UzbekAI

← Qonunlar

📅 2023-yil 23-iyun · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2023 йил 23 июнь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 23 июня 2023 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 23 June 2023 · Other documents · Oliy sudi plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленумининг

Қарори

Интеллектуал мулкка оид ишларни кўриб чиқишнинг айрим масалалари тўғрисида

Мамлакатимизда интеллектуал мулк соҳасини ривожлантириш, муаллиф ва бошқа ҳуқуқ эгаларининг қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилишга алоҳида эътибор берилмоқда.

Интеллектуал мулкни рағбатлантиришга доир нормалар Асосий қонунимиздан ҳам ўрин олган. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 53-моддасида ҳар кимга илмий, техникавий ва бадиий ижод эркинлиги, маданият ютуқларидан фойдаланиш ҳуқуқи кафолатланиб, интеллектуал мулк қонун билан муҳофаза қилиниши ва давлат жамиятнинг маданий, илмий ва техникавий ривожланиши ҳақида ғамхўрлик қилиши қатъий белгилаб қўйилган.

Интеллектуал мулк объектлари муҳофазасини таъминлаш билан бирга уларни самарали ҳимоя қилиш механизмларини йўлга қўйиш ва амалга ошириш ҳамда бу йўналишдаги амалиётни такомиллаштириш давр талабидир.

Шунга кўра, интеллектуал мулкка оид ишларни кўришда судлар томонидан қонунчиликни тўғри ва бир хилда қўлланилишини таъминлаш мақсадида «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Судларга тушунтирилсинки, интеллектуал мулк соҳасида келиб чиқадиган низолар Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (бундан буён матнда Конституция деб юритилади), Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси (БМТ Бош Ассамблеясининг Резолюция 217 А (III) билан 1948 йил 10 декабрда қабул қилинган ва эълон қилинган), бошқа Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари, Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади), « Ихтиролар, фойдали моделлар ва саноат намуналари тўғрисида », « Селекция ютуқлари тўғрисида », « Интеграл микросхемалар топологияларини ҳуқуқий муҳофаза қилиш тўғрисида », « Товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари ва товар келиб чиққан жой номлари тўғрисида », « Географик кўрсаткичлар тўғрисида », « Фирма номлари тўғрисида », « Муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар тўғрисида », « Рақобат тўғрисида », « Илм-фан ва илмий фаолият тўғрисида », « Телекоммуникациялар тўғрисида »ги қонунлари ва интеллектуал мулк соҳасидаги муносабатларни тартибга солувчи бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида ҳал қилинади.

Судларнинг эътибори қаратилсинки, интеллектуал мулк соҳасига оид Ўзбекистон Республикаси халқаро шартномаларига қуйидагилар киради, хусусан:

«Бутунжаҳон интеллектуал мулк ташкилотини таъсис этиш тўғрисида»ги конвенцияси (1967 йил 14 июль, Стокгольм ва 1979 йил 2 октябрда ўзгартирилган; Ўзбекистон Республикаси учун 1991 йил 25 декабрдан кучга кирган);

«Саноат мулки муҳофазаси бўйича» Париж конвенцияси (Париж, 1883 йил 20 март, Брюссель, 1900 йил 14 декабрь, Вашингтон, 1911 йил 2 июнь, Лондон, 1934 йил 2 июнь, Лиссабон, 1958 йил 31 октябрь, Стокгольм, 1967 йил 14 июлда қайта кўрилган ва 1979 йил 2 октябрда ўзгартирилган. Ўзбекистон Республикаси мазкур конвенцияда ҳуқуқий ворис сифатида 1991 йил 25 декабрдан иштирок этади);

«Адабий ва бадиий асарларни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Берн конвенцияси (Париж, 1971 йил 24 июль, 1979 йил 28 сентябрда ўзгартиш киритилган. Мазкур конвенция Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 2004 йил 27 августдаги 681-II-сонли «Адабий ва бадиий асарларни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Берн конвенциясига қўшилиш ҳақида»ги қарорига асосан қўшилган);

«Патент ҳуқуқи тўғрисида»ги шартнома (2000 йил 1 июнда Женевада Дипломатик конференция томонидан қабул қилинган. Ўзбекистон Республикаси ушбу шартномага Ўзбекистон Республикасининг 2006 йил 15 мартдаги ЎРҚ-25-сонли «Ўзбекистон Республикасининг 2000 йил 1 июнда Женевада Дипломатик конференция томонидан қабул қилинган Патент ҳуқуқи тўғрисидаги Шартномага қўшилиши ҳақида»ги қонунига асосан қўшилган. 2006 йил 19 июлдан кучга кирган);

«Товар белгиларига доир қонунлар тўғрисида»ги шартнома (Женева, 1994 йил 27 октябрь. Ўзбекистон Республикаси мазкур Шартномага Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 1998 йил 1 майдаги 630-I-сонли «Товар белгиларига доир қонунлар тўғрисидаги Шартномага қўшилиш ҳақида»ги қарорига асосан қўшилган. Ўзбекистон Республикаси учун 1998 йил 4 сентябрдан кучга кирган);

«Ўсимликларнинг янги навларини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги халқаро конвенция (1961 йил 2 декабрь, 1972 йил 10 ноябрь, 1978 йил 23 октябрь ва 1991 йил 19 мартда Женевада қайта кўриб чиқилган. Мазкур конвенция Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 2004 йил 27 августдаги 680-II-сонли «Ўсимликларнинг янги навларини муҳофаза қилиш тўғрисидаги Халқаро конвенцияга қўшилиш ҳақида»ги қарори билан ратификация қилинган);

«Белгиларни халқаро рўйхатдан ўтказиш тўғрисида»ги Мадрид битимига доир баённома (Мадрид, 1989 йил 27 июнь. Ўзбекистон Республикаси мазкур Баённомага Ўзбекистон Республикасининг 2006 йил 18 июлдаги ЎРҚ-40-сонли «Ўзбекистон Республикасининг белгиларни халқаро рўйхатдан ўтказиш тўғрисида»ги Мадрид битимига доир баённомага (Мадрид, 1989 йил 27 июнь) қўшилиши ҳақида»ги Қонунига асосан қўшилган);

«Патент кооперацияси тўғрисида»ги шартнома (Вашингтон, 1970 йил 19 июнь. Ўзбекистон Республикаси учун 1991 йил 25 декабрдан кучга кирган);

«Патент процедураси мақсадлари учун микроорганизмларни депонентлашнинг халқаро эътироф этилиши тўғрисида»ги Будапешт шартномаси (Будапешт, 1977 йил 28 апрель. Ўзбекистон Республикаси мазкур Шартномага Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 2001 йил 30 августдаги 277-II-сонли «Патент тартиботи мақсадлари учун микроорганизмларни тўплашни халқаро эътироф этиш тўғрисида»ги Будапешт шартномасига қўшилиш ҳақида»ги Қарорига асосан қўшилган. 2002 йил 12 январдан кучга кирган);

«Белгиларни рўйхатдан ўтказиш учун товар ва хизматларнинг халқаро таснифи тўғрисида»ги Ницца битими (Ницца, 1957 йил 15 июнь. Ўзбекистон Республикаси мазкур Битимга Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 2001 йил 30 августдаги 275-II-сонли «Белгилар рўйхатга олинадиган Халқаро товарлар ва хизматлар таснифи тўғрисидаги Ницца шартномасига қўшилиш ҳақида»ги қарорига асосан қўшилган. 2002 йил 12 январдан кучга кирган);

«Халқаро патент таснифи тўғрисида»ги Страсбург битими (Страсбург, 1971 йил 24 март. Ўзбекистон Республикаси мазкур Битимга Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 2001 йил 30 августдаги 276-II-сонли «Халқаро патент таснифи тўғрисидаги Страсбург битимига қўшилиш ҳақида»ги қарори билан қўшилган. 2002 йил 12 октябрдан кучга кирган);

«Саноат намуналарининг халқаро таснифини таъсис этиш тўғрисида»ги Локарно битими (1968 йил 8 октябрда Локарнода имзоланган. Ўзбекистон Республикаси ушбу Битимга Ўзбекистон Республикасининг 2006 йил 14 мартдаги ЎРҚ-24-сонли «Ўзбекистон Республикасининг 1968 йил 8 октябрда Локарнода имзоланган саноат намуналарининг халқаро таснифини таъсис этиш тўғрисида»ги Локарно битимига қўшилиши ҳақида»ги қонуни билан қўшилган);

«Бутунжаҳон интеллектуал мулк ташкилотининг Муаллифлик ҳуқуқи бўйича шартномаси» (Женева, 1996 йил 20 декабрь. Ўзбекистон Республикаси ушбу шартномага Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 16 февралдаги ЎРҚ-520-сонли «Бутунжаҳон интеллектуал мулк ташкилотининг Муаллифлик ҳуқуқи бўйича шартномаси»га (Женева, 1996 йил 20 декабрь) Ўзбекистон Республикасининг қўшилиши тўғрисида»ги қонунига асосан қўшилган. Ўзбекистон Республикаси учун 2019 йил 17 июлдан кучга кирган);

«Бутунжаҳон интеллектуал мулк ташкилотининг Ижролар ва фонограммалар бўйича шартномаси» (Женева, 1996 йил 20 декабрь. Ўзбекистон Республикаси ушбу шартномага Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 16 февралдаги ЎРҚ-519-сонли «Бутунжаҳон интеллектуал мулк ташкилотининг ижролар ва фонограммалар бўйича шартномаси»га (Женева, 1996 йил 20 декабрь) Ўзбекистон Республикасининг қўшилиши тўғрисида»ги қонунига асосан қўшилган. Ўзбекистон Республикаси учун 2019 йил 17 июлдан кучга кирган);

«Фонограммаларни тайёрловчиларнинг манфаатларини уларнинг фонограммаларини ноқонуний такрорлашдан муҳофаза қилиш тўғрисида»ги конвенция (Женева, 1971 йил 29 октябрь. Мазкур Конвенция Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 26 декабрдаги ЎРҚ-511-сонли «Фонограмма тайёрловчиларнинг манфаатларини уларнинг фонограммалари ноқонуний такрорланишидан муҳофаза қилиш тўғрисидаги Конвенцияга (Женева, 1971 йил 29 октябрь) Ўзбекистон Республикасининг қўшилиши ҳақида»ги Қонуни билан ратификация қилинган. Ўзбекистон Республикаси учун 2019 йил 25 апрелдан кучга кирган);

«Кўзи ожиз, кўришда нуқсони бўлган ва босма ахборотни идрок этишда бошқа жиҳатдан қобилияти чекланган шахсларнинг нашр этилган асарлардан фойдаланишини енгиллаштириш тўғрисида»ги Марокаш шартномаси (Марокаш, 2013 йил 27 июнь. Ўзбекистон Республикаси мазкур шартномага Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 12 январдаги ПҚ-80-сонли «Халқаро шартномага қўшилиш тўғрисида»ги қарори билан қўшилган);

бошқа халқаро шартномалар.

2. Судларнинг эътибори ФК 1031-моддасига мувофиқ интеллектуал мулк объектлари муайян белгиларига қараб уч гуруҳга бўлиниши ва ушбу гуруҳдаги объектлар рўйхати тугал эмаслигига қаратилсин (масалан, географик кўрсаткичлар фуқаролик муомаласи иштирокчиларининг, товарлар, ишлар ва хизматларнинг хусусий аломатларини акс эттирувчи воситалар интеллектуал мулк объекти ҳисобланади).

3. Шуни назарда тутиш лозимки, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги (бундан буён матнда ваколатли давлат органи деб юритилади) интеллектуал мулк объектларига бўлган ҳуқуқларни муҳофаза қилиш ва ҳимоя қилиш соҳаларида ягона давлат сиёсатини амалга оширувчи ваколатли давлат органи бўлиб, Интеллектуал мулк агентлигининг барча ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва шартномалари бўйича ҳуқуқий вориси ҳисобланади.

Процессуал қонунчиликни қўллаш

4. Судларга тушунтирилсинки, интеллектуал мулкка оид низолар турли хил ҳуқуқий табиатга эга бўлиб, ушбу ҳуқуқий табиат низоларнинг судларга тааллуқлилик масаласини ҳал қилишда муҳим аҳамиятга эга.

Шу сабабли судлар томонидан низоларнинг судловга тааллуқлилиги масаласини ҳал қилишда низонинг ҳуқуқий табиатини (оммавий ёки хусусий) ва низолашувчи шахсларнинг таркибини аниқлашлари ҳамда ушбу масалани Ўзбекистон Республикаси Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексининг (бундан буён матнда МСИЮтК деб юритилади) 26-моддаси , Фуқаролик процессуал кодексининг (бундан буён матнда ФПК деб юритилади) 27-моддаси , Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 25-моддаси талабларидан келиб чиқиб ҳал этишлари лозимлиги эътиборга олинсин.

Интеллектуал мулкка оид маъмурий ҳуқуқбузарликлар ва жиноятлар белгиланган тартибда жиноят ишлари бўйича судлар томонидан кўриб чиқилади. Бунда маъмурий ҳуқуқбузарлик ёки жиноят натижасида интеллектуал мулк эгаларига етказилган зарар жиноят ишлари бўйича суд томонидан ҳал қилиниши мумкин (Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 38-моддаси , Жиноят-процессуал кодексининг 275-моддаси ).

5. Тушунтирилсинки, маъмурий органнинг интеллектуал мулк объектларига патент (гувоҳнома) бериш (рўйхатга олиш) ҳақидаги талабномаларни кўриб чиқмаганлик, патент (гувоҳнома) беришни рад этиш, патент (гувоҳнома)нинг амал қилиш муддатини узайтириш ёки узайтиришни рад этиш, интеллектуал мулк объектларига бўлган ҳуқуқни тўлиқ ёки қисман ўзгаларга бериш тўғрисидаги шартномаларни рўйхатдан ўтказишни рад этиш билан боғлиқ маъмурий ҳужжатлари, ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги)га оид талаблар оммавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низолар бўлиб, маъмурий судларнинг судловига тааллуқли ҳисобланади.

Ваколатли давлат органининг Апелляция кенгаши қарорлари устидан берилган шикоятлар ҳам маъмурий судларнинг судловига тааллуқлидир.

6. Судларнинг эътибори, МСИЮтКнинг 27-моддасига мувофиқ, аризачи интеллектуал мулк соҳасига оид маъмурий ҳужжатни ҳақиқий эмас, мансабдор шахснинг хатти-ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги)ни қонунга хилоф деб топиш ҳақидаги талаблар билан бир қаторда ушбу талабларга сабабий боғланишда бўлган зарарнинг ўрнини қоплаш тўғрисидаги талабни ҳам қўйишга ҳақли эканлигига қаратилсин.

Аризачи томонидан бундай зарарнинг ўрнини қоплаш тўғрисида талаб қўйилмаганлиги, кейинчалик ушбу талаб билан фуқаролик ишлари бўйича судга ёки иқтисодий судга мурожаат қилиш ҳуқуқидан маҳрум қилмайди.

Мазкур банднинг биринчи хатбошисида назарда тутилган зарарни ундириш ҳақидаги алоҳида тартибда берилган талаб, шунингдек сабабий боғланишда бўлмаган ёки маъмурий орган бўлмаган бошқа шахслардан зарарни ундириш ҳақидаги талаблар фуқаролик ишлари бўйича ёхуд иқтисодий судлар томонидан кўриб чиқилади.

7. Судлар шуни инобатга олишлари лозимки, муаллиф ва (ёки) ҳуқуқ эгасининг ўз ҳуқуқларини фуқаролик муносабатлари иштирокчилари томонидан ҳар қандай бузилишлардан ҳимоя қилиш, лицензия шартномаси, интеллектуал мулк объектларига бўлган ҳуқуқни тўлиқ ёки қисман ўтказиш ҳақидаги шартномадан келиб чиқувчи ҳамда муаллифлар ва (ёки) ҳуқуқ эгалари ўртасидаги низолар, шунингдек учинчи шахсларнинг интеллектуал мулк объектларидан фойдаланганлиги натижасида етказилган зарарни ундириш, товар белгисига доир гувоҳномани муддатидан олдин тўлиқ ёхуд қисман тугатиш ҳақидаги талаблар фуқаролик ишлари бўйича ёинки иқтисодий судлар томонидан ҳал этилади.

Интеллектуал мулк объектларига бўлган меросга доир ишлар ҳамда хизмат вазифалари ёки хизмат топшириғи тартибида яратилган айрим интеллектуал мулк объектлари (асар, ихтиро, фойдали модель ва саноат намуналари, селекция ютуқлари, интеграл микросхема топологиялари ва ҳок.) билан боғлиқ низолар фуқаролик ишлари бўйича судларга тааллуқлидир.

Айрим интеллектуал мулк объектлари (ихтиро, фойдали модель, саноат намуналари, селекция ютуғи, товар белгиси, товар келиб чиққан жой номи, фирма номи)га нисбатан мутлақ ҳуқуқларни бузган юридик шахсларга нисбатан жарима ундириш тўғрисидаги ваколатли давлат органининг даъво аризаси иқтисодий судларга тааллуқли.

8. Конституциянинг 55-моддасида ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли эканлиги белгиланган. Ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланган.

Шу муносабат билан судларнинг эътибори, агар қонунда ва (ёки) битимда низони ҳал этишнинг судгача мажбурий тартиби тўғридан-тўғри белгиланмаган бўлса, ушбу тартибга риоя этилмаганлиги асосида даъво аризасини (аризани) қайтариш ёки қабул қилишни рад этиш, агар даъво аризаси (ариза) иш юритишга қабул қилинган бўлса, уни кўрмасдан қолдириш ёхуд иш юритишни тугатиш мумкин эмаслигига қаратилсин.

9. Судларга тушунтирилсинки, ФК 27-моддасига асосан ўн тўрт ёшдан ўн саккиз ёшгача бўлган вояга етмаганлар судда фан, адабиёт ва санъат асарининг, ихтиронинг ёки ўз интеллектуал фаолиятининг қонун билан қўриқланадиган бошқа натижасига муаллифлик ҳуқуқини мустақил равишда ҳимоя қилишга ҳақли.

Умумий масалалар

10. Интеллектуал мулк объектларининг ҳуқуқий муҳофазаси деганда қонунчиликка мувофиқ мазкур объектларнинг тан олиниши ва давлат томонидан муаллиф ва (ёки) ҳуқуқ эгаларига мутлақ ҳуқуқларнинг берилиши ҳамда интеллектуал мулкни ҳимоя қилиш учун тегишли имкониятлар тақдим этилиши тушунилади.

Интеллектуал мулк объектларини ҳуқуқий муҳофаза қилиш:

уларнинг яратилганлиги туфайли;

ФК ёки бошқа қонунларда назарда тутилган ҳолларда ва тартибда ваколатли давлат органи томонидан ҳуқуқий муҳофаза берилиши натижасида юзага келади (ФК 1032-модда ).

Қонунда назарда тутилган ҳолларда ҳуқуқий муҳофаза Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ вужудга келиши мумкин (масалан, «Товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари ва товар келиб чиққан жой номлари тўғрисида»ги қонуннинг 4 ва 6-моддалари , «Географик кўрсаткичлар тўғрисида»ги қонуннинг 4-моддаси ).

11.Судларга тушунтирилсинки, қуйидаги интеллектуал мулк объектларини ҳуқуқий муҳофаза қилиш уларнинг яратилиш фактлари асосида вужудга келади:

фан, адабиёт ва санъат асарлари;

ижролар, фонограммалар, эфир ёки кабель орқали кўрсатув ёхуд эшиттириш берувчи ташкилотларнинг кўрсатувлари ёки эшиттиришлари;

электрон ҳисоблаш машиналари учун дастурлар ва маълумот базалари;

ошкор этилмаган ахборот, шу жумладан ишлаб чиқариш сирлари (ноу-хау).

Ушбу объектлар оғзаки, ёзма ёки уни бошқа шахслар томонидан қабул қилишга имкон берадиган бошқа объектив шаклда ифодаланган пайтдан бошлаб яратилган ҳисобланади ва шу пайтдан муаллиф ва (ёки) ҳуқуқ эгасида шахсий номулкий ва (ёки) мулкий (мутлақ) ҳуқуқлар пайдо бўлади ҳамда ҳуқуқий муҳофазага олинади.

Бундай объектларни рўйхатдан ўтказиш (патент, гувоҳнома олиш ва ҳок.) талаб этилмайди. Шунга кўра, судларнинг эътибори қонунчиликда ушбу объектларни кейинчалик ихтиёрий рўйхатдан ўтказиш қоидаси мавжуд бўлса ҳам рўйхатдан ўтказиш техник хусусиятга эгалиги сабабли унга риоя қилмаслик юқоридаги ҳуқуқлар вужудга келишига тўсқинлик қилмаслигига қаратилсин.

Шу муносабат билан судлар, хусусий-ҳуқуқий ёки оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда муаллифда ёхуд ҳуқуқ эгасида қайд этилган ҳуқуқ қачон пайдо бўлганлигини аниқлашлари лозим.

12. Судлар шуни инобатга олишлари лозимки, интеллектуал мулк объектларининг қуйидаги турларини ҳуқуқий муҳофаза қилиш берилган ҳуқуқий муҳофаза ҳужжати (гувоҳнома, патент ва ҳок.) асосида вужудга келади:

ихтиролар, фойдали моделлар, саноат намуналари (патент асосида};

селекция ютуқлари (патент асосида);

товар белгилари (гувоҳнома ёки рўйхатдан ўтказиш асосида);

фирма номлари (фирма номлари реестрига киритилиши натижасида);

товар келиб чиққан жой номлари (гувоҳнома ёки рўйхатдан ўтказиш асосида);

географик кўрсаткичлар (гувоҳнома ёки рўйхатдан ўтказиш асосида).

Судларга тушунтирилсинки, фирма номларидаги умумэътироф этилган сўзлардан учинчи шахслар томонидан ўз товар (хизмат)ларида фойдаланганлиги ушбу фирма номи эгасининг ҳуқуқлари бузилганлигини англатмайди.

Бунда судларнинг эътибори ҳаммага маълум товар (хизмат кўрсатиш) белгисининг ҳуқуқий муҳофазаси қонунчиликда белгиланган тартибда берилган ваколатли давлат органи Апелляция кенгашининг қарори асосида вужудга келишига қаратилсин.

13. Судлар ошкор этилмаган ахборотларни ҳуқуқий муҳофаза қилиш юзасидан келиб чиққан низолар ФКнинг 64-боби , Ўзбекистон Республикасининг « Тижорат сири тўғрисида » ва « Давлат сирлари тўғрисида »ги қонунларида белгиланган алоҳида хусусиятлардан келиб чиқиб ҳал этилишини назарда тутишлари лозим.

14. Судларнинг эътибори интеллектуал мулк объектларига нисбатан мутлақ ҳуқуқнинг муддатли эканлигига қаратилсин, бундан ошкор этилмаган ахборот, фирма номи, ҳаммага маълум товар белгисига нисбатан ҳуқуқлар мустасно.

Шу сабабли судлар, ушбу тоифадаги ишларни кўришда ҳуқуқий муҳофаза муддати ўтмаганлигини ҳам аниқлашлари лозим.

15. Қонунчиликка кўра, интеллектуал фаолият натижаларининг муаллифлари ана шу натижаларга нисбатан шахсий номулкий ва мулкий ҳуқуқларга эга бўладилар (ФК 1033-моддаси ).

Қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда мулкий ҳуқуқлар бошқа шахсларга тегишли бўлиши (масалан, хизмат асари) ёки шахсий номулкий ҳуқуқлар мавжуд бўлмаслиги (масалан, фонограмма, эфир ёки кабель орқали кўрсатув ёхуд эшиттириш) ҳам мумкин.

16. Судлар шуни инобатга олишлари лозимки, шахсий номулкий ҳуқуқлар билан боғлиқ низоларни кўришда шахсий номулкий ҳуқуқ деганда мулкий мазмунга эга бўлмаган, объект яратувчиси (муаллиф)ни ижодий мақомини белгиловчи ва ушбу мақомдан келиб чиқадиган ҳуқуқларни мустаҳкамлашга ва ҳимоя қилишга қаратилган муддатсиз мутлақ ҳуқуқлари бўлиб, у фақат муаллифга тегишли ва бегоналаштирилиши мумкин эмаслиги тушунилади.

Муаллифнинг шахсий номулкий ҳуқуқлари унинг мулкий ҳуқуқлари турлари, мазмуни ва ҳажмларидан қатъий назар унга тегишли бўлиши, бундай ҳуқуқлар мулкий ҳуқуқлар бошқа шахсларга ўтказилган тақдирда ҳам сақлаб қолиниши эътиборга олиниши лозим.

Шу сабабли, шахсий номулкий ҳуқуқларни бошқа шахсларга ўтказиш ҳақидаги битимлар (масалан, муаллифнинг ўз хоҳишига кўра ушбу ҳуқуқдан воз кечиб, уни битим ёки шартнома асосида бериши) ФК 116-моддасига мувофиқ ўз-ўзидан ҳақиқий бўлмаган битим ҳисобланади.

17. Муаллифнинг мулкий ҳуқуқлари деганда интеллектуал фаолият натижаларидан унинг ўзи томонидан фойдаланиш, фойдаланиш ҳуқуқини бошқа шахсларга ўтказиш ёки фойдаланишга рухсат бериш каби ҳуқуқлари тушунилади.

Шундан келиб чиқиб, судларнинг эътибори ишнинг пировард натижасидан манфаатдор шахслар доирасини тўғри аниқлаш лозимлигига қаратилсин.

18. Судларга тушунтирилсинки, муаллиф мулкий ҳуқуқларини бошқа шахсларга ўтказган ёки ўтказмаганлигидан қатъий назар, шахсий номулкий ҳуқуқларини ҳар қандай бузилишлардан ҳимоялаш мақсадида судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга (масалан, асарга нисбатан мутлақ ҳуқуқларни сотиб олган нашриёт уни чоп этишда муаллиф номини кўрсатмаганда, муаллиф нуфузи, шаъни, қадр-қиммати поймол қилинганда).

19. Қонунчиликка кўра, индивидуаллаштириш воситаларига нисбатан ҳуқуқлар интеллектуал фаолият натижаларига нисбатан ҳуқуқлардан фарқ қилиб, ушбу восита эгаларига фақат мулкий ҳуқуқлар тегишли бўлади (ФК 1033-моддаси ).

20. ФК 1034-моддаси қоидаларидан келиб чиқиб, судларга тушунтирилсинки, мулкий ҳуқуқ тўлиқ ҳажмда бошқа шахсларга ўтганда, ҳуқуқ эгаси ушбу ҳуқуқни ўзидан бегоналаштиради ва объектга бўлган мулкий ҳуқуқ учинчи шахсларда вужудга келади, қисман ўтказилганда эса ҳуқуқ эгаси бу ҳуқуқни муайян қисмини ўзида сақлаб қолади.

21. Қонунда тўғридан-тўғри назарда тутилган айрим интеллектуал мулк объектларига боғлиқ бўлган шартномалар (лицензия шартномаси, ҳуқуқларни тўлиқ ёки қисман бошқа шахсга ўтказиш) ваколатли давлат органида белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилиши лозимлигига қаратилсин. Бундай тартиб мавжуд бўлмаганда, интеллектуал мулкка оид шартнома (муаллифлик шартномаси, фирма номидан фойдаланиш тўғрисидаги лицензия шартномаси)ни рўйхатдан ўтказиш талаб этилмаслиги судларга тушунтирилсин.

22. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, интеллектуал мулк объектларига нисбатан мутлақ ҳуқуқлар бир нечта меросхўрларга ўтказилаётганда мазкур ҳуқуқлар улар ўртасида фоиз ёки қисм кўринишда тақсимланиши мумкин эмас. Бунда мутлақ ҳуқуқлардан фойдаланиш меросхўрлар томонидан биргаликда амалга оширилади.

23. Судлар қонунчиликда айрим интеллектуал мулк объектларига нисбатан мулкий ҳуқуқлар эгаларидан бошқа шахсларга ўтиши бўйича истиснолар мавжудлигини инобатга олиши лозим (масалан, товар келиб чиққан жой номидан, географик кўрсаткичлардан фойдаланиш ҳуқуқини бошқа шахсга беришга, уларни бошқа шахсга ўтказиш ҳақидаги битимларни тузишга ёки лицензия асосида фойдаланиш учун рухсат беришга йўл қўйилмайди).

24. Судлар шуни инобатга олишлари лозимки, интеллектуал мулк объектларига нисбатан ҳуқуқлар умумий ва махсус усулларда ҳимоя қилиниши мумкин.

Умумий усул ФКнинг 11-моддасида белгиланган бўлиб, шунга кўра судларнинг эътибори мазкур моддада белгиланган фуқаролик ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг барча усуллари интеллектуал мулк объектларига нисбатан ҳуқуқларни ҳимоя қилишга ҳам татбиқ этилишига қаратилсин.

Махсус усул ФКнинг 1040 ва 1107-моддаларида белгиланган бўлиб, мутлақ ҳуқуқлар қайси моддий объектлар ёрдамида бузилган бўлса:

ўша моддий объектларни ҳамда бундай бузиш натижасида яратилган моддий объектларни олиб қўйиш;

йўл қўйилган бузиш ҳақидаги маълумотни мажбурий суратда эълон қилиб, унга бузилган ҳуқуқ кимга тегишлилиги тўғрисидаги маълумотларни киритиш;

товар белгисидан қонунга хилоф равишда фойдаланаётган шахс томонидан тайёрлаб қўйилган товар белгиси тасвирларини йўқ қилиш, қонунга хилоф равишда фойдаланаётган товар белгисини ёки алмаштириб юбориш даражасида унга ўхшаш бўлган белгини товардан ёхуд унинг идиши ва ўровидан йўқотиш, бундай талабларни бажариш имконияти бўлмаганда эса тегишли товар йўқ қилиб ташланиши мумкин.

Шунингдек, интеллектуал мулк объектларига нисбатан ҳуқуқларни ҳимоя қилиш қонунда назарда тутилган бошқа махсус усулларда ҳам амалга оширилишига йўл қўйилади.

25. Судларнинг эътибори ФКнинг 14-моддасига мувофиқ, агар ҳуқуқни бузган шахс бунинг натижасида даромад олган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс бошқа зарар билан бир қаторда бой берилган фойда бундай даромаддан кам бўлмаган миқдорда тўланишини талаб қилишга ҳақли эканлигига қаратилсин.

Муаллифлик ҳуқуқи

26. Муаллифлик ҳуқуқи объектлар турлари жумласига адабий асарлар (адабий-бадиий, илмий, ўқув, публицистик ва бошқа асарлар); драматик ва сценарий асарлар; матнли ва матнсиз мусиқа асарлари; мусиқали-драматик асарлар; хореография асарлари ва пантомималар; аудиовизуал асарлар; рангтасвир, ҳайкалтарошлик, графика, дизайн асарлари ва бошқа тасвирий санъат асарлари; манзарали-амалий ва саҳна безаги санъати асарлари; архитектура, шаҳарсозлик ва боғ-парк барпо этиш санъати асарлари; фотография асарлари ва фотографияга ўхшаш усулларда яратилган асарлар; жўғрофия, геология хариталари ва бошқа хариталар, жўғрофия, топография ва бошқа фанларга тааллуқли тарҳлар, эскизлар ва асарлар; барча турдаги электрон-ҳисоблаш машиналари (ЭҲМ) учун дастурлар, шу жумладан амалий дастурлар ва операция тизимлари ҳамда ФКнинг 1041-моддасида белгилаб қўйилган талабларга жавоб берувчи бошқа асарлар киради (ФК 1042-модда ).

Судларга тушунтирилсинки, ижодий меҳнати билан асар яратган жисмоний шахс муаллиф ҳисобланиб, унга техник ёрдам кўрсатган шахслар (матн териш, корректировка қилиш ва бошқалар) асарнинг ҳаммуаллифлари деб тан олинмайди.

27. ФКнинг 1051-моддасида ва «Муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар тўғрисида»ги қонуннинг 18-моддасида санаб ўтилган шахсий номулкий ҳуқуқлар (муаллиф деб эътироф этилиш ҳуқуқи, муаллифнинг исмига бўлган ҳуқуқ, ошкор қилишга бўлган ҳуқуқ, асарни чақириб олиш ҳуқуқи, муаллиф обрўсини ҳимоя қилиш ҳуқуқи) дахлсиздир.

Судлар шуни инобатга олсинки, муаллифнинг шахсий номулкий ҳуқуқлари мерос бўйича ўтмайди. Бироқ, муаллифнинг меросхўрлари ёки муаллиф ўзининг шахсий номулкий ҳуқуқларини ҳимоя қилишни ишониб топширган шахс, шунингдек меросхўрлар бўлмаган тақдирда ваколатли давлат органи муаллифнинг ушбу ҳуқуқларини ҳеч қандай чекловларсиз ҳимоя қилишга ҳақлидир.

28. ФКнинг 1056-моддаси ва «Муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар тўғрисида»ги қонуннинг 19-моддасида белгиланган муаллифнинг мулкий ҳуқуқлари бузилган тақдирда, муаллиф ва (ёки) ҳуқуқ эгаси, уларнинг меросхўрлари, мулкий ҳуқуқларни жамоавий бошқариш ташкилоти, шунингдек ваколатли давлат органи томонидан ҳимоя қилиниши мумкинлиги эътиборга олиниши лозим.

29. Судлар эътиборга олишлари лозимки, муаллифлик ҳуқуқи ошкор қилинган асарларга ҳам, ошкор қилинмаган асарларга ҳам татбиқ этилади.

Асарни ошкор қилиш деганда муаллифнинг розилиги билан амалга оширилган, асарни чоп этиш, омма олдида намойиш этиш, омма олдида ижро этиш, эфирга узатиш ёки бошқача усулда юбориш йўли билан илк бор асардан барчанинг воқиф бўлиши учун имкон берадиган ҳаракат тушунилади.

Шунга кўра, муаллифлик ҳуқуқи объектлари эълон қилинган (ошкор қилинган, чоп этилган) ёки эълон қилинмаган асарлар бўлишидан қатъий назар, муаллифлик ҳуқуқи билан муҳофаза этилиши инобатга олиниши лозим.

Судларнинг эътибори, муаллиф ошкор қилиш тўғрисида илгари қабул қилган қароридан, асардан фойдаланиш ҳуқуқини олган шахсларга улар шундай қарор туфайли кўрган зарарнинг ўрнини, шу жумладан бой берилган фойдани қоплаш шарти билан, воз кечиш ҳуқуқига (асарни чақириб олиш ҳуқуқига) эга эканлигига қаратилсин.

Муаллифлик ҳуқуқи нафақат бутун асарга, балки унинг бир қисмига, агар асарнинг ушбу қисми ижодий фаолият натижаси бўлса ва мустақил равишда ишлатилиши мумкин бўлса қўлланилади.

30. ФК 1041-моддасига кўра, муаллифлик ҳуқуқи ғоялар, принциплар, услублар, жараёнлар, тизимлар, усуллар ёки концепцияларга эмас, балки ифода шаклига нисбатан татбиқ этилиши боис, улар ҳуқуқий муҳофаза объектига айланиши учун асар объектив равишда мавжуд бўлиши керак (масалан, картина яратиш ғоясининг ўзи ушбу ғояни муҳофаза объектига айлантирмайди).

Бунда, асарнинг у ёки бу объектив шаклда ифодаланиши, қоида тариқасида, моддий предмет шаклида (масалан, китоб, ҳайкал ва ҳок.) акс эттирилиши тушунилади. Шунга кўра, илмий, илмий-публицистик ишларнинг «концепция», «тизим» каби номларда юритилганлиги, уларни муаллифлик объекти ҳисобланмаслигини англатмайди.

Асар ёзма, оғзаки, овозли ёки видео ёзув, тасвир, ҳажмли-фазовий ҳамда электрон ва бошқа шаклларда бўлиши мумкин (масалан, компьютер дастурлари ёрдамида яратилган асар ёки ижтимоий тармоқларга жойлаштирилган файллар).

31. Судларга тушунтирилсинки, муаллифнинг объектга бўлган мутлақ ҳуқуқи яратилган моддий объектга бўлган мулк ҳуқуқи ёки эгалик қилиш ҳуқуқи бошқа шахсга ўтган тақдирда ҳам муаллифда сақланиб қолади, яъни асар ифодаланган моддий объектга (масалан, китоб, ҳайкаллар, суратлар, расмлар) бўлган мулк ҳуқуқининг бошқа шахсга ўтганлиги, асарга бўлган муаллифлик ҳуқуқининг бошқа шахсга ўтганлигини англатмайди. Ушбу ҳолатда судлар ФКнинг 1038-моддаси талабларидан келиб чиқиши лозим.

32. Судлар муаллифлик ҳуқуқига оид низоларни кўришда муаллифлик ҳуқуқи объектлари бўлган асарларда асарнинг шакли ёки шакл ва мазмунини фарқлашлари лозим (масалан, мусиқа асарлари — ноталар, тасвирий санъат асарлари — чизиқлар, ранглар). Бунда муаллифлик ҳуқуқи фақатгина асарнинг шакли ёки шакл ва мазмун элементлари биргаликда муҳофаза қилиниши, мазмун элементининг биргина ўзи эса қонун билан муҳофаза қилинмаслиги тушунтирилсин.

33. Асарнинг шакли ёки шакл ва мазмунини аниқлашда аксарият ҳолларда махсус билимлар талаб этилиши сабабли, судлар, заруратга қараб, ушбу тоифадаги ишларни ҳал этишда, асарнинг шакли ёки шакл ва мазмунини аниқлаш учун махсус билимга эга бўлган мутахассис фикрини олишлари ёки экспертиза тайинлашлари лозим.

Масалан, мусиқа асарларининг ўзаро ўхшашлиги юзасидан низо келиб чиққанда, ҳар иккала мусиқа асарининг шакли ва товушлари (ноталар ва уларнинг жойлашиши) бир хиллиги аниқланади.

34. Қонунчиликка кўра, ҳосила асарлар деганда таржималар, ишланма асарлар, аннотациялар, рефератлар, мухтасар хулосалар, шарҳлар, инсценировкалар, аранжировкалар, соддалаштиришлар ҳамда фан, адабиёт ва санъат асарларининг бошқа қайта ишланмалари тушунилади.

Бундай асарлар бошқа муаллифнинг ижодий фаолияти натижалари бўлган фан, адабиёт ва санъат асарлари ёки халқ ижодиёти асарларини қайта ишлаш, шунингдек таржима қилиш, тўплаш (йиғиш) ва бошқа тарзда жамлаш натижасида вужудга келади.

Судлар томонидан ҳосила асарларга доир низоларни кўриб чиқишда, агар ҳосила асар бошқа асарни қайта ишлаш натижасида яратилган бўлса, қайта ишланган асарга бўлган ҳуқуқларга риоя этилганлиги аниқланиши лозим. Бунда муаллиф ва (ёки) ҳуқуқ эгасининг ёзма розилиги олинганлиги ёки муаллифлик шартномаси тузилганлиги қайта ишланган асарга бўлган ҳуқуқларга риоя этилган деб баҳоланади.

35. Ҳосила асар муаллифига фан, адабиёт ва санъат асарининг мазкур муаллиф томонидан амалга оширилган қайта ишланмасига бўлган муаллифлик ҳуқуқи тегишлидир. Ҳосила асарга бўлган муаллифлик ҳуқуқи ФК 1048-моддаси , «Муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар тўғрисида»ги қонуннинг 13-моддаси билан тартибга солинади.

36. Тўпламлар (энциклопедиялар, антологиялар, маълумотлар базалари) ва материалларнинг танланганлиги ёки жойлаштирилганлигига кўра ижодий меҳнат натижаси бўлган бошқа асарлар жамлама асарлар ҳисобланади.

Жамлама асар муаллифи (тузувчиси)га ижодий меҳнат натижасини ифодаловчи, мазкур муаллиф томонидан амалга оширилган, материалларни танлаб олиш ёки жойлаштиришга бўлган муаллифлик ҳуқуқи тегишлидир.

Судлар томонидан жамлама асарларга доир низоларни кўриб чиқишда, агар жамлама асар бошқа асарлар асосида яратилган бўлса, жамлама асарга киритилган асарларнинг ҳар бирига бўлган ҳуқуқларга риоя этилганлиги аниқланиши лозим. Бунда тегишли муаллиф ва (ёки) ҳуқуқ эгасининг ёзма розилиги олинганлиги ёки муаллифлик шартномаси тузилганлиги жамлама асар таркибига киритилган асарларга бўлган ҳуқуқларга риоя этилган деб баҳоланади.

37. Судларнинг эътибори, ФКнинг 1060-моддаси , «Муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар тўғрисида»ги қонуннинг 25 — 33-моддалари ёки бошқа қонунларда назарда тутилган ҳолларда муаллиф ва бошқа шахсларнинг асардан фойдаланиш борасидаги мутлақ ҳуқуқларини чеклашга йўл қўйилишига қаратилсин.

Шунга кўра судлар мазкур чеклашлар асардан нормал фойдаланилишига ўринсиз зиён етказганлиги ва муаллифнинг қонуний манфаатлари асоссиз камситилганлиги ҳолатини тўғри аниқлаш мақсадида мутахассис фикрини олишлари ёки экспертиза тайинлашлари лозимлигига эътибор қаратилсин.

38. Муаллифнинг мулкий ҳуқуқлари муддатлилик тусига эга эканлигини инобатга олиб, судлар бундай муддатларни ФКнинг 60-боби ( 1065-модда ), «Муаллифлик ҳуқуқи ва турдош ҳуқуқлар тўғрисида»ги қонун ( 35-модда ) асосида қўллашлари лозим.

39. ФКнинг 1062-моддаси талабларидан келиб чиқиб судларга тушунтирилсинки, агар асар иш вақтида ёки иш берувчининг мулкидан фойдаланган ҳолда яратилиб, бироқ хизмат вазифалари доирасида ёки хизмат топшириғи тартибида яратилмаган бўлса, у хизмат асари ҳисобланмайди.

Товар белгиси (хизмат кўрсатиш белгиси)

40. Товар белгиси эгасининг товар белгисига бўлган ҳуқуқини ҳимоя қилишга оид талаби ушбу товар белгисига берилган гувоҳнома ҳақиқий эмас деб топилмасдан ёки амал қилиш муддати тугамасдан (тугатилмасдан) иккинчи тарафнинг унинг рўйхатдан ўтказилишнинг ноқонунийлигига оид далиллари мазкур талабни рад этиш учун асос ҳисобланмаслиги тушунтирилсин.

41. Судлар товар белгисидан фойдаланилмаганлиги муносабати билан товар белгисига берилган гувоҳноманинг амал қилишини муддатидан олдин тугатишга оид ишларни ҳал қилишда «Товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари ва товар келиб чиққан жой номлари тўғрисида»ги қонуннинг 27-моддасида кўрсатилган талаблар бўйича товар белгисидан фойдаланилганлигини текширишлари лозим. Бунда товар белгисидан фойдаланмаганлик сабаблари аниқланишида ҳуқуқ эгасига боғлиқ бўлмаган ҳолатлар ёки ҳуқуқни суиистеъмол қилишлик кабилар инобатга олиниши лозим.

Товар белгисига доир гувоҳномани муддатидан олдин тугатиш ҳақидаги ишларни кўришда даъво талабларининг доирасидан келиб чиқиб, синф(лар) ва (ёки) рукн(лар)даги ҳар бир товар ёки хизматдан фойдаланганлик фактини текширган ҳолда низо ҳал қилинади.

Судларга товар белгисини фуқаролик муомаласидаги товарларнинг этикеткаларида, ўровларида, товарларни фуқаролик муомаласига киритиш билан боғлиқ бўлган ҳужжатларда ҳамда домен номида ишлатилиши ҳам товар белгисидан фойдаланиш деб эътироф этилиши мумкинлиги тушунтирилсин.

42. Тушунтирилсинки, товар белгисини рўйхатдан ўтказиш ҳақидаги талабнома ваколатли давлат органига топширилган санадан бошлаб уни давлат рўйхатидан ўтказилгунга қадар ушбу белгидан учинчи шахсларнинг фойдаланиши белгига нисбатан талабнома берувчининг ҳуқуқлари бузилиши деб ҳисобланмайди, бундан инсофсиз рақобат ҳолатлари мустасно.

43. Товар белгисига бўлган ҳуқуқни бузувчи ва домен номидан ноқонуний фойдаланишни тўхтатиш ҳақидаги ишларни кўришда даъвони таъминлаш чораси сифатида Маъмурга домен номини бекор қилишга қаратилган ҳар қандай ҳаракатларини тақиқлаш, шу жумладан домен номини бошқариш ҳуқуқларини бошқага ўтказиш, рўйхатга олувчини ўзгартириш каби ҳаракатлар тақиқланиши мумкин.

44. Судларга тушунтирилсинки, товар белгиларининг бир хиллиги, ўзаро ўхшашлик даражаси ва товар белгисининг бошқа муҳофазага лаёқатлилигига таъсир қилувчи белгилари «Товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари ва товар келиб чиққан жой номлари тўғрисида»ги қонуннинг 10-моддаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 19 сентябрдаги 480-сонли қарори билан тасдиқланган «Товар белгилари ва хизмат кўрсатиш белгиларини рўйхатдан ўтказиш бўйича давлат хизматини кўрсатишнинг маъмурий регламенти» асосида аниқланади.

Тегишли далиллар мавжуд бўлганда, суд товар белгиси ва низоли белги ўртасидаги қарама-қаршилик ҳолатини аниқлашда қуйидагиларни инобатга олиши мумкин:

ҳуқуқ эгаси томонидан товар белгиси гувоҳномасида кўрсатилган синф(лар)га оид товар (хизмат) турлари учун товар белгисидан фойдаланилаётганлиги;

ҳуқуқ эгаси томонидан товар белгисидан фойдаланиш ҳажми (ҳудуди) ва муддати;

товар белгисини таниб олиш, унинг маълум ва машҳурлик даражаси;

товарнинг истеъмолчига маъқул келаётганлик даражаси (бошқа ҳолатлар билан бирга товарларнинг тоифаси ва уларнинг нархига қараб).

Адаштириш ҳолатини аниқлашда ишда иштирок этувчи шахслар томонидан тақдим қилинган белги ва товар белгисининг аниқ адаштириш мумкинлиги тўғрисидаги далиллар, шу жумладан тегишли товар бўйича истеъмолчилар орасида ўтказилган сўровлар ҳам ҳисобга олиниши мумкин.

45. Судлар шуни инобатга олсинки, ФКнинг 1107 1 -моддасига асосан агарда товар белгиси билан белгиланган товар фуқаролик муомаласига ҳуқуқ эгаси томонидан қонуний йўл билан киритилган бўлса, кейинчалик амалга ошириладиган ушбу товарнинг айланмаси ҳуқуқ эгасининг мутлақ ҳуқуқлари бузилиши ҳисобланмайди.

Саноат мулкига бўлган ҳуқуқ

46. Судларнинг эътибори саноат мулкига бўлган ҳуқуқлар ФКнинг 1082-моддасига мувофиқ патент берилган тақдирдагина муҳофаза қилинишига қаратилсин.

47. Судлар ихтирога, фойдали моделга ёки саноат намунасига муаллифлик (ҳаммуаллифлик) тўғрисидаги низоларни кўриб чиқишда муаллифликка даъво қилган ҳар бир шахснинг техник ечим, бадиий-конструкторлик ечим яратишдаги иштироки хусусиятини аниқлаши лозим.

Бир нечта шахсларнинг ижодий меҳнати натижасида бир бутун (битта) техник ечим ёки бадиий-конструкторлик ечим яратилса, улар ушбу интеллектуал мулк объектининг муаллифлари деб топилади.

Ҳаммуаллифликда биргаликда ёки алоҳида-алоҳида ишлаганлик, шунингдек ижодий улушнинг даражаси аҳамиятга эга бўлмайди. Асосийси бундай улушнинг мавжудлиги ҳисобланади.

48. Судларга тушунтирилсинки, шахс ихтирога, фойдали моделга ёки саноат намунасига муаллиф (ҳаммуаллиф) деб топилиши учун у саноат мулк объектини яратишда ўзининг ижодий меҳнати билан қатнашган бўлиши керак. Яратиш деганда ижодий фаолият назарда тутилади.

Шунга кўра, ихтиро, фойдали модель ёки саноат намунаси яратилишига шахсий ижодий улуш қўшмаган, муаллифига фақат техник, ташкилий ёки моддий ёрдам кўрсатган ёхуд саноат мулки объектига бўлган ҳуқуқларни расмийлаштиришга ва ундан фойдаланишга кўмаклашган шахслар муаллиф деб эътироф этилмаслигига эътибор қаратилсин.

49. Саноат мулки объектларига нисбатан патент берилиши рад этилганлиги устидан низолашилганда, патентга лаёқатлилик шартлари «Ихтиролар, фойдали моделлар ва саноат намуналари тўғрисида»ги қонуннинг 6 — 8-моддалари ва бошқа қонунчилик ҳужжатлари асосида текширилади.

50. Қонунчиликка кўра, саноат мулки объектини бир нечта шахс бир-биридан мустақил равишда яратган бўлса, патент олиш ҳуқуқи патент бериш ҳақидаги талабномани ваколатли давлат органига биринчи бўлиб топширган шахсга тегишли бўлади.

Ихтиро, фойдали модель ёки саноат намунасини ғайриқонуний ўзлаштириб олиш натижасида ушбу объектга патент олинган бўлса, муаллиф (ҳаммуаллиф) бундай патент устидан низолашиш ёки патентнинг патент эгаси сифатида ўзига (ўзларига) ўтказилишини сўраб, фуқаролик ишлари бўйича судига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

Шу муносабат билан бундай низоларни кўришда ихтиро, фойдали модель ёки саноат намунасининг муаллифи ким эканлиги, ғайриқонуний ўзлаштириб олиш (масалан, ўғирлаш, алдаш, зўрлик, қўрқитиш ва ҳ.к.) факти мавжуд ёки мавжуд эмаслигини аниқланиши лозим.

Шахс саноат мулк объектини ўзига тегишли эканлигини унинг яратилганлигини кўрсатувчи қўлёзма нусхалари, амалда унинг биринчи яратилганлиги ва (ёки) ундан фойдаланилганлигини тасдиқловчи бошқа далиллар билан исботлаши мумкин.

51. Судларга тушунтирилсинки, маҳсулот (буюм)да ихтиронинг, фойдали моделнинг формуласи мустақил бандига киритилган ҳар бир белгиси ёки унга боғлиқ бўлган белги қўлланилган бўлса, ушбу маҳсулот (буюм) патентланган ихтиро, фойдали моделдан фойдаланилган ҳолда тайёрланган, ихтиро патенти билан муҳофаза этиладиган усул эса — қўлланилган деб эътироф этилади.

52. Агар бир хил ихтиролар, фойдали моделлар ва саноат намуналари учун ёки фақат эквивалент белгилари билан фарқ қилувчи ихтиролар учун берилган устуворлик саналари ҳар хил бўлган иккита патент мавжуд бўлса, кейинроқ устувор санага эга бўлган патент ҳақиқий эмас деб топилгунга қадар ушбу патент эгасининг ҳаракатлари, ундан фойдаланиши аввалроқ устувор санага эга бўлган патентнинг бузилиши сифатида қаралмаслиги судларга тушунтирилсин.

53. Қонунчиликка кўра, саноат мулки объекти устуворлиги белгиланган санага қадар унинг муаллифидан мустақил тарзда айнан ўхшаш бўлган ечимдан фойдаланган ёки шунга етарли даражада тайёргарлик кўрган ҳар қандай юридик ёки жисмоний шахс ишлаб чиқариш ҳажмини кенгайтирмаган тарзда, кейинчалик ҳам ундан бепул фойдаланиш ҳуқуқини сақлаб қолади.

Шу муносабат билан, ишлаб чиқариш ҳажмининг кенгайиши деганда, саноат мулки объектининг устувор санасидан олдинги фойдаланиш ҳажмига нисбатан кейинги ишлаб чиқарилган маҳсулот ҳажмининг миқдорий ўзгариши (дона, килограмм, метр ва бошқалар), шунингдек чиқариш ҳажмининг бошқа шаклларда кенгайиши тушунилади.

Аввалдан фойдаланиб келаётган шахснинг патентланган саноат мулки объектидан фойдаланиш ҳажмини ҳар қандай кенгайтириши патент эгасидан рухсат олиш заруратини келтириб чиқаради.

Аввал фойдаланганлик ҳуқуқи қонунчиликда белгиланган асосларда юзага келади.

54. Ходим ва иш берувчи ўртасида маълум бир ихтиро, фойдали модель ёки саноат намунасининг хизмат вазифаларини ёхуд иш берувчидан олган аниқ топшириқни бажариш муносабати билан яратилганлиги тўғрисида низо юзага келган тақдирда, судлар ходимнинг меҳнат мажбуриятларининг мазмуни, иш берувчидан олинган аниқ топшириқнинг мавжудлиги ёинки йўқлигини ҳисобга олиши лозим.

Якунловчи қоидалар

55. Судлар интеллектуал мулк соҳасида келиб чиқадиган низоларни кўриб чиқиш натижаси бўйича қонунчилик бузилган ҳар бир ҳолат юзасидан муносабат билдириши лозим.

56. Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар маъмурий судлари интеллектуал мулк соҳасидаги қонунчиликни қўллашга доир ишлар бўйича суд амалиётини мунтазам равишда умумлаштириб бориши ва мазкур тоифадаги ишлар кўрилишида суд хатоларининг олдини олиш юзасидан чоралар кўриши лозим.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси Н. ХАКИМОВА

Тошкент ш.,

2023 йил 23 июнь,

19-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining

Qarori

Intellektual mulkka oid ishlarni koʻrib chiqishning ayrim masalalari toʻgʻrisida

Mamlakatimizda intellektual mulk sohasini rivojlantirish, muallif va boshqa huquq egalarining qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilishga alohida eʼtibor berilmoqda.

Intellektual mulkni ragʻbatlantirishga doir normalar Asosiy qonunimizdan ham oʻrin olgan. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 53-moddasida har kimga ilmiy, texnikaviy va badiiy ijod erkinligi, madaniyat yutuqlaridan foydalanish huquqi kafolatlanib, intellektual mulk qonun bilan muhofaza qilinishi va davlat jamiyatning madaniy, ilmiy va texnikaviy rivojlanishi haqida gʻamxoʻrlik qilishi qatʼiy belgilab qoʻyilgan.

Intellektual mulk obyektlari muhofazasini taʼminlash bilan birga ularni samarali himoya qilish mexanizmlarini yoʻlga qoʻyish va amalga oshirish hamda bu yoʻnalishdagi amaliyotni takomillashtirish davr talabidir.

Shunga koʻra, intellektual mulkka oid ishlarni koʻrishda sudlar tomonidan qonunchilikni toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarga tushuntirilsinki, intellektual mulk sohasida kelib chiqadigan nizolar Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (bundan buyon matnda Konstitutsiya deb yuritiladi), Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi (BMT Bosh Assambleyasining Rezolyutsiya 217 A (III) bilan 1948-yil 10-dekabrda qabul qilingan va eʼlon qilingan), boshqa Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari, Fuqarolik kodeksi (bundan buyon matnda FK deb yuritiladi), “ Ixtirolar, foydali modellar va sanoat namunalari toʻgʻrisida ”, “ Seleksiya yutuqlari toʻgʻrisida ”, “ Integral mikrosxemalar topologiyalarini huquqiy muhofaza qilish toʻgʻrisida ”, “ Tovar belgilari, xizmat koʻrsatish belgilari va tovar kelib chiqqan joy nomlari toʻgʻrisida ”, “ Geografik koʻrsatkichlar toʻgʻrisida ”, “ Firma nomlari toʻgʻrisida ”, “ Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida ”, “ Raqobat toʻgʻrisida ”, “ Ilm-fan va ilmiy faoliyat toʻgʻrisida ”, “ Telekommunikatsiyalar toʻgʻrisida ”gi qonunlari va intellektual mulk sohasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar asosida hal qilinadi.

Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, intellektual mulk sohasiga oid Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalariga quyidagilar kiradi, xususan:

“Butunjahon intellektual mulk tashkilotini taʼsis etish toʻgʻrisida”gi konvensiyasi (1967-yil 14-iyul, Stokgolm va 1979-yil 2-oktabrda oʻzgartirilgan; Oʻzbekiston Respublikasi uchun 1991-yil 25-dekabrdan kuchga kirgan);

“Sanoat mulki muhofazasi boʻyicha” Parij konvensiyasi (Parij, 1883-yil 20-mart, Bryussel, 1900-yil 14-dekabr, Vashington, 1911-yil 2-iyun, London, 1934-yil 2-iyun, Lissabon, 1958-yil 31-oktabr, Stokgolm, 1967-yil 14-iyulda qayta koʻrilgan va 1979-yil 2-oktabrda oʻzgartirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi mazkur konvensiyada huquqiy voris sifatida 1991-yil 25-dekabrdan ishtirok etadi);

“Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Bern konvensiyasi (Parij, 1971-yil 24-iyul, 1979-yil 28-sentabrda oʻzgartish kiritilgan. Mazkur konvensiya Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2004-yil 27-avgustdagi 681-II-sonli “Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Bern konvensiyasiga qoʻshilish haqida”gi qaroriga asosan qoʻshilgan);

“Patent huquqi toʻgʻrisida”gi shartnoma (2000-yil 1-iyunda Jenevada Diplomatik konferensiya tomonidan qabul qilingan. Oʻzbekiston Respublikasi ushbu shartnomaga Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 15-martdagi OʻRQ-25-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 1-iyunda Jenevada Diplomatik konferensiya tomonidan qabul qilingan Patent huquqi toʻgʻrisidagi Shartnomaga qoʻshilishi haqida”gi qonuniga asosan qoʻshilgan. 2006-yil 19-iyuldan kuchga kirgan);

“Tovar belgilariga doir qonunlar toʻgʻrisida”gi shartnoma (Jeneva, 1994-yil 27-oktabr. Oʻzbekiston Respublikasi mazkur Shartnomaga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1998-yil 1-maydagi 630-I-sonli “Tovar belgilariga doir qonunlar toʻgʻrisidagi Shartnomaga qoʻshilish haqida”gi qaroriga asosan qoʻshilgan. Oʻzbekiston Respublikasi uchun 1998-yil 4-sentabrdan kuchga kirgan);

“Oʻsimliklarning yangi navlarini muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi xalqaro konvensiya (1961-yil 2-dekabr, 1972-yil 10-noyabr, 1978-yil 23-oktabr va 1991-yil 19-martda Jenevada qayta koʻrib chiqilgan. Mazkur konvensiya Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2004-yil 27-avgustdagi 680-II-sonli “Oʻsimliklarning yangi navlarini muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Xalqaro konvensiyaga qoʻshilish haqida”gi qarori bilan ratifikatsiya qilingan);

“Belgilarni xalqaro roʻyxatdan oʻtkazish toʻgʻrisida”gi Madrid bitimiga doir bayonnoma (Madrid, 1989-yil 27-iyun. Oʻzbekiston Respublikasi mazkur Bayonnomaga Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 18-iyuldagi OʻRQ-40-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining belgilarni xalqaro roʻyxatdan oʻtkazish toʻgʻrisida”gi Madrid bitimiga doir bayonnomaga (Madrid, 1989-yil 27-iyun) qoʻshilishi haqida”gi Qonuniga asosan qoʻshilgan);

“Patent kooperatsiyasi toʻgʻrisida”gi shartnoma (Vashington, 1970-yil 19-iyun. Oʻzbekiston Respublikasi uchun 1991-yil 25-dekabrdan kuchga kirgan);

“Patent protsedurasi maqsadlari uchun mikroorganizmlarni deponentlashning xalqaro eʼtirof etilishi toʻgʻrisida”gi Budapesht shartnomasi (Budapesht, 1977-yil 28-aprel. Oʻzbekiston Respublikasi mazkur Shartnomaga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2001-yil 30-avgustdagi 277-II-sonli “Patent tartiboti maqsadlari uchun mikroorganizmlarni toʻplashni xalqaro eʼtirof etish toʻgʻrisida”gi Budapesht shartnomasiga qoʻshilish haqida”gi Qaroriga asosan qoʻshilgan. 2002-yil 12-yanvardan kuchga kirgan);

“Belgilarni roʻyxatdan oʻtkazish uchun tovar va xizmatlarning xalqaro tasnifi toʻgʻrisida”gi Nitssa bitimi (Nitssa, 1957-yil 15-iyun. Oʻzbekiston Respublikasi mazkur Bitimga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2001-yil 30-avgustdagi 275-II-sonli “Belgilar roʻyxatga olinadigan Xalqaro tovarlar va xizmatlar tasnifi toʻgʻrisidagi Nitssa shartnomasiga qoʻshilish haqida”gi qaroriga asosan qoʻshilgan. 2002-yil 12-yanvardan kuchga kirgan);

“Xalqaro patent tasnifi toʻgʻrisida”gi Strasburg bitimi (Strasburg, 1971-yil 24-mart. Oʻzbekiston Respublikasi mazkur Bitimga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 2001-yil 30-avgustdagi 276-II-sonli “Xalqaro patent tasnifi toʻgʻrisidagi Strasburg bitimiga qoʻshilish haqida”gi qarori bilan qoʻshilgan. 2002-yil 12-oktabrdan kuchga kirgan);

“Sanoat namunalarining xalqaro tasnifini taʼsis etish toʻgʻrisida”gi Lokarno bitimi (1968-yil 8-oktabrda Lokarnoda imzolangan. Oʻzbekiston Respublikasi ushbu Bitimga Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 14-martdagi OʻRQ-24-sonli “Oʻzbekiston Respublikasining 1968-yil 8-oktabrda Lokarnoda imzolangan sanoat namunalarining xalqaro tasnifini taʼsis etish toʻgʻrisida”gi Lokarno bitimiga qoʻshilishi haqida”gi qonuni bilan qoʻshilgan);

“Butunjahon intellektual mulk tashkilotining Mualliflik huquqi boʻyicha shartnomasi” (Jeneva, 1996-yil 20-dekabr. Oʻzbekiston Respublikasi ushbu shartnomaga Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 16-fevraldagi OʻRQ-520-sonli “Butunjahon intellektual mulk tashkilotining Mualliflik huquqi boʻyicha shartnomasi”ga (Jeneva, 1996-yil 20-dekabr) Oʻzbekiston Respublikasining qoʻshilishi toʻgʻrisida”gi qonuniga asosan qoʻshilgan. Oʻzbekiston Respublikasi uchun 2019-yil 17-iyuldan kuchga kirgan);

“Butunjahon intellektual mulk tashkilotining Ijrolar va fonogrammalar boʻyicha shartnomasi” (Jeneva, 1996-yil 20-dekabr. Oʻzbekiston Respublikasi ushbu shartnomaga Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 16-fevraldagi OʻRQ-519-sonli “Butunjahon intellektual mulk tashkilotining ijrolar va fonogrammalar boʻyicha shartnomasi”ga (Jeneva, 1996-yil 20-dekabr) Oʻzbekiston Respublikasining qoʻshilishi toʻgʻrisida”gi qonuniga asosan qoʻshilgan. Oʻzbekiston Respublikasi uchun 2019-yil 17-iyuldan kuchga kirgan);

“Fonogrammalarni tayyorlovchilarning manfaatlarini ularning fonogrammalarini noqonuniy takrorlashdan muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi konvensiya (Jeneva, 1971-yil 29-oktabr. Mazkur Konvensiya Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 26-dekabrdagi OʻRQ-511-sonli “Fonogramma tayyorlovchilarning manfaatlarini ularning fonogrammalari noqonuniy takrorlanishidan muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiyaga (Jeneva, 1971-yil 29-oktabr) Oʻzbekiston Respublikasining qoʻshilishi haqida”gi Qonuni bilan ratifikatsiya qilingan. Oʻzbekiston Respublikasi uchun 2019-yil 25-apreldan kuchga kirgan);

“Koʻzi ojiz, koʻrishda nuqsoni boʻlgan va bosma axborotni idrok etishda boshqa jihatdan qobiliyati cheklangan shaxslarning nashr etilgan asarlardan foydalanishini yengillashtirish toʻgʻrisida”gi Marokash shartnomasi (Marokash, 2013-yil 27-iyun. Oʻzbekiston Respublikasi mazkur shartnomaga Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 12-yanvardagi PQ-80-sonli “Xalqaro shartnomaga qoʻshilish toʻgʻrisida”gi qarori bilan qoʻshilgan);

boshqa xalqaro shartnomalar.

2. Sudlarning eʼtibori FK 1031-moddasiga muvofiq intellektual mulk obyektlari muayyan belgilariga qarab uch guruhga boʻlinishi va ushbu guruhdagi obyektlar roʻyxati tugal emasligiga qaratilsin (masalan, geografik koʻrsatkichlar fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining, tovarlar, ishlar va xizmatlarning xususiy alomatlarini aks ettiruvchi vositalar intellektual mulk obyekti hisoblanadi).

3. Shuni nazarda tutish lozimki, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi (bundan buyon matnda vakolatli davlat organi deb yuritiladi) intellektual mulk obyektlariga boʻlgan huquqlarni muhofaza qilish va himoya qilish sohalarida yagona davlat siyosatini amalga oshiruvchi vakolatli davlat organi boʻlib, Intellektual mulk agentligining barcha huquqlari, majburiyatlari va shartnomalari boʻyicha huquqiy vorisi hisoblanadi.

Protsessual qonunchilikni qoʻllash

4. Sudlarga tushuntirilsinki, intellektual mulkka oid nizolar turli xil huquqiy tabiatga ega boʻlib, ushbu huquqiy tabiat nizolarning sudlarga taalluqlilik masalasini hal qilishda muhim ahamiyatga ega.

Shu sababli sudlar tomonidan nizolarning sudlovga taalluqliligi masalasini hal qilishda nizoning huquqiy tabiatini (ommaviy yoki xususiy) va nizolashuvchi shaxslarning tarkibini aniqlashlari hamda ushbu masalani Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksining (bundan buyon matnda MSIYUtK deb yuritiladi) 26-moddasi , Fuqarolik protsessual kodeksining (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 27-moddasi , Iqtisodiy protsessual kodeksining (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi) 25-moddasi talablaridan kelib chiqib hal etishlari lozimligi eʼtiborga olinsin.

Intellektual mulkka oid maʼmuriy huquqbuzarliklar va jinoyatlar belgilangan tartibda jinoyat ishlari boʻyicha sudlar tomonidan koʻrib chiqiladi. Bunda maʼmuriy huquqbuzarlik yoki jinoyat natijasida intellektual mulk egalariga yetkazilgan zarar jinoyat ishlari boʻyicha sud tomonidan hal qilinishi mumkin (Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 38-moddasi , Jinoyat-protsessual kodeksining 275-moddasi ).

5. Tushuntirilsinki, maʼmuriy organning intellektual mulk obyektlariga patent (guvohnoma) berish (roʻyxatga olish) haqidagi talabnomalarni koʻrib chiqmaganlik, patent (guvohnoma) berishni rad etish, patent (guvohnoma)ning amal qilish muddatini uzaytirish yoki uzaytirishni rad etish, intellektual mulk obyektlariga boʻlgan huquqni toʻliq yoki qisman oʻzgalarga berish toʻgʻrisidagi shartnomalarni roʻyxatdan oʻtkazishni rad etish bilan bogʻliq maʼmuriy hujjatlari, harakatlari (harakatsizligi)ga oid talablar ommaviy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar boʻlib, maʼmuriy sudlarning sudloviga taalluqli hisoblanadi.

Vakolatli davlat organining Apellyatsiya kengashi qarorlari ustidan berilgan shikoyatlar ham maʼmuriy sudlarning sudloviga taalluqlidir.

6. Sudlarning eʼtibori, MSIYUtKning 27-moddasiga muvofiq, arizachi intellektual mulk sohasiga oid maʼmuriy hujjatni haqiqiy emas, mansabdor shaxsning xatti-harakatlari (harakatsizligi)ni qonunga xilof deb topish haqidagi talablar bilan bir qatorda ushbu talablarga sababiy bogʻlanishda boʻlgan zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisidagi talabni ham qoʻyishga haqli ekanligiga qaratilsin.

Arizachi tomonidan bunday zararning oʻrnini qoplash toʻgʻrisida talab qoʻyilmaganligi, keyinchalik ushbu talab bilan fuqarolik ishlari boʻyicha sudga yoki iqtisodiy sudga murojaat qilish huquqidan mahrum qilmaydi.

Mazkur bandning birinchi xatboshisida nazarda tutilgan zararni undirish haqidagi alohida tartibda berilgan talab, shuningdek sababiy bogʻlanishda boʻlmagan yoki maʼmuriy organ boʻlmagan boshqa shaxslardan zararni undirish haqidagi talablar fuqarolik ishlari boʻyicha yoxud iqtisodiy sudlar tomonidan koʻrib chiqiladi.

7. Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, muallif va (yoki) huquq egasining oʻz huquqlarini fuqarolik munosabatlari ishtirokchilari tomonidan har qanday buzilishlardan himoya qilish, litsenziya shartnomasi, intellektual mulk obyektlariga boʻlgan huquqni toʻliq yoki qisman oʻtkazish haqidagi shartnomadan kelib chiquvchi hamda mualliflar va (yoki) huquq egalari oʻrtasidagi nizolar, shuningdek uchinchi shaxslarning intellektual mulk obyektlaridan foydalanganligi natijasida yetkazilgan zararni undirish, tovar belgisiga doir guvohnomani muddatidan oldin toʻliq yoxud qisman tugatish haqidagi talablar fuqarolik ishlari boʻyicha yoinki iqtisodiy sudlar tomonidan hal etiladi.

Intellektual mulk obyektlariga boʻlgan merosga doir ishlar hamda xizmat vazifalari yoki xizmat topshirigʻi tartibida yaratilgan ayrim intellektual mulk obyektlari (asar, ixtiro, foydali model va sanoat namunalari, seleksiya yutuqlari, integral mikrosxema topologiyalari va hok.) bilan bogʻliq nizolar fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarga taalluqlidir.

Ayrim intellektual mulk obyektlari (ixtiro, foydali model, sanoat namunalari, seleksiya yutugʻi, tovar belgisi, tovar kelib chiqqan joy nomi, firma nomi)ga nisbatan mutlaq huquqlarni buzgan yuridik shaxslarga nisbatan jarima undirish toʻgʻrisidagi vakolatli davlat organining daʼvo arizasi iqtisodiy sudlarga taalluqli.

8. Konstitutsiyaning 55-moddasida har kim oʻz huquq va erkinliklarini qonunda taqiqlanmagan barcha usullar bilan himoya qilishga haqli ekanligi belgilangan. Har kimga oʻz huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilish, davlat organlarining hamda boshqa tashkilotlarning, ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof qarorlari, harakatlari va harakatsizligi ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlangan.

Shu munosabat bilan sudlarning eʼtibori, agar qonunda va (yoki) bitimda nizoni hal etishning sudgacha majburiy tartibi toʻgʻridan-toʻgʻri belgilanmagan boʻlsa, ushbu tartibga rioya etilmaganligi asosida daʼvo arizasini (arizani) qaytarish yoki qabul qilishni rad etish, agar daʼvo arizasi (ariza) ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, uni koʻrmasdan qoldirish yoxud ish yuritishni tugatish mumkin emasligiga qaratilsin.

9. Sudlarga tushuntirilsinki, FK 27-moddasiga asosan oʻn toʻrt yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan voyaga yetmaganlar sudda fan, adabiyot va sanʼat asarining, ixtironing yoki oʻz intellektual faoliyatining qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa natijasiga mualliflik huquqini mustaqil ravishda himoya qilishga haqli.

Umumiy masalalar

10. Intellektual mulk obyektlarining huquqiy muhofazasi deganda qonunchilikka muvofiq mazkur obyektlarning tan olinishi va davlat tomonidan muallif va (yoki) huquq egalariga mutlaq huquqlarning berilishi hamda intellektual mulkni himoya qilish uchun tegishli imkoniyatlar taqdim etilishi tushuniladi.

Intellektual mulk obyektlarini huquqiy muhofaza qilish:

ularning yaratilganligi tufayli;

FK yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda va tartibda vakolatli davlat organi tomonidan huquqiy muhofaza berilishi natijasida yuzaga keladi (FK 1032-modda ).

Qonunda nazarda tutilgan hollarda huquqiy muhofaza Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq vujudga kelishi mumkin (masalan, “Tovar belgilari, xizmat koʻrsatish belgilari va tovar kelib chiqqan joy nomlari toʻgʻrisida”gi qonunning 4 va 6-moddalari , “Geografik koʻrsatkichlar toʻgʻrisida”gi qonunning 4-moddasi ).

11.Sudlarga tushuntirilsinki, quyidagi intellektual mulk obyektlarini huquqiy muhofaza qilish ularning yaratilish faktlari asosida vujudga keladi:

fan, adabiyot va sanʼat asarlari;

ijrolar, fonogrammalar, efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotlarning koʻrsatuvlari yoki eshittirishlari;

elektron hisoblash mashinalari uchun dasturlar va maʼlumot bazalari;

oshkor etilmagan axborot, shu jumladan ishlab chiqarish sirlari (nou-xau).

Ushbu obyektlar ogʻzaki, yozma yoki uni boshqa shaxslar tomonidan qabul qilishga imkon beradigan boshqa obyektiv shaklda ifodalangan paytdan boshlab yaratilgan hisoblanadi va shu paytdan muallif va (yoki) huquq egasida shaxsiy nomulkiy va (yoki) mulkiy (mutlaq) huquqlar paydo boʻladi hamda huquqiy muhofazaga olinadi.

Bunday obyektlarni roʻyxatdan oʻtkazish (patent, guvohnoma olish va hok.) talab etilmaydi. Shunga koʻra, sudlarning eʼtibori qonunchilikda ushbu obyektlarni keyinchalik ixtiyoriy roʻyxatdan oʻtkazish qoidasi mavjud boʻlsa ham roʻyxatdan oʻtkazish texnik xususiyatga egaligi sababli unga rioya qilmaslik yuqoridagi huquqlar vujudga kelishiga toʻsqinlik qilmasligiga qaratilsin.

Shu munosabat bilan sudlar, xususiy-huquqiy yoki ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolarni hal etishda muallifda yoxud huquq egasida qayd etilgan huquq qachon paydo boʻlganligini aniqlashlari lozim.

12. Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, intellektual mulk obyektlarining quyidagi turlarini huquqiy muhofaza qilish berilgan huquqiy muhofaza hujjati (guvohnoma, patent va hok.) asosida vujudga keladi:

ixtirolar, foydali modellar, sanoat namunalari (patent asosida};

seleksiya yutuqlari (patent asosida);

tovar belgilari (guvohnoma yoki roʻyxatdan oʻtkazish asosida);

firma nomlari (firma nomlari reyestriga kiritilishi natijasida);

tovar kelib chiqqan joy nomlari (guvohnoma yoki roʻyxatdan oʻtkazish asosida);

geografik koʻrsatkichlar (guvohnoma yoki roʻyxatdan oʻtkazish asosida).

Sudlarga tushuntirilsinki, firma nomlaridagi umumeʼtirof etilgan soʻzlardan uchinchi shaxslar tomonidan oʻz tovar (xizmat)larida foydalanganligi ushbu firma nomi egasining huquqlari buzilganligini anglatmaydi.

Bunda sudlarning eʼtibori hammaga maʼlum tovar (xizmat koʻrsatish) belgisining huquqiy muhofazasi qonunchilikda belgilangan tartibda berilgan vakolatli davlat organi Apellyatsiya kengashining qarori asosida vujudga kelishiga qaratilsin.

13. Sudlar oshkor etilmagan axborotlarni huquqiy muhofaza qilish yuzasidan kelib chiqqan nizolar FKning 64-bobi , Oʻzbekiston Respublikasining “ Tijorat siri toʻgʻrisida ” va “ Davlat sirlari toʻgʻrisida ”gi qonunlarida belgilangan alohida xususiyatlardan kelib chiqib hal etilishini nazarda tutishlari lozim.

14. Sudlarning eʼtibori intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqning muddatli ekanligiga qaratilsin, bundan oshkor etilmagan axborot, firma nomi, hammaga maʼlum tovar belgisiga nisbatan huquqlar mustasno.

Shu sababli sudlar, ushbu toifadagi ishlarni koʻrishda huquqiy muhofaza muddati oʻtmaganligini ham aniqlashlari lozim.

15. Qonunchilikka koʻra, intellektual faoliyat natijalarining mualliflari ana shu natijalarga nisbatan shaxsiy nomulkiy va mulkiy huquqlarga ega boʻladilar (FK 1033-moddasi ).

Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda mulkiy huquqlar boshqa shaxslarga tegishli boʻlishi (masalan, xizmat asari) yoki shaxsiy nomulkiy huquqlar mavjud boʻlmasligi (masalan, fonogramma, efir yoki kabel orqali koʻrsatuv yoxud eshittirish) ham mumkin.

16. Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, shaxsiy nomulkiy huquqlar bilan bogʻliq nizolarni koʻrishda shaxsiy nomulkiy huquq deganda mulkiy mazmunga ega boʻlmagan, obyekt yaratuvchisi (muallif)ni ijodiy maqomini belgilovchi va ushbu maqomdan kelib chiqadigan huquqlarni mustahkamlashga va himoya qilishga qaratilgan muddatsiz mutlaq huquqlari boʻlib, u faqat muallifga tegishli va begonalashtirilishi mumkin emasligi tushuniladi.

Muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari uning mulkiy huquqlari turlari, mazmuni va hajmlaridan qatʼiy nazar unga tegishli boʻlishi, bunday huquqlar mulkiy huquqlar boshqa shaxslarga oʻtkazilgan taqdirda ham saqlab qolinishi eʼtiborga olinishi lozim.

Shu sababli, shaxsiy nomulkiy huquqlarni boshqa shaxslarga oʻtkazish haqidagi bitimlar (masalan, muallifning oʻz xohishiga koʻra ushbu huquqdan voz kechib, uni bitim yoki shartnoma asosida berishi) FK 116-moddasiga muvofiq oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmagan bitim hisoblanadi.

17. Muallifning mulkiy huquqlari deganda intellektual faoliyat natijalaridan uning oʻzi tomonidan foydalanish, foydalanish huquqini boshqa shaxslarga oʻtkazish yoki foydalanishga ruxsat berish kabi huquqlari tushuniladi.

Shundan kelib chiqib, sudlarning eʼtibori ishning pirovard natijasidan manfaatdor shaxslar doirasini toʻgʻri aniqlash lozimligiga qaratilsin.

18. Sudlarga tushuntirilsinki, muallif mulkiy huquqlarini boshqa shaxslarga oʻtkazgan yoki oʻtkazmaganligidan qatʼiy nazar, shaxsiy nomulkiy huquqlarini har qanday buzilishlardan himoyalash maqsadida sudga murojaat qilish huquqiga ega (masalan, asarga nisbatan mutlaq huquqlarni sotib olgan nashriyot uni chop etishda muallif nomini koʻrsatmaganda, muallif nufuzi, shaʼni, qadr-qimmati poymol qilinganda).

19. Qonunchilikka koʻra, individuallashtirish vositalariga nisbatan huquqlar intellektual faoliyat natijalariga nisbatan huquqlardan farq qilib, ushbu vosita egalariga faqat mulkiy huquqlar tegishli boʻladi (FK 1033-moddasi ).

20. FK 1034-moddasi qoidalaridan kelib chiqib, sudlarga tushuntirilsinki, mulkiy huquq toʻliq hajmda boshqa shaxslarga oʻtganda, huquq egasi ushbu huquqni oʻzidan begonalashtiradi va obyektga boʻlgan mulkiy huquq uchinchi shaxslarda vujudga keladi, qisman oʻtkazilganda esa huquq egasi bu huquqni muayyan qismini oʻzida saqlab qoladi.

21. Qonunda toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan ayrim intellektual mulk obyektlariga bogʻliq boʻlgan shartnomalar (litsenziya shartnomasi, huquqlarni toʻliq yoki qisman boshqa shaxsga oʻtkazish) vakolatli davlat organida belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilishi lozimligiga qaratilsin. Bunday tartib mavjud boʻlmaganda, intellektual mulkka oid shartnoma (mualliflik shartnomasi, firma nomidan foydalanish toʻgʻrisidagi litsenziya shartnomasi)ni roʻyxatdan oʻtkazish talab etilmasligi sudlarga tushuntirilsin.

22. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqlar bir nechta merosxoʻrlarga oʻtkazilayotganda mazkur huquqlar ular oʻrtasida foiz yoki qism koʻrinishda taqsimlanishi mumkin emas. Bunda mutlaq huquqlardan foydalanish merosxoʻrlar tomonidan birgalikda amalga oshiriladi.

23. Sudlar qonunchilikda ayrim intellektual mulk obyektlariga nisbatan mulkiy huquqlar egalaridan boshqa shaxslarga oʻtishi boʻyicha istisnolar mavjudligini inobatga olishi lozim (masalan, tovar kelib chiqqan joy nomidan, geografik koʻrsatkichlardan foydalanish huquqini boshqa shaxsga berishga, ularni boshqa shaxsga oʻtkazish haqidagi bitimlarni tuzishga yoki litsenziya asosida foydalanish uchun ruxsat berishga yoʻl qoʻyilmaydi).

24. Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, intellektual mulk obyektlariga nisbatan huquqlar umumiy va maxsus usullarda himoya qilinishi mumkin.

Umumiy usul FKning 11-moddasida belgilangan boʻlib, shunga koʻra sudlarning eʼtibori mazkur moddada belgilangan fuqarolik huquqlarini himoya qilishning barcha usullari intellektual mulk obyektlariga nisbatan huquqlarni himoya qilishga ham tatbiq etilishiga qaratilsin.

Maxsus usul FKning 1040 va 1107-moddalarida belgilangan boʻlib, mutlaq huquqlar qaysi moddiy obyektlar yordamida buzilgan boʻlsa:

oʻsha moddiy obyektlarni hamda bunday buzish natijasida yaratilgan moddiy obyektlarni olib qoʻyish;

yoʻl qoʻyilgan buzish haqidagi maʼlumotni majburiy suratda eʼlon qilib, unga buzilgan huquq kimga tegishliligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni kiritish;

tovar belgisidan qonunga xilof ravishda foydalanayotgan shaxs tomonidan tayyorlab qoʻyilgan tovar belgisi tasvirlarini yoʻq qilish, qonunga xilof ravishda foydalanayotgan tovar belgisini yoki almashtirib yuborish darajasida unga oʻxshash boʻlgan belgini tovardan yoxud uning idishi va oʻrovidan yoʻqotish, bunday talablarni bajarish imkoniyati boʻlmaganda esa tegishli tovar yoʻq qilib tashlanishi mumkin.

Shuningdek, intellektual mulk obyektlariga nisbatan huquqlarni himoya qilish qonunda nazarda tutilgan boshqa maxsus usullarda ham amalga oshirilishiga yoʻl qoʻyiladi.

25. Sudlarning eʼtibori FKning 14-moddasiga muvofiq, agar huquqni buzgan shaxs buning natijasida daromad olgan boʻlsa, huquqi buzilgan shaxs boshqa zarar bilan bir qatorda boy berilgan foyda bunday daromaddan kam boʻlmagan miqdorda toʻlanishini talab qilishga haqli ekanligiga qaratilsin.

Mualliflik huquqi

26. Mualliflik huquqi obyektlar turlari jumlasiga adabiy asarlar (adabiy-badiiy, ilmiy, oʻquv, publitsistik va boshqa asarlar); dramatik va ssenariy asarlar; matnli va matnsiz musiqa asarlari; musiqali-dramatik asarlar; xoreografiya asarlari va pantomimalar; audiovizual asarlar; rangtasvir, haykaltaroshlik, grafika, dizayn asarlari va boshqa tasviriy sanʼat asarlari; manzarali-amaliy va sahna bezagi sanʼati asarlari; arxitektura, shaharsozlik va bogʻ-park barpo etish sanʼati asarlari; fotografiya asarlari va fotografiyaga oʻxshash usullarda yaratilgan asarlar; joʻgʻrofiya, geologiya xaritalari va boshqa xaritalar, joʻgʻrofiya, topografiya va boshqa fanlarga taalluqli tarhlar, eskizlar va asarlar; barcha turdagi elektron-hisoblash mashinalari (EHM) uchun dasturlar, shu jumladan amaliy dasturlar va operatsiya tizimlari hamda FKning 1041-moddasida belgilab qoʻyilgan talablarga javob beruvchi boshqa asarlar kiradi (FK 1042-modda ).

Sudlarga tushuntirilsinki, ijodiy mehnati bilan asar yaratgan jismoniy shaxs muallif hisoblanib, unga texnik yordam koʻrsatgan shaxslar (matn terish, korrektirovka qilish va boshqalar) asarning hammualliflari deb tan olinmaydi.

27. FKning 1051-moddasida va “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi qonunning 18-moddasida sanab oʻtilgan shaxsiy nomulkiy huquqlar (muallif deb eʼtirof etilish huquqi, muallifning ismiga boʻlgan huquq, oshkor qilishga boʻlgan huquq, asarni chaqirib olish huquqi, muallif obroʻsini himoya qilish huquqi) daxlsizdir.

Sudlar shuni inobatga olsinki, muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari meros boʻyicha oʻtmaydi. Biroq, muallifning merosxoʻrlari yoki muallif oʻzining shaxsiy nomulkiy huquqlarini himoya qilishni ishonib topshirgan shaxs, shuningdek merosxoʻrlar boʻlmagan taqdirda vakolatli davlat organi muallifning ushbu huquqlarini hech qanday cheklovlarsiz himoya qilishga haqlidir.

28. FKning 1056-moddasi va “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi qonunning 19-moddasida belgilangan muallifning mulkiy huquqlari buzilgan taqdirda, muallif va (yoki) huquq egasi, ularning merosxoʻrlari, mulkiy huquqlarni jamoaviy boshqarish tashkiloti, shuningdek vakolatli davlat organi tomonidan himoya qilinishi mumkinligi eʼtiborga olinishi lozim.

29. Sudlar eʼtiborga olishlari lozimki, mualliflik huquqi oshkor qilingan asarlarga ham, oshkor qilinmagan asarlarga ham tatbiq etiladi.

Asarni oshkor qilish deganda muallifning roziligi bilan amalga oshirilgan, asarni chop etish, omma oldida namoyish etish, omma oldida ijro etish, efirga uzatish yoki boshqacha usulda yuborish yoʻli bilan ilk bor asardan barchaning voqif boʻlishi uchun imkon beradigan harakat tushuniladi.

Shunga koʻra, mualliflik huquqi obyektlari eʼlon qilingan (oshkor qilingan, chop etilgan) yoki eʼlon qilinmagan asarlar boʻlishidan qatʼiy nazar, mualliflik huquqi bilan muhofaza etilishi inobatga olinishi lozim.

Sudlarning eʼtibori, muallif oshkor qilish toʻgʻrisida ilgari qabul qilgan qaroridan, asardan foydalanish huquqini olgan shaxslarga ular shunday qaror tufayli koʻrgan zararning oʻrnini, shu jumladan boy berilgan foydani qoplash sharti bilan, voz kechish huquqiga (asarni chaqirib olish huquqiga) ega ekanligiga qaratilsin.

Mualliflik huquqi nafaqat butun asarga, balki uning bir qismiga, agar asarning ushbu qismi ijodiy faoliyat natijasi boʻlsa va mustaqil ravishda ishlatilishi mumkin boʻlsa qoʻllaniladi.

30. FK 1041-moddasiga koʻra, mualliflik huquqi gʻoyalar, prinsiplar, uslublar, jarayonlar, tizimlar, usullar yoki konsepsiyalarga emas, balki ifoda shakliga nisbatan tatbiq etilishi bois, ular huquqiy muhofaza obyektiga aylanishi uchun asar obyektiv ravishda mavjud boʻlishi kerak (masalan, kartina yaratish gʻoyasining oʻzi ushbu gʻoyani muhofaza obyektiga aylantirmaydi).

Bunda, asarning u yoki bu obyektiv shaklda ifodalanishi, qoida tariqasida, moddiy predmet shaklida (masalan, kitob, haykal va hok.) aks ettirilishi tushuniladi. Shunga koʻra, ilmiy, ilmiy-publitsistik ishlarning “konsepsiya”, “tizim” kabi nomlarda yuritilganligi, ularni mualliflik obyekti hisoblanmasligini anglatmaydi.

Asar yozma, ogʻzaki, ovozli yoki video yozuv, tasvir, hajmli-fazoviy hamda elektron va boshqa shakllarda boʻlishi mumkin (masalan, kompyuter dasturlari yordamida yaratilgan asar yoki ijtimoiy tarmoqlarga joylashtirilgan fayllar).

31. Sudlarga tushuntirilsinki, muallifning obyektga boʻlgan mutlaq huquqi yaratilgan moddiy obyektga boʻlgan mulk huquqi yoki egalik qilish huquqi boshqa shaxsga oʻtgan taqdirda ham muallifda saqlanib qoladi, yaʼni asar ifodalangan moddiy obyektga (masalan, kitob, haykallar, suratlar, rasmlar) boʻlgan mulk huquqining boshqa shaxsga oʻtganligi, asarga boʻlgan mualliflik huquqining boshqa shaxsga oʻtganligini anglatmaydi. Ushbu holatda sudlar FKning 1038-moddasi talablaridan kelib chiqishi lozim.

32. Sudlar mualliflik huquqiga oid nizolarni koʻrishda mualliflik huquqi obyektlari boʻlgan asarlarda asarning shakli yoki shakl va mazmunini farqlashlari lozim (masalan, musiqa asarlari — notalar, tasviriy sanʼat asarlari — chiziqlar, ranglar). Bunda mualliflik huquqi faqatgina asarning shakli yoki shakl va mazmun elementlari birgalikda muhofaza qilinishi, mazmun elementining birgina oʻzi esa qonun bilan muhofaza qilinmasligi tushuntirilsin.

33. Asarning shakli yoki shakl va mazmunini aniqlashda aksariyat hollarda maxsus bilimlar talab etilishi sababli, sudlar, zaruratga qarab, ushbu toifadagi ishlarni hal etishda, asarning shakli yoki shakl va mazmunini aniqlash uchun maxsus bilimga ega boʻlgan mutaxassis fikrini olishlari yoki ekspertiza tayinlashlari lozim.

Masalan, musiqa asarlarining oʻzaro oʻxshashligi yuzasidan nizo kelib chiqqanda, har ikkala musiqa asarining shakli va tovushlari (notalar va ularning joylashishi) bir xilligi aniqlanadi.

34. Qonunchilikka koʻra, hosila asarlar deganda tarjimalar, ishlanma asarlar, annotatsiyalar, referatlar, muxtasar xulosalar, sharhlar, inssenirovkalar, aranjirovkalar, soddalashtirishlar hamda fan, adabiyot va sanʼat asarlarining boshqa qayta ishlanmalari tushuniladi.

Bunday asarlar boshqa muallifning ijodiy faoliyati natijalari boʻlgan fan, adabiyot va sanʼat asarlari yoki xalq ijodiyoti asarlarini qayta ishlash, shuningdek tarjima qilish, toʻplash (yigʻish) va boshqa tarzda jamlash natijasida vujudga keladi.

Sudlar tomonidan hosila asarlarga doir nizolarni koʻrib chiqishda, agar hosila asar boshqa asarni qayta ishlash natijasida yaratilgan boʻlsa, qayta ishlangan asarga boʻlgan huquqlarga rioya etilganligi aniqlanishi lozim. Bunda muallif va (yoki) huquq egasining yozma roziligi olinganligi yoki mualliflik shartnomasi tuzilganligi qayta ishlangan asarga boʻlgan huquqlarga rioya etilgan deb baholanadi.

35. Hosila asar muallifiga fan, adabiyot va sanʼat asarining mazkur muallif tomonidan amalga oshirilgan qayta ishlanmasiga boʻlgan mualliflik huquqi tegishlidir. Hosila asarga boʻlgan mualliflik huquqi FK 1048-moddasi , “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi qonunning 13-moddasi bilan tartibga solinadi.

36. Toʻplamlar (ensiklopediyalar, antologiyalar, maʼlumotlar bazalari) va materiallarning tanlanganligi yoki joylashtirilganligiga koʻra ijodiy mehnat natijasi boʻlgan boshqa asarlar jamlama asarlar hisoblanadi.

Jamlama asar muallifi (tuzuvchisi)ga ijodiy mehnat natijasini ifodalovchi, mazkur muallif tomonidan amalga oshirilgan, materiallarni tanlab olish yoki joylashtirishga boʻlgan mualliflik huquqi tegishlidir.

Sudlar tomonidan jamlama asarlarga doir nizolarni koʻrib chiqishda, agar jamlama asar boshqa asarlar asosida yaratilgan boʻlsa, jamlama asarga kiritilgan asarlarning har biriga boʻlgan huquqlarga rioya etilganligi aniqlanishi lozim. Bunda tegishli muallif va (yoki) huquq egasining yozma roziligi olinganligi yoki mualliflik shartnomasi tuzilganligi jamlama asar tarkibiga kiritilgan asarlarga boʻlgan huquqlarga rioya etilgan deb baholanadi.

37. Sudlarning eʼtibori, FKning 1060-moddasi , “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi qonunning 25 — 33-moddalari yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda muallif va boshqa shaxslarning asardan foydalanish borasidagi mutlaq huquqlarini cheklashga yoʻl qoʻyilishiga qaratilsin.

Shunga koʻra sudlar mazkur cheklashlar asardan normal foydalanilishiga oʻrinsiz ziyon yetkazganligi va muallifning qonuniy manfaatlari asossiz kamsitilganligi holatini toʻgʻri aniqlash maqsadida mutaxassis fikrini olishlari yoki ekspertiza tayinlashlari lozimligiga eʼtibor qaratilsin.

38. Muallifning mulkiy huquqlari muddatlilik tusiga ega ekanligini inobatga olib, sudlar bunday muddatlarni FKning 60-bobi ( 1065-modda ), “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi qonun ( 35-modda ) asosida qoʻllashlari lozim.

39. FKning 1062-moddasi talablaridan kelib chiqib sudlarga tushuntirilsinki, agar asar ish vaqtida yoki ish beruvchining mulkidan foydalangan holda yaratilib, biroq xizmat vazifalari doirasida yoki xizmat topshirigʻi tartibida yaratilmagan boʻlsa, u xizmat asari hisoblanmaydi.

Tovar belgisi (xizmat koʻrsatish belgisi)

40. Tovar belgisi egasining tovar belgisiga boʻlgan huquqini himoya qilishga oid talabi ushbu tovar belgisiga berilgan guvohnoma haqiqiy emas deb topilmasdan yoki amal qilish muddati tugamasdan (tugatilmasdan) ikkinchi tarafning uning roʻyxatdan oʻtkazilishning noqonuniyligiga oid dalillari mazkur talabni rad etish uchun asos hisoblanmasligi tushuntirilsin.

41. Sudlar tovar belgisidan foydalanilmaganligi munosabati bilan tovar belgisiga berilgan guvohnomaning amal qilishini muddatidan oldin tugatishga oid ishlarni hal qilishda “Tovar belgilari, xizmat koʻrsatish belgilari va tovar kelib chiqqan joy nomlari toʻgʻrisida”gi qonunning 27-moddasida koʻrsatilgan talablar boʻyicha tovar belgisidan foydalanilganligini tekshirishlari lozim. Bunda tovar belgisidan foydalanmaganlik sabablari aniqlanishida huquq egasiga bogʻliq boʻlmagan holatlar yoki huquqni suiisteʼmol qilishlik kabilar inobatga olinishi lozim.

Tovar belgisiga doir guvohnomani muddatidan oldin tugatish haqidagi ishlarni koʻrishda daʼvo talablarining doirasidan kelib chiqib, sinf(lar) va (yoki) rukn(lar)dagi har bir tovar yoki xizmatdan foydalanganlik faktini tekshirgan holda nizo hal qilinadi.

Sudlarga tovar belgisini fuqarolik muomalasidagi tovarlarning etiketkalarida, oʻrovlarida, tovarlarni fuqarolik muomalasiga kiritish bilan bogʻliq boʻlgan hujjatlarda hamda domen nomida ishlatilishi ham tovar belgisidan foydalanish deb eʼtirof etilishi mumkinligi tushuntirilsin.

42. Tushuntirilsinki, tovar belgisini roʻyxatdan oʻtkazish haqidagi talabnoma vakolatli davlat organiga topshirilgan sanadan boshlab uni davlat roʻyxatidan oʻtkazilgunga qadar ushbu belgidan uchinchi shaxslarning foydalanishi belgiga nisbatan talabnoma beruvchining huquqlari buzilishi deb hisoblanmaydi, bundan insofsiz raqobat holatlari mustasno.

43. Tovar belgisiga boʻlgan huquqni buzuvchi va domen nomidan noqonuniy foydalanishni toʻxtatish haqidagi ishlarni koʻrishda daʼvoni taʼminlash chorasi sifatida Maʼmurga domen nomini bekor qilishga qaratilgan har qanday harakatlarini taqiqlash, shu jumladan domen nomini boshqarish huquqlarini boshqaga oʻtkazish, roʻyxatga oluvchini oʻzgartirish kabi harakatlar taqiqlanishi mumkin.

44. Sudlarga tushuntirilsinki, tovar belgilarining bir xilligi, oʻzaro oʻxshashlik darajasi va tovar belgisining boshqa muhofazaga layoqatliligiga taʼsir qiluvchi belgilari “Tovar belgilari, xizmat koʻrsatish belgilari va tovar kelib chiqqan joy nomlari toʻgʻrisida”gi qonunning 10-moddasi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 19-sentabrdagi 480-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Tovar belgilari va xizmat koʻrsatish belgilarini roʻyxatdan oʻtkazish boʻyicha davlat xizmatini koʻrsatishning maʼmuriy reglamenti” asosida aniqlanadi.

Tegishli dalillar mavjud boʻlganda, sud tovar belgisi va nizoli belgi oʻrtasidagi qarama-qarshilik holatini aniqlashda quyidagilarni inobatga olishi mumkin:

huquq egasi tomonidan tovar belgisi guvohnomasida koʻrsatilgan sinf(lar)ga oid tovar (xizmat) turlari uchun tovar belgisidan foydalanilayotganligi;

huquq egasi tomonidan tovar belgisidan foydalanish hajmi (hududi) va muddati;

tovar belgisini tanib olish, uning maʼlum va mashhurlik darajasi;

tovarning isteʼmolchiga maʼqul kelayotganlik darajasi (boshqa holatlar bilan birga tovarlarning toifasi va ularning narxiga qarab).

Adashtirish holatini aniqlashda ishda ishtirok etuvchi shaxslar tomonidan taqdim qilingan belgi va tovar belgisining aniq adashtirish mumkinligi toʻgʻrisidagi dalillar, shu jumladan tegishli tovar boʻyicha isteʼmolchilar orasida oʻtkazilgan soʻrovlar ham hisobga olinishi mumkin.

45. Sudlar shuni inobatga olsinki, FKning 1107 1 -moddasiga asosan agarda tovar belgisi bilan belgilangan tovar fuqarolik muomalasiga huquq egasi tomonidan qonuniy yoʻl bilan kiritilgan boʻlsa, keyinchalik amalga oshiriladigan ushbu tovarning aylanmasi huquq egasining mutlaq huquqlari buzilishi hisoblanmaydi.

Sanoat mulkiga boʻlgan huquq

46. Sudlarning eʼtibori sanoat mulkiga boʻlgan huquqlar FKning 1082-moddasiga muvofiq patent berilgan taqdirdagina muhofaza qilinishiga qaratilsin.

47. Sudlar ixtiroga, foydali modelga yoki sanoat namunasiga mualliflik (hammualliflik) toʻgʻrisidagi nizolarni koʻrib chiqishda mualliflikka daʼvo qilgan har bir shaxsning texnik yechim, badiiy-konstruktorlik yechim yaratishdagi ishtiroki xususiyatini aniqlashi lozim.

Bir nechta shaxslarning ijodiy mehnati natijasida bir butun (bitta) texnik yechim yoki badiiy-konstruktorlik yechim yaratilsa, ular ushbu intellektual mulk obyektining mualliflari deb topiladi.

Hammualliflikda birgalikda yoki alohida-alohida ishlaganlik, shuningdek ijodiy ulushning darajasi ahamiyatga ega boʻlmaydi. Asosiysi bunday ulushning mavjudligi hisoblanadi.

48. Sudlarga tushuntirilsinki, shaxs ixtiroga, foydali modelga yoki sanoat namunasiga muallif (hammuallif) deb topilishi uchun u sanoat mulk obyektini yaratishda oʻzining ijodiy mehnati bilan qatnashgan boʻlishi kerak. Yaratish deganda ijodiy faoliyat nazarda tutiladi.

Shunga koʻra, ixtiro, foydali model yoki sanoat namunasi yaratilishiga shaxsiy ijodiy ulush qoʻshmagan, muallifiga faqat texnik, tashkiliy yoki moddiy yordam koʻrsatgan yoxud sanoat mulki obyektiga boʻlgan huquqlarni rasmiylashtirishga va undan foydalanishga koʻmaklashgan shaxslar muallif deb eʼtirof etilmasligiga eʼtibor qaratilsin.

49. Sanoat mulki obyektlariga nisbatan patent berilishi rad etilganligi ustidan nizolashilganda, patentga layoqatlilik shartlari “Ixtirolar, foydali modellar va sanoat namunalari toʻgʻrisida”gi qonunning 6 — 8-moddalari va boshqa qonunchilik hujjatlari asosida tekshiriladi.

50. Qonunchilikka koʻra, sanoat mulki obyektini bir nechta shaxs bir-biridan mustaqil ravishda yaratgan boʻlsa, patent olish huquqi patent berish haqidagi talabnomani vakolatli davlat organiga birinchi boʻlib topshirgan shaxsga tegishli boʻladi.

Ixtiro, foydali model yoki sanoat namunasini gʻayriqonuniy oʻzlashtirib olish natijasida ushbu obyektga patent olingan boʻlsa, muallif (hammuallif) bunday patent ustidan nizolashish yoki patentning patent egasi sifatida oʻziga (oʻzlariga) oʻtkazilishini soʻrab, fuqarolik ishlari boʻyicha sudiga murojaat qilish huquqiga ega.

Shu munosabat bilan bunday nizolarni koʻrishda ixtiro, foydali model yoki sanoat namunasining muallifi kim ekanligi, gʻayriqonuniy oʻzlashtirib olish (masalan, oʻgʻirlash, aldash, zoʻrlik, qoʻrqitish va h.k.) fakti mavjud yoki mavjud emasligini aniqlanishi lozim.

Shaxs sanoat mulk obyektini oʻziga tegishli ekanligini uning yaratilganligini koʻrsatuvchi qoʻlyozma nusxalari, amalda uning birinchi yaratilganligi va (yoki) undan foydalanilganligini tasdiqlovchi boshqa dalillar bilan isbotlashi mumkin.

51. Sudlarga tushuntirilsinki, mahsulot (buyum)da ixtironing, foydali modelning formulasi mustaqil bandiga kiritilgan har bir belgisi yoki unga bogʻliq boʻlgan belgi qoʻllanilgan boʻlsa, ushbu mahsulot (buyum) patentlangan ixtiro, foydali modeldan foydalanilgan holda tayyorlangan, ixtiro patenti bilan muhofaza etiladigan usul esa — qoʻllanilgan deb eʼtirof etiladi.

52. Agar bir xil ixtirolar, foydali modellar va sanoat namunalari uchun yoki faqat ekvivalent belgilari bilan farq qiluvchi ixtirolar uchun berilgan ustuvorlik sanalari har xil boʻlgan ikkita patent mavjud boʻlsa, keyinroq ustuvor sanaga ega boʻlgan patent haqiqiy emas deb topilgunga qadar ushbu patent egasining harakatlari, undan foydalanishi avvalroq ustuvor sanaga ega boʻlgan patentning buzilishi sifatida qaralmasligi sudlarga tushuntirilsin.

53. Qonunchilikka koʻra, sanoat mulki obyekti ustuvorligi belgilangan sanaga qadar uning muallifidan mustaqil tarzda aynan oʻxshash boʻlgan yechimdan foydalangan yoki shunga yetarli darajada tayyorgarlik koʻrgan har qanday yuridik yoki jismoniy shaxs ishlab chiqarish hajmini kengaytirmagan tarzda, keyinchalik ham undan bepul foydalanish huquqini saqlab qoladi.

Shu munosabat bilan, ishlab chiqarish hajmining kengayishi deganda, sanoat mulki obyektining ustuvor sanasidan oldingi foydalanish hajmiga nisbatan keyingi ishlab chiqarilgan mahsulot hajmining miqdoriy oʻzgarishi (dona, kilogramm, metr va boshqalar), shuningdek chiqarish hajmining boshqa shakllarda kengayishi tushuniladi.

Avvaldan foydalanib kelayotgan shaxsning patentlangan sanoat mulki obyektidan foydalanish hajmini har qanday kengaytirishi patent egasidan ruxsat olish zaruratini keltirib chiqaradi.

Avval foydalanganlik huquqi qonunchilikda belgilangan asoslarda yuzaga keladi.

54. Xodim va ish beruvchi oʻrtasida maʼlum bir ixtiro, foydali model yoki sanoat namunasining xizmat vazifalarini yoxud ish beruvchidan olgan aniq topshiriqni bajarish munosabati bilan yaratilganligi toʻgʻrisida nizo yuzaga kelgan taqdirda, sudlar xodimning mehnat majburiyatlarining mazmuni, ish beruvchidan olingan aniq topshiriqning mavjudligi yoinki yoʻqligini hisobga olishi lozim.

Yakunlovchi qoidalar

55. Sudlar intellektual mulk sohasida kelib chiqadigan nizolarni koʻrib chiqish natijasi boʻyicha qonunchilik buzilgan har bir holat yuzasidan munosabat bildirishi lozim.

56. Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi maʼmuriy sudi, viloyatlar va Toshkent shahar maʼmuriy sudlari intellektual mulk sohasidagi qonunchilikni qoʻllashga doir ishlar boʻyicha sud amaliyotini muntazam ravishda umumlashtirib borishi va mazkur toifadagi ishlar koʻrilishida sud xatolarining oldini olish yuzasidan choralar koʻrishi lozim.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi N. XAKIMOVA

Toshkent sh.,

2023-yil 23-iyun,

19-son

lex.uz

пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О некоторых вопросах рассмотрения дел, связанных с интеллектуальной собственностью

В нашей стране уделяется большое внимание развитию сферы интеллектуальной собственности, надежной защите законных интересов авторов и других правообладателей.

Нормы, касающиеся стимулирования интеллектуальной собственности, также нашли свое отражение в Основном законе. В частности, ст. 53 Конституции Республики Узбекистан закреплено, что каждому гарантируется свобода научного, технического и художественного творчества, право на пользование достижениями культуры, а также охрана интеллектуальной собственности законом и забота государства о культурном, научном и техническом развитии общества.

Создание и внедрение эффективных механизмов охраны объектов интеллектуальной собственности при одновременном обеспечении их защиты и совершенствовании практики в этом направлении является требованием времени.

В связи с этим, в целях обеспечения правильного и единообразного применения судами законодательства при рассмотрении дел, связанных с интеллектуальной собственностью, на основании статьи 22 Закона Республики Узбекистан «О судах» Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. Разъяснить судам, что споры, возникающие в сфере интеллектуальной собственности, регулируются Конституцией Республики Узбекистан (далее по тексту Конституция), Всеобщей декларацией прав человека (принятой и опубликованной Резолюцией Генеральной Ассамблеи ООН №217 А (III) от 10 декабря 1948 года), другими международными договорами Республики Узбекистан, Гражданским кодексом (далее ГК), законами « Об изобретениях, полезных моделях и промышленных образцах », « О селекционных достижениях », « О правовой охране топологий интегральных микросхем », « О товарных знаках, знаках обслуживания и наименованиях мест происхождения товаров », « О географических указаниях », « О фирменных наименованиях », « Об авторском праве и смежных правах », « О конкуренции », « О науке и научной деятельности », « О телекоммуникациях » и иными нормативно-правовыми актами, регулирующими отношения в сфере интеллектуальной собственности.

Обратить внимание судов, что к международным договорам Республики Узбекистан в сфере интеллектуальной собственности относятся, в частности, следующие:

Конвенция «Об учреждении Всемирной организации интеллектуальной собственности» (Стокгольм, 14 июля 1967 г., с изменениями от 2 октября 1979 г.; Вступила в силу для Республики Узбекистан 25 декабря 1991 г.);

Парижская конвенция «По охране промышленной собственности» (Париж, 20 марта 1883 г., пересмотрена в Брюсселе 14 декабря 1900 г., Вашингтоне 2 июня 1911 г., Лондоне 2 июня 1934 г., Лиссабоне 31 октября 1958 г., Стокгольме 14 июля 1967 г. и дополнена 2 октября 1979 года. Республика Узбекистан участвует в настоящей Конвенции в качестве правопреемника с 25 декабря 1991 года);

Бернская конвенция «Об охране литературных и художественных произведений» (Париж, 24 июля 1971 г., изменена 28 сентября 1979 г. Республика Узбекистан присоединилась к данной Конвенции на основании Постановления Олий Мажлиса Республики Узбекистан № 681-II от 27 августа 2004 г. «О присоединении к Бернской конвенции об охране литературных и художественных произведений»);

Договор «О патентном праве» (принят Дипломатической конференцией в Женеве 1 июня 2000 г. Республика Узбекистан присоединилась к данному Договору на основании Закона Республики Узбекистан от 15 марта 2006 года № ЗРУ-25 «О присоединении Республики Узбекистан к Соглашению о патентном праве, принятого Дипломатической конференцией в Женеве 1 июня 2000 года». Вступил в силу для Республики Узбекистан 19 июля 2006 г.);

Договор «О законах по товарным знакам» (Женева, 27 октября 1994 г. Республика Узбекистан присоединилась к данному Договору на основании Постановления Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 1 мая 1998 г. № 630-I «О присоединении к Договору о законах по товарным знакам». Вступил в силу для Республики Узбекистан с 4 сентября 1998 года);

Международная конвенция «По охране новых сортов растений» (от 2 декабря 1961 г., пересмотрена 10 ноября 1972 г., 23 октября 1978 г. и 19 марта 1991 г. в Женеве. Данная Конвенция ратифицирована Постановлением Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 27 августа 2004 года № 680-II «О присоединении к Международной конвенции по охране новых сортов растений»);

Протокол к Мадридскому соглашению «О международной регистрации знаков» (Мадрид, 27 июня 1989 года. Республика Узбекистан присоединилась к данному Протоколу на основании Закона Республики Узбекистан от 18 июля 2006 года № ЗРУ-40 «О присоединении Республики Узбекистан к Протоколу к Мадридскому соглашению о международной регистрации знаков (Мадрид, 27 июня 1989 г.)»);

Договор «О патентной кооперации» (Вашингтон, 19 июня 1970 г. Вступил в силу для Республики Узбекистан 25 декабря 1991 года);

Будапештский договор «О международном признании депонирования микроорганизмов для целей патентной процедуры» (Будапешт, 28 апреля 1977 г. Республика Узбекистан присоединилась к данному Договору на основании Постановления Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 30 августа 2001 года № 277-II «О присоединении к Будапештскому договору о международном признании депонирования микроорганизмов для целей патентной процедуры». Вступил в силу для Республики Узбекистан 12 января 2002 г.);

Ниццкое соглашение «О Международной классификации товаров и услуг для регистрации знаков» (Ницца, 15 июня 1957 г. Республика Узбекистан присоединилась к данному Соглашению на основании Постановления Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 30 августа 2001 года № 275-II «О присоединении к Ниццкому соглашению о Международной классификации товаров и услуг для регистрации знаков». Вступило в силу для Республики Узбекистан 12 января 2002 г.);

Страсбургское соглашение «О Международной патентной классификации» (Страсбург, 24 марта 1971 г. Республика Узбекистан присоединилась к данному Соглашению на основании Постановления Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 30 августа 2001 г. № 276-II «О присоединении к Страсбургскому соглашению о Международной патентной классификации». Вступило в силу для Республики Узбекистан 12 октября 2002 г.);

Локарнское соглашение «Об учреждении Международной классификации промышленных образцов» (Локарно, 8 октября 1968 г. Республика Узбекистан присоединилась к данному Соглашению на основании Закона Республики Узбекистан от 14 марта 2006 года № ЗРУ-24 «О присоединении Республики Узбекистан к Локарнскому соглашению об учреждении Международной классификации промышленных образцов»);

«Договор Всемирной организации интеллектуальной собственности по авторскому праву» (Женева, 20 декабря 1996 года. Республика Узбекистан присоединилась к данному Соглашению на основании Закона Республики Узбекистан от 16 февраля 2019 года № ЗРУ-520 «О присоединении Республики Узбекистан к Договору Всемирной организации интеллектуальной собственности по авторскому праву (Женева, 20 декабря 1996 г.)». Вступил в силу для Республики Узбекистан с 17 июля 2019 года);

«Договор Всемирной организации интеллектуальной собственности по исполнениям и фонограммам» (Женева, 20 декабря 1996 года. Республика Узбекистан присоединилась к данному Договору на основании Закона Республики Узбекистан от 16 февраля 2019 года № ЗРУ-519 «О присоединении Республики Узбекистан к Договору ВОИС по исполнениям и фонограммам (Женева, 20 декабря 1996 г.)». Вступил в силу для Республики Узбекистан 17 июля 2019 г.);

Конвенция «Об охране интересов производителей фонограмм от незаконного воспроизводства их фонограмм» (Женева, 29 октября 1971 г. Данная Конвенция ратифицирована Законом Республики Узбекистан от 26 декабря 2018 года № ЗРУ-511 «О присоединении Республики Узбекистан к Конвенции о защите интересов производителей фонограмм от незаконного тиражирования их фонограмм». Вступила в силу для Республики Узбекистан 25 апреля 2019 г.);

Марракешский договор «Об облегчении доступа слепых и лиц с нарушениями зрения или иными ограниченными способностями воспринимать печатную информацию к опубликованным произведениям» (Марракеш, 27 июня 2013 года. Республика Узбекистан присоединилась к данному Договору на основании Постановления Президента Республики Узбекистан от 12 января 2022 года № ПП-80 «О присоединении к Международному соглашению»);

другие международные договора.

2. Обратить внимание судов на то, что в соответствии со статьей 1031 ГК объекты интеллектуальной собственности подразделяются на три группы в зависимости от их конкретных признаков, и перечень объектов, входящих в эти группы, не является исчерпывающим (например, географические указатели — это объекты интеллектуальной собственности, отражающие частные признаки участников гражданско-правовых сделок, товаров, работ и услуг).

3. Следует отметить, что Министерство юстиции Республики Узбекистан (далее — уполномоченный государственный орган), являясь уполномоченным государственным органом, реализующим единую государственную политику в сфере охраны и защиты прав на объекты интеллектуальной собственности, является правопреемником Агентства по интеллектуальной собственности по всем правам, обязательствам и договорам.

Применение процессуального законодательства

4. Разъяснить судам, что споры, связанные с интеллектуальной собственностью, имеют различную правовую природу, и эта правовая природа важна при разрешении вопроса о подведомственности споров.

Поэтому при разрешении вопроса о подведомственности споров судам следует определить правовую природу спора (публичный или частный) и состав лиц, участвующих в деле, исходя из требований ст.26 Кодекса Республики Узбекистан об административном судопроизводстве (далее по тексту КоАС), ст.27 Гражданского процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее по тексту ГПК), ст.25 Экономического процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее по тексту ЭПК).

Административные правонарушения и преступления, связанные с интеллектуальной собственностью, рассматриваются судами по уголовным делам в установленном порядке. При этом ущерб, причиненный обладателям интеллектуальной собственности в результате административного правонарушения или преступления, может быть разрешен судами по уголовным делам ( ст.38 Кодекса об административной ответственности, ст.275 Уголовно-процессуального кодекса Республики Узбекистан).

5. Разъяснить, что требования касательно административных актов, действий (бездействия) административного органа по не рассмотрению заявлений о выдаче (регистрации) патентов (свидетельств) на объекты интеллектуальной собственности, отказу в выдаче патентов (свидетельств), продлению или отказу в продлении срока действия патентов (свидетельств), отказу в регистрации договоров о передаче другим лицам полностью или частично прав на объекты интеллектуальной собственности являются спорами, возникающими в сфере публично-правовых отношений и подведомственны административным судам.

Жалобы на решения Апелляционного совета уполномоченного государственного органа также подведомственны административным судам.

6. Обратить внимание судов, что в соответствии со ст.27 КоАС заявитель наряду с требованием о признании административного акта недействительным, действия (бездействия) должностного лица незаконным, вправе предъявить также требование о возмещении убытков, состоящих с этими требованиями в причинно-следственной связи.

В случае непредъявления заявителем требования о возмещении вреда, не лишает его права на обращение с данным требованием в суд по гражданским делам или экономический суд.

Требование о взыскании убытков, предусмотренных абзацем первым настоящего пункта, предъявленное в отдельном порядке, а также требования о взыскании не состоящих в причинно-следственной связи убытков или об их взыскании с иных лиц, не являющихся административными органами, рассматриваются судами по гражданским делам либо экономическими судами.

7. Суды должны учитывать, что требования о защите авторами и (или) правообладателями своих прав от любых нарушений участниками гражданско-правовых отношений, споры, вытекающие из лицензионного договора, договора о передаче другим лицам полностью или частично прав на объекты интеллектуальной собственности, и между авторами и (или) правообладателями, а также требования о взыскании ущерба, причиненного в результате использования объектов интеллектуальной собственности третьими лицами, о досрочном полном или частичном прекращении действия свидетельства на товарный знак разрешаются судами по гражданским делам или экономическими судами.

Дела о наследстве объектов интеллектуальной собственности и споры, связанные с некоторыми объектами интеллектуальной собственности, которые созданы в порядке выполнения служебных обязанностей или служебного задания (произведения, изобретения, полезные модели и промышленные образцы, селекционные достижения, топологии интегральных схем и т.д.), подведомственны судам по гражданским делам.

Исковое заявление уполномоченного государственного органа о взыскании штрафа с юридических лиц, нарушивших исключительные права в отношении некоторых объектов интеллектуальной собственности (изобретение, полезная модель, промышленные образцы, селекционное достижение, товарный знак, наименование места происхождения товара, фирменное наименование) подведомственно экономическим судам.

8. В ст.55 Конституции указано, что каждый имеет право на защиту своих прав и свобод всеми способами, не запрещенными законом. Каждому гарантирована судебная защита его прав и свобод, право обжалования в суд незаконных решений, действий и бездействия государственных органов и иных организаций, их должностных лиц.

В связи с этим обратить внимание судов, что если в законе и (или) в договоре не установлен обязательный порядок досудебного разрешения спора, нельзя возвратить или отказать в принятии искового заявления (заявления), а если исковое заявление (заявление) принято к производству, то оно не может быть оставлено без рассмотрения или производство по нему прекращено на основании несоблюдения вышеприведенного порядка.

9. Разъяснить судам, что согласно ст.27 ГК несовершеннолетние в возрасте от четырнадцати до восемнадцати лет вправе самостоятельно защищать в суде свои права автора произведения науки, литературы или искусства, изобретения или иного охраняемого законом результата своей интеллектуальной деятельности.

Общие вопросы

10. Под правовой охраной объектов интеллектуальной собственности понимается признание этих объектов в соответствии с законодательством и предоставление государством исключительных прав автору и (или) правообладателям, а также предоставление соответствующих возможностей для защиты интеллектуальной собственности.

Правовая охрана объектов интеллектуальной собственности возникает:

в связи с их созданием;

в результате предоставления правовой охраны уполномоченным государственным органом в случаях и порядке, предусмотренных ГК или иными законами ( ст.1032 ГК).

Правовая охрана может возникать в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан в случаях, предусмотренных законом (например, ст.ст.4 и 6 Закона «О товарных знаках, знаках обслуживания и наименованиях мест происхождения товаров», ст.4 Закона «О географических указаниях»).

11. Разъяснить судам, что правовая охрана следующих объектов интеллектуальной собственности возникает на основании фактов их создания:

произведения науки, литературы и искусства;

исполнения, фонограммы, передачи организаций эфирного или кабельного вещания;

программы для электронных вычислительных машин и базы данных;

нераскрытая информация, в том числе, секреты производства (ноу-хау).

Данные объекты считаются созданными с момента их выражения в устной, письменной или иной объективной форме, позволяющей принять их другими лицами, и с этого момента у автора и (или) правообладателя возникают личные неимущественные и (или) имущественные (исключительные) права, а также предоставляется правовая охрана.

Регистрация таких объектов (получение патента, свидетельства и т.д.) не требуется. Соответственно, следует обратить внимание судов на то, что, даже если в законодательстве содержится положение о добровольной регистрации данных объектов, несоблюдение его не препятствует реализации вышеуказанных прав, в силу технического характера регистрации.

В связи с этим суды при разрешении споров, возникающих из частноправовых или публично-правовых отношений, должны определять момент возникновения указанного права у автора или правообладателя.

12. Суды должны принять во внимание, что правовая охрана следующих видов объектов интеллектуальной собственности осуществляется на основе выданного охранного документа (свидетельства, патента и т.д.):

изобретения, полезные модели, промышленные образцы (на основании патентов);

селекционные достижения (на основании патента);

товарные знаки (на основании свидетельства или регистрации);

фирменные наименования (в результате внесения в реестр фирменных наименований);

наименование мест происхождения товаров (на основании свидетельства или регистрации);

географические указания (на основании свидетельства или регистрации).

Разъяснить судам, что использование третьими лицами общеизвестных слов в фирменных наименованиях своих товаров (услуг) не означает нарушения прав обладателя данного фирменного наименования.

При этом обратить внимание судов, что правовая охрана общеизвестного товарного знака (знака обслуживания) возникает на основании решения Апелляционного совета уполномоченного государственного органа, принятого в соответствии с законодательством.

13. Судам следует иметь в виду, что споры, возникающие в связи с правовой охраной нераскрытой информации, разрешаются с учетом особенностей, определенных главой 64 ГК, законами Республики Узбекистан « О коммерческой тайне » и «О государственной тайне».

14. Обратить внимание судов, что исключительное право на объекты интеллектуальной собственности является срочным, за исключением прав на нераскрытую информацию, фирменное наименование, общеизвестный товарный знак.

В связи с этим, при рассмотрении дел данной категории суды также должны определять, не истек ли срок правовой охраны.

15. Согласно законодательству, авторы результатов интеллектуальной деятельности имеют личные неимущественные и имущественные права на эти результаты ( ст.1033 ГК).

В случаях, предусмотренных законодательством, имущественные права могут принадлежать другим лицам (например, служебное произведение), а личные неимущественные права — не существовать (например, фонограмма, эфирное или кабельное вещание).

16. Судам следует учитывать, что при рассмотрении споров, связанных с личными неимущественными правами, под личными неимущественными правами понимаются права, не имеющие имущественного содержания, определяющие творческий статус создателя (автора) объекта, направленные на укрепление и защиту прав, вытекающих из этого статуса, бессрочные исключительные права, которые принадлежат только автору и не могут быть отчуждены.

Обратить внимание судов, что личные неимущественные права автора принадлежат ему независимо от видов, содержания и размера его имущественных прав, и такие права сохраняются даже в случае перехода имущественных прав другим лицам.

Поэтому сделки по переходу личных неимущественных прав другим лицам (например, когда автор отказывается от этого права по своей воле и передает его на основании соглашения или договора) являются ничтожными сделками в соответствии со статьей 116 ГК.

17. Под имущественными правами автора понимаются его права на использование результатов своей интеллектуальной деятельности, на передачу права использования другим лицам или на предоставление разрешения на их использование.

Исходя из этого, обратить внимание судов на необходимость правильного определения круга лиц, заинтересованных в окончательном исходе дела.

18. Разъяснить судам, что независимо от того, передал ли автор свои имущественные права другим лицам или нет, он вправе обратиться в суд в целях защиты своих личных неимущественных прав от любых нарушений (например, неуказание имени автора при издании произведения издательством, приобретшим исключительные права на него, нарушение прав на охрану репутации, чести и достоинства автора).

19. Согласно законодательству, права на средства индивидуализации отличаются от прав на результаты интеллектуальной деятельности, и обладателям этих средств принадлежат только имущественные права ( ст.1033 ГК).

20. На основании положений ст.1034 ГК разъяснить судам, что при переходе имущественных прав в полном объеме к другим лицам правообладатель отчуждает это право, и у третьих лиц возникают имущественные права на объект, а в случае частичной передачи за правообладателем сохраняется определенная часть этого права.

21. Обратить внимание, что договоры в отношении некоторых объектов интеллектуальной собственности (лицензионный договор, полная или частичная передача прав другому лицу), прямо предусмотренные законом, должны быть зарегистрированы в установленном порядке в уполномоченном государственном органе. Разъяснить судам, что при отсутствии такой процедуры, регистрация договора об интеллектуальной собственности (авторского договора, лицензионного договора об использовании фирменного наименования) не требуется.

22.Обратить внимание судов, что при переходе исключительных прав на объекты интеллектуальной собственности к нескольким наследникам эти права не могут быть разделены между ними в виде процентов или частей. В этом случае использование исключительных прав осуществляется наследниками совместно.

23. Судам следует учитывать наличие в законодательстве исключений в отношении перехода имущественных прав от правообладателей к другим лицам в отношении некоторых объектов интеллектуальной собственности (например, не допускается передача другим лицам права пользования наименованием места происхождения товаров, географическими указаниями, совершение сделок об их отчуждении или разрешение на их использование по лицензии другому лицу).

24. Суды должны учитывать, что защита прав интеллектуальной собственности может осуществляться общими и специальными способами.

Общий способ определен в ст.11 ГК, в связи с чем обратить внимание судов на то, что все способы защиты гражданских прав, определенные настоящей статьей, применяются и к защите прав в отношении объектов интеллектуальной собственности.

Специальные способы установлены в ст.ст.1040 и 1107 ГК, и в зависимости от вида материальных объектов, которыми нарушены исключительные права, могут быть приняты следующие меры:

изъятие материальных объектов, с помощью которых нарушены исключительные права, и материальных объектов, созданных в результате такого нарушения;

обязательная публикация о допущенном нарушении, с включением в нее сведений о том, кому принадлежит нарушенное право;

уничтожение лицом, неправомерно использующим товарный знак, изготовленных изображений товарного знака, удаление с товара или его упаковки незаконно используемого товарного знака или обозначения, сходного с ним до степени смешения, при невозможности выполнить эти требования — уничтожение соответствующего товара.

Также допускается осуществление защиты прав на объекты интеллектуальной собственности иными специальными способами, предусмотренными законом.

25. Обратить внимание судов, что согласно ст.14 ГК если лицо, нарушившее право, получило вследствие этого доходы, лицо, право которого нарушено, вправе требовать возмещения наряду с другими убытками упущенной выгоды в размере не меньшем, чем такие доходы.

Авторское право

26. К объектам авторского права относятся литературные произведения (литературно-художественные, научные, учебные, публицистические и т.п.); драматические и сценарные произведения; музыкальные произведения с текстом и без текста; музыкально-драматические произведения; хореографические произведения и пантомимы; аудиовизуальные произведения; произведения живописи, скульптуры, графики, дизайна и другие произведения изобразительного искусства; произведения декоративно-прикладного и сценографического искусства; произведения архитектуры, градостроительства и садово-паркового искусства; фотографические произведения и произведения, полученные способами, аналогичными фотографии; географические, геологические и другие карты, планы, эскизы и произведения, относящиеся к географии, топографии и другим наукам; программы для электронно — вычислительных машин (ЭВМ) всех видов, включая прикладные программы и операционные системы, а также иные произведения, соответствующие требованиям, установленным ст.1041 ГК ( ст.1042 ГК).

Разъяснить судам, что физическое лицо, создавшее произведение своим творческим трудом, считается автором, а лица, оказавшие ему техническую поддержку (набор текста, корректировка и т.д.), не признаются соавторами произведения.

27. Личные неимущественные права, перечисленные в ст.1051 ГК и ст.18 Закона «Об авторском праве и смежных правах» (право признаваться автором, право на авторское имя, право на обнародование, право на отзыв произведения, право на защиту репутации автора) неприкосновенны.

Судам следует учитывать, что личные неимущественные права автора не передаются по наследству. Однако, наследники автора или лицо, которому автор доверил защиту своих личных неимущественных прав, а также уполномоченный государственный орган в случае отсутствия наследников, вправе без каких-либо ограничений защищать эти права автора.

28. Следует обратить внимание на то, что согласно ст.1056 ГК и ст.19 Закона «Об авторском праве и смежных правах», в случае нарушения имущественных прав автора, они могут быть защищены автором и (или) правообладателем, их наследниками, организацией, управляющей имущественными правами на коллективной основе, а также уполномоченным государственным органом.

29. Суды должны учитывать, что авторское право распространяется как на обнародованные, так и на необнародованные произведения.

Под обнародованием произведения понимается осуществленное с согласия автора действие, которое впервые делает произведение доступным для всеобщего сведения путем его опубликования, публичного показа, публичного исполнения, передачи в эфир или иным способом.

Соответственно, необходимо иметь в виду, что независимо от того, являются ли объекты авторского права выпущенными (обнародованными, опубликованными) или не выпущенными в свет произведениями, они подлежат охране авторским правом.

Обратить внимание судов, что автор вправе отказаться (право на отзыв произведения) от ранее принятого решения об обнародовании, при условии возмещения лицам, получившим право на использование произведения, причиненного таким решением ущерба, включая упущенную выгоду.

Авторское право распространяется не только на произведение в целом, но и на его часть, если эта часть произведения является результатом творческой деятельности и может быть использована самостоятельно.

30. В соответствии со ст.1041 ГК, поскольку авторское право распространяется не на идеи, принципы, методы, процессы, системы, способы или концепции, а на форму их выражения, то для того, чтобы они стали объектом правовой охраны, произведение должно существовать объективно (например, сама идея создания картины не делает эту идею объектом охраны).

При этом выражение произведения в той или иной объективной форме находит отражение, как правило, в форме материального предмета (например, книги, статуи и т. д.). Соответственно, то, что научные, научно-публицистические произведения называются «концепцией», «системой», не означает, что они не являются объектом авторства.

Произведение может быть в письменной, устной, аудио — или видеозаписи, изобразительной, объемно-пространственной, электронной и других формах (например, произведение, созданное с помощью компьютерных программ или файлы, размещенные в социальных сетях).

31. Разъяснить судам, что исключительное право автора на объект остается за автором и в случае перехода права собственности на созданный материальный объект к другому лицу, то есть переход права собственности на материальный объект (например, книга, скульптуры, картины, рисунки), в котором выражено произведение, другому лицу не означает переход авторских прав этому лицу. В этом случае суды должны исходить из требований ст. 1038 ГК.

32. Суды при рассмотрении споров касательно авторских прав должны различать форму или форму и содержание произведений, являющихся объектами авторского права (например, музыкальные произведения — музыкальные ноты, произведения изобразительного искусства — линии, цвета). При этом разъяснить, что авторским правом охраняются только элементы формы или формы и содержания произведения вместе взятые, а элемент содержания сам по себе законом не охраняется.

33. В связи с тем, что в большинстве случаев для определения формы или формы и содержания произведения требуются специальные знания, суды при разрешении дел данной категории по необходимости должны получать мнение специалиста, обладающего специальными знаниями, или назначить экспертизу для определения формы или формы и содержания произведения.

Например, при возникновении спора о взаимном сходстве музыки, определяется идентичность формы и звучания (ноты и их расположение) обоих музыкальных произведений.

34. Согласно законодательству, под производными произведениями понимаются переводы, разработки, аннотации, рефераты, рецензии, комментарии, инсценировки, аранжировки, упрощения и иные обработки произведений науки, литературы и искусства.

Такие произведения создаются в результате обработки произведений науки, литературы, искусства, являющихся результатами творческой деятельности другого автора, или произведений народного творчества, а также в результате их перевода, собирания и иного способа обобщения.

При рассмотрении судами споров о производных произведениях, если производное произведение создано в результате переработки другого произведения, следует выяснить, соблюдались ли права на переработанное произведение. При этом соблюдением прав на переработанное произведение считается письменное согласие автора и (или) правообладателя либо заключение авторского договора.

35. Автору производного произведения принадлежат авторские права на переработку произведения науки, литературы и искусства, выполненную указанным автором. Авторское право на производное произведение регулируется ст.1048 ГК, ст.13 Закона «Об авторском праве и смежных правах».

36. Сборники (энциклопедии, антологии, базы данных) и другие произведения, представляющие собой по подбору или расположению материалов результат творческого труда, являются составными произведениями.

Автору (составителю) составного произведения принадлежат авторские права на подбор или размещение произведенных указанным автором материалов, представляющих собой результат творческого труда.

При рассмотрении судами споров касательно составных произведений, если составное произведение создано на основе других произведений, следует установить соблюдены ли права на каждое из произведений, входящих в составное произведение. При этом, соблюдением прав на произведения, входящие в составное произведение, считается письменное согласие соответствующего автора и (или) правообладателя либо заключение авторского договора.

37. Обратить внимание судов на возможность ограничения исключительных прав автора и иных лиц на использование произведения в случаях, предусмотренных в ст.1060 ГК, ст.ст.25 — 33 Закона «Об авторском праве и смежные права» или других законах.

Соответственно, обратить внимание на необходимость получения судами мнения специалиста или назначения экспертизы в целях правильного установления факта нанесения ущерба нормальному использованию произведения и необоснованного ущемления законных интересов автора.

38. Учитывая срочный характер имущественных прав автора, суды должны применять такие сроки на основании главы 60 ( ст.1065 ) ГК и Закона «Об авторском праве и смежных правах» ( ст.35 ).

39. На основании требований ст.1062 ГК разъяснить судам, что если произведение создано в процессе работы или с использованием имущества работодателя, но создано не в рамках выполнения служебных обязанностей или в порядке служебного поручения, оно не считается служебным произведением.

Товарный знак (знак обслуживания)

40. Разъяснить, что требование владельца товарного знака относительно защиты права на товарный знак не может быть отклонено на основании доказательств второй стороны касательно незаконности его регистрации, пока свидетельство на этот товарный знак не признано недействительным или срок его действия не окончен (не прекращен).

41. Суды при разрешении дел о досрочном прекращении действия свидетельства на товарный знак в связи с неиспользованием товарного знака, должны проверить использование товарного знака в соответствии с требованиями ст.27 Закона «О товарных знаках, знаках обслуживания и наименованиях мест происхождения товаров». В данном случае, при определении причин неиспользования товарного знака должны быть приняты во внимание обстоятельства, не зависящие от правообладателя, или злоупотребление правом и другие.

При рассмотрении дел о досрочном прекращении действия свидетельства на товарный знак спор разрешается в пределах исковых требований путем проверки факта использования каждого товара или услуги в классе (классах) и (или) рубрике (рубриках).

Разъяснить судам, что применение товарного знака на этикетках, упаковках товаров, находящихся в гражданском обороте, в документации, связанной с введением товаров в гражданский оборот, и в доменном имени также может быть признано использованием товарного знака.

42. Разъяснить, что использование товарного знака третьими лицами со дня подачи заявки на его регистрацию уполномоченному государственному органу до дня его государственной регистрации не считается нарушением прав заявителя на знак, за исключением случаев недобросовестной конкуренции.

43. При рассмотрении дел о нарушении прав на товарный знак и прекращении незаконного использования доменного имени в качестве меры по обеспечению иска Администратору может быть запрещено совершать любые действия, направленные на аннулирование доменного имени, в том числе, передачу прав на управление доменным именем другому лицу, смену регистратора и другие действия.

44. Разъяснить судам, что тождественность товарных знаков, степень сходства и влияющие на его охраноспособность другие признаки определяются на основании ст.10 Закона «О товарных знаках, знаках обслуживания и наименованиях мест происхождения товаров» и «Административного регламента оказания государственной услуги по регистрации товарных знаков и знаков обслуживания», утвержденного постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 19 сентября 2023 года № 480.

При наличии соответствующих доказательств суд при определении противоречий между товарным знаком и спорным обозначением может принять во внимание следующее:

использование товарного знака правообладателем для видов товаров (услуг) класса (классов), указанных в свидетельстве на товарный знак;

объем (территория) и продолжительность использования товарного знака правообладателем;

узнаваемость товарного знака, степень ее известности и популярности;

степень удовлетворенности потребителей товаром (в зависимости от категории товаров и их цены).

При определении смешения могут быть приняты во внимание доказательства явного смешения представленного лицами, участвующими в деле, знака и товарного знака, в том числе, могут быть учтены проведенные опросы среди потребителей касательно соответствующих товаров.

45. Судам принять во внимание, что, согласно ст.1107 1 ГК, если товар с обозначением товарным знаком был введен правообладателем в гражданский оборот законным путем, то осуществление последующего оборота данного товара не считается нарушением исключительных прав правообладателя.

Право на промышленную собственность

46. Обратить внимание судов, что права на промышленную собственность охраняются только в случае выдачи патента в соответствии со ст.1082 ГК.

47. Суды при рассмотрении споров об авторстве (соавторстве) изобретения, полезной модели или промышленного образца должны определять характер участия каждого лица, претендующего на авторство, в создании технических решений, художественно-конструкторских решений.

Если единое (одно) техническое решение или художественно-конструкторское решение создано в результате творческого труда нескольких лиц, то они признаются авторами данного объекта интеллектуальной собственности.

В соавторстве не имеет значения выполнение работы вместе или по отдельности, а также степень творческого вклада. Главным является наличие такого вклада.

48. Разъяснить судам, что для того, чтобы лицо считалось автором (соавтором) изобретения, полезной модели или промышленного образца, оно должно своим творческим трудом участвовать в создании объекта промышленной собственности. Под созданием обозначается творческая деятельность.

Соответственно, обратить внимание на то, что лица, не внесшие личного творческого вклада в создание изобретения, полезной модели или промышленного образца, а лишь оказавшие автору техническую, организационную или материальную поддержку либо содействовавшие в оформлении и использовании прав на объект промышленной собственности, авторами не признаются.

49. При оспаривании отказа в выдаче патента на объекты промышленной собственности, проверка условий патентоспособности осуществляется на основании ст.ст.6 — 8 Закона «Об изобретениях, полезных моделях и промышленных образцах» и иных актов законодательства.

50. Согласно законодательству, если несколько лиц самостоятельно создали объект промышленной собственности, право на получение патента принадлежит лицу, впервые подавшему заявку на выдачу патента в уполномоченный государственный орган.

Если патент на изобретение, полезную модель или промышленный образец получен в результате противоправного заимствования, то автор (соавтор) имеет право оспаривать выдачу патента либо потребовать передачи ему патента, как патентообладателю, в суде по гражданским делам.

В связи с этим, при рассмотрении таких споров необходимо установить, кто является автором изобретения, полезной модели или промышленного образца, имеет ли место факт противоправного заимствования (например, кража, обман, принуждение, запугивание и т.д.).

Лицо может доказать принадлежность объекта промышленной собственности рукописными копиями, свидетельствующими об их создании, иными доказательствами, подтверждающими его первое создание и (или) его использование.

51. Разъяснить судам, что если в продукте (изделии) использовалось каждое обозначение, включенное в независимый пункт формулы изобретения, полезной модели или связанное с ним обозначение, то этот продукт (изделие) считается изготовленным с использованием запатентованного изобретения, полезной модели, а способ, охраняемый патентом на изобретение — примененным.

52. Разъяснить судам, что если имеются два патента с разными датами приоритета, выданные на одинаковые изобретения, полезные модели и промышленные образцы или на изобретения, отличающиеся только эквивалентными обозначениями, то действия патентообладателя по использованию патента с более поздней датой приоритета не рассматривается как нарушение патента с более ранней датой приоритета до тех пор, пока патент с более поздней датой приоритета не будет признан недействительным.

53. Согласно законодательству, любое юридическое или физическое лицо, которое до установленной даты приоритета объекта промышленной собственности использовало созданное независимо от его автора тождественное решение или сделало необходимые к этому приготовления, сохраняет право на дальнейшее его безвозмездное использование без расширения объема производства.

В связи с этим под расширением объема производства понимается количественное изменение объема последующего произведенного продукта (штуки, килограммы, метры и другие) по сравнению с объемом использования до даты приоритета объекта промышленной собственности, а также расширение объема выпуска в других формах.

Любое расширение объема использования запатентованного объекта промышленной собственности лицом, первоначально использующим его, создает необходимость получения разрешения патентообладателя.

Право преждепользования возникает по основаниям, установленным законодательством.

54. При возникновении спора между работником и работодателем по поводу создания определенного изобретения, полезной модели или промышленного образца в связи с выполнением служебных обязанностей или конкретного служебного поручения, полученного от работодателя, суды должны учитывать содержание трудовых обязанностей работника, наличие или отсутствие конкретного поручения, полученного от работодателя.

Заключительные положения

55. Суды в результате рассмотрения споров, возникающих в сфере интеллектуальной собственности, должны реагировать на каждый случай нарушения законодательства.

56. Суд Республики Каракалпакстан, суды областей и города Ташкента, Административный суд Республики Каракалпакстан, административные суды областей и города Ташкента должны регулярно обобщать судебную практику по применению законодательства в сфере интеллектуальной собственности и принимать меры по недопущению судебных ошибок при рассмотрении дел данной категории.

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда Н. ХАКИМОВА

г. Ташкент,

23 июня 2023 г.,

№ 19

lex.uz