UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

МИЛЛИЙ ҲАРАКАТЛАР РЕЖАСИ

«ЙЎЛ ХАРИТАСИ»

ТАРКИБИ

Иқлим ўзгариши ва табиий офатлар хавфига нисбатан миллий ҳаракатлар режасини ишлаб чиқиш ҳамда самарали амалга оширишни ташкил этиш тўғрисида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «2030 йилгача Ўзбекистон Республикасининг «яшил» иқтисодиётга ўтишига қаратилган ислоҳотлар самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида» 2022 йил 2 декабрдаги ПҚ-436-сон қарори ижросини таъминлаш, шунингдек, табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича чора-тадбирлар самарадорлигини ошириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 2 декабрдаги ПҚ-436-сон қарори билан тасдиқланган 2030 йилгача Ўзбекистон Республикасида «яшил» иқтисодиётга ўтиш ва «яшил» ўсишни таъминлаш бўйича ҳаракатлар режасининг 10-бандида иқлим ўзгариши ва табиий офатлар хавфига нисбатан миллий жавоб чораларини ишлаб чиқиш ва амалга оширишнинг самарали норматив-ҳуқуқий ва институционал базасини мустаҳкамлаш назарда тутилганлиги маълумот учун қабул қилинсин.

2. Қуйидагилар:

2023 — 2030 йилларда табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича Ўзбекистон Республикасининг миллий ҳаракатлар режаси (кейинги ўринларда — Миллий ҳаракатлар режаси) 1-иловага мувофиқ;

2023 — 2030 йилларда табиий офатлар ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича Ўзбекистон Республикасининг миллий ҳаракатлар режасини амалга ошириш бўйича «йўл харитаси» (кейинги ўринларда — «йўл харитаси») 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

3. Қуйидагилар Миллий ҳаракатлар режасини амалга ошириш доирасида устувор йўналишлар этиб белгилансин:

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишнинг ташкилий-ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш;

аҳолининг табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш борасидаги билим ва тажрибаларини шакллантириш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш тадбирларини молиялаштиришни ташкил этиш;

табиий офатлар рўй берганда ҳаракат қилишга тайёрлик даражасини ошириш.

4. Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича ҳаракатларни мувофиқлаштирувчи идоралараро кенгаш (кейинги ўринларда — Кенгаш) 3-иловага мувофиқ таркибда тузилсин.

Қуйидагилар Кенгашнинг асосий вазифалари этиб белгилансин:

Миллий ҳаракатлар режаси ва «йўл харитаси»да белгиланган чора-тадбирларнинг тўлиқ ҳажмда бажарилишини таъминлаш, шунингдек, уларнинг ўз вақтида бажарилиши устидан назорат ўрнатиш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича вазирлик ва идораларнинг фаолиятини мувофиқлаштириш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишнинг ташкилий-ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқиш ва уларнинг ижроси самарадорлигини ошириш;

ҳар чоракда вазирлик ва идоралар раҳбарларининг табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича режалаштирилган чора-тадбирлар бажарилиши тўғрисидаги ҳисоботларини эшитиб бориш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш тадбирларини молиялаштириш чораларини кўриш.

5. Белгилансинки:

Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги «Яшил трансформация ва иқлим ўзгаришига мослашиш миллий маркази» давлат муассасаси Кенгашнинг ишчи органи ҳисобланади;

тасдиқланган Миллий ҳаракатлар режаси ва «йўл харитаси»да назарда тутилган функциялар давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар, вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, халқаро молия институтлари маблағлари, шунингдек, қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан амалга оширилади.

6. Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги Рақамли технологиялар вазирлиги ҳамда манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда 2024 йил 1 январга қадар Экология жамғармаси ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш соҳасида илмий-тадқиқотларнинг натижалари, мониторинг, прогноз ва бошқа маълумотларнинг ягона электрон платформасини ишга тушириш чораларини кўрсин.

7. Мазкур қарорда белгиланган чора-тадбирларнинг сифатли ҳамда ўз вақтида бажарилишини мувофиқлаштириш ва мониторинг қилишнинг қуйидаги тартиби белгилансин:

вазирлик ва идоралар — ҳар чорак якуни бўйича кейинги ойнинг 5-санасига қадар Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигига Миллий ҳаракатлар режаси ҳамда «йўл харитаси»да назарда тутилган чора-тадбирларни амалга ошириш ҳолати тўғрисида ҳисобот тақдим этади;

Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳар чоракда ҳисобот чорагидан кейинги ойнинг 15-санасига қадар умумлашган таҳлилий маълумотларни Кенгашга киритади;

Кенгаш ҳар чорак якуни бўйича кейинги ойнинг 25-санасига қадар амалга оширилган ишлар тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига ҳисобот тақдим этади.

8. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари А.Ж. Раматов, Ўзбекистон Республикаси экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири А.А. Абдуҳакимов ҳамда Ўзбекистон Республикаси фавқулодда вазиятлар вазири А.Ҳ. Кулдашев зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 11 августдаги 362-сон қарорига 1-ИЛОВА

2023 — 2030 йилларда табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича Ўзбекистон Республикасининг

1-боб. Умумий маълумот

1. Ўзбекистон география нуқтаи назаридан тоғ тизимлари, йирик чўл, яйловлар ва қир-адирларни ўз ичига олган минтақа ҳисобланади. Иқлими кескин континентал, кеча-кундузги ва фасллар ҳароратининг катта амплитудаси, юқори қуёш радиацияси ва нисбатан паст намлик билан тавсифланади.

2. Республиканинг жойлашуви ва иқлимига кўра ҳудудларида қуйидаги табиий офатлар кузатилиши мумкин:

геологик офатлар (зилзила, ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар);

метеорологик офатлар (кучли шамол, кучли жала, дўл, қор кўчкиси, қурғоқчилик);

гидрологик офатлар (сел, сув тошқинлари);

табиий ёнғинлар (дашт ва ўрмон ёнғинлари).

3. Республиканинг катта қисми сезиларли даражада иқлим ўзгариши таъсири доирасида бўлиб, иқлим ўзгариши ва унинг оқибатлари ижтимоий-иқтисодий ривожланишга, одамларнинг турмуш тарзи ва соғлиғига, шунингдек, иқтисодий объектларнинг барқарор фаолият олиб боришига ўз салбий таъсирини кўрсатмоқда.

Сўнгги йилларда иқлим ўзгариши оқибатида республика ҳудудида табиий офатлар сони сезиларли даражада ошди. Табиий офатларнинг ўртача сони 2001-2010 йилларда — 115 та ҳолат, 2011-2022 йилларда — 126 та ҳолатни ташкил этган.

Уларнинг 46 фоизи зилзилалар, 27 фоизи селлар, 13,5 фоизи ер кўчкилари, 8,7 фоизи кучли шамоллар, 2,4 фоизи сув тошқинлари, 1,6 фоизи табиий ёнғинлар, 0,8 фоизи қор кўчкилари ва бошқалар ҳиссасига тўғри келган.

4. Глобал иқлим ўзгариши билан боғлиқ кузатилаётган вазият сабабли республикада иқлим ўзгаришига мослашув чораларини кўриш ва табиий офатлар билан боғлиқ йўқотишларни камайтириш долзарб вазифа бўлиб қолмоқда.

2-боб. Ўзбекистон ҳудудида рўй бериши мумкин бўлган табиий офатлар хавфи ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишдаги асосий муаммолар

1-§. Зилзилалар

5. Республикада 12 баллик халқаро МСК-64 шкаласи (Медведев-Шпонхойер-Карни) бўйича интенсивлиги 7 балл ва ундан юқори бўлган зилзилалар содир бўлиш хавфи мавжуд. Марказий Осиё давлатларининг бир қатор сейсмологик хизматлари ҳар йили турли жадалликдаги 3 000 га яқин ер ости силкинишларини қайд этади.

6. Кучли зилзилаларда энг кўп зарар кўрадиган уй-жой сектори, хизмат кўрсатиш, иқтисодиёт, саноат ва савдо соҳалари бўлиб, уларнинг аксарияти шаҳарлар ва йирик аҳоли пунктларида жойлашган.

7. Ўзбекистон аҳолисининг қарийб 70 фоизи сейсмик фаол зоналарда истиқомат қилади. Кўплаб бинолар, айниқса, якка тартибдаги уйлар қурилиш норма ва қоидаларини ҳисобга олмаган ҳолда қурилганлиги сабабли уй-жой қурилиши объектларининг 70 фоизи сейсмик барқарор эмас.

8. Зилзиланинг иккиламчи таъсири ҳалокатли бўлиши ва бошқа хавфларни келтириб чиқариши ёки тезлаштириши эҳтимоли юқори.

Зилзиланинг иккиламчи таъсирининг аксарияти (тўғонларнинг бузилиши, баланд тоғлардаги кўлларнинг тошиб кетиши натижасида юзага келадиган сув тошқинлари ва сел орқали заҳарли моддаларнинг тарқалиши) жиддий трансчегаравий оқибатларга олиб келиши мумкин.

2-§. Ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар

9. Ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар асосан тоғли ва тоғолди ҳудудларга хос бўлиб, табиий офатларнинг кенг тарқалган турларидан бири ҳисобланади.

Улар қияликларнинг тиклиги ошиши, сейсмик ҳодисалар, метеорологик ва гидрологик ўзгаришлар, шунингдек, турли антропоген жараёнлар ҳисобига ҳаракатга тушади. Ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар тез-тез тоғолди ва тоғли ҳудудларда денгиз сатҳидан 1000-2400 метр баландликда, 15 даража ва ундан ортиқ бўлган қияликларда содир бўлади.

10. Ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар аҳоли турар жойлари ва хўжаликлари, бинолар, транспорт коммуникациялари, ҳаёт маромини таъминловчи ва муҳандислик иншоотлари, каналлар, электр узатиш линиялари ва бошқа муҳим объектларни вайрон қилиш ҳамда кўмиб юбориши эҳтимоли билан ҳам хавфли ҳисобланади.

11. Ер ва тош кўчкилари, ўпирилиш жараёнларининг ривожланиши аҳоли яшаш пунктлари, соғломлаштириш мажмуалари, автомобиль ва темир йўл участкалари, тоғ-кон, гидротехник ва бошқа турдаги объектларга хавф солиши мумкин.

3-§. Кучли шамоллар

12. Ўзбекистонда сўнгги йилларда кучли шамоллар асосан республиканинг шимоли-ғарбий ва жануби-ғарбий ҳудудларида кузатилиб, шамол тезлиги 25 — 27 м/с, баъзи ҳолларда 27 — 40 м/с ташкил этган ҳолда, мамлакат иқлимига хос бўлмаган талафотли бўрон ва довуллар кузатилмоқда.

13. Кучли шамоллар уйларнинг том қисмлари кўчириб ташланиши, дарахтлар қулаши, электр таъминоти устунларининг ағдарилиши ва ушбу ҳодисалар билан боғлиқ равишда одамларнинг ҳалок бўлиши ва жароҳат олишлари, шунингдек, электр таъминотидаги узилишлар, муҳандислик иншоотлари ва ҳаёт маромини таъминлаш тизимларининг вайрон бўлиши каби оқибатларга олиб келмоқда.

2020 йилда Бухоро вилоятида кузатилган 40 м/с тезликда эсган (соатига 144 км — Бофорт шкаласи бўйича бўрон) кучли шамол бир кишининг ҳалок бўлишига, 40 нафарга яқин инсонларнинг жароҳатланишига, 5 000 дан ортиқ объектларнинг том қисми шикастланишига ҳамда 42 минг туп йирик дарахтларнинг нобуд бўлишига ва шикастланишига сабаб бўлди.

Шунингдек, бинолар ва дарахтлар остида қолган 415 та транспорт воситаларига жиддий зарар етиб, кўп миқдорда қишлоқ хўжалиги экинлари нобуд бўлди ва 10 миллион АҚШ долларига яқин моддий зарар етди.

4-§. Кучли жала, дўл

14. Кучли жала ёғиши республика иқлими учун хос метеорологик ҳодиса бўлиб, ёғингарчилик миқдори 1 соат ва ундан кам вақт ичида 15 мм ва ундан кўп миқдорни ташкил этганда юзага келади.

15. Кучли жала ва дўл сел, тошқин сувларини ҳосил қилиши билан хавфли ҳисобланади. Кучли жала ва дўл қишлоқ хўжалиги экинлари, мевали дарахтлар ва экин майдонларига жиддий зарар етказади.

16. Иқлим ўзгариши натижасида тез-тез кузатилаётган кучли жала ва дўл шаҳарларда ирригация ва оқова тизимларининг талабга жавоб бермаслиги сабабли кўплаб сув тошқинларига олиб келмоқда.

5-§. Қор кўчкиси

17. Қор кўчкиси одамларнинг иқтисодий, рекреацион, спорт ёки бошқа фаолиятига, шунингдек, қор кўчкиси хавфи мавжуд зоналарда жойлашган аҳоли пунктлари, санаторий, курорт, спорт, саноат мажмуалари, инфратузилма ва бошқа объектларга хавф туғдиради.

18. Қор кўчкиси асосан қор кўп тўпланган йилларда қиш ва баҳор ойларида кузатилади.

19. Ўзбекистон ҳудудида қор кўчкиси хавфини ўрганиш даражаси бир хил эмас. Қор кўчкисининг юзага келиши, унинг тарқалиш шароитлари маълум бўлган жойлар билан бир қаторда етарли даражада ўрганилмаган жойлар ҳам мавжуд. Сўнгги йилларда олиб борилган ярим стационар ва аэровизуал кузатувлар натижалари маълум ҳудудларда қор кўчкиси фаоллашишини кўрсатмоқда.

20. Республикада қор кўчкиси хавфини мониторинг қилиш учун 18 та қор кўчкиси кузатув пунктлари мавжуд.

6-§. Қурғоқчилик

21. Қурғоқчилик узоқ вақт давомида юқори ҳаво ҳарорати ва ёғингарчилик миқдорининг камлиги натижасида юзага келади. Сўнгги йилларда қурғоқчилик кузатилиши жадаллашиб, жанубий иссиқ иқлим шароити республиканинг шимоли-шарқий минтақасига силжиши кузатилмоқда.

22. Қурғоқчилик озиқ-овқат хавфсизлигига салбий таъсир кўрсатувчи, аҳоли саломатлигининг ёмонлашуви, биохилма-хилликнинг йўқолиши, ҳудудларнинг саҳролашиши, экологиянинг ёмонлашуви, иқлим ўзгаришига чидамлиликнинг пасайиши, мажбурий миграция каби ижтимоий ва экологик муаммоларни келтириб чиқарувчи табиий офат ҳисобланади.

23. Ҳозирги вақтда республика ҳудудининг 70 фоизи ёки 31,4 млн. гектар майдони табиий шўрланиш, ҳаракатланувчи қумларнинг ёйилиши, чанг бўронлари ва гармсел шамоллари эсувчи қурғоқчил ҳамда ярим қурғоқчил ерлардан ташкил топган.

Орол денгизининг қуриши натижасида Оролқум деб ном олган янги саҳро пайдо бўлиб, ҳозирда 6 млн. гектарга яқин майдонни қамраб олди. Оролбўйи ҳудудидаги 2 млн. гектар майдонда ерларнинг саҳролашиши ва деградацияси кузатилмоқда.

24. Глобал иқлим исиши, сув ресурсларининг тобора камайиб бориши, қўшни давлатлар томонидан трансчегаравий дарёларда турли гидротехника иншоотлари қурилиши, сув сарфининг ошиши ва сувдан нооқилона фойдаланиш каби омиллар қурғоқчилик хавфини янада ошириб бормоқда.

7-§. Сел, сув тошқинлари

25. Сел, сув тошқинлари хавфлилик даражаси юқори бўлиб, республиканинг тоғли ва тоғолди ҳудудларида, Амударё ва Сирдарё ҳавзаларида кўп кузатиладиган табиий офатлар ҳисобланади.

Кўпинча сел оқимлари қўшни давлатлар — Қирғизистон ва Тожикистон ҳудудларида ҳосил бўлиши сабабли сел оқимлари трансчегаравий ҳам бўлиши мумкин.

26. Сел, сув тошқинлари оқибатида турар жойлар, ижтимоий соҳа ва аҳолининг ҳаёт маромини таъминлаш объектлари, инфратузилмалар, муҳандислик, ҳимоя, ирригация иншоотларининг вайрон бўлиши, уларнинг тошқин сувлари ва лой остида қолиб кетиши, дарё ўзанларининг ўзгариши ва ҳудудлар санитария-гигиена ҳолатининг ёмонлашуви асосий таҳдидлар ҳисобланади.

27. Сўнгги ўн йилда сел, сув тошқинлари сони кескин ортди ва ушбу даврда Ўзбекистоннинг барча ҳудудларида 650 тадан ортиқ сел, сув тошқинлари кузатилиб, сўнгги беш йил ичида шу каби ҳолатлар сони 141 тага ошган.

28. Амударё ва Сирдарё ҳавзаларида юзага келган мавсумий тошқинлар сув сатҳининг кўтарилишига, дарёлар ўзанлари ўзгаришига, қирғоқларнинг емирилишига олиб келиб, аҳоли пунктлари ва экин майдонларини сув босишига (сув тошқинларига) сабаб бўлади.

29. Қор ва музликларнинг жадал эриши натижасида ҳосил бўладиган кўп миқдордаги сувлар, дамбалар ва музли кўллар тўғонларининг эҳтимолий ўпирилиши, қўшни давлатлар томонидан йирик сув омборларидан сувнинг чиқариб юборилиши, дарёлардаги музларнинг механик эритилиши оқибатида дарё ўзанларининг ўзгариши, сув сатҳининг кўтарилиши ва қирғоқларнинг ювилиши ҳудудлардаги аҳоли пунктлари ва экин майдонларини сув босиш хавфини юзага келтирмоқда.

8-§. Табиий ёнғинлар

30. Республикада ўрмон фонди майдони 11 858 130 гектарни ташкил этади.

31. Ҳар йили республикада 4 тадан 16 тагача ўрмон ёнғинлари қайд этилиб, ёнғинлар экология ва атроф-муҳитга салбий таъсир кўрсатиши билан бир қаторда аҳоли яшаш пунктларига ва экин майдонларига тарқалган тақдирда, жиддий иқтисодий-ижтимоий оқибатларга олиб келиши мумкин.

32. Сўнгги олти йилда ўрмонларда 46 та ёнғин юз берган бўлса, 2021 йилда Жиззах вилоятининг Зомин туманидаги ўрмонзорларнинг 80 гектарга яқин майдонида, Сирдарё вилоятидаги ўрмон-овчилик хўжалигининг 140 гектардан ортиқ майдонида ҳамда Қорақалпоғистон Республикасидаги қўриқхона ҳудудига кирувчи тўқайзорнинг 35 гектар майдонида йирик табиий ёнғинлар содир бўлди.

33. Ўрмон ёнғинлари ва иқлим ўзгариши бир-бири билан чамбарчас боғлиқ жараён ҳисобланиб, қурғоқчилик, юқори ҳарорат, нисбий паст намлик, чақмоқлар ва кучли шамол ёнғинлар келиб чиқиш хавфини кескин оширади.

34. Ўрмон ёнғинлари юзага келишининг асосий сабабларидан бири инсон омили бўлсада, яшин тушиши оқибатида юзага келувчи ёнғинлар янада жиддийроқ оқибатларни келтириб чиқаради.

9-§. Табиий офатлар билан боғлиқ техноген хусусиятга эга хавфлар

35. Табиий офатлар оқибатида гидротехника иншоотларида юзага келадиган авариялар инсонлар соғлиги, ҳаёти, мол-мулкига ва атроф муҳитга жиддий хавф туғдиради.

36. Тошқин сувлари гидротехника иншоотларининг турғунлигига салбий таъсир кўрсатиб, улардаги максимал сув сарфининг кескин ошишига сабаб бўлади.

Сув сарфининг кескин ошиши сув ташловчи иншоотларнинг ўтказувчанлигига салбий таъсир кўрсатиб, иншоотнинг бузилишига, гидротехника иншооти юқори бьефининг (ЮБС) сатҳлари кўтарилишига, тўсувчи иншоотларнинг устидан сув қуйилиши ва гидродинамик аварияларга олиб келиши мумкин.

37. Сув иншоотлари, қияликлар ва қирғоқлар ҳамда гидротехника иншоотининг маҳкамланадиган элементлари муз юкланиш чегарасига эга бўлиб, ҳалокатли муз ҳодисалари оқибатида бундай юкланишлар ортиб кетиши иншоотнинг бузилишига ва ювилиб кетишига олиб келиши мумкин.

38. Кучли шамоллар (довуллар, бўронлар) гидротехника иншоотлари, хусусан, сув омборлари учун хавф тугдирувчи таҳдидлар қаторига кириб, сув омборида пўртана тўлқинларини ҳосил қилади ва улар таъсирида босимни ушлаб турувчи қияликлар, қирғоқлар ва маҳкамловчи элементларнинг мустаҳкамлигига хавф солади.

39. Ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар сув омборларининг юқори бьефида цунамисимон тўлқинлар ҳосил бўлишига ва оқибатда тўғоннинг устки қисмидан сувнинг тошиб чиқишига ҳамда уларнинг бузилишига олиб келиши мумкин.

40. Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш борасидаги асосий муаммолар қуйидагилардан иборат:

йиллар давомида рўй берган табиий офатларни баҳолаш натижалари ва прогноз маълумотлари асосида табиий офатлар хавфини эрта аниқлаш, табиий офатлар хавфи ёки содир бўлганлиги тўғрисида хабар бериш ва маълумот етказиш тизимларининг такомиллашмаганлиги, табиий офатлар хавфи тўғрисида маълумот алмашиш бўйича миллий ва маҳаллий даражадаги маълумотлар базасининг яратилмаганлиги;

табиий офатлар хавфини баҳолашнинг замонавий услублари ишлаб чиқилмаганлиги ва таҳдидларни тор доирада баҳолаш амалиётининг сақланиб қолаётганлиги;

маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг табиий офатлар хавфи бўйича ер хусусиятлари ҳисобланган эҳтимолий таҳдидлар частотаси, таҳдид хариталари кабилар тўғрисида янгиланган маълумотларни олиш имкониятининг чекланганлиги. Аҳоли пунктларини қуриш ва ҳудудларни ривожлантиришда табиий офатлар хавфининг етарли даражада инобатга олинмаслиги;

аҳоли орасида хавфсизлик маданиятини тарғиб қилиш ва аҳолини табиий офатлар билан боғлиқ фавқулодда вазиятларда тўғри ҳаракат қилишга тайёрлаш ишларининг етарли даражада олиб борилмаслиги;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишга қаратилган тадбирларни амалга оширишда табиий офатлар хавфи таъсирига учраш эҳтимоли юқори бўлган ва бошқа заиф ижтимоий гуруҳларнинг тўлиқ инобатга олинмаслиги;

табиий офатлар хавфидан суғурталаш ва ушбу йўналишдаги ички инвестицияларни рағбатлантириш чоралари ва амалий механизмларининг суст ривожланганлиги.

3-боб. Миллий ҳаракатлар режасининг мақсади, устувор йўналишлари ва вазифалари

41. Миллий ҳаракатлар режасининг мақсади — табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича комплекс чора-тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга оширишдан иборат.

42. Қуйидагилар Миллий ҳаракатлар режасини амалга ошириш доирасида устувор йўналишлар ҳисобланади:

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишнинг ташкилий-ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш борасидаги билим ва тажрибаларни шакллантириш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш тадбирларини молиялаштиришни ташкил этиш;

табиий офатлар юз берганда, ҳаракат қилишга тайёрлик даражасини ошириш.

43. Қуйидагилар Миллий ҳаракатлар режасини амалга ошириш доирасидаги вазифалар ҳисобланади:

а) табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишнинг ташкилий-ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш бўйича:

янги қонунчилик нормаларини ишлаб чиқиш ва табиий офатлар хавфи ва иқлим ўзгаришини инобатга олган ҳолда, мавжуд норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга ўзгартиришлар киритиш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш юзасидан режалар, республика ва маҳаллий стратегияларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш борасидаги профилактик тадбирларни самарали ташкил этиш;

маҳаллий даражада табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш масалаларида маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг иштирокини кенгайтириш ва жавобгарлигини кучайтириш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишда манфаатдор томонлар ўртасида ҳамкорликни ривожлантириш;

б) табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш борасидаги билим ва тажрибаларни шакллантириш бўйича:

табиий офатлар хавфини аниқлаш ва баҳолаш, прогноз материалларини тайёрлаш, замонавий геоахборот технологиялари асосида маълумотлар базасини юритиш;

табиий офатлар етказиши мумкин бўлган зарарни баҳолашнинг методологик асосларини ишлаб чиқиш;

давлат бошқаруви органлари мансабдор шахслари ва аҳолининг барча қатламларининг табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш масалалари бўйича маълумотга эгалиги ва хабардорлик даражасини ошириш, шунингдек, уларга билим бериш ва ўқитиш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш масалалари бўйича аҳолини ўқитиш, соҳа учун профессионал кадрларни тайёрлаш дастурларини янада такомиллаштиришга кўмаклашиш;

жамоат ташкилотлари ва нодавлат ташкилотлар орқали табиий офатлар хавфи тўғрисидаги ахборотни тарқатиш мақсадида фуқаролар ўртасида ўзаро ҳамкорликни яхшилаш;

в) табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш тадбирларини молиялаштириш бўйича:

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишга оид тадбирларга давлат инвестициялари ва хусусий инвестицияларни жалб этиш;

авария-қутқарув ва бошқа махсус мулк-ашёларни ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштиришга доир чора-тадбирларни амалга оширишда давлат-хусусий шериклик механизмларини жорий этиш;

табиий офатлар хавфини суғурта қилишга оид тадбирларни ташкил этиш;

сел, тошқинлар, кўчкилар ва бошқа хавфли табиий офатлар, шунингдек, қурғоқчилик билан боғлиқ фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш бўйича манзилли профилактик тадбирларни амалга ошириш;

маҳаллий шароитларда табиий офатлар хавфини камайтиришга доир чора-тадбирлар самарадорлигини оширишга қаратилган шаҳарсозлик нормаларини, қоидаларини, аҳоли пунктларини режалаштириш ва қуришга оид стандартларни такомиллаштириб бориш;

табиий офатлардан жабрланганларни ижтимоий муҳофаза қилиш стратегияларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш, шунингдек, механизмларини такомиллаштириш;

г) табиий офатлар рўй берганда, ҳаракат қилишга тайёрлик даражасини ошириш бўйича:

замонавий ахборот-коммуникация технологиялари асосида алоқа, табиий офатлар билан боғлиқ фавқулодда вазиятлар хавфи ёки рўй берганлиги ҳақида хабар бериш ва маълумот (ахборот) етказишнинг автоматлаштирилган тизимларини модернизация қилиш ва доимий шай ҳолатда сақлаш;

табиий офатлар ва фавқулодда вазиятлар хавфи юзага келганлиги ёки рўй берганлиги тўғрисида аҳолига хабар бериш ва маълумот етказишнинг автоматлаштирилган тизимини яратиш учун техник воситаларни маҳаллий ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш;

табиий офатлар оқибатларини бартараф этиш бўйича Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва бундай вазиятларда ҳаракат қилиш давлат тизими куч ва воситаларининг шайлигини таъминлашга қаратилган комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш;

Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва бундай вазиятларда ҳаракат қилиш давлат тизими кучлари ва аҳолининг табиий офатларда ҳаракат қилишга шайлигини, раҳбарлар таркибининг вазирликлар, идоралар ва ташкилотлар билан ўзаро ҳамкорлигини такомиллаштириш;

хавфсизлик маданияти даражасини оширишда табиий офатлар билан боғлиқ фавқулодда вазиятларда ҳаракат қилишга тайёрлаш бўйича аҳолини кенг қамраб олиш;

табиий офатлардан жабрланганларга тиббий ёрдам кўрсатиш механизмларини такомиллаштириш;

ижтимоий, муҳим объектлар ва бошқа инфратузилмалар фаолиятининг табиий офатларга нисбатан барқарорлигини ва иқлим ўзгаришига чидамлилигини ошириш;

табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш соҳасида халқаро ҳамкорликни ривожлантириш.

4-боб. Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича асосий чора-тадбирлар

44. Зилзилалар билан боғлиқ сейсмик хатарни камайтириш бўйича асосий чора-тадбирлар:

сейсмопрогностик мониторинг, турли сейсмик хавфларни баҳолаш, кучли зилзилалар юзага келиш эҳтимолини прогнозлаш;

зилзилалар натижасида ер кўчиши, сел, сув тошқинлари билан боғлиқ иккиламчи хавфлар юзага келиши мумкин бўлган жойлар бўйича прогноз маълумотлари ва хариталарини тайёрлаш;

бино ва иншоотларни қуриш учун ер участкаларини танлашда уларнинг тўғри жойлаштирилишини таъминлаш, шунингдек, бино ва иншоотларнинг қурилишини лойиҳалаштиришда ва қурилиш-монтаж ишларини амалга оширишда зилзилабардошлик меъёрларига риоя этилишини назорат қилиш;

қурилган бинолардан кейинчалик фойдаланиш имкониятини баҳолаш ва зилзилабардошлик даражаси паст бўлган биноларни мустаҳкамлаш бўйича техник ечимлар топиш мақсадида биноларнинг сейсмик чидамлилигини аниқлаш бўйича комплекс тадқиқотлар ўтказиб бориш;

маҳаллий хом ашёдан сифат-мустаҳкамлик хусусиятлари, шу жумладан зилзилабардошлилиги замонавий қурилиш талабларига жавоб берадиган янги конструкциялар ва қурилиш материалларини ишлаб чиқариш, шунингдек, зилзилабардош уйларнинг лойиҳа ечимлари каталогларини тузиш ва оммавий ахборот воситаларида кенг ёритиш;

якка тартибдаги уй-жойларни қуришда зилзилабардош турар жой бинолари лойиҳаларидан фойдаланиш амалиётини кенг жорий этиш;

республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ҳамда бошқа ташкилотларнинг раҳбарлари, масъул мутахассислари, қутқарув хизматлари, қутқарув ва фуқаро муҳофазаси тузилмалари, ишчи ҳамда хизматчиларини зилзиладан олдин, зилзила вақтида ва зилзиладан кейин ўзини тутиш қоидалари, кучли зилзилаларга олдиндан тайёргарлик кўриш ҳамда улардан талафотларсиз чиқиш бўйича билим ва тажрибаларини изчил ошириб бориш ва амалий кўникмаларни ҳосил қилиш бўйича тегишли чора-тадбир комплексини амалга ошириш;

мактабгача таълим ташкилотлари тарбияланувчилари, умумий ўрта ва ўрта махсус таълим ташкилотлари, профессионал таълим муассасалари ўқувчилари ҳамда олий таълим ташкилотлари талабаларининг зилзиладан олдин, зилзила вақтида ва зилзиладан кейин ўзини тутиш қоидалари, шунингдек, кучли зилзила билан боғлиқ фавқулодда вазиятлардан жабрланганларга биринчи ёрдам кўрсатиш қоидалари ва усулларига ўргатиш;

ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳасида банд бўлмаган, жисмоний имконияти чекланган, шунингдек, фаолият туридан қатъи назар, барча фуқароларни зилзиладан олдин, зилзила вақтида ва зилзиладан кейин тўғри ҳаракатланишга ўргатиш;

зилзиладан олдин, зилзила вақтида ва зилзиладан кейин тўғри ҳаракатланиш қоидалари бўйича оммабоп адабиётлар ва кўргазмали қўлланмаларни нашр этиш, қўшимча ўқув марказларини ташкил этиш.

45. Ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар хавфини камайтириш бўйича асосий чора-тадбирлар:

ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар хавфи мавжуд зоналарни мониторинг қилиш, кузатув тармоғини (постларни, об-ҳаво кузатиш станцияларни) кенгайтириш ҳамда визуал ва инструментал кузатишнинг замонавий усулларини жорий этиш;

ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар бўйича прогноз маълумотлари ва хариталарини тайёрлаш, уларнинг мунтазам равишда янгиланишини таъминлаш ва хавфли ҳудудлар тўғрисидаги маълумотларни жамоатчиликка етказиш учун оммавий ахборот воситаларида жойлаштириш;

муҳандислик ҳимоя иншоотлари қурилишини тизимли режалаштириш ва иншоотларни ишчи ҳолатда сақлаш (кўчки жисмларини гидроизоляция қилиш ва дренажлаш, қияликларни террасалаш ва оғирлигини пасайтириш, тиргак деворлар билан мустаҳкамлаш, ер усти сувларини бошқа жойларга йўналтириш ва бошқалар);

ер кўчкиси хавфи бўлган қияликлар юзасига кўп йиллик чим ҳосил қилувчи ўтлар билан биргаликда дарахт ва бута ўсимликларини экиш;

ер кўчкиси хавфи бўлган майдонларни ўзлаштириш, суғориш ва бошқа мелиоратив ишлар олиб борилишининг олдини олиш;

ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар хавфи мавжуд ҳудудларда яшовчи аҳолини хавфсиз ҳудудларга кўчириш чора-тадбирларини тизимли равишда амалга ошириш;

ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар хавфи мавжуд ҳудудларда яшовчи аҳолини уларнинг эҳтимолий таъсир ҳудуди ва чегаралари тўғрисида хабардор қилишнинг замонавий усулларини жорий этиш ва мавжудларини такомиллаштириш;

ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар оқибатларини бартараф этиш учун куч ва воситаларни яратиш, уларнинг шайлигини таъминлаш, шунингдек, ер ва тош кўчкилари, ўпирилишлар хавфининг олдини олиш ҳамда уларнинг оқибатларини бартараф этиш бўйича ҳамкорлик режаларини тизимли янгилаб бориш;

аҳолига, иқтисодиёт тармоқларига ва ижтимоий соҳага эҳтимол тутилган зарарни камайтириш учун кўчкиларни мажбуран тушириш;

аҳолига ер ва тош кўчкиси фаоллашуви, ўпирилишларнинг дастлабки белгиларини тушунтириш ишларини олиб бориш ва хавфли ҳудудларда ўзини тутиш қоидаларига ўргатиш.

46. Кучли шамол хавфини камайтириш бўйича асосий чора-тадбирлар:

гидрометеорологик вазиятни кузатиш тармоқларини такомиллаштириш ва кенгайтириш, уларни замонавий асбоб-ускуналар билан жиҳозлаш;

аҳолини кучли шамол хавфи тўғрисида ўз вақтида хабардор қилиш;

бинолар том қисмларининг шамол кучига барқарорлигини ошириш бўйича ва янги қурилаётган объектларда бажариладиган монтаж ишлари сифатини назорат қилиш юзасидан тизимли чоралар кўриб бориш;

юқори кучланишли электр узатиш тармоқларининг мустаҳкамлигини ошириш бўйича комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш;

электр токи узатилиши билан боғлиқ аварияларни бартараф этиш режаларини такомиллаштириб бориш;

дарахтларнинг кучли шамол оқибатида синиши ва қулаб тушишининг олдини олиш чораларини кўриш;

кучли шамол оқибатларини бартараф этиш учун куч ва воситаларни яратиш, уларнинг шайлигини таъминлаш, шунингдек, кучли шамол оқибатларини бартараф этиш бўйича ҳамкорлик режаларини тизимли янгилаб бориш;

аҳолининг барча қатламларини кучли шамол кузатилганида тўғри ҳаракатланиш қоидаларига ўргатиш.

47. Кучли жала ва дўл хавфини камайтириш бўйича асосий чора-тадбирлар:

гидрометеорологик вазиятни кузатиш тармоқларини такомиллаштириш ва кенгайтириш, уларни замонавий асбоб-ускуналар билан жиҳозлаш, визуал ва инструментал кузатишнинг замонавий усулларини жорий этиш;

аҳолини кучли жала ва дўл хавфи тўғрисида ўз вақтида хабардор қилиш тизимларини такомиллаштириш;

аҳоли пунктлари бош режаларига мувофиқ шаҳар ва бошқа аҳоли пунктларида қурилишларни сув босиш ҳудудларини ҳисобга олган ҳолда амалга ошириш, шунингдек, табиий ариқларни сақлаб қолиш ва ёғингарчилик сувларини чиқариб юборувчи янги ирригация тизимларини яратиш (жала коллекторлари ва бошқалар);

гидрометеорологик жараёнларни атроф табиий муҳитга таъсир кўрсатиш орқали бошқариш (кучли жала ва дўл ёғишининг олдини олиш);

кучли жала ва дўл оқибатларини бартараф этиш учун куч ва воситаларни яратиш, уларнинг шайлигини таъминлаш, шунингдек, сел ва сув тошқинлари хавфининг олдини олиш ҳамда уларнинг оқибатларини бартараф этиш бўйича ҳамкорлик режаларини тизимли янгилаб бориш;

аҳолининг барча қатламларини кучли жала ва дўл ҳодисалари пайтида тўғри ҳаракатланиш қоидаларига ўргатиш.

48. Қор кўчкиси хавфини камайтириш бўйича асосий чора-тадбирлар:

қор кўчкиси хавфи мавжуд ҳудудларни аниқлаштирган ҳолда уларни мониторинг қилиш ва қор кўчкисини прогнозлаш, гидрометеорологик параметрларни кузатиш ва назорат қилиш тармоқларини ривожлантириш;

қор кўчкиси хавфи бўйича прогноз маълумотлар ва хариталарни тайёрлаш, мунтазам равишда янгилаб бориш;

қор кўчкиси хавфи мавжуд ҳудудлар тўғрисидаги маълумотларни тегишли мутахассислар ва жамоатчиликка етказиш чораларини кўриш;

қор кўчкисига қарши иншоотларни (кўчки қайтарувчи ва кўчки тўхтатувчи) барпо этиш ва уларни ишчи ҳолатда сақлаш;

қор кўчкиси хавфи юзага келган ҳудудларда транспорт воситаларининг ва одамларнинг ҳаракатини чеклаш;

қор кўчкисини сунъий тушириш (артиллерия ёрдамида отиб тушириш);

қор кўчкиси хавфи мавжуд жойларда аҳолини хабардор қилиш (транспорт ҳаракатланиши тартиби тўғрисида маълумот стендлар ва бошқа белгилар ўрнатиш);

қор кўчкиси оқибатларини бартараф этиш бўйича куч ва воситаларни яратиш, уларнинг шайлигини таъминлаш, шунингдек, қор кўчкиси хавфининг олдини олиш ҳамда уларнинг оқибатларини бартараф этиш бўйича ҳамкорлик режаларини тизимли янгилаб бориш;

қор кўчкиси хавфи мавжуд бўлган ҳудудларда яшовчи аҳоли ва сайёҳларни қор кўчкисида тўғри ҳаракат қилишга ўргатиш.

49. Қурғоқчиликка қарши курашиш бўйича асосий чора-тадбирлар:

қурғоқчиликни прогнозлаш ва мониторинг қилиш тизимини такомиллаштириш (маълумотлар тўплаш, гидрологик ва иқтисодий шарт-шароитларни моделлаштириш, маълумотлардан эркин фойдаланиш);

қурғоқчилик сабаблари ва оқибатларини бартараф этиш чоралари ва қурғоқчилик хавфини юмшатиш бўйича тадбирларни мувофиқлаштириб бориш;

қишлоқ хўжалигида сув ресурсларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш;

қишлоқ хўжалиги экинларини диверсификациялаш;

қурғоқчиликка чидамли ўсимлик турларини етиштириш, шу жумладан, диверсификациялаш учун шу турдаги ўсимликлар уруғларини тайёрлаш;

қурғоқчиликка чидамли қишлоқ хўжалиги экинларини экиш;

қурғоқчилик хавфи билан боғлиқ суғурта хизматлари турларини кенгайтириш;

чўл ҳудудларида ўрмонзорлар ва яшил қопламалар барпо этиш, қумли ҳудудларни мустаҳкамлаш.

50. Сел, сув тошқинлари хавфини камайтириш бўйича асосий чора-тадбирлар:

сел, сув тошқинлари хавфи мавжуд ҳудудларни мониторинг қилиш, кузатув тармоғини (гидропостларни, об-ҳаво кузатиш станцияларини) кенгайтириш, уларни замонавий асбоб ускуналар билан жиҳозлаш, визуал ва инструментал кузатишнинг замонавий усулларини жорий этиш;

сел, сув тошқинлари хавфи бўйича прогноз маълумотлари ва хариталарини тайёрлаш, уларнинг мунтазам равишда янгиланишини таъминлаш ва хавфли ҳудудлар тўғрисидаги маълумотларни оммавий ахборот воситаларига, шу жумладан электрон оммавий ахборот воситаларига жойлаштириш;

сунъий йўлдош маълумотларидан фойдаланган ҳолда сел ҳодисаларини олдиндан аниқлаш;

баланд тоғлардаги кўллар, дарёлар ва сел келиш ўзанларини тизимли ўрганиш, уларнинг таъсири эҳтимоли бўлган ҳудудларни, ўзанларининг торайиш жойларини, қум-шағал материалларининг тўпланиши каби хавфларни аниқлаш;

муҳандислик ҳимоя иншоотлари қурилишини тизимли режалаштириш ва уларни ишчи ҳолатда сақлаш (сел қабул қилиш, каналлар, сел ўтказгичлари, ҳимоя деворлари, йўналтирувчи ва ўраб турувчи тўғонлар, қияликларни терассалаш, шунингдек, қирғоқларни муҳофаза қилиш ва сув тубини чуқурлаштирувчи ишларни олиб бориш, тошқин сувларини қабул қилиш ва келаётган сувларни бошқариш учун сув омборларининг ишлашини доимий назорат қилиш, музлар тиқилиб қолишига қарши курашиш ва бошқа чораларини кўриш);

аҳоли пунктлари бош режаларига мувофиқ шаҳар ва бошқа аҳоли пунктларида қурилишларни сув босиш ҳудудларини ҳисобга олган ҳолда амалга ошириш, шунингдек, табиий ариқларни сақлаб қолиш ва ёғингарчилик сувларини чиқариб юборувчи янги тизимларини яратиш (жала коллекторлари ва бошқалар);

сел, сув тошқини хавфи тўғрисида аҳолини ўз вақтида хабардор қилиш (юқори ҳарорат, ёғингарчилик, кўллар ва сув омборларни ўпирилиши хавфи ва бошқалар);

сел, сув тошқинларини хавфсиз ўтказиб юбориш бўйича чора-тадбирларни амалга ошириш (дарё ўзанларини, каналларни, селдан ҳимоя қилиш иншоотларини тозалаш, қирғоқларни мустаҳкамлаш, ариқларни тиклаш ва янгиларини қуриш);

сел, сув тошқинлари хавфи мавжуд ҳудудларда яшовчи аҳолини хавфсиз ҳудудларга кўчириш ҳамда хавф мавжуд жойларда турар жой ва жамоат бинолари қурилишининг олдини олиш бўйича тизимли чора-тадбирларни амалга ошириш;

сел, сув тошқинлари оқибатларини бартараф этиш учун куч ва воситаларни яратиш, уларнинг шайлигини таъминлаш, шунингдек, сел ва сув тошқинлари хавфининг олдини олиш ҳамда уларнинг оқибатларини бартараф этиш бўйича ҳамкорлик режаларини тизимли янгилаб бориш;

ҳимоя тўғонларини қуриш учун материаллар захираларини яратиш, авария ва ҳимоя ишларини амалга ошириш учун техникаларни шай ҳолатга келтириш;

аҳолига, иқтисодиёт тармоқларига ва ижтимоий соҳага эҳтимол тутилган зарарни камайтириш учун гидрометеорологик жараёнларни атроф табиий муҳитга таъсир кўрсатиш орқали бошқариш (ёғингарчиликлар ва сел келишининг олдини олиш);

аҳолини сел, сув тошқинлари хавфи юзага келганда ёки содир бўлганда тўғри ҳаракат қилишга тайёрлаш.

51. Табиий ёнгинлар хавфини камайтириш бўйича асосий чора-тадбирлар:

ёнгинларни ўчиришнинг самарадор тизимларини яратиш, уларнинг олдини олиш ва ўчириш ишларига кенг жамоатчиликни жалб этиш;

ёнгинлар сабаблари юзасидан тадқиқотлар ўтказиш ва натижаларини таҳлил қилган ҳолда ёнгин сабабларини бартараф этиш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш;

ёнгинларни тезкор мониторинг қилиш ва тезкорлик билан ўчириш учун инновацион технологияларни жорий этиш (космик мониторинг, учувчисиз учадиган аппаратлардан фойдаланиш, ёнгинларни видеокамералар ёрдамида кузатиш ва аниқлаш);

ёнғинларининг олдини олиш бўйича чора-тадбирларни ташкил этиш (ёнғинга қарши ҳимоя оралиқлар, тўсиқлар ва бошқа инфратузилмаларни яратиш);

яшинлар туфайли ёнғинлар рўй бериши мумкин бўлган жойларни аниқлаган ҳолда, ушбу жойларда момақалдироқ пеленгациясини ва яшиндан ҳимоялаш тизимларини яратиш;

ёнғинларни ўчириш учун куч ва воситаларни яратиш, уларнинг шайлигини таъминлаш, шунингдек, ёнғинларнинг олдини олиш ва оқибатларини бартараф этиш бўйича ҳамкорлик режаларини тизимли янгилаб бориш;

аҳоли ва сайёҳлар ўртасида аланга билан эҳтиёт бўлиш чоралари юзасидан тарғибот-ташвиқот ишларини олиб бориш.

52. Табиий офатлар билан боғлиқ техноген хусусиятга эга хавфларни камайтириш бўйича асосий чора-тадбирлар:

гидротехника иншоотларининг хавфсизлигини таъминловчи чораларни амалга ошириш, шу жумладан, уларнинг хавфсизлик мезонларини белгилаш, иншоотлар ҳолатини доимий назорат қилиш мақсадида назорат-ўлчов асбоблари билан жиҳозланишини таъминлаш, хавфсизлик декларациясини ишлаб чиқиш;

гидротехника иншоотларининг хавфсизлиги устидан давлат назоратини амалга ошириш тизимини такомиллаштириш;

гидротехника иншоотларига малакали мутахассислар томонидан хизмат кўрсатилишини таъминлаш;

гидротехника иншоотларида авариялар юзага келиш хавфини камайтириш бўйича олдиндан комплекс чора-тадбирларни ўтказиш;

гидротехника иншоотларидан хавфсиз фойдаланиш учун ишлаб чиқилган фойдаланиш қоидалари ва хавфсизлик қоидаларига риоя этилишини таъминлаш;

гидротехника иншоотлари ва унинг сув оқиб ўтувчи қисмларининг ҳолати устидан доимий назорат қилиш техник тизимларини такомиллаштириш;

гидротехника иншоотларини доимий кузатиш натижасида олинган маълумотларни тизимли равишда таҳлил қилиб бориш ва гидротехника иншоотларининг хавфсизлигини пасайтирувчи омилларни аниқлаш;

гидротехника иншоотларининг техник ҳолатига табиий ва техноген омиллар таъсир кўрсаткичларини назорат (мониторинг) қилиш;

авариялар ва фавқулодда вазиятлар оқибатларини бартараф этиш учун куч ва воситаларни яратиш, уларнинг шайлигини таъминлаш, шунингдек, иншоотларда юзага келиши мумкин бўлган авариялар ва фавқулодда вазиятлар оқибатларини бартараф этиш бўйича ҳамкорлик режаларини тизимли янгилаб бориш;

гидротехник иншоотларни метрологик таъминлаш;

гидротехник иншоотларда юзага келган авариялар ва фавқулодда вазиятлар тўғрисида аҳолига хабар бериш ва маълумот етказишнинг автоматлаштирилган тизимларини жорий этиш;

гидротехник иншоотларнинг ходимлари ва аҳолини гидротехник иншоотларда юзага келган авариялар ва фавқулодда вазиятларда тўғри ҳаракат қилишга ўргатиш.

5-боб. Миллий ҳаракатлар режасини амалга ошириш механизми

53. Миллий ҳаракатлар режасининг устувор йўналишлари ва вазифалари давлат стратегиялари, ривожлантириш дастурлари, уларни амалга ошириш режаларига, шунингдек, бошқа соҳаларни такомиллаштиришга доир дастурий ҳужжатларга интеграциялаштирилади.

54. Миллий ҳаракатлар режасини амалга ошириш учун барча манфаатдор томонлар, шу жумладан, давлат бошқаруви органлари, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ва ташкилотлар, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтлари, халқаро ташкилотлар, хусусий сектор, шунингдек, аҳоли жалб қилинади.

55. Миллий ҳаракатлар режаси «йўл харитаси»да белгиланган механизмлар орқали ва муддатларда амалга оширилади.

56. Миллий ҳаракатлар режаси ва «йўл харитаси»нинг бажарилиши юзасидан ҳаракатларни мувофиқлаштириш идоралараро бошқарув Кенгаши томонидан амалга оширилади.

6-боб. Миллий ҳаракатлар режасини амалга оширишдан кутилаётган натижалар

57. Ушбу Миллий режани амалга ошириш натижасида:

янги табиий офатлар хавфи пайдо бўлишининг олди олиниши ва маълум хавфларнинг таҳдиди камайиши;

табиий офатлардан жабрланганлар сони, шунингдек, уларнинг оқибатида ўлим даражаси имкон қадар камайиши;

табиий офатлар ва иқлим ўзгаришидан кўрилган ижтимоий, иқтисодий ва экологик зарарлар кўлами миқдорлари камайиши;

аҳолининг табиий офатлар хавфи ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича билим-тажрибалари шаклланиши;

иқлим ўзгаришига чидамлилик даражасининг ошиши;

табиий офатлар ва иқлим ўзгаришидан жабрланган аҳолининг ҳаёт фаолиятини таъминлаш тизимларининг ривожлантирилиши кутилмоқда.

Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 11 августдаги 362-сон қарорига 2-ИЛОВА

2023 — 2030 йилларда табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича Ўзбекистон Республикасининг миллий ҳаракатлар режасини амалга ошириш бўйича

Т/р Чора-тадбирлар Амалга ошириш механизми Ижро муддати Молиялаштириш манбалари Масъул ижрочилар I. ТАБИИИ ОФАТЛАР ХАВФИНИ КАМАЙТИРИШ ВА ИҚЛИМ ЎЗГАРИШИГА ЧИДАМЛИЛИКНИ ОШИРИШИИИГ ТАШКИЛИЙ-ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ 1 . Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгариши масалаларини инобатга олган ҳолда шаҳарсозлик норма ва қоидаларини такомиллаштириш. 1. Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгариши масалаларини ҳисобга олган ҳолда, қурилишни режалаштириш идоравий ҳужжатни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 2024 йил май Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, ташаббускорлар маблағлари Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги (Б. Закиров), манфаатдор вазирлик ва идоралар, техник ва архитектура-қурилиш йўналишидаги олий таълим ташкилотлари (келишилган ҳолда) 2. Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгариши масалаларини ҳисобга олган ҳолда қурилишни режалаштириш актини амалиётга жорий этиш. 2024 йил июнь 2 . Аҳолини табиий офатлар ва фавқулодда вазиятлар тўғрисида хабардор қилиш ва ахборот бериш соҳасидаги шаҳарсозлик фаолиятини техник жиҳатдан тартибга солиш доирасидаги меъёрий ҳужжатларни такомиллаштириш. 1. «Янгидан ва қайта қурилаётган, капитал таъмирлаш талаб этиладиган бино ва иншоотларда симли радиохабар етказиш тармоқлари» лойиҳасини 2022-2023 йилларда шаҳарсозлик фаолияти соҳасида техник жиҳатдан тартибга солишга доир миллий норматив ҳужжатларни ишлаб чиқиш ва қайта кўриб чиқиш дастурига киритиш. 2. Шаҳарсозлик меъёрларини ишлаб чиқиш, манфаатдор вазирлик ва идоралар билан келишиш, тасдиқлаш ва амалиётга жорий этиш. 2024-2025 йиллар давомида Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, ташаббускорлар маблағлари Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги (Б. Закиров), манфаатдор вазирлик ва идоралар 3 . Иқлим ўзгариши билан боғлиқ табиий офатлар хавфини камайтириш бўйича республика, ҳудудий ва маҳаллий даражада тадбирларни белгилаш ва амалга ошириш. 1. Охирги 5 йилда (ҳудудлар кесимида) иқлим ўзгариши билан боғлиқ табиий офатлар ривожланишининг ўзига хос хусусиятлари ва кўламларини таҳлил қилиш. 2. Иқлим ўзгариши билан боғлиқ табиий офатлар хавфини камайтириш бўйича республика, ҳудудий ва маҳаллий даражада намунавий режаларни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 3. Норматив-техник ҳужжат лойиҳасини Адлия вазирлигидан рўйхатдан ўтказиш. 4. Намунавий режалар асосида республика, ҳудудий, маҳаллий ва объектлар учун тадбирлар режаларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш. 2024 йил 1 март Маблағ талаб этилмайди Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Кадастр агентлиги (Ф. Пулатов), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, манфаатдор вазирлик ва идоралар 4 . Аҳоли пунктлари ва объектларга хавфсизлик паспортларини жорий этиш. 1. Аҳоли пунктлари ва объектларнинг намунавий хавфсизлик паспортларини тузиш ва тасдиқлаш тартибини ишлаб чиқиш. 2. Хавфсизлик паспортларини тузиш тартибини белгиловчи меъёрий ҳужжатни Адлия вазирлигидан рўйхатдан ўтказиш. 3. «Хавфсизлик паспорти» автоматлаштирилган ахборот-маълумот тизимини ишлаб чиқиш ва жорий этиш. 4. Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, хавфли ишлаб чиқариш ва муҳим объектлар мутасадди раҳбарлари билан хавфсизлик паспортини юритиш бўйича семинарлар ўтказиш. 2024 йил январдан бошлаб Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар, ташаббускорлар маблағлари Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Кадастр агентлиги (Ф. Пулатов), Адлия вазирлиги (А. Ташкулов), манфаатдор вазирлик ва идоралар 5 . Аҳоли пунктлари ва шаҳарлар барқарор ривожланишига комплекс ва яхлит ёндашувни амалга ошириш юзасидан стандарт кўрсаткичларни жорий этиш. 1. «Жамиятнинг барқарор ривожланиши. Шаҳар хизматлари ва ҳаёт сифати кўрсаткичлари» халқаро стандартини (ISO 37120:2018 «Sustainable cities and communities — Indicators for city services and quality of life», IDT) маҳаллий шарт-шароитларни инобатга олган ҳолда ўрганиб чиқиш ва таклифлар ишлаб чиқиш. 2024 йил февраль Маблағ талаб этилмайди Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (И. Норқулов), Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги (Д. Саттаров), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги (Б. Мусаев), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 2. Республикада «Жамиятнинг барқарор ривожланиши. Шаҳар хизматлари ва ҳаёт сифати кўрсаткичлари» халқаро стандартини (ISO 37120:2018 «Sustainable cities and communities — Indicators for city services and quality of life», IDT) жорий этиш. 2024 йил мартдан бошлаб Тасдиқланган дастурларга мувофиқ 6 . Зомин давлат қўриқхонаси мисолида ўрмон ёнғинларининг олдини олиш тизимларини яратиш бўйича илмий-тадқиқот тажриба-конструкторлик ишланмаларини (ИТТКИ) амалга ошириш. 1. Чақмоқлар эҳтимоли бўлган жойларни аниқлаш бўйича пассив бир тармоқли ёки кўп тармоқли радиотехник тизимлари асосида момақалдироқ пеленгация тизимини ишлаб чиқиш. 2. Видеокузатув тизимлари ёрдамида ўрмон ёнғинларини аниқлаш комплексларини ишлаб чиқиш. 3. Илмий-тадқиқот ишлар натижалари асосида ўрмон ёнғинларининг олдини олишнинг замонавий технологиялар асосидаги тизимларини яратиш. 2024 — 2030 йиллар Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, халқаро молия институтлари маблағлари Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), Қишлоқ хўжалиги вазирлиги (А. Воитов) ахборот технологиялари ва техник йўналишидаги олий таълим ташкилотлари (келишилган ҳолда), манфаатдор вазирлик ва идоралар 7 . Бино ва иншоотларнинг табиий офатлар таъсирига бардошлилигини ошириш мақсадида бино ва иншоотларни таъмирлаш, реконструкция қилиш ва мустаҳкамлаш бўйича конструктив ҳамда техник ечимларни ишлаб чиқиш. 1. Сейсмик фаол ҳудудлардаги бино ва иншоотларнинг сейсмик бардошлилигини, шунингдек, кучли шамоллар эҳтимоли бўлган хавфли туманларда бино ва иншоотларнинг шамол кучига бардошлилигини аниқлаш юзасидан тадқиқотларни ўтказиш. 2. Тадқиқотлар натижалари бўйича бино ва иншоотларни таъмирлаш, реконструкция қилиш ва мустаҳкамлаш бўйича конструктив ва техник ечимлар каталогини ишлаб чиқиш. 3. Конструктив ва техник ечимлар каталогини офатлар хавфини камайтириш бўйича махсус порталга жойлаштириш. 4. Конструктив ва техник ечимлар асосида бино ва иншоотларни табиий офатларга чидамлилигини ошириш чораларини кўриш. 2024 — 2026 йиллар Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, халқаро молия институтлари маблағлари Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги (Б. Закиров), Фанлар академияси (Б. Юлдашев), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги (И. Абдураҳмонов), манфаатдор вазирлик ва идоралар II. ТАБИИЙ ОФАТЛАР ХАВФИИИ КАМАЙТИРИШ ВА ИҚЛИМ ЎЗГАРИШИГА ЧИДАМЛИЛИКИИ ОШИРИШ БОРАСИДАГИ БИЛИМ ВА ТАЖРИБАЛАРИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ 8 . Табиий, техноген ва экологик хусусиятдаги фавқулодда вазиятлар мониторинги, уларни прогнозлаш ва ахборот алмашинуви ягона тизими (кейинги ўринларда — Ягона тизим) фаолиятини такомиллаштириш. 1. Ягона тизим фаолиятини таҳлил қилиш орқали уни янада такомиллаштириш бўйича таклифлар тайёрлаш. 2023 йил октябрь Маблағ талаб этилмайди Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Рақамли технологиялар вазирлиги (Ш. Шерматов), Ягона тизимга кирувчи манфаатдор вазирлик ва идоралар 2. Ягона тизимга кирувчи вазирлик ва идоралар ахборот тизимлари ҳамда маълумотлар базалари мажмуаларини интеграллаш механизмларини ишлаб чиқиш ва амалиётга жорий қилиш. 2024 йил июнь Тасдиқланган дастурларга мувофиқ 9 . Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги «Яшил трансформация ва иқлим ўзгаришига мослашиш миллий маркази» давлат муассасасида офатлар хавфини камайтириш соҳасида давлат, илмий-тадқиқот ва бошқа ташкилотлар томонидан тақдим этилаётган мониторинг, прогноз, илмий-тадқиқот маълумотларининг ягона манбасини яратиш. 1. Мониторинг, прогноз ва илмий-тадқиқот маълумотларининг ягона манбасини яратишга мўлжалланган махсус портал (кейинги ўринларда — махсус портал)ни ишга тушириш юзасидан техник топшириқ ишлаб чиқиш ва манфаатдор вазирлик ва идоралар келишиш. 2023 йил ноябрь Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари Экология, атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), Рақамли технологиялар вазирлиги (Ш. Шерматов), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги (Б. Исламов), Сув хўжалиги вазирлиги (Ш. Хамраев), Қишлоқ хўжалиги вазирлиги (А. Воитов), Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги (Б. Закиров), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Кадастр агентлиги (Ф. Пулатов), Фанлар академияси (Б. Юлдашев) манфаатдор вазирлик ва идоралар 2. Махсус портални яратишни молиялаштириш. 3. Махсус портални яратиш ва ишга тушириш. 2024 йил март — август 10 . Геологик, метеорологик ва гидрологик хавфли жараёнларга ва табиий ёнгинларга мойил бўлган зоналарни мониторинг қилиш самарадорлигини ошириш. 1. Мониторинг қилиш учун инструментал кузатишнинг замонавий усулларини амалиётга жорий қилиш. 2. Геологик, метеорологик ва гидрологик хавфли жараёнлар ҳамда ёнгинлар хавфи бўйича прогноз маълумотларни умумлаштириш, таҳлил қилиш ва махсус порталга жойлаштириб бориш. Ҳар йили, мавсумий ва белгиланган муддатларда Тасдиқланган дастурларга мувофиқ Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги (Б. Саидов), Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), Фанлар академияси (Б. Юлдашев), Қишлоқ хўжалиги вазирлиги (А. Воитов), Сув хўжалиги вазирлиги (Ш. Хамраев), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), манфаатдор вазирлик ва идоралар 11 . Табиий офатлар ва иқлим ўзгариши натижасида етказилиши мумкин бўлган зарарни баҳолаш тизимини такомиллаштириш. 1. Табиий офатлар ва иқлим ўзгариши натижасида етказилиши мумкин бўлган зарарни баҳолаш бўйича халқаро тажрибани ўрганиш. 2023 йил ноябрь Маблағ талаб этилмайди Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги (Б. Исламов), Фанлар академияси (Б. Юлдашев), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), манфаатдор вазирлик ва идоралар 2. Табиий офатлар ва иқлим ўзгариши натижасида етказилиши мумкин бўлган зарарни баҳолашнинг замонавий услубларини ишлаб чиқиш. 2023 йил декабрь 3. Табиий офатлар ва иқлим ўзгариши натижасида етказилиши мумкин бўлган зарарни баҳолашнинг замонавий услубларини амалиётга татбиқ этиш. 2024 — 2030 йиллар 12 . Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан 2023 йил 1-2 март кунлари Боку шаҳрида бўлиб ўтган Қўшилмаслик ҳаракати гуруҳи саммитида илгари сурилган ташаббус доирасида республикада махсус мониторинг ва илмий тадқиқотлар тармоғини яратиш бўйича ишларни ташкил этиш. 1. Қўшилмаслик ҳаракати гуруҳи доирасида Ўзбекистонда мониторинг ва илмий тадқиқотлар тармоғини яратиш бўйича «Йўл харитаси»ни ишлаб чиқиш ва уни тасдиқлаш. 2023 йил октябрь Маблағ талаб этилмайди Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги (Б. Исламов), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Фанлар академияси (Б. Юлдашев), Ташқи ишлар вазирлиги (Б. Саидов), манфаатдор вазирлик ва идоралар. 2. «Йўл харитаси»ни амалга ошириш бўйича идоралараро ишчи гуруҳни ташкил этиш. 2023 йил ноябрь 3. «Йўл харитаси» асосида махсус мониторинг ва илмий тадқиқотлар тармоғини яратиш. 2024 йил декабрь 13 . Давлат бошқаруви органлари мансабдор шахслари ва аҳолининг барча қатламларининг табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш масалалари бўйича маълумотга эгалиги ва хабардорлик даражасини ошириш, шунингдек, уларга билим бериш ва ўқитиш. 1. Фавқулодда вазиятлар вазирлиги Фуқаро муҳофазаси институти ва ҳудудий «Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги» ўқув марказларида раҳбарлар ва мутахассисларни режа асосида ўқитиш. 2. Теле ва радиоканалларда кўрсатув ва лавҳалар ҳамда эшиттиришлар ташкил этиш. 3. Босма ва электрон оммавий ахборот воситалари орқали мақолалар, мурожаатлар ва эслатмалар чоп этиш. 4. Маҳаллаларда иш билан банд бўлмаган аҳоли, хусусан, имконияти чекланган фуқаролар билан табиий офатлар ва иқлим ўзгариши шароитида тўғри ҳаракат қилиш бўйича учрашувлар ва семинар-тренинглар ўтказиш. Доимий Маблағ талаб этилмайди Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), манфаатдор вазирлик ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари III. ТАБИИЙ ОФАТЛАР ХАВФИНИ КАМАЙТИРИШ ВА ИҚЛИМ ЎЗГАРИШИГА ЧИДАМЛИЛИКНИ ОШИРИШГА ҚАРАТИЛГАН ТАДБИРЛАРНИ МОЛИЯЛАШТИРИШНИ ТАШКИЛ ЭТИШ 14 . Табиий офатлар хавфини суғурта қилишга оид тадбирларни ташкил этиш. 1. Суғурта ташкилотлари билан биргаликда аҳолининг мол-мулки ва яшаш жойларини табиий офатлардан суғурта қилиш бўйича тарғибот ишларини амалга ошириш. 2. Табиий офатлар хавфи юқори зоналарда яшовчи аҳолининг мол-мулки ва бошқа объектларни босқичма-босқич суғурталаш чораларини кўриш. 2023 — 2030 йиллар Маблағ талаб этилмайди Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (И. Норқулов), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги (Б. Мусаев), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 15 . Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишга оид тадбирларга давлат инвестициялари ва хусусий инвестициялар киритилишини кенгайтириш. 1. Иқтисодиёт тармоқлари ва маъмурий ҳудудларни ривожлантиришга доир давлат стратегияларига, дастурий ҳужжатларга табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни оширишга доир чора-тадбирлар киритилишини ташкил этиш. 2. Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш билан боғлиқ тадбирларни амалга ошириш учун зарур молиявий ресурсларни ҳисоблаш ва ажратилишини таъминлаш. 3. Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш тадбирлари салоҳиятини оширишга доир тадбирларга хусусий инвестицияларни кенг жалб қилиш. Тегишли даврга тадбирлар режаларига мувофиқ Тасдиқланган дастурларга мувофиқ Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги (Л. Кудратов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (И. Норқулов), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), вазирлик ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 16 . Табиий офатлар оқибатларини бартараф этишга мўлжалланган авария-қутқарув ва бошқа махсус мол-мулкни ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштиришга доир чора-тадбирларни амалга оширишда давлат-хусусий шериклик механизмларини жорий этиш. 1. Тайёр маҳсулотлар, бутловчи буюмлар ва материаллар йўналишлари ва рўйхатлари бўйича авария-қутқарув техникаси, махсус мол-мулк ва жиҳозларни маҳаллийлаштириш шароитларини ўрганиш ва таклифлар ишлаб чиқиш. Тегишли даврга тадбирлар режаларига мувофиқ Маблағ талаб этилмайди Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (И. Норкулов), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Мудофаа вазирлиги ҳузуридаги Мудофаа саноати агентлиги (М. Ибодуллаев), вазирлик ва идоралар 2. Маҳсулот, бутловчи буюмлар ва материалларни ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш жараёнига инвестицияларни кенг жалб қилиш учун давлат-хусусий шерикликни ривожлантириш. Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, халқаро молия ташкилотлари маблағлари 17 . Иқлим ўзгариши билан боғлиқ табиий офатлардан суғурталашнинг янги механизмларини ишлаб чиқиш ва мавжудларини такомиллаштириш. 1. Табиий офатлардан суғурталашнинг норматив-ҳуқуқий асосларини хатловдан ўтказиш, ўрганиш ва таҳлил қилиш. 2. Табиий офатлардан суғурталашнинг янги механизмларини ишлаб чиқиш ва мавжудларини такомиллаштириш бўйича таклифлар тайёрлаш. 3. Таклифлар асосида суғурталашнинг янги механизмларини ишлаб чиқиш ва мавжудларини такомиллаштириш бўйича комплекс чора-тадбирларни ишлаб чиқиб, тасдиқлаш ва ижрога қаратиш. 2023 — 2027 йиллар Маблағ талаб этилмайди Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (И. Норқулов), вазирлик ва идоралар 18 . Сел, тошқин, кўчки ва бошқа хавфли табиий офатлар, шунингдек, қурғоқчилик билан боғлиқ фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш бўйича манзилли профилактик тадбирларни амалга ошириш. 1. Хавфли гидрометеорологик ва геологик ҳодисалар фаоллашиши мумкин бўлган зоналарни ўрганиш, ушбу зоналарда жойлашган аҳоли пунктларини аниқлаш, хавфсиз ҳудудларга вақтинча ёки доимий кўчирилиши лозим бўлган хўжаликлар, шунингдек, сел, тошқин ва кўчки хавфи мавжуд бўлган участкалар рўйхатини тузиш. ҳар йили январь-февраль Маблағ талаб этилмайди Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Сув хўжалиги вазирлиги (Ш. Хамраев), Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Кадастр агентлиги (Ф. Пулатов), Фанлар академияси (Б. Юлдашев), Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги (Б. Закиров), Қишлоқ хўжалиги вазирлиги (А. Воитов), Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Иноятов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (И. Норкулов), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 2. Ўрганиш якунлари бўйича сел, сув тошқини ва кўчки хавфини камайтиришни таъминловчи ташкилий, муҳандислик-техник ва бошқа тадбирлар ўтказиш бўйича таклифларни ишлаб чиқиш, шунингдек, Тошқинга қарши ҳукумат комиссияси мажлисида уларнинг кўриб чиқилишини ташкил этиш. ҳар йили март ойида Маблағ талаб этилмайди 3. Тегишли манзилли дастурларни ишлаб чиқиш, уларни Тошқинга қарши Ҳукумат комиссиясининг баённома қарори билан тасдиқлаш, тадбиркорлик субъектларини рўй бериши мумкин бўлган табиий офатларнинг олдини олишга доир ишларга давлат-хусусий шериклик асосида жалб қилиш. ҳар йили февраль — май, режа-жадвалга мувофиқ Тасдиқланган дастурга мувофиқ 19 . Маҳаллий шароитларда табиий офатлар хавфини камайтиришга доир чора-тадбирлар самарадорлигини оширишга қаратилган шаҳарсозлик нормаларини, қоидаларини, аҳоли пунктларини режалаштириш ва қуришга оид стандартларни такомиллаштириб бориш. 1. Шаҳарсозлик соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни хатловдан ўтказиш. 2. Табиий офатлар хавфини камайтириш бўйича ҳудудларни режалаштириш ва комплекс қуриш бўйича мавжуд шаҳарсозлик нормалари, қоидалари, стандартларини қайта кўриб чиқиш ёки зарур ҳолларда янгиларини ишлаб чиқиш юзасидан уларнинг маҳаллий шароитларда самарадорлигини оширишга қаратилган таклифларни тайёрлаш ва тақдим этиш. 2023 йил ноябрь Маблағ талаб этилмайди Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги (Б. Закиров), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги (Б. Исламов), Қишлоқ хўжалиги вазирлиги (А. Воитов), Сув хўжалиги вазирлиги (Ш. Хамраев), Фанлар академияси (Б. Юлдашев) 20 . Табиий офатлардан жабрланганларни ижтимоий муҳофаза қилиш стратегияларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш, шунингдек, механизмларини такомиллаштириш. 1. Табиий офатлардан жабрланганларни, шу жумладан, иқлим ўзгариши билан боғлиқ жараёнларни инобатга олган ҳолда маҳаллий аҳоли иштирокида ижтимоий муҳофаза қилиш стратегияларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш, шунингдек, механизмларини такомиллаштириш. 2. Стратегиялар ва режаларни ишлаб чиқишда табиий офатлардан жабрланган фуқаролар, сурункали касалликларга чалинган фуқароларнинг ўзига хос эҳтиёжларини эътиборга олиш, шу жумладан, ҳаёт маромини таъминлаш учун шарт-шароитлар яратилишини таъминлаш. 3. Ҳаёт учун муҳим ва шошилинч тиббий хизматлардан фойдаланишни кенгайтириш, аҳолининг заиф қатламлари, шу жумладан, оналар, чақалоқлар ва болаларнинг соғлиғини, озиқ-овқат хавфсизлиги ва овқатланиш, уй-жой билан таъминлаш, табиий офатлардан жиддий зарар кўрган одамларга ёрдам кўрсатиш бўйича узоқ муддатли қарорлар қабул қилиш соҳаларида кўмаклашиш. Режа-жадвалга мувофиқ Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, халқаро молия ташкилотлари маблағлари Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Иноятов), Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги (Б. Мусаев), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари IV. ТАБИИЙ ОФАТЛАР РЎЙ БЕРГАНДА ҲАРАКАТ ҚИЛИШГА ТАЙЁРЛИК ДАРАЖАСИИИ ОШИРИШ 21 . Замонавий ахборот-коммуникация технологиялари асосида алоқа, фавқулодда вазиятлар, хусусан, табиий офатлар хавфи ёки содир бўлганлиги ҳақида хабар бериш ва маълумот (ахборот) етказишнинг автоматлаштирилган тизимларини яратиш ва доимий шай ҳолатда сақлаш. 1. Потенциал хавфли объектларда ва уларга туташ ҳудудларда локал хабар бериш тизимларини яратиш. 2. Республика, маҳаллий, локал ва объект даражасидаги хабар бериш тизимларини, шунингдек, автоматлаштирилган хабар бериш ва маълумот (ахборот) етказиш тизимини яратиш ва доимий шай ҳолда сақлаш. 3. Ахборотни бошқариш ва узатиш учун давлат ва идора алоқа каналларини (уларнинг раҳбарлари билан келишган ҳолда радио, телевидение) ва бошқа телекоммуникация тизимларидан марказлаштирилган тартибда фойдаланишни таъминлаш. Режа-жадвалга мувофиқ Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, халқаро молия ташкилотлари маблағлари Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Рақамли технологиялар вазирлиги (Ш. Шерматов), Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси (А. Хаджаев), вазирликлар ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 22 . Табиий офатлар оқибатларини бартараф этиш бўйича Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва бундай вазиятларда ҳаракат қилиш давлат тизими куч ва воситаларининг шайлигини таъминлашга қаратилган комплекс чора-тадбирларни амалга ошириш. 1. Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва уларда ҳаракат қилишга доир тадбирларни офатларнинг маҳаллий хавфларини инобатга олган ҳолда режалаштиришни ташкил этиш. Режа-жадвалга мувофиқ Маблағ талаб этилмайди Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва бундай вазиятларда ҳаракат қилиш давлат тизими кирувчи вазирлик ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 2. Фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва бундай вазиятларда ҳаракат қилиш давлат тизими кучларининг моддий-техник базасини замонавий қутқарув техникаси, асбоб-ускуналар, ҳимоя воситалари ва бошқа мол-мулк билан мустаҳкамлаш чораларини кўриш. 3. Мутахассисларнинг табиий офатлар оқибатларини бартараф этишда қутқарув ва бошқа кечиктириб бўлмайдиган тадбирларни амалга оширишга доир кўникмалари ва касбий маҳоратини такомиллаштириш бўйича назарий ва амалий машғулотлар ўтказиш. 4. Табиий офатлар билан боғлиқ фавқулодда вазиятларда зарур воситаларни шошилинч жалб қилиш мақсадида моддий-техник ва молия ресурслари захираларини олдиндан яратиш. Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари 23 . Хавфсизлик маданияти даражасини оширишда табиий офатлар билан боғлиқ фавқулодда вазиятларда ҳаракат қилишга тайёрлаш бўйича аҳолини кенг қамраб олиш. 1. Қўмондонлик-штаб, махсус-тактик ва бошқа ўқув машқларига аҳолини кенг жалб қилиш. 2. Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларида ташкил этилган ўқув-маслаҳат пунктларида маърузалар ўқиш, ўқув фильмларини намойиш этиш, ўқув машқлари ва машғулотларга жалб этиш, шунингдек, қўлланмалар ва эслатмалар тарқатиш. 3. Оммавий ахборот воситаларида махсус радио ва теледастурларни эфирга узатиш. 4. Мобил иловалар ва миллий электрон платформа орқали малака ошириш ишларини ташкиллаштириш. Режа-жадвалга мувофиқ Маблағ талаб этилмайди Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси (А. Хаджаев), Рақамли технологиялар вазирлиги (Ш. Шерматов), вазирликлар ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 24 . Табиий офатлардан жабрланганларга тиббий ёрдам кўрсатиш ва санитария-эпидемиологик осойишталикни таъминлаш механизмларини такомиллаштириш. 1. Табиий офатлар билан боғлиқ фавқулодда вазиятлардан жабрланганларга тиббий ёрдам кўрсатиш учун тиббий мол-мулк ва дори воситалари захираларини олдиндан яратиш. 2. Табиий офатлардан жабрланганлар орасида касаллик ва ўлимнинг олдини олиш, жабрланганларга психологик ёрдам кўрсатиш чора-тадбирларининг самарадорлигини ошириш. 3. Табиий офатлар рўй берган зоналарда санитария-гигиена, радиацион гигиена, физик омиллар, бактериология, вирусология, паразитология ва ўта хавфли юқумли касалликларни эрта аниқлаш бўйича лабораторияларни шай ҳолатга келтириш. 2023-2024 йиллар Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, халқаро молия ташкилотлари маблағлари Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Иноятов), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 25 . Ижтимоий, муҳим объектлар ва бошқа инфратузилмалар фаолиятининг табиий офатларга нисбатан барқарорлигини ва иқлим ўзгаришига чидамлилигини ошириш. 1. Объектлар бино ва иншоотларининг табиий офатларга нисбатан барқарорлиги ва иқлим ўзгаришига чидамлилигини аниқлашнинг замонавий услубларини ишлаб чиқиб, амалиётга татбиқ қилиш. 2. Гидротехника иншоотларининг хавфсиз ва узлуксиз ишлаши устидан доимий мониторинг олиб бориш, аварияларни бартараф этиш чора-тадбирларини амалга ошириш учун зарур бўлган материаллар, ускуналар, инструментлар, инвентарь, автоматлаштириш, алоқа, энергия таъминоти ва ёнгин хавфсизлиги воситаларини олдиндан яратиш. 2023-2024 йиллар Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари, халқаро молия ташкилотлари маблағлари Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги (Б. Закиров), Сув хўжалиги вазирлиги (Ш. Хамраев), «Ўзбекгидроэнерго» АЖ (А. Сангинов), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), вазирлик ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 26 . Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш соҳасида халқаро ҳамкорликни амалга ошириш. 1. Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш соҳасида Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Офатлар хавфини камайтириш бюроси ва бошқа халқаро ташкилотлар билан ҳамкорликни мустаҳкамлаш, улар томонидан ўтказиладиган халқаро тадбирларда иштирок этиш. 2. Қўшни давлатлар билан ҳамкорликни такомиллаштириш, трансчегаравий хусусиятга эга юзага келиши мумкин бўлган табиий офатлар тўғрисида ахборот алмашиш. 3. Табиий офатларнинг олдини олиш ва бартараф этиш масалалари бўйича ҳамкорликдаги машқлар, ҳайъатлар ва бошқа тадбирларни ўтказиш. 4. Офатлар хавфини камайтириш соҳасида меморандумлар ва бошқа халқаро битимларни имзолаш. 5. Табиий офатлар рўй берганда халқаро ёрдамни ва биринчи навбатдаги қутқарув ишларини амалга оширишда бериладиган ёрдамни тартибга солишга доир халқаро ҳамкорлик масалалари бўйича амалдаги қонун ҳужжатлари ва тартиб-таомиллардан тўлиқ фойдаланиш. Режа-жадвалга мувофиқ Давлат бюджети параметрларида назарда тутилган маблағлар ҳамда вазирлик ва идораларнинг бюджетдан ташқари . жамғармалари маблағлари, халқаро ташкилотлар маблағлари Ташқи ишлар вазирлиги (Б. Саидов), Фавқулодда вазиятлар вазирлиги (А. Кулдашев), Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги (А. Абдуҳакимов), вазирлик ва идоралар, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари

Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 11 августдаги 362-сон қарорига 3-ИЛОВА

Табиий офатлар хавфини камайтириш ва иқлим ўзгаришига чидамлиликни ошириш бўйича ҳаракатларни мувофиқлаштирувчи идоралараро кенгаш

1. А.Ж. Раматов Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари, Кенгаш раиси 2. А.А. Абдуҳакимов экология, атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири, Кенгаш раиси ўринбосари 3. А.Ҳ. Кулдашев фавқулодда вазиятлар вазири, Кенгаш раиси ўринбосари 4. Б.Н. Курбанов мудофаа вазири 5. Б.Ф. Исламов тоғ-кон саноати ва геология вазири 6. Ш.Р. Хамраев сув хўжалиги вазири 7. А.Б. Воитов қишлоқ хўжалиги вазири 8. Ж.Т. Мирзамахмудов энергетика вазири 9. А.Ш. Иноятов соғлиқни сақлаш вазири 10. Б.И. Закиров қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазири 11. Б.О. Саидов ташқи ишлар вазири 12. Ш.Х. Шерматов рақамли технологиялар вазири 13. Б.А. Мусаев камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазири 14. Л.Ш. Кудратов инвестициялар, саноат ва савдо вазири 15. И.Ю. Абдураҳманов олий таълим, фан ва инновациялар вазири 16. Ҳ.У. Умарова мактабгача ва мактаб таълими вазири 17. И.И. Норқулов иқтисодиёт ва молия вазири ўринбосари 18. Б.С. Юлдашев Фанлар академияси президенти 19. М.М. Юнусов «Ўзэлтехсаноат» уюшмаси раиси 20. Лавозими бўйича Экология, атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳузуридаги «Яшил трансформация ва иқлим ўзгариши миллий маркази» давлат муассасаси бошлиги, Кенгаш котиби

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2023 йил 11 август,

362-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 14.08.2023 й., 09/23/362/0592-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

MILLIY HARAKATLAR REJASI

“YOʻL XARITASI”

TARKIBI

Iqlim oʻzgarishi va tabiiy ofatlar xavfiga nisbatan milliy harakatlar rejasini ishlab chiqish hamda samarali amalga oshirishni tashkil etish toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga oʻtishiga qaratilgan islohotlar samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2022-yil 2-dekabrdagi PQ-436-son qarori ijrosini taʼminlash, shuningdek, tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha chora-tadbirlar samaradorligini oshirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabrdagi PQ-436-son qarori bilan tasdiqlangan 2030-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasida “yashil” iqtisodiyotga oʻtish va “yashil” oʻsishni taʼminlash boʻyicha harakatlar rejasining 10-bandida iqlim oʻzgarishi va tabiiy ofatlar xavfiga nisbatan milliy javob choralarini ishlab chiqish va amalga oshirishning samarali normativ-huquqiy va institutsional bazasini mustahkamlash nazarda tutilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilar:

2023 — 2030-yillarda tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining milliy harakatlar rejasi (keyingi oʻrinlarda — Milliy harakatlar rejasi) 1-ilovaga muvofiq;

2023 — 2030-yillarda tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining milliy harakatlar rejasini amalga oshirish boʻyicha “yoʻl xaritasi” (keyingi oʻrinlarda — “yoʻl xaritasi”) 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

3. Quyidagilar Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish doirasida ustuvor yoʻnalishlar etib belgilansin:

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirish;

aholining tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi bilim va tajribalarini shakllantirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish tadbirlarini moliyalashtirishni tashkil etish;

tabiiy ofatlar roʻy berganda harakat qilishga tayyorlik darajasini oshirish.

4. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha harakatlarni muvofiqlashtiruvchi idoralararo kengash (keyingi oʻrinlarda — Kengash) 3-ilovaga muvofiq tarkibda tuzilsin.

Quyidagilar Kengashning asosiy vazifalari etib belgilansin:

Milliy harakatlar rejasi va “yoʻl xaritasi”da belgilangan chora-tadbirlarning toʻliq hajmda bajarilishini taʼminlash, shuningdek, ularning oʻz vaqtida bajarilishi ustidan nazorat oʻrnatish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha vazirlik va idoralarning faoliyatini muvofiqlashtirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqish va ularning ijrosi samaradorligini oshirish;

har chorakda vazirlik va idoralar rahbarlarining tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha rejalashtirilgan chora-tadbirlar bajarilishi toʻgʻrisidagi hisobotlarini eshitib borish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish tadbirlarini moliyalashtirish choralarini koʻrish.

5. Belgilansinki:

Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi huzuridagi “Yashil transformatsiya va iqlim oʻzgarishiga moslashish milliy markazi” davlat muassasasi Kengashning ishchi organi hisoblanadi;

tasdiqlangan Milliy harakatlar rejasi va “yoʻl xaritasi”da nazarda tutilgan funksiyalar davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar, vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro moliya institutlari mablagʻlari, shuningdek, qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi Raqamli texnologiyalar vazirligi hamda manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda 2024-yil 1-yanvarga qadar Ekologiya jamgʻarmasi va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish sohasida ilmiy-tadqiqotlarning natijalari, monitoring, prognoz va boshqa maʼlumotlarning yagona elektron platformasini ishga tushirish choralarini koʻrsin.

7. Mazkur qarorda belgilangan chora-tadbirlarning sifatli hamda oʻz vaqtida bajarilishini muvofiqlashtirish va monitoring qilishning quyidagi tartibi belgilansin:

vazirlik va idoralar — har chorak yakuni boʻyicha keyingi oyning 5-sanasiga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligiga Milliy harakatlar rejasi hamda “yoʻl xaritasi”da nazarda tutilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish holati toʻgʻrisida hisobot taqdim etadi;

Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi har chorakda hisobot choragidan keyingi oyning 15-sanasiga qadar umumlashgan tahliliy maʼlumotlarni Kengashga kiritadi;

Kengash har chorak yakuni boʻyicha keyingi oyning 25-sanasiga qadar amalga oshirilgan ishlar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga hisobot taqdim etadi.

8. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.J. Ramatov, Oʻzbekiston Respublikasi ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri A.A. Abduhakimov hamda Oʻzbekiston Respublikasi favqulodda vaziyatlar vaziri A.H. Kuldashev zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 11-avgustdagi 362-son qaroriga 1-ILOVA

2023 — 2030-yillarda tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining

1-bob. Umumiy maʼlumot

1. Oʻzbekiston geografiya nuqtai nazaridan togʻ tizimlari, yirik choʻl, yaylovlar va qir-adirlarni oʻz ichiga olgan mintaqa hisoblanadi. Iqlimi keskin kontinental, kecha-kunduzgi va fasllar haroratining katta amplitudasi, yuqori quyosh radiatsiyasi va nisbatan past namlik bilan tavsiflanadi.

2. Respublikaning joylashuvi va iqlimiga koʻra hududlarida quyidagi tabiiy ofatlar kuzatilishi mumkin:

geologik ofatlar (zilzila, yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar);

meteorologik ofatlar (kuchli shamol, kuchli jala, doʻl, qor koʻchkisi, qurgʻoqchilik);

gidrologik ofatlar (sel, suv toshqinlari);

tabiiy yongʻinlar (dasht va oʻrmon yongʻinlari).

3. Respublikaning katta qismi sezilarli darajada iqlim oʻzgarishi taʼsiri doirasida boʻlib, iqlim oʻzgarishi va uning oqibatlari ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga, odamlarning turmush tarzi va sogʻligʻiga, shuningdek, iqtisodiy obyektlarning barqaror faoliyat olib borishiga oʻz salbiy taʼsirini koʻrsatmoqda.

Soʻnggi yillarda iqlim oʻzgarishi oqibatida respublika hududida tabiiy ofatlar soni sezilarli darajada oshdi. Tabiiy ofatlarning oʻrtacha soni 2001-2010-yillarda — 115 ta holat, 2011-2022-yillarda — 126 ta holatni tashkil etgan.

Ularning 46 foizi zilzilalar, 27 foizi sellar, 13,5 foizi yer koʻchkilari, 8,7 foizi kuchli shamollar, 2,4 foizi suv toshqinlari, 1,6 foizi tabiiy yongʻinlar, 0,8 foizi qor koʻchkilari va boshqalar hissasiga toʻgʻri kelgan.

4. Global iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq kuzatilayotgan vaziyat sababli respublikada iqlim oʻzgarishiga moslashuv choralarini koʻrish va tabiiy ofatlar bilan bogʻliq yoʻqotishlarni kamaytirish dolzarb vazifa boʻlib qolmoqda.

2-bob. Oʻzbekiston hududida roʻy berishi mumkin boʻlgan tabiiy ofatlar xavfi va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishdagi asosiy muammolar

1-§. Zilzilalar

5. Respublikada 12 ballik xalqaro MSK-64 shkalasi (Medvedev-Shponxoyer-Karni) boʻyicha intensivligi 7 ball va undan yuqori boʻlgan zilzilalar sodir boʻlish xavfi mavjud. Markaziy Osiyo davlatlarining bir qator seysmologik xizmatlari har yili turli jadallikdagi 3 000 ga yaqin yer osti silkinishlarini qayd etadi.

6. Kuchli zilzilalarda eng koʻp zarar koʻradigan uy-joy sektori, xizmat koʻrsatish, iqtisodiyot, sanoat va savdo sohalari boʻlib, ularning aksariyati shaharlar va yirik aholi punktlarida joylashgan.

7. Oʻzbekiston aholisining qariyb 70 foizi seysmik faol zonalarda istiqomat qiladi. Koʻplab binolar, ayniqsa, yakka tartibdagi uylar qurilish norma va qoidalarini hisobga olmagan holda qurilganligi sababli uy-joy qurilishi obyektlarining 70 foizi seysmik barqaror emas.

8. Zilzilaning ikkilamchi taʼsiri halokatli boʻlishi va boshqa xavflarni keltirib chiqarishi yoki tezlashtirishi ehtimoli yuqori.

Zilzilaning ikkilamchi taʼsirining aksariyati (toʻgʻonlarning buzilishi, baland togʻlardagi koʻllarning toshib ketishi natijasida yuzaga keladigan suv toshqinlari va sel orqali zaharli moddalarning tarqalishi) jiddiy transchegaraviy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

2-§. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar

9. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar asosan togʻli va togʻoldi hududlarga xos boʻlib, tabiiy ofatlarning keng tarqalgan turlaridan biri hisoblanadi.

Ular qiyaliklarning tikligi oshishi, seysmik hodisalar, meteorologik va gidrologik oʻzgarishlar, shuningdek, turli antropogen jarayonlar hisobiga harakatga tushadi. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar tez-tez togʻoldi va togʻli hududlarda dengiz sathidan 1000-2400 metr balandlikda, 15 daraja va undan ortiq boʻlgan qiyaliklarda sodir boʻladi.

10. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar aholi turar joylari va xoʻjaliklari, binolar, transport kommunikatsiyalari, hayot maromini taʼminlovchi va muhandislik inshootlari, kanallar, elektr uzatish liniyalari va boshqa muhim obyektlarni vayron qilish hamda koʻmib yuborishi ehtimoli bilan ham xavfli hisoblanadi.

11. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilish jarayonlarining rivojlanishi aholi yashash punktlari, sogʻlomlashtirish majmualari, avtomobil va temir yoʻl uchastkalari, togʻ-kon, gidrotexnik va boshqa turdagi obyektlarga xavf solishi mumkin.

3-§. Kuchli shamollar

12. Oʻzbekistonda soʻnggi yillarda kuchli shamollar asosan respublikaning shimoli-gʻarbiy va janubi-gʻarbiy hududlarida kuzatilib, shamol tezligi 25 — 27 m/s, baʼzi hollarda 27 — 40 m/s tashkil etgan holda, mamlakat iqlimiga xos boʻlmagan talafotli boʻron va dovullar kuzatilmoqda.

13. Kuchli shamollar uylarning tom qismlari koʻchirib tashlanishi, daraxtlar qulashi, elektr taʼminoti ustunlarining agʻdarilishi va ushbu hodisalar bilan bogʻliq ravishda odamlarning halok boʻlishi va jarohat olishlari, shuningdek, elektr taʼminotidagi uzilishlar, muhandislik inshootlari va hayot maromini taʼminlash tizimlarining vayron boʻlishi kabi oqibatlarga olib kelmoqda.

2020-yilda Buxoro viloyatida kuzatilgan 40 m/s tezlikda esgan (soatiga 144 km — Bofort shkalasi boʻyicha boʻron) kuchli shamol bir kishining halok boʻlishiga, 40 nafarga yaqin insonlarning jarohatlanishiga, 5 000 dan ortiq obyektlarning tom qismi shikastlanishiga hamda 42 ming tup yirik daraxtlarning nobud boʻlishiga va shikastlanishiga sabab boʻldi.

Shuningdek, binolar va daraxtlar ostida qolgan 415 ta transport vositalariga jiddiy zarar yetib, koʻp miqdorda qishloq xoʻjaligi ekinlari nobud boʻldi va 10 million AQSh dollariga yaqin moddiy zarar yetdi.

4-§. Kuchli jala, doʻl

14. Kuchli jala yogʻishi respublika iqlimi uchun xos meteorologik hodisa boʻlib, yogʻingarchilik miqdori 1 soat va undan kam vaqt ichida 15 mm va undan koʻp miqdorni tashkil etganda yuzaga keladi.

15. Kuchli jala va doʻl sel, toshqin suvlarini hosil qilishi bilan xavfli hisoblanadi. Kuchli jala va doʻl qishloq xoʻjaligi ekinlari, mevali daraxtlar va ekin maydonlariga jiddiy zarar yetkazadi.

16. Iqlim oʻzgarishi natijasida tez-tez kuzatilayotgan kuchli jala va doʻl shaharlarda irrigatsiya va oqova tizimlarining talabga javob bermasligi sababli koʻplab suv toshqinlariga olib kelmoqda.

5-§. Qor koʻchkisi

17. Qor koʻchkisi odamlarning iqtisodiy, rekreatsion, sport yoki boshqa faoliyatiga, shuningdek, qor koʻchkisi xavfi mavjud zonalarda joylashgan aholi punktlari, sanatoriy, kurort, sport, sanoat majmualari, infratuzilma va boshqa obyektlarga xavf tugʻdiradi.

18. Qor koʻchkisi asosan qor koʻp toʻplangan yillarda qish va bahor oylarida kuzatiladi.

19. Oʻzbekiston hududida qor koʻchkisi xavfini oʻrganish darajasi bir xil emas. Qor koʻchkisining yuzaga kelishi, uning tarqalish sharoitlari maʼlum boʻlgan joylar bilan bir qatorda yetarli darajada oʻrganilmagan joylar ham mavjud. Soʻnggi yillarda olib borilgan yarim statsionar va aerovizual kuzatuvlar natijalari maʼlum hududlarda qor koʻchkisi faollashishini koʻrsatmoqda.

20. Respublikada qor koʻchkisi xavfini monitoring qilish uchun 18 ta qor koʻchkisi kuzatuv punktlari mavjud.

6-§. Qurgʻoqchilik

21. Qurgʻoqchilik uzoq vaqt davomida yuqori havo harorati va yogʻingarchilik miqdorining kamligi natijasida yuzaga keladi. Soʻnggi yillarda qurgʻoqchilik kuzatilishi jadallashib, janubiy issiq iqlim sharoiti respublikaning shimoli-sharqiy mintaqasiga siljishi kuzatilmoqda.

22. Qurgʻoqchilik oziq-ovqat xavfsizligiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi, aholi salomatligining yomonlashuvi, bioxilma-xillikning yoʻqolishi, hududlarning sahrolashishi, ekologiyaning yomonlashuvi, iqlim oʻzgarishiga chidamlilikning pasayishi, majburiy migratsiya kabi ijtimoiy va ekologik muammolarni keltirib chiqaruvchi tabiiy ofat hisoblanadi.

23. Hozirgi vaqtda respublika hududining 70 foizi yoki 31,4 mln. gektar maydoni tabiiy shoʻrlanish, harakatlanuvchi qumlarning yoyilishi, chang boʻronlari va garmsel shamollari esuvchi qurgʻoqchil hamda yarim qurgʻoqchil yerlardan tashkil topgan.

Orol dengizining qurishi natijasida Orolqum deb nom olgan yangi sahro paydo boʻlib, hozirda 6 mln. gektarga yaqin maydonni qamrab oldi. Orolboʻyi hududidagi 2 mln. gektar maydonda yerlarning sahrolashishi va degradatsiyasi kuzatilmoqda.

24. Global iqlim isishi, suv resurslarining tobora kamayib borishi, qoʻshni davlatlar tomonidan transchegaraviy daryolarda turli gidrotexnika inshootlari qurilishi, suv sarfining oshishi va suvdan nooqilona foydalanish kabi omillar qurgʻoqchilik xavfini yanada oshirib bormoqda.

7-§. Sel, suv toshqinlari

25. Sel, suv toshqinlari xavflilik darajasi yuqori boʻlib, respublikaning togʻli va togʻoldi hududlarida, Amudaryo va Sirdaryo havzalarida koʻp kuzatiladigan tabiiy ofatlar hisoblanadi.

Koʻpincha sel oqimlari qoʻshni davlatlar — Qirgʻiziston va Tojikiston hududlarida hosil boʻlishi sababli sel oqimlari transchegaraviy ham boʻlishi mumkin.

26. Sel, suv toshqinlari oqibatida turar joylar, ijtimoiy soha va aholining hayot maromini taʼminlash obyektlari, infratuzilmalar, muhandislik, himoya, irrigatsiya inshootlarining vayron boʻlishi, ularning toshqin suvlari va loy ostida qolib ketishi, daryo oʻzanlarining oʻzgarishi va hududlar sanitariya-gigiyena holatining yomonlashuvi asosiy tahdidlar hisoblanadi.

27. Soʻnggi oʻn yilda sel, suv toshqinlari soni keskin ortdi va ushbu davrda Oʻzbekistonning barcha hududlarida 650 tadan ortiq sel, suv toshqinlari kuzatilib, soʻnggi besh yil ichida shu kabi holatlar soni 141 taga oshgan.

28. Amudaryo va Sirdaryo havzalarida yuzaga kelgan mavsumiy toshqinlar suv sathining koʻtarilishiga, daryolar oʻzanlari oʻzgarishiga, qirgʻoqlarning yemirilishiga olib kelib, aholi punktlari va ekin maydonlarini suv bosishiga (suv toshqinlariga) sabab boʻladi.

29. Qor va muzliklarning jadal erishi natijasida hosil boʻladigan koʻp miqdordagi suvlar, dambalar va muzli koʻllar toʻgʻonlarining ehtimoliy oʻpirilishi, qoʻshni davlatlar tomonidan yirik suv omborlaridan suvning chiqarib yuborilishi, daryolardagi muzlarning mexanik eritilishi oqibatida daryo oʻzanlarining oʻzgarishi, suv sathining koʻtarilishi va qirgʻoqlarning yuvilishi hududlardagi aholi punktlari va ekin maydonlarini suv bosish xavfini yuzaga keltirmoqda.

8-§. Tabiiy yongʻinlar

30. Respublikada oʻrmon fondi maydoni 11 858 130 gektarni tashkil etadi.

31. Har yili respublikada 4 tadan 16 tagacha oʻrmon yongʻinlari qayd etilib, yongʻinlar ekologiya va atrof-muhitga salbiy taʼsir koʻrsatishi bilan bir qatorda aholi yashash punktlariga va ekin maydonlariga tarqalgan taqdirda, jiddiy iqtisodiy-ijtimoiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

32. Soʻnggi olti yilda oʻrmonlarda 46 ta yongʻin yuz bergan boʻlsa, 2021-yilda Jizzax viloyatining Zomin tumanidagi oʻrmonzorlarning 80 gektarga yaqin maydonida, Sirdaryo viloyatidagi oʻrmon-ovchilik xoʻjaligining 140 gektardan ortiq maydonida hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi qoʻriqxona hududiga kiruvchi toʻqayzorning 35 gektar maydonida yirik tabiiy yongʻinlar sodir boʻldi.

33. Oʻrmon yongʻinlari va iqlim oʻzgarishi bir-biri bilan chambarchas bogʻliq jarayon hisoblanib, qurgʻoqchilik, yuqori harorat, nisbiy past namlik, chaqmoqlar va kuchli shamol yongʻinlar kelib chiqish xavfini keskin oshiradi.

34. Oʻrmon yongʻinlari yuzaga kelishining asosiy sabablaridan biri inson omili boʻlsada, yashin tushishi oqibatida yuzaga keluvchi yongʻinlar yanada jiddiyroq oqibatlarni keltirib chiqaradi.

9-§. Tabiiy ofatlar bilan bogʻliq texnogen xususiyatga ega xavflar

35. Tabiiy ofatlar oqibatida gidrotexnika inshootlarida yuzaga keladigan avariyalar insonlar sogʻligi, hayoti, mol-mulkiga va atrof muhitga jiddiy xavf tugʻdiradi.

36. Toshqin suvlari gidrotexnika inshootlarining turgʻunligiga salbiy taʼsir koʻrsatib, ulardagi maksimal suv sarfining keskin oshishiga sabab boʻladi.

Suv sarfining keskin oshishi suv tashlovchi inshootlarning oʻtkazuvchanligiga salbiy taʼsir koʻrsatib, inshootning buzilishiga, gidrotexnika inshooti yuqori byefining (YuBS) sathlari koʻtarilishiga, toʻsuvchi inshootlarning ustidan suv quyilishi va gidrodinamik avariyalarga olib kelishi mumkin.

37. Suv inshootlari, qiyaliklar va qirgʻoqlar hamda gidrotexnika inshootining mahkamlanadigan elementlari muz yuklanish chegarasiga ega boʻlib, halokatli muz hodisalari oqibatida bunday yuklanishlar ortib ketishi inshootning buzilishiga va yuvilib ketishiga olib kelishi mumkin.

38. Kuchli shamollar (dovullar, boʻronlar) gidrotexnika inshootlari, xususan, suv omborlari uchun xavf tugdiruvchi tahdidlar qatoriga kirib, suv omborida poʻrtana toʻlqinlarini hosil qiladi va ular taʼsirida bosimni ushlab turuvchi qiyaliklar, qirgʻoqlar va mahkamlovchi elementlarning mustahkamligiga xavf soladi.

39. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar suv omborlarining yuqori byefida tsunamisimon toʻlqinlar hosil boʻlishiga va oqibatda toʻgʻonning ustki qismidan suvning toshib chiqishiga hamda ularning buzilishiga olib kelishi mumkin.

40. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi asosiy muammolar quyidagilardan iborat:

yillar davomida roʻy bergan tabiiy ofatlarni baholash natijalari va prognoz maʼlumotlari asosida tabiiy ofatlar xavfini erta aniqlash, tabiiy ofatlar xavfi yoki sodir boʻlganligi toʻgʻrisida xabar berish va maʼlumot yetkazish tizimlarining takomillashmaganligi, tabiiy ofatlar xavfi toʻgʻrisida maʼlumot almashish boʻyicha milliy va mahalliy darajadagi maʼlumotlar bazasining yaratilmaganligi;

tabiiy ofatlar xavfini baholashning zamonaviy uslublari ishlab chiqilmaganligi va tahdidlarni tor doirada baholash amaliyotining saqlanib qolayotganligi;

mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining tabiiy ofatlar xavfi boʻyicha yer xususiyatlari hisoblangan ehtimoliy tahdidlar chastotasi, tahdid xaritalari kabilar toʻgʻrisida yangilangan maʼlumotlarni olish imkoniyatining cheklanganligi. Aholi punktlarini qurish va hududlarni rivojlantirishda tabiiy ofatlar xavfining yetarli darajada inobatga olinmasligi;

aholi orasida xavfsizlik madaniyatini targʻib qilish va aholini tabiiy ofatlar bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarda toʻgʻri harakat qilishga tayyorlash ishlarining yetarli darajada olib borilmasligi;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishga qaratilgan tadbirlarni amalga oshirishda tabiiy ofatlar xavfi taʼsiriga uchrash ehtimoli yuqori boʻlgan va boshqa zaif ijtimoiy guruhlarning toʻliq inobatga olinmasligi;

tabiiy ofatlar xavfidan sugʻurtalash va ushbu yoʻnalishdagi ichki investitsiyalarni ragʻbatlantirish choralari va amaliy mexanizmlarining sust rivojlanganligi.

3-bob. Milliy harakatlar rejasining maqsadi, ustuvor yoʻnalishlari va vazifalari

41. Milliy harakatlar rejasining maqsadi — tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirishdan iborat.

42. Quyidagilar Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish doirasida ustuvor yoʻnalishlar hisoblanadi:

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi bilim va tajribalarni shakllantirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish tadbirlarini moliyalashtirishni tashkil etish;

tabiiy ofatlar yuz berganda, harakat qilishga tayyorlik darajasini oshirish.

43. Quyidagilar Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish doirasidagi vazifalar hisoblanadi:

a) tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirish boʻyicha:

yangi qonunchilik normalarini ishlab chiqish va tabiiy ofatlar xavfi va iqlim oʻzgarishini inobatga olgan holda, mavjud normativ-huquqiy hujjatlarga oʻzgartirishlar kiritish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish yuzasidan rejalar, respublika va mahalliy strategiyalarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi profilaktik tadbirlarni samarali tashkil etish;

mahalliy darajada tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish masalalarida mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining ishtirokini kengaytirish va javobgarligini kuchaytirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishda manfaatdor tomonlar oʻrtasida hamkorlikni rivojlantirish;

b) tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish borasidagi bilim va tajribalarni shakllantirish boʻyicha:

tabiiy ofatlar xavfini aniqlash va baholash, prognoz materiallarini tayyorlash, zamonaviy geoaxborot texnologiyalari asosida maʼlumotlar bazasini yuritish;

tabiiy ofatlar yetkazishi mumkin boʻlgan zararni baholashning metodologik asoslarini ishlab chiqish;

davlat boshqaruvi organlari mansabdor shaxslari va aholining barcha qatlamlarining tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish masalalari boʻyicha maʼlumotga egaligi va xabardorlik darajasini oshirish, shuningdek, ularga bilim berish va oʻqitish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish masalalari boʻyicha aholini oʻqitish, soha uchun professional kadrlarni tayyorlash dasturlarini yanada takomillashtirishga koʻmaklashish;

jamoat tashkilotlari va nodavlat tashkilotlar orqali tabiiy ofatlar xavfi toʻgʻrisidagi axborotni tarqatish maqsadida fuqarolar oʻrtasida oʻzaro hamkorlikni yaxshilash;

v) tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish tadbirlarini moliyalashtirish boʻyicha:

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishga oid tadbirlarga davlat investitsiyalari va xususiy investitsiyalarni jalb etish;

avariya-qutqaruv va boshqa maxsus mulk-ashyolarni ishlab chiqarishni mahalliylashtirishga doir chora-tadbirlarni amalga oshirishda davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy etish;

tabiiy ofatlar xavfini sugʻurta qilishga oid tadbirlarni tashkil etish;

sel, toshqinlar, koʻchkilar va boshqa xavfli tabiiy ofatlar, shuningdek, qurgʻoqchilik bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarning oldini olish boʻyicha manzilli profilaktik tadbirlarni amalga oshirish;

mahalliy sharoitlarda tabiiy ofatlar xavfini kamaytirishga doir chora-tadbirlar samaradorligini oshirishga qaratilgan shaharsozlik normalarini, qoidalarini, aholi punktlarini rejalashtirish va qurishga oid standartlarni takomillashtirib borish;

tabiiy ofatlardan jabrlanganlarni ijtimoiy muhofaza qilish strategiyalarini ishlab chiqish va amalga oshirish, shuningdek, mexanizmlarini takomillashtirish;

g) tabiiy ofatlar roʻy berganda, harakat qilishga tayyorlik darajasini oshirish boʻyicha:

zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida aloqa, tabiiy ofatlar bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlar xavfi yoki roʻy berganligi haqida xabar berish va maʼlumot (axborot) yetkazishning avtomatlashtirilgan tizimlarini modernizatsiya qilish va doimiy shay holatda saqlash;

tabiiy ofatlar va favqulodda vaziyatlar xavfi yuzaga kelganligi yoki roʻy berganligi toʻgʻrisida aholiga xabar berish va maʼlumot yetkazishning avtomatlashtirilgan tizimini yaratish uchun texnik vositalarni mahalliy ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish;

tabiiy ofatlar oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi kuch va vositalarining shayligini taʼminlashga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish;

Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi kuchlari va aholining tabiiy ofatlarda harakat qilishga shayligini, rahbarlar tarkibining vazirliklar, idoralar va tashkilotlar bilan oʻzaro hamkorligini takomillashtirish;

xavfsizlik madaniyati darajasini oshirishda tabiiy ofatlar bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash boʻyicha aholini keng qamrab olish;

tabiiy ofatlardan jabrlanganlarga tibbiy yordam koʻrsatish mexanizmlarini takomillashtirish;

ijtimoiy, muhim obyektlar va boshqa infratuzilmalar faoliyatining tabiiy ofatlarga nisbatan barqarorligini va iqlim oʻzgarishiga chidamliligini oshirish;

tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.

4-bob. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar

44. Zilzilalar bilan bogʻliq seysmik xatarni kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

seysmoprognostik monitoring, turli seysmik xavflarni baholash, kuchli zilzilalar yuzaga kelish ehtimolini prognozlash;

zilzilalar natijasida yer koʻchishi, sel, suv toshqinlari bilan bogʻliq ikkilamchi xavflar yuzaga kelishi mumkin boʻlgan joylar boʻyicha prognoz maʼlumotlari va xaritalarini tayyorlash;

bino va inshootlarni qurish uchun yer uchastkalarini tanlashda ularning toʻgʻri joylashtirilishini taʼminlash, shuningdek, bino va inshootlarning qurilishini loyihalashtirishda va qurilish-montaj ishlarini amalga oshirishda zilzilabardoshlik meʼyorlariga rioya etilishini nazorat qilish;

qurilgan binolardan keyinchalik foydalanish imkoniyatini baholash va zilzilabardoshlik darajasi past boʻlgan binolarni mustahkamlash boʻyicha texnik yechimlar topish maqsadida binolarning seysmik chidamliligini aniqlash boʻyicha kompleks tadqiqotlar oʻtkazib borish;

mahalliy xomashyodan sifat-mustahkamlik xususiyatlari, shu jumladan zilzilabardoshliligi zamonaviy qurilish talablariga javob beradigan yangi konstruksiyalar va qurilish materiallarini ishlab chiqarish, shuningdek, zilzilabardosh uylarning loyiha yechimlari kataloglarini tuzish va ommaviy axborot vositalarida keng yoritish;

yakka tartibdagi uy-joylarni qurishda zilzilabardosh turar joy binolari loyihalaridan foydalanish amaliyotini keng joriy etish;

respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda boshqa tashkilotlarning rahbarlari, masʼul mutaxassislari, qutqaruv xizmatlari, qutqaruv va fuqaro muhofazasi tuzilmalari, ishchi hamda xizmatchilarini zilziladan oldin, zilzila vaqtida va zilziladan keyin oʻzini tutish qoidalari, kuchli zilzilalarga oldindan tayyorgarlik koʻrish hamda ulardan talafotlarsiz chiqish boʻyicha bilim va tajribalarini izchil oshirib borish va amaliy koʻnikmalarni hosil qilish boʻyicha tegishli chora-tadbir kompleksini amalga oshirish;

maktabgacha taʼlim tashkilotlari tarbiyalanuvchilari, umumiy oʻrta va oʻrta maxsus taʼlim tashkilotlari, professional taʼlim muassasalari oʻquvchilari hamda oliy taʼlim tashkilotlari talabalarining zilziladan oldin, zilzila vaqtida va zilziladan keyin oʻzini tutish qoidalari, shuningdek, kuchli zilzila bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlardan jabrlanganlarga birinchi yordam koʻrsatish qoidalari va usullariga oʻrgatish;

ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohasida band boʻlmagan, jismoniy imkoniyati cheklangan, shuningdek, faoliyat turidan qatʼi nazar, barcha fuqarolarni zilziladan oldin, zilzila vaqtida va zilziladan keyin toʻgʻri harakatlanishga oʻrgatish;

zilziladan oldin, zilzila vaqtida va zilziladan keyin toʻgʻri harakatlanish qoidalari boʻyicha ommabop adabiyotlar va koʻrgazmali qoʻllanmalarni nashr etish, qoʻshimcha oʻquv markazlarini tashkil etish.

45. Yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfi mavjud zonalarni monitoring qilish, kuzatuv tarmogʻini (postlarni, ob-havo kuzatish stansiyalarni) kengaytirish hamda vizual va instrumental kuzatishning zamonaviy usullarini joriy etish;

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar boʻyicha prognoz maʼlumotlari va xaritalarini tayyorlash, ularning muntazam ravishda yangilanishini taʼminlash va xavfli hududlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni jamoatchilikka yetkazish uchun ommaviy axborot vositalarida joylashtirish;

muhandislik himoya inshootlari qurilishini tizimli rejalashtirish va inshootlarni ishchi holatda saqlash (koʻchki jismlarini gidroizolatsiya qilish va drenajlash, qiyaliklarni terrasalash va ogʻirligini pasaytirish, tirgak devorlar bilan mustahkamlash, yer usti suvlarini boshqa joylarga yoʻnaltirish va boshqalar);

er koʻchkisi xavfi boʻlgan qiyaliklar yuzasiga koʻp yillik chim hosil qiluvchi oʻtlar bilan birgalikda daraxt va buta oʻsimliklarini ekish;

er koʻchkisi xavfi boʻlgan maydonlarni oʻzlashtirish, sugʻorish va boshqa meliorativ ishlar olib borilishining oldini olish;

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfi mavjud hududlarda yashovchi aholini xavfsiz hududlarga koʻchirish chora-tadbirlarini tizimli ravishda amalga oshirish;

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfi mavjud hududlarda yashovchi aholini ularning ehtimoliy taʼsir hududi va chegaralari toʻgʻrisida xabardor qilishning zamonaviy usullarini joriy etish va mavjudlarini takomillashtirish;

er va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, yer va tosh koʻchkilari, oʻpirilishlar xavfining oldini olish hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

aholiga, iqtisodiyot tarmoqlariga va ijtimoiy sohaga ehtimol tutilgan zararni kamaytirish uchun koʻchkilarni majburan tushirish;

aholiga yer va tosh koʻchkisi faollashuvi, oʻpirilishlarning dastlabki belgilarini tushuntirish ishlarini olib borish va xavfli hududlarda oʻzini tutish qoidalariga oʻrgatish.

46. Kuchli shamol xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

gidrometeorologik vaziyatni kuzatish tarmoqlarini takomillashtirish va kengaytirish, ularni zamonaviy asbob-uskunalar bilan jihozlash;

aholini kuchli shamol xavfi toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabardor qilish;

binolar tom qismlarining shamol kuchiga barqarorligini oshirish boʻyicha va yangi qurilayotgan obyektlarda bajariladigan montaj ishlari sifatini nazorat qilish yuzasidan tizimli choralar koʻrib borish;

yuqori kuchlanishli elektr uzatish tarmoqlarining mustahkamligini oshirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish;

elektr toki uzatilishi bilan bogʻliq avariyalarni bartaraf etish rejalarini takomillashtirib borish;

daraxtlarning kuchli shamol oqibatida sinishi va qulab tushishining oldini olish choralarini koʻrish;

kuchli shamol oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, kuchli shamol oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

aholining barcha qatlamlarini kuchli shamol kuzatilganida toʻgʻri harakatlanish qoidalariga oʻrgatish.

47. Kuchli jala va doʻl xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

gidrometeorologik vaziyatni kuzatish tarmoqlarini takomillashtirish va kengaytirish, ularni zamonaviy asbob-uskunalar bilan jihozlash, vizual va instrumental kuzatishning zamonaviy usullarini joriy etish;

aholini kuchli jala va doʻl xavfi toʻgʻrisida oʻz vaqtida xabardor qilish tizimlarini takomillashtirish;

aholi punktlari bosh rejalariga muvofiq shahar va boshqa aholi punktlarida qurilishlarni suv bosish hududlarini hisobga olgan holda amalga oshirish, shuningdek, tabiiy ariqlarni saqlab qolish va yogʻingarchilik suvlarini chiqarib yuboruvchi yangi irrigatsiya tizimlarini yaratish (jala kollektorlari va boshqalar);

gidrometeorologik jarayonlarni atrof tabiiy muhitga taʼsir koʻrsatish orqali boshqarish (kuchli jala va doʻl yogʻishining oldini olish);

kuchli jala va doʻl oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, sel va suv toshqinlari xavfining oldini olish hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

aholining barcha qatlamlarini kuchli jala va doʻl hodisalari paytida toʻgʻri harakatlanish qoidalariga oʻrgatish.

48. Qor koʻchkisi xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

qor koʻchkisi xavfi mavjud hududlarni aniqlashtirgan holda ularni monitoring qilish va qor koʻchkisini prognozlash, gidrometeorologik parametrlarni kuzatish va nazorat qilish tarmoqlarini rivojlantirish;

qor koʻchkisi xavfi boʻyicha prognoz maʼlumotlar va xaritalarni tayyorlash, muntazam ravishda yangilab borish;

qor koʻchkisi xavfi mavjud hududlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni tegishli mutaxassislar va jamoatchilikka yetkazish choralarini koʻrish;

qor koʻchkisiga qarshi inshootlarni (koʻchki qaytaruvchi va koʻchki toʻxtatuvchi) barpo etish va ularni ishchi holatda saqlash;

qor koʻchkisi xavfi yuzaga kelgan hududlarda transport vositalarining va odamlarning harakatini cheklash;

qor koʻchkisini sunʼiy tushirish (artilleriya yordamida otib tushirish);

qor koʻchkisi xavfi mavjud joylarda aholini xabardor qilish (transport harakatlanishi tartibi toʻgʻrisida maʼlumot stendlar va boshqa belgilar oʻrnatish);

qor koʻchkisi oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, qor koʻchkisi xavfining oldini olish hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

qor koʻchkisi xavfi mavjud boʻlgan hududlarda yashovchi aholi va sayyohlarni qor koʻchkisida toʻgʻri harakat qilishga oʻrgatish.

49. Qurgʻoqchilikka qarshi kurashish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

qurgʻoqchilikni prognozlash va monitoring qilish tizimini takomillashtirish (maʼlumotlar toʻplash, gidrologik va iqtisodiy shart-sharoitlarni modellashtirish, maʼlumotlardan erkin foydalanish);

qurgʻoqchilik sabablari va oqibatlarini bartaraf etish choralari va qurgʻoqchilik xavfini yumshatish boʻyicha tadbirlarni muvofiqlashtirib borish;

qishloq xoʻjaligida suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish;

qishloq xoʻjaligi ekinlarini diversifikatsiyalash;

qurgʻoqchilikka chidamli oʻsimlik turlarini yetishtirish, shu jumladan, diversifikatsiyalash uchun shu turdagi oʻsimliklar urugʻlarini tayyorlash;

qurgʻoqchilikka chidamli qishloq xoʻjaligi ekinlarini ekish;

qurgʻoqchilik xavfi bilan bogʻliq sugʻurta xizmatlari turlarini kengaytirish;

choʻl hududlarida oʻrmonzorlar va yashil qoplamalar barpo etish, qumli hududlarni mustahkamlash.

50. Sel, suv toshqinlari xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

sel, suv toshqinlari xavfi mavjud hududlarni monitoring qilish, kuzatuv tarmogʻini (gidropostlarni, ob-havo kuzatish stansiyalarini) kengaytirish, ularni zamonaviy asbob uskunalar bilan jihozlash, vizual va instrumental kuzatishning zamonaviy usullarini joriy etish;

sel, suv toshqinlari xavfi boʻyicha prognoz maʼlumotlari va xaritalarini tayyorlash, ularning muntazam ravishda yangilanishini taʼminlash va xavfli hududlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ommaviy axborot vositalariga, shu jumladan elektron ommaviy axborot vositalariga joylashtirish;

sunʼiy yoʻldosh maʼlumotlaridan foydalangan holda sel hodisalarini oldindan aniqlash;

baland togʻlardagi koʻllar, daryolar va sel kelish oʻzanlarini tizimli oʻrganish, ularning taʼsiri ehtimoli boʻlgan hududlarni, oʻzanlarining torayish joylarini, qum-shagʻal materiallarining toʻplanishi kabi xavflarni aniqlash;

muhandislik himoya inshootlari qurilishini tizimli rejalashtirish va ularni ishchi holatda saqlash (sel qabul qilish, kanallar, sel oʻtkazgichlari, himoya devorlari, yoʻnaltiruvchi va oʻrab turuvchi toʻgʻonlar, qiyaliklarni terassalash, shuningdek, qirgʻoqlarni muhofaza qilish va suv tubini chuqurlashtiruvchi ishlarni olib borish, toshqin suvlarini qabul qilish va kelayotgan suvlarni boshqarish uchun suv omborlarining ishlashini doimiy nazorat qilish, muzlar tiqilib qolishiga qarshi kurashish va boshqa choralarini koʻrish);

aholi punktlari bosh rejalariga muvofiq shahar va boshqa aholi punktlarida qurilishlarni suv bosish hududlarini hisobga olgan holda amalga oshirish, shuningdek, tabiiy ariqlarni saqlab qolish va yogʻingarchilik suvlarini chiqarib yuboruvchi yangi tizimlarini yaratish (jala kollektorlari va boshqalar);

sel, suv toshqini xavfi toʻgʻrisida aholini oʻz vaqtida xabardor qilish (yuqori harorat, yogʻingarchilik, koʻllar va suv omborlarni oʻpirilishi xavfi va boshqalar);

sel, suv toshqinlarini xavfsiz oʻtkazib yuborish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish (daryo oʻzanlarini, kanallarni, seldan himoya qilish inshootlarini tozalash, qirgʻoqlarni mustahkamlash, ariqlarni tiklash va yangilarini qurish);

sel, suv toshqinlari xavfi mavjud hududlarda yashovchi aholini xavfsiz hududlarga koʻchirish hamda xavf mavjud joylarda turar joy va jamoat binolari qurilishining oldini olish boʻyicha tizimli chora-tadbirlarni amalga oshirish;

sel, suv toshqinlari oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, sel va suv toshqinlari xavfining oldini olish hamda ularning oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

himoya toʻgʻonlarini qurish uchun materiallar zaxiralarini yaratish, avariya va himoya ishlarini amalga oshirish uchun texnikalarni shay holatga keltirish;

aholiga, iqtisodiyot tarmoqlariga va ijtimoiy sohaga ehtimol tutilgan zararni kamaytirish uchun gidrometeorologik jarayonlarni atrof tabiiy muhitga taʼsir koʻrsatish orqali boshqarish (yogʻingarchiliklar va sel kelishining oldini olish);

aholini sel, suv toshqinlari xavfi yuzaga kelganda yoki sodir boʻlganda toʻgʻri harakat qilishga tayyorlash.

51. Tabiiy yonginlar xavfini kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

yonginlarni oʻchirishning samarador tizimlarini yaratish, ularning oldini olish va oʻchirish ishlariga keng jamoatchilikni jalb etish;

yonginlar sabablari yuzasidan tadqiqotlar oʻtkazish va natijalarini tahlil qilgan holda yongin sabablarini bartaraf etish boʻyicha takliflar ishlab chiqish;

yonginlarni tezkor monitoring qilish va tezkorlik bilan oʻchirish uchun innovatsion texnologiyalarni joriy etish (kosmik monitoring, uchuvchisiz uchadigan apparatlardan foydalanish, yonginlarni videokameralar yordamida kuzatish va aniqlash);

yongʻinlarining oldini olish boʻyicha chora-tadbirlarni tashkil etish (yongʻinga qarshi himoya oraliqlar, toʻsiqlar va boshqa infratuzilmalarni yaratish);

yashinlar tufayli yongʻinlar roʻy berishi mumkin boʻlgan joylarni aniqlagan holda, ushbu joylarda momaqaldiroq pelengatsiyasini va yashindan himoyalash tizimlarini yaratish;

yongʻinlarni oʻchirish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, yongʻinlarning oldini olish va oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

aholi va sayyohlar oʻrtasida alanga bilan ehtiyot boʻlish choralari yuzasidan targʻibot-tashviqot ishlarini olib borish.

52. Tabiiy ofatlar bilan bogʻliq texnogen xususiyatga ega xavflarni kamaytirish boʻyicha asosiy chora-tadbirlar:

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini taʼminlovchi choralarni amalga oshirish, shu jumladan, ularning xavfsizlik mezonlarini belgilash, inshootlar holatini doimiy nazorat qilish maqsadida nazorat-oʻlchov asboblari bilan jihozlanishini taʼminlash, xavfsizlik deklaratsiyasini ishlab chiqish;

gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish tizimini takomillashtirish;

gidrotexnika inshootlariga malakali mutaxassislar tomonidan xizmat koʻrsatilishini taʼminlash;

gidrotexnika inshootlarida avariyalar yuzaga kelish xavfini kamaytirish boʻyicha oldindan kompleks chora-tadbirlarni oʻtkazish;

gidrotexnika inshootlaridan xavfsiz foydalanish uchun ishlab chiqilgan foydalanish qoidalari va xavfsizlik qoidalariga rioya etilishini taʼminlash;

gidrotexnika inshootlari va uning suv oqib oʻtuvchi qismlarining holati ustidan doimiy nazorat qilish texnik tizimlarini takomillashtirish;

gidrotexnika inshootlarini doimiy kuzatish natijasida olingan maʼlumotlarni tizimli ravishda tahlil qilib borish va gidrotexnika inshootlarining xavfsizligini pasaytiruvchi omillarni aniqlash;

gidrotexnika inshootlarining texnik holatiga tabiiy va texnogen omillar taʼsir koʻrsatkichlarini nazorat (monitoring) qilish;

avariyalar va favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish uchun kuch va vositalarni yaratish, ularning shayligini taʼminlash, shuningdek, inshootlarda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan avariyalar va favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha hamkorlik rejalarini tizimli yangilab borish;

gidrotexnik inshootlarni metrologik taʼminlash;

gidrotexnik inshootlarda yuzaga kelgan avariyalar va favqulodda vaziyatlar toʻgʻrisida aholiga xabar berish va maʼlumot yetkazishning avtomatlashtirilgan tizimlarini joriy etish;

gidrotexnik inshootlarning xodimlari va aholini gidrotexnik inshootlarda yuzaga kelgan avariyalar va favqulodda vaziyatlarda toʻgʻri harakat qilishga oʻrgatish.

5-bob. Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish mexanizmi

53. Milliy harakatlar rejasining ustuvor yoʻnalishlari va vazifalari davlat strategiyalari, rivojlantirish dasturlari, ularni amalga oshirish rejalariga, shuningdek, boshqa sohalarni takomillashtirishga doir dasturiy hujjatlarga integratsiyalashtiriladi.

54. Milliy harakatlar rejasini amalga oshirish uchun barcha manfaatdor tomonlar, shu jumladan, davlat boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari va tashkilotlar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari, xalqaro tashkilotlar, xususiy sektor, shuningdek, aholi jalb qilinadi.

55. Milliy harakatlar rejasi “yoʻl xaritasi”da belgilangan mexanizmlar orqali va muddatlarda amalga oshiriladi.

56. Milliy harakatlar rejasi va “yoʻl xaritasi”ning bajarilishi yuzasidan harakatlarni muvofiqlashtirish idoralararo boshqaruv Kengashi tomonidan amalga oshiriladi.

6-bob. Milliy harakatlar rejasini amalga oshirishdan kutilayotgan natijalar

57. Ushbu Milliy rejani amalga oshirish natijasida:

yangi tabiiy ofatlar xavfi paydo boʻlishining oldi olinishi va maʼlum xavflarning tahdidi kamayishi;

tabiiy ofatlardan jabrlanganlar soni, shuningdek, ularning oqibatida oʻlim darajasi imkon qadar kamayishi;

tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishidan koʻrilgan ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik zararlar koʻlami miqdorlari kamayishi;

aholining tabiiy ofatlar xavfi va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha bilim-tajribalari shakllanishi;

iqlim oʻzgarishiga chidamlilik darajasining oshishi;

tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishidan jabrlangan aholining hayot faoliyatini taʼminlash tizimlarining rivojlantirilishi kutilmoqda.

Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 11-avgustdagi 362-son qaroriga 2-ILOVA

2023 — 2030-yillarda tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasining milliy harakatlar rejasini amalga oshirish boʻyicha

T/r Chora-tadbirlar Amalga oshirish mexanizmi Ijro muddati Moliyalashtirish manbalari Masʼul ijrochilar I. TABIII OFATLAR XAVFINI KAMAYTIRISh VA IQLIM OʻZGARIShIGA ChIDAMLILIKNI OShIRIShIIIG TAShKILIY-HUQUQIY ASOSLARINI TAKOMILLAShTIRISh 1 . Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishi masalalarini inobatga olgan holda shaharsozlik norma va qoidalarini takomillashtirish. 1. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishi masalalarini hisobga olgan holda, qurilishni rejalashtirish idoraviy hujjatni ishlab chiqish va tasdiqlash. 2024-yil may Davlat budjeti parametrlarida nazarda �utilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, tashabbuskorlar mablagʻlari Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi (B. Zakirov), manfaatdor vazirlik va idoralar, texnik va arxitektura-qurilish yoʻnalishidagi oliy taʼlim tashkilotlari (kelishilgan holda) 2. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishi masalalarini hisobga olgan holda qurilishni rejalashtirish aktini amaliyotga joriy etish. 2024-yil iyun 2 . Aholini tabiiy ofatlar va favqulodda vaziyatlar toʻgʻrisida xabardor qilish va axborot berish sohasidagi shaharsozlik faoliyatini texnik jihatdan tartibga solish doirasidagi meʼyoriy hujjatlarni takomillashtirish. 1. “Yangidan va qayta qurilayotgan, kapital taʼmirlash talab etiladigan bino va inshootlarda simli radioxabar yetkazish tarmoqlari” loyihasini 2022-2023-yillarda shaharsozlik faoliyati sohasida texnik jihatdan tartibga solishga doir milliy normativ hujjatlarni ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqish dasturiga kiritish. 2. Shaharsozlik meʼyorlarini ishlab chiqish, manfaatdor vazirlik va idoralar bilan kelishish, tasdiqlash va amaliyotga joriy etish. 2024-2025-yillar davomida Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, tashabbuskorlar mablagʻlari Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi (B. Zakirov), manfaatdor vazirlik va idoralar 3 . Iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha respublika, hududiy va mahalliy darajada tadbirlarni belgilash va amalga oshirish. 1. Oxirgi 5 yilda (hududlar kesimida) iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq tabiiy ofatlar rivojlanishining oʻziga xos xususiyatlari va koʻlamlarini tahlil qilish. 2. Iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha respublika, hududiy va mahalliy darajada namunaviy rejalarni ishlab chiqish va tasdiqlash. 3. Normativ-texnik hujjat loyihasini Adliya vazirligidan roʻyxatdan oʻtkazish. 4. Namunaviy rejalar asosida respublika, hududiy, mahalliy va obyektlar uchun tadbirlar rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirish. 2024-yil 1-mart Mablagʻ talab etilmaydi Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi (F. Pulatov), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, manfaatdor vazirlik va idoralar 4 . Aholi punktlari va obyektlarga xavfsizlik pasportlarini joriy etish. 1. Aholi punktlari va obyektlarning namunaviy xavfsizlik pasportlarini tuzish va tasdiqlash tartibini ishlab chiqish. 2. Xavfsizlik pasportlarini tuzish tartibini belgilovchi meʼyoriy hujjatni Adliya vazirligidan roʻyxatdan oʻtkazish. 3. “Xavfsizlik pasporti” avtomatlashtirilgan axborot-maʼlumot tizimini ishlab chiqish va joriy etish. 4. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, xavfli ishlab chiqarish va muhim obyektlar mutasaddi rahbarlari bilan xavfsizlik pasportini yuritish boʻyicha seminarlar oʻtkazish. 2024-yil yanvardan boshlab Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar, tashabbuskorlar mablagʻlari Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi (F. Pulatov), Adliya vazirligi (A. Tashkulov), manfaatdor vazirlik va idoralar 5 . Aholi punktlari va shaharlar barqaror rivojlanishiga kompleks va yaxlit yondashuvni amalga oshirish yuzasidan standart koʻrsatkichlarni joriy etish. 1. “Jamiyatning barqaror rivojlanishi. Shahar xizmatlari va hayot sifati koʻrsatkichlari” xalqaro standartini (ISO 37120:2018 “Sustainable cities and communities — Indicators for city services and quality of life”, IDT) mahalliy shart-sharoitlarni inobatga olgan holda oʻrganib chiqish va takliflar ishlab chiqish. 2024-yil fevral Mablagʻ talab etilmaydi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (I. Norqulov), Texnik jihatdan tartibga solish agentligi (D. Sattarov), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi (B. Musayev), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 2. Respublikada “Jamiyatning barqaror rivojlanishi. Shahar xizmatlari va hayot sifati koʻrsatkichlari” xalqaro standartini (ISO 37120:2018 “Sustainable cities and communities — Indicators for city services and quality of life”, IDT) joriy etish. 2024-yil martdan boshlab Tasdiqlangan dasturlarga muvofiq 6 . Zomin davlat qoʻriqxonasi misolida oʻrmon yongʻinlarining oldini olish tizimlarini yaratish boʻyicha ilmiy-tadqiqot tajriba-konstruktorlik ishlanmalarini (ITTKI) amalga oshirish. 1. Chaqmoqlar ehtimoli boʻlgan joylarni aniqlash boʻyicha passiv bir tarmoqli yoki koʻp tarmoqli radiotexnik tizimlari asosida momaqaldiroq pelengatsiya tizimini ishlab chiqish. 2. Videokuzatuv tizimlari yordamida oʻrmon yongʻinlarini aniqlash komplekslarini ishlab chiqish. 3. Ilmiy-tadqiqot ishlar natijalari asosida oʻrmon yongʻinlarining oldini olishning zamonaviy texnologiyalar asosidagi tizimlarini yaratish. 2024 — 2030-yillar Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro moliya institutlari mablagʻlari Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), Qishloq xoʻjaligi vazirligi (A. Voitov) axborot texnologiyalari va texnik yoʻnalishidagi oliy taʼlim tashkilotlari (kelishilgan holda), manfaatdor vazirlik va idoralar 7 . Bino va inshootlarning tabiiy ofatlar taʼsiriga bardoshliligini oshirish maqsadida bino va inshootlarni taʼmirlash, rekonstruksiya qilish va mustahkamlash boʻyicha konstruktiv hamda texnik yechimlarni ishlab chiqish. 1. Seysmik faol hududlardagi bino va inshootlarning seysmik bardoshliligini, shuningdek, kuchli shamollar ehtimoli boʻlgan xavfli tumanlarda bino va inshootlarning shamol kuchiga bardoshliligini aniqlash yuzasidan tadqiqotlarni oʻtkazish. 2. Tadqiqotlar natijalari boʻyicha bino va inshootlarni taʼmirlash, rekonstruksiya qilish va mustahkamlash boʻyicha konstruktiv va texnik yechimlar katalogini ishlab chiqish. 3. Konstruktiv va texnik yechimlar katalogini ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha maxsus portalga joylashtirish. 4. Konstruktiv va texnik yechimlar asosida bino va inshootlarni tabiiy ofatlarga chidamliligini oshirish choralarini koʻrish. 2024 — 2026-yillar Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro moliya institutlari mablagʻlari Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi (B. Zakirov), Fanlar akademiyasi (B. Yuldashev), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi (I. Abdurahmonov), manfaatdor vazirlik va idoralar II. TABIIY OFATLAR XAVFIII KAMAYTIRISh VA IQLIM OʻZGARIShIGA ChIDAMLILIKII OShIRISh BORASIDAGI BILIM VA TAJRIBALARINI ShAKLLANTIRISh 8 . Tabiiy, texnogen va ekologik xususiyatdagi favqulodda vaziyatlar monitoringi, ularni prognozlash va axborot almashinuvi yagona tizimi (keyingi oʻrinlarda — Yagona tizim) faoliyatini takomillashtirish. 1. Yagona tizim faoliyatini tahlil qilish orqali uni yanada takomillashtirish boʻyicha takliflar tayyorlash. 2023-yil oktyabr Mablagʻ talab etilmaydi Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Raqamli texnologiyalar vazirligi (Sh. Shermatov), Yagona tizimga kiruvchi manfaatdor vazirlik va idoralar 2. Yagona tizimga kiruvchi vazirlik va idoralar axborot tizimlari hamda maʼlumotlar bazalari majmualarini integrallash mexanizmlarini ishlab chiqish va amaliyotga joriy qilish. 2024-yil iyun Tasdiqlangan dasturlarga muvofiq 9 . Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi huzuridagi “Yashil transformatsiya va iqlim oʻzgarishiga moslashish milliy markazi” davlat muassasasida ofatlar xavfini kamaytirish sohasida davlat, ilmiy-tadqiqot va boshqa tashkilotlar tomonidan taqdim etilayotgan monitoring, prognoz, ilmiy-tadqiqot maʼlumotlarining yagona manbasini yaratish. 1. Monitoring, prognoz va ilmiy-tadqiqot maʼlumotlarining yagona manbasini yaratishga moʻljallangan maxsus portal (keyingi oʻrinlarda — maxsus portal)ni ishga tushirish yuzasidan texnik topshiriq ishlab chiqish va manfaatdor vazirlik va idoralar kelishish. 2023-yil noyabr Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari Ekologiya, atrof muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), Raqamli texnologiyalar vazirligi (Sh. Shermatov), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi (B. Islamov), Suv xoʻjaligi vazirligi (Sh. Xamrayev), Qishloq xoʻjaligi vazirligi (A. Voitov), Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi (B. Zakirov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi (F. Pulatov), Fanlar akademiyasi (B. Yuldashev) manfaatdor vazirlik va idoralar 2. Maxsus portalni yaratishni moliyalashtirish. 3. Maxsus portalni yaratish va ishga tushirish. 2024-yil mart — avgust 10 . Geologik, meteorologik va gidrologik xavfli jarayonlarga va tabiiy yonginlarga moyil boʻlgan zonalarni monitoring qilish samaradorligini oshirish. 1. Monitoring qilish uchun instrumental kuzatishning zamonaviy usullarini amaliyotga joriy qilish. 2. Geologik, meteorologik va gidrologik xavfli jarayonlar hamda yonginlar xavfi boʻyicha prognoz maʼlumotlarni umumlashtirish, tahlil qilish va maxsus portalga joylashtirib borish. Har yili, mavsumiy va belgilangan muddatlarda Tasdiqlangan dasturlarga muvofiq Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi (B. Saidov), Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), Fanlar akademiyasi (B. Yuldashev), Qishloq xoʻjaligi vazirligi (A. Voitov), Suv xoʻjaligi vazirligi (Sh. Xamrayev), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), manfaatdor vazirlik va idoralar 11 . Tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishi natijasida yetkazilishi mumkin boʻlgan zararni baholash tizimini takomillashtirish. 1. Tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishi natijasida yetkazilishi mumkin boʻlgan zararni baholash boʻyicha xalqaro tajribani oʻrganish. 2023-yil noyabr Mablagʻ talab etilmaydi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi (B. Islamov), Fanlar akademiyasi (B. Yuldashev), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), manfaatdor vazirlik va idoralar 2. Tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishi natijasida yetkazilishi mumkin boʻlgan zararni baholashning zamonaviy uslublarini ishlab chiqish. 2023-yil dekabr 3. Tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishi natijasida yetkazilishi mumkin boʻlgan zararni baholashning zamonaviy uslublarini amaliyotga tatbiq etish. 2024 — 2030-yillar 12 . Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2023-yil 1-2-mart kunlari Boku shahrida boʻlib oʻtgan Qoʻshilmaslik harakati guruhi sammitida ilgari surilgan tashabbus doirasida respublikada maxsus monitoring va ilmiy tadqiqotlar tarmogʻini yaratish boʻyicha ishlarni tashkil etish. 1. Qoʻshilmaslik harakati guruhi doirasida Oʻzbekistonda monitoring va ilmiy tadqiqotlar tarmogʻini yaratish boʻyicha “Yoʻl xaritasi”ni ishlab chiqish va uni tasdiqlash. 2023-yil oktyabr Mablagʻ talab etilmaydi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi (B. Islamov), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Fanlar akademiyasi (B. Yuldashev), Tashqi ishlar vazirligi (B. Saidov), manfaatdor vazirlik va idoralar. 2. “Yoʻl xaritasi”ni amalga oshirish boʻyicha idoralararo ishchi guruhni tashkil etish. 2023-yil noyabr 3. “Yoʻl xaritasi” asosida maxsus monitoring va ilmiy tadqiqotlar tarmogʻini yaratish. 2024-yil dekabr 13 . Dav�at boshqaruvi organlari mansabdor shaxslari va aholining barcha qatlamlarining tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish masalalari boʻyicha maʼlumotga egaligi va xabardorlik darajasini oshirish, shuningdek, ularga bilim berish va oʻqitish. 1. Favqulodda vaziyatlar vazirligi Fuqaro muhofazasi instituti va hududiy “Hayot faoliyati xavfsizligi” oʻquv markazlarida rahbarlar va mutaxassislarni reja asosida oʻqitish. 2. Tele va radiokanallarda koʻrsatuv va lavhalar hamda eshittirishlar tashkil etish. 3. Bosma va elektron ommaviy axborot vositalari orqali maqolalar, murojaatlar va eslatmalar chop etish. 4. Mahallalarda ish bilan band boʻlmagan aholi, xususan, imkoniyati cheklangan fuqarolar bilan tabiiy ofatlar va iqlim oʻzgarishi sharoitida toʻgʻri harakat qilish boʻyicha uchrashuvlar va seminar-treninglar oʻtkazish. Doimiy Mablagʻ talab etilmaydi Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), manfaatdor vazirlik va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari III. TABIIY OFATLAR XAVFINI KAMAYTIRISh VA IQLIM OʻZGARIShIGA ChIDAMLILIKNI OShIRIShGA QARATILGAN TADBIRLARNI MOLIYALAShTIRIShNI TAShKIL ETISh 14 . Tabiiy ofatlar xavfini sugʻurta qilishga oid tadbirlarni tashkil etish. 1. Sugʻurta tashkilotlari bilan birgalikda aholining mol-mulki va yashash joylarini tabiiy ofatlardan sugʻurta qilish boʻyicha targʻibot ishlarini amalga oshirish. 2. Tabiiy ofatlar xavfi yuqori zonalarda yashovchi aholining mol-mulki va boshqa obyektlarni bosqichma-bosqich sugʻurtalash choralarini koʻrish. 2023 — 2030-yillar Mablagʻ talab etilmaydi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (I. Norqulov), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi (B. Musayev), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 15 . Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishga oid tadbirlarga davlat investitsiyalari va xususiy investitsiyalar kiritilishini kengaytirish. 1. Iqtisodiyot tarmoqlari va maʼmuriy hududlarni rivojlantirishga doir davlat strategiyalariga, dasturiy hujjatlarga tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirishga doir chora-tadbirlar kiritilishini tashkil etish. 2. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish bilan bogʻliq tadbirlarni amalga oshirish uchun zarur moliyaviy resurslarni hisoblash va ajratilishini taʼminlash. 3. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish tadbirlari salohiyatini oshirishga doir tadbirlarga xususiy investitsiyalarni keng jalb qilish. Tegishli davrga tadbirlar rejalariga muvofiq Tasdiqlangan dasturlarga muvofiq Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi (L. Kudratov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (I. Norqulov), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), vazirlik va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 16 . Tabiiy ofatlar oqibatlarini bartaraf etishga moʻljallangan avariya-qutqaruv va boshqa maxsus mol-mulkni ishlab chiqarishni mahalliylashtirishga doir chora-tadbirlarni amalga oshirishda davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy etish. 1. Tayyor mahsulotlar, butlovchi buyumlar va materiallar yoʻnalishlari va roʻyxatlari boʻyicha avariya-qutqaruv texnikasi, maxsus mol-mulk va jihozlarni mahalliylashtirish sharoitlarini oʻrganish va takliflar ishlab chiqish. Tegishli davrga tadbirlar rejalariga muvofiq Mablagʻ talab etilmaydi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (I. Norkulov), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Mudofaa vazirligi huzuridagi Mudofaa sanoati agentligi (M. Ibodullayev), vazirlik va idoralar 2. Mahsulot, butlovchi buyumlar va materiallarni ishlab chiqarishni mahalliylashtirish jarayoniga investitsiyalarni keng jalb qilish uchun davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish. Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro moliya tashkilotlari mablagʻlari 17 . Iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq tabiiy ofatlardan sugʻurtalashning yangi mexanizmlarini ishlab chiqish va mavjudlarini takomillashtirish. 1. Tabiiy ofatlardan sugʻurtalashning normativ-huquqiy asoslarini xatlovdan oʻtkazish, oʻrganish va tahlil qilish. 2. Tabiiy ofatlardan sugʻurtalashning yangi mexanizmlarini ishlab chiqish va mavjudlarini takomillashtirish boʻyicha takliflar tayyorlash. 3. Takliflar asosida sugʻurtalashning yangi mexanizmlarini ishlab chiqish va mavjudlarini takomillashtirish boʻyicha kompleks chora-tadbirlarni ishlab chiqib, tasdiqlash va ijroga qaratish. 2023 — 2027-yillar Mablagʻ talab etilmaydi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (I. Norqulov), vazirlik va idoralar 18 . Sel, toshqin, koʻchki va boshqa xavfli tabiiy ofatlar, shuningdek, qurgʻoqchilik bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarning oldini olish boʻyicha manzilli profilaktik tadbirlarni amalga oshirish. 1. Xavfli gidrometeorologik va geologik hodisalar faollashishi mumkin boʻlgan zonalarni oʻrganish, ushbu zonalarda joylashgan aholi punktlarini aniqlash, xavfsiz hududlarga vaqtincha yoki doimiy koʻchirilishi lozim boʻlgan xoʻjaliklar, shuningdek, sel, toshqin va koʻchki xavfi mavjud boʻlgan uchastkalar roʻyxatini tuzish. har yili yanvar-fevral Mablagʻ talab etilmaydi Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Suv xoʻjaligi vazirligi (Sh. Xamrayev), Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligi (F. Pulatov), Fanlar akademiyasi (B. Yuldashev), Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi (B. Zakirov), Qishloq xoʻjaligi vazirligi (A. Voitov), Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Inoyatov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (I. Norkulov), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 2. Oʻrganish yakunlari boʻyicha sel, suv toshqini va koʻchki xavfini kamaytirishni taʼminlovchi tashkiliy, muhandislik-texnik va boshqa tadbirlar oʻtkazish boʻyicha takliflarni ishlab chiqish, shuningdek, Toshqinga qarshi hukumat komissiyasi majlisida ularning koʻrib chiqilishini tashkil etish. har yili mart oyida Mablagʻ talab etilmaydi 3. Tegishli manzilli dasturlarni ishlab chiqish, ularni Toshqinga qarshi Hukumat komissiyasining bayonnoma qarori bilan tasdiqlash, tadbirkorlik subyektlarini roʻy berishi mumkin boʻlgan tabiiy ofatlarning oldini olishga doir ishlarga davlat-xususiy sheriklik asosida jalb qilish. har yili fevral — may, reja-jadvalga muvofiq Tasdiqlangan dasturga muvofiq 19 . Mahalliy sharoitlarda tabiiy ofatlar xavfini kamaytirishga doir chora-tadbirlar samaradorligini oshirishga qaratilgan shaharsozlik normalarini, qoidalarini, aholi punktlarini rejalashtirish va qurishga oid standartlarni takomillashtirib borish. 1. Shaharsozlik sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni xatlovdan oʻtkazish. 2. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish boʻyicha hududlarni rejalashtirish va kompleks qurish boʻyicha mavjud shaharsozlik normalari, qoidalari, standartlarini qayta koʻrib chiqish yoki zarur hollarda yangilarini ishlab chiqish yuzasidan ularning mahalliy sharoitlarda samaradorligini oshirishga qaratilgan takliflarni tayyorlash va taqdim etish. 2023-yil noyabr Mablagʻ talab etilmaydi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi (B. Zakirov), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi (B. Islamov), Qishloq xoʻjaligi vazirligi (A. Voitov), Suv xoʻjaligi vazirligi (Sh. Xamrayev), Fanlar akademiyasi (B. Yuldashev) 20 . Tabiiy ofatlardan jabrlanganlarni ijtimoiy muhofaza qilish strategiyalarini ishlab chiqish va amalga oshirish, shuningdek, mexanizmlarini takomillashtirish. 1. Tabiiy ofatlardan jabrlanganlarni, shu jumladan, iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq jarayonlarni inobatga olgan holda mahalliy aholi ishtirokida ijtimoiy muhofaza qilish strategiyalarini ishlab chiqish va amalga oshirish, shuningdek, mexanizmlarini takomillashtirish. 2. Strategiyalar va rejalarni ishlab chiqishda tabiiy ofatlardan jabrlangan fuqarolar, surunkali kasalliklarga chalingan fuqarolarning oʻziga xos ehtiyojlarini eʼtiborga olish, shu jumladan, hayot maromini taʼminlash uchun shart-sharoitlar yaratilishini taʼminlash. 3. Hayot uchun muhim va shoshilinch tibbiy xizmatlardan foydalanishni kengaytirish, aholining zaif qatlamlari, shu jumladan, onalar, chaqaloqlar va bolalarning sogʻligʻini, oziq-ovqat xavfsizligi va ovqatlanish, uy-joy bilan taʼminlash, tabiiy ofatlardan jiddiy zarar koʻrgan odamlarga yordam koʻrsatish boʻyicha uzoq muddatli qarorlar qabul qilish sohalarida koʻmaklashish. Reja-jadvalga muvofiq Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro moliya tashkilotlari mablagʻlari Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Inoyatov), Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi (B. Musayev), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari IV. TABIIY OFATLAR ROʻY BERGANDA HARAKAT QILIShG� TAYYORLIK DARAJASIII OShIRISh 21 . Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida aloqa, favqulodda vaziyatlar, xususan, tabiiy ofatlar xavfi yoki sodir boʻlganligi haqida xabar berish va maʼlumot (axborot) yetkazishning avtomatlashtirilgan tizimlarini yaratish va doimiy shay holatda saqlash. 1. Potensial xavfli obyektlarda va ularga tutash hududlarda lokal xabar berish tizimlarini yaratish. 2. Respublika, mahalliy, lokal va obyekt darajasidagi xabar berish tizimlarini, shuningdek, avtomatlashtirilgan xabar berish va maʼlumot (axborot) yetkazish tizimini yaratish va doimiy shay holda saqlash. 3. Axborotni boshqarish va uzatish uchun davlat va idora aloqa kanallarini (ularning rahbarlari bilan kelishgan holda radio, televideniye) va boshqa telekommunikatsiya tizimlaridan markazlashtirilgan tartibda foydalanishni taʼminlash. Reja-jadvalga muvofiq Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro moliya tashkilotlari mablagʻlari Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Raqamli texnologiyalar vazirligi (Sh. Shermatov), Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi (A. Xadjayev), vazirliklar va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 22 . Tabiiy ofatlar oqibatlarini bartaraf etish boʻyicha Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi kuch va vositalarining shayligini taʼminlashga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish. 1. Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularda harakat qilishga doir tadbirlarni ofatlarning mahalliy xavflarini inobatga olgan holda rejalashtirishni tashkil etish. Reja-jadvalga muvofiq Mablagʻ talab etilmaydi Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi kiruvchi vazirlik va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 2. Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi kuchlarining moddiy-texnik bazasini zamonaviy qutqaruv texnikasi, asbob-uskunalar, himoya vositalari va boshqa mol-mulk bilan mustahkamlash choralarini koʻrish. 3. Mutaxassislarning tabiiy ofatlar oqibatlarini bartaraf etishda qutqaruv va boshqa kechiktirib boʻlmaydigan tadbirlarni amalga oshirishga doir koʻnikmalari va kasbiy mahoratini takomillashtirish boʻyicha nazariy va amaliy mashgʻulotlar oʻtkazish. 4. Tabiiy ofatlar bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarda zarur vositalarni shoshilinch jalb qilish maqsadida moddiy-texnik va moliya resurslari zaxiralarini oldindan yaratish. Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari 23 . Xavfsizlik madaniyati darajasini oshirishda tabiiy ofatlar bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlarda harakat qilishga tayyorlash boʻyicha aholini keng qamrab olish. 1. Qoʻmondonlik-shtab, maxsus-taktik va boshqa oʻquv mashqlariga aholini keng jalb qilish. 2. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarida tashkil etilgan oʻquv-maslahat punktlarida maʼruzalar oʻqish, oʻquv filmlarini namoyish etish, oʻquv mashqlari va mashgʻulotlarga jalb etish, shuningdek, qoʻllanmalar va eslatmalar tarqatish. 3. Ommaviy axborot vositalarida maxsus radio va teledasturlarni efirga uzatish. 4. Mobil ilovalar va milliy elektron platforma orqali malaka oshirish ishlarini tashkillashtirish. Reja-jadvalga muvofiq Mablagʻ talab etilmaydi Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi (A. Xadjayev), Raqamli texnologiyalar vazirligi (Sh. Shermatov), vazirliklar va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 24 . Tabiiy ofatlardan jabrlanganlarga tibbiy yordam koʻrsatish va sanitariya-epidemiologik osoyishtalikni taʼminlash mexanizmlarini takomillashtirish. 1. Tabiiy ofatlar bilan bogʻliq favqulodda vaziyatlardan jabrlanganlarga tibbiy yordam koʻrsatish uchun tibbiy mol-mulk va dori vositalari zaxiralarini oldindan yaratish. 2. Tabiiy ofatlardan jabrlanganlar orasida kasallik va oʻlimning oldini olish, jabrlanganlarga psixologik yordam koʻrsatish chora-tadbirlarining samaradorligini oshirish. 3. Tabiiy ofatlar roʻy bergan zonalarda sanitariya-gigiyena, radiatsion gigiyena, fizik omillar, bakteriologiya, virusologiya, parazitologiya va oʻta xavfli yuqumli kasalliklarni erta aniqlash boʻyicha laboratoriyalarni shay holatga keltirish. 2023-2024-yillar Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro moliya tashkilotlari mablagʻlari Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Inoyatov), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 25 . Ijtimoiy, muhim obyektlar va boshqa infratuzilmalar faoliyatining tabiiy ofatlarga nisbatan barqarorligini va iqlim oʻzgarishiga chidamliligini oshirish. 1. Obyektlar bino va inshootlarining tabiiy ofatlarga nisbatan barqarorligi va iqlim oʻzgarishiga chidamliligini aniqlashning zamonaviy u�lublarini ishlab chiqib, amaliyotga tatbiq qilish. 2. Gidrotexnika inshootlarining xavfsiz va uzluksiz ishlashi ustidan doimiy monitoring olib borish, avariyalarni bartaraf etish chora-tadbirlarini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan materiallar, uskunalar, instrumentlar, inventar, avtomatlashtirish, aloqa, energiya taʼminoti va yongin xavfsizligi vositalarini oldindan yaratish. 2023-2024-yillar Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro moliya tashkilotlari mablagʻlari Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi (B. Zakirov), Suv xoʻjaligi vazirligi (Sh. Xamrayev), “Oʻzbekgidroenergo” AJ (A. Sanginov), Favqulodda vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), vazirlik va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 26 . Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshirish. 1. Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish sohasida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Ofatlar xavfini kamaytirish byurosi va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni mustahkamlash, ular tomonidan oʻtkaziladigan xalqaro tadbirlarda ishtirok etish. 2. Qoʻshni davlatlar bilan hamkorlikni takomillashtirish, transchegaraviy xususiyatga ega yuzaga kelishi mumkin boʻlgan tabiiy ofatlar toʻgʻrisida axborot almashish. 3. Tabiiy ofatlarning oldini olish va bartaraf etish masalalari boʻyicha hamkorlikdagi mashqlar, hayʼatlar va boshqa tadbirlarni oʻtkazish. 4. Ofatlar xavfini kamaytirish sohasida memorandumlar va boshqa xalqaro bitimlarni imzolash. 5. Tabiiy ofatlar roʻy berganda xalqaro yordamni va birinchi navbatdagi qutqaruv ishlarini amalga oshirishda beriladigan yordamni tartibga solishga doir xalqaro hamkorlik masalalari boʻyicha amaldagi qonun hujjatlari va tartib-taomillardan toʻliq foydalanish. Reja-jadvalga muvofiq Davlat budjeti parametrlarida nazarda tutilgan mablagʻlar hamda vazirlik va idoralarning budjetdan tashqari . jamgʻarmalari mablagʻlari, xalqaro tashkilotlar mablagʻlari Tashqi ishlar vazirligi (B. Saidov), Favqulod�a vaziyatlar vazirligi (A. Kuldashev), Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi (A. Abduhakimov), vazirlik va idoralar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari

Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 11-avgustdagi 362-son qaroriga 3-ILOVA

Tabiiy ofatlar xavfini kamaytirish va iqlim oʻzgarishiga chidamlilikni oshirish boʻyicha harakatlarni muvofiqlashtiruvchi idoralararo kengash

1. A.J. Ramatov Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari, Kengash raisi 2. A.A. Abduhakimov ekologiya, atrof muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri, Kengash raisi oʻrinbosari 3. A.H. Kuldashev favqulodda vaziyatlar vaziri, Kengash raisi oʻrinbosari 4. B.N. Kurbanov mudofaa vaziri 5. B.F. Islamov togʻ-kon sanoati va geologiya vaziri 6. Sh.R. Xamrayev suv xoʻjaligi vaziri 7. A.B. Voitov qishloq xoʻjaligi vaziri 8. J.T. Mirzamaxmudov energetika vaziri 9. A.Sh. Inoyatov sogʻliqni saqlash vaziri 10. B.I. Zakirov qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vaziri 11. B.O. Saidov tashqi ishlar vaziri 12. Sh.X. Shermatov raqamli texnologiyalar vaziri 13. B.A. Musayev kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vaziri 14. L.Sh. Kudratov investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri 15. I.Y. Abdurahmanov oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vaziri 16. H.U. Umarova maktabgacha va maktab taʼlimi vaziri 17. I.I. Norqulov iqtisodiyot va moliya vaziri oʻrinbosari 18. B.S. Yuldashev Fanlar akademiyasi prezidenti 19. M.M. Yunusov “Oʻzeltexsanoat” uyushmasi raisi 20. Lavozimi boʻyicha Ekologiya, atrof muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi huzuridagi “Yashil transformatsiya va iqlim oʻzgarishi milliy markazi” davlat muassasasi boshligi, Kengash kotibi

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2023-yil 11-avgust,

362-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.08.2023-y., 09/23/362/0592-son)

lex.uz