UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

НАМУНАВИЙ НИЗОМ

РЎЙХАТИ

Суд экспертизаси тадқиқотларини ўтказиш тартиби тўғрисидаги намунавий низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида» 2022 йил 3 августдаги ЎРҚ-786-сон Қонуни ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикасида суд-экспертлик тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2021 йил 5 июлдаги ПФ-6256-сон Фармони ижросини таъминлаш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида» 2022 йил 3 августдаги ЎРҚ-786-сон Қонуни ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикасида суд-экспертлик тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2021 йил 5 июлдаги ПФ-6256-сон Фармонига мувофиқ:

адвокатларга иқтисодий, фуқаролик ва маъмурий иш юритилаётганда ишни суд муҳокамасига тайёрлаш чоғида ёки суд муҳокамаси жараёнида давлат суд-экспертиза муассасалари ва нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари томонидан шартнома асосида ишонч билдирувчи шахс розилиги билан суд экспертизаси ўтказилишини сўраш, шунингдек, суд экспертизаси хулосаси иш материалларига қўшиб қўйилишини ва суд томонидан ушбу хулоса ишдаги мавжуд далиллар билан биргаликда баҳоланишини талаб қилиш ҳуқуқи берилганлиги;

адвокат сўровига кўра суд экспертизаси хулосасини олиш муддатлари давлат суд-экспертиза муассасалари ва нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари билан тузилган шартномаларда белгиланиши назарда тутилганлиги;

нодавлат суд-экспертиза ташкилотларининг ҳуқуқий асослари Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал кодекси , Иқтисодий процессуал кодекси ва Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексларида қайд этилганлиги;

илмий фаолият билан шуғулланувчи муассасаларга ўз фаолият йўналишлари бўйича суд-экспертлик тадқиқотларини ўтказиш ҳуқуқини бериш назарда тутилганлиги;

Ўзбекистон Республикаси давлат суд-экспертиза муассасалари ва нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари томонидан хорижий ташкилот ва чет эл фуқаролари учун суд-экспертиза имкониятларидан кенг фойдаланиш мақсадида уларга хизмат кўрсатиш тартибини жорий этиш белгиланганлиги;

жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига асосан экспертлар томонидан мутахассис фикрини бериш устувор йўналишларни амалга ошириш механизмлари сифатида қайд этилганлиги маълумот учун қабул қилинсин.

2. Қуйидагиларни назарда тутувчи Суд экспертизаси тадқиқотларини ўтказиш тартиби тўғрисидаги намунавий низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин:

суд экспертизаси ҳамда тадқиқотлар ўтказиш тартиби ва шартлари;

суд экспертизаси хулосаси ва мутахассис фикрини тузилишига қўйилган талаблар;

нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари ҳамда илмий фаолият билан шуғулланувчи муассаса (ташкилот)ларнинг суд экспертизаси ва тадқиқотларни ўтказиши асослари;

хорижий ташкилот ва чет эл фуқаролари учун суд экспертизаси имкониятларидан фойдаланиш;

жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига асосан суд экспертлари томонидан мутахассис фикрини бериш тартиби;

3. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорлари 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

4. Тизимида давлат суд-экспертиза муассасалари ҳамда бўлинмалари бўлган вазирликлар, давлат қўмиталари ва идоралар икки ой муддатда:

ушбу қарор билан тасдиқланган Намунавий низомга мувофиқ суд экспертизасини ўтказиш тартиби ҳамда мутахассис фикрини беришни назарда тутувчи ички низомни ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;

ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

5. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси адлия вазири А.Ж. Ташкулов зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 21 февралдаги 73-сон қарорига 1-ИЛОВА

Суд экспертизаси тадқиқотларини ўтказиш тартиби тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Намунавий низом давлат суд-экспертиза муассасаси, нодавлат суд-экспертиза ташкилоти, шу жумладан суд-экспертлик бюроси, илмий фаолият билан шуғулланувчи муассаса (ташкилот)лар (кейинги ўринларда — экспертиза ташкилоти) томонидан суд экспертизаси тадқиқотлари ўтказилиши тартиби ва шартларини белгилайди.

Ушбу Намунавий низом хорижий ташкилот ва чет эл фуқаролари, фуқаролиги бўлмаган шахслар учун ҳам татбиқ этилиши мумкин. Бунда ҳар бир экспертиза ташкилоти фаолиятининг хусусиятига кўра суд экспертизаси тадқиқотлари ўтказилишини мустақил белгилайди.

2. Мазкур Намунавий низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

давлат суд-экспертиза муассасаси — суд-экспертлик фаолиятини амалга ошириш учун ташкил этилган ихтисослаштирилган муассаса, шунингдек, тегишли давлат органлари, вазирликлар ва идоралар тизимидаги ихтисослаштирилган суд экспертизаси бўлинмалари;

илмий фаолият билан шуғулланувчи муассаса (ташкилот) — асосий фаолият тури илмий фаолият юритишга йўналтирилган юридик шахс;

иш материаллари — суд экспертизаси тайинланган фуқаролик, иқтисодий, жиноят иши (шу жумладан, терговга қадар текширув материаллари), маъмурий суд ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар, шунингдек, адвокатнинг сўрови ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари юзасидан тўпланган ҳужжатлар;

мутахассис фикри — жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари асосида амалга ошириладиган тадқиқотлар натижаси юзасидан мутахассис (суд эксперти)нинг белгиланган тартибда расмийлаштириладиган фикри;

нодавлат суд-экспертиза ташкилоти — нодавлат суд-экспертиза ташкилоти фуқаролик, иқтисодий, жиноят, маъмурий суд ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар бўйича суд экспертизасини ўтказишга ихтисослаштирилган, штатида суд эксперти сертификатига эга мутахассислари бўлган ташкилот;

суд-экспертлик бюроси — шартнома асосида фуқаролик, иқтисодий, маъмурий суд ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишлар бўйича суд экспертизасини ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари юзасидан тадқиқотлар ўтказишга ихтисослаштирилган, якка тартибда суд эксперти томонидан таъсис этилган нотижорат ташкилот;

суд эксперти — хулоса бериш учун фан, техника, санъат ёки ҳунар соҳасида махсус билимларга эга бўлган, белгиланган тартибда суд эксперти сифатида жалб қилинган жисмоний шахс;

суд экспертизаси тадқиқоти (кейинги ўринларда — тадқиқотлар) — фуқаролик, иқтисодий, жиноят, маъмурий суд ишлари ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш ҳолатларини аниқлашга ва суд эксперти томонидан фан, техника, санъат ёки ҳунар соҳасидаги махсус билимлар асосида тадқиқотларни ўтказиш ва хулоса беришга ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари асосида амалга ошириладиган ҳамда натижаси бўйича мутахассис фикри тақдим этилишига қаратилган фаолият;

суд эксперти (суд экспертлари)нинг хулосаси (хулоса) (кейинги ўринларда — хулоса) — суд эксперти ёки суд экспертлари комиссияси (кейинги ўринларда — комиссия) томонидан тузиладиган ва тадқиқотлар олиб борилишини ва уларнинг натижаларини акс эттирадиган ёзма ёки электрон рақамли имзо билан тасдиқланган электрон шаклдаги ҳужжат.

3. Экспертиза ташкилотида тадқиқотлар терговга қадар текширувни амалга оширувчи органнинг мансабдор шахси, суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки судья (суд)нинг (кейинги ўринларда — экспертиза тайинлашга ваколатли орган (шахс)лар) қарори (ажрими) асосида ўтказилади.

Адвокат сўровига кўра тадқиқотлар иқтисодий, фуқаролик ва маъмурий иш юритилаётганда ишни суд муҳокамасига тайёрлаш чоғида ёки суд муҳокамаси жараёнида давлат суд-экспертиза муассасалари ва нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари томонидан шартнома асосида ишонч билдирувчи шахс розилиги билан амалга оширилади.

Давлат суд-экспертиза муассасаси, нодавлат суд-экспертиза ташкилоти, илмий фаолият билан шуғулланувчи муассаса (ташкилот)лар томонидан қонунчиликка кўра рухсат этилган суд экспертизаси турлари бўйича жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ шартнома асосида тадқиқотлар ўтказилиб, мутахассис фикри берилиши мумкин.

Экспертиза ташкилотига қарор (ажрим), сўров, мурожаатлар ҳамда уларнинг натижаси бўйича экспертиза хулосаси ёки мутахассис фикри ёзма ёхуд электрон шаклда тақдим этилади.

4. Тадқиқотлар суд эксперти томонидан ўтказилади.

Экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс) билан келишмасдан бошқа шахсларни тадқиқотларни ўтказиш учун жалб қилишга йўл қўйилмайди.

Тадқиқотларни ўтказишда суд экспертининг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлиги қонунчиликда белгиланади.

5. Қуйидаги ҳолатларда суд экспертига иш материаллари юзасидан тадқиқотлар ўтказиш тақиқланади:

иш материаллари бўйича манфаатдор томонлар билан қариндош бўлганда;

иш материаллари бўйича манфаатдор томонлар билан давлат суд-экспертиза муассасаси ҳамда нодавлат суд-экспертиза ташкилотининг раҳбарлари, таркибий бўлинма бошлиқлари ва уларнинг яқин қариндошлари бўлганда, бундан тадқиқотлар ўтказувчи ягона ташкилот бўлган ҳолатлар мустасно;

иш материаллари бўйича манфаатдор томонлардан бири нодавлат суд-экспертиза ташкилотининг мулкдори, муассиси, кузатув кенгаши, ижро органи аъзоси, кредитори, суғурталовчиси ҳамда уларнинг яқин қариндошлари бўлганда;

устав фонди (устав капитали)да нодавлат суд-экспертиза ташкилотининг ёки суд экспертининг улуши бўлган юридик шахснинг хулосадан манфаатдорлиги бўлганда;

тирик шахсга нисбатан суд экспертизасини ўтказишда мазкур шахсга унинг тайинланишидан олдин тиббий ёрдам кўрсатилганда. Мазкур чеклов суд-тиббий ёки суд психиатрик экспертизалар шахсни бевосита кўрикдан ўтказмасдан амалга оширилган ҳолларда ҳам амал қилади;

суд экспертининг холислигига ва беғаразлигига шубҳа туғдирадиган бошқа ҳолатлар мавжуд бўлганда.

Суд эксперти юқорида қайд этилган ҳолатларда бевосита раҳбарини хабардор қилади. Раҳбар экспертиза ташкилотида ушбу мутахассислик бўйича бошқа суд эксперти бўлганда, тадқиқотларни унга топширади. Бошқа суд эксперти бўлмаган ҳолда экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс)га, адвокатга ёки тадқиқотлар ўтказиш учун мурожаат қилган жисмоний ёхуд юридик шахсга иш ҳужжатларини уч иш кунида ижросиз қайтариб юбориши лозим.

Мазкур тартибга амал қилмаслик қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгарликка сабаб бўлади.

6. Жиноий жавобгарликка олиб келмайдиган тарзда тадқиқотлар ўтказиш тартибини бузганлиги ва ўз вазифаларига виждонан муносабатда бўлмаганлиги учун суд эксперти қонунчиликка мувофиқ жавобгарликка тортилади.

7. Экспертиза ташкилоти раҳбарининг ваколатлари, ҳуқуқ ва мажбуриятлари қонунчиликда белгиланади.

8. Экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс)нинг қарори (ажрими) асосида тадқиқотларни ўтказиш муддатлари суд экспертизаларининг ҳажми ва мураккаблигига, шунингдек, суд экспертининг иш ҳажмига кўра 30 кун доирасида белгиланади. Суд экспертизаси турларининг мураккаблик даражаси экспертиза ташкилотининг юқори турувчи идораси, шунингдек, нодавлат суд-экспертиза ташкилотлари учун Адлия вазирлиги томонидан белгиланади.

Тадқиқотларни ўтказишни 30 кун мобайнида бажариш мумкин бўлмаган тақдирда, экспертиза ташкилоти раҳбари муддат ўтишидан 3 иш куни олдин асосланган ҳолда экспертиза тайинлаган ваколатли орган (шахс)га ёзма ёки электрон равишда хабар қилади ҳамда улар билан келишган ҳолда қўшимча муддатни белгилайди.

Адвокат сўрови ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ тадқиқотлар ўтказиш муддатлари суд-экспертиза ташкилотлари билан тузилган шартномаларга асосан белгиланади.

9. Экспертиза тайинлашга ваколатли орган (шахс)нинг қарори (ажрими) бўйича тадқиқотлар ўтказиш муддатлари иш материаллари экспертиза ташкилотига тушган кундан кейинги иш кунидан бошлаб ҳисобланади ва суд эксперти хулосаси экспертиза тайинлаган ваколатли орган (шахс)га юборилган кунда тугайди.

Адвокат сўрови ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ тадқиқотлар шартномага кўра тўлов амалга оширилганлик тўғрисидаги ҳужжатлар экспертиза ташкилотига тақдим этилган кундан бошлаб ҳисобланади ва суд эксперти хулосаси ёки мутахассис фикри манфаатдор шахсга юборилган кунда тугайди.

Суд эксперти томонидан тадқиқотларни ўтказиш муддатлари қуйидаги даврларга тўхтатиб турилади:

экспертиза тайинлаган ваколатли орган (шахс), адвокат ҳамда жисмоний ёки юридик шахс томонидан тақдим этилган иш материалларидаги камчилик ва нуқсонларни бартараф этиш тўғрисида суд эксперти (мутахассис)нинг илтимосномасини кўриб чиқиш даврига;

тадқиқотларни ўтказишни 30 кун мобайнида бажариш мумкин бўлмаган тақдирда уни ўтказиш муддатларини келишиб олиш тўғрисида юборилган хабарни кўриб чиқиш даврига;

суд экспертининг хизмат сафарида, вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлиги ёки меҳнат таътилида бўлиш даврига, суд экспертизасини бажаришни бошқа суд экспертига топшириш мумкин бўлмаганда.

Қонунчиликда ва ушбу Намунавий низомда назарда тутилмаган бошқа асослар бўйича суд экспертизасини ўтказиш муддатларини тўхтатиб туришга йўл қўйилмайди.

10. Давлат суд-экспертиза муассасалари ҳамда илмий фаолият билан шуғулланувчи муассаса (ташкилот)лар иқтисодий, фуқаролик ва маъмурий судларга тааллуқли ишлар бўйича суд экспертизаларини ўтказганлиги учун тўлов ундиришга ҳақлидир. Суд экспертизаларини ўтказиш билан боғлиқ харажатларни амалга ошириш иш бўйича томонларга юкланади ва суд экспертизасини ўтказиш бошлангунга қадар тўланади. Тўлов миқдори ва мазкур маблағларни сарфлаш тартиби қонунчилик ҳужжатларига асосан белгиланади.

Адвокат сўрови ҳамда жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларига мувофиқ тадқиқотларни ўтказиш шартномага биноан тўлов асосида амалга оширилади.

Нодавлат суд-экспертиза ташкилоти ўтказиладиган тадқиқотлар учун тўлов миқдорини мустақил белгилайди.

Хорижий ташкилот ва чет эл фуқаролари учун алоҳида тўлов миқдорлари белгиланиши мумкин.

Ўзбекистон Республикасининг «Суд экспертизаси тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ бошқа корхона, муассаса, ташкилот ва бошқа жисмоний шахслар суд эксперти сифатида ишда иштирок этиши мумкин. Бунда тадқиқотлар ўтказилганлиги учун тўлов суд экспертизасини тайинлашга ваколатли орган (шахс) томонидан қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.

Тадқиқотлар ўтказиш бўйича харажатлар тўланмаганлиги иш материалларини тадқиқотлар ўтказмасдан қайтариш учун асос ҳисобланади.

Тадқиқотлар бошланган ва сарфлаш материаллари ишлатилган ҳолларда тўлов буюртмачига қайтарилмайди.

11. Экспертиза ташкилотида тадқиқотларни ўтказиш хизмат кўрсатиладиган минтақаларга мувофиқ ташкил этилади, бундан шартнома асосида ўтказиладиган тадқиқотлар мустасно, минтақалар улар тасарруфида бўлган тегишли давлат органи томонидан белгиланади.

Экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс)лар ва хизмат кўрсатиладиган минтақа ташқарисида жойлашган экспертиза ташкилоти учун тадқиқотлар, истисно тариқасида, хизмат кўрсатиладиган минтақа ташқарисида жойлашган экспертиза ташкилоти томонидан қонунчиликка мувофиқ ўтказилиши мумкин. Бунда иш ҳажми барча ҳудудда бир хилда бўлишини таъминлаш мақсадида комиссион, комплекс ҳамда қайта суд экспертизаларини минтақаларда ўтказилиши кетма-кетлиги суд экспертизаси муассасаси тизимида мавжуд бўлган вазирликлар, давлат қўмиталари ва идоралар тасарруфига кирса, улар томонидан белгиланиши мумкин.

2-боб. Тадқиқотларни ўтказиш учун юбориладиган иш материалларини расмийлаштириш

12. Тадқиқотлар фақат уни тайинлашга ваколатли орган (шахс), адвокат ҳамда жисмоний ва юридик шахслар томонидан, процессуал қонунга, ушбу Намунавий низомга, шунингдек, суд экспертизаларини ўтказиш тартиби тўғрисидаги йўриқномаларга мувофиқ расмийлаштирилган иш материаллари экспертиза ташкилотига тақдим этилган тақдирдагина ўтказилади.

13. Экспертиза тайинлашга ваколатли орган (шахс) томонидан тадқиқотларга суд экспертизасини тайинлаш тўғрисидаги қарор (ажрим), тадқиқот объектлари ва иш материаллари, шунингдек, тадқиқотларни ўтказиш ва хулоса бериш учун суд экспертига зарур бўлган суд экспертизаси предметига тааллуқли маълумотларга эга бўлган ҳужжатлар экспертиза ташкилотига тақдим этилиши керак.

Адвокатлар томонидан суд экспертизаси ўтказиш тайинланганда суд экспертизасини тайинлаш тўғрисидаги адвокатлик сўрови, ишонч билдирувчи шахс розилигини тасдиқловчи ҳужжат, иш бўйича ордер, тўлов амалга оширилганлигини тасдиқловчи ҳужжат, тадқиқот объектлари ва иш материаллари, шунингдек, тадқиқотларни ўтказиш ва хулоса бериш учун суд экспертига зарур бўлган суд экспертизаси предметига тааллуқли маълумотларга эга бўлган ҳужжатлар тақдим этилиши керак.

Жисмоний ва юридик шахслар томонидан экспертиза ташкилотига тадқиқотларни ўтказиш тўғрисидаги мурожаат, тўлов амалга оширилганлигини тасдиқловчи ҳужжат, тадқиқот объектлари ва иш материаллари, шунингдек, тадқиқотларни ўтказиш ва мутахассис фикри берилиши учун суд экспертига зарур бўлган экспертиза предметига тааллуқли маълумотларга эга бўлган ҳужжатлар тақдим этилиши керак.

Тадқиқотлар ўтказиш учун зарур бўлган қўшимча иш материаллари ва тадқиқот объектларини ҳамда қўшимча ҳужжатларни тақдим этиш лозим бўлганда суд эксперти томонидан экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс), адвокат, жисмоний ва юридик шахсга 3 иш кунида ёзма ёки электрон илтимосномалар юборилади.

Илтимосномани белгиланган муддатда электрон шаклда юбориш имконияти бўлмаганда, бу ҳақда далолатнома тузилади ва кузатув материалларига қўшиб қўйилади.

Экспертиза ташкилоти адвокатнинг сўрови ҳамда жисмоний ва юридик шахслар мурожаатларини ўрганади ва уларга 3 иш куни ичида шартнома расмийлаштириш учун тақдим этилади.

Суд экспертизаларини тайинлаш тўғрисидаги ҳужжатларнинг факсимиль ва ёруғ сезгир қоғозга кўчирилган нусхаларини тақдим этишга йўл қўйилмайди.

14. Суд экспертига тақдим этилган тадқиқот объектлари, таққословчи иш материаллари, маълумотларнинг ишончлилиги учун экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс), адвокат ва тадқиқот ўтказиш учун мурожаат қилган жисмоний ёки юридик шахс жавоб беради.

15. Суд экспертизасини тайинлаш тўғрисидаги битта қарор (ажрим) ёки мурожаат билан кўп миқдордаги объектлар тақдим этилганда экспертиза ташкилоти раҳбари бир қатор алоҳида-алоҳида тадқиқотлар ўтказилишини ташкил этиши мумкин.

16. Суд экспертизасини ўтказиш икки ва ундан кўп экспертиза ташкилотларига топширилган тақдирда уларни тайинлаш тўғрисидаги қарор (ажрим)да мазкур суд экспертизасининг қандай мутахассисликларга эга бўлган суд экспертлари томонидан ўтказилиши кераклиги, комиссия фаолиятини ташкил этишнинг қайси экспертиза ташкилотига юкланаётганлиги ҳамда текшириладиган объектлар ва бошқа иш материаллари қайси экспертиза ташкилотига юборилганлиги кўрсатилади.

Бунда экспертизани тайинлаш тўғрисидаги қарор (ажрим) ҳар бир экспертиза ташкилотига асл нусхада юборилади.

17. Қўшимча ёки қайта экспертиза тайинлаш тўғрисидаги қарор (ажрим)да уни тайинлашнинг сабаблари ва асослари кўрсатилиши шарт.

Қўшимча ёки қайта экспертиза тайинланган тақдирда экспертиза ташкилотига олдинги хулоса ёки хулосасини беришнинг имкони йўқлиги тўғрисидаги маълумотнома барча иловалар (фотожадваллар, экспериментал иш материаллари ва шу кабилар) билан бирга тақдим этилади.

Суд экспертизасини тайинлашга ваколатли орган (шахс) нодавлат суд-экспертиза ташкилоти суд эксперти томонидан ўтказилган суд экспертизаси хулосасига қўшилмаган тақдирда, қайта суд экспертизаси фақат давлат суд-экспертиза муассасалари томонидан амалга оширилади.

Давлат суд-экспертиза муассасалари томонидан амалга оширилган бирламчи суд экспертизаси хулосаси бўйича қўшимча ва қайта суд экспертизаси, шу жумладан, комиссиявий ва комплекс суд экспертизаси нодавлат суд-экспертиза ташкилоти ҳамда илмий фаолият билан шуғулланувчи муассаса (ташкилот) томонидан ўтказилиши мумкин.

Агар, бир вақтнинг ўзида ҳам қўшимча, ҳам қайта суд экспертизасини тайинлаш учун асослар юзага келган ҳолларда қайта суд экспертизаси тайинланади.

18. Тадқиқот ўтказиш учун юборилган, уни ўтказиш имконини бермайдиган иш материалларини расмийлаштириш қоидаларига риоя этилмаганлиги аниқланган куни экспертиза ташкилоти раҳбари бу ҳақда экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс)га, адвокат ёки жисмоний ёхуд юридик шахсга хабар қилади.

Суд экспертизасини тайинлаган ваколатли орган (шахс), адвокат, жисмоний ёки юридик шахс камчиликларни бартараф этиш учун зарур чора-тадбирларни кўрмаса экспертиза ташкилоти раҳбари 30 кун ўтгач унга кейинги иш кунида иш материалларини суд экспертизасини ўтказмасдан қайтаради.

Иш материаллари юзасидан тадқиқотларни ўтказиш бошланмасдан экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс), адвокат, жисмоний ёки юридик шахснинг тадқиқотларни ўтказмасдан иш материалларини қайтариш ҳақидаги мурожаатига асосан улар экспертиза ташкилоти раҳбари томонидан қайтарилади.

Тадқиқотлар ўтказилмаганда амалга оширилган тўлов шартномада кўрсатилган тартибда қайтарилади.

Расмийлаштиришнинг процессуал тартиби бузилган ҳолда қайта, шунингдек, комиссион ёки комплекс суд экспертизаси ўтказиш учун тақдим қилинган иш материаллари экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс)га ёки адвокатга 3 кун муддатда қайтарилади.

19. Қуйидаги ҳолларда иш материаллари ижро этилмасдан экспертиза тайинлашга ваколатли орган (шахс), адвокат ёки жисмоний ва юридик шахсга қайтарилади:

тадқиқотларни мазкур экспертиза ташкилотида ўтказиш назарда тутилмаган бўлса;

экспертиза ташкилоти тегишли мутахассисларга ёки асбоб-ускуналарга эга бўлмаса;

экспертиза тайинлашга ваколати бўлмаган орган (шахс) томонидан ёхуд ваколатли орган (шахс) томонидан экспертиза тайинлаш ваколатига кирмайдиган ишлар юзасидан тадқиқотлар тайинланганда.

Бунда экспертиза ташкилоти раҳбари ёки унинг бевосита суд экспертизаси йўналишига масъул ўринбосари томонидан тадқиқотлар ўтказиш учун тақдим қилинган иш материалларини 3 кун муддатда тадқиқотлар бажарилмаганлиги сабаблари кўрсатилган ҳолда экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс)га, адвокатга, жисмоний ёки юридик шахсларга қайтарилади.

20. Тадқиқотлар ўтказиш учун гиёҳванд воситалар, уларнинг аналоглари, психотроп моддалар, қимматбаҳо металлар ва тошлар, шунингдек, улардан тайёрланган буюмлар, қурол ва унинг ўқ-дорилари, пул белгилари ва юқори қимматга ёки аҳамиятга эга бўлган бошқа объектлар тақдим этилган тақдирда, суд эксперти ушбу иш материалларини экспертиза ташкилотига етказиб берган шахс ҳамда экспертиза ташкилоти раҳбарларидан бирининг иштирокида идишни очиши, тарозида тортиб кўриши, тақдим этилган объектларни қайта санаб чиқиши, шунингдек, тақдим этилган тартиб рақамли ва бошқа объектларнинг суд экспертизасини тайинлаш тўғрисидаги қарор (ажрим), сўров ёхуд мурожаат матнига мувофиқлигига ишонч ҳосил қилиши шарт. Уларнинг натижалари бўйича далолатнома тузилади, тадқиқот объектларини текширишда иштирок этган шахслар томонидан имзоланади.

3-боб. Тадқиқотларни ўтказиш ва унинг натижаларини расмийлаштириш

21. Суд эксперти тадқиқотларни ўтказишга экспертиза ташкилоти раҳбарининг топшириқномаси билан бирга суд экспертизасини тайинлаш тўғрисидаги қарор (ажрим), сўров ёхуд мурожаат ҳамда тушган барча иш материаллари олинган вақтдан бошлаб киришади.

Тадқиқотларга тақдим этилган иш материалларини расмийлаштириш тартибининг бузилганлиги аниқланган тақдирда, суд эксперти бу тўғрида экспертиза ташкилоти раҳбарини хабардор қилади, раҳбар ушбу Намунавий низомнинг 18-бандида назарда тутилган чора-тадбирларни кўради.

22. Тақдим этилган иш материаллари тўлиқ бўлмаган тақдирда, бу ҳақда суд эксперти экспертиза ташкилоти раҳбари орқали экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс)га, адвокат, жисмоний ёки юридик шахсга қўшимча иш материаллари тақдим этиш тўғрисида ёзма ёхуд электрон равишда хабар беради.

Қўшимча иш материаллари фақат экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс), адвокат, жисмоний ёки юридик шахс томонидан тақдим этилади.

Қўшимча иш материаллари 30 кун мобайнида тақдим этилмаган тақдирда, суд эксперти тадқиқотларни мавжуд иш материаллари бўйича ўтказади.

23. Қуйидаги ҳолатларда суд эксперти томонидан хулоса ёки мутахассис фикри беришнинг имкони йўқлиги тўғрисида асосланган маълумотнома тузилади ҳамда уч иш куни мобайнида экспертизани тайинлаган ваколатли органга (шахсга), адвокатга, жисмоний ёки юридик шахсга юборилади:

агар суд эксперти ҳал қилиниши керак бўлган саволларни ўзининг махсус билимлари асосида ҳал қилиши мумкин бўлмаса;

агар қўйилган масала суд экспертининг махсус билимлари (ваколатлари) доирасидан четга чиқса ёки уни ҳал этиш учун махсус билимлар талаб қилинмаса ёхуд масала ҳуқуқий тусга эга бўлса;

тақдим этилган тадқиқот объектлари ёхуд иш материаллари тўлиқ яроқсиз ёки хулоса бериш учун етарли бўлмаса, уларни тўлдириб бўлмаса;

тадқиқотларни ўтказиш ва хулосалар бериш учун зарур шарт-шароитлар, тадқиқот услуби ва махсус асбоб-ускуналар мавжуд бўлмаса, шу жумладан, суд эксперти ҳаёти ва саломатлигига касбий таваккалчилик чегарасидан зиёд хавф туғилса;

фан ва суд-экспертлик амалиётининг ҳолати ҳал қилиниши керак бўлган саволларга жавоб топиш имкониятини бермаслигига ишонч ҳосил қилинса.

Хулоса бериш ёки мутахассис фикри беришнинг имкони йўқлиги тўғрисидаги маълумотнома ушбу Намунавий низомнинг 43-бандига мувофиқ тузилади.

24. Суд эксперти ўзига тақдим этилган тадқиқот объектлари ва иш материалларини тадқиқ этишни тегишли соҳадаги билимларга амал қилган ҳолда, процессуал қонун талабларига қатъий мувофиқ равишда холисона ва тўлиқ амалга оширади.

Тадқиқот объектлари (тирик одамдан ташқари) фақат тадқиқотни ўтказиш ва хулоса ёки мутахассис фикри бериш учун зарур бўлган даражада шикастланган ва сарфланган бўлиши мумкин. Тадқиқотларни ўтказиш тадқиқот учун тақдим этилган объект шикастланишини (бузилишини) ёки сарфланишини талаб қиладиган ҳолларда бунинг учун экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс), адвокат ёки жисмоний ёхуд юридик шахснинг ёзма равишдаги розилиги олинган бўлиши керак, тайинланган суд экспертизасининг хусусиятлари объектнинг шикастланиши (бузилиши)ни ёки сарфланишини назарда тутадиган ҳолатлар бундан мустасно.

25. Кўрикдан ўтказиш талаб қилинадиган тадқиқот объектларини (экспертиза ташкилотига тақдим этилган объектлардан ташқари) суд экспертизасидан ўтказишда экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс) ёки адвокат суд эксперти учун объектга тўсиқсиз киришни ва уни текшириш имконини таъминлайди. Кўрикдан ўтказиш экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс) ҳамда адвокат томонидан ташкил этилади ва уларнинг мажбурий иштирокида амалга оширилади ҳамда тегишли баённома билан расмийлаштирилади.

26. Ишда иштирок этадиган шахслар қонунчиликда назарда тутилган ҳолатларда ва тартибда тадқиқотлар ўтказишда иштирок этиш ҳуқуқига эга. Сабабидан қатъи назар, уларнинг йўқлиги тадқиқотлар ўтказишни тўхтатиб туриш учун асос ҳисобланмайди.

Суд экспертизаси ўтказилаётганда ҳозир бўлган процесс иштирокчилари текширишлар жараёнига аралашишга ҳақли эмас, лекин суд эксперти томонидан қўлланилган тадқиқот усулларининг моҳиятини тушунтириб беришни талаб қилиши, унга тушунтиришлар бериши мумкин.

Суд эксперти томонидан хулоса тузилаётганда, шунингдек, агар суд экспертизаси комиссия томонидан ўтказилаётган бўлса, суд экспертларининг маслаҳатлашуви ва фикрларни шакллантириш босқичида процесс иштирокчиларининг ҳозир бўлишига йўл қўйилмайди.

27. Суд эксперти ўзининг махсус билимларига мувофиқ ўтказилган тадқиқотлар асосида ўз номидан хулоса ёки мутахассис фикрини беради ва унинг учун жавобгардир.

28. Суд экспертизасини ўтказиш учун бир хил мутахассисликка эга бўлган икки ва ундан ортиқ суд экспертлари (комиссион экспертиза) тайинланганда уларнинг ҳар бири тадқиқотларни тўлиқ ҳажмда амалга оширади. Комиссия тадқиқотларда қатнашган суд экспертидан ҳар бири унга рози бўлган тақдирда, умумий хулоса беради. Шунингдек, комиссияда иштирок этган суд экспертлари фикрининг бир қисмини акс эттирувчи ягона хулоса берилиши ҳам мумкин. Келишмовчилик бўлган тақдирда, ҳар бир суд эксперти келишмовчиликка сабаб бўлган барча ёки айрим масалалар бўйича алоҳида хулоса тузади.

Давлат суд-экспертиза муассасалари суд экспертларидан бошқа мутахассислар суд эксперти сифатида жалб этилганда қонунчиликка мувофиқ тўловлар амалга оширилади.

29. Суд экспертизасини ўтказиш учун ҳар хил мутахассисликка эга бўлган икки ва ундан ортиқ суд экспертлари (комплекс экспертиза) тайинланганда ҳар бир суд эксперти тадқиқотларни амалга оширади ва ўз ваколати доирасида хулоса беради. Комплекс экспертиза хулосасида ҳар бир суд эксперти қандай тадқиқотлар ва қандай ҳажмда ўтказганлиги, шахсан у қандай фактларни аниқлаганлиги ҳамда қандай хулосаларга келганлиги кўрсатилади. Суд эксперти комплекс экспертиза хулосасининг ўз ваколатига тегишли бўлган қисмини имзолайди.

Олинган натижаларни ва аниқ хулоса (хулосалар)ни шакллантиришни баҳолашда ваколатли бўлган суд экспертлари умумий хулоса (хулосалар) чиқаради. Агар комиссиянинг якуний хулосаси ёки унинг бир қисми учун суд экспертларидан бири (алоҳида экспертлар) томонидан аниқланган фактлар асос ҳисобланса, у ҳолда бу ҳақда хулосада кўрсатилиши керак. Келишмовчилик ҳолатида суд экспертларининг ҳар бири келишмовчиликка сабаб бўлган масалалар бўйича алоҳида хулоса тузади.

30. Агар суд экспертизаси тайинлаш тўғрисидаги қарор (ажрим), сўров ёки мурожаатда тақдим этилган иш материаллари турли хил тадқиқотлар предметига тааллуқли масалалар мавжуд бўлса, уларнинг ҳар бири бўйича алоҳида хулоса ёхуд мутахассис фикри беради ёки хулоса ёхуд мутахассис фикри беришнинг имкони йўқлиги тўғрисида маълумотнома тузилади.

31. Суд эксперти хулосаси уч қисмдан: кириш, тадқиқот ва хулосалар (якунловчи) қисмлардан иборат бўлади.

Суд эксперти хулосасининг кириш қисмида тадқиқот ўтказилган сана ва жой, тартиб рақами, унинг ҳуқуқлари ва мажбуриятларини унга тушунтириш ва унинг билиб туриб нотўғри хулоса берганлиги, иш материалларини ошкор қилганлиги, шунингдек узрли сабабларсиз хулоса беришни рад этганлиги ёки бундан бош тортганлиги учун жиноий жавобгарликка тортилиши тўғрисида тушунтирилганлиги ҳақидаги тилхат олинганлиги кўрсатилади.

32. Хулосанинг кириш қисмида суд экспертизасини ўтказиш асослари, экспертиза ўтказишни тайинлаган ваколатли орган (шахс) ёхуд адвокат тадқиқотларни ўтказган суд эксперти (суд экспертлари), суд экспертизаси ҳал этиши учун қўйилган масалалар, тадқиқот ўтказиш учун тақдим қилинган иш материаллари тўғрисидаги маълумотлар, шунингдек, суд экспертизасини ўтказиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа маълумотлар кўрсатилади.

33. Суд эксперти хулосасининг тадқиқот қисмида суд эксперти олдига қўйилган ҳар бир масала бўйича тадқиқотлар жараёни ва унинг натижалари ёзилади, аниқланган фактлар бўйича илмий тушунтириш берилади.

34. Суд эксперти хулосасининг якунловчи (хулоса) қисми суд эксперти олдига қўйилган масалаларга жавоб шаклида баён қилинади ва турли талқинларга йўл қўймайдиган аниқ, тушунарли тилда баён қилиниши лозим.

Агар хулосанинг якунловчи (хулоса) қисмини тадқиқот қисмида баён қилинган тадқиқот натижаларининг мукаммал тавсифисиз ва қўйилган масалага тўлиқ жавобсиз шакллантириш мумкин бўлмаса, хулосанинг тадқиқот қисмига ҳавола қилишга рухсат берилади.

35. Суд эксперти хулосасида қоидабузарлик сабаблари ва уларни содир этишга имкон берган шароитлар, шунингдек, уларни бартараф этишнинг ташкилий-техникавий тавсиялари кўрсатилиши мумкин.

36. Мутахассис фикри уч қисмдан: кириш, тадқиқот ва фикр (якунловчи) қисмларидан иборат бўлади.

Мутахассис фикрининг кириш қисмида тадқиқот ўтказилган сана ва жой, тадқиқот ўтказишнинг асоси, тадқиқот буюртмачиси (юридик ёки жисмоний шахс) тўғрисидаги маълумотлар, суд эксперти (фамилияси, исми, отасининг исми, маълумоти, ихтисослиги, иш стажи, илмий даражаси, илмий унвони, эгаллаб турган лавозими) ва тадқиқот ўтказиш топширилган давлат суд-экспертиза муассасаси, нодавлат суд-экспертиза ташкилоти ва илмий фаолият билан шуғулланувчи муассаса (ташкилот)лар ҳақидаги маълумотлар, суд эксперти олдига ҳал этиш учун қўйилган саволлар, унга тақдим этилган тадқиқот объектлари ва иш материаллари қайд этилади.

37. Мутахассис фикрининг тадқиқот қисмида суд эксперти олдига қўйилган ҳар бир масала бўйича тадқиқот ўтказиш жараёни, қўлланилган усуллар кўрсатилган ҳолда тадқиқотларнинг мазмуни ва унинг натижалари ёзилади, аниқланган фактлар бўйича илмий тушунтириш берилади.

38. Мутахассис фикрининг фикр (якунловчи) қисмида тадқиқот натижаларининг баҳоланиши, қўйилган саволларга берилган асосли жавоблар қайд этилади.

Тадқиқот натижаларини тасвирловчи иш материаллари мутахассис фикрида акс эттирилади ёки унга илова қилинади ҳамда унинг таркибий қисми бўлиб хизмат қилади.

39. Суд эксперти хулосаси ва мутахассис фикри икки нусхада тузилади, тадқиқотларни ўтказган суд эксперти (суд экспертлари) томонидан имзоланади, унинг (уларнинг) имзоси экспертиза ташкилоти муҳри билан тасдиқланади, шундан кейин хулоса ёки мутахассис фикрининг бир нусхаси экспертиза ташкилоти раҳбари томонидан экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс)га, адвокат, мутахассис фикри эса тегишли жисмоний ёки юридик шахсга тақдим этилган иш материаллари билан бирга юборилади, иккинчи нусхаси эса экспертиза ташкилотида 5 йил мобайнида сақланади.

40. Агар суд эксперти хулосасида ва мутахассис фикрида тадқиқотлар ва унинг натижаларини тасвирловчи фотожадваллар, диаграммалар, чизмалар ва шу каби иловалар берилса, улар ҳам суд эксперти (суд экспертлари) томонидан имзоланади. Суд эксперти тадқиқотларининг бориши, шароитлари ва натижаларини ҳужжатлаштириш материаллари суд эксперти хулосаси нусхаси билан бирга экспертиза ташкилотида сақланади. Бундан рақамли (электрон) маълумотлар мустасно.

Экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс), адвокат ёки тегишли жисмоний ёхуд юридик шахснинг талабига кўра йиғмажилдга қўшиб қўйиш учун тақдим этилади.

41. Экспертиза ташкилоти раҳбари хулоса ёки мутахассис фикрини беришнинг имкони йўқлиги тўғрисидаги маълумотномани кўриб чиқишда нотўғри хулосага олиб келиши мумкин бўлган тўлиқ бўлмаган тадқиқотларни, тадқиқот ўтказиш методикаси бузилишини ёки унинг нотўғри расмийлаштирилганлигини аниқлаган тақдирда хулоса, мутахассис фикри ҳамда маълумотнома уларга зарур ўзгартиришлар ва аниқликлар киритиш учун суд экспертига қайтарилади.

Агар суд эксперти ўз хулосасини, хулоса ёки мутахассис фикри беришнинг имкони йўқлиги тўғрисидаги маълумотномани тўғри деб қатъий туриб олса, экспертиза ташкилоти раҳбари тадқиқот ўтказишни белгиланган тартибда хулоса берадиган биринчи суд эксперти иштирокидаги комиссияга топшириш ҳуқуқига эга.

Суд экспертлари умумий фикрга келганидан сўнг биргаликдаги хулосани, хулоса ёки мутахассис фикри беришнинг имкони йўқлиги тўғрисидаги маълумотномани тузади ва имзолайди. Агар суд экспертлари ўртасида келишмовчиликлар келиб чиққан тақдирда, уларнинг ҳар бири келишмовчиликлар келиб чиққан барча ёки айрим масалалар бўйича алоҳида хулоса беради.

42. Суд экспертизасини судда ўтказишда унинг натижалари мазкур Намунавий низомнинг 31 — 35-бандларида назарда тутилган қоидалар бўйича расмийлаштирилади.

Суд эксперти хулосаси суд эксперти томонидан икки нусхада тузилади ва имзоланади, улардан бири судга, иккинчиси эса экспертиза ташкилоти раҳбарига тақдим этилади.

43. Хулоса ёки мутахассис фикрини беришнинг имкони йўқлиги тўғрисида асосланган маълумотнома уч қисмдан: кириш, асословчи ва якунловчи қисмлардан иборат бўлади.

Кириш қисмида ушбу Намунавий низомнинг 31-бандида кўрсатилган рўйхатга мувофиқ маълумотлар баён қилинади.

Асословчи қисмида хулоса ёки мутахассис фикри беришнинг иложи йўқлиги сабаблари батафсил баён қилинади.

Якунловчи қисмида суд эксперти олдига қўйилган ҳар бир масала бўйича хулоса беришнинг иложи йўқлиги кўрсатилади.

Хулоса ёки мутахассис фикрини беришнинг иложи йўқлиги тўғрисидаги далолатнома икки нусхада тузилади, суд эксперти томонидан имзоланади, унинг имзоси экспертиза ташкилоти муҳри билан тасдиқланади, шундан кейин унинг бир нусхаси экспертиза ташкилоти раҳбари томонидан экспертизани тайинлашга ваколатли орган (шахс)га, адвокатга ёки мутахассис фикрини олиш учун мурожаат қилган жисмоний ёхуд юридик шахсга юборилади, иккинчи нусхаси эса экспертиза ташкилотида 5 йил мобайнида сақланади.

Агар хулоса ёки мутахассис фикрини бериш имкони йўқлиги тўғрисидаги маълумотнома судда кўриб чиқиш босқичида тузилган бўлса, у суд эксперти томонидан икки нусхада тузилади ва имзоланади, улардан бири судга, иккинчиси эса экспертиза ташкилоти раҳбарига тақдим этилади.

44. Агар бир масала бўйича суд эксперти хулоса ёки мутахассис фикрини берса, бошқа масала бўйича эса хулоса ёки мутахассис фикри беришни имкони йўқлиги тўғрисида далолатнома тузиш учун асос мавжуд бўлса, у ҳолда ягона ҳужжат — суд эксперти хулосаси ёки мутахассис фикри тузилади.

45. Тадқиқот объектлари бўлган предмет ва ҳужжатларга суд экспертининг тегишли белгилари (муҳр ва штамп) қўйилиб хулоса мутахассис фикри бериш имкони йўқлиги тўғрисида далолатнома билан бирга улар экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс)га, адвокат, жисмоний ёки юридик шахсларга рўйхат бўйича қайтарилиши лозим.

46. Суд эксперти хулосаси ёки мутахассис фикри экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс)га, адвокатга (уларнинг ваколатли ходимига), мурожаат қилган жисмоний ёки юридик шахсга (уларнинг вакилига) шахсан берилиши ёки почта, шу жумладан, электрон почта орқали юборилиши мумкин.

Тадқиқот объектлари бўлган предметлар ва ҳужжатлар ҳамда бошқа иш материаллари экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс)га, адвокатга (уларнинг ваколатли ходимига), мурожаат қилган жисмоний ёки юридик шахсга (уларнинг вакилига) шахсан берилиши ёки почта орқали юборилиши мумкин.

Суд эксперти хулосаси ёки мутахассис фикрининг, тадқиқот объектлари бўлган предметлар ва ҳужжатлар ҳамда суд экспертизасига берилган бошқа материалларнинг факсимиль ёки ёруғ сезгир қоғозга кўчирилган ишончнома нусхаси орқали берилишига йўл қўйилмайди.

47. Тадқиқотлар тугалланганидан кейин тадқиқот объектлари, агар улар тўла ишлатилган бўлмаса, экспертизасини тайинлаган ваколатли орган (шахс)га, адвокатга, жисмоний ва юридик шахсга қайтарилади.

Агар тадқиқот объектларини қонунчиликка мувофиқ почта орқали юборишнинг имкони бўлмаса, экспертизасини тайинлаган ваколатли орган (шахс) ёки буюртмачи томонидан олиб кетилиши шарт.

Тадқиқот объектлари ва тўлиқ ишлатилмаган объектларга нисбатан суд экспертизаси тадқиқотлари якунлангандан сўнг мазкур объектларни экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс) ёки буюртмачи томонидан олиб кетиш чоралари кўрилмаган тақдирда, суд экспертизасини ўтказган экспертиза ташкилоти томонидан тадқиқот объектлари ўз имкониятларидан келиб чиққан ҳолда бир йил мобайнида сақланади.

Ушбу даврда камида икки маротаба экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс)га, буюртмачига ёзма ёки электрон шаклдаги хабарнома юборилади. Юборилган хабарномага ижобий жавоб олинмаган тақдирда ҳамда тадқиқот объектларини сақлаш муддати якунлангандан сўнг тадқиқот объектлари экспертиза ташкилоти раҳбари томонидан қонунчиликда белгиланган тартибда экспертиза ташкилоти эҳтиёжи учун сарфланади ёки белгиланган тартибда йўқ қилинади.

Сарфланганлиги ёки йўқ қилиниши билан боғлиқ бўлган ҳужжатларнинг бир нусхаси маълумот учун тадқиқот объектларини тақдим қилган экспертизани тайинлаган ваколатли орган (шахс)га ёки буюртмачига юборилади.

4-боб. Якунловчи қоидалар

48. Ушбу Намунавий низом талабларини бузиш қонунчиликка мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.

49. Мазкур Намунавий низом талабларига риоя этилишини таъминлаш учун жавобгарлик экспертиза ташкилотлари раҳбарларига юкланади.

Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 21 февралдаги 73-сон қарорига 2-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг ўз кучини йўқотган деб ҳисобланаётган айрим қарорлари

1. Вазирлар Маҳкамасининг «Давлат суд-экспертиза муассасаси ёки бошқа корхона, муассаса, ташкилот томонидан суд экспертизасини ўтказиш тартиби тўғрисидаги намунавий низомни тасдиқлаш ҳақида» 2011 йил 5 январдаги 5-сон қарори .

2. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида («Суриштирув институти такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида» Ўзбекистон Республикасининг 2017 йил 6 сентябрдаги ЎРҚ-442-сон Қонуни)» 2017 йил 1 декабрдаги 960-сон қарорига илованинг 9-банди .

3. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига жамоат хавфсизлигини таъминлашга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида» 2019 йил 15 январдаги 34-сон қарорига илованинг 3-банди .

4. Вазирлар Маҳкамасининг «Қурол муомаласи соҳасида рухсат бериш тартиб-таомилларини такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2020 йил 26 декабрдаги 810-сон қарорига 3-илованинг 7-банди .

5. Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида (Ўзбекистон Республикасининг «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида» 2021 йил 20 апрелдаги ЎРҚ-682-сон Қонуни)» 2022 йил 4 апрелдаги 153-сон қарорига илованинг 252-банди .

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2023 йил 21 февраль,

73-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.02.2023 й., 09/23/73/0098-сон; 23.02.2026 й., 09/26/74/0165-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

NAMUNAVIY NIZOM

ROʻYXATI

Sud ekspertizasi tadqiqotlarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi namunaviy nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida” 2022-yil 3-avgustdagi OʻRQ-786-son Qonuni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasida sud-ekspertlik tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 5-iyuldagi PF-6256-son Farmoni ijrosini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida” 2022-yil 3-avgustdagi OʻRQ-786-son Qonuni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasida sud-ekspertlik tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 5-iyuldagi PF-6256-son Farmoniga muvofiq:

advokatlarga iqtisodiy, fuqarolik va maʼmuriy ish yuritilayotganda ishni sud muhokamasiga tayyorlash chogʻida yoki sud muhokamasi jarayonida davlat sud-ekspertiza muassasalari va nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari tomonidan shartnoma asosida ishonch bildiruvchi shaxs roziligi bilan sud ekspertizasi oʻtkazilishini soʻrash, shuningdek, sud ekspertizasi xulosasi ish materiallariga qoʻshib qoʻyilishini va sud tomonidan ushbu xulosa ishdagi mavjud dalillar bilan birgalikda baholanishini talab qilish huquqi berilganligi;

advokat soʻroviga koʻra sud ekspertizasi xulosasini olish muddatlari davlat sud-ekspertiza muassasalari va nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari bilan tuzilgan shartnomalarda belgilanishi nazarda tutilganligi;

nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlarining huquqiy asoslari Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi , Iqtisodiy protsessual kodeksi va Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodekslarida qayd etilganligi;

ilmiy faoliyat bilan shugʻullanuvchi muassasalarga oʻz faoliyat yoʻnalishlari boʻyicha sud-ekspertlik tadqiqotlarini oʻtkazish huquqini berish nazarda tutilganligi;

Oʻzbekiston Respublikasi davlat sud-ekspertiza muassasalari va nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari tomonidan xorijiy tashkilot va chet el fuqarolari uchun sud-ekspertiza imkoniyatlaridan keng foydalanish maqsadida ularga xizmat koʻrsatish tartibini joriy etish belgilanganligi;

jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga asosan ekspertlar tomonidan mutaxassis fikrini berish ustuvor yoʻnalishlarni amalga oshirish mexanizmlari sifatida qayd etilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Sud ekspertizasi tadqiqotlarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi namunaviy nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

sud ekspertizasi hamda tadqiqotlar oʻtkazish tartibi va shartlari;

sud ekspertizasi xulosasi va mutaxassis fikrini tuzilishiga qoʻyilgan talablar;

nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari hamda ilmiy faoliyat bilan shugʻullanuvchi muassasa (tashkilot)larning sud ekspertizasi va tadqiqotlarni oʻtkazishi asoslari;

xorijiy tashkilot va chet el fuqarolari uchun sud ekspertizasi imkoniyatlaridan foydalanish;

jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga asosan sud ekspertlari tomonidan mutaxassis fikrini berish tartibi;

3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlari 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

4. Tizimida davlat sud-ekspertiza muassasalari hamda boʻlinmalari boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar ikki oy muddatda:

ushbu qaror bilan tasdiqlangan Namunaviy nizomga muvofiq sud ekspertizasini oʻtkazish tartibi hamda mutaxassis fikrini berishni nazarda tutuvchi ichki nizomni ishlab chiqsin va tasdiqlasin;

oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

5. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi adliya vaziri A.J. Tashkulov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-fevraldagi 73-son qaroriga 1-ILOVA

Sud ekspertizasi tadqiqotlarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Namunaviy nizom davlat sud-ekspertiza muassasasi, nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti, shu jumladan sud-ekspertlik byurosi, ilmiy faoliyat bilan shugʻullanuvchi muassasa (tashkilot)lar (keyingi oʻrinlarda — ekspertiza tashkiloti) tomonidan sud ekspertizasi tadqiqotlari oʻtkazilishi tartibi va shartlarini belgilaydi.

Ushbu Namunaviy nizom xorijiy tashkilot va chet el fuqarolari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar uchun ham tatbiq etilishi mumkin. Bunda har bir ekspertiza tashkiloti faoliyatining xususiyatiga koʻra sud ekspertizasi tadqiqotlari oʻtkazilishini mustaqil belgilaydi.

2. Mazkur Namunaviy nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

davlat sud-ekspertiza muassasasi — sud-ekspertlik faoliyatini amalga oshirish uchun tashkil etilgan ixtisoslashtirilgan muassasa, shuningdek, tegishli davlat organlari, vazirliklar va idoralar tizimidagi ixtisoslashtirilgan sud ekspertizasi boʻlinmalari;

ilmiy faoliyat bilan shugʻullanuvchi muassasa (tashkilot) — asosiy faoliyat turi ilmiy faoliyat yuritishga yoʻnaltirilgan yuridik shaxs;

ish materiallari — sud ekspertizasi tayinlangan fuqarolik, iqtisodiy, jinoyat ishi (shu jumladan, tergovga qadar tekshiruv materiallari), maʼmuriy sud ishlari va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlar, shuningdek, advokatning soʻrovi hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari yuzasidan toʻplangan hujjatlar;

mutaxassis fikri — jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari asosida amalga oshiriladigan tadqiqotlar natijasi yuzasidan mutaxassis (sud eksperti)ning belgilangan tartibda rasmiylashtiriladigan fikri;

nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti — nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti fuqarolik, iqtisodiy, jinoyat, maʼmuriy sud ishlari va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud ekspertizasini oʻtkazishga ixtisoslashtirilgan, shtatida sud eksperti sertifikatiga ega mutaxassislari boʻlgan tashkilot;

sud-ekspertlik byurosi — shartnoma asosida fuqarolik, iqtisodiy, maʼmuriy sud ishlari va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud ekspertizasini hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari yuzasidan tadqiqotlar oʻtkazishga ixtisoslashtirilgan, yakka tartibda sud eksperti tomonidan taʼsis etilgan notijorat tashkilot;

sud eksperti — xulosa berish uchun fan, texnika, sanʼat yoki hunar sohasida maxsus bilimlarga ega boʻlgan, belgilangan tartibda sud eksperti sifatida jalb qilingan jismoniy shaxs;

sud ekspertizasi tadqiqoti (keyingi oʻrinlarda — tadqiqotlar) — fuqarolik, iqtisodiy, jinoyat, maʼmuriy sud ishlari va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish holatlarini aniqlashga va sud eksperti tomonidan fan, texnika, sanʼat yoki hunar sohasidagi maxsus bilimlar asosida tadqiqotlarni oʻtkazish va xulosa berishga hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari asosida amalga oshiriladigan hamda natijasi boʻyicha mutaxassis fikri taqdim etilishiga qaratilgan faoliyat;

sud eksperti (sud ekspertlari)ning xulosasi (xulosa) (keyingi oʻrinlarda — xulosa) — sud eksperti yoki sud ekspertlari komissiyasi (keyingi oʻrinlarda — komissiya) tomonidan tuziladigan va tadqiqotlar olib borilishini va ularning natijalarini aks ettiradigan yozma yoki elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan elektron shakldagi hujjat.

3. Ekspertiza tashkilotida tadqiqotlar tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudya (sud)ning (keyingi oʻrinlarda — ekspertiza tayinlashga vakolatli organ (shaxs)lar) qarori (ajrimi) asosida oʻtkaziladi.

Advokat soʻroviga koʻra tadqiqotlar iqtisodiy, fuqarolik va maʼmuriy ish yuritilayotganda ishni sud muhokamasiga tayyorlash chogʻida yoki sud muhokamasi jarayonida davlat sud-ekspertiza muassasalari va nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari tomonidan shartnoma asosida ishonch bildiruvchi shaxs roziligi bilan amalga oshiriladi.

Davlat sud-ekspertiza muassasasi, nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti, ilmiy faoliyat bilan shugʻullanuvchi muassasa (tashkilot)lar tomonidan qonunchilikka koʻra ruxsat etilgan sud ekspertizasi turlari boʻyicha jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq shartnoma asosida tadqiqotlar oʻtkazilib, mutaxassis fikri berilishi mumkin.

Ekspertiza tashkilotiga qaror (ajrim), soʻrov, murojaatlar hamda ularning natijasi boʻyicha ekspertiza xulosasi yoki mutaxassis fikri yozma yoxud elektron shaklda taqdim etiladi.

4. Tadqiqotlar sud eksperti tomonidan oʻtkaziladi.

Ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs) bilan kelishmasdan boshqa shaxslarni tadqiqotlarni oʻtkazish uchun jalb qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tadqiqotlarni oʻtkazishda sud ekspertining huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi qonunchilikda belgilanadi.

5. Quyidagi holatlarda sud ekspertiga ish materiallari yuzasidan tadqiqotlar oʻtkazish taqiqlanadi:

ish materiallari boʻyicha manfaatdor tomonlar bilan qarindosh boʻlganda;

ish materiallari boʻyicha manfaatdor tomonlar bilan davlat sud-ekspertiza muassasasi hamda nodavlat sud-ekspertiza tashkilotining rahbarlari, tarkibiy boʻlinma boshliqlari va ularning yaqin qarindoshlari boʻlganda, bundan tadqiqotlar oʻtkazuvchi yagona tashkilot boʻlgan holatlar mustasno;

ish materiallari boʻyicha manfaatdor tomonlardan biri nodavlat sud-ekspertiza tashkilotining mulkdori, muassisi, kuzatuv kengashi, ijro organi aʼzosi, kreditori, sugʻurtalovchisi hamda ularning yaqin qarindoshlari boʻlganda;

ustav fondi (ustav kapitali)da nodavlat sud-ekspertiza tashkilotining yoki sud ekspertining ulushi boʻlgan yuridik shaxsning xulosadan manfaatdorligi boʻlganda;

tirik shaxsga nisbatan sud ekspertizasini oʻtkazishda mazkur shaxsga uning tayinlanishidan oldin tibbiy yordam koʻrsatilganda. Mazkur cheklov sud-tibbiy yoki sud psixiatrik ekspertizalar shaxsni bevosita koʻrikdan oʻtkazmasdan amalga oshirilgan hollarda ham amal qiladi;

sud ekspertining xolisligiga va begʻarazligiga shubha tugʻdiradigan boshqa holatlar mavjud boʻlganda.

Sud eksperti yuqorida qayd etilgan holatlarda bevosita rahbarini xabardor qiladi. Rahbar ekspertiza tashkilotida ushbu mutaxassislik boʻyicha boshqa sud eksperti boʻlganda, tadqiqotlarni unga topshiradi. Boshqa sud eksperti boʻlmagan holda ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga, advokatga yoki tadqiqotlar oʻtkazish uchun murojaat qilgan jismoniy yoxud yuridik shaxsga ish hujjatlarini uch ish kunida ijrosiz qaytarib yuborishi lozim.

Mazkur tartibga amal qilmaslik qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab boʻladi.

6. Jinoiy javobgarlikka olib kelmaydigan tarzda tadqiqotlar oʻtkazish tartibini buzganligi va oʻz vazifalariga vijdonan munosabatda boʻlmaganligi uchun sud eksperti qonunchilikka muvofiq javobgarlikka tortiladi.

7. Ekspertiza tashkiloti rahbarining vakolatlari, huquq va majburiyatlari qonunchilikda belgilanadi.

8. Ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs)ning qarori (ajrimi) asosida tadqiqotlarni oʻtkazish muddatlari sud ekspertizalarining hajmi va murakkabligiga, shuningdek, sud ekspertining ish hajmiga koʻra 30 kun doirasida belgilanadi. Sud ekspertizasi turlarining murakkablik darajasi ekspertiza tashkilotining yuqori turuvchi idorasi, shuningdek, nodavlat sud-ekspertiza tashkilotlari uchun Adliya vazirligi tomonidan belgilanadi.

Tadqiqotlarni oʻtkazishni 30 kun mobaynida bajarish mumkin boʻlmagan taqdirda, ekspertiza tashkiloti rahbari muddat oʻtishidan 3 ish kuni oldin asoslangan holda ekspertiza tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga yozma yoki elektron ravishda xabar qiladi hamda ular bilan kelishgan holda qoʻshimcha muddatni belgilaydi.

Advokat soʻrovi hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq tadqiqotlar oʻtkazish muddatlari sud-ekspertiza tashkilotlari bilan tuzilgan shartnomalarga asosan belgilanadi.

9. Ekspertiza tayinlashga vakolatli organ (shaxs)ning qarori (ajrimi) boʻyicha tadqiqotlar oʻtkazish muddatlari ish materiallari ekspertiza tashkilotiga tushgan kundan keyingi ish kunidan boshlab hisoblanadi va sud eksperti xulosasi ekspertiza tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga yuborilgan kunda tugaydi.

Advokat soʻrovi hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq tadqiqotlar shartnomaga koʻra toʻlov amalga oshirilganlik toʻgʻrisidagi hujjatlar ekspertiza tashkilotiga taqdim etilgan kundan boshlab hisoblanadi va sud eksperti xulosasi yoki mutaxassis fikri manfaatdor shaxsga yuborilgan kunda tugaydi.

Sud eksperti tomonidan tadqiqotlarni oʻtkazish muddatlari quyidagi davrlarga toʻxtatib turiladi:

ekspertiza tayinlagan vakolatli organ (shaxs), advokat hamda jismoniy yoki yuridik shaxs tomonidan taqdim etilgan ish materiallaridagi kamchilik va nuqsonlarni bartaraf etish toʻgʻrisida sud eksperti (mutaxassis)ning iltimosnomasini koʻrib chiqish davriga;

tadqiqotlarni oʻtkazishni 30 kun mobaynida bajarish mumkin boʻlmagan taqdirda uni oʻtkazish muddatlarini kelishib olish toʻgʻrisida yuborilgan xabarni koʻrib chiqish davriga;

sud ekspertining xizmat safarida, vaqtinchalik mehnatga layoqatsizligi yoki mehnat taʼtilida boʻlish davriga, sud ekspertizasini bajarishni boshqa sud ekspertiga topshirish mumkin boʻlmaganda.

Qonunchilikda va ushbu Namunaviy nizomda nazarda tutilmagan boshqa asoslar boʻyicha sud ekspertizasini oʻtkazish muddatlarini toʻxtatib turishga yoʻl qoʻyilmaydi.

10. Davlat sud-ekspertiza muassasalari hamda ilmiy faoliyat bilan shugʻullanuvchi muassasa (tashkilot)lar iqtisodiy, fuqarolik va maʼmuriy sudlarga taalluqli ishlar boʻyicha sud ekspertizalarini oʻtkazganligi uchun toʻlov undirishga haqlidir. Sud ekspertizalarini oʻtkazish bilan bogʻliq xarajatlarni amalga oshirish ish boʻyicha tomonlarga yuklanadi va sud ekspertizasini oʻtkazish boshlangunga qadar toʻlanadi. Toʻlov miqdori va mazkur mablagʻlarni sarflash tartibi qonunchilik hujjatlariga asosan belgilanadi.

Advokat soʻrovi hamda jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlariga muvofiq tadqiqotlarni oʻtkazish shartnomaga binoan toʻlov asosida amalga oshiriladi.

Nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti oʻtkaziladigan tadqiqotlar uchun toʻlov miqdorini mustaqil belgilaydi.

Xorijiy tashkilot va chet el fuqarolari uchun alohida toʻlov miqdorlari belgilanishi mumkin.

Oʻzbekiston Respublikasining “Sud ekspertizasi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq boshqa korxona, muassasa, tashkilot va boshqa jismoniy shaxslar sud eksperti sifatida ishda ishtirok etishi mumkin. Bunda tadqiqotlar oʻtkazilganligi uchun toʻlov sud ekspertizasini tayinlashga vakolatli organ (shaxs) tomonidan qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.

Tadqiqotlar oʻtkazish boʻyicha xarajatlar toʻlanmaganligi ish materiallarini tadqiqotlar oʻtkazmasdan qaytarish uchun asos hisoblanadi.

Tadqiqotlar boshlangan va sarflash materiallari ishlatilgan hollarda toʻlov buyurtmachiga qaytarilmaydi.

11. Ekspertiza tashkilotida tadqiqotlarni oʻtkazish xizmat koʻrsatiladigan mintaqalarga muvofiq tashkil etiladi, bundan shartnoma asosida oʻtkaziladigan tadqiqotlar mustasno, mintaqalar ular tasarrufida boʻlgan tegishli davlat organi tomonidan belgilanadi.

Ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs)lar va xizmat koʻrsatiladigan mintaqa tashqarisida joylashgan ekspertiza tashkiloti uchun tadqiqotlar, istisno tariqasida, xizmat koʻrsatiladigan mintaqa tashqarisida joylashgan ekspertiza tashkiloti tomonidan qonunchilikka muvofiq oʻtkazilishi mumkin. Bunda ish hajmi barcha hududda bir xilda boʻlishini taʼminlash maqsadida komission, kompleks hamda qayta sud ekspertizalarini mintaqalarda oʻtkazilishi ketma-ketligi sud ekspertizasi muassasasi tizimida mavjud boʻlgan vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralar tasarrufiga kirsa, ular tomonidan belgilanishi mumkin.

2-bob. Tadqiqotlarni oʻtkazish uchun yuboriladigan ish materiallarini rasmiylashtirish

12. Tadqiqotlar faqat uni tayinlashga vakolatli organ (shaxs), advokat hamda jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan, protsessual qonunga, ushbu Namunaviy nizomga, shuningdek, sud ekspertizalarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomalarga muvofiq rasmiylashtirilgan ish materiallari ekspertiza tashkilotiga taqdim etilgan taqdirdagina oʻtkaziladi.

13. Ekspertiza tayinlashga vakolatli organ (shaxs) tomonidan tadqiqotlarga sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim), tadqiqot obyektlari va ish materiallari, shuningdek, tadqiqotlarni oʻtkazish va xulosa berish uchun sud ekspertiga zarur boʻlgan sud ekspertizasi predmetiga taalluqli maʼlumotlarga ega boʻlgan hujjatlar ekspertiza tashkilotiga taqdim etilishi kerak.

Advokatlar tomonidan sud ekspertizasi oʻtkazish tayinlanganda sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi advokatlik soʻrovi, ishonch bildiruvchi shaxs roziligini tasdiqlovchi hujjat, ish boʻyicha order, toʻlov amalga oshirilganligini tasdiqlovchi hujjat, tadqiqot obyektlari va ish materiallari, shuningdek, tadqiqotlarni oʻtkazish va xulosa berish uchun sud ekspertiga zarur boʻlgan sud ekspertizasi predmetiga taalluqli maʼlumotlarga ega boʻlgan hujjatlar taqdim etilishi kerak.

Jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan ekspertiza tashkilotiga tadqiqotlarni oʻtkazish toʻgʻrisidagi murojaat, toʻlov amalga oshirilganligini tasdiqlovchi hujjat, tadqiqot obyektlari va ish materiallari, shuningdek, tadqiqotlarni oʻtkazish va mutaxassis fikri berilishi uchun sud ekspertiga zarur boʻlgan ekspertiza predmetiga taalluqli maʼlumotlarga ega boʻlgan hujjatlar taqdim etilishi kerak.

Tadqiqotlar oʻtkazish uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha ish materiallari va tadqiqot obyektlarini hamda qoʻshimcha hujjatlarni taqdim etish lozim boʻlganda sud eksperti tomonidan ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs), advokat, jismoniy va yuridik shaxsga 3 ish kunida yozma yoki elektron iltimosnomalar yuboriladi.

Iltimosnomani belgilangan muddatda elektron shaklda yuborish imkoniyati boʻlmaganda, bu haqda dalolatnoma tuziladi va kuzatuv materiallariga qoʻshib qoʻyiladi.

Ekspertiza tashkiloti advokatning soʻrovi hamda jismoniy va yuridik shaxslar murojaatlarini oʻrganadi va ularga 3 ish kuni ichida shartnoma rasmiylashtirish uchun taqdim etiladi.

Sud ekspertizalarini tayinlash toʻgʻrisidagi hujjatlarning faksimil va yorugʻ sezgir qogʻozga koʻchirilgan nusxalarini taqdim etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

14. Sud ekspertiga taqdim etilgan tadqiqot obyektlari, taqqoslovchi ish materiallari, maʼlumotlarning ishonchliligi uchun ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs), advokat va tadqiqot oʻtkazish uchun murojaat qilgan jismoniy yoki yuridik shaxs javob beradi.

15. Sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi bitta qaror (ajrim) yoki murojaat bilan koʻp miqdordagi obyektlar taqdim etilganda ekspertiza tashkiloti rahbari bir qator alohida-alohida tadqiqotlar oʻtkazilishini tashkil etishi mumkin.

16. Sud ekspertizasini oʻtkazish ikki va undan koʻp ekspertiza tashkilotlariga topshirilgan taqdirda ularni tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da mazkur sud ekspertizasining qanday mutaxassisliklarga ega boʻlgan sud ekspertlari tomonidan oʻtkazilishi kerakligi, komissiya faoliyatini tashkil etishning qaysi ekspertiza tashkilotiga yuklanayotganligi hamda tekshiriladigan obyektlar va boshqa ish materiallari qaysi ekspertiza tashkilotiga yuborilganligi koʻrsatiladi.

Bunda ekspertizani tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim) har bir ekspertiza tashkilotiga asl nusxada yuboriladi.

17. Qoʻshimcha yoki qayta ekspertiza tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim)da uni tayinlashning sabablari va asoslari koʻrsatilishi shart.

Qoʻshimcha yoki qayta ekspertiza tayinlangan taqdirda ekspertiza tashkilotiga oldingi xulosa yoki xulosasini berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma barcha ilovalar (fotojadvallar, eksperimental ish materiallari va shu kabilar) bilan birga taqdim etiladi.

Sud ekspertizasini tayinlashga vakolatli organ (shaxs) nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti sud eksperti tomonidan oʻtkazilgan sud ekspertizasi xulosasiga qoʻshilmagan taqdirda, qayta sud ekspertizasi faqat davlat sud-ekspertiza muassasalari tomonidan amalga oshiriladi.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari tomonidan amalga oshirilgan birlamchi sud ekspertizasi xulosasi boʻyicha qoʻshimcha va qayta sud ekspertizasi, shu jumladan, komissiyaviy va kompleks sud ekspertizasi nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti hamda ilmiy faoliyat bilan shugʻullanuvchi muassasa (tashkilot) tomonidan oʻtkazilishi mumkin.

Agar, bir vaqtning oʻzida ham qoʻshimcha, ham qayta sud ekspertizasini tayinlash uchun asoslar yuzaga kelgan hollarda qayta sud ekspertizasi tayinlanadi.

18. Tadqiqot oʻtkazish uchun yuborilgan, uni oʻtkazish imkonini bermaydigan ish materiallarini rasmiylashtirish qoidalariga rioya etilmaganligi aniqlangan kuni ekspertiza tashkiloti rahbari bu haqda ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs)ga, advokat yoki jismoniy yoxud yuridik shaxsga xabar qiladi.

Sud ekspertizasini tayinlagan vakolatli organ (shaxs), advokat, jismoniy yoki yuridik shaxs kamchiliklarni bartaraf etish uchun zarur chora-tadbirlarni koʻrmasa ekspertiza tashkiloti rahbari 30 kun oʻtgach unga keyingi ish kunida ish materiallarini sud ekspertizasini oʻtkazmasdan qaytaradi.

Ish materiallari yuzasidan tadqiqotlarni oʻtkazish boshlanmasdan ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs), advokat, jismoniy yoki yuridik shaxsning tadqiqotlarni oʻtkazmasdan ish materiallarini qaytarish haqidagi murojaatiga asosan ular ekspertiza tashkiloti rahbari tomonidan qaytariladi.

Tadqiqotlar oʻtkazilmaganda amalga oshirilgan toʻlov shartnomada koʻrsatilgan tartibda qaytariladi.

Rasmiylashtirishning protsessual tartibi buzilgan holda qayta, shuningdek, komission yoki kompleks sud ekspertizasi oʻtkazish uchun taqdim qilingan ish materiallari ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga yoki advokatga 3 kun muddatda qaytariladi.

19. Quyidagi hollarda ish materiallari ijro etilmasdan ekspertiza tayinlashga vakolatli organ (shaxs), advokat yoki jismoniy va yuridik shaxsga qaytariladi:

tadqiqotlarni mazkur ekspertiza tashkilotida oʻtkazish nazarda tutilmagan boʻlsa;

ekspertiza tashkiloti tegishli mutaxassislarga yoki asbob-uskunalarga ega boʻlmasa;

ekspertiza tayinlashga vakolati boʻlmagan organ (shaxs) tomonidan yoxud vakolatli organ (shaxs) tomonidan ekspertiza tayinlash vakolatiga kirmaydigan ishlar yuzasidan tadqiqotlar tayinlanganda.

Bunda ekspertiza tashkiloti rahbari yoki uning bevosita sud ekspertizasi yoʻnalishiga masʼul oʻrinbosari tomonidan tadqiqotlar oʻtkazish uchun taqdim qilingan ish materiallarini 3 kun muddatda tadqiqotlar bajarilmaganligi sabablari koʻrsatilgan holda ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga, advokatga, jismoniy yoki yuridik shaxslarga qaytariladi.

20. Tadqiqotlar oʻtkazish uchun giyohvand vositalar, ularning analoglari, psixotrop moddalar, qimmatbaho metallar va toshlar, shuningdek, ulardan tayyorlangan buyumlar, qurol va uning oʻq-dorilari, pul belgilari va yuqori qimmatga yoki ahamiyatga ega boʻlgan boshqa obyektlar taqdim etilgan taqdirda, sud eksperti ushbu ish materiallarini ekspertiza tashkilotiga yetkazib bergan shaxs hamda ekspertiza tashkiloti rahbarlaridan birining ishtirokida idishni ochishi, tarozida tortib koʻrishi, taqdim etilgan obyektlarni qayta sanab chiqishi, shuningdek, taqdim etilgan tartib raqamli va boshqa obyektlarning sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim), soʻrov yoxud murojaat matniga muvofiqligiga ishonch hosil qilishi shart. Ularning natijalari boʻyicha dalolatnoma tuziladi, tadqiqot obyektlarini tekshirishda ishtirok etgan shaxslar tomonidan imzolanadi.

3-bob. Tadqiqotlarni oʻtkazish va uning natijalarini rasmiylashtirish

21. Sud eksperti tadqiqotlarni oʻtkazishga ekspertiza tashkiloti rahbarining topshiriqnomasi bilan birga sud ekspertizasini tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim), soʻrov yoxud murojaat hamda tushgan barcha ish materiallari olingan vaqtdan boshlab kirishadi.

Tadqiqotlarga taqdim etilgan ish materiallarini rasmiylashtirish tartibining buzilganligi aniqlangan taqdirda, sud eksperti bu toʻgʻrida ekspertiza tashkiloti rahbarini xabardor qiladi, rahbar ushbu Namunaviy nizomning 18-bandida nazarda tutilgan chora-tadbirlarni koʻradi.

22. Taqdim etilgan ish materiallari toʻliq boʻlmagan taqdirda, bu haqda sud eksperti ekspertiza tashkiloti rahbari orqali ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga, advokat, jismoniy yoki yuridik shaxsga qoʻshimcha ish materiallari taqdim etish toʻgʻrisida yozma yoxud elektron ravishda xabar beradi.

Qoʻshimcha ish materiallari faqat ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs), advokat, jismoniy yoki yuridik shaxs tomonidan taqdim etiladi.

Qoʻshimcha ish materiallari 30 kun mobaynida taqdim etilmagan taqdirda, sud eksperti tadqiqotlarni mavjud ish materiallari boʻyicha oʻtkazadi.

23. Quyidagi holatlarda sud eksperti tomonidan xulosa yoki mutaxassis fikri berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisida asoslangan maʼlumotnoma tuziladi hamda uch ish kuni mobaynida ekspertizani tayinlagan vakolatli organga (shaxsga), advokatga, jismoniy yoki yuridik shaxsga yuboriladi:

agar sud eksperti hal qilinishi kerak boʻlgan savollarni oʻzining maxsus bilimlari asosida hal qilishi mumkin boʻlmasa;

agar qoʻyilgan masala sud ekspertining maxsus bilimlari (vakolatlari) doirasidan chetga chiqsa yoki uni hal etish uchun maxsus bilimlar talab qilinmasa yoxud masala huquqiy tusga ega boʻlsa;

taqdim etilgan tadqiqot obyektlari yoxud ish materiallari toʻliq yaroqsiz yoki xulosa berish uchun yetarli boʻlmasa, ularni toʻldirib boʻlmasa;

tadqiqotlarni oʻtkazish va xulosalar berish uchun zarur shart-sharoitlar, tadqiqot uslubi va maxsus asbob-uskunalar mavjud boʻlmasa, shu jumladan, sud eksperti hayoti va salomatligiga kasbiy tavakkalchilik chegarasidan ziyod xavf tugʻilsa;

fan va sud-ekspertlik amaliyotining holati hal qilinishi kerak boʻlgan savollarga javob topish imkoniyatini bermasligiga ishonch hosil qilinsa.

Xulosa berish yoki mutaxassis fikri berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma ushbu Namunaviy nizomning 43-bandiga muvofiq tuziladi.

24. Sud eksperti oʻziga taqdim etilgan tadqiqot obyektlari va ish materiallarini tadqiq etishni tegishli sohadagi bilimlarga amal qilgan holda, protsessual qonun talablariga qatʼiy muvofiq ravishda xolisona va toʻliq amalga oshiradi.

Tadqiqot obyektlari (tirik odamdan tashqari) faqat tadqiqotni oʻtkazish va xulosa yoki mutaxassis fikri berish uchun zarur boʻlgan darajada shikastlangan va sarflangan boʻlishi mumkin. Tadqiqotlarni oʻtkazish tadqiqot uchun taqdim etilgan obyekt shikastlanishini (buzilishini) yoki sarflanishini talab qiladigan hollarda buning uchun ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs), advokat yoki jismoniy yoxud yuridik shaxsning yozma ravishdagi roziligi olingan boʻlishi kerak, tayinlangan sud ekspertizasining xususiyatlari obyektning shikastlanishi (buzilishi)ni yoki sarflanishini nazarda tutadigan holatlar bundan mustasno.

25. Koʻrikdan oʻtkazish talab qilinadigan tadqiqot obyektlarini (ekspertiza tashkilotiga taqdim etilgan obyektlardan tashqari) sud ekspertizasidan oʻtkazishda ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs) yoki advokat sud eksperti uchun obyektga toʻsiqsiz kirishni va uni tekshirish imkonini taʼminlaydi. Koʻrikdan oʻtkazish ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs) hamda advokat tomonidan tashkil etiladi va ularning majburiy ishtirokida amalga oshiriladi hamda tegishli bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi.

26. Ishda ishtirok etadigan shaxslar qonunchilikda nazarda tutilgan holatlarda va tartibda tadqiqotlar oʻtkazishda ishtirok etish huquqiga ega. Sababidan qatʼi nazar, ularning yoʻqligi tadqiqotlar oʻtkazishni toʻxtatib turish uchun asos hisoblanmaydi.

Sud ekspertizasi oʻtkazilayotganda hozir boʻlgan protsess ishtirokchilari tekshirishlar jarayoniga aralashishga haqli emas, lekin sud eksperti tomonidan qoʻllanilgan tadqiqot usullarining mohiyatini tushuntirib berishni talab qilishi, unga tushuntirishlar berishi mumkin.

Sud eksperti tomonidan xulosa tuzilayotganda, shuningdek, agar sud ekspertizasi komissiya tomonidan oʻtkazilayotgan boʻlsa, sud ekspertlarining maslahatlashuvi va fikrlarni shakllantirish bosqichida protsess ishtirokchilarining hozir boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

27. Sud eksperti oʻzining maxsus bilimlariga muvofiq oʻtkazilgan tadqiqotlar asosida oʻz nomidan xulosa yoki mutaxassis fikrini beradi va uning uchun javobgardir.

28. Sud ekspertizasini oʻtkazish uchun bir xil mutaxassislikka ega boʻlgan ikki va undan ortiq sud ekspertlari (komission ekspertiza) tayinlanganda ularning har biri tadqiqotlarni toʻliq hajmda amalga oshiradi. Komissiya tadqiqotlarda qatnashgan sud ekspertidan har biri unga rozi boʻlgan taqdirda, umumiy xulosa beradi. Shuningdek, komissiyada ishtirok etgan sud ekspertlari fikrining bir qismini aks ettiruvchi yagona xulosa berilishi ham mumkin. Kelishmovchilik boʻlgan taqdirda, har bir sud eksperti kelishmovchilikka sabab boʻlgan barcha yoki ayrim masalalar boʻyicha alohida xulosa tuzadi.

Davlat sud-ekspertiza muassasalari sud ekspertlaridan boshqa mutaxassislar sud eksperti sifatida jalb etilganda qonunchilikka muvofiq toʻlovlar amalga oshiriladi.

29. Sud ekspertizasini oʻtkazish uchun har xil mutaxassislikka ega boʻlgan ikki va undan ortiq sud ekspertlari (kompleks ekspertiza) tayinlanganda har bir sud eksperti tadqiqotlarni amalga oshiradi va oʻz vakolati doirasida xulosa beradi. Kompleks ekspertiza xulosasida har bir sud eksperti qanday tadqiqotlar va qanday hajmda oʻtkazganligi, shaxsan u qanday faktlarni aniqlaganligi hamda qanday xulosalarga kelganligi koʻrsatiladi. Sud eksperti kompleks ekspertiza xulosasining oʻz vakolatiga tegishli boʻlgan qismini imzolaydi.

Olingan natijalarni va aniq xulosa (xulosalar)ni shakllantirishni baholashda vakolatli boʻlgan sud ekspertlari umumiy xulosa (xulosalar) chiqaradi. Agar komissiyaning yakuniy xulosasi yoki uning bir qismi uchun sud ekspertlaridan biri (alohida ekspertlar) tomonidan aniqlangan faktlar asos hisoblansa, u holda bu haqda xulosada koʻrsatilishi kerak. Kelishmovchilik holatida sud ekspertlarining har biri kelishmovchilikka sabab boʻlgan masalalar boʻyicha alohida xulosa tuzadi.

30. Agar sud ekspertizasi tayinlash toʻgʻrisidagi qaror (ajrim), soʻrov yoki murojaatda taqdim etilgan ish materiallari turli xil tadqiqotlar predmetiga taalluqli masalalar mavjud boʻlsa, ularning har biri boʻyicha alohida xulosa yoxud mutaxassis fikri beradi yoki xulosa yoxud mutaxassis fikri berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisida maʼlumotnoma tuziladi.

31. Sud eksperti xulosasi uch qismdan: kirish, tadqiqot va xulosalar (yakunlovchi) qismlardan iborat boʻladi.

Sud eksperti xulosasining kirish qismida tadqiqot oʻtkazilgan sana va joy, tartib raqami, uning huquqlari va majburiyatlarini unga tushuntirish va uning bilib turib notoʻgʻri xulosa berganligi, ish materiallarini oshkor qilganligi, shuningdek uzrli sabablarsiz xulosa berishni rad etganligi yoki bundan bosh tortganligi uchun jinoiy javobgarlikka tortilishi toʻgʻrisida tushuntirilganligi haqidagi tilxat olinganligi koʻrsatiladi.

32. Xulosaning kirish qismida sud ekspertizasini oʻtkazish asoslari, ekspertiza oʻtkazishni tayinlagan vakolatli organ (shaxs) yoxud advokat tadqiqotlarni oʻtkazgan sud eksperti (sud ekspertlari), sud ekspertizasi hal etishi uchun qoʻyilgan masalalar, tadqiqot oʻtkazish uchun taqdim qilingan ish materiallari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shuningdek, sud ekspertizasini oʻtkazish uchun ahamiyatga ega boʻlgan boshqa maʼlumotlar koʻrsatiladi.

33. Sud eksperti xulosasining tadqiqot qismida sud eksperti oldiga qoʻyilgan har bir masala boʻyicha tadqiqotlar jarayoni va uning natijalari yoziladi, aniqlangan faktlar boʻyicha ilmiy tushuntirish beriladi.

34. Sud eksperti xulosasining yakunlovchi (xulosa) qismi sud eksperti oldiga qoʻyilgan masalalarga javob shaklida bayon qilinadi va turli talqinlarga yoʻl qoʻymaydigan aniq, tushunarli tilda bayon qilinishi lozim.

Agar xulosaning yakunlovchi (xulosa) qismini tadqiqot qismida bayon qilingan tadqiqot natijalarining mukammal tavsifisiz va qoʻyilgan masalaga toʻliq javobsiz shakllantirish mumkin boʻlmasa, xulosaning tadqiqot qismiga havola qilishga ruxsat beriladi.

35. Sud eksperti xulosasida qoidabuzarlik sabablari va ularni sodir etishga imkon bergan sharoitlar, shuningdek, ularni bartaraf etishning tashkiliy-texnikaviy tavsiyalari koʻrsatilishi mumkin.

36. Mutaxassis fikri uch qismdan: kirish, tadqiqot va fikr (yakunlovchi) qismlaridan iborat boʻladi.

Mutaxassis fikrining kirish qismida tadqiqot oʻtkazilgan sana va joy, tadqiqot oʻtkazishning asosi, tadqiqot buyurtmachisi (yuridik yoki jismoniy shaxs) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, sud eksperti (familiyasi, ismi, otasining ismi, maʼlumoti, ixtisosligi, ish staji, ilmiy darajasi, ilmiy unvoni, egallab turgan lavozimi) va tadqiqot oʻtkazish topshirilgan davlat sud-ekspertiza muassasasi, nodavlat sud-ekspertiza tashkiloti va ilmiy faoliyat bilan shugʻullanuvchi muassasa (tashkilot)lar haqidagi maʼlumotlar, sud eksperti oldiga hal etish uchun qoʻyilgan savollar, unga taqdim etilgan tadqiqot obyektlari va ish materiallari qayd etiladi.

37. Mutaxassis fikrining tadqiqot qismida sud eksperti oldiga qoʻyilgan har bir masala boʻyicha tadqiqot oʻtkazish jarayoni, qoʻllanilgan usullar koʻrsatilgan holda tadqiqotlarning mazmuni va uning natijalari yoziladi, aniqlangan faktlar boʻyicha ilmiy tushuntirish beriladi.

38. Mutaxassis fikrining fikr (yakunlovchi) qismida tadqiqot natijalarining baholanishi, qoʻyilgan savollarga berilgan asosli javoblar qayd etiladi.

Tadqiqot natijalarini tasvirlovchi ish materiallari mutaxassis fikrida aks ettiriladi yoki unga ilova qilinadi hamda uning tarkibiy qismi boʻlib xizmat qiladi.

39. Sud eksperti xulosasi va mutaxassis fikri ikki nusxada tuziladi, tadqiqotlarni oʻtkazgan sud eksperti (sud ekspertlari) tomonidan imzolanadi, uning (ularning) imzosi ekspertiza tashkiloti muhri bilan tasdiqlanadi, shundan keyin xulosa yoki mutaxassis fikrining bir nusxasi ekspertiza tashkiloti rahbari tomonidan ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs)ga, advokat, mutaxassis fikri esa tegishli jismoniy yoki yuridik shaxsga taqdim etilgan ish materiallari bilan birga yuboriladi, ikkinchi nusxasi esa ekspertiza tashkilotida 5 yil mobaynida saqlanadi.

40. Agar sud eksperti xulosasida va mutaxassis fikrida tadqiqotlar va uning natijalarini tasvirlovchi fotojadvallar, diagrammalar, chizmalar va shu kabi ilovalar berilsa, ular ham sud eksperti (sud ekspertlari) tomonidan imzolanadi. Sud eksperti tadqiqotlarining borishi, sharoitlari va natijalarini hujjatlashtirish materiallari sud eksperti xulosasi nusxasi bilan birga ekspertiza tashkilotida saqlanadi. Bundan raqamli (elektron) maʼlumotlar mustasno.

Ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs), advokat yoki tegishli jismoniy yoxud yuridik shaxsning talabiga koʻra yigʻmajildga qoʻshib qoʻyish uchun taqdim etiladi.

41. Ekspertiza tashkiloti rahbari xulosa yoki mutaxassis fikrini berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani koʻrib chiqishda notoʻgʻri xulosaga olib kelishi mumkin boʻlgan toʻliq boʻlmagan tadqiqotlarni, tadqiqot oʻtkazish metodikasi buzilishini yoki uning notoʻgʻri rasmiylashtirilganligini aniqlagan taqdirda xulosa, mutaxassis fikri hamda maʼlumotnoma ularga zarur oʻzgartirishlar va aniqliklar kiritish uchun sud ekspertiga qaytariladi.

Agar sud eksperti oʻz xulosasini, xulosa yoki mutaxassis fikri berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani toʻgʻri deb qatʼiy turib olsa, ekspertiza tashkiloti rahbari tadqiqot oʻtkazishni belgilangan tartibda xulosa beradigan birinchi sud eksperti ishtirokidagi komissiyaga topshirish huquqiga ega.

Sud ekspertlari umumiy fikrga kelganidan soʻng birgalikdagi xulosani, xulosa yoki mutaxassis fikri berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani tuzadi va imzolaydi. Agar sud ekspertlari oʻrtasida kelishmovchiliklar kelib chiqqan taqdirda, ularning har biri kelishmovchiliklar kelib chiqqan barcha yoki ayrim masalalar boʻyicha alohida xulosa beradi.

42. Sud ekspertizasini sudda oʻtkazishda uning natijalari mazkur Namunaviy nizomning 31 — 35-bandlarida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha rasmiylashtiriladi.

Sud eksperti xulosasi sud eksperti tomonidan ikki nusxada tuziladi va imzolanadi, ulardan biri sudga, ikkinchisi esa ekspertiza tashkiloti rahbariga taqdim etiladi.

43. Xulosa yoki mutaxassis fikrini berishning imkoni yoʻqligi toʻgʻrisida asoslangan maʼlumotnoma uch qismdan: kirish, asoslovchi va yakunlovchi qismlardan iborat boʻladi.

Kirish qismida ushbu Namunaviy nizomning 31-bandida koʻrsatilgan roʻyxatga muvofiq maʼlumotlar bayon qilinadi.

Asoslovchi qismida xulosa yoki mutaxassis fikri berishning iloji yoʻqligi sabablari batafsil bayon qilinadi.

Yakunlovchi qismida sud eksperti oldiga qoʻyilgan har bir masala boʻyicha xulosa berishning iloji yoʻqligi koʻrsatiladi.

Xulosa yoki mutaxassis fikrini berishning iloji yoʻqligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma ikki nusxada tuziladi, sud eksperti tomonidan imzolanadi, uning imzosi ekspertiza tashkiloti muhri bilan tasdiqlanadi, shundan keyin uning bir nusxasi ekspertiza tashkiloti rahbari tomonidan ekspertizani tayinlashga vakolatli organ (shaxs)ga, advokatga yoki mutaxassis fikrini olish uchun murojaat qilgan jismoniy yoxud yuridik shaxsga yuboriladi, ikkinchi nusxasi esa ekspertiza tashkilotida 5 yil mobaynida saqlanadi.

Agar xulosa yoki mutaxassis fikrini berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnoma sudda koʻrib chiqish bosqichida tuzilgan boʻlsa, u sud eksperti tomonidan ikki nusxada tuziladi va imzolanadi, ulardan biri sudga, ikkinchisi esa ekspertiza tashkiloti rahbariga taqdim etiladi.

44. Agar bir masala boʻyicha sud eksperti xulosa yoki mutaxassis fikrini bersa, boshqa masala boʻyicha esa xulosa yoki mutaxassis fikri berishni imkoni yoʻqligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuzish uchun asos mavjud boʻlsa, u holda yagona hujjat — sud eksperti xulosasi yoki mutaxassis fikri tuziladi.

45. Tadqiqot obyektlari boʻlgan predmet va hujjatlarga sud ekspertining tegishli belgilari (muhr va shtamp) qoʻyilib xulosa mutaxassis fikri berish imkoni yoʻqligi toʻgʻrisida dalolatnoma bilan birga ular ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga, advokat, jismoniy yoki yuridik shaxslarga roʻyxat boʻyicha qaytarilishi lozim.

46. Sud eksperti xulosasi yoki mutaxassis fikri ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga, advokatga (ularning vakolatli xodimiga), murojaat qilgan jismoniy yoki yuridik shaxsga (ularning vakiliga) shaxsan berilishi yoki pochta, shu jumladan, elektron pochta orqali yuborilishi mumkin.

Tadqiqot obyektlari boʻlgan predmetlar va hujjatlar hamda boshqa ish materiallari ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga, advokatga (ularning vakolatli xodimiga), murojaat qilgan jismoniy yoki yuridik shaxsga (ularning vakiliga) shaxsan berilishi yoki pochta orqali yuborilishi mumkin.

Sud eksperti xulosasi yoki mutaxassis fikrining, tadqiqot obyektlari boʻlgan predmetlar va hujjatlar hamda sud ekspertizasiga berilgan boshqa materiallarning faksimil yoki yorugʻ sezgir qogʻozga koʻchirilgan ishonchnoma nusxasi orqali berilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

47. Tadqiqotlar tugallanganidan keyin tadqiqot obyektlari, agar ular toʻla ishlatilgan boʻlmasa, ekspertizasini tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga, advokatga, jismoniy va yuridik shaxsga qaytariladi.

Agar tadqiqot obyektlarini qonunchilikka muvofiq pochta orqali yuborishning imkoni boʻlmasa, ekspertizasini tayinlagan vakolatli organ (shaxs) yoki buyurtmachi tomonidan olib ketilishi shart.

Tadqiqot obyektlari va toʻliq ishlatilmagan obyektlarga nisbatan sud ekspertizasi tadqiqotlari yakunlangandan soʻng mazkur obyektlarni ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs) yoki buyurtmachi tomonidan olib ketish choralari koʻrilmagan taqdirda, sud ekspertizasini oʻtkazgan ekspertiza tashkiloti tomonidan tadqiqot obyektlari oʻz imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda bir yil mobaynida saqlanadi.

Ushbu davrda kamida ikki marotaba ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga, buyurtmachiga yozma yoki elektron shakldagi xabarnoma yuboriladi. Yuborilgan xabarnomaga ijobiy javob olinmagan taqdirda hamda tadqiqot obyektlarini saqlash muddati yakunlangandan soʻng tadqiqot obyektlari ekspertiza tashkiloti rahbari tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda ekspertiza tashkiloti ehtiyoji uchun sarflanadi yoki belgilangan tartibda yoʻq qilinadi.

Sarflanganligi yoki yoʻq qilinishi bilan bogʻliq boʻlgan hujjatlarning bir nusxasi maʼlumot uchun tadqiqot obyektlarini taqdim qilgan ekspertizani tayinlagan vakolatli organ (shaxs)ga yoki buyurtmachiga yuboriladi.

4-bob. Yakunlovchi qoidalar

48. Ushbu Namunaviy nizom talablarini buzish qonunchilikka muvofiq javobgarlikka sabab boʻladi.

49. Mazkur Namunaviy nizom talablariga rioya etilishini taʼminlash uchun javobgarlik ekspertiza tashkilotlari rahbarlariga yuklanadi.

Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 21-fevraldagi 73-son qaroriga 2-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblanayotgan ayrim qarorlari

1. Vazirlar Mahkamasining “Davlat sud-ekspertiza muassasasi yoki boshqa korxona, muassasa, tashkilot tomonidan sud ekspertizasini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi namunaviy nizomni tasdiqlash haqida” 2011-yil 5-yanvardagi 5-son qarori .

2. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida (“Surishtiruv instituti takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” Oʻzbekiston Respublikasining 2017-yil 6-sentabrdagi OʻRQ-442-son Qonuni)” 2017-yil 1-dekabrdagi 960-son qaroriga ilovaning 9-bandi .

3. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga jamoat xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida” 2019-yil 15-yanvardagi 34-son qaroriga ilovaning 3-bandi .

4. Vazirlar Mahkamasining “Qurol muomalasi sohasida ruxsat berish tartib-taomillarini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2020-yil 26-dekabrdagi 810-son qaroriga 3-ilovaning 7-bandi .

5. Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida (Oʻzbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida” 2021-yil 20-apreldagi OʻRQ-682-son Qonuni)” 2022-yil 4-apreldagi 153-son qaroriga ilovaning 252-bandi .

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2023-yil 21-fevral,

73-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.02.2023-y., 09/23/73/0098-son; 23.02.2026-y., 09/26/74/0165-son)

lex.uz