📅 2023-yil 20-fevral · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2023-yil 20-fevral · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2023 йил 20 февраль · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 20 февраля 2023 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 20 February 2023 · Other documents · Oliy sudi Plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг
Қарори
Божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ва контрабандага оид ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида
Суд амалиётини ўрганиш натижалари, судлар томонидан божхона тўғрисидаги қонунчилик асосан тўғри қўлланилаётганини кўрсатди. Шу билан бирга, божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ва контрабанда учун жавобгарликка оид жиноят ишларини кўришда қонун нормаларини турлича талқин қилиш ва қилмишларга нотўғри ҳуқуқий баҳо бериш каби хатоликларга йўл қўйилмоқда. Қонунчиликка киритилган ўзгартиш ва қўшимчаларни эътиборга олган ҳолда, амалиётда учраётган хато ва камчиликларни бартараф этиш мақсадида «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 22-моддасига мувофиқ, Олий суд Пленуми қарор қилади:
1. Судларга тушунтирилсинки, Ўзбекистон Республикаси Божхона кодексининг 5-моддаси ва «Ўзбекистон Республикасининг Давлат чегараси тўғрисида»ги Қонунининг 3-моддаси мазмунига кўра, Ўзбекистон Республикасининг божхона чегараси (бундан буён матнда божхона чегараси деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг Давлат чегараси билан устма-уст тушади. Ўзбекистон Республикасининг қуруқликдаги ҳудуди, ҳудудий ва ички сувлари ҳамда улар устидаги ҳаво ҳудуди Ўзбекистон Республикасининг божхона ҳудудини ташкил этади.
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида эркин божхона зоналари ва эркин омборлар бўлиши мумкин, уларнинг ҳудудлари, агар қонунчиликда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, божхона ҳудудидан ташқарида жойлашган деб қаралади. Бунда уларга жойлаштирилган товарлар божхона тўловларини тўлаш мақсадида, шунингдек иқтисодий сиёсат чораларини қўллаш учун божхона ҳудудидан ташқарида жойлашган деб қаралади.
2. Товарлар ва транспорт воситаларини божхона чегарасидан ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикасининг Божхона кодекси (бундан буён матнда БК деб юритилади) ва бошқа қонунчилик, шунингдек халқаро шартномалар билан қатъий белгиланган.
Товарлар ва транспорт воситаларини белгиланган тартибни бузган ҳолда божхона чегарасидан ҳар қандай тарзда ўтказиш қонунга хилоф ҳисобланади ва маъмурий ёки жиноий жавобгарликни келтириб чиқаради.
Жисмоний шахснинг «яшил» йўлак орқали ўтиши ёзма равишда декларацияланиши лозим бўлган товарлар йўқлигини божхона органига маълум қилиш деб қаралади ва божхона тўғрисидаги қонунчилик талабларига риоя этиш мажбуриятидан озод этмайди.
3. Божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузган деб топиш учун жавобгарлик тури божхона чегарасидан қонунга хилоф равишда ўтказилаётган товар ёки бошқа қимматликларнинг миқдори билан боғлиқ бўлиб, бу миқдор уларнинг ҳуқуқбузарлик содир этилган кундаги қийматидан келиб чиққан ҳолда аниқланади.
Судларга тушунтирилсинки, «божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш» жиноятининг бевосита объекти товар ёки бошқа қимматликларни Ўзбекистон Республикасининг божхона чегараси орқали ўтказишнинг белгилаб қўйилган тартиби ҳисобланиб, бунда товар ёки бошқа қимматликларга нисбатан божхона тўловлари мавжуд ёки мавжуд эмаслиги аҳамият касб этмайди.
Товар ёки бошқа қимматликларни қонунга хилоф равишда божхона чегарасидан кўп миқдоргача ўтказганлик учун ҳар доим, шахс айнан шундай ҳуқуқбузарлик учун бир йил давомида бир неча марта маъмурий жавобгарликка тортилганлигидан қатъи назар, маъмурий жавобгарликни келтириб чиқаради.
Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси (бундан буён матнда ЖК деб юритилади) 182-моддасининг биринчи қисми бўйича жиноий жавобгарлик товар ва транспорт воситаларини кўп миқдорда қонунга хилоф равишда божхона чегарасидан ўтказганлик учун маъмурий жавобгарликка тортилган (Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 227 19 , 227 20 , 227 21 -моддалари ва 227 22 -моддасининг биринчи қисми ) шахс маъмурий жазо қўлланилганидан сўнг бир йил давомида яна шундай ҳуқуқбузарликлардан бирини кўп миқдорда содир этган ҳолдагина келиб чиқади.
Товар ёки бошқа қимматликларни божхона чегарасидан ўтказишда, белгиланган меъёр доирасида бошқа шахслардан фойдаланган ҳолда олиб кирилган ёки олиб чиқилганида товар ёки бошқа қимматликларнинг жами миқдоридан келиб чиққан ҳолда квалификация қилиниши лозим.
ЖК 182-моддаси иккинчи қисмининг « б », « в » ва «г» бандларида назарда тутилган квалификация белгилари мавжуд бўлганда, жиноий жавобгарлик шахснинг илгари ушбу ҳаракатлари учун маъмурий жавобгарликка тортилган-тортилмаганлигидан қатъи назар, божхона тўғрисидаги қонунчиликнинг бузилиши фақат кўп миқдорда бўлган ҳолдагина келиб чиқади.
4. Қуйидагилар, жумладан, ЖК 182-моддасида назарда тутилган жиноят предмети ҳисобланади:
БК 13-моддасида назарда тутилган товарлар ва транспорт воситалари;
«Маданий бойликларнинг олиб чиқилиши ва олиб кирилиши тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 3-моддасининг иккинчи хатбошисида назарда тутилган кўчар ашёлар;
ўсимлик ва ҳайвонот дунёси объектлари.
5. ЖК 182-моддаси мазмунига кўра, товарлар ёки бошқа қимматликларни (бундан буён матнда товарлар деб юритилади) қонунга хилоф равишда божхона чегарасидан ўтказиш, товарларни Ўзбекистон Республикасининг божхона ҳудудига олиб кириш ёки мазкур ҳудуддан олиб чиқиш тарзидаги ҳаракатларни қуйидаги усуллардан бири орқали содир этишда ифодаланади:
божхона назоратини четлаб ўтказиш;
божхона назоратидан яшириш;
божхона ҳужжатлари ёки божхона идентификациялаш воситаларига ўхшатиб ясалган ҳужжатлардан алдаш йўли билан фойдаланиш;
декларация қилмасдан ёки бошқа номга ёзилган декларациядан фойдаланиш;
чегарани бузиб ўтиш.
6. Товарларни божхона назоратини четлаб ўтказиш уларни Ўзбекистон Республикасининг божхона ҳудудига Ўзбекистон Республикасининг божхона чегараси орқали ўтказиш пунктларидан ташқари ёки божхона назорати ўтказиш вақтидан ташқари олиб кириш ёки мазкур ҳудуддан олиб чиқишдан иборат ҳар қандай қасддан содир этилган ҳаракатда ифодаланади.
7. Товарларни божхона назоратидан яшириш деганда, уларни топишни қийинлаштириш ёхуд уларнинг асл хусусияти ёки миқдорини яшириш (масалан, айрим товарларга бошқача кўриниш бериш, уларни алмаштириб қўйиш, божхона идентификациялаш воситаларини бузмаган ҳолда транспорт воситаларининг юк бўлимларидаги товарларни олиб қолиш, ўрнига бошқа турдаги товарларни юклаш, товарларни қонунга хилоф равишда божхона чегарасидан ўтказиш учун махсус тайёрланган ёки мослаштирилган хуфия жойлардан (чемоданлар, сумкалар, транспорт воситалари, контейнерлар ва бошқа ташиш воситаларининг конструкциявий (тузилиш) хусусиятига кўра, ашёларини сақлаш ёки ташишга мўлжалланмаган бўшлиқлари, деворлари (рамалари) ораларидан) фойдаланиш, жиноят предметларини одам, ҳайвон танасида ва ҳоказо)га қаратилган ҳар қандай ҳаракатлар тушунилади.
8. Божхона ҳужжатлари ёки божхона идентификациялаш воситаларига ўхшатиб ясалган ҳужжатлардан алдаш йўли билан фойдаланиш деб:
била туриб қалбаки ҳужжатлар;
била туриб ёлғон маълумотлар киритилган ҳужжатлар;
қонунга хилоф равишда олинган ёки бошқа товарларга тегишли ҳужжатлар;
ҳақиқий бўлмаган ҳужжатларни божхона органларига тақдим этиш, шунингдек қалбакилаштирилган божхона идентификациялаш воситаларидан (пломбалар, муҳрлар, тамғалар босиш, идентификациялаш белгилари, штамплар ва БК 197-моддасида назарда тутилган бошқа идентификациялаш воситалари) ёки бошқа товарларга тегишли ҳақиқий идентификациялаш воситаларидан фойдаланиш тушунилиши лозим.
Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, товарларни божхона чегарасидан ўтказишнинг ҳар бир тартиби учун қонунчиликда божхона органларига тақдим этилиши лозим бўлган ҳужжатлар ва маълумотларнинг алоҳида рўйхати назарда тутилган (БК 9 , 18-19 , 267-моддалари ) бўлиб, унда назарда тутилмаган ҳужжатлар ва маълумотларни тақдим этмаган шахснинг ҳаракатлари қонунга хилоф деб қаралиши мумкин эмас.
9. Товарларни декларация қилмасдан божхона чегарасидан ўтказиш товарларни олиб кириш ёки олиб чиқиш (чиқариш), уларни танланган божхона режими остига жойлаштириш, божхона тўловларини ҳисоблаш ва ундириш тўғрисида қарор қабул қилиш учун зарур бўлган товарлар ҳақидаги маълумотларни божхона декларациясида баён қилмасликни ёхуд декларацияланиши шарт бўлган товарларни «яшил» йўлак орқали олиб ўтишни назарда тутади.
Бошқа номга ёзилган декларациядан фойдаланиб товарларни божхона чегарасидан ўтказиш деганда, божхона декларациясида ёки декларациялашнинг бошқа белгиланган шаклида товарлар (номланиши, сифати ва хусусиятларини ўзида акс эттирувчи маълумотлар) тўғрисида ёлғон маълумотларни акс эттириш тушунилади.
Тушунтирилсинки, божхона органи томонидан божхона декларациясини текшириш, товарларни кўздан кечириш ва божхона декларациясида кўрсатилган маълумотлар нотўғрилиги аниқлангунга қадар божхона декларациясида йўл қўйилган хатоларнинг декларант томонидан мустақил тузатилиши маъмурий ёки жиноий жавобгарликни истисно этади.
Божхона декларацияси ва божхона мақсадлари учун зарур бошқа ҳужжатлар берилгунига қадар товарларни божхона назорати остида кўздан кечириш ҳамда ўлчаш, уларнинг намуналари ва нусхаларини олиш ҳуқуқи (БК 275-моддаси )дан декларантнинг фойдаланмаганлиги унинг жавобгарлигини истисно этмайди.
10. Судлар шуни назарда тутишлари лозимки, ЖК 182-моддасида назарда тутилган жиноятнинг тугалланиш пайти ҳар бир муайян иш бўйича товарларни қонунга хилоф равишда божхона чегарасидан ўтказиш усулидан (божхона назоратини четлаб ёки божхона назоратидан яшириб ёхуд божхона ҳужжатлари ёки воситаларига ўхшатиб ясалган ҳужжатлардан алдаш йўли билан фойдаланган ҳолда ёки декларациясиз ёхуд бошқа номга ёзилган декларациядан фойдаланиб) келиб чиққан ҳолда аниқланиши керак.
Божхона назоратини четлаб ёки божхона назоратидан яширган ҳолда товарларни божхона чегарасидан ўтказиш жинояти товарлар билан божхона чегарасини амалда кесиб ўтган пайтдан бошлаб тугалланган ҳисобланади.
Божхона ҳужжатлари ёки воситаларига ўхшатиб ясалган ҳужжатлардан алдаш йўли билан ёки декларациясиз ёхуд бошқа номга ёзилган декларациядан фойдаланган ҳолда товарларни божхона чегарасидан ўтказиш жинояти божхона декларацияси қабул қилинганлиги расмийлаштирилган пайтдан бошлаб тугалланган ҳисобланади (БК 264-моддаси ).
11. Божхона чегарасидан қонунга хилоф равишда ўтказилаётган товарлар миқдорини аниқлашда ушбу товарларнинг жиноят содир этилган вақтдаги бозор қийматидан келиб чиқилиши лозим.
Қонунга хилоф равишда божхона чегарасидан ўтказилган ва божхона расмийлаштирувидан ўтган товарлар амалда мавжуд бўлмаган (эркин муомалага чиқарилган, сотиб юборилган ва ҳ.к.) ҳолларда уларнинг қиймати сифатида божхона расмийлаштируви пайтида БК 44-бобига мувофиқ аниқланган божхона қиймати тан олинади.
Товарлар қийматини аниқлашнинг имконияти бўлмаган ҳолларда (масалан, қалбакилаштирилган спиртли ичимликлар, контрафакт товарлар) уларнинг қиймати баҳолаш фаолияти тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ аниқланади.
Божхона чегарасидан қонунга хилоф равишда ўтказилаётган товарлар миқдорини аниқлашда фақат божхона назоратини четлаб ёки божхона назоратидан яшириб ёхуд божхона ҳужжатлари ёки идентификациялаш воситаларидан алдаш йўли билан фойдаланган ҳолда ёки декларациясиз ёхуд бошқа номга ёзилган декларациядан фойдаланиб ўтказилган товарлар қисмининг қиймати инобатга олиниши керак.
12. Агар шахс божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш билан бир қаторда қонунга хилоф равишда чет элга чиқиш ёки Ўзбекистон Республикасига кириш жиноятини содир этса, унинг ҳаракатлари ЖК 182 ва 223-моддаларида назарда тутилган жиноятлар мажмуи билан квалификация қилиниши лозим.
Ҳужжатнинг қалбаки эканлигини била туриб, уни божхона органларига ҳақиқий ҳужжат сифатида тақдим этган шахснинг ҳаракати ЖК 182-моддаси билан квалификация қилинади ва қўшимча равишда ЖК 228-моддаси билан квалификация қилиш талаб қилинмайди.
13. Судларга тушунтирилсинки, агар жиноят божхона чегарасини бузиб ўтиш йўли билан содир этилган бўлса, шахснинг ҳаракатлари ЖК 182-моддаси иккинчи қисмининг «б» банди бўйича квалификация қилиниши лозим.
Бунда бузиб ўтиш деганда, божхона постига ҳужум қилиш, божхона чегарасини ҳар қандай техникавий воситалар ёки бошқа хил усуллар билан божхона режими талабларига очиқдан-очиқ бўйсунмаслик ёки бошқа ҳар қандай йўл билан божхона чегарасини кесиб ўтишда ифодаланган ҳаракатлар тушунилиши лозим.
Агар божхона чегарасини бузиб ўтиш пайтида айбдор томонидан бирор-бир шахснинг баданига қасддан оғир, ўртача оғир шикаст етказилган ёки у қасддан ўлдирилган ёки бирор-бир тарзда мулкий зиён етказилган бўлса, қилмиш ЖК 182-моддаси иккинчи қисмининг «б» банди ва тегишлича ЖК 97 , 104 , 105 , 173-моддаларида назарда тутилган жиноятлар мажмуи бўйича квалификация қилиниши лозим. Бундай ҳолатларда қасддан баданга енгил тан жароҳати етказиш, шунингдек хизмат вазифасини бажараётган ходимнинг қонуний фаолиятига ёки фуқаровий бурчини бажараётган шахсга фаол қаршилик кўрсатиш, ўзининг хизмат вазифасини бажариш ёки фуқаровий бурчини бажаришдан воз кечишга мажбур қилинганида ЖК 182-моддасининг иккинчи қисми диспозицияси билан қамраб олинади ва тегишлича ЖК 109 ва 219-моддалари билан қўшимча квалификация қилинишини талаб этмайди.
14. Товарларни қонунга хилоф равишда божхона чегараси орқали ўтказиш уюшган гуруҳ томонидан содир этилган деб топилган ҳолларда ЖК 182-моддаси иккинчи қисмининг «в» банди бўйича нафақат товарларни бевосита божхона чегарасидан ўтказган, балки барча уюшган гуруҳ аъзоларининг (масалан, Ўзбекистон Республикасининг божхона ҳудудига қонунга хилоф равишда олиб кириш мақсадида чет элда товар харид қилган, божхона назорати пунктида уни ўтказишда кўмаклашган ёки божхона расмийлаштируви вақтида тақдим этилган ҳужжатларни қалбакилаштирган, юкнинг қонунга хилофлигини била туриб, транспорт экспедитори сифатида қатнашган уюшган гуруҳ аъзолари) ҳаракатлари ҳам квалификация қилинади.
15. Жиноятни ўз хизмат лавозимидан фойдаланган ҳолда содир этган шахс (ЖК 182-моддаси иккинчи қисмининг «г» банди ) деб, хизмат бурчига кўра божхона чегараси орқали ўтказилаётган товарлар устидан божхона назоратини (ҳужжатлар ва маълумотларни текшириш, оғзаки сўров, божхона кўриги, божхона идентификациялаши, товарлар ҳисобини юритишни) амалга оширишга мажбур шахс топилиши лозим. Бундай шахслар қаторига, шунингдек божхона назоратининг муайян шаклларидан БК 189-моддасига асосан озод этилган ва ўз хизмат лавозимидан товарларни қонунга хилоф равишда божхона чегараси орқали ўтказиш учун фойдаланган шахслар ҳам киради.
Товарларни ўз хизмат лавозимидан фойдаланган ҳолда қонунга хилоф равишда божхона чегараси орқали ўтказган шахсларнинг ҳаракатлари ЖК 182-моддаси иккинчи қисмининг «г» банди бўйича квалификация қилинади ва Жиноят кодексининг ҳокимият ёки мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш (ЖК 192 11 , 205-моддалари ), ҳокимият ёки мансаб ваколати доирасидан четга чиқиш (ЖК 206-моддаси ) жиноятлари учун жавобгарликни назарда тутувчи ЖК моддалари билан қўшимча квалификация қилишни талаб этмайди.
Товарларни қонунга хилоф равишда божхона чегараси орқали ўтказишда ўз хизмат лавозимидан фойдаланган шахс (жиноят ташкилотчиси, далолатчиси, ёрдамчиси)нинг ҳаракатлари ЖК 28-моддаси ва ЖК 182-моддаси иккинчи қисмининг «г» банди бўйича квалификация қилинади, уюшган гуруҳ аъзоларининг ҳаракатлари бундан мустасно.
16. Судлар шуни назарда тутишлари лозимки, шахснинг валютани қонунга хилоф равишда божхона чегараси орқали ўтказиш бўйича айбдорлиги масаласини ҳал этишда, Ўзбекистон Республикасига эркин олиб кириладиган ва олиб чиқиб кетиладиган нақд хорижий ва миллий валютанинг миқдори:
«Валютани тартибга солиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни ;
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Жисмоний шахслар томонидан Ўзбекистон Республикаси нақд валютаси ва нақд чет эл валютасини Ўзбекистон Республикасининг божхона чегараси орқали олиб кириш ва олиб чиқиб кетиш қоидаларини тасдиқлаш ҳақида» 2018 йил 30 январдаги 66-сонли қарори билан белгиланган.
Шахснинг ҳаракатлари Ўзбекистон Республикасининг божхона чегараси орқали олиб кириладиган ёки олиб чиқиб кетиладиган Ўзбекистон Республикаси нақд валютаси ва нақд чет эл валютасининг декларация қилиниши талаб қилинмайдиган қисмидан ошиқча бўлган миқдоридан келиб чиққан ҳолда квалификация қилинади ҳамда нақд валютанинг декларациялаш шарт бўлмаган қисми жиноят ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик предмети ҳисобланмайди.
Бунда нақд валюта бир неча шахсларнинг иштирокида, улар ўртасида тақсимланиб божхона чегараси орқали ўтказиш ҳолати аниқланганида, қилмиш нақд валютанинг жами миқдоридан келиб чиқиб квалификация қилинади.
Тушунтирилсинки, нақд валютани божхона чегараси орқали ўтказиш билан боғлиқ жиноятлар ЖК 182-моддаси билан қамраб олиниб, ЖК 177-моддаси билан қўшимча квалификация қилиш талаб этилмайди.
16 1 . Судлар шуни назарда тутишлари лозимки, шахснинг заргарлик буюмларини қонунга хилоф равишда божхона чегараси орқали ўтказиш бўйича айбдорлиги масаласини ҳал этишда, заргарлик буюмларини Ўзбекистон Республикасига эркин олиб кириш ва олиб чиқиш тартиби амалдаги қонунчиликка мувофиқ белгиланади.
Судлар заргарлик буюмларини ноқонуний олиб чиқиш билан боғлиқ ишларни кўриб чиқишда, қонунчиликда жисмоний шахслар томонидан фақат тайёр заргарлик буюмларини божхона чегарасидан олиб чиқишлари мумкинлигига, Ўзбекистон Республикаси давлат стандарти талабларига (ЎЗ ДСТнинг 2308:2019-сонли техник талаблари) жавоб бермайдиган заргарлик буюмлари (маҳсулотлари) бундан мустасно эканлигига эътибор қаратсинлар.
Шахснинг ҳаракатлари Ўзбекистон Республикасининг божхона чегараси орқали олиб кириладиган ёки олиб чиқиб кетиладиган заргарлик буюмларининг декларация қилиниши талаб қилинмайдиган қисмидан ошиқча бўлган миқдоридан келиб чиққан ҳолда квалификация қилинади ҳамда заргарлик буюмининг декларациялаш шарт бўлмаган қисми жиноят ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик предмети ҳисобланмайди (Ўзбекистон Республикаси давлат стандарти (ЎЗ ДСТнинг 2308:2019-сонли техник талаблари) талабларига жавоб бермайдиган заргарлик буюмлари (маҳсулотлари) бундан мустасно).
Заргарлик буюми бир неча шахслар ўртасида тақсимланиб, божхона чегараси орқали ўтказиш ҳолати аниқланганида қилмиш заргарлик буюмининг умумий миқдоридан келиб чиқиб квалификация қилинади.
Бунда, шахс заргарлик буюмлари унга қонунга хилоф равишда олиб ўтиш учун топширилганлигини англаган ҳолдагина жиноятда иштирокчи сифатида жавобгарликка тортилиши мумкин.
17. Судлар шуни назарда тутишлари лозимки, ЖК 246-моддасига мувофиқ, божхона назоратини четлаб ёки божхона назоратидан яшириб ёхуд божхона ҳужжатлари ёки воситаларига ўхшатиб ясалган ҳужжатлардан алдаш йўли билан фойдаланиб, декларациясиз ёки бошқа номга ёзилган декларациядан фойдаланиб, кучли таъсир қилувчи, заҳарли, заҳарловчи, портловчи моддаларни, радиоактив материалларни, портлатиш қурилмаларини, қурол-яроғни, ўқотар қуролни, ўқ-дориларни ёки ўқотар қуролнинг асосий қисмларини, шунингдек гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни, диний экстремизм, сепаратизм ва ақидапарастликни тарғиб қилувчи материалларни, ядровий, кимёвий, биологик ва оммавий қирғин қуролининг бошқа турларини, шундай қуролларни яратишда фойдаланилиши мумкинлиги аён бўлган материал ва мосламаларни, радиоактив материалларни (бундан буён матнда контрабанда ашёлари деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг божхона чегарасидан ўтказиш бошқа жиноятни, яъни контрабанда жиноятининг таркибини ташкил этади.
Божхона чегараси орқали ЖК 246-моддасининг биринчи қисмида қайд этилган контрабанда ашёларини ўтказишда ифодаланган ҳаракатларни квалификация қилишда контрабанда предметлари миқдори ҳуқуқий аҳамият касб этмайди.
Агар шахс ЖК 182-моддаси таъсирига тушувчи товарларни божхона чегараси орқали ўтказиш билан бир қаторда контрабанда жиноятини содир этса, унинг ҳаракатлари ЖК 182 ва 246-моддаларида назарда тутилган жиноятлар мажмуи билан квалификация қилинади.
Агарда шахс контрабанда жинояти билан бирга контрабанда предметининг ноқонуний муомаласи билан боғлиқ бошқа жиноятларни ҳам содир этса, (ЖКнинг 247, 248, 273-моддалари ва бошқалар), унинг ҳаракатлари жиноятлар мажмуи билан квалификация қилиниши лозим.
18. Диний материаллар божхона чегарасидан қонунга хилоф равишда олиб ўтилган ҳар бир ҳолатда шахснинг ҳаракатларини тўғри квалификация қилиш учун уларда диний экстремизм, сепаратизм, ақидапарастлик ғоялари тарғиботи мавжуд ёки мавжуд эмаслиги масаласини аниқлаш мақсадида суд-диншунослик экспертизаси тайинланиши лозим. Агар экспертиза натижаларига кўра диний мазмундаги материалларда диний экстремизм, сепаратизм, ақидапарастлик ғоялари тарғиботи мавжудлиги аниқланса, шахснинг ҳаракатлари ЖК 246-моддаси бўйича квалификация қилинади.
19. Божхона назоратини четлаб, товарлар ёки бошқа моддий қимматликларни, шунингдек контрабанда ашёларини учувчисиз учадиган аппаратдан фойдаланилган ҳолда Ўзбекистон Республикаси божхона чегарасидан ўтказилганида, ЖК 244 4 ёхуд 248 1 -моддаси билан жиноятлар мажмуи бўйича квалификация қилиниши лозим.
20. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил 8 июндаги 191-сонли қарори билан тасдиқланган «Дори воситалари ва тиббий буюмларни жисмоний шахслар томонидан шахсий фойдаланиш учун олиб кириш ҳамда олиб чиқиш тартиби тўғрисида»ги Низомда белгиланган меъёрда психотроп моддалар ёки гиёҳвандлик воситаларини божхона чегараси орқали олиб ўтишда жисмоний шахсда тиббиёт муассасаси томонидан даволаш курсининг тавсия этиладиган миқдори кўрсатилган ҳужжатлар мавжудлиги жиноий ёки маъмурий жавобгарликни келтириб чиқармайди.
Бунда тиббий ҳужжатда кўрсатилган дори воситалари ҳисобланувчи психотроп моддалар ёки гиёҳвандлик воситаларининг миқдори олиб кирилаётган миқдорга тенг бўлиши, шунингдек дори воситалари ҳисобланувчи психотроп моддалар ёки гиёҳвандлик воситаларини олиб ўтаётган шахс ёки унинг ишончли вакилининг маълумотлари ҳужжатлардаги маълумотларга мос бўлиши шарт.
Ушбу Низом талабига кўра, рухсат берилган миқдорда гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддаларни божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузган ҳолда олиб кириш ва олиб чиқиш билан боғлиқ ҳолатлар аниқланса, жиноят ишини ЖК 65-моддасига асосан тугатиш масаласи муҳокама этилиши керак.
21. Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 211-моддасига мувофиқ, ҳукм, жиноят ишини тугатиш тўғрисида ажрим (қарор) чиқариш пайтида суд иш бўйича ашёвий далил деб топилган предметлар, шу жумладан транспорт воситалари (контейнерлар)нинг тақдирини ҳал этиши шарт.
Мазкур масалани кўриб чиқиш чоғида судлар, шунингдек Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Жиноят ишлари бўйича ашёвий далилларга оид қонунчиликни қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида» 2012 йил 13 декабрдаги 17-сонли қарорида берилган тушунтиришларга амал қилишлари лозим.
Божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш билан боғлиқ жиноятлар бўйича товар-моддий бойликлар давлат эгалигига ўтказилади. Агар товар-моддий бойликлар учун божхона тўлови амалга оширилган бўлса, ушбу тўловларни қайтариш масаласи ҳал қилиниши лозим.
Ашёвий далилларнинг давлат эгалигига ўтказилиши натижасида бошқа шахсларга етказилган мулкий зарар иқтисодий ёки фуқаровий суд ишларини юритиш тартибида ҳал этилади.
22. Шуни назарда тутиш лозимки, божхона чегараси орқали товарларни ноқонуний ўтказишда (ЖК 182-моддаси ) фойдаланилган транспорт воситалари (контейнерлар) фақат товарлар божхона назоратини четлаб ёки божхона назоратидан яшириб ўтказилган ҳолдагина жиноят қуроли деб топилади.
23. Божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ва контрабандага оид ишларни кўришда судлар бундай жиноятлар содир этилишига олиб келган сабаб ва шарт-шароитларни аниқлашлари, шунингдек ашёвий далилларни олиш, ҳисобга қўйиш, баҳолашда қонунчиликка риоя этилганлигини синчиклаб текшириши ва процессуал қонунчилик нормалари бузилиши аниқланган ҳолларда хусусий ажрим чиқариш йўли билан муносабат билдиришлари зарур.
24. Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди, Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик ва контрабандага доир ишлар бўйича суд амалиётини вақти-вақти билан умумлаштиришлари ҳамда йўл қўйилган қонун бузилишларини ўз вақтида бартараф этиш чораларини кўришлари лозим.
25. Мазкур қарор қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ва контрабандага оид ишлар бўйича суд амалиёти ҳақида» 2013 йил 6 сентябрдаги 18-сонли қарори ўз кучини йўқотган деб топилсин.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси И. АЛИМОВ
Тошкент ш.,
2023 йил 20 февраль,
2-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining
Qarori
Bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish va kontrabandaga oid ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida
Sud amaliyotini oʻrganish natijalari, sudlar tomonidan bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilik asosan toʻgʻri qoʻllanilayotganini koʻrsatdi. Shu bilan birga, bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish va kontrabanda uchun javobgarlikka oid jinoyat ishlarini koʻrishda qonun normalarini turlicha talqin qilish va qilmishlarga notoʻgʻri huquqiy baho berish kabi xatoliklarga yoʻl qoʻyilmoqda. Qonunchilikka kiritilgan oʻzgartish va qoʻshimchalarni eʼtiborga olgan holda, amaliyotda uchrayotgan xato va kamchiliklarni bartaraf etish maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 22-moddasiga muvofiq, Oliy sud Plenumi qaror qiladi:
1. Sudlarga tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Bojxona kodeksining 5-moddasi va “Oʻzbekiston Respublikasining Davlat chegarasi toʻgʻrisida”gi Qonunining 3-moddasi mazmuniga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi (bundan buyon matnda bojxona chegarasi deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining Davlat chegarasi bilan ustma-ust tushadi. Oʻzbekiston Respublikasining quruqlikdagi hududi, hududiy va ichki suvlari hamda ular ustidagi havo hududi Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududini tashkil etadi.
Oʻzbekiston Respublikasi hududida erkin bojxona zonalari va erkin omborlar boʻlishi mumkin, ularning hududlari, agar qonunchilikda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, bojxona hududidan tashqarida joylashgan deb qaraladi. Bunda ularga joylashtirilgan tovarlar bojxona toʻlovlarini toʻlash maqsadida, shuningdek iqtisodiy siyosat choralarini qoʻllash uchun bojxona hududidan tashqarida joylashgan deb qaraladi.
2. Tovarlar va transport vositalarini bojxona chegarasidan oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi (bundan buyon matnda BK deb yuritiladi) va boshqa qonunchilik, shuningdek xalqaro shartnomalar bilan qatʼiy belgilangan.
Tovarlar va transport vositalarini belgilangan tartibni buzgan holda bojxona chegarasidan har qanday tarzda oʻtkazish qonunga xilof hisoblanadi va maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikni keltirib chiqaradi.
Jismoniy shaxsning “yashil” yoʻlak orqali oʻtishi yozma ravishda deklaratsiyalanishi lozim boʻlgan tovarlar yoʻqligini bojxona organiga maʼlum qilish deb qaraladi va bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya etish majburiyatidan ozod etmaydi.
3. Bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzgan deb topish uchun javobgarlik turi bojxona chegarasidan qonunga xilof ravishda oʻtkazilayotgan tovar yoki boshqa qimmatliklarning miqdori bilan bogʻliq boʻlib, bu miqdor ularning huquqbuzarlik sodir etilgan kundagi qiymatidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
Sudlarga tushuntirilsinki, “bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish” jinoyatining bevosita obyekti tovar yoki boshqa qimmatliklarni Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali oʻtkazishning belgilab qoʻyilgan tartibi hisoblanib, bunda tovar yoki boshqa qimmatliklarga nisbatan bojxona toʻlovlari mavjud yoki mavjud emasligi ahamiyat kasb etmaydi.
Tovar yoki boshqa qimmatliklarni qonunga xilof ravishda bojxona chegarasidan koʻp miqdorgacha oʻtkazganlik uchun har doim, shaxs aynan shunday huquqbuzarlik uchun bir yil davomida bir necha marta maʼmuriy javobgarlikka tortilganligidan qatʼi nazar, maʼmuriy javobgarlikni keltirib chiqaradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi (bundan buyon matnda JK deb yuritiladi) 182-moddasining birinchi qismi boʻyicha jinoiy javobgarlik tovar va transport vositalarini koʻp miqdorda qonunga xilof ravishda bojxona chegarasidan oʻtkazganlik uchun maʼmuriy javobgarlikka tortilgan (Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 227 19 , 227 20 , 227 21 -moddalari va 227 22 -moddasining birinchi qismi ) shaxs maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan soʻng bir yil davomida yana shunday huquqbuzarliklardan birini koʻp miqdorda sodir etgan holdagina kelib chiqadi.
Tovar yoki boshqa qimmatliklarni bojxona chegarasidan oʻtkazishda, belgilangan meʼyor doirasida boshqa shaxslardan foydalangan holda olib kirilgan yoki olib chiqilganida tovar yoki boshqa qimmatliklarning jami miqdoridan kelib chiqqan holda kvalifikatsiya qilinishi lozim.
JK 182-moddasi ikkinchi qismining “ b ”, “ v ” va “g” bandlarida nazarda tutilgan kvalifikatsiya belgilari mavjud boʻlganda, jinoiy javobgarlik shaxsning ilgari ushbu harakatlari uchun maʼmuriy javobgarlikka tortilgan-tortilmaganligidan qatʼi nazar, bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikning buzilishi faqat koʻp miqdorda boʻlgan holdagina kelib chiqadi.
4. Quyidagilar, jumladan, JK 182-moddasida nazarda tutilgan jinoyat predmeti hisoblanadi:
BK 13-moddasida nazarda tutilgan tovarlar va transport vositalari;
“Madaniy boyliklarning olib chiqilishi va olib kirilishi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 3-moddasining ikkinchi xatboshisida nazarda tutilgan koʻchar ashyolar;
oʻsimlik va hayvonot dunyosi obyektlari.
5. JK 182-moddasi mazmuniga koʻra, tovarlar yoki boshqa qimmatliklarni (bundan buyon matnda tovarlar deb yuritiladi) qonunga xilof ravishda bojxona chegarasidan oʻtkazish, tovarlarni Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududiga olib kirish yoki mazkur hududdan olib chiqish tarzidagi harakatlarni quyidagi usullardan biri orqali sodir etishda ifodalanadi:
bojxona nazoratini chetlab oʻtkazish;
bojxona nazoratidan yashirish;
bojxona hujjatlari yoki bojxona identifikatsiyalash vositalariga oʻxshatib yasalgan hujjatlardan aldash yoʻli bilan foydalanish;
deklaratsiya qilmasdan yoki boshqa nomga yozilgan deklaratsiyadan foydalanish;
chegarani buzib oʻtish.
6. Tovarlarni bojxona nazoratini chetlab oʻtkazish ularni Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududiga Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali oʻtkazish punktlaridan tashqari yoki bojxona nazorati oʻtkazish vaqtidan tashqari olib kirish yoki mazkur hududdan olib chiqishdan iborat har qanday qasddan sodir etilgan harakatda ifodalanadi.
7. Tovarlarni bojxona nazoratidan yashirish deganda, ularni topishni qiyinlashtirish yoxud ularning asl xususiyati yoki miqdorini yashirish (masalan, ayrim tovarlarga boshqacha koʻrinish berish, ularni almashtirib qoʻyish, bojxona identifikatsiyalash vositalarini buzmagan holda transport vositalarining yuk boʻlimlaridagi tovarlarni olib qolish, oʻrniga boshqa turdagi tovarlarni yuklash, tovarlarni qonunga xilof ravishda bojxona chegarasidan oʻtkazish uchun maxsus tayyorlangan yoki moslashtirilgan xufiya joylardan (chemodanlar, sumkalar, transport vositalari, konteynerlar va boshqa tashish vositalarining konstruksiyaviy (tuzilish) xususiyatiga koʻra, ashyolarini saqlash yoki tashishga moʻljallanmagan boʻshliqlari, devorlari (ramalari) oralaridan) foydalanish, jinoyat predmetlarini odam, hayvon tanasida va hokazo)ga qaratilgan har qanday harakatlar tushuniladi.
8. Bojxona hujjatlari yoki bojxona identifikatsiyalash vositalariga oʻxshatib yasalgan hujjatlardan aldash yoʻli bilan foydalanish deb:
bila turib qalbaki hujjatlar;
bila turib yolgʻon maʼlumotlar kiritilgan hujjatlar;
qonunga xilof ravishda olingan yoki boshqa tovarlarga tegishli hujjatlar;
haqiqiy boʻlmagan hujjatlarni bojxona organlariga taqdim etish, shuningdek qalbakilashtirilgan bojxona identifikatsiyalash vositalaridan (plombalar, muhrlar, tamgʻalar bosish, identifikatsiyalash belgilari, shtamplar va BK 197-moddasida nazarda tutilgan boshqa identifikatsiyalash vositalari) yoki boshqa tovarlarga tegishli haqiqiy identifikatsiyalash vositalaridan foydalanish tushunilishi lozim.
Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, tovarlarni bojxona chegarasidan oʻtkazishning har bir tartibi uchun qonunchilikda bojxona organlariga taqdim etilishi lozim boʻlgan hujjatlar va maʼlumotlarning alohida roʻyxati nazarda tutilgan (BK 9 , 18-19 , 267-moddalari ) boʻlib, unda nazarda tutilmagan hujjatlar va maʼlumotlarni taqdim etmagan shaxsning harakatlari qonunga xilof deb qaralishi mumkin emas.
9. Tovarlarni deklaratsiya qilmasdan bojxona chegarasidan oʻtkazish tovarlarni olib kirish yoki olib chiqish (chiqarish), ularni tanlangan bojxona rejimi ostiga joylashtirish, bojxona toʻlovlarini hisoblash va undirish toʻgʻrisida qaror qabul qilish uchun zarur boʻlgan tovarlar haqidagi maʼlumotlarni bojxona deklaratsiyasida bayon qilmaslikni yoxud deklaratsiyalanishi shart boʻlgan tovarlarni “yashil” yoʻlak orqali olib oʻtishni nazarda tutadi.
Boshqa nomga yozilgan deklaratsiyadan foydalanib tovarlarni bojxona chegarasidan oʻtkazish deganda, bojxona deklaratsiyasida yoki deklaratsiyalashning boshqa belgilangan shaklida tovarlar (nomlanishi, sifati va xususiyatlarini oʻzida aks ettiruvchi maʼlumotlar) toʻgʻrisida yolgʻon maʼlumotlarni aks ettirish tushuniladi.
Tushuntirilsinki, bojxona organi tomonidan bojxona deklaratsiyasini tekshirish, tovarlarni koʻzdan kechirish va bojxona deklaratsiyasida koʻrsatilgan maʼlumotlar notoʻgʻriligi aniqlangunga qadar bojxona deklaratsiyasida yoʻl qoʻyilgan xatolarning deklarant tomonidan mustaqil tuzatilishi maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlikni istisno etadi.
Bojxona deklaratsiyasi va bojxona maqsadlari uchun zarur boshqa hujjatlar berilguniga qadar tovarlarni bojxona nazorati ostida koʻzdan kechirish hamda oʻlchash, ularning namunalari va nusxalarini olish huquqi (BK 275-moddasi )dan deklarantning foydalanmaganligi uning javobgarligini istisno etmaydi.
10. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, JK 182-moddasida nazarda tutilgan jinoyatning tugallanish payti har bir muayyan ish boʻyicha tovarlarni qonunga xilof ravishda bojxona chegarasidan oʻtkazish usulidan (bojxona nazoratini chetlab yoki bojxona nazoratidan yashirib yoxud bojxona hujjatlari yoki vositalariga oʻxshatib yasalgan hujjatlardan aldash yoʻli bilan foydalangan holda yoki deklaratsiyasiz yoxud boshqa nomga yozilgan deklaratsiyadan foydalanib) kelib chiqqan holda aniqlanishi kerak.
Bojxona nazoratini chetlab yoki bojxona nazoratidan yashirgan holda tovarlarni bojxona chegarasidan oʻtkazish jinoyati tovarlar bilan bojxona chegarasini amalda kesib oʻtgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi.
Bojxona hujjatlari yoki vositalariga oʻxshatib yasalgan hujjatlardan aldash yoʻli bilan yoki deklaratsiyasiz yoxud boshqa nomga yozilgan deklaratsiyadan foydalangan holda tovarlarni bojxona chegarasidan oʻtkazish jinoyati bojxona deklaratsiyasi qabul qilinganligi rasmiylashtirilgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi (BK 264-moddasi ).
11. Bojxona chegarasidan qonunga xilof ravishda oʻtkazilayotgan tovarlar miqdorini aniqlashda ushbu tovarlarning jinoyat sodir etilgan vaqtdagi bozor qiymatidan kelib chiqilishi lozim.
Qonunga xilof ravishda bojxona chegarasidan oʻtkazilgan va bojxona rasmiylashtiruvidan oʻtgan tovarlar amalda mavjud boʻlmagan (erkin muomalaga chiqarilgan, sotib yuborilgan va h.k.) hollarda ularning qiymati sifatida bojxona rasmiylashtiruvi paytida BK 44-bobiga muvofiq aniqlangan bojxona qiymati tan olinadi.
Tovarlar qiymatini aniqlashning imkoniyati boʻlmagan hollarda (masalan, qalbakilashtirilgan spirtli ichimliklar, kontrafakt tovarlar) ularning qiymati baholash faoliyati toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq aniqlanadi.
Bojxona chegarasidan qonunga xilof ravishda oʻtkazilayotgan tovarlar miqdorini aniqlashda faqat bojxona nazoratini chetlab yoki bojxona nazoratidan yashirib yoxud bojxona hujjatlari yoki identifikatsiyalash vositalaridan aldash yoʻli bilan foydalangan holda yoki deklaratsiyasiz yoxud boshqa nomga yozilgan deklaratsiyadan foydalanib oʻtkazilgan tovarlar qismining qiymati inobatga olinishi kerak.
12. Agar shaxs bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish bilan bir qatorda qonunga xilof ravishda chet elga chiqish yoki Oʻzbekiston Respublikasiga kirish jinoyatini sodir etsa, uning harakatlari JK 182 va 223-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar majmui bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.
Hujjatning qalbaki ekanligini bila turib, uni bojxona organlariga haqiqiy hujjat sifatida taqdim etgan shaxsning harakati JK 182-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinadi va qoʻshimcha ravishda JK 228-moddasi bilan kvalifikatsiya qilish talab qilinmaydi.
13. Sudlarga tushuntirilsinki, agar jinoyat bojxona chegarasini buzib oʻtish yoʻli bilan sodir etilgan boʻlsa, shaxsning harakatlari JK 182-moddasi ikkinchi qismining “b” bandi boʻyicha kvalifikatsiya qilinishi lozim.
Bunda buzib oʻtish deganda, bojxona postiga hujum qilish, bojxona chegarasini har qanday texnikaviy vositalar yoki boshqa xil usullar bilan bojxona rejimi talablariga ochiqdan-ochiq boʻysunmaslik yoki boshqa har qanday yoʻl bilan bojxona chegarasini kesib oʻtishda ifodalangan harakatlar tushunilishi lozim.
Agar bojxona chegarasini buzib oʻtish paytida aybdor tomonidan biror-bir shaxsning badaniga qasddan ogʻir, oʻrtacha ogʻir shikast yetkazilgan yoki u qasddan oʻldirilgan yoki biror-bir tarzda mulkiy ziyon yetkazilgan boʻlsa, qilmish JK 182-moddasi ikkinchi qismining “b” bandi va tegishlicha JK 97 , 104 , 105 , 173-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar majmui boʻyicha kvalifikatsiya qilinishi lozim. Bunday holatlarda qasddan badanga yengil tan jarohati yetkazish, shuningdek xizmat vazifasini bajarayotgan xodimning qonuniy faoliyatiga yoki fuqaroviy burchini bajarayotgan shaxsga faol qarshilik koʻrsatish, oʻzining xizmat vazifasini bajarish yoki fuqaroviy burchini bajarishdan voz kechishga majbur qilinganida JK 182-moddasining ikkinchi qismi dispozitsiyasi bilan qamrab olinadi va tegishlicha JK 109 va 219-moddalari bilan qoʻshimcha kvalifikatsiya qilinishini talab etmaydi.
14. Tovarlarni qonunga xilof ravishda bojxona chegarasi orqali oʻtkazish uyushgan guruh tomonidan sodir etilgan deb topilgan hollarda JK 182-moddasi ikkinchi qismining “v” bandi boʻyicha nafaqat tovarlarni bevosita bojxona chegarasidan oʻtkazgan, balki barcha uyushgan guruh aʼzolarining (masalan, Oʻzbekiston Respublikasining bojxona hududiga qonunga xilof ravishda olib kirish maqsadida chet elda tovar xarid qilgan, bojxona nazorati punktida uni oʻtkazishda koʻmaklashgan yoki bojxona rasmiylashtiruvi vaqtida taqdim etilgan hujjatlarni qalbakilashtirgan, yukning qonunga xilofligini bila turib, transport ekspeditori sifatida qatnashgan uyushgan guruh aʼzolari) harakatlari ham kvalifikatsiya qilinadi.
15. Jinoyatni oʻz xizmat lavozimidan foydalangan holda sodir etgan shaxs (JK 182-moddasi ikkinchi qismining “g” bandi ) deb, xizmat burchiga koʻra bojxona chegarasi orqali oʻtkazilayotgan tovarlar ustidan bojxona nazoratini (hujjatlar va maʼlumotlarni tekshirish, ogʻzaki soʻrov, bojxona koʻrigi, bojxona identifikatsiyalashi, tovarlar hisobini yuritishni) amalga oshirishga majbur shaxs topilishi lozim. Bunday shaxslar qatoriga, shuningdek bojxona nazoratining muayyan shakllaridan BK 189-moddasiga asosan ozod etilgan va oʻz xizmat lavozimidan tovarlarni qonunga xilof ravishda bojxona chegarasi orqali oʻtkazish uchun foydalangan shaxslar ham kiradi.
Tovarlarni oʻz xizmat lavozimidan foydalangan holda qonunga xilof ravishda bojxona chegarasi orqali oʻtkazgan shaxslarning harakatlari JK 182-moddasi ikkinchi qismining “g” bandi boʻyicha kvalifikatsiya qilinadi va Jinoyat kodeksining hokimiyat yoki mansab vakolatini suiisteʼmol qilish (JK 192 11 , 205-moddalari ), hokimiyat yoki mansab vakolati doirasidan chetga chiqish (JK 206-moddasi ) jinoyatlari uchun javobgarlikni nazarda tutuvchi JK moddalari bilan qoʻshimcha kvalifikatsiya qilishni talab etmaydi.
Tovarlarni qonunga xilof ravishda bojxona chegarasi orqali oʻtkazishda oʻz xizmat lavozimidan foydalangan shaxs (jinoyat tashkilotchisi, dalolatchisi, yordamchisi)ning harakatlari JK 28-moddasi va JK 182-moddasi ikkinchi qismining “g” bandi boʻyicha kvalifikatsiya qilinadi, uyushgan guruh aʼzolarining harakatlari bundan mustasno.
16. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, shaxsning valyutani qonunga xilof ravishda bojxona chegarasi orqali oʻtkazish boʻyicha aybdorligi masalasini hal etishda, Oʻzbekiston Respublikasiga erkin olib kiriladigan va olib chiqib ketiladigan naqd xorijiy va milliy valyutaning miqdori:
“Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni ;
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Jismoniy shaxslar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi naqd valyutasi va naqd chet el valyutasini Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali olib kirish va olib chiqib ketish qoidalarini tasdiqlash haqida” 2018-yil 30-yanvardagi 66-sonli qarori bilan belgilangan.
Shaxsning harakatlari Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali olib kiriladigan yoki olib chiqib ketiladigan Oʻzbekiston Respublikasi naqd valyutasi va naqd chet el valyutasining deklaratsiya qilinishi talab qilinmaydigan qismidan oshiqcha boʻlgan miqdoridan kelib chiqqan holda kvalifikatsiya qilinadi hamda naqd valyutaning deklaratsiyalash shart boʻlmagan qismi jinoyat yoki maʼmuriy huquqbuzarlik predmeti hisoblanmaydi.
Bunda naqd valyuta bir necha shaxslarning ishtirokida, ular oʻrtasida taqsimlanib bojxona chegarasi orqali oʻtkazish holati aniqlanganida, qilmish naqd valyutaning jami miqdoridan kelib chiqib kvalifikatsiya qilinadi.
Tushuntirilsinki, naqd valyutani bojxona chegarasi orqali oʻtkazish bilan bogʻliq jinoyatlar JK 182-moddasi bilan qamrab olinib, JK 177-moddasi bilan qoʻshimcha kvalifikatsiya qilish talab etilmaydi.
16 1 . Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, shaxsning zargarlik buyumlarini qonunga xilof ravishda bojxona chegarasi orqali oʻtkazish boʻyicha aybdorligi masalasini hal etishda, zargarlik buyumlarini Oʻzbekiston Respublikasiga erkin olib kirish va olib chiqish tartibi amaldagi qonunchilikka muvofiq belgilanadi.
Sudlar zargarlik buyumlarini noqonuniy olib chiqish bilan bogʻliq ishlarni koʻrib chiqishda, qonunchilikda jismoniy shaxslar tomonidan faqat tayyor zargarlik buyumlarini bojxona chegarasidan olib chiqishlari mumkinligiga, Oʻzbekiston Respublikasi davlat standarti talablariga (OʻZ DSTning 2308:2019-sonli texnik talablari) javob bermaydigan zargarlik buyumlari (mahsulotlari) bundan mustasno ekanligiga eʼtibor qaratsinlar.
Shaxsning harakatlari Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali olib kiriladigan yoki olib chiqib ketiladigan zargarlik buyumlarining deklaratsiya qilinishi talab qilinmaydigan qismidan oshiqcha boʻlgan miqdoridan kelib chiqqan holda kvalifikatsiya qilinadi hamda zargarlik buyumining deklaratsiyalash shart boʻlmagan qismi jinoyat yoki maʼmuriy huquqbuzarlik predmeti hisoblanmaydi (Oʻzbekiston Respublikasi davlat standarti (OʻZ DSTning 2308:2019-sonli texnik talablari) talablariga javob bermaydigan zargarlik buyumlari (mahsulotlari) bundan mustasno).
Zargarlik buyumi bir necha shaxslar oʻrtasida taqsimlanib, bojxona chegarasi orqali oʻtkazish holati aniqlanganida qilmish zargarlik buyumining umumiy miqdoridan kelib chiqib kvalifikatsiya qilinadi.
Bunda, shaxs zargarlik buyumlari unga qonunga xilof ravishda olib oʻtish uchun topshirilganligini anglagan holdagina jinoyatda ishtirokchi sifatida javobgarlikka tortilishi mumkin.
17. Sudlar shuni nazarda tutishlari lozimki, JK 246-moddasiga muvofiq, bojxona nazoratini chetlab yoki bojxona nazoratidan yashirib yoxud bojxona hujjatlari yoki vositalariga oʻxshatib yasalgan hujjatlardan aldash yoʻli bilan foydalanib, deklaratsiyasiz yoki boshqa nomga yozilgan deklaratsiyadan foydalanib, kuchli taʼsir qiluvchi, zaharli, zaharlovchi, portlovchi moddalarni, radioaktiv materiallarni, portlatish qurilmalarini, qurol-yarogʻni, oʻqotar qurolni, oʻq-dorilarni yoki oʻqotar qurolning asosiy qismlarini, shuningdek giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalarni, diniy ekstremizm, separatizm va aqidaparastlikni targʻib qiluvchi materiallarni, yadroviy, kimyoviy, biologik va ommaviy qirgʻin qurolining boshqa turlarini, shunday qurollarni yaratishda foydalanilishi mumkinligi ayon boʻlgan material va moslamalarni, radioaktiv materiallarni (bundan buyon matnda kontrabanda ashyolari deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasidan oʻtkazish boshqa jinoyatni, yaʼni kontrabanda jinoyatining tarkibini tashkil etadi.
Bojxona chegarasi orqali JK 246-moddasining birinchi qismida qayd etilgan kontrabanda ashyolarini oʻtkazishda ifodalangan harakatlarni kvalifikatsiya qilishda kontrabanda predmetlari miqdori huquqiy ahamiyat kasb etmaydi.
Agar shaxs JK 182-moddasi taʼsiriga tushuvchi tovarlarni bojxona chegarasi orqali oʻtkazish bilan bir qatorda kontrabanda jinoyatini sodir etsa, uning harakatlari JK 182 va 246-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar majmui bilan kvalifikatsiya qilinadi.
Agarda shaxs kontrabanda jinoyati bilan birga kontrabanda predmetining noqonuniy muomalasi bilan bogʻliq boshqa jinoyatlarni ham sodir etsa, (JKning 247, 248, 273-moddalari va boshqalar), uning harakatlari jinoyatlar majmui bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim.
18. Diniy materiallar bojxona chegarasidan qonunga xilof ravishda olib oʻtilgan har bir holatda shaxsning harakatlarini toʻgʻri kvalifikatsiya qilish uchun ularda diniy ekstremizm, separatizm, aqidaparastlik gʻoyalari targʻiboti mavjud yoki mavjud emasligi masalasini aniqlash maqsadida sud-dinshunoslik ekspertizasi tayinlanishi lozim. Agar ekspertiza natijalariga koʻra diniy mazmundagi materiallarda diniy ekstremizm, separatizm, aqidaparastlik gʻoyalari targʻiboti mavjudligi aniqlansa, shaxsning harakatlari JK 246-moddasi boʻyicha kvalifikatsiya qilinadi.
19. Bojxona nazoratini chetlab, tovarlar yoki boshqa moddiy qimmatliklarni, shuningdek kontrabanda ashyolarini uchuvchisiz uchadigan apparatdan foydalanilgan holda Oʻzbekiston Respublikasi bojxona chegarasidan oʻtkazilganida, JK 244 4 yoxud 248 1 -moddasi bilan jinoyatlar majmui boʻyicha kvalifikatsiya qilinishi lozim.
20. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 8-iyundagi 191-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Dori vositalari va tibbiy buyumlarni jismoniy shaxslar tomonidan shaxsiy foydalanish uchun olib kirish hamda olib chiqish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomda belgilangan meʼyorda psixotrop moddalar yoki giyohvandlik vositalarini bojxona chegarasi orqali olib oʻtishda jismoniy shaxsda tibbiyot muassasasi tomonidan davolash kursining tavsiya etiladigan miqdori koʻrsatilgan hujjatlar mavjudligi jinoiy yoki maʼmuriy javobgarlikni keltirib chiqarmaydi.
Bunda tibbiy hujjatda koʻrsatilgan dori vositalari hisoblanuvchi psixotrop moddalar yoki giyohvandlik vositalarining miqdori olib kirilayotgan miqdorga teng boʻlishi, shuningdek dori vositalari hisoblanuvchi psixotrop moddalar yoki giyohvandlik vositalarini olib oʻtayotgan shaxs yoki uning ishonchli vakilining maʼlumotlari hujjatlardagi maʼlumotlarga mos boʻlishi shart.
Ushbu Nizom talabiga koʻra, ruxsat berilgan miqdorda giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalarni bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzgan holda olib kirish va olib chiqish bilan bogʻliq holatlar aniqlansa, jinoyat ishini JK 65-moddasiga asosan tugatish masalasi muhokama etilishi kerak.
21. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 211-moddasiga muvofiq, hukm, jinoyat ishini tugatish toʻgʻrisida ajrim (qaror) chiqarish paytida sud ish boʻyicha ashyoviy dalil deb topilgan predmetlar, shu jumladan transport vositalari (konteynerlar)ning taqdirini hal etishi shart.
Mazkur masalani koʻrib chiqish chogʻida sudlar, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Jinoyat ishlari boʻyicha ashyoviy dalillarga oid qonunchilikni qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida” 2012-yil 13-dekabrdagi 17-sonli qarorida berilgan tushuntirishlarga amal qilishlari lozim.
Bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish bilan bogʻliq jinoyatlar boʻyicha tovar-moddiy boyliklar davlat egaligiga oʻtkaziladi. Agar tovar-moddiy boyliklar uchun bojxona toʻlovi amalga oshirilgan boʻlsa, ushbu toʻlovlarni qaytarish masalasi hal qilinishi lozim.
Ashyoviy dalillarning davlat egaligiga oʻtkazilishi natijasida boshqa shaxslarga yetkazilgan mulkiy zarar iqtisodiy yoki fuqaroviy sud ishlarini yuritish tartibida hal etiladi.
22. Shuni nazarda tutish lozimki, bojxona chegarasi orqali tovarlarni noqonuniy oʻtkazishda (JK 182-moddasi ) foydalanilgan transport vositalari (konteynerlar) faqat tovarlar bojxona nazoratini chetlab yoki bojxona nazoratidan yashirib oʻtkazilgan holdagina jinoyat quroli deb topiladi.
23. Bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish va kontrabandaga oid ishlarni koʻrishda sudlar bunday jinoyatlar sodir etilishiga olib kelgan sabab va shart-sharoitlarni aniqlashlari, shuningdek ashyoviy dalillarni olish, hisobga qoʻyish, baholashda qonunchilikka rioya etilganligini sinchiklab tekshirishi va protsessual qonunchilik normalari buzilishi aniqlangan hollarda xususiy ajrim chiqarish yoʻli bilan munosabat bildirishlari zarur.
24. Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik va kontrabandaga doir ishlar boʻyicha sud amaliyotini vaqti-vaqti bilan umumlashtirishlari hamda yoʻl qoʻyilgan qonun buzilishlarini oʻz vaqtida bartaraf etish choralarini koʻrishlari lozim.
25. Mazkur qaror qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Bojxona toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish va kontrabandaga oid ishlar boʻyicha sud amaliyoti haqida” 2013-yil 6-sentabrdagi 18-sonli qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi I. ALIMOV
Toshkent sh.,
2023-yil 20-fevral,
2-son
Пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О судебной практике по делам о нарушении таможенного законодательства и контрабанде
Анализ судебной практики показал, что законодательство, предусматривающее ответственность за нарушение таможенного законодательства и контрабанду, чаще всего применяется судами правильно. Вместе с тем, при рассмотрении дел о нарушении таможенного законодательства и контрабанды допущены ошибки в виде различного толкования норм закона и неправильной квалификации преступлений. В связи с вопросами, возникшими в судебной практике, а также изменениями и дополнениями, внесенными в законодательство, руководствуясь статьей 22 Закона Республики Узбекистан «О судах» Пленум Верховного суда постановляет:
1. Разъяснить судам, что по смыслу статьи 5 Таможенного кодекса Республики Узбекистан и статьи 3 Закона «О Государственной границе Республики Узбекистан» таможенная граница Республики Узбекистан (далее — таможенная граница) совпадает с Государственной границей Республики Узбекистан. Таможенную территорию Республики Узбекистан составляют сухопутная территория Республики Узбекистан, территориальные и внутренние воды и воздушное пространство над ними.
На территории Республики Узбекистан могут находиться свободные таможенные зоны и свободные склады, территории которых рассматриваются как находящиеся вне таможенной территории, если иное не предусмотрено законодательством. При этом помещенные в них товары рассматриваются как находящиеся за пределами таможенной территории в целях уплаты таможенных платежей, а также для применения мер экономической политики.
2. Порядок перемещения товаров и транспортных средств через таможенную границу строго установлен Таможенным кодексом Республики Узбекистан (далее — ТмК) и иным законодательством, а также международными договорами.
Любое перемещение товаров и транспортных средств через таможенную границу, совершенное с нарушением установленного порядка, считается незаконным и влечет административную либо уголовную ответственность.
Перемещение физического лица через «зеленый» коридор рассматривается как заявление лица таможенному органу о том, что у него не имеются товары, подлежащие письменному декларированию, и не освобождает от обязанности соблюдать требования таможенного законодательства.
3. Закон связывает вид ответственности за нарушение таможенного законодательства с размером незаконно перемещаемых через таможенную границу товаров или иных ценностей, который определяется, исходя из их стоимости на день совершения правонарушения.
Разъяснить судам, что непосредственным объектом преступления «нарушение таможенного законодательства» считается установленный порядок перемещения товаров или иных ценностей через таможенную границу Республики Узбекистан, при этом не имеет значения, имеются ли таможенные платежи в отношении товаров или иных ценностей.
За незаконное перемещение через таможенную границу товаров или иных ценностей до крупного размера всегда наступает административная ответственность, независимо от привлечения лица неоднократно в течение года к административной ответственности за аналогичные правонарушения.
Уголовная ответственность по части первой статьи 182 Уголовного кодекса Республики Узбекистан (далее — УК) наступает лишь в случаях, если лицо, привлеченное к административной ответственности за незаконное перемещение товаров и транспортных средств через таможенную границу в крупном размере ( статьи 227 19 , 227 20 , 227 21 , часть первая статьи 227 22 Кодекса Республики Узбекистан об административной ответственности), в течение года после применения административного взыскания вновь совершает аналогичное правонарушение в крупном размере.
При перемещении товаров или иных ценностей через таможенную границу, ввозе или вывозе в пределах установленной нормы с использованием других лиц следует квалифицировать исходя из общего размера перемещаемых товаров или иных ценностей.
При наличии квалифицирующих признаков, предусмотренных в пунктах «б» , « в » и « г » части второй статьи 182 УК, уголовная ответственность наступает лишь в случае нарушения таможенного законодательства в крупном размере независимо от привлечения лица ранее к административной ответственности за такие действия.
4. Предметом преступления, предусмотренного статьей 182 УК, является, в частности:
транспортные средства и товары, предусмотренные в статье 13 ТмК;
движимые предметы, предусмотренные во втором абзаце статьи 3 Закона Республики Узбекистан «О вывозе и ввозе культурных ценностей»;
объекты растительного и животного мира.
5. По смыслу статьи 182 УК незаконное перемещение товаров или иных ценностей (далее — товаров) через таможенную границу заключается в совершении действий по ввозу на таможенную территорию Республики Узбекистан или вывозу с этой территории товаров одним из следующих способов:
вывоз помимо таможенного контроля;
путем сокрытия от таможенного контроля;
путем обманного использования таможенных документов или средств таможенной идентификации;
путем недекларирования товаров или декларирования их не своим наименованием;
путем прорыва.
6. Перемещение товаров помимо таможенного контроля заключается в совершении любых умышленных действий по их ввозу на таможенную территорию Республики Узбекистан или вывозу с этой территории вне пунктов пропуска через таможенную границу Республики Узбекистан или вне времени производства таможенного контроля.
7. Под сокрытием от таможенного контроля товаров понимаются любые действия, направленные на то, чтобы затруднить их обнаружение либо утаить их подлинные свойства или количество (например, придание одним товарам вида других, подмена товаров, изъятие, погрузка других видов товаров, помещенных в грузовые помещения транспортных средств, не повреждая средства таможенной идентификации, использование тайников (пустот, проемов между стенами (рамами) чемоданов, сумок, транспортных средств, контейнеров и других средств перевозки, по своей конструктивной особенности не предназначенных для хранения и перевозки предметов, специально изготовленных или приспособленных для незаконного перемещения товаров через таможенную границу, сокрытие предметов преступления в теле человека, животного и т.п.).
8. Под обманным использованием документов или средств таможенной идентификации следует, в частности, понимать предъявление таможенным органам:
заведомо поддельных документов;
документов, заведомо содержащих недостоверные сведения;
документов, полученных незаконным путем либо относящихся к другим товарам;
недействительных документов;
а также использование поддельных средств таможенной идентификации (пломб, печатей, маркировки, идентификационных знаков, штампов и иных средств идентификации, предусмотренных статьей 197 ТмК) или подлинных средств идентификации, относящихся к другим товарам.
Обратить внимание судов на то, что для каждой процедуры перемещения товаров через таможенную границу законодательством предусмотрен отдельный перечень документов и сведений, подлежащих представлению таможенному органу ( статьи 9 , 18-19 , 267 ТмК), не могут рассматриваться как незаконные действия лица, не представившего таможенным органам документы и сведения, не предусмотренные в указанных перечнях.
9. Перемещение товаров через таможенную границу путем недекларирования предполагает неуказание в таможенной декларации сведений о товарах, необходимых для принятия решения о разрешении на ввоз или вывоз (о выпуске) товаров, помещении их под избранный таможенный режим, об исчислении и взимании таможенных платежей либо перемещение через «зеленый» коридор товаров, подлежащих декларированию.
Под перемещением товаров через таможенную границу путём декларирования не своим наименованием следует понимать заявление в таможенной декларации или в другой установленной форме декларирования ложных сведений о товарах (наименование, качество, свойства).
Разъяснить, что самостоятельное исправление декларантом ошибок в таможенной декларации до начала проверки таможенной декларации, досмотра товаров и установления таможенным органом недостоверности указанных в таможенной декларации сведений, исключает административную и уголовную ответственность.
Неиспользование права под таможенным контролем осматривать и измерять товары, отбирать их пробы и образцы до подачи таможенной декларации и других документов, необходимых для таможенных целей ( статья 275 ТмК), не исключает ответственности декларанта.
10. Судам следует иметь в виду, что момент окончания преступления, предусмотренного статьей 182 УК, по каждому конкретному делу должен определяться в зависимости от способа незаконного перемещения товаров (помимо или с сокрытием от таможенного контроля, с обманным использованием документов или средств таможенной идентификации, с недекларированием или декларированием не своим наименованием).
Перемещение товаров, совершенное помимо таможенного контроля или с сокрытием от него, считается оконченным преступлением с момента фактического пересечения с товарами таможенной границы.
Перемещение товаров через таможенную границу, совершенное с обманным использованием документов или средств таможенной идентификации, либо сопряженное с недекларированием или декларированием не своим наименованием, считается оконченным преступлением с момента оформления принятия таможенной декларации ( статья 264 ТмК).
11. При определении стоимости товаров, незаконно перемещаемых через таможенную границу, следует исходить из рыночных цен на момент совершения преступления.
В случае отсутствия товаров, незаконно перемещенных через таможенную границу и прошедших таможенное оформление (в результате их выпуска в свободное обращение, реализации и т.д.), их стоимостью признается таможенная стоимость, установленная при таможенном оформлении в соответствии с главой 44 ТмК.
При невозможности определения стоимости товаров (например, фальсифицированные спиртные напитки, контрафактные товары) их стоимость определяется в соответствии с законодательством об оценочной деятельности.
При определении размера незаконно перемещаемых через таможенную границу товаров должна приниматься во внимание стоимость только той части товаров, которая перемещена через таможенную границу помимо или с сокрытием от таможенного контроля, либо с обманным использованием документов или средств таможенной идентификации, либо сопряженное с недекларированием или декларированием не своим наименованием.
12. Если лицо наряду с нарушением таможенного законодательства совершит преступление в виде незаконного выезда за границу или въезда в Республику Узбекистан, его действия подлежат квалификации по совокупности преступлений, предусмотренных статьями 182 и 223 УК.
Деяния лица, представившего таможенным органам заведомо подложный документ в качестве достоверного документа, следует квалифицировать по статье 182 УК, и дополнительной квалификации по статье 228 УК не требуется.
13. Разъяснить судам, что действия лица подлежат квалификации по пункту «б» части второй статьи 182 УК, если преступление совершено путем прорыва таможенной границы.
При этом, под прорывом следует понимать действия, выразившиеся в пересечении таможенной границы путем нападения на таможенный пост или открытого неподчинения требованиям режима таможенной границы любыми техническими средствами либо другими различными способами.
Если при совершении прорыва через таможенную границу виновным причинено умышленное тяжкое или средней тяжести телесное повреждение лицу или лицо умышленно убито, либо каким-то образом нанесен имущественныйй вред, содеянное следует квалифицировать по совокупности преступлений, предусмотренных пунктом «б» части второй статьи 182 УК и соответственно статьями 97 , 104 , 105 , 173 УК. Причинение в таких случаях умышленного легкого телесного повреждения, а также активное противодействие правомерной деятельности сотрудника, исполняющего служебные обязанности или лица, выполняющего гражданский долг, принуждение к отказу от исполнения служебных обязанностей или выполнения гражданского долга охватывается диспозицией части второй 182 УК и дополнительной квалификации по статьям 109 и 219 УК не требует.
14. В тех случаях, когда незаконное перемещение через таможенную границу товаров или иных ценностей признается совершенным организованной группой, по пункту «в» части второй статьи 182 УК квалифицируются действия всех участников организованной группы, а не только тех, кто непосредственно перемещал товары или иные ценности через таможенную границу (например, действия участников организованной группы, которые приобрели товар за границей в целях его незаконного ввоза на таможенную территорию Республики Узбекистан, содействовали его перемещению в пункте таможенного контроля или фальсифицировали документы, представленные при таможенном оформлении товаров, выступали в качестве транспортных экспедиторов, зная о незаконности груза).
15. Лицом, совершившим преступление с использованием своего служебного положения ( пункт «г» части второй статьи 182 УК), следует понимать лицо, которое в силу своих служебных полномочий обязано осуществлять таможенный контроль (проверку документов и информации, устный опрос, таможенный досмотр, таможенную идентификацию, учет товаров) за товарами, перемещаемыми через таможенную границу. К таким лицам относятся также лица, освобожденные от определенных форм таможенного контроля в соответствии со статьей 189 ТмК, и использующие свое служебное положение для незаконного перемещения товаров через таможенную границу.
Действия лиц, совершивших незаконное перемещение через таможенную границу товаров с использованием своего служебного положения, подлежат квалификации по пункту «г» части второй статьи 182 УК, и дополнительной квалификации по статьям УК, предусматривающим ответственность за злоупотребление властью или должностными полномочиями ( статьи 192 11 , 205 УК) и превышение власти или должностных полномочий ( статья 206 УК), не требуют.
Действия лица (организатора, подстрекателя, пособника преступления), использовавшего свое служебное положение для незаконного перемещения товаров через таможенную границу, квалифицируются по статье 28 УК и пункту «г» части второй статьи 182 УК за исключением действия участников организованной группы.
16. При разрешении вопроса о виновности лица в незаконном перемещении через таможенную границу валюты судам следует иметь в виду, что количество свободно ввозимой и вывозимой из Республики Узбекистан наличной иностранной и национальной валюты установлено:
Законом Республики Узбекистан «О валютном регулировании»;
Постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 30 января 2018 года № 66 «Об утверждении правил ввоза и вывоза наличной валюты Республики Узбекистан и наличной иностранной валюты физическими лицами через таможенную границу Республики Узбекистан».
Квалификация лица определяется исходя из размера суммы, превышающей сумму единовременно ввозимой или вывозимой через таможенную границу Республики Узбекистан наличной валюты Республики Узбекистан и наличной иностранной валюты, не подлежащей декларированию; часть, которая не подлежит декларированию, не считается предметом преступления или административного правонарушения.
При этом в случае установление факта перемещения наличных валютных ценностей через таможенную границу с участием нескольких лиц путем распределения между ними, деяние квалифицируется исходя из общей суммы валютных ценностей.
Разъяснить, что преступления связанные с перемещением валютных ценностей через таможенную границу, охватываются статьей 182 УК и дополнительной квалификации по статье 177 УК не требуется.
16 1 . Суды должны иметь в виду, что при решении вопроса о виновности лица в незаконном перемещении ювелирных изделий через таможенную границу порядок свободного ввоза в Республику Узбекистан и вывоза ювелирных изделий, определяется в соответствии с действующим законодательством.
Суды при рассмотрении дел, связанных с незаконным вывозом ювелирных изделий, должны обратить внимание на, то что физические лица могут перемещать через таможенную границу только готовые ювелирные изделия, за исключением ювелирных изделий (продукции), которые не соответствуют требованиям государственного стандарта Республики Узбекистан (УЗ ГСТ 2308:2019).
Действия лица квалифицируются исходя из количества превышающей части ввезенных или вывезенных через таможенную границу Республики Узбекистан ювелирных изделий, которая не подлежит декларированию. Изделия, не подлежащие декларированию, не считаются предметом преступления или административного правонарушения (за исключением ювелирных изделий (продукции), которые не соответствуют требованиям государственного стандарта Республики Узбекистан (УЗ ГСТ 2308:2019).
Ели установлено, что ювелирные изделия перемещались через таможенную границу несколькими лицами и распределялись между ними, квалификация деяния осуществляется исходя из общего количества ювелирных изделий.
При этом лицо может быть привлечено к ответственности как соучастник преступления только в том случае, если оно осознавало, что ювелирное изделие было передано ему для незаконной перевозки.
17. Судам следует иметь в виду, что в соответствии со статьей 246 УК перемещение через таможенную границу помимо или с сокрытием от таможенного контроля либо с обманным использованием документации или средств таможенной идентификации, либо сопряженное с недекларированием или декларированием не своим наименованием сильнодействующих, ядовитых, отравляющих, взрывчатых веществ, радиоактивных материалов, взрывных устройств, вооружения, огнестрельного оружия, боеприпасов или основных частей огнестрельного оружия, а также наркотических средств, их аналогов или психотропных веществ, либо материалов, пропагандирующих религиозный экстремизм, сепаратизм и фундаментализм, ядерного, химического, биологического и других видов оружия массового уничтожения, материалов и оборудования, радиоактивных материалов, которые заведомо могут быть использованы при его создании (далее — предметы контрабанды) образует состав другого преступления — контрабанды.
Для квалификации действий, выраженных в перемещении через таможенную границу предметов контрабанды, перечисленных в части первой статьи 246 УК количество и размер предметов контрабанды правового значения не имеет.
В тех случаях, когда лицо наряду с перемещением через таможенную границу товаров, подпадающих под действие статьи 182 УК, совершает контрабанду, его действия следует квалифицировать по совокупности преступлений, предусмотренных статьями 182 и 246 УК.
Если лицо наряду с контрабандой совершает другие преступления, связанные с незаконным оборотом предметов контрабанды ( статьи 247 , 248 , 273 УК и др.), его действия квалифицируются по совокупности преступлений.
18. Для правильной квалификации действий лица при незаконном перемещении через таможенную границу материалов религиозного содержания во всех случаях необходимо назначение по делу судебно-религиоведческой экспертизы на предмет определения содержания в них пропаганды идей религиозного экстремизма, сепаратизма, фундаментализма. Если по результатам экспертизы в материалах религиозного содержания будет установлена пропаганда идей религиозного экстремизма, сепаратизма, фундаментализма, действия такого лица подлежат квалификации по статье 246 УК.
19. В случае перемещения через таможенную границу Республики Узбекистан товаров или иных материальных ценностей помимо таможенного контроля, а также предметов контрабанды с использованием беспилотных летательных аппаратов действия лица подлежит квалификации по совокупности преступлений по статье 244 4 либо по статье 248 1 УК.
20. Перемещение через таможенную границу психотропных веществ или наркотических средств, в количестве указанном в «Положении о порядке ввоза и вывоза лекарственных средств и изделий медицинского назначения физическими лицами для личного пользования», утвержденном постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 8 июня 2016 года № 191, при наличии документов, подтверждающих рекомендуемое количество на курс лечения, выданных физическому лицу медицинским учреждением, не влечет уголовной или административной ответственности.
При этом указанное в медицинском документе количество психотропных веществ или наркотических средств, должно быть равным ввозимому количеству, а также данные лица или его доверенного лица, перемещающего психотропные вещества или наркотические средства должны соответствовать данным, содержащимся в документах.
В случаях, ввоза и вывоза психотропных веществ или наркотических средств, с нарушением таможенного законодательства в количестве, разрешенном в соответствии с Положением, следует обсудить вопрос о прекращении уголовного дела на основании статьи 65 УК.
21. В соответствии со статьей 211 УПК при вынесении приговора, определения (постановления) о прекращении уголовного дела, суд должен разрешить вопрос о предметах, признанных по делу вещественными доказательствами, в том числе транспортных средств (контейнеров).
При рассмотрении данного вопроса судам необходимо также руководствоваться разъяснениями, изложенными в постановлении Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 13 декабря 2012 года № 17 «О некоторых вопросах применения законодательства о вещественных доказательствах по уголовным делам».
По преступлениям связанным с нарушением Таможенного законодательства товарно-материальные ценности подлежат обращению в доход государства. Если за товарно-материальные ценности произведена оплата таможенных платежей, в этом случае подлежит обсуждению вопрос о возвращения этих платежей.
Имущественный ущерб, причиненный другим лицам в результате передачи вещественных доказательств в собственность государства, разрешается в порядке гражданского и экономического судопроизводства.
22. Следует иметь в виду, что транспортные средства (контейнеры), используемые при незаконном перемещении товаров или иных ценностей через таможенную границу ( статья 182 УК), признаются орудием преступления лишь в тех случаях, когда товары или иные ценности перемещаются помимо или с сокрытием от таможенного контроля.
23. При рассмотрении дел о нарушении таможенного законодательства и контрабанде судам следует устанавливать причины и условия, способствовавшие совершению таких преступлений, также необходимо тщательно проверять соблюдение законодательства при получении, учете, оценке вещественных доказательств и реагировать путем вынесения частных определений в случаях выявления нарушений норм процессуального законодательства.
24. Военному суду Республики Узбекистан, суду Республики Каракалпакстан, областным, Ташкентскому городскому судам периодически обобщать судебную практику по делам о нарушении таможенного законодательства и контрабанде, а также принять меры к своевременному устранению допущенных нарушений закона.
25. В связи с принятием настоящего постановления признать утратившим силу постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 06 сентября 2013 года № 18 «О судебной практике по делам о нарушении таможенного законодательства и контрабанде».
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ
Секретарь Пленума, судья Верховного суда И. АЛИМОВ
г. Ташкент,
20 февраля 2023 г.,
№ 2