курсларини тугатганлик ҳақидаги сертификат намунасини тасдиқласин;
махсус ўқув курсларини малакали педагог кадрлар билан таъминласин ва уларга методик жиҳатдан амалий ёрдам кўрсатсин;
илғор хорижий тажрибадан келиб чиқиб, махсус ўқув курсларининг машғулотлар режаси ва дастурларини ишлаб чиқсин ва тасдиқласин.
4. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга мувофиқ:
а) 2023 йил 1 январдан бошлаб:
давлат телеканалларида ҳафталик эфир вақтининг камида беш фоиз ҳажмидаги кўрсатувлар сурдотаржима, яширин субтитрлар ёки «югурувчи сатрлар» билан намойиш этилади;
давлат олий таълим муассасаларининг магистратура мутахассисликларига ҳамда олий таълимдан кейинги таълим ихтисосликларига ўқишга қабул қилишда кўриш, эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган шахслар томонидан хорижий тилни билиш бўйича миллий ёки унга тенглаштирилган халқаро сертификатни тақдим этиш талаб этилмайди;
олий таълим муассасаларига кириш имтиҳонларида қатнашаётган эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган абитуриентлар мажбурий тартибда сурдотаржимон хизматлари билан таъминланади;
б) 2024/2025 ўқув йилидан бошлаб кар ва заиф эшитувчи болалар учун ихтисослаштирилган таълим муассасаларининг ўқитувчи лавозимига фақат дарс ўтиладиган имо-ишора тилини биладиган педагог кадрлар ишга қабул қилинади.
5. Ўзбек имо-ишора тилини ривожлантириш, шунингдек, эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган шахсларни янада қўллаб-қувватлаш мақсадида қуйидагилар:
а) Инновацион ривожланиш вазирлиги (И. Абдурахмонов), Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (А. Тошкулов) ҳамда Халқ таълими вазирлиги (Б. Саидов) Ўзбекистон карлар жамияти, олий таълим муассасаларининг махсус педагогика йўналиши профессор-ўқитувчилари ва ихтисослаштирилган мактаб-интернатлар педагоглари билан ҳамкорликда:
2024 йил 1 январга қадар илғор хорижий тажрибага таянган ҳолда ўзбек имо-ишора тилининг илмий асосларини ва унинг лотин ёзувига асосланган дактиль алифбосини ишлаб чиқсин ҳамда ушбу ишларга оид илмий-тадқиқот лойиҳалари бўйича грантлар ажратиш учун танловлар ўтказилишини ташкиллаштирсин;
2024 йил 1 июнга қадар ўзбек имо-ишора тилининг лингвистик луғатини, ўзбек имо-ишора тилини ўргатиш бўйича ўқув-методик мажмуалар ва дарсликларни яратсин ҳамда уларнинг электрон ва қоғоз шаклидаги нусхаларини кенг жамоатчилик ўртасида оммалаштирсин;
2024 йил 1 сентябрга қадар ўзбек имо-ишора тилини ривожлантириш ва амалиётга киритиш бўйича дастурни ишлаб чиқсин ва белгиланган тартибда Вазирлар Маҳкамасига киритсин;
б) Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (А. Тошкулов), Халқ таълими вазирлиги (Б. Саидов), Иқтисодий тараққиёт ва камбағалликни қисқартириш вазирлиги (И. Норкулов):
2023/2024 ўқув йили учун олий таълим муассасаларига ўқишга қабул қилишнинг давлат буюртмаси параметрларини шакллантиришда сурдопедагогика ва тифлопедагогика йўналишлари бўйича давлат гранти асосидаги қабул кўрсаткичларини 25 фоизга оширсин;
2023/2024 ўқув йилидан бошлаб сурдопедагогика ва тифлопедагогика йўналишлари бўйича таҳсил олаётган талабалар учун якуний имтиҳонларда имо-ишора тили ва Брайль алифбосини билиш бўйича мажбурий имтиҳонлар ўтказиш амалиётини жорий қилсин;
2024/2025 ўқув йилидан бошлаб босқичма-босқич олий таълим, малака ошириш ва қайта тайёрлаш муассасаларида махсус педагогика таълим йўналишларида таълим олаётганларга ўзбек имо-ишора тилини ўргатиш бўйича модулларни киритсин;
в) Халқ таълими вазирлиги (Б. Саидов):
2024 йил 1 сентябрдан бошлаб «Узлуксиз касбий таълим» махсус электрон платформасида Халқ таълими вазирлигига Давлат бюджетидан ажратилган маблағлар доирасида кар ва заиф эшитувчи болалар учун ихтисослаштирилган таълим муассасаларининг педагог кадрларига ўзбек имо-ишора тилини ўргатиш бўйича қисқа муддатли онлайн ўқув курсларини ташкил қилсин;
2024/2025 ўқув йилидан бошлаб босқичма-босқич лотин ёзувига асосланган ўзбек имо-ишора тилини кар ва заиф эшитувчи болалар учун ихтисослаштирилган таълим муассасаларининг ўқув жараёнига жорий этсин, умумтаълим фанлар бўйича дарсликларнинг имо-ишора тилига ўгирилган видео шаклини яратсин;
2024 йил 1 январга қадар малакали соҳа мутахассисларини жалб қилган ҳолда, кар ва заиф эшитувчи болалар учун ихтисослаштирилган таълим муассасаларида халқаро имо-ишора тилини ўргатиш ҳамда имо-ишора тилини ва Брайль алифбосини билиш даражасини сертификатлаш тизимини жорий қилиш масалаларини ўрганиб чиқсин ҳамда натижаси юзасидан тегишли таклифларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин;
г) Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги, Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳамда Ўзбекистон карлар жамияти билан биргаликда:
2023 йилдан бошлаб ҳар икки йилда бир марта сентябрь ойида Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигига Давлат бюджетидан ажратилган маблағлар ҳисобидан «Имо-ишора тили бўйича энг яхши таржимон» танловини ўтказсин ва танлов ғолибларини 1-ўрин учун — базавий ҳисоблаш миқдорининг 100 баравари, 2-ўрин учун — 65 баравари, 3-ўрин учун — 50 баравари миқдорига тенг бўлган пул мукофотлари билан рағбатлантирсин;
уч ой муддатда имо-ишора тили таржимонларининг иш вақтини меъёрлаштириш бўйича норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқсин. Бунда, лойиҳаларда таржимонларга ҳар 30 дақиқада танаффус бериш, 1 соатдан узоқ давом этадиган тадбирларга камида икки нафар таржимон жалб қилиш ва уларга тўлиқ иш ҳақи тўлашни назарда тутсин;
2023 йил 1 январга қадар фуқаролар учун имо-ишора тили асосларини мустақил ўрганиш бўйича видеокурслар яратсин ва уларни Тиббий-ижтимоий хизматларни ривожлантириш агентлиги ва Халқ таълими вазирлигининг расмий веб-сайтларида ҳамда ижтимоий тармоқларда жойлаштирсин;
д) Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги (А. Ходжаев) 2024 йил 1 сентябрга қадар ўзбек адабиёти намояндаларининг 50 та энг сара асарлари Брайль алифбосида чоп этилишини ва уларнинг аудио шакллари яратилишини ташкил қилсин;
е) Кинематография агентлиги (Ф. Абдухаликов) 2023 йил 1 июнга қадар камида 50 та миллий фильмни ва жаҳоннинг энг сара 50 та асарини субтитрлаштирсин, шунингдек, миллий кинотеатрларда субтитрлар билан намойиш этиладиган фильмлар сонини оширсин;
ж) Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги (Ш. Шерматов) эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган шахсларнинг видеомурожаатлар орқали мулоқот қилиш имкониятини кенгайтириш мақсадида телекоммуникация оператор ва провайдерлар билан ушбу шахслар учун имтиёзли тарифларни жорий қилиш юзасидан музокаралар олиб борсин.
6. Давлат бошқаруви органлари:
а) 2023 йил 1 январга қадар:
аҳолига хизмат кўрсатиш йўлга қўйилган бино ва иншоотларни ногиронлиги бўлган шахсларнинг ижтимоий-меҳнат кўникмаларини ҳосил қилишга ва жамиятга уйғунлашувига кўмаклашувчи воситалар (Брайль алифбосидаги маълумотлар акс эттирилган стендлар, видео ва фотосуратлар, маълумотларни бир вақтнинг ўзида текст кўринишида тақдим этадиган видео- ва аудиоматериаллар ҳамда бошқа воситалар) билан таъминласин;
тегишли бино ва иншоотларда ногиронлиги бўлган шахслар мустақил ҳаракатланиши учун қулай шароитларни яратсин;
ўз расмий веб-сайтларида ногиронлиги бўлган шахслар учун жойлаштирилган маълумотлар билан эркин танишиш ва хизматлардан фойдаланишга оид қўшимча имкониятлар яратсин;
б) 2023 йил 1 январдан бошлаб:
фавқулодда вазиятлар пайтида жамоатчиликка тақдим этиладиган маълумотлар сурдотаржимаси билан бирга берилишини йўлга қўйсин;
эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган шахсларга давлат хизматлардан эркин фойдаланиш имкониятлар яратиш мақсадида, заруратга қараб шартнома асосида сурдотаржимонлар ёки онлайн сурдотаржима хизматларини кўрсатувчи ташкилотларнинг жалб этилишини таъминласин.
7. Белгилансинки, мазкур қарорда назарда тутилган чора-тадбирларни молиялаштириш Ўзбекистон Республикасининг республика бюджетидан биринчи даражали бюджет маблағларини тақсимловчи сифатида тегишли вазирлик ва идораларга ажратиладиган маблағлар доирасида амалга оширилади.
Тиббий-ижтимоий хизматларни ривожлантириш агентлиги (А. Инаков) Халқ таълими вазирлиги (Б. Саидов), Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги (А. Тошкулов) ҳамда Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги (Л. Кудратов) билан биргаликда кўриш, эшитиш ва нутқида нуқсони бўлган шахсларни қўллаб-қувватлашга қаратилган лойиҳаларни амалга ошириш учун грант маблағларини жалб қилиш чораларини кўрсин.
8. Тиббий-ижтимоий хизматларни ривожлантириш агентлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда уч ой муддатда қонунчилик ҳужжатларига ушбу қарордан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.
9. Мазкур қарорнинг ижросини самарали ташкил қилишга масъул ва шахсий жавобгар этиб Тиббий-ижтимоий хизматларни ривожлантириш агентлиги директори А.К. Инаков, халқ таълими вазири Б.О. Саидов, бандлик ва меҳнат муносабатлари вазири Н.Б. Хусанов ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши Раиси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимлари белгилансин.
Мазкур қарорнинг ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари Ж.А. Қўчқоров ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг маслаҳатчиси О.Қ. Абдурахманов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2022 йил 20 октябрь,
ПҚ-407-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Qarori
Oʻzbek imo-ishora tili va Brayl alifbosini rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida
Koʻrish, eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan shaxslarning savodxonligini oshirish, huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, ularga koʻrsatiladigan taʼlim xizmatlari sifatini yaxshilash hamda Oʻzbekiston Respublikasining “Nogironligi boʻlgan shaxslarning huquqlari toʻgʻrisida”gi Qonuni ijrosini taʼminlash maqsadida:
1. Oʻzbek imo-ishora tili va Brayl alifbosini rivojlantirishning asosiy yoʻnalishlari etib quyidagilar belgilansin:
oʻzbek imo-ishora tilini yanada rivojlantirish va uning huquqiy maqomini oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish, undan muloqot vositasi sifatida foydalanishni ragʻbatlantirib borish;
oʻzbek imo-ishora tili va Brayl alifbosida oʻqitiladigan taʼlim dasturlariga qoʻyiladigan davlat talablarini takomillashtirish;
oʻzbek imo-ishora tili va Brayl alifbosiga oʻqitishda zamonaviy axborot texnologiyalar, innovatsion vositalar va usullarni keng qoʻllash;
koʻrish, eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan shaxslarga televizion dasturlar, filmlar, teatr va boshqa madaniy tadbirlarning ular uchun qulay formatlarda boʻlishini, shu jumladan surdotarjima yoki subtitrlar bilan namoyish etilishini taʼminlash;
koʻrish, eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan shaxslarning ijtimoiy-mehnat koʻnikmalarini hosil qilishiga va jamiyatga uygʻunlashuviga koʻmaklashish.
2. Belgilansinki:
2023-yil 1-yanvardan boshlab, talablardan kelib chiqqan holda, umumiy oʻrta taʼlim muassasalari hamda “Ishga marhamat” monomarkazlarida oʻzbek imo-ishora tili va Brayl alifbosini oʻrgatish boʻyicha maxsus oʻquv kurslari (keyingi oʻrinlarda — maxsus oʻquv kurslari) tashkil etiladi;
maxsus oʻquv kurslarida koʻrish, eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan shaxslar hamda ushbu toifadagi voyaga yetmagan bolalarning ota-onalari yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar — bepul, qolgan shaxslar — pullik asosda oʻqitiladi;
maxsus oʻquv kurslarida oʻqish istagini bildirgan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligining maxsus axborot platformasida onlayn roʻyxatdan oʻtadi;
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi yoʻnalish boʻyicha kamida 8 nafar talabgordan iborat boʻlgan guruh shakllangandan soʻng, tegishincha Xalq taʼlimi vazirligi yoki Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligiga maxsus oʻquv kurslarini tashkil etish boʻyicha buyurtma joylashtiradi;
maxsus oʻquv kurslari yakuni boʻyicha taʼlim oluvchilar uchun yakuniy nazorat imtihonlari tashkil etiladi. Bunda, yakuniy nazorat imtihonlarini qabul qiluvchi komissiya tarkibiga majburiy tarzda hududiy karlar va koʻzi ojizlar jamiyatlaridan vakillar hamda oʻzbek imo-ishora tili va Brayl alifbosi boʻyicha malakali mutaxassislar jalb etiladi;
maxsus oʻquv kursini muvaffaqiyatli tamomlab, yakuniy nazorat imtihonlarini topshirgan taʼlim oluvchilarga tegishli darajadagi davlat namunasidagi sertifikat beriladi;
maxsus oʻquv kurslarini tashkil etish Davlat budjeti mablagʻlari, talabgorlarni pullik asosda oʻqitishdan tushadigan mablagʻlar, xalqaro va mahalliy grantlar hamda qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi.
3. Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi (N. Xusanov) Xalq taʼlimi vazirligi (B. Saidov), Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi (A. Inakov), Oʻzbekiston koʻzi ojizlar jamiyati hamda Oʻzbekiston karlar jamiyati bilan birgalikda 2022-yil 1-dekabrga qadar:
oʻzbek imo-ishora tili va Brayl alifbosini oʻrgatish boʻyicha oʻquv kursini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni hamda maxsus oʻquv kurslarini tugatganlik haqidagi sertifikat namunasini tasdiqlasin;
maxsus oʻquv kurslarini malakali pedagog kadrlar bilan taʼminlasin va ularga metodik jihatdan amaliy yordam koʻrsatsin;
ilgʻor xorijiy tajribadan kelib chiqib, maxsus oʻquv kurslarining mashgʻulotlar rejasi va dasturlarini ishlab chiqsin va tasdiqlasin.
4. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq:
a) 2023-yil 1-yanvardan boshlab:
davlat telekanallarida haftalik efir vaqtining kamida besh foiz hajmidagi koʻrsatuvlar surdotarjima, yashirin subtitrlar yoki “yuguruvchi satrlar” bilan namoyish etiladi;
davlat oliy taʼlim muassasalarining magistratura mutaxassisliklariga hamda oliy taʼlimdan keyingi taʼlim ixtisosliklariga oʻqishga qabul qilishda koʻrish, eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan shaxslar tomonidan xorijiy tilni bilish boʻyicha milliy yoki unga tenglashtirilgan xalqaro sertifikatni taqdim etish talab etilmaydi;
oliy taʼlim muassasalariga kirish imtihonlarida qatnashayotgan eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan abituriyentlar majburiy tartibda surdotarjimon xizmatlari bilan taʼminlanadi;
b) 2024/2025 oʻquv yilidan boshlab kar va zaif eshituvchi bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining oʻqituvchi lavozimiga faqat dars oʻtiladigan imo-ishora tilini biladigan pedagog kadrlar ishga qabul qilinadi.
5. Oʻzbek imo-ishora tilini rivojlantirish, shuningdek, eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan shaxslarni yanada qoʻllab-quvvatlash maqsadida quyidagilar:
a) Innovatsion rivojlanish vazirligi (I. Abduraxmonov), Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (A. Toshkulov) hamda Xalq taʼlimi vazirligi (B. Saidov) Oʻzbekiston karlar jamiyati, oliy taʼlim muassasalarining maxsus pedagogika yoʻnalishi professor-oʻqituvchilari va ixtisoslashtirilgan maktab-internatlar pedagoglari bilan hamkorlikda:
2024-yil 1-yanvarga qadar ilgʻor xorijiy tajribaga tayangan holda oʻzbek imo-ishora tilining ilmiy asoslarini va uning lotin yozuviga asoslangan daktil alifbosini ishlab chiqsin hamda ushbu ishlarga oid ilmiy-tadqiqot loyihalari boʻyicha grantlar ajratish uchun tanlovlar oʻtkazilishini tashkillashtirsin;
2024-yil 1-iyunga qadar oʻzbek imo-ishora tilining lingvistik lugʻatini, oʻzbek imo-ishora tilini oʻrgatish boʻyicha oʻquv-metodik majmualar va darsliklarni yaratsin hamda ularning elektron va qogʻoz shaklidagi nusxalarini keng jamoatchilik oʻrtasida ommalashtirsin;
2024-yil 1-sentabrga qadar oʻzbek imo-ishora tilini rivojlantirish va amaliyotga kiritish boʻyicha dasturni ishlab chiqsin va belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritsin;
b) Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (A. Toshkulov), Xalq taʼlimi vazirligi (B. Saidov), Iqtisodiy taraqqiyot va kambagʻallikni qisqartirish vazirligi (I. Norkulov):
2023/2024 oʻquv yili uchun oliy taʼlim muassasalariga oʻqishga qabul qilishning davlat buyurtmasi parametrlarini shakllantirishda surdopedagogika va tiflopedagogika yoʻnalishlari boʻyicha davlat granti asosidagi qabul koʻrsatkichlarini 25 foizga oshirsin;
2023/2024 oʻquv yilidan boshlab surdopedagogika va tiflopedagogika yoʻnalishlari boʻyicha tahsil olayotgan talabalar uchun yakuniy imtihonlarda imo-ishora tili va Brayl alifbosini bilish boʻyicha majburiy imtihonlar oʻtkazish amaliyotini joriy qilsin;
2024/2025 oʻquv yilidan boshlab bosqichma-bosqich oliy taʼlim, malaka oshirish va qayta tayyorlash muassasalarida maxsus pedagogika taʼlim yoʻnalishlarida taʼlim olayotganlarga oʻzbek imo-ishora tilini oʻrgatish boʻyicha modullarni kiritsin;
v) Xalq taʼlimi vazirligi (B. Saidov):
2024-yil 1-sentabrdan boshlab “Uzluksiz kasbiy taʼlim” maxsus elektron platformasida Xalq taʼlimi vazirligiga Davlat budjetidan ajratilgan mablagʻlar doirasida kar va zaif eshituvchi bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining pedagog kadrlariga oʻzbek imo-ishora tilini oʻrgatish boʻyicha qisqa muddatli onlayn oʻquv kurslarini tashkil qilsin;
2024/2025 oʻquv yilidan boshlab bosqichma-bosqich lotin yozuviga asoslangan oʻzbek imo-ishora tilini kar va zaif eshituvchi bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarining oʻquv jarayoniga joriy etsin, umumtaʼlim fanlar boʻyicha darsliklarning imo-ishora tiliga oʻgirilgan video shaklini yaratsin;
2024-yil 1-yanvarga qadar malakali soha mutaxassislarini jalb qilgan holda, kar va zaif eshituvchi bolalar uchun ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalarida xalqaro imo-ishora tilini oʻrgatish hamda imo-ishora tilini va Brayl alifbosini bilish darajasini sertifikatlash tizimini joriy qilish masalalarini oʻrganib chiqsin hamda natijasi yuzasidan tegishli takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin;
g) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda Oʻzbekiston karlar jamiyati bilan birgalikda:
2023-yildan boshlab har ikki yilda bir marta sentabr oyida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligiga Davlat budjetidan ajratilgan mablagʻlar hisobidan “Imo-ishora tili boʻyicha eng yaxshi tarjimon” tanlovini oʻtkazsin va tanlov gʻoliblarini 1-oʻrin uchun — bazaviy hisoblash miqdorining 100 baravari, 2-oʻrin uchun — 65 baravari, 3-oʻrin uchun — 50 baravari miqdoriga teng boʻlgan pul mukofotlari bilan ragʻbatlantirsin;
uch oy muddatda imo-ishora tili tarjimonlarining ish vaqtini meʼyorlashtirish boʻyicha normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqsin. Bunda, loyihalarda tarjimonlarga har 30 daqiqada tanaffus berish, 1 soatdan uzoq davom etadigan tadbirlarga kamida ikki nafar tarjimon jalb qilish va ularga toʻliq ish haqi toʻlashni nazarda tutsin;
2023-yil 1-yanvarga qadar fuqarolar uchun imo-ishora tili asoslarini mustaqil oʻrganish boʻyicha videokurslar yaratsin va ularni Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi va Xalq taʼlimi vazirligining rasmiy veb-saytlarida hamda ijtimoiy tarmoqlarda joylashtirsin;
d) Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi (A. Xodjayev) 2024-yil 1-sentabrga qadar oʻzbek adabiyoti namoyandalarining 50 ta eng sara asarlari Brayl alifbosida chop etilishini va ularning audio shakllari yaratilishini tashkil qilsin;
e) Kinematografiya agentligi (F. Abduxalikov) 2023-yil 1-iyunga qadar kamida 50 ta milliy filmni va jahonning eng sara 50 ta asarini subtitrlashtirsin, shuningdek, milliy kinoteatrlarda subtitrlar bilan namoyish etiladigan filmlar sonini oshirsin;
j) Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi (Sh. Shermatov) eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan shaxslarning videomurojaatlar orqali muloqot qilish imkoniyatini kengaytirish maqsadida telekommunikatsiya operator va provayderlar bilan ushbu shaxslar uchun imtiyozli tariflarni joriy qilish yuzasidan muzokaralar olib borsin.
6. Davlat boshqaruvi organlari:
a) 2023-yil 1-yanvarga qadar:
aholiga xizmat koʻrsatish yoʻlga qoʻyilgan bino va inshootlarni nogironligi boʻlgan shaxslarning ijtimoiy-mehnat koʻnikmalarini hosil qilishga va jamiyatga uygʻunlashuviga koʻmaklashuvchi vositalar (Brayl alifbosidagi maʼlumotlar aks ettirilgan stendlar, video va fotosuratlar, maʼlumotlarni bir vaqtning oʻzida tekst koʻrinishida taqdim etadigan video- va audiomateriallar hamda boshqa vositalar) bilan taʼminlasin;
tegishli bino va inshootlarda nogironligi boʻlgan shaxslar mustaqil harakatlanishi uchun qulay sharoitlarni yaratsin;
oʻz rasmiy veb-saytlarida nogironligi boʻlgan shaxslar uchun joylashtirilgan maʼlumotlar bilan erkin tanishish va xizmatlardan foydalanishga oid qoʻshimcha imkoniyatlar yaratsin;
b) 2023-yil 1-yanvardan boshlab:
favqulodda vaziyatlar paytida jamoatchilikka taqdim etiladigan maʼlumotlar surdotarjimasi bilan birga berilishini yoʻlga qoʻysin;
eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan shaxslarga davlat xizmatlardan erkin foydalanish imkoniyatlar yaratish maqsadida, zaruratga qarab shartnoma asosida surdotarjimonlar yoki onlayn surdotarjima xizmatlarini koʻrsatuvchi tashkilotlarning jalb etilishini taʼminlasin.
7. Belgilansinki, mazkur qarorda nazarda tutilgan chora-tadbirlarni moliyalashtirish Oʻzbekiston Respublikasining respublika budjetidan birinchi darajali budjet mablagʻlarini taqsimlovchi sifatida tegishli vazirlik va idoralarga ajratiladigan mablagʻlar doirasida amalga oshiriladi.
Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi (A. Inakov) Xalq taʼlimi vazirligi (B. Saidov), Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi (A. Toshkulov) hamda Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi (L. Kudratov) bilan birgalikda koʻrish, eshitish va nutqida nuqsoni boʻlgan shaxslarni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan loyihalarni amalga oshirish uchun grant mablagʻlarini jalb qilish choralarini koʻrsin.
8. Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda uch oy muddatda qonunchilik hujjatlariga ushbu qarordan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
9. Mazkur qarorning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsiy javobgar etib Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi direktori A.K. Inakov, xalq taʼlimi vaziri B.O. Saidov, bandlik va mehnat munosabatlari vaziri N.B. Xusanov hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari belgilansin.
Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari J.A. Qoʻchqorov va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining maslahatchisi O.Q. Abduraxmanov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2022-yil 20-oktabr,
PQ-407-son
Президента Республики Узбекистан
Постановление
О дополнительных мерах по развитию узбекского языка жестов и азбуки Брайля
В целях повышения грамотности лиц с нарушениями зрения, слуха и речи, улучшения качества оказываемых им образовательных услуг, защиты их прав, свобод и законных интересов, а также обеспечения исполнения Закона Республики Узбекистан «О правах лиц с инвалидностью»:
1. Определить основными направлениями развития узбекского языка жестов и азбуки Брайля:
реализацию комплексных мер по повышению правового статуса и дальнейшему развитию узбекского языка жестов, поощрение его использования в качестве средства общения;
совершенствование государственных требований, предъявляемых к образовательным программам, реализуемым на узбекском языке жестов и азбуке Брайля;
широкое применение современных информационных технологий, инновационных средств и методов при обучении узбекскому языку жестов и азбуке Брайля;
обеспечение создания телевизионных программ, фильмов, театральных и иных культурных мероприятий в форматах, доступных для лиц с нарушениями зрения, слуха и речи, включая их показ с сурдопереводом или субтитрами;
оказание содействия в формировании социально-трудовых навыков и интеграции в общество лиц с нарушениями зрения, слуха и речи.
2. Установить, что:
начиная с 1 января 2023 года в учреждениях общего среднего образования и моноцентрах «Ишга мархамат» исходя из потребностей организуются специальные учебные курсы по обучению узбекскому языку жестов и азбуке Брайля (далее — специальные учебные курсы);
обучение на специальных учебных курсах лиц с нарушениями зрения, слуха и речи, а также родителей (лиц, их заменяющих) несовершеннолетних детей данной категории осуществляется на бесплатной основе, остальных лиц — на платной основе;
лица, желающие обучаться на специальных учебных курсах, проходят онлайн-регистрацию на специальной информационной платформе Национального агентства социальной защиты при Президенте Республики Узбекистан;
после формирования по соответствующему направлению группы в составе не менее 8 человек Национальное агентство социальной защиты при Президенте Республики Узбекистан размещает соответственно в Министерстве народного образования или Министерстве занятости и трудовых отношений заявку на организацию специальных учебных курсов;
по итогам специального учебного курса для обучающихся организуются итоговые контрольные экзамены. При этом в состав комиссий по приему итоговых контрольных экзаменов в обязательном порядке привлекаются представители территориальных обществ глухих и слепых, а также квалифицированные специалисты узбекского языка жестов и азбуки Брайля;
обучающимся, успешно окончившим специальный учебный курс и сдавшим итоговые контрольные экзамены, выдается сертификат государственного образца соответствующего уровня;
организация специальных учебных курсов финансируется за счет средств Государственного бюджета, средств, поступающих от обучения на платной основе, международных и отечественных грантов, а также иных источников, не запрещенных актами законодательства.
3. Министерству занятости и трудовых отношений (Н. Хусанов) совместно с Министерством народного образования (Б. Саидов), Агентством по развитию медико-социальных услуг (А. Инаков), Обществом слепых Узбекистана и Обществом глухих Узбекистана в срок до 1 декабря 2022 года:
утвердить Положение о порядке организации учебного курса по обучению узбекскому языку жестов и азбуке Брайля, а также образец сертификата об окончании специальных учебных курсов;
укомплектовать специальные учебные курсы квалифицированными педагогическими кадрами и оказывать им методическую практическую помощь;
разработать и утвердить планы занятий и программы специальных учебных курсов на основе передового зарубежного опыта.
4. Установить порядок, в соответствии с которым:
а) начиная с 1 января 2023 года:
передачи в объеме не менее пяти процентов недельного эфирного времени государственных телеканалов транслируются с сурдопереводом, скрытыми субтитрами либо с «бегущей строкой»;
при приеме на учебу на специальности магистратуры и послевузовского образования государственных высших образовательных учреждений представление лицами с нарушениями зрения, слуха и речи национального или приравненного к нему международного сертификата по знанию иностранного языка не требуется;
абитуриенты с нарушениями слуха и речи на вступительных экзаменах в высшие образовательные учреждения в обязательном порядке обеспечиваются услугами сурдоперевода;
б) начиная с 2024/2025 учебного года на должности преподавателей специализированных образовательных учреждений для глухих и слабослышащих детей принимаются на работу исключительно педагогические кадры, владеющие языком жестов, на котором ведутся занятия.
5. В целях развития узбекского языка жестов, а также дальнейшей поддержки лиц с нарушениями слуха и речи:
а) Министерству инновационного развития (И. Абдурахмонов), Министерству высшего и среднего специального образования (А. Тошкулов) и Министерству народного образования (Б. Саидов) совместно с Обществом глухих Узбекистана, профессорами-преподавателями направлений образования специальной педагогики высших образовательных учреждений и педагогами специализированных школ-интернатов:
в срок до 1 января 2024 года, опираясь на передовой зарубежный опыт, разработать научные основы узбекского языка жестов и его дактильную азбуку, основанную на латинской графике, а также организовать проведение конкурсов по выделению грантов на научно-исследовательские проекты по этим работам;
в срок до 1 июня 2024 года создать лингвистический словарь узбекского языка жестов, учебно-методические комплексы и учебники по обучению узбекскому языку жестов и популяризировать среди широкой общественности их версии в электронной и бумажной форме;
в срок до 1 сентября 2024 года разработать и внести в установленном порядке в Кабинет Министров Программу по развитию и внедрению на практике узбекского языка жестов.
б) Министерству высшего и среднего специального образования (А. Тошкулов), Министерству народного образования (Б. Саидов) и Министерству экономического развития и сокращения бедности (И. Норкулов):
при формировании параметров государственного заказа по приему на учебу в высшие образовательные учреждения на 2023/2024 учебный год увеличить на 25 процентов показатели приема на основе государственного гранта на направления «Сурдопедагогика» и «Тифлопедагогика»;
начиная с 2023/2024 учебного года внедрить практику проведения обязательных экзаменов на знание языка жестов и азбуки Брайля в рамках итоговых экзаменов для студентов, обучающихся по направлениям «Сурдопедагогика» и «Тифлопедагогика»;
начиная с 2024/2025 учебного года поэтапно ввести в высших образовательных учреждениях, учреждениях повышения квалификации и переподготовки модули преподавания узбекского языка жестов для обучающихся по направлениям образования специальной педагогики;
в) Министерству народного образования (Б. Саидов):
начиная с 1 сентября 2024 года организовать на специальной электронной платформе «Непрерывное профессиональное образование» краткосрочные онлайн-учебные курсы по обучению узбекскому языку жестов педагогических кадров специализированных образовательных учреждений для глухих и слабослышащих детей в рамках средств Государственного бюджета, выделенных Министерству народного образования;
начиная с 2024/2025 учебного года поэтапно внедрить в учебный процесс специализированных образовательных учреждений для глухих и слабослышащих детей узбекский язык жестов, основанный на латинской графике, создать на языке жестов видеоформаты учебников по общеобразовательным предметам;
в срок до 1 января 2024 года изучить вопросы обучения в специализированных образовательных учреждениях для глухих и слабослышащих детей международному языку жестов, а также внедрения системы сертификации уровня владения языком жестов и азбукой Брайля, по результатам внести в Кабинет Министров соответствующие предложения;
г) Агентству по развитию медико-социальных услуг (А. Инаков) совместно с Министерством народного образования (Б. Саидов), Министерством занятости и трудовых отношений (Н. Хусанов) и Обществом глухих Узбекистана:
начиная с 2023 года один раз в два года в сентябре проводить конкурс «Лучший переводчик языка жестов» за счет средств Государственного бюджета, выделенных Национальному агентству социальной защиты при Президенте Республики Узбекистан, и поощрять победителей этого конкурса денежным вознаграждением за 1-е место — в 100-кратном размере базовой расчетной величины, за 2-е место — в 65-кратном размере, за 3-е место — в 50-кратном размере базовой расчетной величины;
в трехмесячный срок разработать проекты нормативно-правовых актов по нормированию рабочего времени переводчиков языка жестов. При этом в проектах предусмотреть предоставление переводчикам перерыва каждые 30 минут, привлечение не менее двух переводчиков к мероприятиям продолжительностью более 1 часа и оплату их труда в полном объеме;
в срок до 1 января 2023 года создать видеокурсы для граждан по самостоятельному изучению основ языка жестов и разместить их на официальных веб-сайтах Агентства по развитию медико-социальных услуг и Министерства народного образования, а также в социальных сетях;
д) Агентству информации и массовых коммуникаций (А. Ходжаев) в срок до 1 сентября 2024 года организовать издание 50 избранных произведений представителей узбекской литературы на азбуке Брайля и создание их аудиоверсий;
е) Агентству кинематографии (Ф. Абдухаликов) в срок до 1 июня 2023 года провести субтитрование не менее 50 национальных фильмов и 50 произведений мирового кинематографа, а также увеличить количество фильмов, демонстрируемых с субтитрами в национальных кинотеатрах;
ж) Министерству по развитию информационных технологий и коммуникаций (Ш. Шерматов) в целях расширения возможностей общения лиц с нарушениями слуха и речи посредством видеообращений провести переговоры с операторами и провайдерами телекоммуникаций о внедрении льготных тарифов для данных лиц.
6. Органам государственного управления:
а) в срок до 1 января 2023 года:
обеспечить оснащение зданий и сооружений, в которых налажено оказание услуг населению, средствами, способствующими формированию социально-трудовых навыков и адаптации в общество лиц с инвалидностью (стендами с информацией на азбуке Брайля, видео- и фотоснимками, видео- и аудиоматериалами, одновременно отображающими информацию в текстовой форме, и иными средствами);
создать в соответствующих зданиях и сооружениях благоприятные условия для самостоятельного передвижения лиц с инвалидностью исходя из их возможностей;
создать на своих официальных веб-сайтах для лиц с инвалидностью дополнительные возможности свободного пользования услугами и ознакомления с необходимой информацией;
б) начиная с 1 января 2023 года:
внедрить порядок, в соответствии с которым информация, объявляемая общественности во время чрезвычайных ситуаций, представляется вместе с сурдопереводом;
в целях обеспечения беспрепятственного доступа к государственным услугам лиц с нарушениями слуха и речи, при необходимости, обеспечить привлечение на договорной основе сурдопереводчиков или организаций, предоставляющих услуги онлайн-сурдоперевода.
7. Установить, что финансирование мер, предусмотренных настоящим постановлением, производится за счет средств, выделяемых соответствующим министерствам и ведомствам из республиканского бюджета Республики Узбекистан в качестве распорядителя бюджетных средств первого уровня.
Агентству по развитию медико-социальных услуг (А. Инаков) совместно с Министерством народного образования (Б. Саидов), Министерством высшего и среднего специального образования (А. Тошкулов) и Министерством инвестиций и внешней торговли (Л. Кудратов) принять меры по привлечению грантовых средств на реализацию проектов, направленных на поддержку лиц с нарушениями зрения, слуха и речи.
8. Агентству по развитию медико-социальных услуг совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами в трехмесячный срок внести в Кабинет Министров предложения об изменениях и дополнениях в акты законодательства, вытекающих из настоящего постановления.
9. Возложить на директора Агентства по развитию медико-социальных услуг А.К. Инакова, министра народного образования Б.О. Саидова, министра занятости и трудовых отношений Н.Б. Хусанова, а также Председателя Совета Министров Республики Каракалпакстан, хокимов областей и города Ташкента персональную ответственность за эффективную организацию исполнения настоящего постановления.
Контроль за исполнением настоящего постановления возложить на заместителя Премьер-министра Республики Узбекистан Д.А. Кучкарова и советника Президента Республики Узбекистан О.К. Абдурахманова.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
20 октября 2022 г.,
№ ПП-407