UzbekAI

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ТРАНСПОРТ ВАЗИРИНИНГ

буйруғи

ҚОИДАЛАРИ

РЎЙХАТИ

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида

Ўзбекистон Республикасининг «Темир йўл транспорти тўғрисида»ги Қонуни , Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2008 йил 23 октябрдаги 232-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Темир йўллари уставига мувофиқ буюраман:

1. Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Ташқи ишлар вазирлиги, Мудофаа вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Рақамли технологиялар вазирлиги, Энергетика вазирлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги, Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги, Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси билан келишилди.

3. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ойдан кейин кучга киради.

Келишилди:

Ўзбекистон Республикаси транспорт вазирининг 2023 йил 5 августдаги 22-сон буйруғига ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш

Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикаси ҳудудида умумий фойдаланишдаги темир йўлларда юкларнинг хусусиятларини инобатга олган ҳолда ҳаракат хавфсизлигини, юклар ва ҳаракатдаги темир йўл таркибининг бутлигини ҳамда экологик хавфсизликни таъминлаш мақсадида темир йўл транспортида юк ташувларини ташкил этиш тартиби ва шартларини белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Қоидаларда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

темир йўл транспорти — умумий фойдаланишдаги транспорт турларидан бири бўлиб, у ишлаб чиқариш ва ижтимоий йўналишдаги корхоналар, муассасалар ва ташкилотларни ўз таркибига олган, бошқа давлатларнинг темир йўллари ва транспортнинг бошқа турлари билан ўзаро ҳамкорликда ташиш эҳтиёжларини таъминловчи ягона ишлаб чиқариш-технология мажмуидан иборатдир;

ташувчи — мулк ҳуқуқи асосида ёки бошқа қонуний асосларда темир йўл транспортига эга бўлган, юкларни ташиш бўйича тижорат асосида хизматлар кўрсатадиган, шунингдек ташиш учун тегишли лицензияси мавжуд бўлган юридик шахс;

юк жўнатувчи (жўнатувчи) — ўз номидан ёхуд юк эгаси номидан иш кўрувчи ва ташиш ҳужжатларида қайд этилган юридик ёки жисмоний шахс;

юкни олувчи (олувчи) — юкни олиш ҳуқуқига эга бўлган юридик ёки жисмоний шахс;

экспедитор — транспорт экспедицияси шартномасига мувофиқ темир йўл транспортида юк ташувлар бўйича ишлар бажарилишини ташкил этиш билан шуғулланувчи юридик шахс;

умумий фойдаланишдаги темир йўллар — темир йўлнинг поездларни қабул қилиш ва жўнатиш, юкларни қабул қилиш ҳамда топшириш ва хизмат кўрсатиш, маневр ишларини амалга ошириш бўйича тегишли операцияларни бажариш учун очиқ бўлган темир йўл бекатлари (станциялари) жойлашган тармоғи;

темир йўл транспорти инфратузилмаси — технологик мажмуа бўлиб, ушбу мажмуа фаолиятини таъминловчи темир йўлларни, темир йўл станцияларини, электр таъминоти қурилмаларини, алоқа тармоқларини, сигнализация, марказлаштириш ва блоклаш тизимларини, ахборот мажмуаларини, ҳаракатни бошқариш тизимини, бинолар, иншоотлар, қурилмалар, жиҳозлар ва ускуналарни ўз ичига олади;

умумий фойдаланишдаги темир йўл транспорти инфратузилмаси эгаси (бундан буён матнда инфратузилма эгаси деб юритилади) — хўжалик юритиш ҳуқуқи асосида темир йўл инфратузилмаси тегишли бўлган темир йўл транспорти ва унинг бўлинмалари;

темир йўл станцияси — поездларни қабул қилиш, жўнатиш, кесиштириш ва қувиб ўтиш операцияларини, багажни, юк багажини, юкларни, почта ва курьерлик жўнатмаларини қабул қилиш, бериш ҳамда йўловчиларга хизмат кўрсатиш операцияларини, поездларни тарқатиш ва тузиш бўйича манёвр ишларини ҳамда поездлар билан техник операцияларни амалга ошириш имконини берадиган, асосий темир йўллардан ташқари темир йўлларнинг қўшимча гуруҳларига эга бўлган алоҳида пункт;

умумий фойдаланишдаги жойлар — темир йўл станцияси ҳудудидаги юкларни ортиш, тушириш, саралаш ва сақлаш операцияларини бажариш учун махсус ажратилган темир йўл участкалари, шу жумладан усти ёпиқ омборлар;

умумий фойдаланишда бўлмаган жойлар — темир йўл станцияси ҳудудида махсус ажратилган ҳамда юк жўнатувчилар ва юкни олувчиларга юкларни ортиш, тушириш, сақлаш операцияларини бажариш учун вақтинча фойдаланишга топширилган усти ёпиқ омборлар, майдончалар ва бошқа иншоотлар, шунингдек темир йўл станцияси ҳудудининг ташқарисида жойлашган темир йўл транспортига тегишли бўлмаган объектлар;

умумий фойдаланишдаги темир йўл транспорти — ишлаб чиқариш ва ижтимоий йўналишдаги корхоналар, муассасалар ва ташкилотларни ўз таркибига олган, бошқа давлатларнинг темир йўллари ва транспортнинг бошқа турлари билан ўзаро ҳамкорликда ташиш эҳтиёжларини таъминловчи ягона ишлаб чиқариш-технология мажмуи;

темир йўл шохобча йўллари — алоҳида корхоналар, ташкилотлар, маълум бир юк жўнатувчилар ва юкни олувчиларга хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган, темир йўл умумий тармоғига узлуксиз рельс излари билан боғланган темир йўллар;

темир йўл шохобча йўли эгаси (бундан буён матнда шохобча эгаси деб юритилади) — темир йўл шохобча йўлларига эгалик қилувчи ташкилот (бундан инфратузилма эгаси мустасно);

контрагент — темир йўл шохобча йўли эгасининг ҳудудида ўзининг омборига ёки темир йўл шохобча йўлига туташган ўзининг темир йўлига эга бўлган юк жўнатувчи ёки юкни олувчи;

ҳаракатдаги темир йўл таркиби (бундан буён матнда ҳаракатдаги таркиб деб юритилади) — локомотивлар, юк ва йўловчи ташувчи вагонлар, мотор-вагонли ва махсус ўзиюрар машиналар;

универсал вагонлар — турли хусусиятларга эга юкларни ташишга мўлжалланган асосий турдаги вагонлар (ёпиқ вагонлар, ярим очиқ вагонлар ва платформалар);

ихтисослаштирилган вагонлар — махсус конструкцияга эга бўлган ва бир ёки бир нечта юк гуруҳларини (цистерналар, хопперлар, минерал ўғит ташувчи вагонлар, бункерли ярим очиқ вагонлар, изотермик, рефрижератор вагонлари ҳамда бошқа ихтисослаштирилган вагонлар) ташишга мўлжалланган турли хилдаги вагонлар;

хусусий вагонлар — темир йўл корхоналарига тегишли бўлмаган, бироқ муайян шартлар асосида умумий фойдаланишдаги темир йўлларда ташувлар учун фойдаланиладиган вагонлар;

контейнер — битта ёки бир нечта транспорт турида, бутлигини сақлаган ҳолда юкларнинг ташилишини таъминлайдиган, кўп марта фойдаланиш учун мўлжалланган транспорт ускунаси;

универсал контейнерлар — қадоқланган донали юкларни ташишда қўлланиладиган, юк кўтариш қобилияти бўйича ўрта тоннажли ва йирик тоннажли турларга бўлинадиган контейнерлар;

ўртатоннажли контейнер — рухсат этилган максимал брутто оғирлиги 3 — 5 тонна ҳамда 5 ва 11 m³ сиғимга эга бўлган контейнер;

йирик тоннажли контейнер — маркировка кодига эга бўлган, брутто оғирлиги 10 t ва ундан ортиқ бўлган, узунлиги 10 фут ва ундан катта ўлчамни ташкил этган контейнер;

ихтисослаштирилган контейнерлар — универсал контейнерлардан муайян мақсадда қўлланилиши ва махсус конструкцияси билан фарқ қиладиган ҳамда юкларни алоҳида шароитларда ташиш учун мўлжалланган контейнерлар;

ташиш жараёни — юкларни ташишга тайёргарлик кўриш, уни амалга ошириш ва тугаллаш чоғида темир йўл транспорти (ташувчи) бажарадиган ташкилий ва технологик жиҳатдан ўзаро боғлиқ ҳаракатлар ва операциялар мажмуи;

ташиш ҳужжатлари — юклар ва ҳаракатдаги таркибни ташишда расмийлаштириладиган ҳужжатлар (темир йўл транспорти юкхати, йўл қайдномаси, жўнатиш юкхати, жўнатиш қайдномаси);

темир йўл транспорти юкхати (юкхат) — темир йўл транспортининг асосий ташиш ҳужжати. Юкхат юк жўнатувчи ва темир йўл транспорти (ташувчи) ўртасида учинчи томон — юкни олувчи манфаатини кўзлаб, юк ташиш учун тузиладиган мажбурий шаклдаги шартнома бўлиб, юкни темир йўл транспортида ҳаракатланиши давомида кузатиб боради;

юк — ташиш учун темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланган тартибда қабул қилинган, ўз вақтида элтиб берилиши ва сақланиши учун темир йўл (ташувчи) жавобгар бўлган темир йўл ташиш объекти;

жўнатма — битта жўнатиш станциясидан битта юк жўнатувчидан битта юкни олувчи номига, битта станция манзилига битта юкхати билан ташиш учун қабул қилинган юк;

маршрут — темир йўл шохобча йўлида ёки темир йўл станциясида юк жўнатувчи томонидан шакллантирилган белгиланган оғирлик ёки узунликдаги поезд таркиби;

тариф — ташиш тўловлари миқдорини белгиловчи нарх ставкалари тизими ва йўл ҳақини ҳисоблаш қоидалари;

Тариф қўлланмаси — умумий фойдаланишдаги темир йўл транспортида юкларни ташиш учун ўрнатилган тартибда тасдиқланган тарифлар, ставкалар ҳамда қўшимча иш ва хизматлар учун мажбурий тўловлар, уларни ҳисоблаш ва қўллаш тартиби, шунингдек темир йўл станциялари рўйхати ва уларда бажариладиган юк операциялари эълон қилинадиган тизимлаштирилган нашр;

хавфли юклар — муайян омиллар мавжуд бўлганда ўз хоссалари ва хусусиятларига кўра ташиш жараёнида, ортиш-тушириш ишларини бажариш ва сақлаш чоғида портлаш, ёнғин чиқишига ёки ташилаётган юклар, техника воситалари, қурилмалар, бинолар ва иншоотлар, бошқа объектларнинг шикастланишига, шунингдек одамлар ҳаёти ёки соғлиғига зиён етишига, ҳайвонларнинг нобуд бўлишига, атроф табиий муҳитнинг зарарланишига сабаб бўлиши эҳтимоли бор моддалар, материаллар, буюмлар, ишлаб чиқариш ва бошқа фаолият чиқиндилари.

2. Ўзбекистон Республикаси орқали халқаро қатновларда темир йўл транспортида юк ташувлари Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатлари, ушбу Қоидалар ва халқаро келишувлар (шартномалар) асосида амалга оширилади.

3. Юк ташувларини амалга ошириш учун темир йўл транспорти (ташувчи) ва юк жўнатувчи ўртасида ташиш шартномаси тузилади ҳамда унга асосан темир йўл транспорти (ташувчи) унга ишониб топширилган юкни бут ҳолда ва ўз вақтида жўнатиш пунктидан белгиланган пунктгача етказиб бериш мажбуриятини ўз зиммасига олади, юк жўнатувчи (юкни олувчи) эса ташиш ҳақини тўлаш ва юкни қабул қилишни таъминлаш мажбуриятини зиммасига олади.

Юкларни ташиш шартномаси мазкур Қоидаларнинг 1-иловасига мувофиқ шаклдаги темир йўл транспорти юкхати ҳамда 2-иловасига мувофиқ шаклдаги маршрут ёки вагонлар гуруҳи юкхатини тузиш йўли билан расмийлаштирилади.

Календарь штемпели қўйилган юкхати ва унинг асосида темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юк жўнатувчига юк қабул қилинганлиги тўғрисида берилган квитанция (халқаро қатновларда юкхат дубликати) ташиш шартномаси тузилганлигини тасдиқлайди.

Юкни олувчи йўл қайдномасини имзолаб юкхатини олгандан сўнг ташиш шартномаси бажарилган ҳисобланади.

Темир йўлда юк ташиш хизматларини кўрсатиш, шу жумладан темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш, вагонларни узатиш ва қайтиб олиш, вагонларни ижарага бериш, юкларни ташишда қўшимча ишлар ва хизматлар кўрсатиш бўйича темир йўл транспорти (инфратузилма эгаси, ташувчиси) томонидан ишлаб чиқилган оммавий шартномалар Ўзбекистон Республикаси Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси ва Транспорт вазирлиги билан келишилганидан сўнг истеъмолчилар билан тузилади.

4. Ташишлар бўйича ҳисоб-китоблар тартиби ва ташиш хақи Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2008 йил 23 октябрдаги 232-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси Темир йўл уставига (бундан буён матнда Темир йўл устави деб юритилади) мувофиқ белгиланади.

Темир йўл транспорти (ташувчилар) томонидан юк ташиш хизматларининг тарифлари уларнинг расмий веб-сайтида эълон қилинади.

5. Ташиш жараёнини марказлашган ҳолда бошқариш ва ташкиллаштириш ҳамда юк ташувчиларга умумий фойдаланишдаги темир йўл траспортида хизматларни кўрсатиш темир йўл транспорти (ташувчилар) томонидан амалга оширилади.

6. Темир йўл транспортидаги юк ташувлари билан боғлиқ ҳужжатлар, шу жумладан темир йўл юкхати, юкларни ташиш буюртмалари ва бошқа ҳужжатлар электрон шаклда расмийлаштирилиши мумкин.

2-боб. Юкларни ташиш учун буюртмаларни қабул қилиш ва юк ташувларини прогноз қилиш

7. Умумий фойдаланишдаги темир йўлларда юк ташиш темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юк жўнатувчидан қабул қилинган буюртманома асосида амалга оширилади.

Буюртмалар юк жўнатувчилар томонидан мазкур Қоидаларнинг 3 ва 4-иловаларига мувофиқ юк ташишга буюртманома ҳамда декадалик буюртманома шаклида темир йўл транспорти (ташувчи) ёки уларнинг минтақавий бўлинмаларига тақдим этилади.

8. Юк жўнатувчилар юкларни ташиш амалга оширилиши мўлжалланаётган ой (бундан буён матнда прогноз ойи деб юритилади) бошланишидан камида 14 кун олдин темир йўл транспортига (ташувчига) буюртмаларни электрон шаклда тақдим этади.

Буюртмалар юкларни турлари ва номенклатура гуруҳига ажратган ҳолда ҳар бир жўнатиш темир йўл станцияси бўйича, шу жумладан бўш хусусий ва ижарага олинган вагонлар ҳамда хусусий контейнерларнинг юкни жўнатиш ва етказиш манзилидаги темир йўл станциялари кўрсатилган ҳолда тақдим этилади.

Буюртманинг тақдим қилинган санаси унинг келиб тушган санаси ҳисобланади.

9. Юк жўнатувчи буюртмани электрон шаклда тақдим этиш имкони бўлмаганда, буюртма қоғоз шаклда шахсан, почта алоқаси, шунингдек факс ва телетайп орқали кейинчалик буюртманинг асл нусхасини тақдим этиш шарти билан уларнинг олинганлиги ҳақида тасдиқнома олган ҳолда тақдим этилиши мумкин.

Қоғоз шаклидаги буюртмалар уч нусхада юк жўнатувчи ташкилот раҳбари ёки жисмоний шахснинг имзоси билан тасдиқланган ҳолда тақдим этилади.

Электрон ҳужжат шаклидаги буюртмалар юк жўнатувчи ташкилот раҳбарининг ёки жисмоний шахснинг электрон рақамли имзоси (ЭРИ) билан тасдиқланган ҳолда тақдим этилади.

10. Темир йўл транспорти (ташувчи) юкни жўнатувчилардан қабул қилинган буюртмаларни беш иш куни ичида кўриб чиқади.

11. Темир йўл транспорти (ташувчи) юк ташиш учун буюртмаларни қуйидаги ҳолларда рад этиш ҳуқуқига эга:

Темир йўл уставига мувофиқ муайян йўналишларда юк ортишга истисно тариқасида таъқиқ жорий этилганда;

юк жўнатувчи томонидан буюртмалар мазкур Қоидаларнинг 3 ва 4-иловаларига мувофиқ шаклда тақдим этилмаганда ёки маълумотлар тўлиқ кўрсатилмаганда;

бошқа давлатлар ташувчилари темир йўл транспортига (ташувчига) буюртма келишилишини рад этганда;

буюртмада кўрсатилган юклар, ҳаракатдаги темир йўл таркиби ҳамда контейнерлар Темир йўл устави, мазкур Қоидалар ва темир йўл транспортида техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар (техник регламентлар ва стандартлар) ҳамда темир йўл транспортидан техник жиҳатдан фойдаланиш қоидалари талабларига мувофиқ бўлмаганда;

юкларни «алоҳида шартларда» ташишда тегишли темир йўл маъмуриятлари билан юкларни ташиш шартлари келишилмаганда;

буюртмада кўзда тутилган юклар ҳажми ва ташишнинг бошқа кўрсаткичлари темир йўл участкасининг поездларни ўтказиш қобилияти ва (ёки) йўналиш бўйича темир йўл станцияларининг юкка ишлов бериш қобилиятларидан ортиқ бўлганда;

темир йўл транспортида (ташувчида) ташишларни амалга ошириш учун зарур бўлган тегишли ҳаракатдаги темир йўл таркиби ёки контейнерлар мавжуд бўлмаган ҳолларда.

Юкларни ташиш учун буюртма рад этилган тақдирда, темир йўл транспорти (ташувчи) юк жўнатувчини бу ҳақда уч кун ичида хабардор қилади.

12. Юк жўнатувчи буюртма рад этилганлиги ҳақида хабардор этилган вақтдан бошлаб уч сутка ичида рад этиш сабабларини бартараф этган ҳолда такроран буюртма бериши мумкин. Такроран тақдим этилган буюртмалар икки кун ичида кўриб чиқилади.

13. Юк жўнатувчиларнинг буюртмалари асосида темир йўл транспорти (ташувчи) келгуси ой учун ҳаракатдаги темир йўл таркибининг керакли миқдорини аниқлайди ҳамда юк ташувларининг асосий ойлик буюртмалар режасини (бундан буён матнда асосий ойлик буюртма деб юритилади) тонна ва вагонларда шакллантиради.

14. Темир йўл транспорти (ташувчи) юк ташишга бериладиган асосий ойлик буюртмаларга мувофиқ қуйидагиларни шакллантиради:

прогноз ойи бошланишидан камида 12 кун аввал — ўртача бир суткада вагонлар ва тонналарда юклар турлари бўйича прогноз ойи учун ташишларнинг аниқлаштирилган ҳажми;

прогноз ойи бошланишидан камида 10 кун аввал — етказиш манзили темир йўллар ва вагонлар тури бўйича ташишларнинг умумий ҳажми ҳамда етказиш манзилидаги темир йўллар бўйича нефть ва нефть маҳсулотлари, оч рангли нефть маҳсулотлари, спирт, кимёвий маҳсулотлар, шинни, ўсимлик мойи ва аммиакли сувни ташиш учун мўлжалланган герметизацияланган махсус цистерналарга қуйилган ҳолда барча маҳсулотларнинг ташиш ҳажми.

Темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан прогноз ойи учун ташишларнинг тасдиқланган ҳажми ўз минтақавий бўлинмаларига ва темир йўл станцияларига етказилади.

15. Юк ташувларини прогноз қилишда темир йўл транспорти (ташувчи) юкларни ташишнинг ойлик прогнозини эълон қилиш билан бир вақтда ўз минтақавий бўлинмаларига ўртача бир сутка давомида вагонларда ташиладиган юкларнинг асосий турлари бўйича юк ташиш маршрутлари прогнозини белгилайди.

16. Юк ташувларининг маршрутлар ва юк турлари бўйича прогнози темир йўл транспорти (ташувчи) раҳбари томонидан тасдиқланади ҳамда юк ташиш асосий ойлик буюртмалари билан биргаликда ўз минтақавий бўлинмалари ва темир йўл станциялари раҳбарларига прогноз ойи бошланишидан камида уч кун илгари эълон қилинади.

17. Темир йўл транспортида юк ташувларини юк турлари бўйича прогнозлаш мазкур Қоидаларнинг 5-иловасида кўрсатилган юклар номенклатураси асосида амалга оширилади.

18. Темир йўл транспортининг (ташувчининг) минтақавий бўлинмалари раҳбарлари ёки темир йўл станцияси бошлиғи темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланган юк ташувларининг маршрутлар бўйича прогнозига мувофиқ юкларни маршрутларда ташиш бўйича календарь прогнозини ойнинг саналари бўйича прогноз ойи бошланишидан камида беш кун илгари ишлаб чиқади ҳамда юк жўнатувчи билан прогноз ойи бошланишидан камида уч кун илгари келишади.

Маршрутларда ташиш бўйича календарь прогнозига темир йўл транспортининг (ташувчининг) минтақавий бўлинмалари томонидан юк жўнатувчилар билан келишилган ҳолда прогноз ойининг ҳар бир декадаси бошланишидан уч кун аввал келгуси декадалар бўйича тузатиш киритилади.

Юк жўнатувчиларнинг буюртмаларига асосан темир йўл транспортининг (ташувчининг) минтақавий бўлинмаси раҳбари юк ортиш кунига қадар юк ташувлари прогнози доирасида маршрутнинг етказиш манзили станциясини ўзгартириш ҳуқуқига эга.

19. Юк ташиш ойлик прогнозини ўзгартириш тўғрисидаги илтимосномалар юк жўнатувчилар томонидан прогноз қилинган ой тугашидан камида ўн саккиз кун илгари темир йўл транспортига (ташувчига) асосланган ҳолда тақдим этилади.

Юк жўнатувчиларнинг илтимосномаларига мувофиқ темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан прогноз қилинган ой тугашидан камида ўн беш кун илгари ойлик прогнозларга ўзгартиришлар киритилади.

20. Юкларни прогноздан ортиқ ортиш (бўш хусусий (шахсий), ижарадаги вагон, контейнерларни жўнатиш) учун юк жўнатувчи темир йўл транспорти (ташувчи) раҳбари, унинг минтақавий бўлинмаси раҳбари ёки темир йўл станцияси бошлиғига ортиш кунига қадар камида 5 кун илгари буюртма тақдим этади.

21. Режадан ортиқ юк ортиш имкони бўлмаган тақдирда, темир йўл транспорти (ташувчи) раҳбари ёки унинг минтақавий бўлинмаси раҳбари уч кун ичида буюртма берувчини бу ҳақда хабардор этиши шарт.

3-боб. Ташувлар прогнози бажарилиши ҳисобини юритиш карточкасини тўлдириш тартиби

22. Юкларни ташиш буюртмаси бажарилишининг ҳисоби темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан мазкур Қоидаларнинг 6-иловасига мувофиқ шаклдаги ташиш режаси бажарилишини ҳисобга олиш карточкасида юритилади.

23. Ҳисобга олиш карточкаси темир йўл станциясининг ваколатли ходими томонидан бир ёки юк жўнатувчи талабига кўра икки нусхада тузилади. Ҳисобга олиш карточкаси икки нусхада тузилганда, унинг биттаси темир йўл станциясида қолади, иккинчи нусхаси эса юк жўнатувчига берилади.

Ҳисобга олиш карточкаси ҳар бир юк жўнатувчи ва мазкур Қоидаларнинг 5-иловасида кўрсатилган юклар номенклатурасига мувофиқ ҳар бир юк бўйича алоҳида юритилади.

Ҳисобга олиш карточкаси юк жўнатувчи ва темир йўл станцияси бошлиғи томонидан ҳар бир ҳисобот суткасининг ёки юкларни ортиш учун белгиланган сутканинг сўнгида имзоланади.

24. Юк жўнатувчи ҳисобга олиш карточкасидаги маълумотлардан норози бўлса, у ҳисобга олиш карточкасини «эътирозлар билан» деган сўзларни ёзган ҳолда имзолайди.

Бунда, юк жўнатувчи темир йўл станциясининг ваколатли ходимига кейинги кундан кечикмаган ҳолда ҳисобга олиш карточкасидаги маълумотлардан норозилиги сабабларини кўрсатган ҳолда ёзма равишда ариза тақдим этиши керак. Ариза тақдим этилмаса, ҳисобга олиш карточкаси норозиликсиз имзоланган деб ҳисобланади.

Юк жўнатувчи ҳисобга олиш карточкаси имзоламаса ёки норозилик сабаблари юзасидан ариза тақдим этмаса, бу ҳақда темир йўл станциясининг ваколатли ходими томонидан умумий шаклдаги далолатнома тузилади ва ҳисобга олиш карточкасига бириктирилади.

Юк жўнатувчи вакили ҳисобга олиш карточкасини имзолаш учун келмаганда, умумий шаклдаги далолатнома навбатдаги кундан кечиктирилмаган ҳолда тузилиши зарур.

25. Ҳисобга олиш карточкасини юритиш темир йўл станциясининг ваколатли ходими томонидан қуйидаги тартибда амалга оширилади:

1) ҳисобга олиш карточкасининг 1, 2 ва 3-устунлари декадалик буюртманома асосида тўлдирилади.

Юк жўнатувчи томонидан декадалик буюртманома тақдим этилмаган тақдирда, ҳисобга олиш карточкасида вагонлар (контейнерлар) сони темир йўл станцияси ваколатли ходими томонидан режалаштирилаётган давр кунлари бўйича бир маромда (ўртача суткалик) юк ортишдан келиб чиққан ҳолда тақсимланади.

Юк жўнатувчи томонидан декадалик буюртманома тақдим этилмаганда ёки муддатлари бузилиб тақдим этилганда ва бунинг натижасида темир йўл станцияси томонидан вагонлар (контейнерлар) юк ортиш учун қўйиб берилмаган ҳолларда юк жўнатувчи юк ортишдан бош тортган деб ҳисобланади.

Юк жўнатувчи томонидан декадалик буюртманома тақдим этилмагани ёки муддатлари бузилиб тақдим этилгани тўғрисидаги маълумотлар темир йўл станцияси ваколатли ходими томонидан ҳисобга олиш карточкасининг 7-устунида қайд этилади.

Юклар контейнерларда ташилганда, ҳисобга олиш карточкасининг 3-устуни тўлдирилмайди;

2) ҳисобга олиш карточкасининг 4-устунида ортиш учун техник ва тижорат жиҳатдан яроқли бўлган, декадалик буюртманома асосида ҳисобот суткасида юк жўнатувчига қўйиб берилган вагонлар (контейнерлар) миқдори кўрсатилади. Бунда, қуйидаги вагонлар (контейнерлар) қўйиб берилган деб ҳисобланади:

юк ортиш учун ҳисобот суткаси давомида тўлиқ бўлган муддат билан қўйиб берилган бўш вагонлар (контейнерлар);

аввалги суткаларда юкланмай қолган вагонлар (контейнерлар);

юкларни тушириш ва кейин ортиш мақсадида қўш операциялар бажарилиши учун қўйиб берилган юкли вагонлар (контейнерлар);

юк ортиш учун тўлиқ бўлмаган муддат билан қўйиб берилган, бироқ юк жўнатувчи томонидан ҳисобот суткаси якунига қадар юкланган вагонлар (контейнерлар);

3) ҳисобга олиш карточкасининг 5-устунида ҳисобот суткасида ортилган вагонлар (контейнерлар) миқдори кўрсатилади. Бўш хусусий контейнерларни ташиш прогноз қилинган бўлса, ҳисобга олиш карточкасининг 5-устунида бўш хусусий контейнерларнинг миқдори кўрсатилади;

4) ҳисобга олиш карточкасининг 6-устунида вагонлар ва тонналарда ташишлар прогнози бажарилиши ҳисобини юритиш учун юкланган юкларнинг тоннаси бўйича миқдори кўрсатилади, юклар контейнерларда ташилганда 6-устун тўлдирилмайди;

5) ҳисобга олиш карточкасининг 2, 4 ва 5-устунларида ташувлар прогнозида назарда тутилган, қўйиб берилган ва амалда юкланган жўнатувчи маршрутлар миқдори махраж кўринишида кўрсатилади;

6) ҳисобга олиш карточкасининг 7-устунида ташишлар прогнози бажарилмаганлиги сабаблари кўрсатилади.

Юк жўнатувчи томонидан юк ортишни ёзма равишда рад этилганда, ҳисобга олиш карточкасининг 7-устунида «вагонга юк ортиш рад этилди» деган сўзлар ёзиб қўйилади ва рад этиш санаси кўрсатилади. Юк ортишни рад этиш тўғрисидаги аризада юк жўнатувчи рад этаётган вагонлар, тонналар миқдори ҳамда ортиш рад этилишига тааллуқли бўлган давр кўрсатилиши лозим. Юк жўнатувчининг ортишни рад этиш тўғрисидаги аризаси ҳисобга олиш карточкасига илова қилинади.

Ҳисобга олиш карточкасининг 7-устунида юкланмаган вагонлар сабабларидан ташқари темир йўл транспорти (ташувчи) ёки юк жўнатувчи айби билан юкланмаган вагонлар сони ҳам кўрсатилади;

7) ҳисобга олиш карточкасининг 8 ва 9-устунларида мос равишда темир йўл станциясининг ваколатли ходими ва юк жўнатувчи ёки унинг вакилининг имзолари қўйилади;

8) ҳисобга олиш карточкасининг 10 — 24-устунлари халқаро ташишларда тўлдирилади ва етказиш темир йўллари (мамлакатлари) кўрсатилади.

26. Темир йўл транспорти (ташувчи) айби билан юкланмаган вагонлар (контейнерлар) миқдори ҳисобга олиш карточкасининг 2-устунидан 4-устунини айириш орқали аниқланади.

27. Юк жўнатувчи айби билан юкланмаган вагонлар (контейнерлар) сони ҳисобга олиш карточкасининг 4-устунидан 5-устунини айириш йўли билан аниқланади.

Юк жўнатувчи айби билан вагон ва тонналарда прогноз қилинадиган юклар бўйича юкланмаган тонналар миқдори ҳисобга олиш карточкасининг 4-устунидан 6-устунини айириш орқали аниқланади.

Декада давомида темир йўл транспорти (ташувчи) ва юк жўнатувчи айби билан юкланмаган вагонлар (контейнерлар) ва тонналар миқдори ҳисобга олиш карточкасининг 7-устунида кўрсатилади, бунда юкланмаган маршрутлар сони махражда кўрсатилади.

28. Темир йўл транспорти (ташувчи) юк жўнатувчининг илтимосномасига биноан юк жўнатувчи билан келишилгандан ортиқ вагонлар (контейнерлар) қўйиб берса, қўйиб берилган барча вагонлар (контейнерлар) сони ҳисобга олиш карточкасининг 4-устунига киритилади.

29. Юк жўнатувчи томонидан декадалик буюртманома тақдим этилмаганда ёки Темир йўл уставида белгиланган муддатдан кеч тақдим этилганда, мазкур декада учун юк жўнатувчи айби билан юкланмаганлик прогноз бўйича юк ортишнинг ўртача суткалик меъёридан келиб чиққан ҳолда аниқланади.

30. Юк жўнатувчи томонидан вагонга юкни ортиш бўйича техник меъёрларнинг статик юкламаси бажарилмаган тақдирда, ташувлар прогнози бўйича юкланмаган тонналар миқдори юк жўнатувчи айби билан юзага келган деб ҳисобланади.

Юк жўнатувчи ташилиши тонна ва вагонларда прогнозлаштирилган ва ҳисобга олинган юкларни ортишда тоннада прогноз қилинган барча юкни ортиб бўлганда, вагонларга юкни зичроқ жойлаштириш ёки сиғими каттароқ ҳажмдаги вагонларни қўйиб бериш оқибатида буюртмада кўрсатилганидан камроқ вагондан фойдаланган бўлса, ташиш прогнози бажарилган деб ҳисобланади.

Бунда, бўш қолган вагонлар сони ортилган юкнинг тонналардаги умумий миқдорини битта вагоннинг статик юкланиши миқдорига бўлиш йўли билан аниқланади ҳамда юк жўнатувчига боғлиқ сабабларга кўра юкланмаган вагонлар у томондан бўш қолдирилаётган вагонлар сонига қисқартирилади.

Юк жўнатувчи тонна ва вагонларда прогнозлаштирилган ва ҳисобга олинган юкларни ортишда буюртманома берилган вагонларнинг барчасидан фойдаланганда, юкланмай қолган тонналар миқдори статистик юкланишдан кам бўлса буюртманома бажарилган деб ҳисобланади.

Вагон ва тонналарда прогноз қилинадиган ва ҳисобланадиган юклар бўйича юкларни кам ортилганлиги учун кейинги ҳисоблар қиймати тоннада, манзили бўйича юкланмаган вагонларнинг юклама миқдорини етказиш сонига кўпайтириш билан аниқланади.

31. Юк жўнатувчининг корхонасида юз берган авария туфайли ишлаб чиқариш жараёни камида уч суткага тўхтатилгани сабабли ташишлар прогнози бажарилмаганда, юк жўнатувчи томонидан авария тўғрисида тасдиқланган далолатнома нусхаси темир йўл станцияси бошлиғига тақдим этилиши лозим.

Табиий офатлар сабабли темир йўл шохобча йўлида ҳаракат тўхтаб қолганда, амалдаги қоидаларга мувофиқ юк ортиш-тушириш ишларини бажариш тақиқланган ва ташишлар прогнозининг бажарилмай қолишига сабаб бўлган табиий офатлар темир йўл станцияси ҳамда юк жўнатувчи ташкилот раҳбари томонидан имзоланадиган далолатномада қайд этилиши лозим. Ушбу далолатнома ҳисобга олиш карточкасига илова қилинади.

Мазкур банднинг биринчи ва иккинчи хатбошиларида назарда тутилган ҳолатлар юзага келганда, ҳисобга олиш карточкасининг 7-графасида бу ҳақида қайд этилади.

32. Ҳисобот ойи натижаларига кўра юк жўнатувчи томонидан юкланган вагонларнинг умумий миқдори мос келса, ортилган юк оғирлиги эса ойлик буюртмада кўрсатилгандан кўп бўлса, бунда юк ташувлари прогнози бажарилган ҳисобланади.

33. Темир йўл станцияси юк жўнатувчига ташувлар прогнози бажарилгани тўғрисидаги якуний натижаларни ҳисобга олиш карточкасида ортиш учун кўзда тутилган охирги сутка ўтгандан кейин 5 кун мобайнида маълум қилади.

34. Юкларни ортишда прогноз қилинган вагонлардан тўлиқ фойдаланилган ва вагонларни ортиш бўйича техник меъёрлар бажарилган, ташилиши тонна ва вагонларда прогноз қилинадиган ва ҳисобланадиган юкларнинг тонналарда ойлик прогнози юк жўнатувчи томонидан бажарилмаганда, темир йўл транспорти (ташувчи) юк жўнатувчининг талабига асосан тонналарда буюртмани бажариш учун зарур бўлган миқдорда қўшимча вагонларни қўйиб беради ва берилган вагонлар учун тўлов ундиради.

35. Темир йўл транспорти (ташувчи) айби билан вагонлар (контейнерлар) ташувлар прогнозини бажариш учун қўйиб берилмаганда, темир йўл транспорти юк жўнатувчининг талабига асосан юкланмай қолган вагонлар ҳажмини тўлдириш учун уларни кейинги ой давомида ажратишга мажбур.

Бунда, темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан ички темир йўл қатновларида ташилиши прогноз қилинган юклар бўйича юк жўнатувчи билан, халқаро темир йўл қатновларида прогноз қилинган юклар бўйича эса юк жўнатувчи, ташишда қатнашаётган давлатлар темир йўл маъмуриятлари ва бошқа транспорт турлари ташкилотлари билан келишилган ҳолда вагонлар (контейнерлар) ажратилади.

36. Қўшимча буюртманомаларга асосан жўнатилаётган юклар, жумладан бўш хусусий (ижарага олинган) вагон ва контейнерлар учун алоҳида ҳисобга олиш карточкаси тузилади.

4-боб. Юк ташиш учун ташиш ҳужжатларини тўлдириш

1-§. Юкхатини расмийлаштиришга доир умумий қоидалар

37. Ички қатновда юк ташиш учун юк жўнатувчи томонидан мазкур Қоидаларнинг 1 ва 2-иловаларига мувофиқ шаклдаги темир йўл транспорти юкхати ҳамда маршрут ёки вагонлар гуруҳи юкхати расмийлаштирилади.

Юклар халқаро қатновларда, шунингдек чегарадош давлатлар темир йўлларининг транзит участкаларини кесиб ўтувчи ички қатновларда ташилганда, Халқаро темир йўлларда юк ташиш қатновлари тўғрисидаги битим (бундан буён матнда СМГС деб юритилади) талабларига мувофиқ юкхати расмийлаштирилади.

38. Юкхати асосий ташиш ҳужжати ва темир йўлда юк ташиш шартномаси ҳисобланади.

Юкхати юклар вагонга ортилганидан сўнг расмийлаштирилади.

Юкхати йўл қайдномаси билан биргаликда етказиш манзилидаги станциягача юк билан бирга юборилади ва юкни олувчига топширилади.

Божхона назорати остидаги юкларнинг ташиш хужжатлари етказиш манзилидаги темир йўл станциясида божхона органи ва темир йўл транспорти (ташувчи) ўртасидаги келишувлар асосида божхона органи мансабдор шахсларига топширилади.

39. Юк жўнатувчи ва темир йўл станцияси томонидан юкхатининг тегишли графаларига барча маълумотлар тўлиқ киритилиши керак. Юк жўнатувчи томонидан юкхати ва ташиш ҳужжатларидаги маълумотларни ўчириш, ўзгартириш ва бўяш тақиқланади.

Агар юк жўнатувчи томонидан юкхатини тўлдириш жараёнида ҳужжатдаги маълумотларни ўчириш ёки доғ тушириш ҳолатига йўл қўйилган бўлса, янги юкхати тўлдирилиши лозим.

Темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юкхати ва ташиш ҳужжатлари тўпламига ўзгартириш ва уларга қўшимчалар киритилиши мумкин ҳамда мазкур ўзгартириш ва қўшимчалар темир йўл станцияси штемпели билан тасдиқланиши керак.

40. Битта юкхати билан қуйидаги ташувларни расмийлаштиришга йўл қўйилмайди:

1) тез бузилувчан юкларни бошқа юклар билан бирга ташиш, бундан кузатувчилар ҳамроҳлигида ташиладиган юклар мустасно;

2) ўз хусусиятларига кўра бошқа юклар билан бир вагонда ташилишига йўл қўйилмайдиган юклар;

3) алоҳида эҳтиёт чоралари талаб қилинадиган юкларни бундай чораларни талаб қилмайдиган юклар билан бирга ташишда;

4) фитосанитария талаблари, санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари, экологик нормалар ва қоидалар, ветеринария, ветеринария-санитария қоидалари ва нормаларига риоя қилишни талаб қиладиган юкларни ушбу норма ва қоидаларга риоя қилишни талаб қилмайдиган юклар билан бирга ташиш;

5) турли сақлаш муддатларига эга бўлган юклар, бундан юклар умумий фойдаланишда бўлмаган жойларга тушириш учун жўнатилаётган ҳоллар мустасно;

6) божхона назорати остидаги юклар билан божхона назорати остида бўлмаган юкларни битта темир йўл вагонда (контейнерда) ташиш.

41. Битта юкхатида юк жўнатувчи (юкни олувчи) сифатида фақат битта юридик ёки жисмоний шахс кўрсатилиши шарт.

2-§. Юк жўнатувчи томонидан юкхатини тўлдириш

42. Юк жўнатувчи томонидан юкхатининг графалари қуйидаги тартибда тўлдирилиши лозим:

1) «Тезлик» графасида юкнинг юкли ёки катта тезлик билан ташилиши кўрсатилади;

2) «Вагон тури», «Вагон рақами», «Юк кўтариш қобилияти», «Ўқлар сони», «Цистерна тури», «Вагонга ортишнинг техник меъёри» графалари юк жўнатувчининг кучи ва техник воситалари (вагон, контейнер, ортиш мосламалари) ёрдамида юк ортилганда тўлдирилади;

3) «Юк кўтариш қобилияти» графасида вагондаги ёзувлар ва белгиларда (трафаретда) кўрсатилган маълумотларга мувофиқ каср кўринишида: суратда — вагоннинг юк кўтариш қобилияти, махражда — ярим очиқ ёки ёпиқ вагон кузовининг ҳажми, платформалар учун эса — рама узунлиги кўрсатилади;

4) «Вагонга ортишнинг техник меъёри» графасида вагонга юк ортиш бўйича халқаро ёки ички техник меъёр кўрсатилади. Техник меъёрлар белгиланмаган юклар учун ушбу графада «меъёр белгиланмаган» деган сўзлар кўрсатилади;

5) «Вагон рақами» графасида гуруҳли рефрижераторли ҳаракатдаги темир йўл таркибига юкхати тўлдирилганда каср кўринишда: суратда — рефрижераторли поезд ёки секция рақами, махражда — вагон рақамини кўрсатилади;

6) «Етказиш станцияси» графасида Тариф қўлланмасига мувофиқ юкни етказиш манзилидаги темир йўл станцияси номи кўрсатилади. Юк темир йўл шохобча йўлига жўнатилаётганда, етказиш станцияси номи билан «_____ шохобча йўлига қўйиб бериш» деган сўзлар ёзилади (етказиб бериш мўлжалланган темир йўл шохобча йўлининг ташкилоти номи кўрсатилади);

7) «Юк жўнатувчи» графасида юк жўнатувчи ташкилотнинг тўлиқ номи кўрсатилади. Юк жисмоний шахслар томонидан жўнатилаётган бўлса, юкни жўнатаётган шахснинг фамилияси, исми ва отасининг исми кўрсатилади;

8) «Почта манзили» графасида юк жўнатувчининг почта манзили кўрсатилиб, шаҳар ёки бошқа аҳоли пункти, туманлар, кўча ва уй рақами қайд этилади;

9) «Юкни олувчи» ва «Почта манзили» графалари мазкур банднинг 7 ва 8-кичик бандларида белгиланган тартибда тўлдирилади. Ушбу графаларда юкни олувчининг телефон рақамлари ва электрон почта манзили кўрсатилиши керак;

10) «Юк жўнатувчининг белги ва маркаси» графасида юк жўнатувчи томонидан юк жойларининг фарқловчи белгилари ёки тартиб рақамлари кўрсатилади;

11) «Жойлар сони» графасида юк ва ўрамнинг ҳар бир тури бўйича алоҳида юк жойларининг сони ҳамда жойларнинг умумий сони кўрсатилади.

Юклар пакетлаштирилган ҳолда поддонларда ташилганда, графада каср кўринишида суратда — поддонларда шакллантирилган пакетлар сони, махражда — жойларнинг умумий сони ифодаланади. Юклар тўкилган, уюлган ёки қуйилган ҳолда ташишга тақдим этилганда, жойлар сони кўрсатилмайди, «тўкилган», «уюлган» ёки «қуйилган» деган сўзлар киритилади;

12) «Қадоқлаш» графасида юклар қадоқларининг тури ёзилади. Қадоқланмаган юклар ташишга тақдим этилганда, ушбу графада «Қадоқланмаган» ёки «н/у» қисқартма белгиси қўйилади;

13) «Юкнинг номи» графасида қуйидагилар кўрсатилади:

Тариф қўлланмасига мувофиқ юкнинг тўлиқ номи;

Юкларнинг ягона тариф-статистика номенклатураси (ЕТСНГ) ва Юкларнинг уйғунлашган номенклатураси (ГНГ) бўйича кодлари;

тахта-ёғоч ва ўтин юкларини тўкилган ҳолда ташишда — юкларни ташишга қабул қилиш мазкур Қоидаларнинг 5-бобида белгиланган тартибда юкланган штабеллар (тахламлар) миқдори ва баландлиги;

ёғоч-тахта материаллари металл сим боғламаларни (строп, стяжка) қўллаган ҳолда ташилганда, ушбу мосламаларнинг сони;

юк жўнатувчи пломбалар билан юк жўнатилганда, «Юк жўнатувчи пломбалари» деган сўзлар;

юк жўнатувчи ёки юкни олувчининг кузатувчилари ҳамроҳлигида жўнатилганда, «Юк жўнатувчи (ёки юкни олувчи) кузатувчиси» белгиси, кузатувчининг фамилияси, исми, отасининг исми, паспорт (ID-карта) серияси ва рақами, хизмат сафари гувоҳномаси рақами (мавжуд бўлса);

сабзавотлар ва полиз экинлари тўкилган ҳолда ташилганда, сабзавот ва полиз экинларининг бир-биридан ажратиш учун вагонга ўрнатилган тўсиқлар сони;

ҳайвонлар ёпиқ вагонларда ташилганда, эшик тўсиқлари сони;

юклар иситилган ҳолда ташилганда, темир йўл транспортига (ташувчига) тегишли вагон иситиш мосламалари сони.

Юкларнинг номини киритиш учун юкхатида жой етарли бўлмаса, юк жўнатувчи томонидан юкхатига қўшимча равишда юкхати форматидан ортиқ бўлмаган ҳажмда рўйхат тузилиб, унда ташиладиган барча юкларнинг белгилари, маркалари, жойлар сони, қадоқланган ўрамлари, номи ва оғирлиги кўрсатилади. Ушбу рўйхат тўрт нусхада юк жўнатувчи штемпелига эга бланкаларда тузилади ва юк жўнатувчи томонидан имзоланади.

Бунда, «Юкнинг номи» графасида «Терма жўнатма, юклар рўйхати илова қилинади» деган сўзлар ёзилади.

Рўйхатнинг барча нусхаларида юкхатининг рақами ва темир йўл станциянинг календарь штемпели қўйилган бўлиши лозим.

Рўйхат нусхалари юкхати, йўл қайдномаси ва йўл қайдномасининг корешогига бириктирилади. Рўйхатнинг бир нусхаси юк ташишга қабул қилиш квитанциясига билан бирга юк жўнатувчига топширилади;

14) «Юкнинг оғирлиги, килограммда аниқланган/юк жўнатувчи» графасида юкнинг оғирлиги юк жўнатувчи томонидан ёки темир йўл станциясининг ваколатли ходими билан биргаликда юк жўнатувчи томонидан аниқланганда тўлдирилади.

Юкнинг оғирлиги вагон тарозисида аниқланганда, тегишли графаларда брутто, вагон тараси ва нетто оғирликлари кўрсатилади. Бунда, «Тара текш./брусдан» графасида вагон тарасининг оғирлиги текширилган ёки вагон брусидан олинганлигидан келиб чиқиб, керак бўлмаган белги ўчирилади.

Битта юкхати бўйича тарага жойлаштирилган ва донали бўлган турли хилдаги ва ҳар хил қадоқдаги юклар ташишга тақдим этилганда, қадоқнинг ҳар бир тури бўйича ҳар бир юкнинг алоҳида оғирлиги, шунингдек мазкур юкхати бўйича тақдим этилаётган юкларнинг умумий оғирлиги кўрсатилади;

15) «Жами жойлар» графасида жойларнинг умумий миқдори сўз билан ёзилади;

16) «Жами оғирлиги» графасида юк жўнатувчи томонидан ёки юк жўнатувчи темир йўл станциясининг ваколатли ходими билан биргаликда юкнинг умумий оғирлиги аниқланганда, юкнинг умумий оғирлиги сўз билан ёзилади;

17) «Оғирликни аниқлаш усули» графасида юкнинг оғирлиги қандай усул билан аниқлангани кўрсатилади.

Юкнинг вазни статик вазн ўлчаш мақсадида вагон тарозисида, товар ёки бошқа турдаги тарозида ўлчанганда, тарози тури ва бўлиниш бирлиги кўрсатилади.

Юк оғирлиги стандарт бўйича аниқланган бўлса, ушбу графада битта юк жойининг брутто ва нетто стандарт оғирлиги кўрсатилади;

18) «Юк жўнатувчи (имзо)» графасида ташувларни расмийлаштириш учун юк жўнатувчининг ишончномасига эга бўлган юк жўнатувчининг вакили юкхатида у томонидан кўрсатилган маълумотларнинг тўғрилигини тасдиқлаб, имзо чекади;

19) «Техник шартлар китобининг ____ боби ___ параграфига мувофиқ тўғри жойлаштирилган ва маҳкамланган» графасида юкларни очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташишда уларнинг тўғри ортилганлиги ва маҳкамланганлиги учун жавобгар бўлган юк жўнатувчи ёки унинг вакили имзо чекади.

Юкни очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташишда уни тўғри ортиш ва маҳкамлаш СМГСнинг техник шартларида кўзда тутилмаган бўлса, ушбу графада «Юк ____ йил ____даги _____-сон маҳаллий техник шартларга мувофиқ тўғри жойлаштирилган ва маҳкамланган» деган ёзув қайд этилади;

20) «Юк жўнатувчининг аризаси ва белгилари» графасида:

юкнинг эълон қилинган қиймати (нархи);

очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташиш рухсат этилган юклар рўйхатида кўрсатилмаган юк ташиш учун тақдим этилганда, уни очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташиш учун розилик берилганлиги;

юк жўнатувчи томонидан вагонда ўрнатилган, етказиш манзилидаги темир йўл станциясида юкни олувчига топширилиши керак бўлган мосламалар;

юкларни ечиб олинадиган ускуналар ва совуқ ўтказмаган ҳолда ташишда ускуналар ва иситиш материаллари оғирлиги;

юк жўнатувчи томонидан юкни музлаб қолишдан сақлаш мақсадида амалга оширилган профилактика чоралари;

қадоқланмаган юкнинг кўзга кўринадиган шикастланишлари (масалан, «станокнинг ___ детали синган», «машинанинг ёритиш чироқлари синган» ва бошқалар);

юкхатига илова қилинган ҳужжатларнинг номлари ва рақамлари тўғрисидаги маълумотлар кўрсатилади.

Юк жўнатувчилар ушбу графада бошқа маълумотларни ҳам киритиш ҳуқуқига эга;

21) Алоҳида қоидалар асосида ташиладиган ёки ташиш ва сақлашда алоҳида эҳтиёт чораларига риоя қилиш талаб қилинадиган юклар бўйича юкхатининг юқори қисмида («Алоҳида белгилар ва штемпеллар жойи» графасида) штемпель ёки юкнинг ўзига хос хусусиятлари тўғрисидаги ёзув қайд этилади, ҳаракатдаги темир йўл таркибида тез бузилувчан юклар ташилганда эса «Тез бузилувчан юк» штемпели қўйилади.

43. Темир йўл транспорти (ташувчи) юк жўнатувчи томонидан юкхатига илова қилинган кузатув ҳужжатларининг тўғрилиги ва етарлилигини текширишга мажбур эмас.

Юк жўнатувчилар юкларни темир йўлларда халқаро ва ички қатновларда ташишда юкларни хусусиятларидан келиб чиқиб божхона расмийлаштирувини амалга ошириш ҳамда ташиш учун қонунчиликда тақдим этилиши белгиланган ҳужжатларни (рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатлар ва бошқалар) темир йўл транспортига (ташувчига) юкхатига илова қилиши лозим.

Юк жўнатувчи кузатув ҳужжатлар йўқлиги, етарли эмаслиги ёки нотўғрилиги натижасида келиб чиқадиган оқибатлар учун темир йўл транспорти (ташувчи) олдида жавобгардир.

Илова қилинган ҳужжатлар юкхатига бириктирилиши шарт.

3-§. Жўнатиш темир йўл станцияси томонидан юкхатини тўлдириш

44. Жўнатиш темир йўл станцияси юкхатининг графаларини қуйидаги тартибда тўлдиради:

1) «Прогноз бўйича рақами» графасида ташувлар прогнозининг ёки юк жўнатувчи буюртмасининг рўйхат рақами кўрсатилади;

2) «Юк олиб киришга рухсат берилган _____ кун _____ ой» графасида вагон жўнатмалар учун юклар тақдим этилганда, темир йўл станцияси бошлиғи томонидан юкни олиб киришга рухсат берилган кун ва ой кўрсатилади;

3) «Ортиш тайинланган _____кун _____ой» графасида темир йўл станцияси бошлиғи томонидан юк ортиш белгиланган кун ва ой кўрсатилади. Мазкур графанинг пастки қисмида юк ортилган кунида темир йўл станцияси бошлиғининг имзоси ва санаси қўйилади;

4) «Алоҳида белгилар ва штемпеллар учун жой» графасида:

ташишнинг маълум бир йўналишида ҳаракатдаги темир йўл таркибининг оғирлиги ва тури;

юк ортиш габарити бўйича чекловлар (бу ҳақида юкхатини имзолаш жараёнида белги қўйилади);

Мазкур Қоидаларнинг 4-бобида назарда тутилган ҳолатларда, «Тепаликдан туширилмасин» деган сўзлар;

ногабаритли юклар ташилганда, ногабаритликнинг 5 хонали индекси бўйича «_____ даражали ногабаритли юк» деган сўзлар;

юклар жўнатилувчи маршрутлар орқали ташилганда, «_____-сон тўғридан-тўғри жўнатилувчи маршрут» ёки «Темир йўлнинг __________ станциясида тарқатиладиган _____-сон жўнатилувчи маршрут» деган сўзлар;

юклар поғонасимон маршрутларда ташилганда, маршрутни охирги шакллантирувчи станциянинг «_____-сон поғонасимон тўғридан-тўғри маршрут» ёки «Темир йўлнинг ______ станциясида тарқатиладиган _______-сон поғонасимон маршрут» штемпели қўйилади;

5) «_____-сон юкхати» графасида йўл қайдномаси рақами кўрсатилади;

6) «Жўнатиш станцияси» графасида жўнатиш темир йўл станциясининг номи ҳамда Тариф қўлланмасига мувофиқ ушбу темир йўл станциянинг коди штемпелда кўрсатилади;

7) «Вагон тури», «Вагон рақами», Юк кўтариш қобилияти», «Ўқлар сони», «Вагонни ортиш техник меъёри» графалари темир йўл транспортининг (ташувчининг) кучи ва техник воситалари (вагон, контейнер, ортиш мосламалари) ёрдамида юк ортилганда мазкур Қоидаларнинг 42-банди 2 — 5-кичик бандларида белгиланган тартибда тўлдирилади;

8) «Юкнинг оғирлиги, килограммда аниқланган/Темир йўл транспорти (ташувчи)» графасида темир йўл транспортининг (ташувчининг) кучи ва техник воситалари (вагон, контейнер, ортиш мосламалари) ёрдамида юклар ортилганда, мазкур Қоидаларнинг 42-банди 14-кичик бандида белгиланган тартибда темир йўл станцияси томонидан тўлдирилади;

9) «Жами оғирлиги» графасида юкнинг оғирлиги темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан аниқланганда, юкнинг умумий оғирлиги сўз билан ёзиб кўрсатилади;

10) «Оғирликни аниқлаш усули» графаси юкнинг оғирлиги қандай усул билан аниқланганлиги мазкур Қоидаларнинг 42-банди 17-кичик бандида белгиланган тартибда тўлдирилади;

11) «Темир йўл транспорти (ташувчи) юк қабул қилиб топширувчиси» графаси темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан ёки юк жўнатувчи ва темир йўл станциясининг ваколатли ходими билан биргаликда юкнинг оғирлиги аниқланганда, темир йўл станциянинг ваколатли ходими томонидан имзоланади;

12) «Темир йўл (ташувчи) маркаси» графасида юклар майда жўнатмалар билан ташилганда, жўнатиладиган юкларни қабул қилиш китобига кўра тартиб рақами кўрсатилади;

13) «Тариф белгилари» графасида Тариф қўлланмасига мувофиқ тегишли тариф ва хизматларни қўллаш учун зарур бўлган маълумотлар кўрсатилади;

14) «____ километрга тўловлар ҳисоби» графасида ташиш масофаси, юк ташиш ҳақи, қўшилган қиймат солиғи ва бошқа тўловлар кўрсатилади;

15) «Жўнатишда ундирилди» графасида юк жўнатувчига ҳисобланган сумма ёзма равишда кўрсатилади. Ҳисобланган сумма темир йўл станциясининг ваколатли ходимининг имзоси билан тасдиқланади;

16) «Юкни қисмлар билан олиб кириш» графасида темир йўл станциясининг ваколатли ходими ҳар бир алоҳида олиб кирилган юк қисми бўйича сана, жойлар сони ва юк вазнини кўрсатади.

Юк жўнатувчиларга қабул қилиш маркаларини топшириш кўзда тутилмаган темир йўл станцияларида ушбу графага темир йўл станциясининг ваколатли ходими томонидан темир йўл станцияси ёки ташувчи ҳудудига бир вақтда олиб кирилган юкларнинг тўлиқ партияси тўғрисидаги маълумотлар киритилади. Мазкур маълумотлар темир йўл станциясининг ваколатли ходими имзоси билан тасдиқланади;

17) «Ташиш шартномаси тузилган сана» графасида жўнатиш темир йўл станциясининг календарь штемпели қўйилиб, унда юк ташишга қабул қилинган сана кўрсатилади;

18) «Юк жўнатувчи» ва «Юкни олувчи» графаларида юк жўнатувчи ва юкни олувчилар жисмоний шахс бўлса, шартли «1000» рақамли код қўйилади.

4-§. Йўл давомида юкхатини тўлдириш

45. Темир йўл станциялари томонидан йўл давомида ташилаётган юклар бўйича далолатномалар тузилганда, юкхатининг «Темир йўл (ташувчи) белгилари» графасига тузилган далолатноманинг рақами, тузилган санаси ва мазмуни (масалан, «___ та жой етмаганлиги тўғрисида», «____килограмм оғирлик етмаганлиги тўғрисида» ва тижорат носозликлари) киритилади.

46. Юк ташиш шартномасини ўзгартириш бўйича йўл давомида юкхатига ўзгартириш киритиш мазкур Қоидаларнинг 9-бобида белгиланган тартибда амалга оширилади.

Бунда, юкхатида етказиш манзилидаги дастлабки темир йўл станцияси номи ва унинг коди, юкни олувчининг номи (юкни олувчининг номи ўзгарганда) ўчирилади (ўқиш имконияти сақланган ҳолда), юкхатини ўзгартириш (манзилни ўзгартириш) тўғрисидаги фармойишга мувофиқ янги маълумотлар ва уларнинг кодлари кўрсатилади.

Юкхатига ўзгартиришлар киритилганда, юкхатининг тепа қисмига «Юк 20___ йил ___ _____даги ____-сон фармойишга асосан темир йўлнинг ______ станцияси манзили ўзгартирилди» деган сўзлар ёзилади.

Айрим ҳолларда янги юкхати тузилганда, юкхатининг тепа қисмида «Юк 20___ йил ___ _____даги ____-сон фармойишга асосан манзилига ўзгартирилди. Дастлабки юкхати рақами _____, темир йўлнинг _____ жўнатиш станцияси, темир йўлнинг _____ етказиш манзилидаги станцияси» деган сўзлар қайд этилади.

Юқоридаги ўзгартиришлар темир йўл станцияси ваколатли ходимининг имзоси ва темир йўл станциясининг штемпели билан тасдиқланади.

47. Йўл давомида юк бошқа вагонга қайта юкланганда, юкхатида вагон рақами ва юк ҳақидаги маълумотлар уларни ўқиш имкони сақлаб қолинган ҳолда ўчирилади ҳамда юклар қайта юкланган вагон тўғрисидаги янги маълумотлар киритилади.

5-§. Етказиш манзилидаги темир йўл станциясида юкхатини тўлдириш

48. Етказиш манзилидаги темир йўл станцияси юкхатининг қўйидаги графаларини тўлдиради:

1) «Топширишда ундирилди» графасида якуний ҳисоб-китоблар бўйича ундирилган тўлов суммаси кўрсатилади. Ундирилган сумма темир йўл станцияси ваколатли ходимининг имзоси билан тасдиқланади ва юкхатига юк топширилганини расмийлаштириш вақти тўғрисида темир йўл станциянинг календарь штемпели қўйилади;

2) «Темир йўл транспорти (ташувчи) воситаларида юк тушириш» графасида юк туширилган вақт тўғрисида етказиш манзилидаги темир йўл станциясининг календарь штемпели қўйилади;

3) «Юкни олиб кетиш» графасида темир йўл станциясининг ваколатли ходими томонидан юкни умумий фойдаланиш жойларидан олиб кетиш тўғрисида белги қўйилади. Юк қисмларга бўлиб олиб кетилса, ҳар бир олиб кетилаётган юк миқдори тўғрисидаги маълумотлар алоҳида кўрсатилади;

4) «Темир йўл (ташувчи) белгилари» графасида келган юк бошқа манзилга ўзгартирилганда, мазкур Қоидаларнинг 46-бандида назарда тутилган белгилар қўйилади.

5) «Юк топширилгани тўғрисида белги» графасида мазкур Қоидаларнинг 8-бобида белгиланган тартибда юкларни юкни олувчига топшириш ҳақида белгилар қўйилади.

49. Юкни олувчи томонидан якуний ҳисоб-китоблар бўйича тўловлар амалга оширилиб, йўл қайдномасига юкни олганлиги тўғрисида имзо қўйилганидан сўнг юкхати юкни олувчига топширилади.

6-§. Ташиш ҳужжатлари тўпламини тўлдириш

50. Ташиш ҳужжатлари тўплами юкхати, йўл қайдномаси, йўл қайдномасининг корешоги ҳамда юк ташиш учун қабул қилинганлиги тўғрисидаги квитанциядан иборат.

Темир йўл транспорти (ташувчи) юк жўнатувчига ташиш ҳужжатларининг бланкаларини тақдим этиши шарт.

Йўл қайдномаси, йўл қайдномасининг корешоги ҳамда юк ташиш учун қабул қилинганлиги тўғрисидаги квитанция юкхати асосида темир йўл станциясининг ваколатли ходими томонидан расмийлаштирилади.

51. Юкхати ва йўл қайдномаси юкни етказиш манзилидаги темир йўл станциясигача юк билан бирга жўнатилади ва ўша ерда юкни олувчига юк билан бирга топширилади. Бунда, йўл қайдномаси юкни олувчига юк топширилгандан сўнг темир йўл станциясида қолдирилади.

Юкни қабул қилиш квитанцияси ташиш ҳужжатлари расмийлаштирилганидан сўнг жўнатиш темир йўл станциясида юк жўнатувчига топширилади.

Йўл қайдномаси корешоги юк ортилиб, ташишга қабул қилингандан сўнг жўнатиш темир йўл станциясида қолади.

52. Жўнатиш темир йўл станциясининг ваколатли ходими йўл қайдномаси, йўл қайдномасининг корешоги ҳамда юк ташиш учун қабул қилинганлиги тўғрисидаги квитанцияни мазкур бобнинг 3-параграфида белгиланган тартибда тўлдиради.

53. Йўл қайдномаси, йўл қайдномасининг корешоги ҳамда юк ташиш учун қабул қилинганлиги тўғрисидаги квитанциянинг «Етказиб бериш муддатининг тугаши» графаларида етказиб бериш муддати кўрсатилади.

54. Йўл давомида йўл қайдномасини тўлдириш мазкур бобнинг 4-параграфида белгиланган тартибда амалга оширилади.

55. Йўл қайдномасининг «Тижорат далолатномаси» графасида тижорат далолатномаси рақами, тузилган санаси, темир йўл станциясининг номи кўрсатилади ва далолатнома тузган темир йўл станциясининг календарь штемпели қўйилади.

Йўл қайдномасининг «Етказиб бериш муддатини узайтириш» графасида юк ушланиб қолган темир йўл станцияси номи, ушланиб қолиш давомийлиги ва сабаби кўрсатилади ҳамда темир йўл станциясининг календарь штемпели қўйилади.

Йўл қайдномасида етказиш манзилидаги темир йўл станцияси ўзгармаган ҳолда юкни олувчи номи ўзгартирилса, юкни олувчи номи ўчирилади (ўқиш имкони сақланган ҳолда) ҳамда юк жўнатувчининг аризасига мувофиқ янги юкни олувчининг номи кўрсатилади.

56. Етказиш манзилидаги темир йўл станциясида йўл қайдномасини тўлдириш мазкур бобнинг 5-параграфида белгиланган тартибда амалга оширилади ҳамда юкни олувчи томонидан йўл қайдномасининг қуйидаги графалари тўлдирилади:

1) «Нақд пулсиз, нақд пул билан 20___ й. «_____»____________ юкни қабул қилдим» графасида юк қабул қилинган сана кўрсатилади;

2) «20___ йил_________ даги _____-сон ишончнома билан» графасида юкни қабул қилиш учун берилган ишончнома рақами ва унинг санаси кўрсатилади;

3) «Юкни олувчининг ҳисоб рақами __________________, ___________ банки _________ ш. бўлими» графасида юкни олувчининг номи ва унинг ҳисоб рақами, шунингдек унга хизмат кўрсатадиган банк муассасасининг номи кўрсатилади;

4) «Паспорт (ID-карта) серияси _____, рақами ___________, _________ туман (шаҳар), ________ кўчаси ____-уй, _____-хонадонда рўйхатга олинган» графасида юкни олувчининг паспорт (ID-карта) серияси ва рақами ҳамда паспорт (ID-карта) бўйича доимий рўйхатга олинган манзили кўрсатилади;

5) «Юкни олувчининг ёзма тасдиғи ________» графасида йўл қайдномасига киритилган маълумотлар юкни олувчининг имзоси билан тасдиқланади.

57. Етказиш манзилидаги темир йўл станцияси йўл қайдномасининг қуйидаги графаларини тўлдиради:

1) Йўл қайдномасининг тегишли графаларида қўшимча иш ва хизматлар ҳақини ҳисоблаш учун зарур бўлган маълумотлар кўрсатилади;

2) «Якуний ҳисобни тўлади __________________» графасида юкни олувчи томонидан тўланган тўловлар миқдори кўрсатилади;

3) «Юкни темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан тушириш ёки юкни олувчининг кучи ва техник воситалари ёрдамида тушириш учун қўйиб бериш санаси» графасида етказиш манзилидаги темир йўл станциясининг юкни темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан тушириш ёки юкни олувчининг кучи ва техник воситалари ёрдамида тушириш учун қўйиб бериш вақти тўғрисидаги календарь штемпели қўйилади.

58. Юкни олувчи томонидан йўл қайдномасига имзо қўйилиб, якуний ҳисоб-китоблар бўйича тегишли тўловлар амалга оширилганидан сўнг унга юкхати берилади.

59. Юклар хусусий ёки ижарага олинган вагонларда етказилганда, юкни олувчи мазкур вагонлардан юкни туширгандан сўнг ташиш тўловларини амалга оширган ҳолда уларни қайтариш учун ташиш ҳужжатларини расмийлаштириши лозим.

60. Юкларни контейнерларда ташиш учун йўл қайдномасини расмийлаштириш мазкур параграфга мувофиқ қуйидаги хусусиятлар инобатга олинган ҳолда амалга оширилади:

1) «Юкнинг номи» графасида ҳарфли префикс ва контейнер рақами кўрсатилади. Контейнер бошқа ташкилотларга тегишли бўлганда (хусусий контейнер), ҳарфли префикс ва контейнер рақамидан олдин «Р» ҳарфи қўйилади;

2) «Юк оғирлиги, kg.да аниқланган/Юк жўнатувчи» графасида ҳар бир турдаги юкнинг қадоғи билан биргаликдаги оғирлиги кўрсатилади;

3) «Юкнинг жами оғирлиги» графасида барча турдаги юкнинг қадоғи билан биргаликдаги умумий оғирлиги сўз билан ёзилади;

4) «Нетто» графасида ҳар бир турдаги юкнинг қадоғи билан биргаликдаги умумий оғирлиги кўрсатилади;

5) «Тара» графасида бўш контейнернинг трафаретда кўрсатилган оғирлиги ёзилади;

6) «Брутто» графасида «Нетто» ва «Тара» графаларида кўрсатилган оғирликлари қўшилган миқдори қайд этилади.

5-боб. Юкларни ташиш учун қабул қилиш

61. Юк жўнатувчилар умумий фойдаланишда бўлган ва умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда юкларни ташиш учун тақдим этиши мумкин.

62. Юкларни ташиш вагонли, контейнерли, майда, гуруҳли ёки маршрутли жўнатмалар билан амалга оширилади.

Ташиш учун алоҳида вагон берилишини талаб этадиган, битта юкхати бўйича тақдим этиладиган юк партияси вагонли жўнатма ҳисобланади.

Ташиш учун алоҳида вагон берилишини талаб этмайдиган, оғирлиги ва ҳажми бўйича чекланган, битта юкхати бўйича тақдим этиладиган юк партияси майда жўнатма ҳисобланади.

Ташиш учун алоҳида контейнер тақдим этилишини талаб этадиган, битта юкхати бўйича бериладиган юклар контейнерли жўнатма ҳисобланади.

Ташиш учун битта вагондан ортиқ, аммо маршрутдан кам вагон берилишини талаб этадиган, битта юкхати бўйича тақдим этиладиган юк партияси гуруҳли жўнатма ҳисобланади.

Битта юкхати бўйича тақдим этиладиган, маршрутлар учун белгиланган оғирлик меъёрига мос бўлган миқдордаги юк партияси маршрутли жўнатма ҳисобланади.

63. Ташиш чоғида йўқолиш, камомад чиқиш, бузилиш ва шикастланиш ҳолатларини олдини олиш учун тарага жойлаштирилиши лозим бўлган юклар, мос равишда ташишга яроқли тарада, тараси ва қадоқланишига стандартлар белгиланмаган юклар эса, юклар бутлигини таъминлайдиган яроқли тарада тақдим этилиши керак.

Ташишга тақдим этиладиган юкнинг ўрами ҳаракатдаги темир йўл таркиби, темир йўл ва атроф муҳитнинг ифлосланиши, чиқинди йиғилишини олдини олиши лозим.

64. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ташиш чоғида юкнинг бутунлигини таъминлайдиган ностандарт тарада ташишга қабул қилиниши мумкин.

Ташишга тақдим этилган юкнинг тараси ёки қадоғи ташқи кўрикдан ўтказилганда юкнинг йўқолиши, бузилиши ёки шикастланиши хавфини келтириб чиқарадиган камчиликлар аниқланса, юк жўнатувчи темир йўл станцияси талабига кўра тара ёки ўрамни Темир йўл уставига мувофиқлаштириши шарт.

Юк жўнатувчи темир йўл станцияси талабига кўра юкланаётган маҳсулот, шунингдек юк ўралган ҳолларда тара учун техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатни (техник регламентлар, стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатлар ва бошқа ҳужжатлар) тақдим этиши шарт.

65. Юк жўнатувчи юкни ташишга тақдим этишдан олдин юкнинг ташиш учун қулайлиги ва йўл давомида бутлиги таъминланадиган ҳолда уни тайёрлаши шарт. Майда донали юкларни ортишда юк жўнатувчи уларни бир тўпламга боғлаш ёки тегишли тарага қадоқлаш орқали майда жойларни йирикроқларга бирлаштириши керак.

66. Юкнинг умумий оғирлиги тарозида ўлчаш ёхуд юк жойларида трафарет ёки стандарт бўйича оғирликни ҳисоблаш орқали аниқланади. Айрим юкларнинг оғирлиги ҳисоб-китоб йўли билан, ўлчаш орқали ёки шартли равишда аниқланади. Тарага жойлаштирилган ёки донали юклар оғирлиги ташишга тақдим этилишидан олдин ҳар бир юк жойида брутто ва нетто оғирлиги кўрсатилган ҳолда аниқланади.

Стандарт оғирликка эга юк жойлари тақдим этилаётган бўлса, ҳар бир юк жойида унинг оғирлиги кўрсатилиши шарт эмас, бундан стандартларга асосан стандарт жойларда брутто ва нетто оғирлиги кўрсатилиши мажбурийлиги белгиланган бўлган ҳолатлар мустасно. Бунда, юкхатида «Оғирликни аниқлаш усули» графасида битта юк жойининг брутто ва нетто стандарт оғирлиги ҳам кўрсатилади. Юк жўнатувчи юк оғирлигини аниқлаш усулини юкхатида кўрсатиши шарт.

67. Юклар оғирлиги қуйидагича аниқланади:

темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан — умумий фойдаланишдаги жойларда ўз кучи ва техник воситалари ёрдамида ортишда;

юк жўнатувчилар томонидан — умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда ортишда, шунингдек умумий фойдаланишдаги жойларда юк жўнатувчининг кучи ва техник воситалари ёрдамида ортишда.

68. Уюлган ҳолда ташиладиган дон маҳсулотлари, мойли ва дуккакли ўсимликлар уруғлари, кепаклар ва омухта емлар, тўкилган ҳолда ташиладиган картошка, сабзавотлар ва полиз маҳсулотлари оғирлигини юк жўнатувчи тарозида аниқлаб, юкхатида ўзининг имзоси билан тасдиқлайди.

Юк жўнатувчида вагон ёки элеватор тарозиси бўлмаган ҳолларда, юкларнинг оғирлиги жўнатиш темир йўл станциясининг вагон тарозисида темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколати ходими томонидан юк жўнатувчи билан биргаликда аниқланиб, юкхатига имзо қўйилиб тасдиқланади.

69. Контейнерлардаги юклар темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юк жўнатувчи аниқлаган оғирлик билан ташишга қабул қилинади.

70. Цистерналарда қуйилган ҳолда ташиладиган юкларнинг оғирлигини аниқлаш тарози ёрдамида ёки юк жўнатувчи томонидан суюқлик қуйилган баландликни ўлчаш орқали ва махсус калибровкалаш жадвалларини қўллаган ҳолда қуйилган юк ҳажмини аниқлаш йўли билан ёки бошқа усуллар билан амалга оширилади.

Озиқ-овқат юкларининг оғирлиги фақат вагон тарозиларида, улар бўлмаганда товар тарозиларида аниқланади.

Оғирлик цистернанинг баландлигини ўлчаш йўли билан аниқланганда, юк жўнатувчи юкхатида суюқлик қуйилган баландликни, цистернадаги юк ҳарорати ва маҳсулот зичлигини кўрсатиши шарт.

Этил (вино) спиртини ташиш учун қабул қилиш ва унинг оғирлигини аниқлаш МДҲга аъзо давлатлар темир йўл тармоқларида Суюқ юкларни вагон-цистерналарда ва нефть-битум ташиш учун мўлжалланган бункер туридаги вагонларда қуйилган ҳолда ташиш қоидаларида (бундан буён матнда Суюқ юкларни қуйилган ҳолда ташиш қоидалари деб юритилади) белгиланган тартибда амалга оширилади.

71. Бункерли очиқ вагонларда ташиладиган юкларнинг оғирлиги юк жўнатувчи томонидан ҳисоб-китоб йўли билан аниқланади.

72. Ўрмончилик юклари ва тахта-ёғочни юк жўнатувчилар томонидан ташишга тақдим этиш ва темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан қабул қилишда юкхатида қуйидаги маълумотлар кўрсатилиши керак:

1) контейнер, панжара қути ёки пакетларда ташишда — контейнерлар, панжара қутиси ёки пакетлар сони;

2) юк ортиш чизиғининг юқори торайган қисмидан фойдаланиб ташишда — асосий штабеллар сони ва баландлиги ҳамда юк ортиш чизиғининг юқори торайган қисмида (шапкасида) тахланган штабеллар сони;

3) ўрмончилик юклари ва тахта-ёғочни ёпиқ вагонларда ташишда — штабеллар сони, бунда вагонлар юк жўнатувчи пломбалари билан пломбаланади;

4) ўрмончилик юкларини платформалар ёки усти очиқ вагонларга икки штабелдан ортиқ бўлмаган ҳолда ортишда — ўрмончилик юкларининг сони (юк жўнатувчи ихтиёрига кўра), агар бу миқдор битта штабелда 100 тадан ва икки штабелда 200 тадан ошмаса;

5) қолган ҳолатларда — штабеллар сони ва уларнинг баландлиги.

73. Штабеллар баландлиги қуйидаги тартибда ўлчанади:

битта штабелни ортишда — штабелнинг ҳар иккала учидан;

бир неча штабелни учма-уч ортишда — юкхатида штабелларнинг сонини ва четдаги штабелларнинг ён томони бўйлаб баландлиги кўрсатилган ҳолда четдаги штабелларнинг ташқи ён томонларидан;

юкни кесиб бўлакларга ажратилган ҳолда ортишда — усти очиқ вагон бортининг юқори сатҳидан кесиб бўлакларга ажратилган юкнинг баландлиги бўйича;

юкни икки ва ундан ортиқ қирқилган юқори қисмлари билан ортишда — усти очиқ вагон бортининг юқори даражасидан юкхатида кўрсатиб ўтиш билан қирқилган юқори қисмлари сонини ва сўнгги ички қирқилган юқори қисми баландлигини кўрсатган ҳолда.

Ўрмончилик юклари ва тахта-ёғочларнинг оғирлиги юк жўнатувчи томонидан шартли равишда аниқланади.

Ўрмончилик юкларини ортишда кўп маротаба ишлатилувчи ярим қаттиқ строплар, шунингдек металл стяжкалар юк жўнатувчи томонидан таъминланади.

74. Вагон тарозиларида юкларнинг вазнини ўлчаш вагонлар тўхтатилган ва ажратилган ҳолда ёки вагонлар ажратилмасдан тўхтатилган ҳолда амалга оширилади.

Юкларнинг вазнини ҳаракатланиш вақтида ўлчаш фақат ушбу услубда ўлчашга мўлжалланган вагон тарозиларда амалга оширилади.

75. Қуйидаги юкларнинг вазнини ўлчаш вагонлар тўхтатилган ва ажратилган ҳолда амалга оширилади:

уюлган ҳолда ташиладиган дон ва буғдой маҳсулотлари, мойли ва дуккакли ўсимликлар уруғлари, омухта емлар ва кепаклар;

цистерналарга қуйилган ҳолда ташиладиган суюқ озиқ-овқат юклари;

тўкилган ҳолда ташиладиган картошка, сабзавотлар, полиз маҳсулотлари, кунжара, ош тузи, рангли металлар ва рангли металларнинг пакетланмаган чиқиндилари.

Картошка, сабзавотлар, полиз маҳсулотлари, кунжара, ош тузи вазнини ўлчашда вагонлар тарасининг оғирлиги текширилмайди.

Дон ва буғдой маҳсулотлари, мойли ва дуккакли ўсимликлар уруғлари, омухта ем ва кепаклар, ўсимлик мойи ва қиём вазнини ўлчашда вагонлар тарасининг оғирлиги юк ортишдан олдин ва юк туширишдан кейин текширилади.

Ушбу бандда кўрсатилмаган бошқа юкларнинг вазнини ўлчашда вагонлар тарасининг оғирлиги бир марта — юк ортишдан олдин ёки юк туширишдан кейин текширилади.

76. Қолган юклар вазнини вагон тарозисида ўлчаш вагонлар ажратилмасдан тўхтатилган ҳолда ёки ҳаракатланиш вақтида ушбу услубда ўлчашга мўлжалланган вагон тарозиларда амалга оширилади. Бунда, вагонлар тарасининг оғирлиги вагондаги трафаретга мувофиқ қабул қилинади.

77. Юкларнинг вазни вагон тарозиларида ўлчанганда, юк жўнатувчи юкларни буюртманомада кўрсатилган оғирликка мувофиқлаштириши (дозалаштириш) шарт. Бунинг учун юк жўнатувчи вагон тарозиси олдида махсус майдончани ташкил этиши, уни инвентарь билан таъминлаши, катта миқдордаги юкларни жўнатишда эса дозалаштиришни вазн ўлчаш жараёнида амалга ошириш мақсадида механизмлар билан таъминлаши шарт.

78. Юкларни вагонда ташишга мўлжалланган ечиладиган ускуна (шу жумладан, сабзавот тўсиқлари) ва иситиш мосламалари билан юкларни ташишда юкхатининг «Юк жўнатувчининг аризаси ва белгилари» графасида ускуналар ва иситиш мосламаларининг оғирлиги кўрсатилади.

79. Ташишга тақдим этилаётган юк жойлари сони юк жўнатувчи томонидан белгиланади.

Темир йўл транспорти (ташувчи) умумий фойдаланишдаги жойларда юкларни ташиш учун тақдим этишда юк жўнатувчи томонидан юкхатида кўрсатилган жойлар сонини текширган ҳолда уларни қабул қилади, бундан ортилиши юк жўнатувчи зиммасига юклатилган юклар мустасно.

80. Тара-қадоқли ва донали юкларга юк жўнатувчи транспорт маркировкаси ҳамда мазкур Қоидаларнинг 7-иловасига мувофиқ шаклдаги манипуляция белгиларини (юк билан ишлаш усулларини кўрсатадиган тасвирлар) акс эттириши шарт.

Транспорт маркировкаси асосий, қўшимча ва ахборот ёзувларидан иборат бўлиши керак.

Манипуляция белгиларини акс эттириш зарурати маҳсулотнинг хусусиятидан келиб чиққан холда юк жўнатувчи томонидан белгиланади.

81. Асосий ёзувлар қуйидагилардан иборат бўлиши керак:

1) юкни олувчининг тўлиқ номи;

2) етказиш манзилидаги темир йўл станциясининг тўлиқ номи ва етказиш манзилидаги темир йўлнинг қисқа номи;

3) жўнатмадаги юк жойлари сони ва жойнинг тартиб рақами (каср сон билан кўрсатилади: суратда — жўнатмадаги юк жойининг тартиб рақами; махражда — жўнатмадаги юк жойлари сони).

82. Жўнатмадаги юк жойларининг сони ва жойнинг тартиб рақами қуйидаги ҳолатларда кўрсатилади:

1) бир хил тарада хилма-хил ва турли навли юклар (масалан, тойларда пахтанинг турли навлари) ташилганда;

2) турли хил тарада бир турдаги юклар ташилганда;

3) бир турдаги юкларни жўнатишда навларни аралаштиришга рухсат этилмаганда;

4) ускуналар тўплами ташилганда;

5) йўл давомида қайта ортиш билан ташилганда;

6) юклар битта вагонда майда жўнатмалар билан ташилганда.

83. Юклар транспорт пакетларида ташилганда, уларнинг ҳар бирида асосий, қўшимча ва ахборот ёзувлари акс эттирилиши шарт. Бунда, жўнатмадаги юк жойларининг тартиб рақами ва сони ўрнига суратда жўнатмадаги пакетларнинг умумий сони; махражда пакетдаги юк жойлари сони, қавс ичида пакетнинг тартиб рақами кўрсатилади.

Асосий, қўшимча ва ахборот ёзувлари (брутто ва нетто оғирлигидан ташқари) пакет шакллантирилган алоҳида юк жойларида акс эттирилмайди.

Қадоқланмасдан ташилаётган юклардан шакллантирилган пакетларда жўнатмадаги пакетларнинг умумий сонини, пакетдаги юк жойларининг сонини ва пакетнинг тартиб рақамини акс эттириш зарурати юкнинг туридан келиб чиқиб юк жўнатувчи томонидан белгиланади.

84. Қўшимча ёзувлар қуйидагилардан иборат бўлиши керак:

1) юк жўнатувчининг тўлиқ номи;

2) жўнатиш темир йўл станцияси номини кўрсатган ҳолда жўнатиш пунктининг номи ва жўнатиш темир йўлининг қисқа номи;

3) темир йўл маркировкаси.

85. Темир йўл маркировкаси майда жўнатмалар билан ташилаётган юкнинг ҳар бир жойида каср сон кўринишида бўлиб, суратда юкларни жўнатишга қабул қилиш китоби бўйича тартиб рақам ва чизиқча билан юк жойлари сони, махражда Тариф қўлланмасига мувофиқ жўнатиш темир йўл станциясининг коди акс эттирилади.

Темир йўл маркировкаси:

1) жўнатиш темир йўл станцияси томонидан — умумий фойдаланишдаги жойларда юкларни майда жўнатмалар тарзида ташишга қабул қилишда;

2) юк жўнатувчи томонидан (юкни ташишга тақдим этишдан аввал) — юкларни умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда майда жўнатмалар тарзида ортишда акс эттирилади.

Темир йўл транспорти (ташувчи) юк жўнатувчилар билан келишилган ҳолда юк жўнатувчилар томонидан темир йўл маркировкасини акс эттириш тартибини белгилайди.

86. Ахборот ёзувлари қуйидагилардан иборат бўлиши керак:

1) юк жойининг килограммлардаги брутто ва нетто оғирлиги;

2) юк жойининг сантиметрлардаги габарит ўлчамлари (узунлиги, кенглиги, баландлиги ёки диаметри ва баландлиги);

3) юк жойининг куб метрлардаги ҳажми.

Габарит ўлчамларидан бирортаси бир метрдан ошмаса, юк жойининг ҳажми ва габарит ўлчамлари кўрсатилмайди.

87. Вагон ичидаги бир хил турдаги барча юк жойларига асосий, қўшимча ва ахборот ёзувлари (брутто ва нетто оғирлигидан ташқари) акс эттирилмаслиги мумкин. Бунда, юк жойларининг камида тўрттасида жойларига асосий, қўшимча ва ахборот ёзувлари туширилиши шарт. Бу ҳолда маркировкаланган жойлар:

1) ёпиқ вагонларда — транспорт маркировкасини ташқарига қаратган ҳолда ҳар бир эшик олдида иккита жойда;

2) очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида — транспорт маркировкасини ташқарига қаратган ҳолда платформа ёки ярим очиқ вагоннинг ҳар бир бўйлама борти ёнида, ортилган юкнинг юқори қаватида иккита жойда жойлаштирилади. Ортилган юк бортлар билан тенг поғонада ёки бортдан пастроқ юкланган бўлса, маркировкаланган юк жойлари маркировкаси тепага қаратилган ҳолда жойлаштирилиши шарт.

88. Юкларни универсал контейнерларда ташишда асосий, қўшимча ва ахборот ёзувларини (брутто ва нетто оғирлигидан ташқари) тушириш мажбурий эмас, бундан юклар майда жўнатмалар тарзида ташиладиган терма контейнерлар мустасно. Юкларни уюлган ва қуйилган ҳолда ташишда транспорт маркировкаси туширилмайди.

89. Манипуляция белгилари ва транспорт маркировкасини тушириш жойи, усуллари ҳамда маркировка ёрлиқлари мазкур Қоидаларнинг 7 ва 8-иловаларида белгиланган шаклларда акс эттирилади.

Транспорт тарасини тавсифловчи маркировканинг таркиби, уни тушириш усули ва тартиби мазкур Қоидаларнинг 9-иловасига мувофиқ амалга оширилади.

Маркировка аниқ кўринадиган ва тушунарли бўлиши шарт. Маркировка учун ишлатиладиган лак-бўёқ материаллари сувга чидамли, тез қурийдиган, ёруғликка ва паст ҳарорат таъсирига бардошли ҳамда сифатли бўлиши шарт. Қадоқланган юк сифатига салбий таъсир кўрсатадиган материаллар қўлланилишига йўл қўйилмайди.

90. Темир йўл яқинида ортиш учун тайёрлаб қўйилган юклар баландлиги 1200 mm гача бўлган юклар чекка рельснинг ташқи чегарасидан камида 2 m. масофада, баландлиги бундан юқори бўлган тақдирда эса камида 2,5 m. масофада маҳкамланган ва жойлаштирилган бўлиши шарт.

91. Юк жўнатувчининг кучи ва техник воситалари билан юк ортиш учун вагонларни қўйиб бериш олдиндан берилган хабарномалар бўйича ёки вагонларни қўйиб бериш ўртасидаги белгиланган вақт интервалларидан кейин амалга оширилади.

Олдиндан берилган хабарномалар бўйича ортиш учун вагонларни қўйиб беришда темир йўл станцияси бошлиғи юк жўнатувчини вагонлар қўйиб берилишидан камида 2 соат аввал хабардор қилиши шарт.

Темир йўл шохобча йўлларига вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш мазкур Қоидаларнинг 30-бобига мувофиқ амалга оширилади. Юк туширилиши учун қўйиб берилган вагонлар бўшатилгандан сўнг ортилиши учун мўлжалланган тақдирда, ортиш учун вагонларни тақдим этиш вақти тўғрисида хабардор қилиш талаб этилмайди.

92. Юк жўнатувчининг кучи ва техник воситалари билан ортиш учун вагонларни қўйиб бериш вақти тўғрисида хабар бериш тартиби темир йўл станцияси бошлиғи томонидан белгиланиб, бунда у биринчи навбатда телефон алоқасидан фойдаланишни кўзда тутиши лозим. Юк жўнатувчи хабар беришнинг бошқа усулини ҳам танлаши мумкин бўлиб, бу тўғрисида у темир йўл станцияси бошлиғига маълум қилади.

Телефон орқали хабар бериш тартиби белгиланганда, юк жўнатувчилар хабарларни қабул қилиш учун масъул шахсларни тайинлаши ҳамда уларнинг фамилияси ва телефон рақамлари ҳақидаги маълумотни темир йўл станцияси бошлиғига бериши шарт.

Вагонларни ортиш учун қўйиб бериш вақти тўғрисидаги хабарларни қайд этиш учун темир йўл станциясида белгиланган шаклдаги китоб юритилиб, унда ҳаракатдаги темир йўл таркиби (контейнерлар) сони ва тури ҳамда китобда кўзда тутилган бошқа маълумотлар кўрсатилади.

93. Вагонларни ортиш учун қўйиб бериш хабарномада кўрсатилган муддатдан кейин 2 соатдан ортиқ вақтга кечиктирилганда, темир йўл станцияси вагонларни қўйиб бериш кўзда тутилаётган вақт тўғрисида юк жўнатувчига қўшимча равишда хабар бериши шарт.

94. Вагонларни қўйиб бериш муддатларига риоя қилинмасдан ёки хабар берилмасдан ортиш учун қўйиб берилган вагонлар қуйидаги ҳолларда вагонлар қўйиб берилган деб ҳисобланади:

белгиланган муддатдан аввал тақдим этилганда — ушбу муддат келган вақтдан бошлаб;

белгиланган муддатдан кечиктирилиб тақдим этилганда, шунингдек хабар берилмасдан тақдим этилганда — вагонлар ҳақиқатда тақдим этилган вақтдан 2 соат ўтгандан сўнг.

95. Юкларни ёпиқ вагонларга жойлаштириш ва маҳкамлаш СМГСнинг техник шартлари ва ушбу Қоидаларга мувофиқ амалга оширилади.

Юкларни ёпиқ вагонларга ортиш юк ортиш-тушириш ишлари ва ҳаракат хавфсизлигини, вагоннинг юк кўтариш қобилияти ёки сиғимидан тўлиқ фойдаланишни ва юкнинг бутлигини таъминлаган ҳолда амалга оширилиши керак.

Юклар вагонда бир маромда ва зич жойлаштирилган бўлиши, ташиш чоғида силжимаслиги, тушиб кетмаслиги, эшик олдида тўпланиб қолмаслиги ҳамда ишқаланмаслигини, шунингдек юк ортиш-тушириш жараёнида ва йўл давомида вагоннинг бутлигини таъминлаш учун ишончли маҳкамланган бўлиши керак.

Узун ўлчамли (уч метрдан узун бўлган) юкларни умумий фойдаланишдаги жойларга кетаётган ёпиқ вагонларга ортиш тақиқланади.

Узун ўлчамли (уч метрдан узун бўлган) юкларни умумий фойдаланишда бўлмаган жойларга кетаётган ёпиқ вагонларга ортишга юкни олувчининг бундай ташишга розилиги мавжуд бўлган ҳолдагина рухсат этилади. Бунда, юк жўнатувчи юкхатининг «Юк жўнатувчининг аризаси ва белгилари» графасида «ёпиқ вагонда ташишга розиман, юкни олувчи билан келишилган» деган ёзувни киритиши лозим.

Тара-қадоқли ва донали юкларни эшик оралиғида жойлаштириш эшикдан 25 см чекинган ҳолда амалга оширилади.

Ўз хусусиятларига кўра ёнидаги юкларга зарар ёки шикаст етказиши мумкин бўлган юкларни битта вагонга ортиш тақиқланади.

96. Хавфли юкларни ташишга қабул қилиш ва ортиш МДҲ аъзо давлатларнинг темир йўл транспорти Кенгаши томонидан тасдиқланадиган Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидаларига (бундан буён матнда Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидалари деб юритилади) мувофиқ амалга оширилади.

Ортишда Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидаларига риоя этишни талаб этадиган ёнғин чиқиш хавфи бор юклар рўйхати ҳамда бундай юкларни ташиш учун вагонлар ва контейнерларни танлаш ва ёнғинга қарши тайёрлаш мазкур Қоидаларнинг 10-иловасида белгиланган тартибда амалга оширилади.

97. Юк жўнатувчи тара ёки қадоқ йўқлиги ва уларнинг қониқарсиз ҳолатидан келиб чиқувчи барча оқибатлар учун Темир йўл уставида белгиланган тартибда жавобгар бўлади ҳамда етказилган зарарни темир йўл транспортига (ташувчига) қоплайди.

Тара ёки қадоқсиз, сифатсиз тара ёки қадоқда ва юклар хусусиятларига мос келмайдиган, қайта юкланишини таъминламайдиган тара ёки қадоқларда ташишга тақдим этилганда, ташқи кўрикдан ўтказиш йўли билан тара ёки қадоқнинг юклар хавфсиз ташилишини таъминламаслигини ёки носозлигини аниқлаш мумкин бўлса, темир йўл транспорти (ташувчи) бундай юкларни қабул қилишни рад этиши мумкин.

98. Юкларни ортиш темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан амалга оширилган тақдирда, у юкларнинг тара ёки қадоқларини ташқи кўрикдан ўтказиши лозим.

Темир йўл транспорти (ташувчи) юк қабул қилишни рад этса, юк жўнатувчининг талабига биноан бу ҳақда далолатнома тузиб, унинг бир нусхасини юк жўнатувчига тақдим этиши лозим.

99. Юк жўнатувчи ҳақиқий бўлмаган ёпиштирилган ёрлиқларни олиб ташлаши ва ҳақиқий бўлмаган ёзувларни ўқиб бўлмайдиган ҳолга келтириши шарт.

Юк жўнатувчи:

юк жойларида акс эттирилган ёки уларга бириктирилган ёзувлар ҳамда у томонидан вагонга ўрнатилган ёпиштирма қоғозларнинг тўғрилиги;

ёзувлар, ёпиштирма қоғозлар ёки ёрлиқларда у томонидан кўрсатилган нотўғри, тўлиқсиз ёки ноаниқ маълумотлардан келиб чиққан барча оқибатлар учун жавобгар бўлади.

6-боб. Катта миқдордаги юкларни маршрут ва вагон гуруҳлари бўйича битта юкхати билан ташиш

100. Мазкур Қоидаларнинг 2-иловасига мувофиқ шаклдаги битта юкхати қуйидаги шартларга риоя қилган ҳолда жўнатувчи маршрутларда юклар ташишга қабул қилинади:

1) юкларнинг тури бир хил бўлиши;

2) юкларни ортиш ва тушириш умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда амалга оширилиши;

3) юклар битта жўнатиш темир йўл станциясида битта юк жўнатувчидан ташишга қабул қилиниши;

4) юклар етказиш манзилидаги битта темир йўл станциясига битта юкни олувчи номига юборилиши;

5) йўл давомида маршрут оғирлиги ва узунлиги камайтирилмаслиги.

101. Битта етказиш темир йўл станциясига бораётган маршрут ядроси (йўл давомида оғирлиги ўзгарган тақдирда ҳам қайта тузишсиз манзил темир йўл станциясига ҳаракатланадиган ва ўрнатилган оғирликдаги маршрутнинг асосий қисми) вагонларига битта юкхати ҳамда маршрутга уланувчи гуруҳнинг ҳар бир вагони учун эса алоҳида юкхати расмийлаштирилади.

Битта юкхати билан расмийлаштирилаётган маршрут ёки маршрут ядросининг оғирлиги ҳамда узунлиги мазкур Қоидаларнинг 227 ва 229-бандларига мувофиқ аниқланади.

Ички қатновларда битта юкхати билан вагонлар гуруҳлари ҳам ташишга қабул қилиниши мумкин. Бунда, ташиш ҳужжатларида «маршрут ёки» деган сўзлар ўчирилади. Ҳайвонларни ташишда битта кузатувчи томонидан кузатиб борилаётган вагонлар гуруҳига битта юкхати расмийлаштирилиши мумкин.

102. Юк жойларининг сони ва юк оғирлиги, шунингдек йўл ҳақи ҳар бир вагон бўйича юкхатининг тегишли графаларида кўрсатилади, маршрутда (маршрут ядросида) ёки вагонлар гуруҳида жойларнинг умумий сони ва юк оғирлиги ҳамда йўл ҳақининг умумий суммаси эса юкхатининг олд тарафига киритилади.

103. Юкларни битта юкхати бўйича ташишда бутун маршрут (маршрут ядроси) ёки вагонларнинг бутун гуруҳи учун ташиш ҳужжатлари тузилади.

104. Битта юкхати бўйича ташишга қабул қилинган юк учун юк жўнатувчига юк қабул қилинганлиги тўғрисидаги квитанция берилиб, унинг орқа томонида маршрут (маршрут ядроси) ёки гуруҳ вагонларининг рақамлари кўрсатилади.

Юк қабул қилинганлиги тўғрисидаги квитанция темир йўл станциясининг календарь штемпели билан тасдиқланади.

105. Йўл давомида техник ёки тижорат носозлиги оқибатида вагон узилган ҳолларда темир йўл станцияси телеграф ёки бошқа электрон алоқа шакли орқали жўнатиш ва етказиш манзилидаги темир йўл станциясига узилиш сабабларини маълум қилган ҳолда хабар бериши ҳамда уч нусхада мазкур Қоидаларнинг 13-иловасидаги умумий шаклдаги далолатнома ва қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномасини тузиши шарт. Мазкур қайднома бўйича вагон носозлик бартараф этилганидан сўнг юкни олувчига мазкур Қоидаларнинг 8-бобида белгиланган тартибда топшириш учун етказиш манзилидаги темир йўл станцияси бошлиғи номига жўнатилади.

Маршрутга тегишли бўлган юкхати ва йўл қайдномасига далолатнома рақамини кўрсатган ҳолда вагон узилганлиги тўғрисида белги киритилади.

Далолатноманинг бир нусхаси юкхати ва йўл қайдномасига илова қилинади ва етказиш манзилидаги темир йўл станциясигача юборилади. Далолатноманинг иккинчи нусхаси қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси билан бирга юборилади, учинчи нусхаси эса вагон узилган темир йўл станцияси йиғмажилдларида қолади.

Қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномасида «Вагон қўшимча тарзда ____-сон (асосий юкхатининг рақами кўрсатилади) ________ юкни олувчи (асосий юкхати бўйича юкни олувчининг номи кўрсатилади) учун жўнатилмоқда» деган ёзувлар қайд этилади.

Узилган вагон тўғрисидаги маълумотлар умумий вагон варақасидан ўчирилади. Вагон узилиши сабаби тўғрисидаги ёзув темир йўл станциясининг ваколатли ходими имзоси ва темир йўл станциянинг календарь штемпели билан тасдиқланади.

Узилган вагонга янги вагон варақаси тузилади.

106. Етказиш манзилидаги темир йўл станцияси маршрут (гуруҳ) билан етказилган юкни топширишда йўл давомида узилган вагонга умумий шаклдаги далолатномани тузади ва унда узилиш сабабини ва йўлда тузилган умумий шаклдаги далолатнома рақамини кўрсатади. Етказиш манзилидаги темир йўл станцияси томонидан тузилган далолатноманинг бир нусхаси юкни олувчига тақдим этилади.

Қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси бўйича етказилган юкни топшириш етказиш манзилидаги темир йўл станцияси тақдимномаси бўйича асосий юкхатидаги юкни олувчи томонидан умумий шаклдаги далолатнома билан амалга оширилади.

Қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси бўйича етказилган вагонни юк тушириш учун қўйиб бериш вақти тўғрисида асосий юкхатида темир йўл станциясининг календарь штемпели билан тасдиқланадиган белги қўйилади.

107. Маршрут (маршрут ядроси таркибида) ёки гуруҳ билан етказилган юкни топширишда етказиш манзилидаги темир йўл станцияси маршрут (маршрут ядроси таркибида) ёки гуруҳ билан, шунингдек қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси билан етказилган вагонлар учун ташиш ҳақининг якуний ҳисоб-китобларини асосий юкхати бўйича амалга оширади.

108. Маршрут (маршрут ядроси) ёки гуруҳнинг битта юкхати бўйича ҳаракатланаётган вагонларини йўл давомида бошқа манзилга ўзгартириш тақиқланади.

7-боб. Вагон ва контейнерларни пломбалаш

109. Вагон ва контейнерларни пломбалаш учун қўрғошинли пломбалар, шунингдек қулфлаш-пломбалаш мосламалари ишлатилади.

Қўрғошинли пломбалар камерали ёхуд иккита параллель тешикли бўлиши мумкин. Қўрғошинли пломбаларни осиш учун қўлланиладиган, термик ишлов берилган (куйдирилган) 0,6 — 0,7 mm диаметрли сим дастлаб узунлигининг 1 см га тўртта ўрам тўғри келадиган тарзда икки ипли қилиб буралади.

110. Вагон ва контейнерларга осиладиган пломбалар, қулфлаш-пломбалаш мосламалари ўз конструкциясига кўра бутлиги бузилмаган ҳолда вагондан (контейнердан) ечилишига йўл қўймаслиги шарт.

111. Юкланган усти ёпиқ вагонлар (шу жумладан изотермик вагонлар) ва цистерналар:

1) юк темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан ортилганда — темир йўл транспортининг (ташувчининг) пломбалари билан;

2) юк жўнатувчи томонидан юк ортилганда — юк жўнатувчининг пломбалари (қулфлаш-пломбалаш мосламалари) билан пломбаланган бўлиши керак.

112. Мазкур Қоидаларнинг 14-иловасида кўрсатилган юклар пломбасиз, лекин симли бурамалар ўрнатилган ҳолда ташилиши мумкин, бундан божхона назорати остида ташиладиган товарлар мустасно.

Экспорт қилинаётган ёки ташишда иштирок этаётган давлатлар темир йўл участкаларини кесиб ўтадиган юкларни вагонларда пломбасиз ташиш тақиқланади, бундан темир йўл вагон ва контейнерларнинг юк бўлимларига пломба қўйилмайдиган ҳоллар мустасно.

113. Қулфлаш-пломбалаш мосламаларига қуйидаги аниқ белгилар туширилади:

юк жўнатиш темир йўлининг қисқача номланиши;

олти ва ундан ортиқ белгидан иборат назорат белгиси;

ишлаб чиқарувчи корхонанинг тамғаси;

қулфлаш-пломбалаш мосламасининг ишлаб чиқарилган (тайёрланган) йили.

Қулфлаш-пломбалаш мосламаларига темир йўл станцияси ва юк жўнатувчининг қисқача номи ҳам ёзилиши мумкин.

Вагон ва контейнерни бир неча мослама билан пломбалаш вақтида қулфлаш-пломбалаш мосламалари турли хил назорат белгиларига эга бўлишлари шарт.

Қулфлаш-пломбалаш мосламалари темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланган тартибда қатъий ҳисобга олинади.

Вагонларни (контейнерларни) пломбалаш учун темир йўл транспорти (ташувчи) билан келишилган қулфлаш-пломбалаш мосламалари ишлатилади, бундан божхона назорати остида ташиладиган юклар (товарлар) ортилган вагонларга ва контейнерларга божхона органлари томонидан қўлланиладиган идентификациялаш воситалари мустасно.

114. Юк ортилган контейнерлар юк жўнатувчининг пломбалари билан пломбаланади.

Қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ва жисмоний шахслар томонидан тақдим этилган уй буюмлари ортилган контейнерлар юк жўнатувчи иштирокида унинг пломбалари, транспорт-экспедиторлик ташкилоти ёки темир йўл транспорти (ташувчи) пломбалари билан пломбаланади.

Божхона назорати остида ташилаётган юклар (товарлар) ортилган вагон ва контейнерларни пломбалаш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.

115. Айрим турдаги юкларни ташишда улар туширилгандан сўнг бўш вагонлар (контейнерлар) ҳам пломбаланади.

116. Вагон қўрғошинли пломбалар билан пломбаланганда, ҳар иккала эшик қўйилмаси узунлиги 250 — 260 mm гача, диаметри 6 mm бўлган куйдирилган симдан ясалган бурамалар билан маҳкамланади.

117. Контейнерларни (шу жумладан брутто оғирлиги 10 t ва ундан ортиқ бўлган контейнерларни) қўрғошинли пломба билан пломбалашдан олдин скоба ичига жойланган тутқич (шпингалет туридаги тўсқич қурилмали контейнерларда) ёки илгак билан беркитилган (муштча турдаги тўсқич қурилмали контейнерларда), диаметри камида 4 mm, узунлиги 240 — 250 mm бўлган куйдирилган симдан буриш орқали мустаҳкамланади.

Брутто оғирлиги 3 ва 5t бўлган, шпингалет туридаги тўсқич қурилмали контейнерларда сим скобанинг горизонтал жойлашган тирқишлари орқали тутқич устидан ўтказилиб, юқори томонга охиригача бураб маҳкамланади.

Брутто оғирлиги 3 ва 5t бўлган, муштча туридаги тўсқич қурилмали контейнерларда сим тутқичнинг ўнг қисмидаги икки тирқиш ва сургичнинг ўнг тирқиши (ёпиқ ҳолатида) орқали ўтказилиб, юқори томонга тугагунича бураб маҳкамланади.

118. Эшик қўйилмаларини симли бурамалар билан маҳкамлаш юк ортган темир йўл транспорти (ташувчи) ёки юк жўнатувчи томонидан амалга оширилади.

119. Пломбалар:

1) ёпиқ вагонларда — вагоннинг ҳар тарафидаги эшикларга биттадан. Эшиклари юқори қисмида қўшимча тўсқич-пломбалаш мосламалари билан жиҳозланган ёпиқ вагонларда, юқори қурилма қулоғининг юқори тирқишида ва эшикнинг ўрта қисмидаги қўйилманинг тирқишида биттадан пломба ўрнатилади.

Вагонни қулфлаш-пломбалаш мосламаларини қўллаш билан пломбалашда, у вагон эшиги ўрта қисми илгагининг тирқишига қулфлаш-пломбалаш мосламалари ўрнатилади;

2) изотермик вагонларда — вагоннинг ҳар тарафидаги эшикларига биттадан пломба ўрнатилади. Эшиклари пломбалаш учун қўшимча қулфлаш-пломбалаш мосламалари билан жиҳозланган рефрижератор вагонларда эшикнинг юқори қисмида юқори қурилманинг ўнг қулоғига ва эшикнинг пастки қисмига биттадан пломба ўрнатилади.

Қулфлаш-пломбалаш мосламалари вагон эшигининг пастки қисмининг ўнг қулоғига ўрнатилади;

3) цистерналарда — люкнинг томида биттадан пломба ўрнатилади, бундан Суюқ юкларни қўйилган ҳолда ташиш қоидаларида пломбалашнинг алоҳида тартиби кўзда тутилган ҳоллар мустасно;

4) контейнерларда:

брутто оғирлиги 3 ва 5 t, шпингалет турдаги пломбалаш мосламалари билан жиҳозланган, скоба ичига ўрнатилган тутқичга биттадан пломба;

брутто оғирлиги 3 t, муштча турдаги пломбалаш мосламалари билан жиҳозланган, илгич билан беркитиладиган тутқичга биттадан пломба;

брутто оғирлиги 5 t, муштча турдаги пломбалаш мосламалари билан жиҳозланган, охирги бўлиб беркитиладиган, эшикнинг ўнг тавақаси илгичи билан беркитиладиган тутқичга биттадан пломба;

брутто оғирлиги 10 t ва ундан ортиқ бўлган контейнерлар охирги бўлиб беркитиладиган, эшикнинг ўнг тавақасининг чап томонида жойлашган, илгич билан беркитилган тутқичга биттадан пломба ўрнатилади.

120. Қўрғошинли пломбани контейнерга илишда сим икки марта буралиб, тутқичдаги ва шпингалет типидаги қулф қурилмаси скобасидаги тирқишлардан ҳамда муштча типидаги қулф қурилмаси илгичидаги (ёпиқ ҳолатда) тирқишлар орқали ўтказилади.

121. Вагонларга иккита параллел тирқишли қўрғошинли пломбаларни илиш қуйидаги тартибда амалга оширилиши шарт:

хар бир пломбага пломбалаш симининг бир учи кийдирилади;

симнинг бўш узун учи вагон эшиги қўйилмасининг қулоқлари орқали иккита айлантирилиб, сўнг пломбанинг биринчи ва иккинчи тирқишидан ўтказилади ва пломба қисқичи билан сиқиб қўйилади.

122. Камерали қўрғошинли пломбаларни ўрнатишда симнинг учлари пломбанинг кириш тирқишлари орқали ўтказилиб, 2-3 маротаба ўралади, ўрамлар пломба камераси ичига тортилади ва пломба қисқичи билан сиқиб қўйилади.

123. Вагонни пломбалашда вагон эшик қўйилмаси қулоқлари ва қўрғошинли пломба орасида ҳосил бўладиган сим ҳалқа 45 mm дан, цистерна қопқоғи тиқинини пломбалашда эса 25 mm дан ортиқ бўлмаслиги шарт.

Контейнерларга қўрғошинли пломбаларни ўрнатишда пломбадан шпингалет типидаги қулфли қурилма скобасининг қуйи қисми ёки муштча турдаги қулфли қурилма тутқичининг қуйи қисми 25 mm дан ошмаслиги лозим.

Ўрнатилган пломбалар симларининг учлари 10 — 15 mm дан ошмаслиги шарт.

124. Пломбалар қисқич билан ҳар икки тарафдаги белгилар аниқ ва равшан кўринадиган ҳамда симни пломбадан чиқариб ололмайдиган қилиб сиқилиши керак. Пломба қисқичи билан сиқилган ҳар бир пломба синчиклаб кўздан кечирилиб, нуқсонлар аниқланган ҳолда бошқаси билан алмаштирилиши шарт.

125. Вагонга (контейнерга) ўрнатиладиган қўрғошинли пломбалар қуйидаги белгиларга эга бўлиши лозим:

1) темир йўл транспортининг (ташувчининг) пломбалаш қисқичлари билан пломбалашда:

темир йўл станциясининг тўлиқ ёки қисқартирилган номи;

назорат белгилари ва қисқич рақами;

2) юк жўнатувчининг пломбалаш қисқичлари билан пломбалашда:

юк жўнатувчининг тўлиқ ёки қисқартирилган номи;

темир йўл станциясининг тўлиқ ёки қисқартирилган номи.

126. Юк жўнатувчи пломбаларга ўз назорат белгиларини тушириши мумкин.

Қўрғошинли пломбаларнинг назорат белгилари, ҳарфли ва рақамли белгиларга эга бўлиши шарт ҳамда улар кетма-кетлиги 001 дан 999 гача рақамлаб чиқилади.

Вагонга (контейнерга) ўрнатиладиган қўрғошинли пломбалар бир хил назорат белгиларига эга бўлиши шарт. Турли вагонларни (контейнерларни) бир хил назорат белгиларига эга бўлган қўрғошинли пломбалар билан пломбалашга йўл қўйилмайди.

Юк жўнатувчининг пломбалаш қисқичларида назорат белгилари мавжуд бўлган ҳолларда вагонлар (контейнерлар) назорат белгиларини ўзгартирмаган ҳолда пломбаланиши ҳам мумкин.

127. Жўнатиш темир йўл станциясидан пломбадаги белгилар ноаниқ изли, шунингдек пломбалар нотўғри ўрнатилган вагон ва контейнерларни жўнатиш тақиқланади. Бунда, жўнатиш станцияси юкни ташиш учун қабул қилишни рад этишга ҳақли.

128. Юк жўнатувчилар учун пломбалаш қисқичларини тайёрлаш темир йўл транспорти (ташувчи) ёки бошқа хўжалик юритувчи субъектлар томонидан юк жўнатувчи ҳисобидан амалга оширилади.

8-боб. Юкларни топшириш

129. Темир йўл транспорти (ташувчи) Темир йўл уставида белгиланган муддатларда юкнинг номи ва миқдори, шунингдек ҳаракатдаги темир йўл таркиби (контейнерлар) тури ва сонини кўрсатган ҳолда етказиш манзилидаги темир йўл станциясига юк етказилганлиги тўғрисида юкни олувчини хабардор қилиши шарт.

Темир йўл станциясининг ваколатли ходими телефон, телеграф ёки электрон алоқадан фойдаланган ҳолда юк етказилганлиги тўғрисида юкни олувчига хабар беради.

Юкни олувчи юк етказилганлиги тўғрисида хабар беришнинг усулларидан бирини танлаши мумкин ва бу ҳақда темир йўл станциясига маълум қилиши керак.

130. Юкни олувчининг кучи ва техник воситалари ёрдамида юк тушириш учун вагонларни қўйиб бериш олдиндан берилган хабарномалар бўйича ёки Мазкур Қоидаларнинг 30-бобида белгиланган тартибда шохобча йўлларидан фойдаланиш ва вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаларига мувофиқ вагонларни олиб кириш орасидаги белгиланган вақтда амалга оширилади.

Темир йўл шохобча йўлига эга бўлмаган юкни олувчи учун темир йўл шохобча йўлига вагонларни олиб киришда шохобча йўли эгаси ва темир йўл транспорти (ташувчи) ўртасида тузилган шартномада белгиланган тартибда юкни олувчига хабар берилади.

Вагонларни қўйиб беришда темир йўл станциясининг ваколатли ходими мазкур Қоидаларнинг 133-бандида назарда тутилган тартибда вагонларни қўйиб беришдан камида икки соат олдин юкни олувчига хабар бериши шарт.

Темир йўл транспорти (ташувчи) юк келган кундан бошлаб кейинги куни соат 12-00 дан кечикмаган ҳолда юкни олувчига келган юк тўғрисида хабар бериши лозим.

Юкларни туширишга вагонларни қўйиб бериш вақти тўғрисидаги хабарномаларни қайд этиш учун темир йўл транспорти (ташувчи) раҳбари томонидан белгиланган шаклдаги хабарномалар китоби юритилади.

Вагонларни темир йўл шохобча йўлларига қўйиб бериш ва олиб чиқиш мазкур Қоидаларнинг 30-бобида белгиланган тартибда амалга оширилади.

131. Юкни олувчи темир йўл станцияси ҳудудида бўлмаганда ёки унинг телефон рақами ва бошқа реквизитлари бўлмаганда, темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими юк келганлиги тўғрисидаги ахборотни телеграф орқали юкни олувчига етказади.

Телеграммада юкхатида кўрсатилган маълумотлар бўйича юкни олувчининг номи ва почта манзили кўрсатилади.

Телеграмма жўнатилганидан сўнг темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими хабарномалар китобида телеграмма рақами, санаси ва етказилган вақти, телеграммани қабул қилган ходимнинг фамилияси, реестр бўйича алоқа бўлимини қайд этиб, темир йўл транспортининг (ташувчининг) раҳбари томонидан белгиланган шаклдаги юк қабул қилиб топширувчи эслатмасини расмийлаштиради.

Юкни олувчи телеграмма берилганидан сўнг 24 соат ичида келмаса, темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими юк келганлиги тўғрисидаги ахборотни телеграф орқали қайта йўллайди ҳамда хабарномалар китобида телеграмма рақами, санаси ва жўнатилган вақтини, реестр бўйича алоқа бўлими, телеграммани қабул қилган ходим фамилиясини такроран қайд этиб, юк жўнатувчи орқали юкни олувчига хабар бериш чораларини кўриш учун жўнатиш темир йўл станциясига хабарнома юборади.

Етказиш манзилидаги темир йўл станцияси ҳудудида бўлмаган юкни олувчи номига юк юборилганда, юк жўнатувчи темир йўл транспорти (ташувчи) олдида жавобгар бўлади.

Етказиш манзилидаги темир йўл станцияси ҳудудида мавжуд бўлган бошқа юкни олувчига юкни бериш тўғрисидаги ёзма кўрсатма юк жўнатувчидан олинганда, ташиш билан боғлиқ барча харажатлар, шу жумладан қўшимча тўлов ва жарималар янги юкни олувчига тақдим этилиши керак.

132. Темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юклар, юклар келиб тушадиган божхона органи жойлашган ерларга ёки жўнатувчи божхона органи томонидан белгиланган бошқа жойларга етказиб берилганидан кейин ўттиз дақиқадан кечиктирмай, юклар (товарлар) юк (товар) келиб тушадиган божхона органининг иш вақтидан ташқари пайтида етказиб берилган тақдирда эса божхона органининг иш вақти бошланганидан кейин ўттиз дақиқадан кечиктирмай божхона органларини товар етказиб берилганлиги тўғрисида қуйидагиларни тақдим қилиш орқали хабардор қилади:

товарни етказиб беришнинг назорат ҳужжатини;

товарнинг кузатув ҳужжатларини;

етказиб берилган товарларни.

133. Юк етказиб берилганлиги тўғрисидаги юкни олувчига телефон орқали хабар бериш тартиби ўрнатилганда, юкни олувчилар хабарномаларни қабул қилиш учун масъул шахсларни тайинлаши ва темир йўл станцияси бошлиғига уларнинг фамилияси ва телефон рақамларини маълум қилиши шарт.

134. Хабарномада кўрсатилган муддатдан икки соатдан ортиқ вақтга вагонларни юк тушириш учун қўйиб берилиши кечиктирилса, темир йўл станцияси вагонларни қўйиб беришининг кейинги вақти ҳақида юкни олувчини такроран хабардор этиши шарт.

135. Олиб кириш муддатлари бузилган ҳолда ёки хабар берилмасдан юк тушириш учун қўйиб берилган вагонлар қуйидаги ҳолларда вагонлар қўйиб берилган деб ҳисобланади:

белгиланган муддатдан аввал қўйиб берилганда — ушбу муддат келган вақтдан;

белгиланган муддатдан кечиктирилиб қўйиб берилганда, шунингдек хабар берилмасдан қўйиб берилганда — вагонлар ҳақиқатда қўйиб берилган вақтдан 2 соат ўтгандан кейин.

136. Юкни олувчи юридик шахс номига юборилган юкларни олишда унинг вакили темир йўл станциясига юкни олиш ҳуқуқини берувчи бир марталик ёки муддатли ишончномани тақдим этиши лозим.

Бир марталик ишончнома муайян юкхати бўйича юк олиш учун берилади ва темир йўл станцияси томонидан юк топширилишини расмийлаштириш вақтида йўл қайдномасига илова қилинади.

Муддатли ишончнома муайян муддатга берилади ва темир йўл станциясида сақланади, ушбу ишончнома бўйича юкни оладиган шахсда эса ишончноманинг асл нусхасини қабул қилган станциянинг ваколатли ходими имзоси қўйилган, темир йўл станциясининг календарь штемпели билан тасдиқланган ишончноманинг нусхаси бўлиши керак.

Юкни олувчи ёки унинг вакили темир йўл станцияси талабига кўра ўзининг шахсини тасдиқловчи ҳужжатни тақдим этиши шарт.

137. Ташиш учун ҳисоб-китоблар амалга оширилгандан сўнг юкни олувчи юкни олиш санаси, ишончнома рақами ва санаси, шунингдек юкни олувчининг банк реквизитларини кўрсатган ҳолда йўл қайдномасини имзолаб, юкни қабул қилиб олади. Темир йўл станцияси юкхатининг «Юк келган ва топширилган сана» графасига календарь штемпелини қўйган ҳолда юкнинг топширилганлигини тасдиқлайди ва юкхатини юкни олувчига топширади.

138. Жисмоний шахслар номига йўлланган юклар ушбу шахсларга уларнинг шахсини тасдиқловчи ҳужжатлари тақдим этилганидан сўнг юкни олиш санаси, шахсини тасдиқловчи ҳужжатнинг рақами ва серияси, яшаш жойи кўрсатилган ҳолда йўл қайдномасига имзо қўйдирилиб топширилади.

Юкни олиш бошқа жисмоний шахсга ишониб топширилиши мумкин. Бунда, юкни олувчининг шахсини тасдиқловчи ҳужжатидан ташқари юк олишга нотариал тартибда тасдиқланган ишончнома ҳам тақдим этилади. Ишончнома юкни беришда темир йўл станцияси томонидан йўл қайдномасига илова қилинади.

139. Юкни олувчининг воситалари билан юк тушириш учун вагонларни темир йўл станцияси йўлларига қўйиб бериш ва юкларни топшириш тушириш жойида бир вақтда амалга оширилади ҳамда юк қабул қилиб топширувчисининг эслатмасида унинг ва юкни олувчининг имзоси билан тасдиқланади.

140. Вагонлар ва контейнерларни топширишда юкни олувчи ҳамда юк қабул қилиб топширувчи (бундан буён матнда томонлар деб юритилади) уларнинг ташқи кўринишини кўздан кечириш йўли билан вагон (контейнер) кузови созлигига, пломбалар мавжудлигига ва уларда акс эттирилган белгилар юкхатида кўрсатилган маълумотларга мос келишига ишонч ҳосил қилиши шарт.

Юкларни очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташишда томонлар юк камомади аломатлари йўқлигига ишонч ҳосил қилиши шарт.

Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ва пломбасиз ёпиқ вагонларда тижорат ёки техник носозлик, юкнинг камомади, бузилиши ёхуд шикастланиши ҳамда пломбалар йўқлиги аломатлари аниқланганда, шунингдек вагон варақасида пломбалар осилганлиги ёки носоз пломбалар ҳақида белги мавжуд бўлганда, темир йўл станцияси томонидан юклар текширилади ҳамда тижорат далолатномаси ва умумий шаклдаги далолатнома тузилади.

Бунда, вагонлар юк текширилгунига қадар умумий шаклдаги далолатнома тузилиб, темир йўл станцияси пломбалари билан пломбаланади ҳамда юкни олувчи томонидан вагон қабул қилинган вақтдан темир йўл станциясининг ваколатли ходими текшириш учун етиб келгунига қадар бўлган вақт вагоннинг юк тушириш учун турган умумий вақтига қўшиб ҳисобланмайди.

141. Темир йўл транспорти (ташувчи) етказиш манзилидаги темир йўл станциясида юкнинг оғирлиги, юк жойлари сони ва юк ҳолатини қўйидаги ҳолатларда текшириши лозим:

1) юк носоз вагонда, шунингдек пломбалари шикастланган вагонда ёки ҳаракатланиш йўналишидаги темир йўл станциялари пломбалари билан келганда;

2) юк камомад, бузилиш ёки шикастланиш аломатлари билан очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркиби ва ёпиқ вагонларда пломбаларсиз келганда;

3) тез бузилувчан юклар уларни етказиб бериш муддати ёки машина ёрдамида совутиладиган ва электр токи билан иситиладиган вагонларга хизмат кўрсатиш режими бузилган ҳолда етказилганда;

4) юклар темир йўл транспортининг (ташувчининг) кучи ва техник воситалари билан ортилганда;

5) темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан туширилган юклар умумий фойдаланишдаги жойларда топширилганда.

Тарали ва донали юкларни топширишда темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан фақат шикастланган юк жойларининг юк оғирлиги ва ҳолати текширилади.

Юк жўнатувчининг кучи ва техник воситалари билан ортилган ва юк жўнатувчининг шикастланмаган пломбалари билан соз вагонларда (контейнерларда) етказилган ҳамда камомад, бузилиш ёки шикастланиш аломатларисиз очиқ ҳаракатдаги таркиб ва ёпиқ вагонларда пломбаларсиз (пломбасиз ташиш ушбу Қоидаларда назарда тутилган тақдирда) келган юкларни топшириш юк жойлари сони, ҳолати ва юк оғирлигини текширмасдан амалга оширилади.

Юкни олувчининг талабига кўра темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юкнинг вазни текширилиши мумкин ҳамда бу ҳолатда шартномавий тарифда белгиланган миқдорда тўлов ундирилади.

Эшиклари қўшимча қулфлаш-пломбалаш мосламалари билан жиҳозланган, ҳар бир эшигида ҳеч бўлмаганда битта соз пломба мавжуд бўлган шикастланмаган ёпиқ вагонларда келган юкларни топшириш темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан текширилмасдан амалга оширилади.

Кузатувчилар билан ташиладиган юклар, шунингдек оғирлиги ўлчаш йўли билан ёки шартли равишда аниқланган юклар жойлар миқдори, юк ҳолати ва оғирлиги текширилмаган ҳолда топширилади.

Вагон тарозисида юкларнинг вазнини ўлчаш мазкур Қоидаларнинг 74-75-бандларида белгиланган тартибда амалга оширилади. Ечиладиган ускуналар ва иситувчи материаллар билан ташиладиган юкларнинг оғирлигини ўлчаган ҳолда топшириш вақтида юкнинг нетто оғирлиги, брутто оғирлиги ва вагон тараси ечиладиган ускуналар ва иситувчи материаллар оғирлигининг суммаси ўртасидаги тафовут сифатида аниқланади. Иситувчи материаллар, сабзавот, нон маҳсулотлари учун тўсиқлар ва бошқа ечиладиган ускуналар оғирлиги юкхатида кўрсатилган маълумотларга мувофиқ қабул қилинади.

Қўшимча қулфлаш-пломбалаш мосламаси билан жиҳозланган, ҳар бир юк эшигида ҳеч бўлмаганда битта шикастланмаган пломбага эга бўлган соз рефрижераторли юк вагонларида юкни етказиш муддати ва хизмат кўрсатиш режими бузилмаган ҳолда етказиладиган тез бузилувчан юкларни топшириш темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юк миқдори ва сифати текширилмасдан амалга оширилади.

142. Юк жўнатувчининг шикастланмаган пломбалари мавжуд бўлган, зарар етказилмаган контейнерларда келган юклар юкни олувчига темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан уларнинг оғирлиги, ҳолати ва жойлар сони текширилмасдан топширилади.

143. Юк жўнатувчининг шикастланмаган пломбаларига эга бўлган соз цистерналарда ҳамда пломбаларсиз (пломбасиз ташиш ушбу Қоидаларда назарда тутилган тақдирда) келган, соз бункерли ярим очиқ вагонларда келган юкларни топшириш темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан оғирлик текширилмасдан амалга оширилади.

Қуйилган ҳолда ташиладиган юкларнинг оғирлиги темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан текширилиши лозим бўлганда, жўнатишда юкнинг оғирлиги қандай усул билан аниқланган бўлса, юкни топширишда ўша усул билан текширилади. Этил (вино) спиртини топшириш Суюқ юкларни қуйилган ҳолда ташиш қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.

144. Шикастланмаган пломбаларга эга бўлган ёпиқ вагонларда ёки маркировкаси бузилмаган ҳолда, очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ўрмончилик юкларини юк ортиш чизгисининг юқорига қараб торайган қисмидан фойдаланиш йўли билан ортилган ва юқоридаги пакетларнинг маҳкамланган жойлари бузилмаган ҳолда келган ўрмончилик юклари ҳамда тахта-ёғочлар темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юкни олувчига текширилмасдан топширилади.

Ўрмончилик юклари ва тахта-ёғочлар баландлигининг ташиш жараёнида чўкиш ва зичлашиш оқибатида пасайиши, штабель баландлигининг ҳар бир метрига уч сантиметрдан ошмаса, нормал ҳолат ҳисобланади.

Темир йўл станциясига келган ўрмончилик юклари ва тахта-ёғочларни топшириш юкхатида кўрсатилган маълумотлар асосида амалга оширилади.

145. Юк жўнатувчининг шикастланмаган пломбалари билан соз вагонларда келган хавфли юкларни топшириш темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юк жойлари сони, юк вазни ва ҳолати текширилмаган ҳолда амалга оширилади.

Хавфли юкларни умумий фойдаланиш жойларида топшириш темир йўл транспорти (ташувчи) ваколатли ходими ва юкни олувчининг бевосита назорати остида тўғридан-тўғри (вагон-юк автотранспорт воситалари) юк ортиш усули бўйича амалга оширилади.

Хавфли юклар носоз вагонларда, пломбасиз вагонларда ёки пломбаси шикастланган вагонларда келганда жойлар сони, юк оғирлиги ва ҳолати темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими иштирокида юкни олувчи томонидан Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидалари талаблари асосида текширилади.

146. Контейнерларда келган уй-рўзғор буюмларини топшириш мазкур Қоидаларнинг 18-бобида назарда тутилган тартибда амалга оширилади.

147. Етказиш темир йўл станциясида юклар оғирлиги жўнатиш темир йўл станциясида қандай тарози ва усулда ўлчанган бўлса, худди шундай турдаги тарози ва усулда ўлчаниши ва топширилиши шарт.

148. Тара-донали ва қадоқланган юкларни умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда текширишда темир йўл транспорти (ташувчи) иштирок этаётганда, юкни олувчи туширилаётган юкни зарурат бўлганда қайта текшириш имкониятини таъминлаш учун аввал туширилган юкдан алоҳида жойлаштириши шарт.

149. Жўнатиш темир йўл станциясида аниқланган юкнинг оғирлиги билан йўл давомида ёки етказиш манзилидаги темир йўл станциясида ўтказилган текширув вақтида аниқланган юкнинг оғирлиги:

кам чиқса, бироқ муайян юк оғирлигининг табиий камайиши меъёридан ва тарози кўрсаткичларидаги тафовут меъёрларидан ошмаса;

ортиқ чиқса, бироқ тарозилар кўрсаткичларидаги тафовут меъёрларидан ошмаса, юк оғирлиги тўғри деб ҳисобланади.

Юклар оғирлигининг табиий камайиши меъёрлари қуйидагича ҳисобланади:

юкнинг брутто оғирлигидан — тара ва қадоқларда ташиладиган юклар бўйича;

юкнинг нетто оғирлигидан — тара ва қадоқсиз ташиладиган юклар бўйича.

Жўнатиш ва етказиш темир йўл станцияларида юкларни ўлчашда тарози кўрсаткичлари тафовутининг меъёрлари мазкур Қоидаларнинг 15-иловасига мувофиқ аниқланади.

150. Юк туширишни амалга ошираётган ташкилот ёки юкни олувчи юкни вагондан (контейнердан) тўлиқ тушириб олиши, фойдаланилган маҳкамлаш воситаларидан вагонни (контейнерни) бўшатиши, унинг ичини юк қолдиқлари ва чиқиндилардан тозалаши, ташқи томонини бўрли белгилардан тозалаши, Темир йўл уставида белгиланган ҳолларда эса ювиши ва дезинфекциялаши; эшиклар, бортлар, юкни ортиш ҳамда тушириш мосламаларининг қопқоқларини беркитиши ва маҳкамлаши шарт.

Мазкур банднинг биринчи хатбошида кўрсатилган талаблар юкни олувчи ёки юк тушираётган ташкилот томонидан бажарилмаганлиги натижасида темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан қабул қилинмаган вагонларнинг туриб қолиши учун жавобгарлик юкни олувчи ёки юк тушираётган ташкилотлар зиммасига юкланади.

Вагондан туширилган юклар баландлиги 1200 mm гача бўлган юклар чекка рельснинг ташқи чегарасидан камида 2 m масофада, баландлиги бундан юқори бўлган тақдирда эса камида 2,5 m масофада маҳкамланган ва жойлаштирилган бўлиши шарт.

151. Юкнинг камомади, бузилиши ёки шикастланиши бўйича уни топширишдан олдин (йўл давомида) тижорат далолатномаси тузилган бўлса, етказиш манзилидаги темир йўл станцияси юкни ҳақиқий камомад, бузилиш ёки шикастланиш ҳажмини аниқлаган ҳолда юкни олувчига топширади.

152. Юкнинг камомади, бузилиши, шикастланишининг ҳажми ёки сабабини ҳамда унинг нархи қанчага пасайганлигини суммасини аниқлаш учун экспертиза ўтказиш зарурати юзага келса, темир йўл транспорти (ташувчи) ўз ташаббусига кўра ёки юкни олувчи талабига биноан экспертлар ёки тегишли мутахассисларни таклиф этади.

Экспертиза темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими иштирокида ўтказилади.

Темир йўл транспорти (ташувчи) вакиллари иштирокисиз юкни олувчи томонидан ўтказилган экспертиза ҳақиқий ҳисобланмайди.

Эксперт чақириш билан бир вақтда темир йўл станцияси юкни олувчини бу ҳақда хабардор қилади. Юкни олувчи ўз номига келган юкнинг экспертизасида иштирок этиш ҳуқуқига эга.

Тез бузилувчан юклар экспертизаси вагон очилган вақтдан бошлаб 24 соатдан кечикмаган ҳолда ўтказилиши керак.

Экспертиза натижалари далолатнома билан расмийлаштирилади. Экспертиза далолатномаси эксперт ва экспертизада қатнашган барча шахслар томонидан имзоланиши лозим.

Экспертиза хулосалари далиллар билан тасдиқланган бўлиши керак ҳамда юклар камомади, бузилиши ёки шикастланиши сабаблари тўғрисидаги тахминларга асосланган бўлиши мумкин эмас.

Экспертиза харажатларининг тўлови эксперт кимнинг ташаббусига кўра чақирилганидан келиб чиқиб темир йўл транспорти (ташувчи) ёки юкни олувчи томонидан амалга оширилади.

Кейинчалик экспертиза харажатлари юкнинг камомади, бузилиши ёки шикастланишида айбдор бўлган томон зиммасига юклатилади.

Экспертиза ўтказиш харажатлари юкнинг камомади, бузилиши ёки шикастланиши оқибатида етказилган зарардан ортиқ бўлганда, экспертиза ўтказишга йўл қўйилмайди.

Бунда, юкнинг камомади, бузилиши ёки шикастланиши ҳажми, унинг сабаби ва зарар миқдори темир йўл станцияси бошлиғи ва юкни олувчи томонидан аниқланади ҳамда тижорат далолатномасида кўрсатилади.

153. Темир йўл станцияси юкни олувчининг талабига асосан юкхатининг «Юк топширилганлиги тўғрисида белги» графасида юк топширилганлиги тўғрисида:

1) юк оғирлигида унинг табиий камайиши бўйича тафовут меъёридан ортиқ бўлмаган миқдорда камомад, шунингдек юкнинг нетто оғирлиги бўйича тафовут меъёридан кўп бўлмаган миқдорда ортиқча юк аниқланганда ҳамда ўғирлик аломатлари бўлмаганда, «Юк оғирлиги 20____ й. «____»_______да текширилганда _________ килограмм (рақамлар ва сўз билан) чиқди» деган сўзлар;

2) юкни текшириш натижалари тижорат далолатномаси билан расмийлаштирилганда, «______________ (далолатноманинг мазмуни) 20____ й. «___» _________ даги ________-сон тижорат далолатномаси тузилди» деган сўзлар;

3) юк текширилмасдан топширилганда:

ёпиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида (контейнерда) юк жўнатувчи пломбалари билан келган юклар бўйича «Мазкур юкхати бўйича юк _____-сон соз вагон/контейнерда (керак бўлмагани ўчирилсин) юк жўнатувчининг соз пломбалари билан етказилди ва 20__ й. «___»_____________да Темир йўл уставига мувофиқ текширилмасдан топширилди» деган сўзлар;

пломбасиз вагонларда, шунингдек очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташиладиган юклар бўйича «Юк мазкур юкхати бўйича ______-сон соз вагонда йўқолиш аломатларисиз етказилди ва 20__ й. «___»_____________да Темир йўл уставига мувофиқ текширилмасдан топширилди» деган сўзлар;

очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташиладиган ўрмончилик юклари ва тахта-ёғоч бўйича «Юк мазкур юкхати бўйича ______________-сон соз ярим очиқ вагон/платформада (керак бўлмагани ўчирилсин) маркировкаси бутун ҳолда, юк ортиш чизгисининг юқорига қараб торайган қисмидан фойдаланиб, маҳкамланиши бузилмаган ҳолда (керак бўлмагани ўчирилсин) етказилди ва 20__ й. «___»_____________да текширилмасдан топширилди» деган сўзлар;

юк жўнатувчининг (юкни олувчи) кузатувчиси назорати остида ташиладиган юклар ёки юк жўнатувчи (юкни олувчи) билан тузилган шартномага мувофиқ бошқа ваколатли шахс томонидан қўриқланган юклар бўйича «Юк мазкур юкхати бўйича юк жўнатувчи (юкни олувчи) кузатувчиси назорати остида ёки юк жўнатувчи (юкни олувчи) томонидан тузилган шартномага мувофиқ бошқа ваколатли шахс томонидан қўриқланган ҳолда етиб келди ва юкни олувчига бевосита кузатувчи (бошқа ваколатли шахс) томонидан топширилди» деган сўзлар қайд этилади.

Ушбу бандда кўзда тутилган ёзувлар темир йўл транспорти (ташувчи) ваколатли ходимининг лавозимини кўрсатган ҳолда имзоси билан тасдиқланади.

Юкни олувчи юқоридаги ёзувларни киритиш учун юк топширилган вақтдан эътиборан уч кун ичида юкхатини тақдим этиши шарт.

Ортиқча оғирлик ва жойлар аниқланган тақдирда, мазкур банднинг 1 ва 2-кичик бандларида кўзда тутилган ёзувлар темир йўл станцияси томонидан мажбурий тартибда юкни олувчининг талабидан қатъи назар киритилади.

154. Юкнинг ҳақиқатда топширилган санаси:

темир йўл транспортининг (ташувчининг) кучи ва техник воситалари ёрдамида юкни туширишда юкнинг темир йўл станцияси юк ҳовлисидан олиб чиқиш санаси;

юкни олувчининг кучи ва техник воситалари ёрдамида юкни туширишда вагонни қўйиб бериш санаси ҳисобланади.

155. Темир йўл уставида темир йўл транспорти (ташувчи) зиммасига юкни текшириш мажбурияти юклатилган тақдирда, вагон (контейнер) темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ишчиси иштирокида очилади, бундан божхона назорати остидаги юклар (товарлар) мустасно.

156. Қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси бўйича ташилаётган юклар қуйидагича топширилади:

1) юкнинг асосий ташиш ҳужжатлари билан бирга келган қисми — юкхати ва тижорат далолатномаси берилиб, йўл қайдномасига имзо қўйдирилган ҳолда;

2) Қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси бўйича келган қисми — юкни олувчи томонидан асосий юкхати ва тижорат далолатномаси тақдим этилганидан сўнг қўшимча йўл қайдномасига имзо қўйдирилган ҳолда. Бунда, тижорат далолатномаси юкни олувчидан олиб қўйилади.

157. Ташишга доир барча ҳисоб-китоблар асосий юкхати бўйича амалга оширилади. Қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси бўйича етиб келган юк топширилганлиги тўғрисида темир йўл станцияси томонидан асосий юкхатига ёзув киритилади.

Қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси бўйича етказилаётган юк асосий ҳужжатлар билан келаётган юкка нисбатан аввалроқ етиб келганда, юкнинг етиб келган қисмини топшириш юкни олувчига қўшимча йўл қайдномасига имзо қўйгандан кейин амалга оширилади. Юкни олувчи юкнинг олган қисмини асосий жўнатмага қўшиб ҳисоблаши ҳақидаги мажбуриятномани темир йўл станциясига тақдим этади. Ушбу мажбуриятнома темир йўл станциясининг йиғмажилдларида сақланади.

Юкни қабул қилиш тўғрисидаги квитанцияга мувофиқ юк тўлиқ ҳолда қўшимча йўл қайдномаси билан етиб келганда, темир йўл транспорти йўқотилган юкхати ва йўл қайдномаси ўрнига уларнинг нусхаларини тузади ҳамда юкни топширишни расмийлаштириш мазкур Қоидаларнинг 8-бобида белгиланган тартибда амалга оширилади.

158. Темир йўл станцияси юкнинг белгиланган етказиб бериш муддатида келмаганлигини юкни олувчи томонидан тақдим этилган квитанцияда «Юк етиб келмади» ёзуви ва етказиш манзилидаги темир йўл станциясининг календарь штемпели билан тасдиқлаши шарт.

Белгиланган етказиб бериш муддатида келмаган юкни қидириш ишлари юкни олувчининг талабига асосан етказиш манзилидаги темир йўл станцияси томонидан амалга оширилади.

Юкни қидириш талабини асослантириш учун юкни олувчи темир йўл станцияси бошлиғига квитанцияни, квитанция бўлмаганда эса қуйидаги ҳужжатлардан бирини тақдим этиши шарт:

етказиб берувчининг ҳисоб-фактураси (асл нусхаси ёки нусхалари);

етказиб берувчининг (юк жўнатувчининг) ҳисоб-фактураси ўрнини босувчи бошқа ҳужжат;

юк ортилган темир йўл станциясининг юк жўнатилганлиги тўғрисидаги маълумотномаси;

юк тури, ортилган санаси, жўнатиш ва етказиш манзилидаги темир йўл станциялари, юк ташишга топширилган юкхати рақами ва вагон рақами (вагонларда жўнатишда) маълумотлари кўрсатилган бошқа ҳужжатлар.

159. Юклар ижарага олинган ёки хусусий вагонларда келганда, юкни олувчи юклар туширилганидан сўнг Тариф қўлланмасига мувофиқ ташиш ҳақи тўловларини амалга оширган ҳолда ушбу вагонларни эгаси ёки ижарачига қайтариш тўғрисида ташиш ҳужжатини расмийлаштириши шарт.

Ижарага олинган ёки хусусий вагонлар бўш ҳолда етиб келганлиги тўғрисида темир йўл станцияси вагон эгаси ёки ижарачини Темир йўл уставида белгиланган тартибда хабардор этиши шарт.

9-боб. Юк ташиш шартномасини ўзгартириш

160. Юк жўнатувчи ва юкни олувчи ташиш шартномасини ўзгартириш ҳуқуқига эгадир.

Юк жўнатувчи етказиш манзилидаги темир йўл станцияси ва юкни олувчини ўзгартириш, шунингдек юкни олувчига юк ҳали топширилмаган бўлса, юкни жўнатиш темир йўл станциясига қайтариш ҳуқуқига эга.

Юкни олувчини ўзгартириш ҳақидаги ариза юкни қабул қилиш квитанциясининг асл нусхаси илова қилинган ҳолда юк жўнатувчи томонидан темир йўл станцияси бошлиғига берилади. Юкни олувчига юк ҳали топширилмаган бўлса, темир йўл транспорти (ташувчи) юк жўнатувчининг кўрсатмасини бажаради.

Ҳаракат йўналишидаги темир йўл станцияларининг пломбалари билан келган вагонлар ёки тижорат камчиликлари мавжуд бўлган вагонларни бошқа манзилга ўзгартириш қатъиян тақиқланади.

161. Темир йўл транспорти (ташувчи) юк жўнатувчи ва юкни олувчининг аризаси асосида етказиш манзилидаги темир йўл станцияси ва (ёки) юкни олувчини ўзгартирган ҳолда ташилаётган юкларни манзилини ўзгартириш ҳуқуқига эга.

Манзилни ўзгартириш тўғрисидаги ариза темир йўл транспортига (ташувчига) ёки унинг минтақавий бўлинмасига берилади.

Темир йўл транспорти (ташувчи) ёки минтақавий бўлинмасининг юкни манзилини ўзгартириш тўғрисидаги кўрсатмаси юкнинг манзилини ўзгартиришни расмийлаштираётган темир йўл станцияси бошлиғига, нусхаси эса дастлабки етказиш манзилидаги темир йўл станцияси бошлиғига юборилади. Манзилни ўзгартиришни расмийлаштираётган темир йўл станцияси дастлабки етказиш манзилидаги темир йўл станциясига юкнинг манзилини ўзгартирилганлиги тўғрисида телеграф ёки бошқа электрон воситалари орқали хабар бериши лозим.

Ҳарбий эшелонлар ва ҳарбий транспортни манзилини ўзгартириш Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги ҳарбий бўлинмалари тармоқ органларининг юк манзилини ўзгартириш тўғрисидаги аризаси ёки юк жўнатувчи ва (ёки) юкни олувчининг ҳарбий бўлинмалар органлари билан келишилган ҳолда тақдим этган аризаси асосида амалга оширилади.

162. Манзилни ўзгартириш тўғрисидаги аризада қуйидаги маълумотлар кўрсатилган бўлиши лозим:

вагон (контейнер) рақами ва юкхати рақами;

юк жўнатувчининг номи;

жўнатиш темир йўл станцияси;

юк номи;

дастлабки етказиш темир йўл станцияси;

дастлабки юкни олувчининг номи;

янги етказиш темир йўл станцияси;

янги юкни олувчининг номи;

манзилни ўзгартириш сабаблари;

манзили ўзгариши лозим бўлган юкнинг ташиш ҳужжатларини етказиш темир йўл станциясида расмийлаштириш вазифаси ишониб топширилган ташкилотнинг номи, жисмоний шахс фамилияси, исми ва отасининг исми.

163. Юкни олувчи ўзгарганда, ариза нусхаси дастлабки юкни олувчига ҳам юборилиши керак.

164. Юкнинг манзили ўзгартирилганда, ташиш ҳужжатлари янгидан тузилади ёки дастлабки ташиш ҳужжатларига ўзгартиришлар киритилган ҳолда ташишлар амалга оширилади.

Юкларнинг манзилини ўзгартириш учун ташиш ҳужжатларига ёзувлар киритиш мазкур Қоидаларнинг 4-бобида белгиланган тартибда амалга оширилади.

165. Юкни олувчи импорт юкларининг манзилини юк темир йўл транспортининг (ташувчининг) кириш чегара темир йўл станциясини кесиб ўтган пайтдан бошлаб ўзгартириш ҳуқуқига эга.

166. Тўлиқ тўпламда ташилаётган контейнерлардаги юкларни, шунингдек битта юкхати бўйича ҳаракатланаётган маршрутлар ёки вагонлар гуруҳи манзилини ўзгартириш умумий асосларда амалга оширилади.

Якка контейнерлардаги юкларни ва битта юкхати бўйича ҳаракатланаётган маршрут ёки гуруҳнинг алоҳида вагонларининг манзилини ўзгартиришга йўл қўйилмайди, бундан уй-рўзғор буюмлари мустасно. Маршрут ёки гуруҳ жўнатмаси таркибида ҳаракатланаётган вагонларнинг манзилини ўзгартириш етказиш манзилидаги темир йўл станцияларида амалга оширилади.

167. Дастлабки ҳужжатлар бўйича манзилни ўзгартиришни расмийлаштириш вақтида темир йўл станцияси томонидан ташиш ҳужжатларининг барча нусхаларида манзилни ўзгартириш тўғрисидаги буйруқнинг рақами ва санасини кўрсатган ҳолда ёзув киритилади ҳамда темир йўл станциясининг календарь штемпели ва темир йўл станцияси ваколати ходимининг имзоси билан тасдиқланади.

168. Халқаро қатновда ташилаётган юклар манзилини ўзгартириш ишлари СМГСда ўрнатилган тартибда амалга оширилади.

169. Тез бузилувчан юклар манзилини ўзгартиришга тегишли сертификатда (мазкур маҳсулот Ўзбекистон Республикасида сертификатланиши лозимлиги шарти билан) ёки товар маркировкасида кўрсатилган муддат тугагунга қадар юкни янги манзилга етказиб бериш шарти билан рухсат берилади.

170. Уй-рўзғор буюмларининг манзилини ўзгартириш ҳақидаги ариза юкни олувчи томонидан дастлабки етказиш манзилидаги темир йўл станцияси бошлиғига тақдим этилади.

Ариза юкни олувчи ишончномаси асосида бошқа шахс томонидан юкни қабул қилиш квитанциясининг асл нусхаси ва уй-рўзғор буюмларини янги манзилга етказишга доир янги юкхати илова қилинган ҳолда берилиши мумкин.

Уй-рўзғор буюмларини манзилни ўзгартириш тўғрисидаги ариза жўнатиш темир йўл станцияси бошлиғи ёки янги етказиш манзилидаги темир йўл станцияси бошлиғи орқали берилиши мумкин.

Уй-рўзғор буюмларининг манзилини ўзгартириш ҳақидаги аризани олган темир йўл станцияси бошлиғи юкни қабул қилиш квитанциясининг орқа томонига «____________ темир йўл станцияси манзилини ўзгартириш ҳақидаги ариза темир йўл транспорти томонидан қабул қилинди» ёзувини киритади.

Ушбу ёзув темир йўл станцияси бошлиғи имзоси ва темир йўл станцияси календарь штемпели билан тасдиқланади ҳамда юкни қабул қилиш квитанцияси юк эгасига қайтарилади.

Уй-рўзғор буюмларини манзилини ўзгартириш ҳақидаги ариза жўнатиш темир йўл станцияси ёки янги манзилдаги темир йўл станцияси бошлиғига берилган бўлса, улар юкни олувчининг аниқ манзилини кўрсатган ҳолда уй-рўзғор буюмлари манзили ўзгарганлиги ҳақида дастлабки жўнатиш манзилидаги темир йўл станцияси бошлиғига телеграмма орқали хабар бериши лозим.

Дастлабки етказиш манзилидаги темир йўл станцияси бошлиғи телеграммани олиши билан янги ташиш ҳужжатларини тузади ва юкхатининг «Юк жўнатувчи» графасига «ДС (станция бошлиғи) _______ (станция)_____ юк жўнатувчининг (юкни олувчининг) топшириғига асосан ________ (юк эгаси фамилияси)» ёзувини кўрсатади.

171. Юкнинг манзилини ўзгартириш янги ташиш ҳужжатлари асосида амалга оширилганда, ариза берувчи дастлабки ва янги ташиш ҳужжатлари бўйича тўловларни амалга ошириши шарт.

172. Юкнинг манзилини ўзгартириш расмийлаштирилганидан сўнг темир йўл станциясининг ваколатли ходими махсус китобда манзили ўзгарган юк тўғрисидаги қуйидаги маълумотларни қайд этиши лозим:

манзилни ўзгартириш санаси;

вагон рақами;

дастлабки ташиш ҳужжатининг рақами;

жўнатиш темир йўл станцияси;

юкнинг номи ва вазни, юк жойлари сони;

дастлабки юкни олувчининг номи;

янги ташиш ҳужжатининг рақами (дастлабки ҳужжатлар бўйича манзилни ўзгартириш вақтида дастлабки ҳужжат рақами кўрсатилади);

янги етказиш темир йўл станцияси;

янги юкхатида юкнинг вазни ва юк жойлар сони;

янги юкни олувчининг номи;

манзилни ўзгартириш тўғрисидаги буйруқнинг санаси ва рақами ҳамда буйруқни имзолаган шахс.

173. Темир йўл станцияси ҳудудида юкхатида кўрсатилган юкни олувчи йўқ бўлса, юк жўнатувчининг кўрсатмасига биноан ташиш шартномасини ўзгартириш Темир йўл уставига мувофиқ дастлабки ҳужжатлар бўйича етказиш манзилидаги темир йўл станциясини ўзгартирмасдан юкни олувчи бошқа олувчига ўзгартирилганда, ўзгартирилган (бошқа) юкни олувчидан ташиш ҳақи тўловларини ундирган ҳолда амалга оширилади.

Юкнинг манзилини ўзгартиришда ташиш ҳақи тўловларини ҳисоблаш ва ундириш қуйидагича амалга оширилади:

1) юк ҳаракатланиш йўналишидаги темир йўл станциясида топширилиши керак бўлса, ташиш тўловлари фақат ушбу темир йўл станциясигача амалга оширилган ташиш учун ҳисобланади ва ундирилади;

2) юк янги етказиш манзилидаги темир йўл станциясидан ўтиб кетганда ва темир йўл транспорти (ташувчи) уни худди шу етказиш манзилидаги темир йўл станциясига қайтарганда, юк ушланиб қолган темир йўл станциясигача бўлган ташиш тўловларидан ташқари, юк ушланиб қолган темир йўл станциясидан янги етказиш манзилидаги темир йўл станциясигача юкни ташиш учун тўловлар ҳисобланади ва алоҳида ундирилади;

3) юк дастлабки етказиш манзилидаги темир йўл станциясидан узоқроқда жойлашган янги темир йўл станциясига ёки юкнинг дастлабки йўналишида жойлашмаган темир йўл станциясига жўнатилиши лозим бўлса, ташиш тўловлари дастлабки етказиш манзилидаги темир йўл станциясигача ёки юк ушланиб қолган темир йўл станциясигача ва юк ушланиб қолган ушбу темир йўл станциясидан янги етказиш манзилидаги темир йўл станциясигача ташиш учун алоҳида ҳисобланади ва ундирилади;

4) юк жўнатиш темир йўл станциясига қайтарилиши лозим бўлса, ташиш тўловлари юкни қайтариш темир йўл станциясигача амалга оширилган ташиш учун ва ушбу темир йўл станциясидан жўнатиш темир йўл станциясигача амалга оширилган ташиш учун алоҳида ҳисобланади ва юк жўнатувчидан ундирилади.

174. Дастлабки юк жўнатувчи томонидан ўрнатилган соз пломбалар мавжудлигида янги ташиш ҳужжатлари бўйича юкнинг манзилини ўзгартириш пломбалар ечилмаган ҳолда амалга оширилади.

Ариза берувчи томонидан манзилни ўзгартиришда ташиш ҳужжатларида юкнинг номи графасида «Вагон дастлабки юк жўнатувчи ўрнатган соз пломбалар билан манзил ўзгартирилди» деган ёзув киритилади.

Ариза берувчи манзилни ўзгартиришда дастлабки пломбаларни ечиб, янги пломбаларни ўрнатган ҳолда юк манзилини ўзгартириш ҳуқуқига эга.

Юкларни дастлабки ташиш ҳужжатлари бўйича манзилни ўзгартириш юк жўнатувчининг дастлабки пломбалари ечилмасдан амалга оширилади.

175. Ҳайвонлар ва паррандаларни ташишда манзилни ўзгартириш давлат ветеринария хизмати органлари билан келишилиши лозим.

176. Манзилни ўзгартириш темир йўл станциясида юк жўнатувчи (юкни олувчи) бўлмаган ҳолларда, манзилни ўзгартириш темир йўл станцияси томонидан умумий шаклдаги далолатнома тузилиб, унда янги етказиш манзилидаги темир йўл станциясида ундириладиган барча тўловлар (манзилни ўзгартириш, манёвр иши тўловлари, ҳужжатлар ва тўловларни расмийлаштириш, вагонлар туриб қолгани ва контейнерлар ушланиб қолгани учун жарима) кўрсатилади.

177. Юкнинг дастлабки етказиш темир йўл станциясини ўзгартириш тўғрисидаги ариза юк ушбу темир йўл станциясига келишидан аввал берилса, шунингдек юк манзили йўл давомида ўзгартирилса, вагонлар туриб қолганлиги учун жарима ундирилмайди.

Юкнинг манзилини ўзгартириш ҳақидаги ариза дастлабки етказиш манзилидаги темир йўл станциясида юкни олувчига вагон юк тушириш учун олиб кирилгандан сўнг берилган бўлса, вагон юк тушириш учун олиб кирилган вақтдан янги ташиш ҳужжатларини расмийлаштириш вақтигача туриб қолгани учун Темир йўл уставига мувофиқ жарима ҳисобланади.

10-боб. Юкларни ортиш ва тушириш муддатлари

178. Юкларни юк жўнатувчилар ва юкни олувчиларнинг кучи ва техник воситалари билан механизациялашмаган усулда ортиш ва тушириш тўрт ўқли вагонлар учун мазкур Қоидаларнинг 16 ва 17-иловаларида , механизациялашган усулда ортиш ва тушириш тўрт ўқли вагонлар учун мазкур Қоидаларнинг 18 ва 19-иловаларида белгиланган муддатларда амалга оширилади.

179. Саккиз ўқли вагонларда юкларни ортиш ва тушириш муддатлари тўрт ўқли вагонлар учун юкларни ортиш ва тушириш муддатларидан икки баробар кўп этиб белгиланади. Тирик балиқ ташувчи вагонларга юкларни ортиш ва тушириш муддатлари чекланмайди.

Ногабарит юкларни ҳамда транспортерларда ва махсус жиҳозланган платформаларда ташиладиган юкларни ташишда юк ортиш ва тушириш муддатлари темир йўл станциялари, темир йўл транспортининг (ташувчининг) минтақавий бўлинмалари, шунингдек шохобча йўлларининг иш шароитларини ҳисобга олган ҳолда темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланади.

180. Бир вақтнинг ўзида юкларни қуйиш ва тўкиш фронтига қўйилган цистерналар ва бункерли ярим очиқ вагонлар партиясининг қуйиш ва тўкиш муддатлари қуйидаги муддатлардан ошмаслиги керак:

1) қуйиш пунктларда:

механизациялашган қуйиш пунктларида маҳсулот тури, цистерна ва бункерли ярим очиқ вагонларнинг юк кўтариш қобилиятларидан қатъий назар — 2 соат;

механизациялашмаган қуйиш пунктларида маҳсулот туридан қатъий назар тўрт ва ундан ортиқ ўқли цистерна ҳамда бункерли ярим очиқ вагонларга — 2 соат;

2) тўкиш пунктларда:

механизациялашган тўкиш пунктларида тўрт ва ундан ортиқ ўқли цистерна ҳамда бункерли ярим очиқ вагонларга — 2 соат;

механизациялашмаган тўкиш пунктларида тўрт ва ундан ортиқ ўқли цистерна ҳамда бункерли ярим очиқ вагонларга — 4 соат;

181. Вагонлар тариқ, зиғир ва хантал уруғлари, сорго ва чумиза ташиш учун жиҳозланганда, мазкур Қоидаларнинг 12-бобига мувофиқ юк жўнатувчи илтимосига кўра жисмоний вагонга юк ортиш учун қўшимча 20 дақиқа вақт берилиши лозим.

Жонзодларни туширишда темир йўл станцияси бошлиғи юкни олувчининг илтимосига кўра гўнгни тўплаш учун мазкур Қоидаларнинг 17-иловасида келтирилган муддатларга қўшимча равишда ёзда 30 дақиқа, қишда 1 соат муддат тақдим этади.

182. Вагонлар темир йўл станциясида юк ортишда (туширишда) туриб қолишининг бошланиши вақти вагонлар юк ортиш (тушириш) учун қўйиб берилган вақт ҳисобланади.

Вагонлар юк ортишда (туширишда) туриб қолишининг тугаши вақти юк жўнатувчининг (юкни олувчининг) қўйиб берилган вагонларни бир вақтнинг ўзида олиб чиқишга тайёрлиги тўғрисидаги хабарномаси темир йўл станцияси томонидан олинган вақт ҳисобланади.

Юк ортиш (тушириш) муддатлари ҳар хил бўлган вагонлар гуруҳи учун юк ортиш (тушириш) муддати энг кўп бўлган вагонлар учун белгиланган муддатлар берилади.

Юк ортиш (тушириш) жойларига қўйиб берилган вагонлар партиясидаги ортилган (бўшатилган) вагонлар темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан олиб кетилган вақтдан эътиборан юк жўнатувчининг (юкни олувчининг) ҳисобидан чиқарилади.

183. Агар ортилган ногабарит ва габаритли юкларнинг жойлаштирилиши ва маҳкамланишининг техник шартлари ўрнатилмаган бўлса, шунингдек махсус ҳаракатдаги темир йўл таркибларида ташиладиган габаритли оғир вазнли юклар тасдиқланган ҳисоб-китоблар ва чизмаларга мос келмаса, вагонларнинг туриб қолиши юкларни қабул қилишдан олдин юк жўнатувчи ҳисобида ҳисобланади.

184. Вагонларнинг темир йўл шохобча йўлларида туриб қолиши вақтини ҳисоблаш Темир йўл уставига мувофиқ амалга оширилади.

185. Юкни ортиш-тушириш машиналари қўлланилса ёки мазкур Қоидаларнинг 18 ва 19-иловаларида кўрсатилмаган юкларни ортиш ва тушириш ишлари механизациялашган усулда бажарилса, юкни ортиш ҳамда тушириш муддатлари юк жўнатувчи ва юкни олувчи темир йўл транспорти (ташувчи) билан биргаликда белгиланади.

Ушбу муддатларни белгилаш мазкур Қоидаларнинг 20-иловасидаги Механизациялашган услубда вагонларга юкларни ортиш ва тушириш муддатларини ҳисоблаш методикасига мувофиқ амалга оширилади.

186. Вагонларнинг вазнини ўлчаш ва юкларни дозалаш ишлари юк ортиш билан бир вақтда амалга оширилиши керак.

Дозалаш пунктларида битта вагон учун вазн ўлчаш ва дозалаш вақтининг муддатлари мазкур Қоидаларнинг 21-иловасида белгиланган муддатлардан ошмаслиги лозим.

11-боб. Қиймати эълон қилинган юкларни ташиш

187. Юк жўнатувчи қуйидаги юкларнинг қийматини эълон қилиши шарт:

1) қимматбаҳо металлар ва улардан ясалган буюмлар, қимматбаҳо тошлар, нархнома бўйича нархи белгиланмаган санъат асарлари, суратлар, ҳайкаллар, бадиий буюмлар, антиквар ашёлар, гиламлар, нархи тасдиқланмаган тажриба машиналари, ускуналар ва мосламалар. Ушбу юклар юк жўнатувчи томонидан пломбаланган ёки муҳрланган тарада (қадоқда) ташишга тақдим этилиши лозим;

2) юк жўнатувчиларнинг кузатувчиларисиз ташилаётган уй-рўзғор буюмлари.

188. Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида тўкилган, уюлган, қуйилган ҳолда кузатувчилар иштирокида ва юк жўнатувчининг пломбалари билан ташилаётган юклар, шунингдек тез бузилувчан ва хавфли юклар қиймати эълон қилинишига йўл қўйилмайди. Битта юкхати бўйича ташилаётган юк қисмининг қиймати ҳам эълон қилинишига йўл қўйилмайди.

Мазкур банднинг биринчи хатбошисида кўрсатилмаган бошқа юкларнинг қийматини юк жўнатувчининг хоҳишига кўра эълон қилиши мумкин.

189. Юкнинг эълон қилинган қиймати унинг ҳақиқий қийматидан юқори бўлмаслиги керак.

190. Қиймати эълон қилинган юкни ташишга тақдим этишда юк жўнатувчи мазкур Қоидаларнинг 22-иловасида белгиланган шакл бўйича юк жойлари рўйхатини уч нусхада тузиши шарт. Биринчи нусха ташиш ҳужжатлари билан етказиш манзилидаги темир йўл станциясига юборилади, иккинчи нусхаси жўнатиш темир йўл станциясида қолади, учинчи нусхаси юк жўнатувчига берилади.

Уй-рўзғор буюмлари рўйхатида юк жўнатувчи ҳар бир юк жойининг эълон қилинган қийматини кўрсатиши шарт. Қадоқланган буюмлардан ҳар бирининг қийматини кўрсатиш шарт эмас.

191. Ташиш ҳужжатларини расмийлаштиришда жўнатиш темир йўл станциясининг ваколатли ходими рўйхатда юкхати рақамини кўрсатади, «Рўйхат қабул қилинди ______» графасига имзо қўяди ва темир йўл станциясининг календарь штемпелини босади. Рўйхатнинг бир нусхаси юк жўнатувчига қайтарилади, бошқаси эса темир йўл станциясининг йиғмажилдида қолади. Рўйхат бир нечта варақда тузилган бўлса, календарь штемпели ҳар бир вараққа босилади.

192. Юк жўнатувчи ҳар бир юк жойи ичига рўйхатни жойлаштириши шарт.

193. Юк жўнатувчи томонидан юкнинг қиймати ошириб кўрсатилганини гумон қилишга асос мавжуд бўлса, темир йўл станцияси юкнинг қийматини текшириш учун ташишга тақдим этилган юкни очишни талаб этади.

12-боб. Уюлган ҳолда ташиладиган ғалла юкларини ташиш

194. Жавдар, буғдой, сули, арпа, гречиха, тариқ, маккажўхори дони ва сўталари, мойли ва дуккакли экинлар уруғлари, шоли, тегирмон ва дон чиқиндилари, кепак, омухта емларни дон ташувчи махсус вагонларда ёки юк жўнатувчилар томонидан тақдим этиладиган эшик тўсиқлари (тўсиқ) билан жиҳозланган ёпиқ вагонларда уюлган ҳолда ташишга рухсат берилади.

Тариқ, зиғир ва горчица уруғлари, сорго, чумизани ташиш вақтида юк жўнатувчи вагон деворлари ва тўсиқларига қоғоз ёки юк тўкилишини олдини оладиган бошқа материалларни ёпиштиради. Бошқа донли юклар, шунингдек ун, ёрма ва калибрланган маккажўхори уруғлари фақат тарада ташилади.

195. Ғалла юклари ва уюлган ҳолда ташиладиган юкларни ортиш учун зарур бўлган мосламалар ҳамда материаллар юк жўнатувчилар томонидан олдиндан тайёрлаб қўйилиши лозим.

Ташиш мосламаларини юк ортиш вақтида ўрнатиш ва юк тушириш вақтида ечиб олиш, юк ортиш ва тушириш ишлари кимнинг воситалари ёрдамида бажарилишига кўра юк жўнатувчи, юкни олувчи ёки темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан бажарилади. Ўрнатилган ташиш мосламалари ҳақидаги маълумотларни юк жўнатувчи юкхатида кўрсатиши мумкин.

Вагонларга тўсиқлар ва панжараларни ўрнатиш, уларни маҳкамлаш, вагонлар люкларини тўсиш ва бошқа қўшимча ишлар, ташиш мосламаларини тўғри ўрнатиш ҳамда маҳкамлаш учун жавобгар бўлган юк жўнатувчи томонидан бажарилади. Юк жўнатувчига тегишли барча ташиш мосламалари етказиш манзилидаги темир йўл станциясида юкни олувчига юк билан биргаликда топширилади.

Тўсиқлар вагон эшиклари графаларига (тўсиқнинг метал қоплама тешиклари орқали) ҳар бири 100 — 110 mm дан узун бўлмаган иккита мих билан қоқилади.

196. Дон (жавдар, буғдой, арпа, сули, маккажўхори дони), нўхат, гречихани ечиладиган ва ечилмайдиган тўсиқларга эга бўлган тўрт ўқли ёпиқ вагонларда уюлган ҳолда ташиш вақтида юк вагон эшиги ўрнининг юқори қисмидан 10 см пастда жойлаштирилиши лозим. Бунда, доннинг (жавдар, буғдой, арпа, сули, маккажўхори донининг) вагон ён деворлари томонига табиий қиялик бурчаги остида кўтарилишининг боши дон тўсиғи четидан камида 100 см, нўхат ва гречиха учун эса камида 150 см масофада бўлиши лозим.

Тариқ, зиғир, горчица ва жавдар уруғлари ғалла тўсиғининг юқори қисмидан 10 см пастда вагон ён деворларига қараб кўтарилмасдан ортилади.

Ўзи зичланадиган эшиклар билан жиҳозланган тўрт ўқли ёпиқ вагонларга дон вагон томида жойлашган люклар орқали ортилади.

Юкларни тўкилган ёки уюлган ҳолда люк сатҳидан юқори қилиб ортиш вақтида юк жўнатувчи вагонлар люкларини зич ёпиши ва ички томонидан қоп матоси ёки бир неча қатламли қалин қоғоз билан бекитиши лозим.

197. Ғалла юкларини ортиш учун соз ва тозаланган, Темир йўл уставида белгиланган ҳолларда эса ювилган вагонлар (контейнерлар) қўйиб берилади.

Юк жўнатувчи юк ортишдан аввал вагонлар ва тўсиқлар созлиги, тозаланганлиги, уларда зараркунандалар, дон тўкилишига сабаб бўлувчи тешик ва тирқишлар йўқлигига ишонч ҳосил қилиши шарт.

Темир йўл транспорти (ташувчи) билан келишган ҳолда дон ортиш учун вагонларнинг яроқлилигини олдиндан кўздан кечириш юк жўнатувчининг вакили томонидан вагонларни ювиш ва тайёрлаш пунктларида амалга оширилиши мумкин.

198. Ғалла тўсиқларини вагонларга ортиш ва тушириш умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда юк жўнатувчи ва юкни олувчи томонидан бажарилади.

199. Ғалла юкларини ечиб олинмайдиган эшик тўсиқлари билан жиҳозланган вагонларга уюлган ҳолда ортиш учун қўйиб беришдан олдин темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходимлари тўсувчи тўсиқлар ва барча мосламаларнинг созлигини пухта текширади.

Тўсиқлари носоз бўлган вагонларга дон ортишга йўл қўйилмайди. Тўсиқларда аниқланган носозликлар вагонларни юк ортишга қўйиб беришдан илгари бартараф этилади.

13-боб. Юкларни тўкилган ҳолда ташиш

200. Мазкур Қоидаларнинг 23-иловасида кўрсатилган юклар вагонга ортилган юклар жойларининг сони визуал ҳисобланмайдиган шароитда тўкилган ҳолда (жойлар ҳисобга олинмасдан) ташилади. Ушбу юкларни ташишда юкхатининг «Юк жойлари сони» графасида «тўкилган ҳолда» деб кўрсатилади.

201. Мазкур Қоидаларнинг 24-иловасида кўрсатилган юклар эшик тўсиқлари ўрнатилган ҳолда ташилади.

Вагонлар эшикларининг ўрнини тўсиш учун тахталар, горбиллар, тўсиқлар, крафт-қоғозлардан тўсиқлар ҳамда қадоқланган юклар қўлланилиши мумкин.

Мазкур Қоидаларнинг 25-иловасида кўрсатилган юкларни ортиш ва туширишда юк жўнатувчи ҳамда юкни олувчилар вагон буксаларига ҳимояловчи фартуклар ўрнатиши шарт. Ушбу юклар туширилгандан сўнг вагонлар мажбурий равишда ювилади ёки тозаланади.

Вагонларни ювиш ёки тозалаш:

юкни тушириш юкни олувчи томонидан бажарилган бўлса, юкни олувчи томонидан;

юк темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан туширилган бўлса, темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан амалга оширилади.

Вагонларни ювиш ёки тозалаш юкни олувчининг кучи ва техник воситалари ёрдамида ёки темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юкни олувчининг ҳисобидан амалга оширилади.

202. Мазкур Қоидаларнинг 25-иловасида кўрсатилган юклар туширилгандан сўнг вагонларни ювиш ёки тозалаш қуйидаги ҳолларда амалга оширилмайди:

1) айланма маршрутларда ифлослантирувчи ёки бадбўй юкларни ташишда ушбу вагонлар худди шу юкларни ортиш учун фойдаланилса;

2) бир турдаги ифлослантирувчи (бадбўй) юклар туширилганидан сўнг вагонга бошқа турдаги ифлослантирувчи (бадбўй) юклар иккиламчи операциялар тартибида юкланганда;

3) мазкур Қоидаларнинг 25-иловасида кўрсатилган юкларни ташиш учун ихтисослаштирилган вагонлардан юк тушириш ишлари амалга оширилган бўлса.

203. Цемент, оҳак материаллари ва тўкилган ҳолда ташилувчи материаллар туширилганидан сўнг бўшаган вагонларни, хоппер-цемент ташувчи, минерал, дон, апатит, акатиш ташувчи бўш вагонларни ташиш мақсадида юкни олувчилар томонидан ҳар бир вагон учун алоҳида қайта жўнатиладиган юкхати расмийлаштирилади. Қайта жўнатиладиган юкхати мазкур Қоидаларнинг 26-иловасида белгиланган шаклда тузилади.

204. Ҳарбий қисмлар ҳамда Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги муассасалари томонидан юклар туширилгандан сўнг бўшаган вагонлар учун қайта жўнатиладиган юкхатига юкни туширган ташкилот номи, юкни олувчи агентининг лавозими тўғрисидаги маълумотлар киритилмайди ҳамда юкни олувчи томонидан штемпель қўйилмайди.

205. Қайта жўнатиладиган юкхати билан бир вақтда юкни олувчи томонидан бўш вагонни жўнатиш темир йўл станциясида қолувчи қайта жўнатиладиган юкхатининг корешоги тўлдирилади.

Қайта жўнатиладиган юкхатининг орқа томонида қайта ортиш темир йўл станциясига келган вагонни кўздан кечириш натижалари акс эттирилади.

14-боб. Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида юкларни ташиш

206. Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида (платформа ва ярим очиқ вагонларда) мазкур Қоидаларнинг 27-иловасида кўрсатилган ҳамда ўз кимёвий ва физик хусусиятларига кўра ташқи таъсирлардан ҳимояга муҳтож бўлмаган юкларни ташишга рухсат этилади. Тош кўмир, қўнғир кўмир, кокс, маъдан ва маъдан концентратларини ташиш ярим очиқ вагонларда амалга оширилади.

Мазкур Қоидаларнинг 27-иловасида қайд этилмаган юклар очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида юк жўнатувчининг (юкни олувчи) универсал ёки махсус контейнерларида ташилиши мумкин.

Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида хавфли юкларни ташишга Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидаларида кўрсатилган ҳоллардагина рухсат берилади.

207. Тез ёнувчан тара ва қадоқларни очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибларида ташишга йўл қўйилмайди.

208. Таркибида майда қисмлар мавжуд бўлган юкларни ортишдан олдин юк жўнатувчи мазкур ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташишга тақдим этилаётган юклар йўқолиши юзага келмаслигига ишонч ҳосил қилиши зарур. Платформа ёки вагон кузови соз бўлиб, вагоннинг конструктив тирқишлари орқали юкнинг йўқолиши эҳтимоли бўлса, юк жўнатувчи вагон ва юкнинг бутлигини таъминлайдиган, поездлар ҳаракатининг хавфсизлигига хавф солмайдиган, юкнинг сифатига таъсир этмайдиган воситалар билан ушбу тирқишларни тўсиш бўйича қўшимча чоралар кўриши шарт.

209. Таркибида майда қисмлар (заррачалар) мавжуд бўлган юкларни очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибига юклашда юк жўнатувчи майда заррачалар учиб кетишини ҳамда вагон бортидан юқорироқ юкланган ҳолларда юкнинг тўкилишини олдини олиш чораларини кўриши шарт. Қайд этилган чоралар юкнинг ҳар бир тури учун алоҳида юк жўнатувчи томонидан ишлаб чиқилади.

Вагонларда юкнинг юза қисмини текислаш ва зичлаш учун механизациялашган қурилма ва мосламалар қўлланилиши мумкин.

210. Навли кўмирлар, брикетлар ҳамда таркибида майда қисмлари бўлган барча кўмирлар, ярим очиқ вагонларга бортидан юқорироқ қилиб ортилганда, юк жўнатувчи томонидан механизациялашган қурилмалар ёрдамида зичланиши шарт. Бунда, юкнинг вагон бортидан юқори бўлган қисмининг кўндаланг кесими трапеция шаклига эга бўлиши керак. Кўмирни ортишда зичлангандан сўнг вагоннинг кўтариш қобилиятидан тўлиқ фойдаланиш таъминламаганда, юкнинг вагон бортидан юқори бўлган қисмининг баландлиги ярим очиқ вагоннинг тепа маҳкамланган брусидан 200 — 300 mm ни ташкил этиши керак. Юкни зичлагандан кейин юкнинг вагон бортидан юқори бўлган қисмининг пастки асоси ярим очиқ вагон борти маҳкамланган брусидан юқори бўлмаслиги керак.

211. Минерал-қурилиш материаллари вагон бортидан юқори ортилган қисмининг асоси борт сатҳидан 50 mm паст бўлиши керак. Юкнинг вагон бортидан юқори бўлган қисмининг баландлиги шағал учун 780 mm, қурилиш тоши учун 700 mm, бошқа минерал-қурилиш материаллари учун 730 mm дан ошмаслиги керак. Юклар ушбу меъёрлардан юқори ортилган тақдирда, очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркиби юк жўнатувчи томонидан кўтарилган бортлар билан жиҳозланиши керак.

Вагонларни кўтарилган бортлар билан жиҳозлаш юк ортиш габарити доирасида амалга оширилади.

212. Юкларни механизациялашган қурилмалар билан зичлаш ва ташиш чоғида юкнинг бут сақланишини таъминлайдиган усулларни қўллаш юк жўнатувчи томонидан тузилган ва вагон парки бут сақланишини таъминлаш қисмида темир йўл транспорти (ташувчи) билан келишилган йўриқномада назарда тутилган тартибда бажарилиши керак.

213. Юк жўнатувчи юк ортилган ва туширилгандан сўнг вагоннинг ташқи қисмини ва вагон деталларини юк ортиш натижасида юзага келган ифлосланишдан тозалаш билан бир қаторда эмульсия ва ҳимояловчи плёнка қолдиқларидан тозалаши шарт.

15-боб. Юк жўнатувчи ёки юкни олувчиларнинг кузатувчилари ҳамроҳлигида юк ташиш

214. Юк жўнатувчи ёки юкни олувчининг кузатувчилари ҳамроҳлигида қуйидаги юклар вагонли жўнатмалар билан ташилади:

1) ҳайвонлар, қушлар ва арилар;

2) ташишда алоҳида хизмат кўрсатилишини талаб этувчи тез бузилувчан юклар;

3) тирик балиқ;

4) ўсимликлар ва тирик гуллар;

5) кузатиб борилиши Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидаларида назарда тутилган хавфли юклар;

6) музей ва антиквар қимматбаҳо буюмлари;

7) ўзининг ўқида юк сифатида жўнатилувчи ҳаракатдаги темир йўл таркиби, ишламаётган ҳолатда жўнатилувчи тепловозлар, электровозлар, маторвагон секциялар, кранлар ва темир йўлда ҳаракатланувчи бошқа техника ҳамда платформаларда ташилувчи темир йўл локомотивлари, класс (йўловчи) вагонлари ва бошқа махсус ҳаракатдаги темир йўл таркиби, кемалар, қайиқлар;

8) автотранспорт воситалари, шу жумладан алоҳида вагонларда ташиладиган тракторлар ва моторли қишлоқ хўжалиги машиналари, шунингдек аввал фойдаланишда бўлган ҳамда таъмирлашга юборилаётган, таъмирлашдан қайтарилаётган ёки бошқа мақсадда ташилаётган тракторлар ва моторли қишлоқ хўжалиги машиналари. Шахсий автотранспорт воситалари эгалари розилиги асосида битта вагонда икки ва ундан ортиқ автотранспорт воситалари эгалари ҳамроҳлигида ташишга қабул қилинишига рухсат берилади ҳамда ҳар бир автотранспорт воситаларига алоҳида юкхати расмийлаштирилади;

9) йўл давомида тушириладиган ёки қўшимча равишда тўлдириладиган юклар;

10) очиқ қутилардаги вино ва ароқ.

Ушбу банднинг биринчи хатбошисида кўрсатилмаган юкларни юк жўнатувчи ёки юкни олувчининг кузатувчилари ҳамроҳлигида ташиш юк жўнатувчи ёхуд юкни олувчи хоҳишига кўра амалга оширилади.

Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги , Давлат хавфсизлик хизмати, Миллий гвардия, Ички ишлар вазирлиги ва банк муассасаларининг қўриқланиши ва кузатиб борилиши талаб этиладиган юклари, шу жумладан саноат корхоналаридан жойда қабул қилинган, бошқа вазирликлар (идоралар) томонидан кўрсатилган вазирликлар (идоралар) манзилига етказиладиган юклар қайд этилган вазирлик ва идоралар воситалари ёрдамида ҳамда улар томонидан белгиланган тартибда кузатилади ва қўриқланади.

215. Юк жўнатувчи ёки юкни олувчининг ходимлари ҳамда юк жўнатувчи ёки юкни олувчилар билан юкларни кузатиб боришга доир шартнома тузган ташкилотнинг ходимлари юкни кузатиб бориши мумкин.

Ташишни расмийлаштиришда юкни кузатиб бориш топширилган кузатувчи жўнатиш темир йўл станциясига шахсини тасдиқловчи ҳужжати ва хизмат сафари гувоҳномасини (у мавжуд бўлган ҳолда) тақдим этиши шарт.

216. Ташиш ҳужжатлари тўпламида юк номининг тагида юк жўнатувчининг (юкни олувчининг) кузатувчиси ҳамроҳлигида ташилаётгани тўғрисидаги ёзув киритилади ҳамда кузатувчининг фамилияси, исми ва шарифи, паспортининг (ID-картанинг) серияси ва рақами, хизмат сафари гувоҳномаси (мавжуд бўлган ҳолда) кўрсатилади.

Кузатувчилар алоҳида вагонда кетаётган бўлса ёки юк ортилган бир нечта вагонни кузатиб бораётган бўлса, қўшимча равишда юкхатига «Кузатувчилар ________-сон вагонда кетмоқда» ёзуви киритилади.

217. Кузатувчининг йўл ҳақи учун Таъриф қўлланмаси бўйича тўлов ундирилади. Бу тўлов юкхатига киритилади ва ташиш тўловлари билан бир вақтда ундирилади.

218. Кузатувчи ўзи билан вагонда умумий оғирлиги 36 kg дан ортиқ бўлмаган қўл юкини (энг зарур воситалар, озиқ-овқат маҳсулотларини) бепул ташиш ҳуқуқига эга.

219. Жўнатиш темир йўл станцияси томонидан кузатувчига йўл қайдномаси корешогига имзо қўйдирилиб, мазкур Қоидаларнинг 28-иловасида белгиланган шаклдаги ҳаракатланиш ҳуқуқини берувчи гувоҳнома кузатувчига топширилади. Гувоҳномага темир йўл станцияси бошлиғи ёки темир йўл станциясининг ваколатли ходими имзо қўяди.

Гувоҳномани олганда кузатувчи гувоҳномада кўрсатилган кузатувчининг асосий мажбуриятлари билан танишиши ва бу ҳақда гувоҳномага имзо чекиши лозим.

220. Юкларни кузатиб бориш учун кузатувчилар сони юк жўнатувчи томонидан аниқланади. Битта вагонга иккитадан ортиқ кузатувчи тайинлашга рухсат берилмайди.

Юк жўнатувчи ташиш вақтида кузатувчиларни алмаштириш ҳуқуқига эга. Бунда, алмашиш амалга оширилаётган темир йўл станциясининг ваколатли ходими томонидан ташиш ҳужжатлари тўпламига кузатувчи алмашаётгани тўғрисида «___________да (темир йўл станцияси номи) кузатувчилар алмашди « ёзуви ҳамда янги кузатувчилар маълумотлари киритилади.

Юк жўнатувчи ташишда ёки юкни топширишда тўсқинликлар юзага келганда, юк жўнатувчининг мажбуриятларини бажариш ва ҳуқуқларини амалга ошириш ваколатини кузатувчига бериш ҳуқуқига эга. Кузатувчининг ваколатлари доирасини юк жўнатувчи юкхатининг «Юк жўнатувчининг алоҳида маълумотлари ва белгилари» графасида кўрсатади.

221. Кузатувчиларнинг мажбуриятлари юкни вагонга ортишда кузатиб туриш, юкни юк жўнатувчидан қабул қилиш, улар томонидан кузатиб борилаётган юкларни қўриқлаш, ҳайвонларни парваришлаш, ҳайвонларга сув ва ем бериш, юклар зарарланишини олдини олиш учун зарур бўлган чораларни кўриш, вагондаги юкнинг маҳкамлангани ва барқарор туришини кузатиш ҳамда кузатиб келинган юкларни юкни олувчиларга топширишдан иборат.

Хавфли юкларни кузатишнинг қўшимча шартлари Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидаларига асосан ўрнатилади.

222. Вагонларни иситиш учун печлар ва печь ускуналари юк жўнатувчи томонидан ўрнатилади.

Ташишда иситиш ускуналари қўлланилса, юк ва печь ўртасидаги масофа бир метрдан кам бўлмаслиги, ортилган юкнинг баландлиги эса вагон томидан камида 50 см га паст бўлиши керак.

Вагондаги ҳароратни назорат қилиш учун юк жўнатувчи кузатувчини термометр билан таъминлаши шарт.

223. Вагонда мавжуд бўлган барча ечиладиган қурилмалар бўйича жўнатиш темир йўл станцияси икки нусхада рўйхат тузиши шарт. Рўйхатнинг бир нусхаси кузатувчи имзоси билан қурилмалар мавжуд бўлган вагонни қабул қилишда юкхатига илова қилинади, иккинчи нусхаси эса темир йўл станциясида қолдирилади ва йиғмажилдларига тикилади.

224. Етказиш манзилидаги темир йўл станцияси юк туширилганидан сўнг вагонни қабул қилиш чоғида рўйхат бўйича қурилмалар мавжудлиги, бузилмаганлиги ва вагоннинг созлигини текширади.

Юк жўнатувчи ёки юкни олувчининг кузатувчиси унинг айби билан вагонда ўрнатилган қурилмалар ва вагоннинг бузилиши ёки йўқотилиши бўйича темир йўл транспорти (ташувчи) олдида жавобгар бўлади.

225. Кузатувчилар ҳамроҳлигида ҳаракатланаётган вагонларнинг шикастланишлари йўл давомида аниқланганда ва ушбу вагонлар мазкур поезд таркибида ҳаракатини давом эттириши имкони бўлмаганда, носоз вагонлар поезддан узилади.

Вагонлар бир нечта кузатувчилар билан ҳаракатланаётган бўлса, кузатувчилардан бири ушлаб қолинган вагонлар билан қолади.

Вагонлар битта кузатувчи томонидан кузатилаётган бўлса, кузатувчи соз вагонлар билан (ҳайвонлар мавжуд бўлган ва ташишда алоҳида хизмат кўрсатишни талаб этадиган вагонлардан ташқари) бирга кетади, ушлаб қолинган вагонлар эса ундаги юклар мавжудлиги текширилгандан ва носозликлар бартараф этилгандан сўнг пломбаланади ҳамда етказиш манзилига юборилади.

Поезддан узилган вагонлардаги юкни текшириш кузатувчи иштирокида амалга оширилади ҳамда мазкур Қоидаларнинг 28-бобида белгиланган тартибда тижорат далолатномаси ёки умумий шаклдаги далолатнома расмийлаштирилади. Йўл давомида вагонлар узилганлиги тўғрисида темир йўл станцияси кузатувчининг гувоҳномасига унинг талабига асосан тегишли ёзувни қайд этиши шарт.

Кузатувчи касал бўлиб қолганида ёки кузатувчи юкни кузатиб боролмайдиган ҳолатлар пайдо бўлганида, темир йўл станцияси юкни текшириш ва кузатиб бориш билан боғлиқ темир йўлнинг ҳақиқий харажатларини юкни олувчидан ундириш учун юкхатига киритган ҳолда етказиш манзили бўйича юкни жўнатиши шарт.

226. Бир нафар кузатувчи томонидан кузатилаётган вагонлар поездга битта гуруҳ бўйича қўйилиши керак.

16-боб. Жўнатувчи маршрутларда юкларни ташиш

227. Юк поездларини шакллантириш режасига мувофиқ юк жўнатувчи ёки темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан шакллантирилган, камида битта темир йўл станциясида тўхтамасдан ҳаракатланадиган ва темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланган оғирлик ёки узунликдаги поезд таркиби жўнатувчи маршрут ҳисобланади.

228. Жўнатувчи маршрутларда юкларни ташиш ушбу Қоидаларда назарда тутилган тартибда тузиладиган юк ташиш прогнозларига асосан амалга оширилади.

229. Тармоқ маршрутлари ядросининг оғирлиги ва узунлиги темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланади.

Аниқ манзиллар учун маршрутлар ядроси оғирлиги ва узунлигининг белгиланган меъёрлари юк жўнатувчиларга темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан эълон қилинади.

230. Ташкил этилиши ва шакллантирилиши усулларига кўра жўнатувчи маршрутлар қуйидагиларга бўлинади:

битта темир йўл станциясида битта юк жўнатувчи томонидан юк ортилган вагонлардан ҳамда темир йўл шохобча йўлида шохобча йўли эгаси ва мазкур шохобча йўлининг юк жўнатувчи — контрагентлари томонидан юк ортилган вагонлардан шакллантирилган жўнатувчи маршрутлар;

турли юк жўнатувчилар томонидан битта темир йўл станциясида (станцияли поғонасимон), битта юк жўнатувчи ёки турли юк жўнатувчилар томонидан участканинг бир нечта темир йўл станцияларида ёки темир йўл транспортининг (ташувчининг) минтақавий бўлинмаларида (участкали поғонасимон) юк ортилган вагонлардан тузилган жўнатувчи поғонасимон маршрутлар.

231. Қўшиладиган вагонларнинг етказиш манзилига қараб маршрутлар қуйидагиларга бўлинади:

1) битта ёки бир нечта юкни олувчининг номига битта юк тушириш темир йўл станцияси манзилига юбориладиган вагонлардан шакллантирилган тўғри маршрутлар. Юкларни тўғри маршрутларда қабул қилиш учун зарур техник воситаларга эга бўлган бундай темир йўл станциялар ва юкни олувчиларнинг рўйхати темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юкни олувчилар билан келишилган ҳолда белгиланади;

2) етказиш манзилидаги темир йўл станциялари бўйича вагонлар гуруҳларига ажратилган битта юк тушириш участкасининг темир йўл станциясидаги маршрутлар. Битта юкни олувчи номига юборишда гуруҳдаги вагонларнинг максимал миқдори унга тегишли юк тушириш пунктининг темир йўл шохобча йўли эксплуатацияси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасида белгиланган юк тушириш қобилиятига мос бўлиши керак;

3) тарқатиш темир йўл станциясига етказиш манзили йўл давомида қайта ишлов бериш имкон қадар қисқартирилишини ҳисобга олган ҳолда маршрут йўли давомида жойлашган участка ёки саралаш темир йўл станцияларининг юк поездларини шакллантириш режаси бўйича ташкил этилган маршрутлар. Темир йўл транспорти (ташувчи) юк жўнатувчиларни юк поездларини шакллантириш режаси ва маршрутларни ташкил қилиш режасидан кўчирма билан таъминлайди;

4) пунктлар учун ўрнатилган амал қилиш ҳудудлари чегараларида юкни олувчиларга юк тушириш темир йўл станциялари бўйича вагонларни манзилга жўнатиш амалга ошириладиган тарқатиш пунктларидаги маршрутлар. Маршрутларнинг тарқатиш пунктлари ва улар амал қиладиган ҳудудлар рўйхати тегишли вазирлик ва идоралар билан келишган ҳолда темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан ўрнатилади.

232. Юкларни маршрутларда ташишни прогнозлашда маршрутлар қайта ишлов берилмасдан ўтадиган йўлнинг энг узоқ масофаси инобатга олиниши керак.

Юк жўнатувчилар томонидан тақдим этилаётган юкларни маршрутларда ташиш тўғрисидаги ойлик прогнозларда темир йўл транспортининг (ташувчининг) тегишли минтақавий бўлинмалари маршрутларнинг техник-иқтисодий самарадорлигини текширади.

233. Тарқатиш пунктларига жўнатувчи маршрутларда юкларни ташишда юк жўнатувчилар маршрутларда юкларни ташиш тўғрисидаги ойлик прогнозларда тарқатиш пунктлари номини, маршрутлар миқдори ва уларда мавжуд бўлган вагонларнинг умумий сонини ушбу тарқатиш пункти амал қилиш ҳудудига кирувчи етказиш (юк тушириш) жойлари бўйича тақсимлаган ҳолда кўрсатиши шарт.

234. Маршрутларга юк ортиш ва тушириш учун вагонларни қўйиб бериш, уларни ўрнатилган оғирлик ва узунликда шакллантириш, юк ортилгандан (туширилгандан) кейин қайтариш тартиби ҳамда жўнатувчи маршрутларга ва поғонасимон маршрутлар вагонларининг гуруҳига юк ортиш ва тушириш муддатлари темир йўл шохобча йўли эксплуатацияси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномалари бўйича ўрнатилади.

Ушбу шартномаларда барча вагонлар учун ўрнатилган умумий (ягона) айланма муддатни ўрнатишда маршрутларга юк ортиш ва тушириш учун алоҳида муддат назарда тутилиши мумкин.

Жўнатувчи маршрутларга қисмларга бўлиб юк ортишда шартномалар ва технологик жараёнларда қисмлар сони, улардаги вагонлар миқдори, маршрутнинг ҳар бир қисмига ортиш муддати ҳамда маршрутнинг биринчи қисмини қўйиб бериш вақтидан ортишни тугатиш ва охирги қисмини топшириш вақтигача ҳисобланадиган маршрутга юк ортишнинг умумий узлуксиз муддати назарда тутилиши керак.

Умумий фойдаланишдаги жойларда жўнатувчи маршрутга юк ортиш ва туширишда темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан вагонларга юк ортиш (тушириш) учун ўрнатилган муддатга темир йўл транспорти (ташувчи) минтақавий бўлинмасининг раҳбари маҳаллий шароитлардан келиб чиққан ҳолда тегишли ҳисоб-китоблар билан асосланган қўшимча вақт тақдим этади.

235. Темир йўл транспорти (ташувчи) маршрутларга юк ортиш учун вагонларни биринчи навбатда қўйиб берилишини таъминлаши, юк жўнатувчилар эса устувор равишда уларга юкни ортиши шарт.

Темир йўл шохобча йўлларига вагонларни юк ортиш учун қўйиб бериш, ўша йўлларда юк туширилгандан сўнг вагонлардан фойдаланишни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

Юк жўнатувчилар маршрутларга юк ортиш учун қўйиб берилган вагонларни юк ортиш ва туширишда турган вагонларга алмаштириши мумкин, бундан айланма маршрутлар ва вертушкалар таркибидаги вагонлар мустасно.

236. Қуйидаги ҳолларда маршрутга юк ортиш темир йўл транспортининг (ташувчининг) айби билан таъминланмаган ҳисобланади:

1) маршрутга юк ортиш учун вагонлар тўлиқ ёки қисман қўйиб берилмаганда ёхуд носоз ёки берилган юк турига мос келмайдиган вагонлар қўйиб берилганда;

2) берилган ҳисобот суткасида маршрутни ортиш учун тўлиқ бўлмаган муддатларда вагонларни қўйиб бериш, агар юк жўнатувчилар ҳисобот суткаларининг охиригача юкларини юкламаса ва темир йўлга топширмасалар.

Маршрутларга юк ортиш ишлари шохобча темир йўлларидан фойдаланиш ва вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасида белгиланган муддатларда якунига етказилиши керак.

237. Қуйидаги ҳолларда маршрутга юк ортиш юк жўнатувчининг айби билан таъминланмаган ҳисобланади:

1) ортиш учун тайинланган мазкур суткада ва ортиш учун тўлиқ муддат билан темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан таъминланган вагонлар ортилмаган ва ҳисобот суткасининг охиригача темир йўл транспортига (ташувчига) топширилмаган маршрут;

2) юк жўнатувчи маршрутнинг календарь прогнози бўйича ортишдан бош тортса;

3) темир йўл транспортига (ташувчига) маршрут ёки маршрут ядроси мазкур Қоидаларнинг 227 ва 229-бандларида белгиланган оғирликка ёки вагонлар сонига мувофиқ бўлмаганда.

Темир йўл транспорти (ташувчи) минтақавий бўлинмасининг раҳбари билан келишилган ҳолда маршрутни етказиш манзили янгисига алмаштирилган бўлса, маршрутга юк ортиш муддатлари бузилмаган ҳисобланади.

238. Мазкур Қоидаларнинг 236 ва 237-бандларида кўрсатилган жўнатувчи маршрутларга юк ортиш таъминланмаган тақдирда, Темир йўл уставига асосан айбдор томондан бошқа томон фойдасига ҳар бир юк ортилмаган маршрут учун жарима ундирилади, бундан ташувлар прогнози бажарилмагани учун жарима мустасно.

Маршрутларга юк ортиш прогнози бажарилмай қолишига йўл қўйилганда, маршрутларга юк ортишнинг бажарилмай қолган прогнози календарь декадаси давомида ушбу декаданинг алоҳида кунларида бажарилган ҳолларда юк жўнатувчилар ва темир йўл транспорти (ташувчи) маршрутларга юк ортиш таъминланмагани учун жарима тўловларидан озод этилади.

239. Жўнатувчи маршрутга юк ортувчи темир йўл станцияси ёки поғонасимон маршрутни шакллантирувчи темир йўл станцияси юкни тушириш ёки тарқатиш темир йўл станциясигача маршрут таркибида ёки маршрут ядросида ҳаракатланиб борувчи вагонларнинг юкхати ва йўл қайдномаларига штемпель билан қуйидаги ёзувлардан бирини киритади:

«Тўғридан-тўғри ______-сон жўнатувчи маршрут»;

«Темир йўлнинг ______ станциясига тарқатиладиган ______-сон жўнатувчи маршрут»;

«Тўғридан-тўғри ______-сон поғонасимон маршрут»;

«Темир йўлнинг ______ станциясига тарқатиладиган ______-сон поғонасимон маршрут».

17-боб. Майда жўнатмалар билан юкларни ташиш

240. Ташиш учун алоҳида вагон берилиши талаб қилинмайдиган ва битта юкхати бўйича тақдим этиладиган юк партияси майда жўнатма ҳисобланади.

Майда жўнатма тарзида ташишга тақдим этилаётган юк миқдори:

ҳажми бўйича тўрт ўқли ёпиқ вагон, ярим очиқ вагон сиғимининг учдан бир қисми ёки тўрт ўқли платформа майдонининг учдан бир қисмидан;

оғирлиги бўйича 5000 kg дан ортиқ бўлмаслиги керак.

Ҳажми бўйича алоҳида вагон талаб қилинмаган ҳолларда умумий брутто оғирлиги 5000 kg дан ортиқ бўлган юк майда жўнатма сифатида ташилиши мумкин.

Майда жўнатмалар тарзидаги юкларни умумий фойдаланишда бўлмаган жойлардан тўғридан-тўғри терма вагонларда битта етказиш манзилидаги темир йўл станциясига жўнатишда юқорида кўрсатилган ҳажмдан ортиқ бўлмаган алоҳида жўнатмалар оғирлиги чегараланмайди.

Битта юкхати бўйича ташишга тақдим этилаётган юкнинг оғирлиги 80 kg дан кам бўлмаслиги керак.

241. Майда жўнатмалардаги юкларни ташишга қабул қилиш майда жўнатмалар билан ишлаш учун жиҳозланган омборларга эга бўлган темир йўл станцияларида, ҳар бир йўналиш бўйича майда жўнатмалар юк оқимларининг миқдорини ҳисобга олган ҳолда темир йўл транспорти (ташувчи) минтақавий бўлинмаси раҳбари томонидан тасдиқланадиган календарь жадвал бўйича амалга оширилади.

Бошқа юклар билан биргаликда ташишга қабул қилинмаган юклар (хавфли, бадбўй суюқликлар, ҳайвонлардан олинган хом-ашё) ҳамда оғир вазнли юклар учун қабул қилиш ва ортишда ҳар бир йўналиш бўйича махсус кунлар ўрнатилиши мумкин.

242. Майда жўнатмаларни умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда қабул қилиш ва ортиш юк жўнатувчиларнинг темир йўл станцияси бошлиғи билан келишилган декада буюртмалари ва ташишларнинг батафсил прогнози асосида амалга оширилади.

Вагонлар майда жўнатмалар билан ва вагонларга юк ортишнинг ўрнатилган техник меъёрларига мувофиқ юкланиши керак. Майда жўнатмаларни гуруҳларга ажратишда улардан энг кўп миқдордаги тўғридан-тўғри терма вагонлар шаклланиши таъминланиши керак.

243. Майда жўнатма ташишга тақдим этилишидан аввал юкни жўнатишга рухсат олиш учун тўлдирилган юкхати юк жўнатувчи томонидан темир йўл станцияси бошлиғига тақдим этилиши керак.

Майда жўнатмалар ортилишини олдиндан прогноз қилиш ва битта етказиш манзилидаги темир йўл станциясига энг кўп миқдордаги терма вагонлар шаклланишини таъминлаш учун темир йўл станцияси бошлиғи билан келишилган кунларда барча юк жўнатувчилар томонидан юкхатларини олдиндан тақдим этиш тартиби ўрнатилади.

Темир йўл станцияси бошлиғи календарь жадвал ёки қабул қилиш ва ортиш прогнози асосида юкни олиб кириш ва ортиш кунларини юкхатида кўрсатади. Йирик темир йўл станцияларида юкни темир йўл станциясига олиб кириш соатлари кўрсатилиши мумкин.

Майда жўнатмалар билан юкларни темир йўл станцияси омборларига олдиндан олиб кириш темир йўл станцияси бошлиғи билан келишув асосида амалга оширилади. Бунда, берилган йўналишнинг юкларини ортиш учун календарь жадвалида кўзда тутилган энг яқин кунга юк ортиш белгиланади ва бу ҳақда юкхатининг тегишли графасида кўрсатилади.

244. Умумий фойдаланишда бўлмаган жойлардан майда жўнатмалар ортилишини амалга оширувчи юк жўнатувчилар учун темир йўл транспорти (ташувчи) тўғридан-тўғри ва қайта юк ортиладиган вагонларни шакллантириш учун юк тушуриш ёки саралаш темир йўл станцияларини белгилайди.

Умумий фойдаланишда бўлмаган жойлардан ортиладиган майда жўнатмалар ортиш учун олдиндан тайёрланган ҳолда ташишга тақдим этилиши керак. Юк жўнатувчи томонидан мазкур Қоидаларнинг 5-бобида назарда тутилган тартибда ҳар бир юк жойи жўнатувчи ва темир йўл маркировкаси билан белгиланиши керак.

245. Юк жўнатувчилар томонидан вагонли жўнатмаларни майда жўнатмаларга тақсимлашга йўл қўйилмайди.

246. Ёпиқ терма вагонларга битта юк жойидаги оғирлиги 500 kg ошмаган юклар майда жўнатмалар билан ортилиши мумкин.

247. Оғир вазнли (битта юк жойи оғирлиги 500 kg дан ортиқ ва 5000 kg гача), ўлчами бўйича ёпиқ вагонга юклаб бўлмайдиган узун ўлчамли ва йирик юкларнинг майда жўнатмалари очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташилади. Ушбу юкларнинг қадоғи техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар (техник регламентлар, стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатлар) талабларига мос келиши ва ортиш-тушириш ишларида механизация воситалари қўлланилишини таъминлаши керак.

Техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар (техник регламентлар, стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатлар) талабларига мос келмайдиган қадоқдаги юкларни майда жўнатмалар билан ташишга қабул қилишда, темир йўл станцияси бошлиғи ортиш, ташиш, саралаш ва туширишда юкнинг бутлиги тўлиқ сақланиши таъминланиши учун алоҳида детал ва узеллар қадоқланишини талаб этади.

Оғир вазнли ва йирик юклар майда жўнатмалар билан биргаликда битта юкхати бўйича тақдим этилганда, юк жўнатувчилар майда жўнатмаларни оғир вазнли юклар билан бирга қадоқлаши ёки уларни ташишга алоҳида юкхати билан тақдим этиши шарт.

Оғир вазнли юклар майда жўнатмалар билан ярим очиқ вагонларда ташишга қабул қилинганда, улар юк кўтариш механизмларига эга бўлган темир йўл станциялари манзилига юборилиши лозим.

248. Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташиб бўлмайдиган, битта юк жойининг оғирлиги 500 kg дан ортиқ ва 1500 kg гача бўлган оғир вазнли юклар, шунингдек 3 m дан 5 m гача узунликдаги йирик ва узун ўлчамли юклар ёпиқ вагонларда ҳар бир алоҳида ҳолатларда темир йўл станцияси бошлиғи рухсати билан ташилиши мумкин.

249. Майда жўнатмаларни ташишда вагонга ортиладиган юк йўналиш давомида жойлашган темир йўл станцияларида алоҳида жўнатмаларни тушириш чоғида қолган юкнинг жойидан қўзғатилмаслиги таъминланган ҳолда жойлаштирилиши керак. Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташиладиган юк СМГСнинг техник шартларига мувофиқ маҳкамланиши керак.

250. Майда жўнатмаларда хавфли, кучли таъсир этувчи заҳарли ва портловчи моддалар ташилишига йўл қўйилмайди.

18-боб. Универсал контейнерларда юкларни ташиш.

251. Универсал контейнерлар тарага жойлаштирилган донали юклар, уй-рўзғор буюмлари ҳамда тарага жойлаштирилмаган ва қадоқланмаган яроқли юкларни дастлабки қадоқда ёки енгиллаштирилган тарада ташиш учун мўлжалланган контейнер тури ҳисобланади.

Универсал контейнерлар темир йўл транспортига (инфратузилма эгасига, ташувчига), юк жўнатувчиларга (юкни олувчиларга) ёки транспорт компанияларига (хусусий контейнерлар) тегишли бўлиши мумкин.

Универсал контейнерларда тез бузилувчан ва хавфли юкларни ташилиши мумкин ҳамда уларни ташиш мазкур Қоидаларнинг 19 , 22-боби ва Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидаларида белгиланган тартибда амалга оширилади.

Хусусий бўш контейнерларни ташиш ўрнатилган тарифлар асосида барча тўловлар ундирилган ва ташиш ҳужжатларининг тўлиқ тўплами расмийлаштирилган ҳолда амалга оширилади.

252. Суюқ юклар универсал контейнерларда синмайдиган тарада (бочкалар, бидонлар, канистрлар ва пластик идишлар) ташилиши мумкин.

Сиғими бир литрдан ортиқ бўлмаган шиша тарада ташиладиган суюқ юклар картон қутилар ва бошқа қадоқларга жойлаштирилиши керак.

253. Юкларни универсал контейнерларга ортиш ва улардан тушириш юк жўнатувчилар ва юкни олувчилар томонидан амалга оширилади.

Темир йўл станцияларининг умумий фойдаланишдаги жойларида универсал контейнерларни вагонлар ва юк автотранспорт воситаларига юклаш ҳамда вагонлар ва юк автотранспорт воситаларидан тушириш темир йўл транспорти (ташувчи), шунингдек бошқа юридик шахслар томонидан амалга оширилади. Умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда бу операциялар юк жўнатувчилар ва юкни олувчилар томонидан амалга оширилади.

254. Универсал контейнерлардаги юклар Тариф қўлланмасига мувофиқ контейнер операцияларини бажариш учун очиқ бўлган темир йўл станциялари ўртасида ташилади.

255. Ҳар бир юкланган универсал контейнер учун юк жўнатувчи алоҳида юкхатини тузиши керак.

256. Темир йўл транспорти (ташувчи) ортиш учун соз ҳолатда бўлган, юк қолдиқлари ва чиқиндиларидан тозаланган, тақдим этилган юкни ташиш учун яроқли универсал контейнерларни қўйиб бериши шарт.

Тақдим этилган юкни ташиш учун универсал контейнерларнинг тижорат жиҳатидан яроқлилиги юк жўнатувчи томонидан белгиланади.

Юк жўнатувчи носоз универсал контейнерга юкни ортишдан бош тортиши мумкин.

257. Юкланган универсал контейнерлар темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан ташқи кўрик амалга оширилган ҳолда юк жўнатувчиларнинг аниқлаган оғирлиги ва юк жўнатувчиларнинг пломбалари билан қабул қилинади.

258. Универсал контейнерларга юкни ортишда юк жўнатувчи юкнинг спецификацияси ёки ҳисобварақ-фактурасини ҳар бир контейнер ичига жойлаштириши ва унда юк ортилган жойлар сони, ҳар бир жойдаги предметлар рўйхати, нархи ҳамда ҳар бир предметнинг вазнини кўрсатиши шарт.

Спецификация ва ҳисобварақ-фактура юк жўнатувчининг имзоси билан тасдиқланади.

259. Уй-рўзғор буюмлари универсал контейнерда ташиш учун тақдим этилганда, юк жўнатувчи универсал контейнерга жойлаштирилган барча буюмларнинг рўйхатини ҳар бир предмет учун эълон қилинган нархни ва юкнинг умумий эълон қилинган қийматини кўрсатган ҳолда юкхатига илова қилиши шарт.

Уй-рўзғор буюмларининг рўйхати темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан ўрнатилган шаклда ҳар бир универсал контейнер учун уч нусхада тузилади ва темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими имзолари, шунингдек жўнатиш темир йўл станциясининг календарь штемпели билан тасдиқланади.

Уй-рўзғор буюмларининг рўйхати универсал контейнерга жойлаштирилган буюмлар билан солиштирилганидан сўнг ушбу рўйхатнинг бир нусхаси универсал контейнерга жойлаштирилади, иккинчиси юк жўнатувчига берилади, учинчиси эса жўнатувчи темир йўл станцияси йиғмажилдларида қолади. Универсал контейнер юк жўнатувчи иштирокида темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан пломбаланади.

260. Юкларни универсал контейнерга жойлаштиришда универсал контейнер полига тушувчи оғирлик ва унинг деворларига тушувчи босим тенг тақсимланган бўлиши керак.

Универсал контейнер эшиклари осон ёпилиши ва очилиши керак ҳамда юкни жойлаштиришда юк ва универсал контейнер девори орасида 3 дан 5 см гача бўш жой қолдирилиши керак. Юкни универсал контейнер эшигига тақаб жойлаштириш тақиқланади. Юкларни ёки уларни маҳкамлаш мосламаларини михлар ва скобалар билан универсал контейнернинг деворлари, поли ва томига қоқиш тақиқланади.

Универсал контейнер ичига жойлаштирилган предметларнинг бузилиши ва синиши ҳамда универсал контейнернинг ўзи шикастланиши ва бузилиши учун барча жавобгарлик юк жўнатувчи зиммасига юклатилади, агар бу ҳолат универсал контейнерларга жойлаштирилган предметларнинг силжиши натижасида содир бўлган бўлса.

Универсал контейнер темир йўл транспорти (ташувчи) ҳудуди, шунингдек бошқа юридик шахслар ҳудудидан олиб чиқилган вақтдан қайтарилгунига қадар, универсал контейнер ташқи ва ички томонининг бут сақланганлиги учун жавобгарлик юк жўнатувчилар ва юкни олувчилар зиммасига юклатилади.

261. Универсал контейнер юк жўнатувчи томонидан юкни кўтариш қобилияти доирасида сиғими тўлгунча ва универсал контейнер ичидаги юклар силжиши эҳтимолини истисно этадиган зичликда юкланиши керак.

262. Юк жўнатувчига (юкни олувчига) ҳужжатларни расмийлаштириш, универсал контейнерни ўз воситалари билан олиб кириш (олиб чиқиш), юкни ортиш (тушириш) ва универсал контейнерни темир йўл транспортига (инфратузилма эгасига, ташувчига) қайтариш учун юкни олувчининг (юк жўнатувчининг) юк келганлиги ёки юклаш учун бўш контейнер берилганлиги тўғрисидаги хабарнома юборилган пайтдан бошлаб 12 соат вақт берилади.

Ўрнатилган вақт меъёрлари юкни олувчиларга (юк жўнатувчиларга) эълон қилиниши керак.

Универсал контейнерларни марказлашган ҳолда олиб кириш ва юкни автотранспорт воситаларида олиб чиқишда транспорт-экспедиторлик хизматларини амалга оширувчи ташкилотлар учун кўрсатилган операцияларнинг вақт меъёрлари автотранспорт ташкилоти ва темир йўл (инфратузилма эгаси, ташувчиси) ўртасида тузилган шартномалар асосида ўрнатилиб, ҳар бир контейнер учун 12 соатдан ошмаслиги керак. Бунда, универсал контейнерларни олиб кириш ва олиб чиқиш ҳужжатлари темир йўл транспорти (инфратузилма эгаси, ташувчиси) томонидан тақдим этилган вақт хабарнома бериш вақти деб ҳисобланади.

Темир йўл транспортига (инфратузилма эгаси, ташувчига) тегишли бўлмаган универсал контейнерга юкланган юкни темир йўл транспорти (ташувчи) юкни олувчига топширгандан сўнг ушбу универсал контейнер бўш ҳолида қайтарилиши учун жавобгарликни ўз зиммасига олмайди.

263. Умумий фойдаланишда бўлмаган рельсолди контейнер майдончаларида универсал контейнерлар туриш вақтининг меъёри темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаларида ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаларида назарда тутилиб, универсал контейнерларни вагонларда қўйиб бериш вақтидан эътиборан 12 соатдан ошмаслиги керак.

264. Ўрнатилган меъёрлардан ортиқ вақт давомида универсал контейнер ушланиб қолганда, юк жўнатувчи ва юкни олувчи ташкилотлар ҳамда транспорт-экспедиторлик хизматларини кўрсатувчи автотранспорт ташкилотлари юк жўнатувчи (юкни олувчи) ёки темир йўл транспорти (ташувчи) билан тузилган шартномалар бўйича Темир йўл уставига мувофиқ жавобгар бўлади.

Умумий фойдаланишда бўлмаган контейнер майдончаларига универсал контейнерларни қўйиб беришда юк жўнатувчилар ва юкни олувчилар универсал контейнерлар қўйиб берилган вагонларнинг туриб қолиши учун ҳам Темир йўл уставига мувофиқ жавобгар бўлади.

Юкларни (шу жумладан уй-рўзғор буюмлари ва жисмоний шахсларга тегишли бўлган юклар) сақлаш учун тўловлар шартнома бўйича ундирилади.

265. Юк ортиш-тушириш операцияларини амалга ошириш учун олиб кирилган универсал контейнерларнинг умумий фойдаланишда бўлмаган контейнер майдончаларида, юк жўнатувчи ёки юкни олувчиларнинг омборларида, шунингдек транспорт-экспедиторлик хизматларини бажарувчи автотранспорт ташкилотларида туриш вақти вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш қайдномалари ёки мазкур Қоидаларнинг 29 , 30 ва 31-иловаларида белгиланган шаклдаги нарядлар бўйича ҳисобга олинади.

266. Юк жўнатувчининг шикастланмаган пломбалари билан соз ҳолатдаги универсал контейнерда етказилган юклар оғирлиги, юк жойларининг ҳолати ва сони текширилмасдан темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юкни олувчига топширилади.

Етказиш манзилидаги темир йўл станциясига юк носоз контейнерда, шунингдек пломбаларсиз, носоз пломбалар ёки йўналиш давомидаги темир йўл станцияси пломбаси билан келган тақдирда, темир йўл транспорти (ташувчи) контейнерни очиши, юкнинг оғирлиги, ҳолати, юк жойлари сонини текшириши ҳамда тижорат далолатномаси ёки умумий шаклдаги далолатномани тузиши шарт. Юк текширилгандан сўнг темир йўл (инфратузилма эгаси, ташувчиси) универсал контейнерни ўз пломбаси билан пломбалайди.

267. Юк туширилганидан сўнг универсал контейнерларни тозалаш юкни олувчи томонидан амалга оширилади.

268. Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида универсал контейнерларни ташиш СМГСнинг техник шартларида келтирилган схемаларга мувофиқ ҳамда ҳаракатланиш маршрути бўйича сараланган ҳолда амалга оширилади.

Маршрутда уч тоннали универсал контейнерларнинг ҳар бир жуфти битта беш тоннали универсал контейнерга алмаштирилиши мумкин. Бунда, юк ортилган универсал контейнерли маршрутда бўш контейнерларни юклашга рухсат этилади.

269. Темир йўл транспортининг (ташувчининг) бўш контейнерларни ташиш, улар ички қатновда ҳаракатланганда, тариф тўловисиз тўлиқ ташиш ҳужжатлари асосида амалга оширилади.

270. Йўл давомида универсал контейнерларнинг силжишини олдини олиш учун улар чиқинди, ифлослик, муз ва қордан тозаланган платформаларга, қишда эса 1 — 2 mm қалинликдаги тоза қуруқ қум сепилган полга юкланиши керак. Бунда, платформаларга ортишдан аввал универсал контейнерларнинг таянч юзалари (туби) ифлослик, муз ва қордан яхшилаб тозаланади.

Умумий фойдаланишда бўлмаган рельсолди майдончаларида платформа ва универсал контейнерларни тозалаш юк жўнатувчилар томонидан амалга оширилади.

271. Темир йўл транспорти (ташувчи) билан келишув бўйича омборларда юк ортиш-тушириш механизмлари, универсал контейнерлар учун қаттиқ қопламали майдонлар, автотранспорт воситалари учун кириш йўллари ва зарур хизмат хоналари мавжудлиги шарти билан универсал контейнерларни алмаштириш паркига эга бўлган контейнер пунктлари юк жўнатувчиларнинг (юкни олувчиларнинг) омборларида (шу жумладан рельсолди омборларида) муайян муддатга очилиши мумкин.

272. Универсал контейнерларни ташиш учун очиқ бўлмаган темир йўл станцияларида юкларни ортиш ёки тушириш универсал контейнерлар темир йўл платформаларидан туширилмаган ҳолда амалга оширилади.

Ушбу темир йўл станцияларида универсал контейнерли платформаларни жойлаштиришда автотранспорт воситалари учун кириш йўлларига эга бўлган ортиш-тушириш темир йўл йўлларидан фойдаланиш мумкин.

Эшиклари ташқарига қаратилган универсал контейнерли платформалар фақат битта темир йўл станциясига ва битта ёки бир нечта юкни олувчилар манзилига юборилиши учун шакллантирилиши мумкин.

273. Эшиклари ташқарига қаратилган универсал контейнерларга юкларни ортиш ва тушириш ишлари юк жўнатувчилар ва юкни олувчилар томонидан амалга оширилади.

Ҳар бир юкни олувчига унинг номига келган барча универсал контейнерлардан юкни тушириш ва ортиш учун юкни олувчига юк келганлиги тўғрисида хабарнома юборилган вақтдан бошлаб 4 соат вақт берилади. Универсал контейнерларга юк ортиш вақти учун ҳам 4 соат вақт берилади.

274. Темир йўл станциясининг контейнерлар майдонидан юк ортилган универсал контейнерларни олиб чиқиш ва уларни юк автотранспорт воситаларида юкни олувчининг омборига юк тушириш учун етказиш ёки юк жўнатувчининг омборидан юк ортилган контейнерларни темир йўл станциясининг контейнерлар майдонига автотранспорт ташкилотлари иштирокида белгиланган манзилга жўнатиш учун етказиш темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими томонидан ёзиб бериладиган мазкур Қоидаларнинг 29 ва 30-иловаларидаги нарядлар бўйича амалга оширилади.

Ушбу нарядлар бўйича универсал контейнерларни олиб чиқиш ва олиб кириш темир йўл транспорти (ташувчи) транспорт-экспедиторлик хизматларини кўрсатиш учун шартнома тузган автотранспорт ташкилотлари томонидан амалга оширилади.

275. Юкни олувчига юк ортилган контейнерни етказиб бериш ҳақидаги мазкур Қоидаларнинг 29-иловасига мувофиқ шаклдаги наряд тўрт нусхада тузилади, биринчи, иккинчи ва учинчи нусхалар — нарядлар, тўртинчи нусха — наряд корешоги. Наряд рақами остида юк туширишларнинг ҳисоби юритилувчи темир йўл транспорти (ташувчи) раҳбари томонидан белгиланган шаклдаги алоҳида китоб бўйича тартиб рақам кўрсатилади.

Наряднинг барча нусхалари экспедиторга ёки юк автотранспорт воситаси ҳайдовчисига (ҳайдовчи-экспедитор) берилади, корешок эса темир йўл транспортида (ташувчида) қолади.

Экспедитор юк автотранспорт воситаси ҳайдовчиси (ҳайдовчи-экспедитор) юкланган контейнерни юкни олувчига етказиб бериш учун юкхати билан қабул қилиб олганлиги тўғрисида корешокка имзо қўяди. Темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими наряд ва юкхати тақдим этилганда, экспедиторга, автотранспорт воситаси ҳайдовчисига (ҳайдовчи-экспедитор) универсал контейнерни топширади.

Номига универсал контейнер келган юкни олувчи учта наряднинг орқа томонидаги тегишли графаларга ўзининг фамилияси, исми, отасининг исми, лавозими, юк автотранспорт воситасининг келган вақти (соат, дақиқалар) ва универсал контейнердан юк туширилгандан сўнг жўнаб кетган вақти, санани (йил, кун, ой) ва ташкилотнинг штемпели билан тасдиқланувчи имзосини қўяди.

Экспедитор, юк автотранспорт воситасининг ҳайдовчиси (ҳайдовчи-экспедитор) расмийлаштирилган наряднинг иккинчи нусхасини товар идорасига (кассага) қайтаради, наряднинг биринчи нусхаси ва наряд дубликатини автотранспорт ташкилотига топширади.

Бунда, нарядлар тегишли йўл варақларига мувофиқлаштирилади ва транспорт ишлари ҳисобини юритиш ва ҳайдовчининг ойлик маошини ҳисоблаш учун асос бўлади, нарядларнинг дубликатлари эса автотранспорт ташкилотининг ҳисоблари билан бирга темир йўл транспортига (ташувчига) тақдим этилади.

276. Юкланган универсал контейнерни юк жўнатувчидан темир йўл транспортининг (ташувчининг) универсал контейнер ташувлари билан шуғулланувчи корхонаси контейнер майдончасига етказиб бериш ҳақидаги мазкур Қоидаларнинг 30-иловасига мувофиқ шаклдаги наряд тўрт нусхада тузилади, биринчи нусхаси — наряд, иккинчиси — наряд дубликати, учинчиси — наряд дубликати нусхаси ва тўртинчиси — наряд корешоги. Наряд рақами остига, юкларни жўнатиш учун қабул қилишнинг белгиланган шаклдаги алоҳида китоби бўйича тартиб рақам кўрсатилади.

Наряд, наряд дубликати ва дубликат нусхаси экспедиторга, юк автотранспорт воситаси ҳайдовчисига (ҳайдовчи-экспедиторга) топширилади, корешок эса товар идорасида (кассада) қолади. Экспедитор, юк автотранспорт воситаси ҳайдовчиси (ҳайдовчи-экспедитор) наряднинг биринчи учта нусхасини ва юк ортилган универсал контейнерни белгиланган манзил бўйича ташиш учун виза қўйилган юкхатини олганлиги тўғрисида корешокка имзо қўяди.

277. Юк эгалари билан тузилган шартномалар асосида транспорт-экспедиторлик хизматларини кўрсатишни амалга оширувчи автотранспорт ташкилоти ёки юк эгалари кучи ва воситалари билан темир йўл станцияларига универсал контейнерларни олиб кириш ва олиб чиқиш мазкур Қоидаларнинг 31-иловасига мувофиқ шаклдаги нарядлар асосида амалга оширилади.

Юк ортиш ёки тушириш учун универсал контейнерларни олиб киришга наряд уч нусхада ёзилади.

Наряд рақами остида юкларни қабул қилиш ва топшириш ҳисоби юритилувчи белгиланган шаклдаги алоҳида китоб бўйича тартиб рақам кўрсатилади.

Наряднинг иккита нусхаси контейнер билан бирга юк эгасига ёки автотранспорт ташкилоти экспедиторига топширилади, наряднинг бир нусхаси эса темир йўл транспортида (ташувчида) қолади.

Юк ортишда ёки бўш контейнерни топширишда, бўш ёки юк ортилган контейнерни қайтаришда темир йўл транспортининг (ташувчисининг) ваколатли ходими наряднинг тегишли графаларида контейнерни топшириш ҳамда қайтариш санаси ва вақтини кўрсатади. Кўрсатилган белгилар темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими ва юк эгасининг (экспедиторнинг) имзоси билан тасдиқланади.

19-боб. Юк жўнатувчилар ва юкни олувчиларнинг ихтисослаштирилган контейнерларида юкларни ташиш

278. Ихтисослаштирилган контейнерлар юк жўнатувчилар ва юкни олувчиларга тегишли бўлиб, транспортда ташиш чоғида алоҳида шарт-шароитларга риоя этилишини талаб этувчи муайян турдаги юкларни темир йўлда ташиш учун мўлжалланган бўлади.

279. Ихтисослаштирилган контейнерларда қуйидаги тегишли белгилар ва ёзувлар акс эттирилади:

1) контейнер тегишли бўлган ташкилотнинг шартли (қисқартирилган) номи;

2) контейнернинг рақами;

3) килограммларда тара оғирлиги, нетто оғирлиги (юк кўтариши) ва брутто оғирлиги;

4) контейнернинг ички ҳажми (кубометрда);

5) ишлаб чиқарилган жойи, йили ва ойи;

6) охирги капитал таъмирлаш жойи, йили ва ойи.

280. Ихтисослаштирилган контейнерларни ҳаракатдаги темир йўл таркибига ортиш ва тушириш умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда амалга оширилади.

281. Ихтисослаштирилган контейнерларни платформаларда ёки ярим очиқ вагонларда ташиш комплектларда СМГСнинг техник шартларига мувофиқ ихтисослаштирилган контейнернинг ҳар бир тури учун юк жўнатувчи томонидан ишлаб чиқиладиган ва тасдиқланадиган юкларни ортиш ва маҳкамлашнинг маҳаллий техник шартларида кўзда тутилган схемалар бўйича жойлаштириш йўли билан амалга оширилади.

282. Ҳар бир ихтисослаштирилган контейнер учун юк жўнатувчи битта юкхати тузади. Бўш контейнерни ташишда юкхатининг «Юкнинг номи» графасида «ихтисослаштирилган бўш контейнер», «Юкнинг юк жўнатувчи томонидан белгиланган оғирлиги, килограмм» графасида эса трафаретга кўра контейнер тарасининг оғирлиги кўрсатилади.

283. Ихтисослаштирилган контейнерлар пломбаланган ёпиқ вагонларда ташилганда, ушбу контейнерлар юк жўнатувчилар томонидан пломбаланади.

284. Юкларни ихтисослаштирилган контейнерларда ташиш учун қабул қилиш юк жўнатувчиларнинг оғирлиги ва пломбаси билан ташқи томондан кўрикдан ўтказиш асосида темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан амалга оширилади. Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ихтисослаштирилган контейнерларни ортиш (жойлаштириш) ва маҳкамлашнинг тўғрилиги СМГСнинг техник шартларига мувофиқ темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан текширилади.

285. Етказиш манзилидаги темир йўл станцияларига юк жўнатувчининг шикастланмаган пломбалари билан соз ҳолатдаги ихтисослаштирилган контейнерларда ёки юкнинг йўқолиши кузатилмаётган пломбаланмаган контейнерларда келган юклар оғирлиги, ҳолати ва юк жойларининг сони текширилмаган ҳолда контейнерлар ва пломбаларни ташқи кўрикдан ўтказиш йўли билан юкни олувчига топширилади.

286. Конструкция ва параметрлари бўйича темир йўл транспортининг (ташувчининг) универсал контейнерлари конструкцияси ва параметрлари билан мос келадиган ихтисослаштирилган контейнерларни универсал контейнерлар билан биргаликда (темир йўл транспорти ва ташувчи билан келишган ҳолда) ташилиши мумкин. Бунда, ихтисослаштирилган контейнерлар умумий фойдаланишдаги контейнерлар майдонларида ортилиши ва туширилиши лозим.

Контейнерларни қабул қилиш ва топшириш, уларни умумий фойдаланишдаги жойларда платформаларга ёки ярим очиқ вагонларга ортиш ва тушириш, шунингдек ортиш-тушириш операциялари учун тўловларни ундириш универсал контейнерлар учун белгиланган тартибда ва миқдорларда темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан амалга оширилади.

Темир йўл транспортининг (ташувчининг) универсал контейнерлари билан биргаликда ташилаётган ҳаракатдаги темир йўл таркибидаги ихтисослаштирилган контейнер алоҳида юкхати асосида ташишга қабул қилинади. Юкхатини расмийлаштиришда бланка юқори қисмида «Ихтисослаштирилган контейнер» ёзуви акс эттирилади ёки штемпель қўйилади.

287. Техник ёки тижорат носозликларига эга бўлган ихтисослаштирилган контейнерларга юкларни ортишга рухсат берилмайди.

Ихтисослаштирилган контейнерлар контейнерлар эгалари томонидан таъмирланади.

288. Ихтисослаштирилган контейнерларда хавфли юкларни ташишда юк жўнатувчи контейнер деворларига (ташқи томонидан) тегишли белгиларни ёпиштириши, юкхатларида эса юкнинг хавфлилиги тўғрисида Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидаларида кўзда тутилган тегишли штемпелларни қўйиши шарт.

289. Ихтисослаштирилган бўш контейнерларни эгаларига (юк жўнатувчи ёки юкни олувчиларга) қайтариш тартиби ва муддатлари ҳамда улар ўз вақтида қайтарилмаганлиги ва шикастланиши учун жавобгарлик ихтисослаштирилган контейнер эгалари ва юк жўнатувчилар ёки юкни олувчилар ўртасида тузиладиган шартномалар асосида ўрнатилади.

Ташишга қабул қилинган юк ортилган ёки бўш ихтисослаштирилган контейнерлар темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан мазкур Қоидаларнинг 26-бобида белгиланган муддатларда юкни олувчига етказилади.

290. Юк кўтариш қобилияти 1,5 тоннадан ортиқ бўлмаган ихтисослаштирилган контейнерлар умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда вагонларга тўлиқ комплектлар билан ортилганда, улар ёпиқ вагонларда ташилиши мумкин. Юкли ихтисослаштирилган контейнерлар ортилган ёпиқ вагонлар юк жўнатувчининг пломбалари билан пломбаланади ҳамда контейнерлар пломбаланмаслиги мумкин.

20-боб. Транспорт пакетларида юкларни ташиш

291. Ўлчамлари ва хусусиятларига кўра транспорт пакетларига жойлаштирилиши мумкин бўлган юклар юк жўнатувчи томонидан вагон ва контейнерларда ташиш учун пакетланган кўринишда тақдим этилиши шарт.

Транспорт пакети ташиш ва сақлаш жараёнида тара ёки тарасиз, поддонларда ёки уларсиз, универсал ёки махсус, бир марталик ёки кўп марталик пакетлаш воситалари ёрдамида ўзаро маҳкамланган алоҳида жойларда шакллантирилувчи:

1) вилкали юклагичлар, кранлар ва юк кўтариш-транспорт машиналари ёрдамида юк ортишнинг (тушириш) механизациялашган имконияти;

2) транспорт пакетларининг бутлиги;

3) юкларнинг бутлиги;

4) транспортда, омборда ва юк ортиш-тушириш ишларини бажарувчи ишчиларнинг хавфсизлиги;

5) ёпиқ вагон ва контейнерларнинг юк кўтариш (сиғими) имкониятидан тўлиқ фойдаланиш, очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташишда эса юклаш габаритидан тўлиқ фойдаланиш;

6) поездлар ҳаракати хавфсизлигини таъминловчи йириклаштирилган юк жойи ҳисобланади.

292. Юкларни транспорт пакетларига маҳкамлаш воситалари юк жўнатувчининг назорат белгиларига эга бўлиши ҳамда маҳкамлаш воситалари ва назорат белгиларини бузмаган ҳолда айрим юк жойларини пакетдан чиқариб олиш имкониятини истисно этиши керак. Назорат белгилари бу юк жўнатувчи номи кўрсатилган пломба, қулфга маҳкамланган назорат лентаси, сиқилувчан плёнка ҳисобланади.

Мазкур банднинг биринчи хатбошисида белгиланган талабларга мувофиқ бўлмаган ҳолда шакллантирилган транспорт пакетларида юкларни ташишга тақдим этиш тақиқланади.

293. Юкларни пакетлаш уларни ташишга тақдим қилишдан олдин юк жўнатувчиларнинг кучи ва воситалари билан амалга оширилади. Пакетланган юклар йўл давомида юк жўнатувчиларнинг омборидан темир йўл станциясигача ва темир йўл станциясидан юкни олувчининг омборигача пакет қайта шакллантирилмаган ҳолда транспортда ташилади.

294. Юк жўнатувчи транспорт пакетларини юкнинг бутлигини таъминлайдиган холда шакллантириши шарт. Ҳар бир транспорт пакетига битта юкни олувчининг манзилига етказиладиган фақат турдош юклар бир хил қадоқда ёки қадоқсиз ҳолда жойлаштирилиши мумкин.

Пакетдаги юк жойлари сони транспорт пакетида кўрсатилади.

295. Хавфли ва ўзига хос ҳидли юкларни пакетлаш учун кўп марталик пакетлаш воситаларидан фойдаланиш тақиқланади. Мазкур юклар учун ишлатилган пакетлаш воситалари ташишдан кейин тозаланиб, санитария жиҳатидан ишлов берилгандан ёки зарарсизлантирилгандан сўнг қабул қилинади.

Стандарт кўп марталик поддонларда юк ёки поддонга шикаст етказиши мумкин бўлган михлар, скобалар ёки бошқа воситалар билан юкларни маҳкамлашга йўл қўйилмайди.

296. Юк жўнатувчилар ва юкни олувчилар омборларида ортиладиган ва тушириладиган, ёпиқ ва изотермик вагонларда йўл давомида қайта юкланмасдан ташиладиган транспорт пакетлари вагонда гуруҳли маҳкамлаш воситалари ёрдамида маҳкамланиши мумкин.

297. Ёпиқ вагонларда ташишда 800х1200 mm ўлчамли кўп марталик поддондаги юклардан шакллантирилган транспорт пакети параметрлари 840х1240 mm дан ошмаслиги керак.

Юк жўнатувчи белгиланган талабларга жавоб бермайдиган пакетлаш воситалари қўлланилиши натижасида юзага келган оқибатлар учун жавобгар бўлади.

298. Ёпиқ ва изотермик вагонлар ҳамда контейнерларда ташишга тақдим этилаётган транспорт пакетининг оғирлиги (юкнинг пакетлаш воситалари билан биргаликдаги оғирлиги) бир тоннадан ортиқ бўлмаслиги керак. Очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташишга тақдим этилаётган транспорт пакетининг оғирлиги:

1) темир йўл станцияларининг умумий фойдаланишдаги жойларида туширишда — темир йўл станцияларида мавжуд бўлган ортиш-тушириш механизмларининг юк кўтариш имкониятидан;

2) умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда туширишда — юкни олувчи билан келишилган оғирликдан ортиқ бўлмаслиги лозим.

Транспорт пакетининг оғирлиги у ташишга тақдим этилишидан аввал ҳар бир пакетда брутто ва нетто оғирлиги кўрсатилган ҳолда белгиланади.

Умумий фойдаланишдаги жойларда ортиш-тушириш механизмларини қўллаган ҳолда юкларни ортиш-тушириш учун юк кўтариш қобилияти кўрсатилган темир йўл станцияларининг рўйхати Тариф қўлланмасида белгиланади.

299. Транспорт пакетларида мазкур Қоидаларнинг 5-боби талабларига риоя этган ҳолда маркировка акс эттирилиши лозим. Пакетдаги юк жойларининг сонини юк жўнатувчи аниқлайди ва кўрсатади.

300. Транспорт пакетларини вагонга ва контейнерга жойлаштириш ва маҳкамлаш СМГСнинг техник шартларига ва мазкур Қоидаларга мувофиқ амалга оширилади. Бунда, транспорт пакетлари ёпиқ ва изотермик вагонларнинг эшиклари ўртасида ҳар қайси эшикдан механизациялаштирилган усулда тушириш таъминланадиган ҳолда жойлаштирилиши керак.

Маҳаллий техник шартларга кўра алоҳида транспорт пакетлари учун очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида жойлаштириш ва маҳкамлаш усуллари кўзда тутилмаган бўлса, юк жўнатувчи кўрсатилган усулни ишлаб чиқиши ва тасдиқлаш учун темир йўл транспортига (ташувчига) тақдим этиши шарт.

301. Юк жўнатувчи ташиш ҳужжатларини тўлдиришда юкхати, йўл қайдномаси, йўл қайдномасининг корешоги ва юкни қабул қилиш квитанциясининг тегишли графаларида қуйидагиларни кўрсатади:

1) «Жойлар сони» графасида: суратда — транспорт пакетлари сони, махражда — транспорт пакетларидаги юк жойларининг умумий сони (жойларни ҳисоблаш йўли билан ташишга қабул қилинаётган юклар бўйича);

2) юк номи остида — «пакет» (штемпель билан), пакетлаш воситаларини (поддонлар, строплар) қўллаш йўли билан шакллантирилган транспорт пакетларида юк ташиш чоғида эса вагонга юкланган пакетлаш воситаларининг тури ва сони;

3) «Юк оғирлиги» графасида — юкнинг брутто оғирлиги (пакетлаш воситалари билан бирга);

4) поддонларни қўллаш билан шакллантирилган транспорт пакетларида юкларни майда жўнатмалар билан ташишда юкхатининг «Юк оғирлиги» графасида суратда — транспорт пакетининг брутто оғирлиги, махражда — транспорт пакетининг нетто оғирлиги (транспорт пакетининг оғирлиги поддон оғирлиги ҳисобга олинмасдан);

5) юкхатининг 4-графасида вагонга юкланган пакетлаш воситаларининг тури ва сони.

302. Транспорт пакетларига шакллантирилган юкларни қабул қилиш ва топшириш ҳамда транспорт пакетларидаги юк вазнини аниқлаш мазкур Қоидаларнинг 5 ва 8-бобларига мувофиқ амалга оширилади. Бунда, темир йўл транспорти (ташувчи) умумий фойдаланишдаги жойларда транспорт пакетларидаги юкларни фақат ташқи кўрикдан ўтказиб, транспорт пакетидаги юк миқдорини текширмасдан қабул қилади. Транспорт пакетларидаги юкларни топшириш шу тартибда амалга оширилади.

303. Етказиш манзилидаги темир йўл станциясида темир йўл транспорти (ташувчи) воситалари билан туширилган шикастланган транспорт пакетлари аниқланганда, темир йўл станцияси транспорт пакетининг ичидаги нарсаларини, шикастланган жойларда эса ҳисобварақ-фактуралар бўйича юкнинг сони, оғирлиги ва ҳолатини текшириши шарт. Текширув натижалари далолатнома билан расмийлаштирилади.

304. Юкларни пакетлаш учун қўлланилаётган поддонлар, строплар ва пакетлаш воситалари техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар (техник регламентлар, стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатлар) талабларига мос бўлиши керак.

305. Етказиш манзилидаги темир йўл станциясида поддонлар юкни олувчига юк билан бирга топширилади.

Юкланган ҳолатдаги носоз поддонлар, агар поддонлар носозлиги юкнинг бутлигига, юк ва транспорт операциялари хавфсизлигига таъсир қилмаган бўлса, юкни олувчи томонидан тўсқинликларсиз қабул қилинади.

306. Пакетлаш воситалари вагонли ва майда жўнатмалар билан тақдим этилишига кўра ташиш ҳужжатлари бўйича тариф тўлови амалга оширилган ҳолда ташиш учун қабул қилинади.

307. Пакетлаш воситаларининг техник назорати, таъмири, мустаҳкамлигини синаш ишлари уларнинг эгалари томонидан бажарилади.

21-боб. Музловчи юкларни ташиш

308. Музловчи юкларга тўкилган ва уюлган ҳолда ташиладиган, йилнинг совуқ мавсумида (ҳаво ҳарорати 0 ºC даражадан паст бўлганда) юк зарралари музлаб ўзаро жипслашиб қолиши ҳамда вагон поли ва деворларига музлаб ёпишиб қолиши оқибатида одатдаги сочилувчан хусусиятларини йўқотадиган ва мазкур Қоидаларнинг 32-иловасида кўрсатилган юклар киради.

309. Йилнинг совуқ мавсуми келгунига қадар юк жўнатувчилар ва юкни олувчилар музловчи юкларни ташиш бўйича тегишли тайёргарликларни кўриши керак. Тайёргарлик кўриш чоғида музловчи юкларни ортиш пунктларида профилактика воситаларининг зарур захиралари яратилиши, тўкилган ва уюлган ҳолда ташиладиган юкларни ва вагон кузовларини ортиш вақтида профилактика амалга оширилиши учун қурилмалар, шунингдек юк тушириш жойларида музлаб қолган юкларнинг сочилувчанлигини тиклаш учун механизм ва мосламалар таъмирланиши кўзда тутилиши керак.

310. Юк жўнатувчи юкларни йилнинг совуқ мавсумида вагонларга ортишда тегишли профилактика воситаларини қўллаган ҳолда юкнинг музлаб бир бирига ёпишиб қолишини ҳамда вагон поли ва деворларига ёпишиб қолишини олдини олиш чораларини кўриши лозим.

Юк музлашига қарши профилактиканинг аниқ воситаларини (аралашмалар, қўшимчалар, моддалар, қопламалар) қўллаш юк жўнатувчи томонидан юкнинг тури, уни тушириш технологияси ва кейинчалик истеъмолчи томонидан ишлатилиши ёки қайта ишлов берилишига қараб амалга оширилади. Бунда, фойдаланиш учун танланган профилактика воситалари табиий атроф муҳитга, ҳаракатланувчи темир йўл таркибига, шунингдек ташилаётган юкнинг сифати ва хусусиятларига салбий таъсир кўрсатмаслиги керак.

Коррозияга сабаб бўлувчи хусусиятларга эга бўлган ҳамда ҳаракатдаги темир йўл таркиби ва темир йўл ҳолатига, шунингдек табиий атроф муҳитга салбий таъсир кўрсатадиган тузлардан (натрий, калий хлорид ва бошқа) фойдаланишга йўл қўйилмайди.

311. Тўкилган ёки уюлган ҳолда ташиладиган юкларни музлаб қолишдан сақлаш бўйича профилактика чоралари йилнинг 1 декабридан 1 мартига қадар амалга оширилади. Ушбу муддат иқлим шароитларидан келиб чиққан ҳолда музловчи юкни олувчиларнинг илтимосига биноан темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан ўзгартирилиши мумкин

Қўлланилган профилактика воситалари етарлича самара бермаган ҳолатларда, юкни олувчи юк тушириш пунктида юкни тушириш имкониятини таъминловчи чораларни (масалан, юкнинг сочилувчанлигини тиклаш) кўриши шарт.

312. Юк жўнатувчи музлаб қоладиган юкларни ташиш учун тақдим этганда, юкхатининг асл нусхасидаги «Юк жўнатувчининг алоҳида маълумотлари ва белгилари» графасида юкнинг намлик фоизи ва музлашнинг олдини олиш бўйича қўлланилган чораларни кўрсатади. Бунда, юк жўнатувчи юкхатининг «Юкнинг номи» графасида «Музлаш хусусиятига эга» штемпелини қўйиши шарт.

Тупроқ, лой, қум, майда тош ва шағал юклашда уларнинг намлиги тўғрисида маълумотларни юкхатида кўрсатиш шарт эмас.

313. Музловчи юкларни профилактика воситаларини қўлламасдан ташиш учун юкни олувчининг розилиги юк жўнатувчида мавжуд бўлса, темир йўл станцияси бундай юкларни ташишга қабул қилади. Бунда, юкхатининг «Юк жўнатувчининг аризаси ва белгилари» графасида «Юкни олувчи розилиги билан — профилактикасиз» ёзуви қайд этилади.

314. Юк жўнатувчи томонидан юк ортишда музлашнинг олдини олиш бўйича кўрилган профилактик чоралар ёки юкни олувчининг профилактика воситаларини қўлламаган ҳолда юкни ташиш учун розилиги ҳақида юкхатида кўрсатилмаган бўлса, шунингдек юкдан вагон тормоз қисмларининг музлашига олиб келадиган миқдорда намлик ажраладиган ҳолларда темир йўл транспорти музловчи юкларни ташишга қабул қилишни рад этиши мумкин.

315. Юк музлаган ҳолатда етиб келган тақдирда, темир йўл станциясининг ваколатли ходими юкни олувчининг иштирокида умумий шаклда далолатнома тузади. Далолатномада юк музлаган ҳолда келганлиги факти тасдиқланади, юкни олувчи томонидан вагонлардан юкни тушириш учун қўрилган чоралар ва юкни тушириш учун сарфланган вақт кўрсатилади.

Музлаган юк темир йўл транспорти (ташувчи) айби билан кечикиб етказилганда юкни олувчига бундай юкни тушириш учун қўшимча вақт берилади. Қўшимча вақт мазкур юкни механизациялашмаган усулда тушириш учун белгиланган муддатнинг бир ярим бараваридан ошмаслиги керак.

22-боб. Тез бузилувчан юкларни ташиш

1-§. Умумий шартлар

316. Ташиш вақтида атмосфера ҳавосининг юқори ёки паст ҳароратлари таъсиридан ҳимоя қилишни, йўл давомида кузатиб бориш ёки махсус хизмат кўрсатишни талаб этадиган юклар тез бузилувчан юклар сарасига киради.

Тез бузилувчан юклар уларга термик ва технологик жиҳатдан ишлов берилишидан ҳамда йил давридан келиб чиққан ҳолда мазкур Қоидаларнинг 34-иловасида белгиланган муддатларда ташилади.

317. Тез бузилувчан юклар изотермик вагонларда (рефрижераторли вагонлар, термос-вагонлар, автоном рефрижераторли вагонлар (АРВ), вагон-цистерналар, вино ва вино маҳсулотларини ташиш учун цистерна-термослар), универсал ёпиқ вагонлар, кузови иситиш мосламалари билан жиҳозланган ёпиқ вагонлар (КРУ), рефрижераторли ва универсал контейнерларда ташилади.

Рефрижератор секциялари ва автоном рефрижераторли вагонлардан (АРВ) биринчи навбатда тез бузилувчан юкларни узоқ масофаларга ташиш учун фойдаланилади.

Вагонларга ортишдан олдин термик жиҳатдан тайёрланган (музлатилган, совутилган, иситилган) тез бузилувчан юкларни ташиш учун термос-вагонлардан фойдаланилади.

Термик жиҳатдан тайёрланмаган тез бузилувчан юкларни ва ўзидан биологик иссиқлик ажратадиган (янги узилган мева-сабзавотлар ва картошка), шунингдек сақланиши 10 суткадан кам бўлган муддатни ташкил этган юкларни термос-вагонларда ташиш тақиқланади.

318. Ташишга тақдим этилаётган тез бузилувчан юклар мазкур Қоидаларнинг 5-бобида белгиланган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

Юклар ёғоч, тахта ва картондан қилинган ёпиқ қутилар, шунингдек лоток-қутилар, бочкалар, қоплар, тўрлар, бидонлар, флягалар, барабанлар, ихтисослашган тираб қўйиладиган поддонларда ташилади. Кўрсатилган тара соз ҳолатда, мустаҳкам, тоза ва оқиб кетиш изларисиз бўлиши, юкни механизациялашган усулда ортиш, тушириш ва тахлаб жойлаштириш имкониятини таъминлаши керак.

Совутилган, бир оз музлатилган ва музлатилган гўштни (сўйилган мол гўштининг бутун қисми, ярими, чорак қисми) қадоқсиз ташишга рухсат берилади.

319. Темир йўл транспорти (ташувчи) юкларнинг тарасини (қадоғини) ушбу турдаги тара (қадоқлар) учун техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар (техник регламентлар, стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатлар) белгиланган талабларга мувофиқлигини текшириш ҳуқуқига эга.

Ташиш учун тақдим этилган юкнинг тарасида (қадоғида) ташқи текшириш пайтида юклар йўқолиши, камомади, транспорт воситалари ва юкнинг шикастланишига (зарар етказилиши) хавф солувчи ва сабаб бўлувчи камчиликлар аниқланганда, темир йўл транспорти (ташувчи) юкларни ташиш учун қабул қилишдан бош тортиши мумкин.

320. Текшириш юкларни ташиш учун тақдим этиш жараёнида амалга оширилади.

Текширишни бевосита сақлаш камераларида (совутгич ва омборларда) ҳамда юкни вагонга ортиш жараёнида амалга ошириш мумкин.

Музлатилган ва совутилган юкларнинг ҳарорати вагонга ортиш вақтида ўлчанади. Бунда, юкнинг товар навлари бўйича мувофиқлиги текширмайди.

Темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юкларни ташиш учун тақдим этишда ва юкни олувчига беришда герметик қадоқдаги юкнинг (банкалар, бутилкалар, бочкалар ва бошқа герметик қадоқлар) сифати текширилмайди.

Алоҳида жойларни очиш ва текширишдан кейин юкни қадоқлаш, шунингдек вагон ва контейнерларни пломбалаш юк жўнатувчи томонидан амалга оширилади.

321. Рефрижераторли секцияларда юкларни ташишда юк жўнатувчи ҳар бир юк вагони учун юкхатини тақдим этиши шарт. Юкхатининг «Махсус белгилар ва штемпеллар учун жой» графасида юк жўнатувчи «Тез бузилувчан» штемпелини қўйиши керак.

322. Юк жўнатувчи томонидан тез бузилувчан юкларни умумий фойдаланишдаги жойларда ортиш учун олиб киришда темир йўл станциясида тегишли анжомлар (экипировка) билан таъминланган ҳаракатдаги темир йўл таркиби мавжуд бўлиши керак.

Йилнинг ёз мавсуми ва ўтиш даврида (апрель, нояьрь) музлатилган ва совутилган юклар, шунингдек қиш мавсумида музлаб қолишига йўл қўйилмайдиган юклар, юклаш жойига ташқи ҳаво ҳарорати таъсиридан ҳимояланган ҳолда авторефрижераторлар ёки кузови иссиқлик изоляцияси билан жиҳозланган юк автотранспорт воситаларида етказилиши керак.

323. Тез бузилувчан юклар юкнинг сифати тўғрисидаги кузатув ҳужжатида ёки маркировкада кўрсатилган яроқлилик муддати ва уларни ташишнинг чекланган муддати етказиб бериш муддатидан кам бўлганда, ташишга қабул қилинмайди.

Сақлаш муддати тугаган ёки ишлаб чиқариш санасидан ортиш ва етказиб бериш муддатигача юкни сақлашнинг умумий давомийлиги белгиланган сақлаш муддатидан ортиқ бўлса ҳам, юк ташиш учун қабул қилинмайди.

324. Ҳолати ва қадоғи техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар (техник регламентлар, стандартлаштиришга доир норматив ҳужжатлар) талабларига жавоб бермайдиган тез бузилувчан юкларни ташиш зарур бўлганда, юклар Темир йўл уставига мувофиқ алоҳида шартлар асосида ташишга қабул қилинади.

325. Юк жўнатувчи юк ташиш усулини танлашда ҳисоб-китоб бўйича етказиб бериш муддатини, юкни транспортда ташиш муддатини ҳамда юкнинг бут сақланиши ва сифати таъминланишини инобатга олган ҳолда йил фасли ва йўл давомида иқлим шароитларини ҳисобга олиши керак.

326. Ҳид чиқармайдиган ва ўзига ҳидни тортмайдиган, ташиш шартлари ва хизмат кўрсатиш усуллари бир хил бўлган турли хилдаги тез бузилувчан юклар битта вагонда (контейнерда) ташилиши мумкин. Бунда, ушбу юкларни етказиб бериш муддати энг кам муддат ҳисобланган юк учун белгиланган ташиш муддатидан ошмаслиги керак.

327. Балиқ ва бошқа юкларнинг ҳиди мавжуд бўлган вагонларга тез бузилувчан юкларни ортиш вагонлар иссиқ сув билан ювилиб, шамоллатилгандан сўнг амалга оширилади.

328. Йилнинг ўтиш даврида (апрель, ноябрь) совуқ тушишидан олдин ёпиқ вагонларда ташиш вақтида хом дудланган колбасалар, қуритилган балиқ, мева ва сабзавотлар, ширдон сувли қаттиқ пишлоқ ва совутилмаган товуқ тухумлари бутун йўл давомида вентиляция ёрдамида узлуксиз шамоллатилади.

Ёпиқ вагонларни вентиляция ёрдамида узлуксиз шамоллатиш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

1) ярим очиқ ҳолатдаги ён томон люклари орқали. Ён томон люкларининг қопқоғи ярим очиқ ҳолатда ёғоч поналар қўйилиб, 4 — 6 mm диаметрли сим билан маҳкамланган бўлиши лозим. Люк қопқоқларини ярим очиқ ҳолатда маҳкамлаш юк жўнатувчилар томонидан ҳамда юк туширилгандан сўнг симларни олиб қўйиш юкни олувчилар томонидан амалга оширилади;

2) люкнинг юқори ва пастки қисмларида ўрама бруслар билан ичкаридан маҳкамланган ҳолда металл панжара ёки тўр билан ички томондан тўсилган ён томонлардаги очиқ люклар орқали.

329. Юк жўнатувчи юкларни ортишда уларни ички ускуналарга зарар етказмасдан вагонга (контейнерга) жойлаштириши ва тахлаши керак. Тара ифлосланмаган ва шикастланмаган бўлиши лозим.

Юк жўнатувчи тез бузилувчан юкларни вагонга ортишда қуйидаги шартларга риоя этиши шарт:

1) вагон деворларида вертикал бруслар ёки гофралар бўлса, тез бузилувчан юклар уларга зич қилиб тахланади, бруслар ва гофралар бўлмаса, вагон четидаги ва бўйлама деворларидан 4 — 5 см масофада жойлаштирилади;

2) музлатилган тез бузилувчан юклар, эритилган ҳайвон ёғлари, тиббиёт ва ошхона мойлари, муз билан жойлаштирилган совутилган балиқ, балиқ увилдириғи, турли хил тузланган балиқ, совуқ ҳолда дудланган балиқ, музлатилган иссиқ ҳолда дудланган балиқ, сигир ёғи, маргарин, консервалар, винолар, ичимликлар, қиёмлар ва пиво вагоннинг юк кўтариш қобилияти ёки сиғимидан максимал фойдаланган ҳолда қутиларга зич тахланиши лозим.

Ушбу юклар солинган бочкалар тиқини ва қопқоғи тепага қаратилиб, ўлчами ва сиғимидан келиб чиққан ҳолда бир ёки бир нечта қават қилиб вертикал ҳолатда тахланади ёхуд қопқоғи ён томонда бўлса, горизонтал ҳолатда ётқизилади.

Бочкаларни бир нечта қават қилиб ўрнатишда уторлар ва тубларини шикастланишдан сақлаш мақсадида қистирмалар қўлланилади.

200 литрдан ортиқ сиғимга эга бўлган бочкалар қалинлиги камида 2,5 см, кенглиги 15 — 20 см ва бочкаларнинг энг катта диаметрига тенг узунликдаги қистирмаларга жойлаштирилади.

Рефрижераторли вагонлар, термос-вагонлар, кузови иситиш мосламалари билан жиҳозланган ёпиқ вагонлар (КРУ), шунингдек универсал ва рефрижераторли контейнерларга бочкаларни юклашда вагонлар полидаги панжаралар ва контейнерлар полига тахта ёки тўсиқлар ётқизилади.

Сиғими 400 литрдан ортиқ бўлган бочкаларни рефрижераторли вагонлар, термос-вагонлар, кузови иситиш мосламалари билан жиҳозланган ёпиқ вагонлар (КРУ), сиғими 100 литрдан ортиқ бўлган бочкаларни — универсал ва рефрижераторли контейнерларга юклашга йўл қўйилмайди.

Ортишда ҳар бир қават ва қаторга бир хил ўлчамдаги бочкалар жойлаштирилиши керак. Вагон ёки контейнернинг тўлиқ сиғими учун бир хил ўлчамдаги бочкалар етарли бўлмаса, бир хиллик принципига қаторларга нисбатан риоя қилиш керак, бунда оғирроқ бочкалар биринчи қаторга жойлаштирилади.

Йилнинг қиш мавсумида ёпиқ вагонларда ташиш вақтида бочкалар сиғими 10 — 15% га тўлдирилмаслиги керак, бу тўғрисида юк жўнатувчи юкхатининг «Юк жўнатувчининг аризаси ва белгилари» графасига белгилаб қўяди;

3) мева ва сабзавотлар солинган қутилар изотермик ва ёпиқ вагонларда қуйидаги усуллардан бирида тахланади:

биринчи усул — қутилар орасида 4 — 5 см бўш жой қолдирилган ҳолда уларни вертикал жойлаштириш. Ҳар бир-икки қатор орасида қути бошчаларига 2х3 см кесимга эга ингичка тахталар (рейкалар) қўйилиб, уларнинг учлари вагоннинг бўйлама деворига тиралиши керак. Юқоридаги икки қаторда қутилар ингичка тахталарга (рейкаларга) ўрнатилиши лозим;

иккинчи усул — кесишган ҳолда тахлаш. Қутилар биринчи қаторда вагон узунасига, иккинчи қаторда эса вагоннинг энига жойлаштирилиб, қутилар қаторлари ўртасида 4 — 5 см бўш жой қолдирилади. Қутилар тўғри жойлаштирилганда, улар бир-бирини ўзаро ёпиб туради. Тоқ қаторлардаги қутилар орасида вагон узунаси бўйлаб тўғри каналлар, жуфт қаторлар қутилари орасида эса вагон эни бўйлаб каналлар ҳосил бўлади. Қутилар узунлиги вагон энига тенг бўлмаганда, битта қути узунлигидан кичикроқ бўлган бўш жой қутилар ўртасида бир хил тақсимланади;

учинчи усул — эртапишар карам учун қутилар орасига ингичка тахталар (рейкалар) жойлаштирмасдан ва бўш жой қолдирмасдан вертикал ҳолда тахлаш;

4) қути-лотоклар бир-бирига ва вагоннинг бўйлама деворларига зич ўрнатилиб, уларнинг барча графалари (каллаги) юқори қатордаги қутиларнинг пазларига аниқ кириши лозим.

Юқори қаторда ёнма-ён тахланган қутиларнинг графалари ўзаро сим ёки каноп ип билан боғланади.

Вагоннинг бўйлама девори ёнида қути-лоток узунлигига тенг бўш жой қоладиган бўлса, ушбу жойга вагон эни бўйлаб унинг узунаси бўйича қути-лоток жойлаштирилади.

Ушбу бўш жой қути-лотокни жойлаштириш учун етарли бўлмаса, вагоннинг бир гал битта, бир гал бошқа бўйлама девори бўйлаб навбатма-навбат бўш жой қолдирилади.

330. Қутиларга қадоқланган совутилган парранда гўшти, колбасалар, дудланган гўшт маҳсулотлари, қуритилган балиқ, турли хил пишлоқлар ва мазкур Қоидаларнинг 329-банди 2-кичик бандида кўрсатилган тез бузиладиган бошқа юклар (тухумдан ташқари), совутилган ҳолда ташиш чоғида вагонларга вертикал, кесишган ёки шахмат усулида жойлаштирилади. Тухумли қутилар вагонларга вертикал усулда тахланади.

Қутилар силжиб кетишининг олдини олиш мақсадида юқори қаторларда уларни поғонасимон тахлашга йўл қўйилмайди.

Кули, қоплар, тўрва халталарга қадоқланган кечпишар картошка, пиёз, сабзи, лавлаги ва бошқа сабзавотлар куз мавсумида вагонга зич тахланади.

Ушбу юкларни совутиб, иситиб ёки узлуксиз ҳолда шамоллатиб ташиш чоғида, кули ва қоплар, ўлчами ва сиғимига қараб, вагонда тик ҳолатда бир нечта қатор қилиб, аммо баландлиги 1,6 метрдан ортиқ бўлмаган тарзда тахланади.

Ёпиқ тахта қутилардаги эртапишар карам рефрижераторли вагонларга вертикал усулда қутилар орасига ингичка тахталар (рейкалар) қўйилмасдан ва бўш жой қолдирмасдан тахланади.

331. Рефрижераторли вагонлар ва ёпиқ вагонларда ташиш чоғида данакли мевалар, янги узилган мева ва сабзавотлар солинган қути-лотоклар, шунингдек ёзги олма ва ноклар солинган ёпиқ қутиларни тахлаш баландлиги вагонларда 160 — 180 см дан ошмаслиги зарур.

Бешта вагонли рефрижераторли секцияларда ва автоном рефрижераторли вагонларда эртапишар карам, янги узилган бодринг ва помидорларни ташишда қутиларни тахлаш баландлиги 220 см, ёпиқ вагонларда эртапишар карам учун 180 см ва помидор учун ёпиқ вагонларда 200 — 220 см ни ташкил этиши керак.

Рефрижераторли вагонларда узум солинган полимер ва тахта қутиларни тахлаш 200 — 220 см баландликда амалга оширилади.

Рефрижераторли ва ёпиқ вагонларнинг барча турларига қовун солинган қутили поддонларни ортиш камида икки қатор баландликда, қутиларни эса 180 — 200 см баландликда амалга оширилади.

332. Қоидаларнинг ушбу бобида ортиш баландлиги белгиланмаган тез бузилувчан юклар, вагоннинг юк кўтариш қобилияти ёки сиғимидан тўлиқ фойдаланишни (тара тури ва йил мавсумидан қатъи назар), юкнинг юқори қатори ва вагон шифти ўртасида камида 50 см дан бўш жой қолишини таъминлайдиган баландликда тахланади.

Вагонда поддонлар ва илгакли тўсинлар мавжуд бўлганда, улар ва юк ўртасидаги бўш жой камида 10 см бўлиши лозим.

Зарурат туғилганда, эшик орасидаги бўш жойга бундай юклардан ташкил топган жойларни вагоннинг узунлиги, эни ва диагонали бўйича жойлаштиришга рухсат берилади, юклар эшикка қараб ағдарилиб тушиб кетишининг олдини олиш ҳамда тахнинг мустаҳкамлигини таъминлаш мақсадида эшик ўрнида иккита юқори қатор баландлигида тахталар ўрнатилади.

333. Музлатилиши мумкин бўлмаган мева ва сабзавотлар ҳамда бошқа тез бузилувчан юклар ташқаридаги ҳаво ҳароратига қараб, йилнинг ўтиш даврида изотермик вагонларда совутилмасдан ва иситилмасдан ёки иситилиб ташилади.

Ўтиш даврида (апрель, ноябрь) совуқ тушганда юклар:

юк ортиш пунктида ташқаридаги ҳарорат 0 ºC даражадан паст бўлмаганда ва юк ташиш муддати 4 суткадан ортиқ бўлмаганда, люклари ёпилган ёпиқ вагонларда қўшимча равишда иситилмасдан;

юк ортиш пунктида ташқаридаги ҳарорат минус 7 ºC даражадан паст бўлмаганда ва юк ташиш муддати 7 суткадан ортиқ бўлмаганда, изотермик вагонларда иситилмасдан ташилади.

Юк жўнатувчи юк ортишдан олдин тўкиш (сифон) қувурларини сомон, қиринди ёки қоғоз билан иситиши ҳамда сифон палласини ишчи (ёпиқ) ҳолатга ўрнатиши лозим.

334. Тез бузилувчан юклар иситилган ёпиқ вагонларда ташилиши мумкин.

Юкни ташиш учун вагоннинг жиҳозланиши темир йўл транспорти (ташувчи) билан келишилган ҳолда юк жўнатувчи томонидан амалга оширилади.

Юкларни вагонга жойлаштиришда илиқ ҳавонинг эркин айланиши ҳисобга олиниб, эшик орасидаги жой тиргаклар билан ишонч ҳосил қиладиган тарзда тўсилади.

Юк ва иситиш печи ўртасидаги масофа 1 m дан кам бўлмаслиги, юк тахининг юқори қавати ва вагон шифти ўртасидаги масофа эса 50 см дан кам бўлмаслиги лозим.

Иситиш печи мавжуд бўлган ёпиқ вагонларга йўл давомида юк жўнатувчининг кузатувчилари томонидан хизмат кўрсатилади.

335. Юк келгани ҳақидаги хабарномани олгандан сўнг юкни олувчи муайян сабабларга кўра манзилига келган тез бузиладиган юкни ўрнатилган муддатларда қабул қилолмаса ва бу ҳолат 24 соатдан ортиқ вақт давом этиш эҳтимоли бўлса, юкни олувчи келган вагонларни навбатма-навбат қўйиб бериш тўғрисида темир йўл станциясига буюртма беради.

336. Юкни олувчи талабига кўра темир йўл транспорти (ташувчи) рефрижераторли вагонлар учун белгиланган ҳароратлар журнали билан уни таништириши шарт.

Темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан топширилаётган юклар юкни олувчи омборида текширилмасдан сифат бўйича давлат инспектори, эксперт ёки озиқ-овқат товарларини қабул қилиш ваколати берилган тегишли шахс фикрига кўра қабул қилинган ҳолларда, ҳароратлар журналидан кўчирма талаб этилади, кўрсатилган шахслар бу ҳақда темир йўл станцияси бошлиғига юкни олувчи орқали ёзма равишда хабар беради.

Темир йўл станцияси бошлиғи юкни олувчига темир йўл станцияси штемпели билан тасдиқланган ҳароратлар журналидан кўчирмани тақдим этиши шарт. Бу ҳолда ҳароратлар журналидан кўчирма юкни олувчида сақланиши лозим. Бунда, ҳароратлар журналидан кўчирма темир йўл станциясидан рефрижераторли поездлар ва секциялар жўнатилишидан олдин талаб қилиши мумкин.

337. Тез бузилувчан юкларни термос-вагонларда ташиш учун термик жиҳатдан тайёрлаш юк жўнатувчи томонидан йил мавсумидан келиб чиққан ҳолда амалга оширилади.

Умумий фойдаланишдаги жойларда термос-вагонларга ортиш учун тез бузилувчан юкларни олиб киришга техник ва тижорат жиҳатидан яроқли бўлган вагонлар қўйиб берилиши лозим.

Бунда, тез бузилувчан юкларни етказиб бериш қуйидагича амалга оширилиши керак:

ёз мавсумида — ташқаридаги ҳаво ҳарорати мусбат бўлганда йилнинг ўтиш даврида (апрель, ноябрь) музлатилган ва совутилган юклар етказиш йўли давомида ва термос-вагонларга ортиш жараёнида совутиш қурилмалари ёқилган авторефрижераторларда ташилади;

йилнинг ўтиш даврида (апрель, ноябрь) ва қиш мавсумида — ташқаридаги ҳаво ҳарорати манфий бўлганда музлаши мумкин бўлмаган юклар етказиб бериш йўли давомида иситиш қурилмалари ёқилган авторефрижераторларда ташилади.

338. Тез бузилувчан юкларни ортишда юк жўнатувчи томонидан юкларга ёғингарчилик таъсир этишини ҳамда музлатилган ва яхлатилган юк юзасига конденсат тушишини истисно этиш чоралари кўрилади. Ушбу юкларни ташқаридаги ҳавонинг мусбат ҳароратида ортиш вақтида уларга қуёш нурларининг тўғридан-тўғри тушишини олдини олиш лозим.

Юкларни термос-вагонларига ортиш имкон қадар қисқа муддатларда бевосита автотранспорт воситасидан амалга оширилиши зарур.

339. Термос-вагонга юк ортишда вагоннинг сиғими ва юк кўтариш қобилиятидан тўлиқ фойдаланиш мақсадида юк зич тахланади, бундан вагон сиғимидан ёки юк кўтариш қобилиятидан тўлиқ фойдаланиш имкони бўлмаган ҳолатларда ортиладиган ҳамда ортиш баландлиги бўйича чекловларга эга бўлган юклар мустасно.

Гофрировка қилинган картондан ясалган қутилар, «Тетра Пак», «Тетра Брик Асептик», «Комбиблок» каби асептик қадоқлар ва бошқа асептик қадоқлардаги майонезлар, қайлалар, шарбатлар ва сут 1,6 m дан ортиқ бўлмаган баландликда юкланади, блоклар кўринишида шакллантирилган, полиэтилен бутилкалардаги пиво, минерал ва алкоголсиз ичимликлар 1,8 m дан ортиқ бўлмаган баландликда, гофрировка қилинган картондан ясалган қутиларга тахланган шиша банка ва бутилкалардаги консерва маҳсулотлари, блоклар кўринишида шакллантирилган темир банкаларидаги алкоголсиз ва кучсиз алкоголь ичимликлари 2 m дан ортиқ бўлмаган баландликда тахланади.

340. Гўшт ва гўшт маҳсулотларини ташиш озиқ-овқат хавфсизлигига доир қонунчилик ҳужжатлари ҳамда амалдаги санитария қоидалари, нормалари ва гигиена нормативлари талабларига мувофиқ амалга оширилади.

2-§. Балиқ ва балиқ маҳсулотларини ташиш шартлари

341. Музлатилган балиқ ҳарорати ортиш вақтида қуйидагилардан юқори бўлмаслиги лозим:

минус 8 ºC даражада — қуруқ сунъий ва нам ҳолда музлатишда;

минус 6 ºC даража — табиий музлатишда.

342. Музлатилган балиқ филеси минус 10 ºC даражадан юқори бўлмаган ҳарорат билан ташиш учун тақдим этилиши лозим.

343. Музлатилган балиқ қадоқланган ҳолда ташилиши мумкин. Йилнинг 1 майидан 30 сентябригача бўлган даврда хўжалик матосидан тайёрланган қоплар ва ип газлама қопларга қадоқланган музлаган балиқни изотермик вагонларга юклашга йўл қўйилмайди.

344. Совутилган балиқ ёғочдан ясалган қутиларда ёки қуруқ тара бочкаларда ташилади.

Тара тубига ва балиқнинг ҳар бир қатори орасига майдаланган тоза муз қатлами сепилган бўлиши лозим. Бочка ва қутиларда эриган муз сувининг оқиб кетиши учун тешиклар бўлиши керак.

Совутилган балиқнинг умуртқаолди гўшти қатламидаги ҳарорат минус 1 дан плюс 5 ºC даражагача атрофида бўлиши лозим.

345. Тузланган балиқ ва сельдь ёғочдан ясалган суюқлик қуйиладиган ва қуруқ тара бочкаларга ҳамда ёғочдан ясалган қутиларга жойланади.

Балиқ ва сельдь таркибидаги туз миқдори қуйидагича бўлиши керак:

нимтатир тузланган балиқ учун — 6% дан (сельдь учун 7% дан) 10% гача;

ўртача тузланган балиқ учун — 11% дан 14% гача;

кўп тузланган балиқ учун — 14% дан ортиқ.

Юкхатининг «Юк жўнатувчининг аризаси ва белгилари» графасида ҳамда мувофиқлик сертификатида (ушбу маҳсулот мажбурий сертификатланиши лозим бўлган ҳолларда) туз миқдори кўрсатилган бўлиши керак.

346. Совуқ ҳолда дудланган, иссиқ ҳолда дудланган музлатилган балиқ, қуритилган балиқ ва балиқ маҳсулотлари фақат тарада ташилади.

Совуқ ҳолда дудланган балиқ (иваси селдидан ташқари) ортиш вақтида 0 ºC даражадан юқори бўлмаган ҳароратда бўлиши ва изотермик вагонларда ташилиши лозим.

Иссиқ усулда дудланган музлатилган балиқ фақат рефрижераторли вагонларда ташилиб, ортиш пайтидаги ҳарорати минус 18 ºC даражадан юқори бўлмаслиги лозим. Иссиқ усулда дудланган балиқни музлатилмаган ҳолатда ташишга рухсат берилмайди.

Совуқ усулда дудланган балиқ 30 kg гача сиғимга эга тахта ва картондан ясалган қутиларга, иссиқ усулда дудланган балиқ — 20 kg гача сиғимга эга қутиларга, балиқ маҳсулотлари эса 25 kg гача сиғимга эга қутиларга жойланади.

3-§. Янги узилган мева ва сабзавотларни ташиш шартлари

347. Мева-сабзавотлар янги узилган, тоза, механик шикастларсиз, зараркунанда ва касалликлар таъсирида зарар етказилмаган кўринишда, ортиқча ташқи намликсиз, шунингдек вагонларга ортиладиган ҳар бир партиянинг етилганлик даражаси бир хил бўлиши шарти билан ташиш учун тақдим этилиши лозим.

Мева-сабзавотлар таркибидаги заҳарли элементлар, пестицидлар ва нитратлар озиқ-овқат хом ашёси ва маҳсулотлари сифати бўйича тиббий-биологик талаблар ва санитария меъёрларида белгиланган кўрсаткичлардан ортиб кетмаслиги лозим.

Мева-сабзавотлар ҳар бир мева ва сабзавот турига мос келадиган қуйидаги тараларга қадоқланган бўлиши керак:

кечпишар картошка — қутилар, қутили поддонлар, матодан тайёрланган ва сетка қопларга, эртапишар картошка — қаттиқ тарага жойлаштирилади, узоқ муддат сақлаш учун мўлжалланган ва узоқ муддат сақланган картошка фақатгина тарада ташилади;

лавлаги ва сабзи — қутилар, матодан тайёрланган қоплар ва қутили поддонларга;

пиёз — тахта қутилар, матодан тайёрланган ва сетка қопларга;

саримсоқ пиёз — қутиларга;

бодринг, бақлажон, кабачки, гулкарам — тахта қутиларга;

эртапишар карам — тахта қутиларга, ўртапишар, ўртакечпишар ва кечпишар карам эса — тахта қутилар ва қутили поддонларга;

майда қовун — тахтали қутилар, юмалоқ қовун ва қовоқ — махсус контейнер ва катакларга;

тарвуз — қутили поддонларга;

помидорлар — тахта қутилар ва қути-лотокларга. Етилганлик даражаси яшил рангда бўлган помидорлар ташишга қабул қилинмайди;

булғор қалампири — тахта қутиларга;

олма, нок, беҳи — тахта қутилар, кечпишар олмалар — гофрировка қилинган картондан тайёрланган қутиларга;

янги узилган анор ва хурмо — тахта қутиларга;

узум, ўрик, шафтоли, тоғолча, олхўри, олча ва гилос — тахта қутилар ва қути-лотокларга;

қорағат ва крижовник — қути-лотокларга;

ертут — қути-лотоклар ва катакли кузовларга;

цитрус мевалар (апельсин, мандарин, лимон, грейпфрукт) — тахта ва картондан тайёрланган қутиларда.

Мева-сабзавотлар ёпиқ тара ичига урилмайдиган, ишқаланмайдиган ва эзилмайдиган қилиб тара четларигача тўлдирилган ҳолда зич тахланади.

Ҳар бир қутига битта ботаник гуруҳга тегишли бўлган, бир хил ўлчам ва турдаги мевалар жойланади. Мева-сабзавотлар рефрижераторли вагонларда фақатгина тарада ташилади.

348. Тарасиз ташишда мева-сабзавотлар ва картошка тўкилган ҳолда ташилади ва вагонларга ортиш баландлигининг меъёрлари мазкур Қоидаларнинг 35-иловасига мувофиқ белгиланади.

349. Мева-сабзавотлар ва картошка тарасиз ташилганда, темир йўл транспорти (ташувчи) талабига кўра юк жўнатувчи томонидан вагон эшикларини тўсиш учун эшик тўсиқлари ўрнатилади.

350. Сутли ва сутли-думбул етилган жўхори сўталари фақат 4, 5 ва 10 та вагонли таркибда рефрижераторли секцияларда ташилади.

Жўхори сўталари 15 см дан кичик бўлмаган (қанд жўхори учун 12 см дан кам бўлмаган) узунликда, сўлиш аломатларисиз, янги оч яшил барглар билан қопланган, уруғчи графачаси жигарранг, майин қобиқли буришмаган ва бир-бирига зич жойлашган донларга эга бўлган, шунингдек турли касалликлар ва қишлоқ хўжалиги зараркунандалари таъсирига учрамаган ҳолатда ташишга тақдим этилиши лозим.

Сўтанинг юқори қисмида 3 см гача бўлган узунликда донлари етилмаган жўхори сўталари партияда мавжуд бўлишига йўл қўйилади.

Жўхори сўталари лотокларга ёки 12 kg гача сиғимга эга панжарали қутиларга жойланиб, темир йўл станциясига олдиндан тайёрланган вагон мавжуд бўлганда келтирилади.

Жўхори вертикал ёки кесишган усулда ортилади. Олдиндан совутилмаган жўхори сўталарини ортиш баландлиги 120 см дан ортмаслиги зарур.

Олдиндан совутилган жўхори сўталарининг баландлиги 160 см гача ортади.

Плюс 3 ºC даражадан ортиқ бўлмаган ҳароратгача олдиндан совутилган жўхори сўталарини ташиш муддати 6 суткадан, совутилмаганини эса 4 суткадан ортиқ бўлмаган муддат ичида ташилиши мумкин.

Сўталарни узиб олишдан ортишгача бўлган вақт совутилмаган сўталар учун 12 соат, олдиндан совутилган сўталар учун эса 30 соатдан ошмаслиги керак.

351. Тирик ўсимликлар ва уруғли экин материаллари учун ташиш усулини юк жўнатувчи юкхатида кўрсатади.

Ўсимликлар ва тирик гуллар юк жўнатувчи кузатувчилари ҳамроҳлигида ташилади.

Бошоқли ўсимликлар панжарали қутилар ёки саватларга қадоқланган бўлиши лозим.

Олдиндан қуритилмаган ёки шамоллатилмаган нам бўлган, шунингдек 0,5 см дан узун куртакларга эга бошоқли ўсимликлар ташишга тақдим этилишига йўл қўйилмайди.

Бошоқли ўсимликлар вертикал усулда ҳар бир қават орасига ингичка тахталар (рейкалар) қўйиш шарти билан ортилади. Ёпиқ вагонларга ортишда саватлар ёки қутиларнинг пастки қавати тагликлар ёки бир қават қуруқ шох-шаббалар устига жойлаштирилади.

Юк ортиш пунктида ташқаридаги ҳаво ҳарорати минус 15 ºC даражадан паст бўлганда, бошоқли ўсимликлар ёпиқ вагонларда ташиш учунга тақдим этилмаслиги лозим.

4-§. Сут ва сут маҳсулотлари, консерва ва бошқа тез бузилувчан юкларни ташиш шартлари

352. Сут ва сут маҳсулотлари рефрижератор (изотермик) вагонларда ташилади.

Енгил музлатилган ва музлатилган сут изотермик вагонларда юк жўнатувчи томонидан юкхатининг «Юк жўнатувчининг аризаси ва белгилари» графасида бу ҳақда тегишли ёзув қайд этилиши шарти билан ташишга қабул қилинади.

Сут маҳсулотлари билан биргаликда бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари ташилган тақдирда, сут маҳсулотлари изотермик вагонларда алоҳида жойлаштирилиши лозим.

353. Товуқ тухумлари (совутилмаган ва совутилган) юк вагонларда (ёпиқ вагонлар ва изотермик) қаторлар орасига қириндилар, босма қилинган ёки гофрировка қилинган картон солиниб қутиларга жойланган ҳолда ташилади.

Музлатилган тухум маҳсулотлари (тухум меланжи, сариғи ва оқи) юк вагонларда (ёпиқ вагонлар ва изотермик) герметик пайвандланган оқ тунука металл банкаларда зич қутиларга жойланган ҳолда ташилади.

Тухум маҳсулотлари юк вагонларига ортиш вақтида минус 6 ºC даражадан юқори бўлмаган ҳароратда бўлиши лозим.

354. Нон маҳсулотлари учун мўлжалланган прессланган хамиртурушлар (бундан буён матнда хамиртуруш деб юритилади) вагонларга ортишда плюс 4 ºC даражадан юқори бўлмаган ҳароратда бўлиши лозим.

Вагонларга ҳар хил ишлаб чиқариш саналарига эга хамиртуруш партиялари ортилганда, бутун вагон учун ташиш муддати энг олдин ишлаб чиқарилган партия санаси бўйича ҳисобланади.

Ташишга тақдим этиладиган хамиртуруш камида 48 соат ичида ўзгармаслиги керак.

Хамиртуруш жойлаштирилган қутилар рефрижераторли ва изотермик вагонларга вертикал усулда тахланади.

Хамиртуруш жойлаштирилган қутиларни рефрижераторли вагонларда ташишда уларни тахлаш баландлиги 200 — 220 см, изотермик вагонларда эса 180 см бўлиши керак.

355. Музқаймоқ фақат рефрижераторли 4 ва 5 талик вагон секцияларида, ёзда ҳар бир вагонга юк жўнатувчи воситалари билан қўшимча 1,5 — 2 тоннадан муз ортилган ҳолда металл, полимер, қоғоз ва картон, керамик банкаларда, майда қадоқларга ўралганда эса қутилар, полимер ва аралаш материалли контейнерларда ташилади. Ортиш вақтида музқаймоқ ҳарорати минус 20 ºC даражадан юқори бўлмаслиги лозим.

356. Ёғ-мой маҳсулотларини (майонезни) изотермик вагонларда ташишда металл ва полимер бочкалар, шиша, пластик ёки фаянс тараларда қутиларга қадоқланган ҳолда қабул қилинади.

Ортиш вақтида майонез ҳарорати плюс 4 ºC даражадан юқори бўлмаслиги лозим.

357. Консерва маҳсулотларини изотермик вагонларда, металл (тунука), шиша тарада, қутиларга жойлаштирилган ҳолда ташилади.

358. Алкогол маҳсулотлар (спиртли ичимликлар, вино маҳсулотлари, дистиллятлар, пиво маҳсулотлари) ёпиқ ва изотермик вагонларда металл, полимер, қоғоз (картон), ёғоч, шиша, аралаш турдаги материал, енгил саноат материал, керамик турдаги тараларга қадоқланган ҳолда ташилади.

Алкогол маҳсулотларини ташишда тара (қадоқлар) юкни бутлигини таъминлаши керак.

Этил спирти ва коньяк дистиллятини ёпиқ вагонларда ва изотермик вагонларда ташиш Темир йўл транспортида хавфли юкларни ташиш қоидалари талабларига биноан амалга оширилади.

Қиш мавсумида вино маҳсулотлари бочкаларда иситиш мосламалари билан жиҳозланган ҳолда ёки иситилмасдан ёпиқ вагонларда ташилади.

Иситилмайдиган ёпиқ вагонларда вино маҳсулотларини бочкаларда ташишда музлаш оқибатида бочкалар ёрилмаслиги учун уларнинг сиғими 10 — 15 фоизга тўлдирилмайди, бу ҳақда юк жўнатувчи юкхатининг «Юк жўнатувчининг аризаси ва белгилари» графасида қайд этиши шарт.

Вино маҳсулотлари юк жўнатувчи, юкни олувчига тегишли бўлган ёки улар ижарага олган цистерна-термосларда ва ихтисослаштирилган изотермик вагон-цистерналарда, юк жўнатувчи ёки юкни олувчининг кузатувчилари ҳамроҳлигида қуйилган ҳолда ташилиши мумкин.

359. Десерт учун мўлжалланган ва газланган ичимликлар, шарбатлар, минерал сув, бутилкаларда темир йўл ёпиқ вагонларида қутиларга қадоқланган ҳолда ташилади. Мевали морс ва шарбат маҳсулотлари бочкаларда ҳам ташилиши мумкин.

360. Ёпиқ ва изотермик вагонларда бутилкалардаги минерал сувлар тараларда қуйидаги шартларда ташилади:

йилнинг ёз даврида — совутилмайдиган ва шамоллатилмайдиган вагонларда;

йилнинг ўтиш (апрель, ноябрь) даврида — шамоллатилмайдиган вагонларда;

қиш вақтида — фақат иситиладиган изотермик вагонларда.

361. Ташиш учун тақдим этиладиган алкогол маҳсулотлари, сут ва сут маҳсулотлари, хамиртуруш, музқаймоқ, идишларга қадоқланган ичимлик суви, десерт ва газли ичимликлар, шарбатлар, товуқ тухуми, консерва ва майонез маҳсулотлари уларнинг хавфсизлиги ҳамда қадоқланишига доир қонунчилик талабларига мувофиқ бўлиши лозим.

5-§. Рефрижераторли вагонлар, рефрижераторли ва универсал контейнерлар, ёпиқ вагонлардан фойдаланиш шартлари

362. Тез бузилувчан юкларни маршрутларда ва йирик гуруҳлар билан совутиладиган ва иситиладиган рефрижераторли вагонларда ташиш мумкин, бундан тузланган балиқ, бочкада устидан намакоб қўйилган селдь, тарага жойлаштирилмаган мева-сабзавот ва картошка мустасно.

Рефрижераторли секцияларга фақат битта станцияда юк ортилиши ва туширилиши мумкин.

363. Рефрижераторли вагонларни юк ортиш учун қўйиб беришдан олдин ёзда совутиш ва қишда иситиш қуйидаги ҳароратларда амалга оширилиши лозим:

совутилган юкларни ортиш вақтида — мазкур Қоидаларнинг 366-бандида кўрсатилган ҳароратгача;

музлатилган юкларни ортиш вақтида 0 ºC даражагача ва паст ҳароратли юкларни ортиш вақтида минус 10 ºC даражагача.

Совутилмаган юклар олдиндан совутилмаган вагонларга ортилиши мумкин.

364. Юк ортиш ва тушириш вақтида поезднинг рефрижераторли вагонларни дизельэлектростанция ва вагон машина бўлинмаси вагонидан кўпи билан 6 соатга ажратилиши мумкин.

Бешта вагонли рефрижераторли секциядан ажратилган вагон 380V кучланишга эга ўзгарувчан ток электр кучланиш тармоғига фақат хизмат кўрсатувчи бригада томонидан уланиши мумкин.

Рефрижераторли поездлар ва секцияларга юк ортиш ва тушириш ишлари хизмат кўрсатувчи бригада ходимлари иштирокида бажарилиши лозим.

365. Рефрижераторли секциялардан поездлар тузилиши мумкин.

Поезд таркибининг 50 фоизидан ошмаган вагонларга йўлда хизмат кўрсатиш режими бўйича фақат бир хил турдаги юклар ортилиши мумкин.

Бешта вагонли секциялар вагонларига йўл давомида хизмат кўрсатиш режими турли бўлган юклар ортилиши мумкин.

366. Рефрижераторли поездлар ва секцияларда тез бузилувчан юкларни ташиш вақтида ҳарорат режими ва шамоллатиш зарурати юкнинг ортиш вақтидаги ҳароратидан, мева-сабзавотлар учун эса мазкур Қоидаларнинг 36-иловасига мувофиқ уларнинг турларидан келиб чиқиб белгиланади.

Минус 9 ºC даража ва ундан паст ҳарорат билан ортишга тақдим этилган музлатилган юклар (паст ҳароратлилардан ташқари) минус 9 ºC даражадан минус 12 ºC даражагача бўлган ҳароратда ташилади.

Қуйидаги юкларни қишда ташишда:

1) минус 5 ºC даражадан паст ҳароратга эга бўлган музлатилган ва ўта музлатилган юклар, шунингдек мол ёғи, мойлар, маргарин, хамиртуруш, совуқ ҳолда дудланган балиқ ва иссиқ ҳолда дудланган музлатилган балиқларни ташишда уларнинг ҳарорати чекланмаган ҳолда пасайтирилиши мумкин;

2) мазкур Қоидалар 36-иловасининг 5 ва 7-бандаларда қайд этилган юкларни (бундан вино, шампан виноси ва биопрепаратлар мустасно) ташишда ҳароратларнинг қуйи чегара меъёри плюс 2 ºC даражагача пасайтирилиши мумкин.

367. Юк жўнатувчи томонидан ўрнатилган ташиш режимлари (совутиш, иситиш ва шамоллатиш) мазкур Қоидаларнинг 36-иловасида кўрсатилган меъёрларда белгиланади:

Паст ҳароратли юклар юклаш вақтида минус 18 ºC даражадан юқори бўлмаган ҳароратга эга бўлиши ва рефрижераторли вагонларда қуйидаги ҳароратларда ташилиши лозим:

рефрижераторли поездларда — минус 9 ºC дан минус 12 ºC даражагача;

4 ва 5 та вагонли секцияларда — минус 15ºC дан минус 18 ºC даражагача.

368. Рефрижераторли поездда совутилмаган маҳсулотларни жўнатишда ташқаридаги ҳаво ҳарорати ўртача плюс 25 ºC даражадан юқори бўлмаганда вагонларнинг юкхоналаридаги ҳарорат ортиш вақтидан бошлаб кўпи билан 4 сутка давомида, секцияларда ташиш чоғида ташқаридаги ҳаво ҳарорати ўртача плюс 30 ºC даражадан юқори бўлмаган ҳолларда эса — 3 сутка давомида мазкур Қоидаларнинг 366 ва 367-бандларида белгиланган даражага етказилади. Вагонлар ичидаги ҳарорат бригада ходимлари томонидан назорат журналида қайд этилади.

369. Юк туширилганидан кейин рефрижераторли вагонлар юкни олувчи томонидан яхшилаб тозаланиши, вагон поли ва деворлари артилиши лозим.

370. Универсал контейнерларда қуйидаги тез бузилувчан юклар ташилиши мумкин:

1) гўшт ва сут маҳсулотларидан тайёрланган консервалар — йил давомида, кўпи билан 12 сутка чекланган муддатда;

2) мева ва сабзавотлар ҳамда гўшт ва ўсимликлардан тайёрланган консервалар, минерал сув, узум (спирт қўшилган) ва мева винолари (шампан виносидан ташқари) — ёзда ташиш муддатлари чекланмаган ҳолда, йилнинг ўтиш даврида (апрель, ноябрь) юк жўнатувчи томонидан белгиланган чекланган ташиш муддатида;

3) бутилкаларда вино ва стерилизация қилинган пиво — йилнинг ёз ва ўтиш даврларида кўпи билан 12 сутка чекланган муддатда;

4) балиқ консервалари — йилнинг ёз ва ўтиш даврларида (апрель, ноябрь) юк жўнатувчи томонидан белгиланган чекланган ташиш муддатида.

23-боб. Ҳайвонлар, паррандалар ва асалариларни ташиш

371. Ҳайвон ва паррандаларни вагонларда жўнатиш учун ортиш ҳайвонларни ортиш учун мўлжалланган платформалар билан жиҳозланган темир йўл станцияларда амалга оширилади. Ҳайвонлар умумий фойдаланишдаги платформалар ёки майдончалардан траплар ёрдамида вақтинча ортилиши мумкин.

Вагон жўнатмаларида ташилаётган ҳайвон ва паррандаларни тушириш юкларни қабул қилиш ва топшириш учун очиқ бўлган барча темир йўл станцияларида амалга оширилади.

372. Ҳайвон ва паррандалар махсус вагонларда, бундай вагонлар етишмаганда эса вагонлар атроф-муҳитнинг қаттиқ ва суюқ органик чиқиндилар билан ифлосланишини олдини олувчи махсус қурилмалар билан жиҳозланиши шарти билан оддий ёпиқ ёғоч полли вагонларда ташилади.

Қора мол, чўчқа ва бузоқларни ташиш чоғида оддий ёпиқ вагонларни жиҳозлаш учун ҳайвон ва паррандаларни ташишда зарур бўлган ускуна ва мосламалар юк жўнатувчи томонидан тақдим этилади.

373. Паррандалар ёпиқ тубли катакларда ёки катакларсиз ташилади. Катаксиз ташилганда паррандалар икки қаватли усулда, юқори қават поли ёпиқ бўлиши шарти билан ортилади.

374. Ҳайвонлар, паррандалар ва асалариларни ташиш учун ювилган вагонлар, зотдор ҳайвонларни ташиш учун эса ювилган ва дезинфекцияланган вагонлар берилиши керак.

Заҳарли кимёвий моддалар ва минерал ўғитлардан бўшаган вагонларга тегишли махсус ишлов берилмасдан ҳайвонлар, паррандалар ва асалариларни ортишга йўл қўйилмайди.

375. Асаларилар уяларда ёки фанер пакетларда юк жўнатувчининг кузатувчилари ҳамроҳлигида фақат ёз ва ўтиш даврида (апрель, ноябрь) ташилади.

Ёпиқ вагонларда ташиш вақтида пакетлар ва уялар бир нечта қатор қилиб, шамоллатиш тешиклари тўсилмаган ҳолда, қаторлар орасида кузатувчилар ўтишига жой қолдирилиб жойлаштирилади. Маҳкам туриши учун пакетлар ва уялар тахталар билан бир-бирига михланади, ўтиш жойидаги четки қаторлар вертикал бруслар билан маҳкамланади.

Асалариларни ташиш учун оптимал ҳарорат плюс 8 ºC даражани ташкил этади.

Ўтиш даврида (апрель, ноябрь) ташқаридаги ҳаво ҳарорати плюс 10 ºC даражадан юқори бўлмаган шароитда асалариларни ёпиқ вагонларда ташишга йўл қўйилади.

376. Ҳайвонларни тўрт ўқли вагонларга ортиш қуйидаги миқдорларда амалга оширилади:

1) қорамол — ёши, ўлчамлари ва оғирлигига қараб 16 дан 24 бошгача. Кўрсатилган миқдордаги ҳайвонлар вагонга жойлаштирилгандан сўнг унда яна битта ҳайвон жойлашиши учун етарли бўлган бўш жой қолиши керак;

2) қорамол бузоқлари — 24 дан 28 бошгача;

3) бузоқчалар — ёшига қараб 36 дан 50 бошгача;

4) қўй ва эчкилар — 80 дан 110 бошгача;

5) чўчқалар:

оғирлиги 80 kg гача — 50 дан 60 бошгача;

80 дан 100 kg гача — 44 дан 50 бошгача;

100 дан 150 kg гача — 28 дан 44 бошгача;

150 kg дан ортиқ — 20 дан 28 бошгача;

6) отлар — кўпи билан 14 бош, от заводлари сертификатлари бўйича ташиш вақтида — кўпи билан 12 бош;

7) туялар — кўпи билан 8 бош.

377. Отлар вагонларда вагоннинг бўйлама ўқига параллель равишда бошлари эшикларга қаратилган ҳолда жойлаштирилади. Тўрт ўқли вагоннинг ҳар бир ярмида отлар икки қатор қилиб жойлаштирилади.

Кузатувчи ўтиши учун ўрта қаторларда четдагиларга қараганда битта от кам жойлаштирилади. Отларни тақаси олиб ташланган ҳолдагина ташишга рухсат берилади.

378. Қорамол вагонда кўндаланг ёки бўйлама усулда жойлаштирилади.

Кўндаланг усулда ортишдан олдин вагоннинг бўйлама деворидаги олинмайдиган тахталарга шуруплар ёрдамида темир ҳалқалар (ёки скобалар) 1-2 бош ҳайвонга мўлжаллаб маҳкамланади.

Вагоннинг ён деворларида вагоннинг эни бўйича олинмайдиган тахталарга вагон олди деворларига тираб ётқизиладиган ҳар бири иккита тахтадан иборат токчалар ўрнатилади.

Қорамол ортилганидан кейин вагоннинг эшиклари ўрнида панжаралар ўрнатилади. Қорамолни бўйлама жойлаштириш усулида вагонлар отларни ташишда қўллангани каби жиҳозланади, бироқ эшик тахталари ўрнига эшик ўрнига панжаралар ўрнатилади.

Қорамол махсус вагонларга фақат кўндаланг усулда ортилади.

Қўй, эчки, бузоқ, чўчқа ва ёш қорамоллар вагонга боғланмасдан ортилади.

379. Буқа ва сигирлар, қўй ва қўчқорлар, эркак ва она чўчқалар, шунингдек ҳар хил турдаги ҳайвон ва паррандаларни битта вагонда биргаликда ташишга йўл қўйилмайди.

Алоҳида ортиш имкони бўлмаган ҳолларда ҳар хил жинсдаги ва турдаги ҳайвон ва паррандаларни битта вагонда ташишга уларни тўсиқлар билан бир-биридан ишончли равишда ажратган ҳолдагина йўл қўйилади.

Чўчқаларни қишда ташқаридаги ҳаво ҳарорати минус 25 ºC даражадан паст бўлганда, оғирлиги 100 kg дан ортиқ бўлган йирик семиз чўчқаларни ёзда ташқаридаги ҳаво ҳарорати плюс 25 ºC ва ундан юқори даражада бўлганда ортишга йўл қўйилмайди.

380. Майда ҳайвонлар катак ва қутиларда бир нечта қават қилиб ташилади. Юқоридаги катак билан вагон томи ва ён деворлари орасидаги оралиқ 0,2 m дан кам бўлмаслиги лозим.

Қутилар ва катаклар вагон бўйлама деворлари бўйлаб ҳайвонларни парваришлаш ва шамоллатиш учун оралиқ масофа қолдирилиб ўрнатилади. Қутилар ва катаклар туби ёпиқ бўлиши ва ортилгандан сўнг ишончли маҳкамланиши лозим.

381. Мўйнали ҳайвонлар турига қараб метал катакларда ёки метал панжарали эшикка эга бўлган мустаҳкам тахта катакларда ташилади. Катакларнинг эшиклари ўз-ўзидан очилиб кетмайдиган, мустаҳкам ва қулф билан бекиладиган бўлиши лозим.

382. Юк жўнатувчилар, етказиш муддатларидан келиб чиққан ҳолда ҳайвонлар, паррандалар, асалариларни бутун йўл давомида сифатли ем ҳамда тагига солиш учун тўшамалар билан таъминлаши лозим.

Қишда жўнатиш пунктида ташқаридаги ҳаво ҳарорати минус 15ºC даражадан паст бўлганда озиқлантириш учун пресс, барда ва силос ишлатилишига йўл қўйилмайди.

383. Ҳайвонлар тагига солиш учун тўшамалар ва ем вагонларда ҳайвон ва паррандалар билан биргаликда ташилади ва фураж токчаларига ёки вагон эшиклари оралиғига жойлаштирилади. Донли ем-хашаклар (сули, ун, кепак ва омухта ем) қопларга жойланиши, пичан ва сомон эса боғламларга прессланиши керак.

Ем-хашак ва тўшамаларни ташиш учун юк жўнатувчи талабига биноан ва унинг прогнозини ҳисобга олган ҳолда ҳайвонлар ортилган ҳар бир 10 — 16 та вагонга алоҳида вагон тақдим этилади.

384. Ҳайвонлар, паррандалар, асалариларни вагонларда юқори тезликда ташиш темир йўл транспорти (ташувчи) билан келишилган ҳолда амалга оширилади.

Ҳайвонлар ортилган вагонларни тепаликдан тушириш ва турткилаб манёврлар бажариш алоҳида ҳушёрлик билан амалга оширилади. Темир йўл станция ходимлари ҳайвон ортилган вагон кузатувчиларини тепаликдан ташлаш ёки туртиш усулидаги манёврлар бажарилиши бошланиши ҳақида огоҳлантиришлари лозим.

385. Кузатувчилар вагонларда ҳайвонлар, паррандалар, асалариларни билан биргаликда жойлашади, юк жўнатувчи ва юкни олувчилар кузатувчилари ҳамроҳлигида ушбу Қоидаларда кўзда тутилган мажбуриятларни бажариши лозим бўлади.

Кузатувчилар учун алоҳида вагонлар юк жўнатувчи прогнози ҳисобидан, бироқ ҳайвонлар, паррандалар, асалариларни ортилган 10 — 16 та вагонга битта вагондан ортиқ бўлмаган миқдорда тақдим этилади.

Ҳайвонлар, паррандалар, асалариларни касалланганда ёки ем ва сувни қабул қилмаганда кузатувчи бу ҳақда жойлашуви энг яқин бўлган станция бошлиғига йўлда яқинроқда жойлашган чегара ва транспорт ветеринария назорати пунктини огоҳлантириши учун ёзма равишда хабар бериши шарт.

Касал бўлган ҳайвонларни, паррандаларни йўлда сўйиш тақиқланади.

386. Ёзда ҳайвонлар, паррандалар, асалариларга суткасига камида икки маротаба, қишда эса бир маротаба сув бериш керак.

Ҳайвонлар, паррандалар, асалариларни сув бериладиган темир йўл станциялари темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланади.

Темир йўл станциялари томонидан ҳайвонлар, паррандалар, асалариларга сув берилгани ёки кузатувчи томонидан уларга сув бериш рад этилгани ҳақида кузатувчининг йўл журналида қайд ёзувлари киритилиши лозим.

387. Ҳайвон ва паррандалар ортилган вагонлар мавжуд бўлган поездлар сув бериш белгиланган пунктларда водопровод колонкалари ёки ҳайвонларга сув бериш мосламалари билан жиҳозланган темир йўлларга қабул қилиниши лозим. Ҳайвонлар ортилган вагонларни бевосита сув бериш учун мўлжалланган йўлга қабул қилиш имконияти бўлмаганда, темир йўл станцияси бошлиғи ҳайвон ортилган вагонларни у ерга етказиб беришни таъминлаши шарт.

Ҳайвонлар ортилган вагонлар жўнатилгани ҳақида қўшни сув бериш темир йўл станциясига хабар берилади.

388. Йўлда вагонларни кузатувчилар томонидан тозалаш фақат темир йўл транспорти (ташувчи) белгилаган темир йўл станцияларда амалга оширилади.

Темир йўл станцияси бошлиғи поезднинг жадвал бўйича белгиланган туриш муддати ичида ҳайвонлар ортилган вагонлар тозалаш темир йўлларига қўйиб берилишини таъминлаши лозим.

Касалланган ҳайвонлар аниқланганда, шунингдек, ҳайвонларни алоҳида шарт-шароитларда ташишда вагонларни гўнгдан тозалаш тақиқланади.

389. Йўл давомида вагонда нобуд бўлган, касалланган ёки ҳолсизланган ҳайвон ва паррандалар аниқланган тақдирда, давлат ветеринария хизмати органлари ветеринария соҳасидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ чоралар кўради.

Нобуд бўлган, касалланган ёки ҳолсизланган ҳайвон ва паррандаларни вагондан тушириш, уларни ушлаб туриш ҳамда карантинга ўтказиш темир йўл станцияси кучи ва воситалари билан давлат ветеринария хизмати органлари ёзма талабномасига мувофиқ юкни олувчи (юк жўнатувчи) ҳисобидан амалга оширилади.

Ҳайвон ва паррандалар ушлаб турилган ва вагондан туширилган барча ҳолатлар тўғрисида умумий шаклда далолатнома тузилади ва давлат ветеринария хизмати органи ёзма талабномаси билан биргаликда ташиш ҳужжатларига илова қилинади.

Нобуд бўлган ҳайвонларни вагондан тушириш амалга ошириладиган темир йўл станциялари рўйхати давлат ветеринария хизмати органи билан келишилган ҳолда темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланади.

390. Ҳайвон ва паррандалар ортилган вагонларда техник носозлик юзага келганда, темир йўл станцияси дарҳол вагонларни таъмирлаши ва имкон қадар уларни етказиб келган поезд ёки кейинги энг яқин поезд билан жўнатиш чораларини кўриши лозим. Ҳайвон ва паррандаларни бошқа вагонга ортишга носоз вагонни тез таъмирлаш имкони бўлмаган ҳоллардагина йўл қўйилади.

391. Ҳайвон ва паррандалар ортилган вагонлар юк тушириш учун келгани ҳақида етказиш манзилидаги темир йўл станцияси юкни олувчини, чегара ва транспорт ветеринария назорати пунктини хабардор қилади. Ҳайвон ва паррандалар юк тушириш учун вагон қўйиб берилган вақтдан бошлаб 12 соат ичида юкни олувчи томонидан қабул қилиниши ва темир йўл станциясидан олиб чиқиб кетилиши лозим.

392. Ҳайвон ва паррандалар туширилганидан кейин юкни олувчи гўнг ва тўшама қолдиқларини вагон эшиклари олдида (III тоифа бўйича ишлов бериладиган вагонлардан ташқари) уйиб тўплаши лозим. Гўнг уйилиб тўпланганидан кейин вагонлар дезинфекция қилиш ва ювиш станциясига ташиш ҳужжатлари расмийлаштирилиб, вагон эшикларига пломбалар ва бурамалар қўйилган ҳолда жўнатилади.

Гўнг ва тўшама қолдиқларини уйиб тўплаш учун юкни олувчилар илтимосига биноан битта жисмоний вагон учун ёзда 30 дақиқа, қишда 1 соат қўшимча вақт белгиланади.

393. Иккинчи ва учинчи тоифа бўйича ишлов берилиши лозим бўлган вагонлар учун ташиш ҳужжатларининг «Юкнинг номи» графасида ишлов бериш тоифаси ва «Дезинфекцияга» деб кўрсатилади. Вагон варағида вагонда мавжуд бўлган ускуналар ҳақида қайд ёзуви киритилади. Вагоннинг икки томонидаги эшикларга 20х30 см ўлчамда қоғозда ёпиштирилиб ёки бўр билан аниқ кўрсатилиб «Дезинфекцияга» деб ёзилади.

24-боб. Юклар оғирлигининг табиий камайиши меъёрлари

394. Нормал технологик жараён ва сақлаш шароитларида табиий сабаблар (юкнинг физик-кимёвий хусусиятлари, метеорологик факторлар таъсири ва номукаммаллик, транспортда ташиш ёки сақлаш чоғида маҳсулот ва товарларни йўқотишлардан сақлашга доир амалдаги ҳимоя воситалари оқибати саналган йўқотишлар, унинг сифати сақланган ҳолда юк оғирлигининг камайиши) таъсирига кўра юк оғирлигининг камайиши табиий камайиш ҳисобланади.

Юклар оғирлиги табиий камайишининг буғланиш, чангиб камайиш, силтаниб тўкилиш, оқиб кетиш ва қуриб қолиш каби турлари мавжуд.

Тўкилган ва уюлган ҳолда ташиладиган юклар ҳамда зич бўлмаган тарадаги кукунсимон ва чангсимон моддалар учун хос бўлган юкларни ташиш ва ортиш-тушириш ишларида содир бўлувчи ҳолатлар чангиб камайиш ва силтаниб тўкилиш ҳисобланади. Вагон кузовидан учиб кетиш жараёни ташиш вақтида қарши шамол таъсирида содир бўлади.

Юкларни оқиб кетиши деганда қуйилган ҳолда ташиладиган суюқ юкларнинг идишлар, сиғимлар, цистерналардаги тирқишлар ва тешиклардан, зич ёпилмаган тўкиш мосламалари орқали тахта-ёғоч тара орқали оқиб кетиши, шунингдек уюлган ҳолда ташиладиган юклар ва тўкилган ҳолда ташиладиган юкларнинг майда фракциялари вагонларнинг зич бўлмаган кузовлари орқали тўкилиши тушунилади.

Суюқ юкларнинг буғланиши (нефть маҳсулотлари, суюлтирилган газ, кимёвий юклар, спиртлар, эфирлар) ва баъзи қаттиқ жисмли юклар (нафталин, ваниль) таркибида енгил учувчи фракциялар мавжудлиги сабабли содир бўлади.

Юкнинг қуриб қолиши юк (сабзавотлар, мевалар, дон ва озиқ-овқат маҳсулотлари) таркибида бўлган намликнинг тўлиқ ёки қисман буғланиши оқибатида содир бўлади.

395. Ўзининг табиий хусусиятлари туфайли ташиш пайтида оғирлиги камаядиган юкларга нисбатан темир йўл транспорти (ташувчи) юк ташилган масофадан қатъи назар, суюқ ёки нам (ҳўл) ҳолатда ташиш учун топширилган юклар оғирлигидан 2% миқдорида ва қуруқ юклар оғирлигидан 1% миқдоридаги меъёрдан ортиқ бўлган камомад қисми учунгина жавоб беради.

Уюлган, тўкилган ёки қуйилган ҳолда ташиладиган юклар учун улар йўналиш бўйича тушириб юкланадиган бўлса, белгиланган меъёрлар ҳар бир ортиш-тушириш ишлари учун 0,3% га ортади.

396. Ўзининг табиий хусусиятларига кўра ташиш чоғида оғирлиги камаймайдиган юкларга нисбатан темир йўл транспорти (ташувчи) юк ташилган масофадан қатъи назар юк оғирлигидан 0,2% дан ортиқ бўлган камомад қисми учунгина жавобгар бўлади.

397. Битта юкхати бўйича бир нечта юк жойлари ташилганда, унинг оғирлиги юкхатида алоҳида кўрсатилган ёки бошқа усул билан белгиланган бўлса, юкнинг камайиши ҳар бир жой учун ҳисобланади.

398. Юкнинг йўқотилиши ёки бир нечта юк жойининг камомади учун ундириладиган суммани ҳисоблашда йўқолган юк ёки камомад жойлари учун мазкур Қоидаларнинг 395 ва 396-бандларида белгиланган меъёрлар ҳисобланмайди.

399. Юк тўлиқ йўқотилганда ёки юкнинг алоҳида жойлари йўқотилганда, зарарни қоплаш чоғида йўқотилган жойлар оғирлигининг камайиши ҳисобга олинмайди.

25-боб. Юкларни сақлаш

400. Умумий фойдаланишдаги жойларда туширилган юклар уларнинг хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда ёпиқ омборлар ёки очиқ платформа ва майдонларда сақланиши мумкин.

Очиқ платформа ёки майдонларда мазкур Қоидаларнинг 37-иловасида кўрсатилган юклар сақланиши мумкин.

401. Юклар юкни олувчи томонидан қабул қилиб олинганидан сўнг қуйидаги муддатларда олиб умумий фойдаланишдаги жойларда (шу жумладан, вагон ва контейнерларда) сақланиши мумкин, бундан ташиш ҳужжатлари бўлмаган юклар мустасно:

1) 12 соат давомида:

портловчи ва кучли таъсир этувчи моддалар;

ачитқилар;

тирик ҳайвонлар ва қушлар;

тирик балиқ увилдириғи (икраси) ва малеклар;

сут маҳсулотлари, бундан янги соғилган сут мустасно;

гўшт маҳсулотлари (шу жумладан, турли хил парранда гўшти), ҳайвон аъзолари (қулоқлари, оёқлари), ҳайвонлар ички аъзолари;

янги узилган сабзавотлар ва қўзиқоринлар, бундан карам, картошка ва лавлаги мустасно;

асаларилар;

қисқичбақалар, краблар, моллюскалар;

кесилган ўсимликлар;

ҳар қандай тирик, янги ушланган ва музлатилган балиқ;

янги узилган мевалар ва резаворлар;

кесилган тирик гуллар;

2) бир сутка давомида:

қора икра;

картошка, лавлаги ва карам;

ишлов берилмаган чарм, терилар ва мўйналар;

истеъмол маргарини ва мойлари;

алкоголсиз ичимликлар;

хавфли юклар, бундан портловчи ва кучли таъсир этувчи заҳарли моддалар мустасно;

тирик зулуклар;

асосий кимёвий саноат маҳсулотлари;

вино спирти, пиво ва портер;

турли фосфор;

пиширилган нон;

3) икки сутка давомида:

тайёрланган сабзавот ва қўзиқоринлар;

тирик ўсимликлар, бундан кесилган ўсимликлар мустасно;

балиқ ва икра, бундан сақланишига камроқ муддат белгиланган балиқ ва икра мустасно;

тайёрланган мева ва реза мевалар;

тухум;

4) уч сутка давомида:

ер ўғитлаш моддалари;

оҳак;

қамиш, ток, баст (лык), мочал, новба, сомон ва шу каби материаллари маҳсулотлари;

чиқинди қоғоз ва қоғоз қириндилари;

пичан ва сомон;

ёғоч чиплари;

торф;

латталар;

5) беш сутка давомида бошқа барча юклар, бундан уй-рўзғор буюмлари мустасно;

6) 30 сутка давомида уй-рўзғор буюмлари.

402. Ташиш ҳужжатлари бўлмаган юклар қуйидаги муддатлар давомида сақланади:

бир сутка — мазкур Қоидаларнинг 401-банди 1-кичик бандида белгиланган юклар учун;

икки сутка — мазкур Қоидаларнинг 401-банди 2-кичик бандида белгиланган юклар учун;

уч сутка — мазкур Қоидаларнинг 401-банди 3-кичик бандида белгиланган юклар учун;

тўрт сутка — мазкур Қоидаларнинг 401-банди 4-кичик бандида белгиланган юклар учун;

ўттиз сутка — мазкур Қоидаларнинг 401-банди 5-кичик бандида белгиланган юклар учун;

эллик сутка — мазкур Қоидаларнинг 401-банди 6-кичик бандида белгиланган юклар учун.

Бунда, чекланган сақлаш муддати темир йўл транспорти (ташувчи) ёки юкни олувчининг кучи ва техник воситалари билан юкни тушириш учун вагон қўйиб бериш вақтидан бошлаб ҳисобланади.

26-боб. Юкларни етказиб бериш муддатлари ва уларни ҳисоблаш

403. Юкларни темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан етказиб бериш қуйидаги муддатлардан ошмаслиги керак:

контейнерлар учун — бошланган ҳар бир 150 километр учун бир сутка;

бошқа жўнатмалар учун — бошланган ҳар бир 200 километр учун бир сутка.

Юк жўнатувчи, юкни олувчиларнинг юкларини, шу жумладан бўш вагонларни (контейнерларни) етказиб бериш муддатлари юкларни ташиш учун тўловни ҳисоблаш масофаси, жўнатмалар турлари ва кунлик босиб ўтилган йўл меъёрлари асосида ҳисоблаб чиқилади.

Хорижий давлатлар темир йўлларининг транзит участкаларини кесиб ўтиш ва халқаро қатновларда юк ташишларини амалга оширишда юкларни етказиб бериш муддатлари СМГС асосида ҳисобланади.

404. Юкни етказиб бериш муддатини ҳисоблаш юкни ташиш шартномаси тузилган кундан кейинги куннинг 0 — 00 соатидан бошланади.

405. Мазкур Қоидаларнинг 403-бандида кўрсатилган юкларни етказиб бериш муддатлари қуйидаги ҳолатларда узайтирилади:

уч суткага — юкни жўнатиш ва етказиб келишда у билан боғлиқ бўлган операцияларга;

бир суткага — юкнинг манзилини ўзгартириш билан боғлиқ операцияларга;

бир суткага — Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидаларига мувофиқ хавфли юкларни ташишда;

бир суткага — тўғридан-тўғри аралаш қатновларда ташилувчи юкларни бошқа транспорт турига топшириш ёки бошқа транспорт туридан қабул қилишда.

406. Ўзининг техник хусусиятларига кўра тезлик чекловини талаб этувчи, ногабаритли ва алоҳида локомотив билан махсус поездларда ташилувчи юклар учун етказиб бериш муддати темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланади.

407. Қуйидаги ҳолатларда юкларни етказиб бериш муддатлари кечикканлиги учун ушбу кечикишлар муддатига узайтирилади:

чегара, божхона, ветеринария, фитосанитария назорати ва бошқа назорат турларини амалга ошириш;

алоҳида шартларда ташилувчи юкларнинг маълумотлари юкхатига мос келмаслиги ёки юклар бўйича эҳтиёт чоралари қўлланилмаганлиги аниқланса;

темир йўл станцияларида ҳайвонларга сув бериш ёки вагондан олиб чиқиш ёхуд уларни ветеринария кўригидан ўтказиш;

юк жўнатувчи айби билан вагон, контейнерларнинг йўл давомида ортиқча оғирлигини тушириш, юкни ёки унинг тарасини (қадоғи) тузатиш ҳамда ортишга тузатиш киритиш, юк ортиқча ортилганини бартараф этиш;

вагон, контейнерларнинг йўл давомида темир йўл транспортига (ташувчига) боғлиқ бўлмаган ҳолларда юзага келган техник ва тижорат ҳолатини тузатиш;

юк жўнатувчи, юкни олувчи, темир йўл шохобча йўллари эгалари ва контрагентларга боғлиқ бўлган сабабларга кўра темир йўл шохобча йўлларида вагонларга ўз вақтида юк ортиш ёки туширишни таъминлаш имконияти йўқлиги оқибатида етказиш манзилидаги темир йўл станцияси томонидан улар қабул қилинмагани сабабли ҳаракатланиш йўли давомида темир йўл станцияларида вагонларнинг кечикиб қолиши;

битта ёки бир нечта юкни олувчилар манзилига битта ёки бир нечта юк жўнатувчилар томонидан йўл давомида жойлашган битта ёки бир нечта темир йўл станцияларида рефрижератор секцияларига юк ортиш ёки туширишда мос равишда юк жўнатувчи, юкни олувчи томонидан рефрижератор секциясини кечиктириш;

қатновда темир йўл транспортининг (ташувчининг) айбисиз юзага келган ва ташишни бошлаш ёки давом эттиришга вақтинча халақит бераётган узилишлар;

темир йўл транспортига (ташувчига) боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра содир бўлган бошқа кечикишлар.

408. Мазкур Қоидаларнинг 407-бандида кўрсатилган юкларнинг кечикиши сабаблари ва кечикиш вақти ҳақида темир йўл транспорти томонидан икки нусхада умумий шаклдаги далолатнома тузилади. Далолатноманинг биринчи нусхаси ташиш ҳужжатларига бириктирилади ва етказиш манзилидаги темир йўл станциясига юк етиб келгандан сўнг йўл қайдномасига илова қилинади, иккинчи нусхаси далолатнома тузилган темир йўл станциясида сақланади.

Юкхати асл нусхасининг «Темир йўл транспорти (ташувчи) белгилари» графасида ва йўл қайдномасининг «Юкнинг номи» графасида темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан «Вагон (контейнер) темир йўл станциясида_______ (сабаб кўрсатилади) учун_________ (сана) _____ дан ______ (сана) гача кечикди, бу тўғрисида _____ йил___ ______даги _____-сон умумий шаклдаги далолатнома тузилди» ёзуви қайд этилади. Ушбу ёзув темир йўл станциясининг ваколатли ходими имзоси ва станциянинг календарь штемпелини қўйиш билан тасдиқланади.

409. Юк қуйидаги ҳолларда ўз вақтида етказиб берилган деб ҳисобланади:

1) етказиб бериш белгиланган муддати тугашидан олдин юк мавжуд бўлган вагон, контейнер юкни олувчига тушириш учун тақдим этилганда;

2) етказиб бериш белгиланган муддати тугашидан олдин етказиш манзилидаги темир йўл станциясида темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан юк туширилганда;

3) етказиб бериш белгиланган муддати тугашидан олдин юк етказиш манзилидаги темир йўл станциясига етиб келганда ва:

темир йўл транспортига (ташувчига) тўланиши лозим бўлган тўловлар амалга оширилмаганлиги;

юк тушириш жойи банд бўлганлиги ва темир йўл транспортига (ташувчи) боғлиқ бўлмаган бошқа сабаблар туфайли вагонлар кечикиб тақдим этилганлиги сабабли юкни олувчининг ихтиёрига топшириш имконияти бўлмаганда.

Вагонлар (контейнерлар) қўйиб берилиши кечикиши сабаблари тўғрисида умумий шаклда далолатнома тузилади.

410. Божхона назорати остидаги юк етказиш манзилидаги темир йўл станциясига келгани тўғрисида божхона органларига мазкур Қоидаларнинг 130-бандида кўрсатилган тартибда хабар берилган сана юклар етказиш манзилига етиб келинган санаси ҳисобланади.

Бунда, темир йўл транспорти (ташувчи) юкнинг етказиш манзили темир йўл станциясида божхона расмийлаштируви билан боғлиқ кечикиши учун жавобгар бўлмайди.

Юк божхона органининг иш вақти ҳисобланмаган вақтда келган бўлса, етказиб бериш муддати юк етказиш манзилидаги темир йўл станциясига келган вақтдан бошлаб, божхона органи иши бошлаган вақтгача узайтирилади.

411. Етказиб бериш муддати тугагунга қадар етказиш манзилидаги темир йўл станциясига етиб келганда, юкни олувчи ихтиёрига топширилиши мумкин бўлганда ва бу ҳақда темир йўл транспорти (ташувчи) юкни олувчига хабар берганда, бўш вагон ўз муддатида етказиб берилган деб ҳисобланади.

412. Юк жўнатувчи (юкни олувчи) ва темир йўл транспорти (ташувчи) юк ташиш шартномасида мазкур Қоидаларда кўрсатилган юкни етказиб бериш муддатларидан фарқли муддатни белгилаши мумкин ҳамда бу ҳақда юкхатининг «Юк жўнатувчининг аризалари ва белгилари» графасида тегишли белги қайд этилади.

27-боб. Бошқа транспорт турлари иштирокида тўғридан-тўғри аралаш қатновда юкларни ташиш

413. Бошқа транспорт турлари иштирокида тўғридан-тўғри аралаш қатновда юкларни ташиш Ўзбекистон Республикасининг «Транспорт тўғрисида»ги Қонуни , Темир йўл устави ва бошқа қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.

28-боб. Юкларни ташишда далолатномаларни тузиш

414. Темир йўл транспорти (ташувчи) ва юк жўнатувчиларнинг (юкни олувчиларнинг) ташиш вақтидаги моддий жавобгарлиги учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин бўлган ҳолатлар мазкур Қоидаларнинг 38-иловасига мувофиқ шаклдаги тижорат далолатномаси ва умумий шаклдаги далолатнома билан тасдиқланади.

Вагон ва контейнернинг техник ҳолати ҳамда шикастланиши тўғрисида мазкур Қоидаларнинг 39 , 40 ва 41-иловаларида белгиланган шаклда далолатномалар тузилади.

415. Темир йўл транспорти (ташувчи) ва юк жўнатувчи (юкни олувчи) ўртасида электрон ҳужжат алмашинуви тўғрисида шартнома мавжуд бўлса, тижорат далолатномаси, умумий шаклдаги далолатнома ва бошқа далолатномалар электрон ҳужжат шаклида тузилиши мумкин. Бунда, тегишли далолатномани сақлаш ва юбориш тартиби электрон ҳужжат алмашинуви тўғрисидаги шартномада белгиланади.

Электрон ҳужжат шаклидаги далолатномалар заруратга кўра қоғоз кўринишида чоп этилиши мумкин. Бунда, электрон далолатноманинг асл нусхасини имзолаган шахсларнинг лавозими, фамилияси, исми ва отасининг исми тўғрисидаги маълумотлар тегишли графаларга киритилади.

Электрон далолатноманинг қоғоз нусхаси темир йўл станциясида темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими имзоси ҳамда календарь штемпели билан тасдиқланади.

416. Тижорат далолатномалари темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими томонидан темир йўл станциясида қуйидаги ҳолатларни тасдиқлаш учун тузилади:

1) юкнинг ҳақиқий номи, вазни ёки жойлари сони ташиш ҳужжатида кўрсатилган маълумотлар билан мос келмаслиги;

2) юкнинг бузилиши ёки шикастланиши;

3) юкнинг ҳужжатсиз ёки ҳужжатларнинг юксиз аниқланиши;

4) ўғирланган юкнинг темир йўл транспортига (ташувчига) қайтарилиши;

5) юкни ҳужжатлар бўйича топшириш ишлари юк идорасида (кассада) расмийлаштирилганидан сўнг темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан шохобча темир йўлига юк 24 соат мобайнида топширилмаслиги. Бунда, тижорат далолатномаси фақат юкни олувчи талабига кўра тузилади.

417. Темир йўл транспорти (ташувчи) мазкур Қоидаларнинг 416-бандида қайд этилган ҳолатларни ўзи аниқлаган ёки юкни олувчи ёхуд юк жўнатувчи ушбу ҳолатларнинг ҳеч бўлмаганда биттаси мавжудлигини кўрсатган бўлса, темир йўл транспорти (ташувчи) тижорат далолатномасини тузиши шарт.

Тижорат далолатномасида маълумотлар ташиш ҳужжатлари, далолатномалар, вагон тарозисидаги ўлчаш ва тортиш китоблари ҳамда бошқа ҳужжатлар асосида кўрсатилади.

Юк оғирлигидаги фарқ юк оғирлигининг табиий камайиши ва тарози кўрсаткичларидаги тафовут меъёридан ортиқ бўлмаган ҳолларда тижорат далолатномаси тузилмайди, юк топширилишини расмийлаштириш эса мазкур Қоидаларнинг 8-бобида назарда тутилган тартибда амалга оширилади.

418. Тижорат далолатномалари қуйидаги кунларда тузилади:

1) умумий фойдаланишдаги жойларда юкни туширишда — тушириш кунида, юкни олувчига юкни топширишда — топшириш кунида;

2) умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда юкни туширишда — юкни тушириш кунида. Бунда, юкни текшириш ишлари тушириш вақтида ёки бевосита туширишдан сўнг амалга оширилиши керак.

Вагон тарасининг оғирлиги юкни тушириш кунида унинг вазнини текширган темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходимидан бошқа ходим томонидан текширилган бўлса, далолатноманинг «Д» бўлимида юкнинг вазнини ўлчашда ва вагон тарасини текширишда қатнашган темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходимлари кўрсатилади. Далолатнома вагоннинг тарасини текширишда қатнашган темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходими томонидан имзоланади.

3) юкни йўл давомида ташишда — тижорат далолатномасини расмийлаштириш лозим бўлган ҳолатлар аниқланган кунда.

419. Тижорат далолатномалари уч нусхада тузилади ҳамда электрон, қоғоз шаклда ёки сиёҳлар билан аниқ, бўяшларсиз, тўғирлашларсиз ва ҳеч қандай тузатишларсиз тўлдирилади. Ҳар бир далолатномада темир йўл станциясининг қаторли штемпели қўйилади. Далолатноманинг биринчи нусхаси ўрнатилган тартибда текшириш учун юборилади, иккинчи нусхаси юкни олувчига унинг талабига кўра топширилади, учинчи нусхаси эса темир йўл станцияси йиғмажилдида сақланади.

Темир йўл станциялари томонидан тижорат далолатномаларни бошқа темир йўл станцияларига юбориш тартиби темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан белгиланади.

Тижорат далолатномаси жўнатиш темир йўл станцияси ёки йўлда жойлашган темир йўл станциясида тузилган бўлса, далолатноманинг иккинчи нусхаси юкхатига бириктирилади ва етказиш манзилидаги темир йўл станциясига юборилади. Тижорат далолатномаси тузилганлиги юзасидан мазкур Қоидаларнинг 4 ва 8-бобларида назарда тутилган тартибда юкхати ва йўл қайдномасида белги қайд этилади.

Юкларни талон-тарож қилинганлиги аломатлари аниқланганда, шу жумладан юкнинг ҳаракатланиш давомида келтирилган зарар миқдорига қарамай темир йўл транспорти (ташувчи) хизмат текшируви учун белгиланган муддатдан уч кундан кечикмаган ҳолда, тижорат далолатномаси тузган станция ҳудудига қарашли транспортда хавфсизликни таъминлаш бошқармасининг ҳудудий бўлинмаларига тижорат далолатномаси, юкхати, вагон варағи ва бошқа ҳужжатларни тасдиқланган нусхаларини, уларнинг сўровномалари асосида тақдим этиши шарт.

420. Тижорат далолатномасида юк ҳолатининг ва носозлик аниқланишидаги вазиятларнинг аниқ ва тўлиқ тавсифи ёзилиши керак. Далолатномада юкни текшириш вақтида аниқланган, юк камомади, бузилиши ёки шикастланишининг келиб чиқишига сабаб бўлиши мумкин бўлган ҳолатлар ҳам кўрсатилган бўлиши лозим.

Тижорат далолатномасига ташиш носозлиги сабаблари ёки юк жўнатувчи ва темир йўл транспорти (ташувчи) айбдорлиги тўғрисида ҳеч қандай тахминлар киритилишига йўл қўйилмайди.

Тижорат далолатномаси бланкаси графаларига жойлаштирилган барча саволларга аниқ жавоблар берилиши керак.

Қайтарилувчи маълумотлар ўрнига чизиқ чизиш ҳамда қўштирноқ белгисини қўйишга йўл қўйилмайди.

Тижорат далолатномасида юк тўғри ёки нотўғри ортилганлиги, жойлаштирилганлиги ва маҳкамланганлиги ҳамда очиқ ҳаракатдаги темир йўл таркибида ташилаётган юклар учун ҳимоя маркировкаси мавжудлиги кўрсатилган бўлиши керак.

Тез бузилувчан юкларнинг бузилиши юзасидан тижорат далолатномаси тузилганда далолатноманинг биринчи нусхасига қуйидагилар бириктирилади:

вагон-термосларда ташишда назорат маълумотлари;

машина совутиш ва электр иситиш қурилмалари мавжуд бўлган рефрижераторли вагонларда ташишда ҳароратлар китобидан кўчирма. Бунда, тижорат далолатномасига йўл давомида рефрижераторли вагонлардаги ҳарорат режими тўғрисидаги маълумотлар киритилиши керак.

Ҳақиқатга тўғри келмайдиган маълумотларни ўз ичига олган тижорат далолатномасини ёки умумий шаклдаги далолатномани тузган ёки имзолаган шахслар зиммасига қонунчиликка мувофиқ белгиланган тартибда жавобгарлик юкланади.

421. Тижорат далолатномаси темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходимлари ҳамда текширишда иштирок этган юкни олувчи томонидан имзоланади.

422. Тижорат далолатномалари тузилган ҳолларда вагонлардан ечилган пломбалар темир йўл транспорти (ташувчи) ихтиёрида қолади.

423. Етказиш манзилидаги темир йўл станциясида текшириш вақтида йўл давомида жойлашган темир йўл станциясида тузилган далолатномадаги маълумотлар ва юкнинг аслида мавжудлиги ва етказиш манзилидаги темир йўл станциясидаги ҳолати ўртасида фарқ аниқланмаса, у ҳолда темир йўл станцияси янги далолатнома тузмасдан йўл давомида жойлашган темир йўл станциясида тузилган далолатномага «Юкни текшириш чоғида мазкур далолатномага қарши фарқ аниқланмади» ёзувини қайд этиши керак. Ушбу белги темир йўл станциясининг штемпели ва мазкур Қоидаларнинг 421-бандида кўрсатилган шахслар имзоси билан тасдиқланади. Ушбу далолатнома юкни олувчига унинг талабига биноан берилади.

Йўл давомида жойлашган темир йўл станциясида тузилган далолатномада мавжуд бўлган маълумотлар юкни текшириш вақтида аниқланган маълумотларга мос келмаган ҳолатларда янги тижорат далолатномаси тузилади.

424. Юкларнинг экспертизаси мазкур Қоидаларнинг 8-бобида кўзда тутилган тартибда амалга оширилади. Ўтказилган экспертиза тўғрисида тижорат далолатномасининг «Е» бўлимига белги қўйилган бўлиши керак.

425. Юкни олувчининг талабига биноан темир йўл станцияси уч кун ичида ушбу жўнатма учун тузилган тижорат далолатномасини бериши шарт.

Юкни олувчиларга далолатномани бериш темир йўл станцияси йиғмажилдларида сақланадиган далолатнома нусхасига имзо қўйиш йўли билан амалга оширилади, юкни олувчининг тижорат далолатномаларини олиш ёки юкни қабул қилиш ҳуқуқини берувчи ишончномасига эга бўлган шахс далолатнома берилишини ташкилотлар номидан талаб қилади.

Йўл давомида ёки темир йўл станцияси омборига юкни туширишда юк жўнатувчи пломбасига эга бўлган вагонда юкнинг бут сақланмаганлиги аниқланганлиги тўғрисида далолатнома тузилган бўлса, етказиш манзилидаги темир йўл станцияси юкни топшириш чоғида у томонидан тузилган далолатнома берилишидан қатъи назар юкни олувчига бундай далолатноманинг нусхасини бериши шарт.

Юк топширилган кундан эътиборан олти ой муддат давомида тузилган далолатномалар берилишини талаб қилиш мумкин.

426. Умумий шаклдаги далолатнома қуйидаги ҳолатларни тасдиқлаш учун тузилади:

1) юк жўнатувчи томонидан юкхатига илова қилинган ҳужжатларнинг йўқолиши;

2) темир йўл шохобча йўли эгаси ва юкни олувчига боғлиқ сабабларга кўра етказиш манзилидаги темир йўл станцияси, оралиқ ва қўшни темир йўл станцияларида юкни тушириш, ортиш-тушириш учун қўйиб беришини кутиш натижасида вагонларнинг туриб қолиши;

3) юкни олувчи воситалари ёрдамида юк туширилгандан сўнг вагонлар юк қолдиқлари ва ахлатдан тозаланмаганлиги;

4) цистерна ва бункерли ярим очиқ вагонларнинг ташқари томони юк қуйилган ва тўкилгандан сўнг тозаланмаганлиги. Цистерна ва бункерли ярим очиқ вагонларда тўлиқ тўкилмаган юк қолдиқлари аниқланганда Суюқ юкларни қуйилган ҳолда ташиш қоидаларида кўзда тутилган далолатнома тузилади;

5) юк жўнатувчининг розилиги бўйича тозаланмаган вагонлар унинг воситалари билан юк ортиш учун темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан қўйиб берилиши;

6) юкхатида вагонга пломба қўйилганлиги тўғрисида белги бўла туриб, вагонда пломба бўлмаганда, пломба шикастланганда ёки алмаштирилганда, бунда тижорат далолатномасини тузиш учун асос бўладиган ҳолатлар мавжуд бўлмаса, шунингдек йўл давомида ёки етказиш манзилидаги темир йўл станциясида вагонлардаги қўрғошинли пломбалар ноаниқ ёки куч ишлатиш излари бўлмаган кесилган бўлаклари аниқланса, агар ўқилувчи белгилар юкхатидаги маълумотларга мос келса ва пломбада темир йўл станцияси ва темир йўл транспорти (ташувчи) номини ўқиш мумкин бўлса;

7) вагон ёки контейнер шикастланганда;

8) юк ташувлари прогнози бажарилишини ҳисобга олиш карточкасига, юкларни қабул қилиб топширувчисининг эслатмасига, вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш қайдномасига, қўшимча йиғимлар жамғариб бориладиган карточкага ва бошқа тааллуқли ҳужжатларга имзо қўйишдан бош тортиш ёки рад этишда;

9) хусусий ёки ижарага олинган вагон ва контейнерларнинг темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан ўзбошимчалик билан банд қилинишида;

10) темир йўл транспорти (ташувчи) розилигисиз юк жўнатувчилар, юкни олувчилар, темир йўл шохобча йўли эгаси томонидан темир йўл транспортининг (ташувчининг) вагон ва контейнерларидан ўзининг ички ташишлари учун фойдаланилиши;

11) томонларнинг моддий жавобгарлиги учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин бўлган бошқа ҳолатларни тасдиқлашда, бунда тижорат далолатномаси ёки бошқа махсус шаклдаги далолатнома тузилиши талаб қилинмаса;

12) йўл давомида вагонга ўрнатилган ва юкхатида кўрсатилган пломбалар йўқлиги аниқланган ҳолларда, вагон жойида комиссия иштирокида вагондаги юкнинг ҳолати текширилади. Бунда, талон-тарож аломатлари йўқлиги ҳамда вагондаги юк бир текис ва вагоннинг сиғими бўйича юкланган аниқланса, юкнинг бутлигини сақлаш мақсадида вагонга пломба ўрнатилади.

Агар вагондаги юкларнинг талон-тарож этилганлиги аломати бўлса, вагонга юкнинг бутлигини сақлаш мақсадида пломба ўрнатилади ҳамда ушбу ҳолат аниқланган станцияда вагондаги юкнинг тушириш ва ортиш учун шароити бўлса, текшириш амалга оширилади. Агар аниқланган станцияда текшириш учун шароит бўлмаган тақдирда, вагон текшириш шароити бор энг яқин ёки манзил станциясига жўнатилади.

Талон-тарож аломати аниқланган ҳолларда транспортда хавфсизликни таъминлаш бошқармасининг ҳудудий бўлинмаларига тезкор хабарнома жўнатилади ёки уларга тезкор равишда телефон орқали хабар берилади.

Умумий шаклдаги далолатномани тузишда иштирок этган камида икки киши томонидан далолатнома имзоланиши шарт.

427. Томонлар умумий шаклдаги далолатномага имзо қўйишдан бош тортган тақдирда, далолатномага бу ҳақда ёзиб қўйилади. Томонлар умумий шаклдаги далолатноманинг мазмуни юзасидан далолатномага илова қилинадиган тушунтириш ва мулоҳазаларини беришга, шунингдек мазкур далолатномага имзо чекишдан бош тортиш сабабларини баён этишга ҳақлидир.

428. Вагоннинг (контейнернинг) техник ҳолати носозлиги оқибатида юкнинг оқиб кетиши, бузилиши ёки намланиши аниқланган ҳолларда, тижорат далолатномасидан ташқари вагоннинг (контейнернинг) техник ҳолати тўғрисидаги далолатнома тузилади.

Вагоннинг (контейнернинг) техник ҳолати тўғрисидаги далолатнома вагоннинг (контейнернинг) носозлиги аниқланган кунда ва тижорат далолатномаси тузилган кундан кеч бўлмаган ҳолда тузилиши шарт.

Вагоннинг (контейнернинг) техник ҳолати тўғрисидаги далолатноманинг биринчи нусхаси тижорат далолатномасининг биринчи нусхасига бириктирилади ва иккинчи нусхаси станция йиғмажилдида қолади.

429. Темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходимлари тижорат далолатномасини тузишдан бош тортганда ёки далолатнома мазкур Қоидаларнинг талаблари бузилишига йўл қўйилган ҳолда расмийлаштирилганда, юкни олувчи юкни темир йўл станциясидан олиб чиқиш вақтигача, умумий фойдаланишда бўлмаган жойларда юк туширишда эса юк текширилган вақтдан эътиборан 24 соат ичида темир йўл станцияси бошлиғи орқали ёки бевосита темир йўл транспортининг (ташувчининг) ҳудудий бўлинмаси бошлиғига бу ҳақда ёзма ариза бериш ҳуқуқига эга.

Темир йўл станцияси бошлиғи орқали ариза берилганда, юкни олувчига ариза қабул қилинганлиги тўғрисида аризанинг нусхасига белги қўйилади.

Темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходимлари томонидан умумий шаклдаги далолатномани тузишдан бош тортиш ҳолатларида юк жўнатувчи ёки юкни олувчи темир йўл транспортининг (ташувчининг) ҳудудий бўлинмаси бошлиғига шикоят тақдим этади.

430. Темир йўл транспортининг (ташувчининг) ҳудудий бўлинмаси бошлиғи тижорат далолатномасини тузишдан бош тортиш ёки нотўғри расмийлаштириш тўғрисидаги шикоятга қуйидаги муддатларда жавоб бериши шарт:

тез бузилувчан юклар бўйича бир сутка ичида;

бошқа юклар бўйича эса ариза қабул қилинган кундан уч сутка ичида.

Юкни олувчининг шикояти асосланган бўлса, темир йўл транспортининг (ташувчининг) ҳудудий бўлинмаси бошлиғи темир йўл транспортининг (ташувчининг) ваколатли ходимларига тижорат далолатномасини тузиш ёки нотўғри расмийлаштирилган далолатномани алмаштириш тўғрисида кўрсатма беради. Бунда, юк далолатномани тузиш муносабати билан кечиктирилган вақт давомида сақланганлиги учун юкни олувчидан тўлов ундирилмайди.

431. Халқаро йўналишлардаги ташишлар бўйича тижорат далолатномалари СМГС ва СМГСнинг хизмат йўриқномаси талабларига мувофиқ тузилади.

29-боб. Талабларни тақдим этиш ва кўриб чиқиш

432. Юк жўнатувчи (юкни олувчи) ёки унинг вакиллари томонидан юк йўқолгани, камомади, бузилиши ёки шикастланиши харажатларини ундириш тўғрисидаги талаблар темир йўл транспортига (ташувчига) ҳар бир юкхати бўйича алоҳида тақдим этилиши лозим.

Битта темир йўл станциясида битта юк жўнатувчи томонидан битта етказиш манзилидаги темир йўл станциясига битта юкни олувчининг манзилига юборилган бир хил турдаги юклар учун бир нечта юкхати бўйича, лекин бештадан ортиқ бўлмаган битта талаб тақдим этилиши мумкин. Бутун маршрут ёки вагонлар гуруҳи учун битта тижорат далолатномаси тузилган юклар учун эса далолатномада кўрсатилган юкхатлари сонига мувофиқ талаблар тақдим этилади.

Тўғридан-тўғри аралаш қатновда бошқа транспорт турлари иштирокида ташилаётган юклар ҳар хил пунктлар орқали бир транспорт туридан бошқа транспорт турига ўтиб келган бўлса, бу юклар учун бир нечта юкхати бўйича битта талаб тақдим этишга йўл қўйилмайди.

Юк йўқолгани, камомади, бузилиши ёки шикастланиши харажатларини ундириш билан боғлиқ бўлмаган талаблар битта талаб аризасида тақдим этилиши мумкин.

Кўриб чиқиш учун юк ҳужжатлари ёки квитанциялар зарур бўлган талаб аризалари бундай ҳужжатлар зарур бўлмаган талабларни ўзида бирлаштирмаслиги лозим.

433. Талаб аризасида қуйидаги маълумотлар қайд этилиши лозим:

1) талабнинг мазмуни ва қисқача асосланиши;

2) талабнинг ҳар бир алоҳида тури ва ҳар бир алоҳида ҳужжат бўйича талаб суммаси;

3) талаб аризасини тақдим этувчининг (бундан буён матнда аризачи деб юритилади) почта манзили тўғрисидаги маълумотлар (шаҳар, кўча, уй рақами, почта индекси);

4) аризачининг ҳисоб рақами очилган банк бўлими ва унинг банк реквизитлари;

5) талаб аризаси рақами ва тузилган санаси.

Талаб аризалари ташкилот раҳбари (унинг ўринбосари) ёки аризачи томонидан имзоланиши лозим.

434. Юк йўқолганда юк квитанциясининг аслини тақдим этишнинг имкони бўлмаса, аризачи жўнатиш темир йўл станциясининг юк жўнатилганлиги тўғрисидаги маълумотномасини тақдим этади.

Жўнатиш темир йўл станцияси маълумотномасида юкхатининг рақами, вагон рақами, етказиш манзилидаги темир йўл станцияси ва темир йўл транспорти (ташувчилар), юк жўнатувчининг ва юкни олувчининг номи, юк номи, миқдори ва оғирлиги, шунингдек юкни қабул қилиш ва жўнатиш санаси кўрсатилган бўлиши лозим.

Жўнатиш темир йўл станцияси маълумотномаси темир йўл станциясининг календарь штемпели билан тасдиқланади.

435. Юк камомади тўғрисидаги талаб аризасига юк оғирлиги табиий камайиши меъёрини ҳисобга олган ҳолда тузилган талаб суммасининг ҳисоб-китоби илова қилиниши лозим, агар ушбу турдаги юкка табиий камайиш меъёри белгиланган бўлса.

Талаб аризасида юк оғирлиги табиий камайиши меъёри ҳисоб-китоби кўрсатилган бўлса, талаб суммасининг ҳисоб-китоби илова қилиниши шарт эмас.

436. Жарималар бўйича ҳисоб-китоблардан келиб чиқадиган талаблар юзасидан аризаларга қуйидагилар илова қилинади:

1) ташишлар прогнози бажарилмагани ва йўналишда юк ортиш таъминланмагани учун жарима тўлаш тўғрисида — юк ташишлар прогнозини бажариш юзасидан темир йўл станцияси томонидан берилган ҳисобга олиш карточкалари;

2) тозаланмаган вагонлар қўйиб берилгани учун жарима тўлаш тўғрисида — темир йўл станцияси томонидан берилган умумий шаклдаги далолатнома;

3) вагонлар туриб қолгани учун жаримани қайтариш тўғрисида — вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш қайдномалари, темир йўл станцияси томонидан берилган умумий шаклдаги далолатномалар;

4) юк кечикиб етказиб берилгани учун жарима тўлаш тўғрисида — юкхати;

5) вагонларга техник меъёр ёки тўлиқ юк кўтариш қобилияти (сиғими) доирасида юк ортилмаганлиги учун жаримани қайтариш тўғрисида — жарима нотўғри ундирилганини тасдиқловчи ҳужжатлар;

6) темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан ташкилотлар ва жисмоний шахсларга тегишли бўлган ёки улар томонидан ижарага олинган вагонлар (контейнерлар) ўзбошимчалик билан эгалланганлиги учун жарима тўлаш тўғрисида — ўзбошимчалик билан эгалланганлик ҳолатини тасдиқловчи ҳужжатлар, хусусан юкхати ёки юк квитанциялари, умумий шаклдаги далолатнома ёки бошқа далиллар, жарима миқдорининг ҳисоб-китоби;

7) вагонлар юк ортиш ва тушириш учун кечикиб қўйиб берилгани, вагонларни юк ортиш ва тушириш жойларидан олиб чиқиш ёки темир йўл шохобча йўлларидан қабул қилиш кечиккани учун жарима тўлаш тўғрисида — вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш қайдномалари, шунингдек вагонлар қўйиб бериш ва олиб чиқиш учун тайёрлиги тўғрисида хабарномалар, қўйиб бериш ва олиб чиқиш муддатларини кўрсатган ҳолда шартномалардан кўчирмалар, томонлардан бири юқорида кўрсатилган икки томонлама ҳужжатларни имзолашдан бош тортган ҳолларда тузилган умумий шаклдаги далолатномалар;

8) ташкилотлар ва жисмоний шахсларга тегишли бўлган ёки улар томонидан ижарага олинган ҳаракатдаги таркиб (контейнерлар) темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан шикастланганлиги учун жарима тўлаш тўғрисида — темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан берилган умумий шаклдаги далолатнома, техник далолатнома, кўрсатилган ҳаракатдаги таркиб (контейнер) темир йўл томонидан шикастланганини тасдиқловчи ҳужжатлар ёхуд темир йўл транспорти (ташувчи) ушбу далолатномаларни беришдан бош тортишига нисбатан шикоят қилинганини тасдиқловчи далиллар ва етказилган шикастланиш факти ва миқдорини тасдиқловчи бошқа ҳужжатлар ҳамда талаб суммасининг ҳисоб-китоби;

9) юк жўнатувчи, юкни олувчи, темир йўл шохобча йўллари эгаси томонидан темир йўл транспорти (ташувчи) парки вагонлари ва контейнерларидан темир йўл транспортининг (ташувчининг) рухсатисиз ўз ички ташишларида фойдаланилгани учун жарималарни қайтариш тўғрисида — жарима нотўғри ҳисобланганини (ундирилгани) тасдиқловчи ҳужжатлар.

Жарималарни ҳамда қўшимча иш ва хизматлар учун тўловларни қайтариш тўғрисидаги талаб аризаларига мазкур Қоидаларда кўрсатилган ҳужжатлардан ташқари жарималар ҳамда қўшимча иш ва хизматлар учун тўловлар тўланганини тасдиқловчи ҳужжат (банкдан олинган тўлов талабномаси ва ушбу талабнома тўлангани ҳақида бош бухгалтер томонидан имзоланган маълумотнома, квитанция ёки темир йўл транспорти томонидан жарима ёки тўловларнинг ушбу суммаси тўловни амалга ошириш учун тақдим этилганини тасдиқловчи ҳужжат) илова қилиниши лозим.

Талаб аризаларига талаб мазмунига тааллуқли бўлмаган ҳужжатлар илова қилинмайди.

437. Юк жўнатувчи ва юкни олувчи ўртасидаги меъёрланган ва ҳақиқий намликни ҳисобга олган ҳолда ҳисоб-китоб қилинадиган юкнинг камомади тўғрисидаги талаб аризаларига юк қандай намликда жўнатилганини тасдиқловчи ҳужжат ва келган юкнинг намлик даражаси бўйича таҳлил маълумотлари илова қилинади, агар шундай таҳлил ўтказилган бўлса.

438. Тез бузилувчан юк бузилганлиги учун талаб аризасига темир йўл транспорти (ташувчи) иштирокида ўтказилган экспертиза далолатномаси илова қилиниши лозим.

439. Темир йўл транспортига (ташувчига) талаблар 6 ойлик муддат мобайнида, жарималарни тўлашга оид талаблар эса 45 кун мобайнида тақдим этилиши мумкин.

Кўрсатилган муддатлар қуйидагича ҳисобланади:

1) юк топширилган кунидан бошлаб — юкнинг бузилиши, шикастланиши ёки камомади бўйича зарарни қоплаш тўғрисидаги талаблар бўйича;

2) етказиб бериш муддати тугагандан бошлаб 30 сутка ўтгач — юкнинг йўқотилганлиги бўйича зарарни қоплаш тўғрисидаги талаблар бўйича;

3) юкни етказиб бериш муддати ўтказиб юборганлиги тўғрисидаги талаблар бўйича юкни топширган кунидан бошлаб;

4) жаримани тўлаш учун ўрнатилган 5 кунлик муддатнинг тугаши билан — юк ташиш режасини бажармаганлик учун жарима ундириш тўғрисидаги талаблар бўйича;

5) талаб аризачиси томонидан жарима ҳисобланганлиги тўғрисидаги темир йўлнинг тўлов талабномаси (счетни) нусхасини олган кунидан бошлаб — вагонларнинг туриб қолганлиги ва контейнерлар ушланиб қолганлиги учун жаримани ва бошқа жарималарни қайтариш тўғрисидаги талаблар бўйича;

6) бошқа барча ҳолатларда — талабни тақдим этиш учун асос бўладиган ҳодиса содир бўлган кундан бошлаб.

440. Темир йўл транспортининг (ташувчининг) талабларни кўриб чиқиш топширилган бўлинмасига бевосита қўлда етказиб берилган талаблар, талабнинг иккинчи нусхасида темир йўл транспортини (ташувчини) ваколатли ходимининг белгиси билан қабул қилинади.

Талаб аризаси почта орқали жўнатилганда қабул қилувчига топширилган ёки бевосита темир йўл транспортига (ташувчига) қўлда етказиб берилган куни талаб тақдим этилган кун деб ҳисобланади.

Агар талаб аризасини бериш муддати байрам куни ёки ҳафтанинг дам олиш куни тугайдиган бўлса ва агар талаб аризаси улардан кейинги биринчи иш кунида почтага топширилган ёки бевосита темир йўл транспортига (ташувчига) қўлда етказиб берилган бўлса, талаб қўйиб бериш муддати ўтган ҳисобланмайди.

Агар юк маршрут ёки вагонлар гуруҳи билан битта юкхати бўйича келаётган бўлса ва етказиш манзилидаги темир йўл станциясида бу юк асосий юкхати бўйича ва қўшимча йўл қайдномалари бўйича топширилган бўлса, бундай юк ҳужжатлари бўйича талаб тақдим этиш муддатларининг бошланиши юк охирги қисмини қўшимча йўл қайдномаси бўйича берилган пайтдан ҳисобланади.

441. Агар талаб Темир йўл уставининг талабларини бузган ҳолда берилган бўлса, бундай талаб темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан аризачига кўриб чиқилмасдан талаб олинган кундан бошлаб 10 кундан кечиктирмай қайтарилади.

Бунда, аризачи Темир йўл уставида белгиланган муддатларда зарур ҳужжатларни илова қилган ҳолда талаб аризаси билан қайта мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

442. Йўқотиш ва шикастланиш тўғрисидаги талаблар қондирилишида қопланиши лозим бўлган юкларнинг қиймати Темир йўл уставида белгиланган тартибда аниқланади.

443. Темир йўл транспорти (ташувчи) талаб тақдим этилган кундан бошлаб қуйидаги муддатларда тақдим этилган талабни кўриб чиқиши ва уни қондирилиши ёки рад этилиши тўғрисида аризачини хабардор этиши шарт:

3 ой мобайнида — темир йўл қатновларда ташишда юзага келган талаблар бўйича;

45 кун мобайнида — жарималарни тўлаш тўғрисидаги талаблар бўйича.

Агар темир йўл транспорти (ташувчи) талабни рад этса, хабарномада шикоятни рад этиш сабаблари кўрсатилиши лозим.

Хабарномани темир йўл транспорти (ташувчи) раҳбари ёки у томонидан ваколат берилган шахс имзолайди.

444. Агар талаб темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан аризачига номаълум бўлган далолатномага асосан рад этилган бўлса, бунда темир йўл транспорти (ташувчи) аризачига хабарнома билан бирга аризачига номаълум бўлган далолатнома нусхасини ҳам юборади.

445. Талаб тўлиқ миқдорда қаноатлантирилганда, аризачи тақдим этган ҳужжатлар қайтарилмайди ва темир йўл транспорти (ташувчи) иш жилдларида қолдирилади.

446. Экспорт ва импорт юкларига даъволарни топшириш ва кўриб чиқиш СМГС ва СМГСнинг хизмат йўриқномаси талабларига мувофиқ амалга оширилади.

30-боб. Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартлари ҳамда вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш тартиби

1-§. Умумий шартлар

447. Темир йўл шохобча йўлларига техник хизмат кўрсатиш ва уларни таъмирлаш ишлари бўйича мажбуриятлар уларнинг тегишлилигига қараб аниқланади.

Инфратузилма эгасига тегишли темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланувчи юк жўнатувчилар, юкни олувчилар темир йўл шохобча йўлларини чиқиндилардан, қор, юк қолдиқларидан, бегона ўтлардан тозалаб туришлари, ёғингарчилик ва оқава сувлар ўтишини, эгаллаб турган ҳудуд чегарасида темир йўл шохобча йўлларининг (юкларни ортиш ва тушириш жойлари) ёритилишини таъминлашлари, шунингдек темир йўлларда бегона буюмлар бўлишига йўл қўймасликлари лозим.

448. Темир йўл шохобча йўллари умумий фойдаланиш темир йўллари билан чегарадош бўлади.

Темир йўл шохобча йўлларининг чегараси «Темир йўл шохобча йўл чегараси» белгиси билан белгиланади. Ушбу белгининг ўрнатиш жойи инфратузилма эгаси томонидан шохобча эгаси билан келишилган ҳолда аниқланади.

Юк жўнатувчилар ва юкни олувчилар темир йўл шохобча йўлларида ортиш габаритини, вагонларни тозалаш, вагонга ортилган юк оғирлигини назорат қилиш учун габарит дарвоза, кузатув минораси, тарози ва бошқа техник мосламалардан фойдаланишлари керак.

449. Темир йўл шохобча йўллари тасдиқланган лойиҳа ва техник ҳужжатларига мувофиқ бўлиши керак.

Темир йўл шохобча йўллари доимий ёки вақтинчалик фойдаланиш учун очилиши мумкин.

450. Ҳар бир темир йўл шохобча йўллари учун унинг эгаси томонидан режа, темир йўлларнинг чизмаси, техник паспорти, бўйлама кесими ва сунъий иншоотлар чизмалари ишлаб чиқилиши керак. Ушбу ҳужжатлар тўплами темир йўл шохобча йўлини фойдаланишга қабул қилишда инфратузилма эгасига тақдим этилади.

Темир йўл шохобча йўлларининг техник паспортида рельслар, шпаллар, темир йўл балласти, ер қатлами, омбор бинолари, майдончалар, иншоотлар, шахсий ҳаракат таркиби, манёвр воситалари, тарози ускуналари, ортиш, тушириш, вагонларни тозалаш ва ювиш учун мўлжалланган механизмлар ва қурилмалар, вагон билан манёвр ишларини бажаришда қўлланиладиган механизм ва қурилмалар мавжудлиги, шунингдек саралаш тепалиги, тортиш йўллари, поезд ва манёвр ишларида қўлланиладиган сигналлаштириш, марказлаштириш, блоклаштириш ва алоқа қурилмалари ҳамда бошқа қурилма ва механизмлар мавжудлиги кўрсатилади.

Янги объектлар фойдаланишга топширилганда ёки улар ёпилган ҳолларда шохобча эгаси техник паспортга тегишли ўзгартиришларни ўз вақтида киритади ва техник паспортнинг бир нусхасини инфратузилма эгасига топширади, унга паспортга киритилган ўзгартиришлар тўғрисида тегишли ҳужжатлар илова қилинган ҳолда хабар беради.

Инфратузилма эгаси темир йўл шохобча йўлларига туташган темир йўл станцияси техник-маъмурий далолатномасига ўзгартириш киритилишини таъминлайди ва техник-маъмурий далолатномасига темир йўл шохобча йўллари қайдномасини илова қилади.

451. Ҳар бир темир йўл шохобча йўллари учун хизмат кўрсатиш ва темир йўл шохобча йўлларида ҳаракатни ташкил қилиш бўйича йўриқнома тузилади (бундан буён матнда йўриқнома деб юритилади). Йўриқнома шохобча эгаси ва контрагент томонидан ишлаб чиқилади ва станция бошлиғи билан келишилади ҳамда инфратузилма эгаси томонидан тасдиқланади.

Йўриқномада темир йўл шохобча йўлларининг йўллар тизими хусусияти, «Темир йўл шохобча йўл чегараси» белгиси ўрнатиладиган жой, темир йўл шохобча йўлларида ҳаракатланишга рухсат этилган поезд оғирлик меъёри ва узунлиги, рухсат этилган максимал ҳаракат тезлиги, локомотивлар тури, манёвр ҳаракатланиш тартиби, стрелкали ўтказгичлар нормал ҳолати, мавжуд сигналлар ва уларнинг жойлашиши, вагонлар маҳкамлаш меъёрлари ва поездлар ҳаракат хавфсизлиги, ҳаракатдаги темир йўл таркиби ва юклар бутлигини таъминлаш билан боғлиқ бошқа қоидалар кўрсатиб ўтилади.

Йўриқнома тасдиқлангунга қадар темир йўл шохобча йўлларига вагонларни қўйиб бериш тақиқланади.

Темир йўл шохобча йўлларининг техник жиҳозланиши ва унинг ишлаш технологияси ўзгарган тақдирда йўриқнома қайта кўриб чиқилади.

Шохобча эгаси ўзгарган тақдирда, ушбу Қоидаларда белгиланган тартибда янги йўриқнома тасдиқланади. Йўриқноманинг шакли, уни тузиш ва юритиш тартиби темир йўл (инфратузилма эгаси) томонидан белгиланади.

452. Инфратузилма эгасига (ташувчига) тегишли бўлмаган ҳаракатдаги темир йўл таркибининг умумий фойдаланишдаги темир йўлларига чиқиш, шунингдек ҳаракат хавфсизлигини таъминлаш юзасидан темир йўл шохобча йўлини техник кўрикдан ўтказиш (текшириш) Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 22 февралдаги 86-сон қарори билан тасдиқланган Махсус электрон тизим орқали рухсат этиш хусусиятига эга айрим ҳужжатларни бериш тартиб-таомиллари тўғрисидаги ягона низомнинг 27-иловасида белгиланган тартибда амалга оширилади.

2-§. Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш, вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномалари тузиш тартиби ва шартлари

453. Темир йўл шохобча йўллари тегишлилигига қараб инфратузилма эгаси (ташувчи) ва шохобча эгаси, контрагент ўртасида темир йўл шохобча йўлидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси тузилади.

Темир йўл шохобча йўлидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси инфратузилма эгаси (ташувчи), шохобча эгаси ва контрагент ўртасида электрон шаклда электрон рақамли имзо билан (ЭРИ) тасдиқлаш орқали тузилиши мумкин.

454. Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси:

темир йўл шохобча йўлига хизмат кўрсатиш шохобча эгасига тегишли локомотив билан амалга оширилганда, инфратузилма эгаси (ташувчи) ва шохобча эгаси ўртасида;

темир йўл шохобча йўлига хизмат кўрсатиш инфратузилма эгасига (ташувчига) тегишли локомотив билан амалга оширилганда, инфратузилма эгаси (ташувчи) ва шохобча эгаси ўртасида;

темир йўл шохобча йўлларига хизмат кўрсатиш контрагентга тегишли локомотив билан амалга оширилганда, инфратузилма эгаси (ташувчи) ва контрагент ўртасида тузилади. Бунда, шартнома фақат шохобча эгасининг вагонларни контрагент томонидан ортиш, тушириш жойларига ўтказишга розилиги асосида тузилиши мумкин. Ушбу розилик шохобча эгасининг темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномасидаги имзоси ва муҳри ёки ёзма розилиги билан тасдиқланади.

455. Вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси темир йўл шохобча йўлига хизмат кўрсатиш инфратузилма эгасига (ташувчига) тегишли локомотив билан амалга оширилганда инфратузилма эгаси (ташувчи) ва контрагент ўртасида тузилади. Бунда, шартнома фақат шохобча эгасининг вагонларни контрагент томонидан ортиш, тушириш жойларига қўйиб бериш ва олиб чиқишга розилиги асосида тузилиши мумкин. Ушбу розилик шохобча эгасининг вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасидаги имзоси ва муҳри ёки ёзма розилиги билан тасдиқланади.

456. Контрагент ва шохобча эгаси орасидаги муносабатлар улар ўртасида тузилган шартнома билан тартибга солинади.

Шартномада контрагентга транспорт хизматини кўрсатиш, шохобча эгасининг темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш тартиби, шохобча эгасининг ёки контрагентнинг локомотиви билан қабул қилиб топшириш йўлларига (йўлларидан) вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш тартиби, вагонлар ва контейнерларнинг туриб қолганлиги, фойдаланганлиги ва уларни шикастланганлиги учун жавобгарлик ва бошқа масалалар келишиб олинади.

Инфратузилма эгасининг (ташувчининг) локомотиви билан контрагентга хизмат кўрсатилганда, инфратузилма эгаси (ташувчи) ва контрагент ўртасида вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси тузилади ҳамда вагонлар, контейнерлар шикастланиши, улардан темир йўл шохобча йўлида фойдаланганлик ҳамда туташган темир йўл станциясида вагон ва контейнерларни қўйиб беришга қадар туриб қолиши билан боғлиқ жавобгарлик улар ўртасида тартибга солинади.

457. Темир йўл станциясига алоҳида туташган бир нечта темир йўл шохобча йўлларига эга ташкилотларга хизмат кўрсатишда темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси туташган ҳар бир темир йўл шохобча йўллари учун алоҳида тузилади.

Инфратузилма эгаси (ташувчи) ва хизмат кўрсатиладиган ташкилот ўртасидаги келишувга асосан ягона шартнома тузилиши мумкин.

458. Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ва вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси вагонлар қўйиб бериш ва олиб чиқиш тартиби, қабул-қилиб топшириш операцияларини бажариш жойи ва тартиби, темир йўл шохобча йўлларига бир вақтда топшириладиган вагонлар сони, қўйиб бериш ва олиб чиқиш йиғимини ҳисоблаш учун зарур маълумотлар ва инфратузилма эгасига (ташувчига) белгиланган тўловларни киритиш тартиби, ортиш,тушириш жойлари (фронтлар ўлчамлари) сиғими, вагонлар билан ортиш-тушириш ишларини бажариш технологик меъёрлари, томонларнинг ўзаро мажбуриятлари ва бошқа тартибларни белгилайди.

459. Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ва вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси 5 йилгача муддатга тузилади.

Шартномаларни қайта тузиш даврида низолар ҳал қилингунга қадар барча муносабатлар, агар томонлар ўртасида аввалги шартномалар амал қилиш муддатини узайтириш бўйича тегишли келишув мавжуд бўлса, келишмовчиликлар аввал тузилган шартномалар шартлари билан тартибга солинади.

Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномалари ва вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномалари билан уларнинг амал қилиш муддатлари тугагунга қадар темир йўл станцияси ёки темир йўл шохобча йўллари техник жиҳозланиши ёки ишлаш технологияси ўзгарган тақдирда шартнома шартларига ўзгартириш киритиш ёки бу шартномаларни қайта тузиш тартиби кўзда тутилади.

Мазкур шартномаларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш лойиҳаси ушбу Қоидалар 464-бандида белгиланган тартиб ва муддатларда ишлаб чиқилади.

460. Агар шохобча эгаси ёки контрагент ўзгарган бўлса, янги шохобча эгаси, контрагент ёки инфратузилма эгаси (ташувчи) ўртасида темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш бўйича янги шартномалар тузилади.

Бундай ўзгариш ҳақида инфратузилма эгаси (ташувчи) шохобча эгаси ёки контрагент томонидан ўзгариш содир бўлган вақтдан бошлаб 10 кун ичида хабардор қилиниши керак.

461. Инфратузилма эгаси (ташувчи) шохобча эгаси ёки контрагент билан темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш бўйича тузилган шартномаларнинг амал қилиш муддати тугашидан камида икки ой аввал янги шартнома лойиҳасини ишлаб чиқишга киришишлари керак.

462. Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномалари тузилишдан аввал унинг шартларини аниқлаб олиш учун инфратузилма эгаси (ташувчи) шохобча эгаси ёки контрагент билан ҳамкорликда темир йўл шохобча йўли ва унинг техник жиҳозланишини текширувдан ўтказадилар. Текшириш натижалари мазкур Қоидаларнинг 42-иловасига мувофиқ шаклдаги темир йўл шохобча йўллари иш шароитларини текшириш далолатномаси билан (бундан кейинги матнда текшириш далолатномаси деб юритилади) расмийлаштирилади.

463. Текшириш далолатномаси текширишда иштирок этган инфратузилма эгаси (ташувчи), шохобча эгаси ва контрагент ёки уларнинг вакиллари томонидан имзоланади.

Текширишда иштирок этган томонлар ёки уларнинг вакиллари текшириш далолатномасини имзолашдан бош тортганда, унда ёзма равишда ёки далолатномага бириктирилган алоҳида варақда ўзининг эътирозларини кўрсатиб ўтади.

Текшириш далолатномаси уч нусхада тузилади, биринчи нусхаси шохобча эгаси ёки контрагентда, иккинчи нусхаси туташган темир йўл станциясида, учинчи нусхаси инфратузилма эгасида (ташувчида) қолади.

464. Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси қуйидаги тартибда тузилади. Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси лойиҳаси инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан ишлаб чиқилади.

Инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан имзоланган шартнома лойиҳасининг икки нусхаси имзолаш учун шохобча эгаси ёки контрагентга юборилади, улар қабул қилинган шартнома лойиҳасини имзолайдилар ва уни 30 кунлик муддатда инфратузилма эгасига (ташувчига) қайтарадилар. Ушбу муддат шартнома лойиҳасини тўғридан-тўғри етказиб беришда шартнома лойиҳасини қабул қилиб олгани ҳақида манзилдаги шахснинг лавозими ва фамилияси кўрсатилган ёзуви қайд этилган ва имзоси қўйилган (почта орқали жўнатилганда қабул қилувчига топширилган кундан ёки хабарнома орқали жўнатилганда — хабарномада қабул қилувчига топширилган сана кўрсатилган кундан) кундан бошлаб ҳисобланади.

Келишувга эришилмаганда низолар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда кўриб чиқилади.

Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартлари, инфратузилма эгасига (ташувчига) тўланиши лозим бўлган тўловлар қиймати ва тўлаш тартиби ўзгарган ҳолларда, томонлар темир йўл шохобча йўлидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасига тегишли ўзгартиришлар ва қўшимчалар киритишлари лозим.

465. Юк жўнатувчилар, юкни олувчиларга шохобча эгаси ёки контрагентга тегишли локомотивлар билан хизмат кўрсатилганда вагонларни ва юкларни топшириш операциялари инфратузилма эгаси (ташувчи) ва шохобча эгаси ёки контрагент ўртасида амалга оширилади.

Шохобча эгаси ёки контрагент ташувчига юк жўнатувчи, юкни олувчининг тегишли ишончномаларини тақдим этишлари керак.

466. Умумий фойдаланишдаги темир йўл транспорти таркибига кирувчи ташкилотлар билан темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ва вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси тузилмайди.

Вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш тартиби, вагонлар, контейнерларнинг темир йўл шохобча йўлларида туриш вақтини ҳисобга олиш ва темир йўл тизимига кирувчи ташкилотлар ва алоҳида таркибий бўлинмалар (филиаллар)га хизмат кўрсатувчи шохобча темир йўлларидан фойдаланиш шартлари темир йўл транспорти томонидан белгиланади.

467. Шохобча эгаси бўлмаган, шунингдек ўзига тегишли бўлмаган темир йўл шохобча йўлларида омбор ва ортиш-тушириш майдончаларига эга бўлмаган юк жўнатувчилар ва юкни олувчиларнинг иши вақтинчалик характерга эга бўлса ва томонлар ўртасида келишмовчиликлар мавжуд бўлмаса вагонларни темир йўл шохобча йўлларига қўйиб бериш ва олиб чиқиш ишлари, юк жўнатувчи ёки юкни олувчи билан шохобча эгаси ёки контрагент ва инфратузилма эгаси (ташувчи) ўртасида тузиладиган вақтинчалик келишув асосида амалга оширилиши мумкин. Ушбу келишувда унинг амал қилиш муддати, тўловни амалга оширувчи, вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш тартиби, вагонлар, томонлар мажбуриятлари ва транспорт хизматларини кўрсатиш билан боғлиқ бошқа ҳолатлар кўрсатилади.

Иш узоқ муддатли характерга эга бўлганда, юк жўнатувчи (юкни олувчи) бўйича инфратузилма эгаси (ташувчи) билан шахобча эгаси ўртасида вагонлар қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасига қўшимча киритилади.

3-§. Вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш

468. Темир йўл шохобча йўлларига шохобча эгаси ёки контрагентга тегишли локомотивлар хизмат кўрсатганда, вагонлар инфратузилма эгаси (ташувчи) локомотивлари билан темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасида белгиланган вагонларни қабул қилиб топшириш йўлларига қўйиб берилади.

Вагонларни кейинги ҳаракатланиши, ортиш, тушириш жойларига тарқатиш ва қабул қилиб топшириш йўлига қайтариш шохобча эгаси ёки контрагентга тегишли локомотив билан амалга оширилади. Қабул қилиб топшириш йўллари сифатида умумий фойдаланишдаги темир йўллар ва темир йўл шохобча йўллари ишлатилиши мумкин.

Темир йўл шохобча йўлларига инфратузилма эгаси (ташувчи) локомотиви билан хизмат кўрсатилса, вагонлар тўғридан-тўғри темир йўл шохобча йўлларига (темир йўл шохобча йўлларидан) ортиш, тушириш жойларига қўйиб берилади ва олиб чиқилади.

469. Темир йўл шохобча йўлларига инфратузилма эгаси (ташувчи) локомотиви билан хизмат кўрсатилганда, вагонлар, контейнерлар ва юкларни топшириш ва қабул қилиш ишлари ортиш-тушириш жойларида, шохобча эгаси ёки контрагентга тегишли локомотив билан хизмат кўрсатилса қабул қилиб топшириш йўлларида амалга оширилади.

Вагонларни темир йўл шохобча йўлига топшириш ва темир йўл шохобча йўлидан қабул қилиб олиш қабул қилувчи ва топширувчи томонлар ваколатли вакилларининг қабул қилиб топширувчи эслатмасида қўйиладиган имзолари билан тасдиқланади.

Вагонлар, контейнерлар ва юкларни қўриқлаш темир йўл шохобча йўлларида, шунингдек ташкилот ҳудуди чегарасида ва инфратузилма эгасига тегишли темир йўл шохобча йўлларининг ортиш-тушириш жойларида (фронтларида), темир йўл станцияси ёки перегонда (станциялар оралиғида) жойлашган қабул қилиб топшириш йўлида, инфратузилма эгасидан (ташувчидан) қабул қилиб олингандан кейин темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномаси ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси ким билан тузилганлига қараб шохобча эгаси ёки контрагент томонидан таъминланади.

470. Вагонлар қабул қилиб топшириш йўлига топширилганда, бир вақтда қўйиб бериладиган вагонларнинг максимал сони қабул қилиб топшириш йўлининг фойдали узунлиги ёки локомотив қувватига қараб аниқланади.

Темир йўл шохобча йўлининг ортиш-тушириш жойларига инфратузилма эгаси (ташувчи) локомотиви билан хизмат кўрсатилганда, бир вақтда қўйиб бериладиган вагонлар миқдори (бир вақтда қўйиб бериладиган вагонлар максимал сони) ортиш-тушириш жойлари сиғимига қараб локомотив тортиш кучини ҳисобга олган ҳолда аниқланади.

Вагонларни қайта жойлаштириш учун манёвр воситалари мавжуд бўлса ёки юкларни ҳаракатланувчи ортиш-тушириш механизмлари билан қайта ишлаш имконияти бўлса бир вақтда қўйиб бериладиган вагонлар миқдори ортиш, тушириш жойлари сиғимидан ортиқ бўлиши мумкин. Бир вақтда қўйиб бериладиган вагонлар миқдори манёвр воситалари қуввати ва ҳаракатланувчи механизмлар қайта ишлаш қобилиятини ҳисобга олиб белгиланади.

Темир йўл шохобча йўлларига бир вақтнинг ўзида қўйиб бериладиган вагонларнинг максимал сони маҳаллий йўриқнома билан белгиланади ва темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш шартномасида ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасида кўрсатилади.

471. Темир йўл шохобча йўлларига вагонларни қўйиб бериш ва шохобча темир йўлларидан уларни олиб чиқиш хабарнома асосида бажарилади.

Вагонларни қўйиб бериш вақти ҳақида хабарнома инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан шохобча эгаси ёки контрагентга (шохобча темир йўлларидан фойдаланиш ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномаси ким билан тузилганлигига кўра) вагонлар қўйиб берилишидан икки соат олдин, вагонлар қўйиб берилиши хабарномада кўрсатилган вақтдан икки соатдан ортиқ кечикканда, хабарнома қайта берилиши керак.

Вагонларни қўйиб бериш вақти бўйича хабарномалар телефон ёки бошқа алоқа воситалари орқали сутка давомида бериб борилади, инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан темир йўл станциясида юритиладиган вагонларни ортиш ёки тушириш учун қўйиб бериш вақтлари ҳақидаги ёзувлар хабарнома китобида қайд қилинади.

Хабарномалар учун барча мавжуд алоқа воситалари ишлатилиши мумкин.

Хабарномалар қабул қилинишини таъминлаш учун шохобча эгаси ёки контрагент томонидан хабарномаларни қабул қилиш бўйича масъул шахслар аниқланиб, уларнинг фамилияси ва телефон (факс, телекслар) рақамлари инфратузилма эгасига (ташувчига) хабар қилинади.

Хабарнома юк жўнатувчилар, юкни олувчиларга хизмат кўрсатувчи темир йўл станциялари бўлинмаларида эълонлар жойлаштириш йўли билан амалга оширилиши мумкин ва қўйиб берилган вагонларнинг темир йўл шохобча йўлларида турган вақти хабарномада кўрсатилган пайтдан бошлаб ўз вақтида қўйиб берилган вагонлар деб ҳисобланади.

Агар темир йўл шохобча йўлларида юк туширишдан бўшаган вагонларга юк ортиш ишлари, яъни иккиламчи операция бажарилса, унда бўш вагонларни қўйиб бериш вақти ҳақида хабарнома бериш талаб этилмайди.

Вагонларни қўйиб бериш вақти ҳақида хабарнома бериш тартиби темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасида кўрсатилади.

Вагонлар темир йўл шохобча йўлларидан ёки қабул қилиб топшириш йўлларидан олиб чиқишга тайёр бўлганда, шохобча эгаси ёки контрагент инфратузилма эгасига (ташувчига) юк операциялари тугаган вақти ҳақида ёзма хабарнома бериши керак.

Ушбу хабарнома телефон орқали, кейинчалик ёзма равишда тасдиқлаш орқали берилиши мумкин. Хабарномада уни бериш вақти ва берган шахснинг фамилияси кўрсатилиши керак.

Инфратузилма эгаси (ташувчи) берилган хабарномаларни рўйхатдан ўтказиш учун юк операциясини тугатиш вақти ҳақида хабарномалар китобини юритади. Юк операциялари тугаган вақти ҳақида хабарномалар бериш тартиби темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасида кўрсатилади.

Агар юк ортиш, тушириш жойларига бир вақтда қўйиб берилаётган вагонлар партияси ортиш ва тушириш жойларининг сиғимидан ортиқ бўлса ва уларни инфратузилма эгасининг (ташувчининг) локомотиви билан қайта қўйишсиз ортилиши ёки туширилиши мумкин бўлган ҳолларда, бир вақтнинг ўзида ортиш ва тушириш учун қўйиб берилган барча вагонларни олиб чиқишга тайёрлиги ҳақида хабарнома берилади. Агар инфратузилма эгасида (ташувчида) бундай имконият мавжуд бўлса, бир вақтда қўйиб берилган вагонларнинг ортилган ёки туширилган қисмини олиб чиқишга йўл қўйилади.

472. Юкли ва бўш вагонларни инфратузилма эгасининг (ташувчининг) локомотиви билан темир йўл шохобча йўлларидаги ортиш-тушириш жойларига ёки туташ темир йўл станция ҳудудидан ташқарида жойлашган қабул қилиб топшириш йўлларига қўйиб берилганлиги ҳамда вагонларни ортиш-тушириш жойларидан ёки бундай қабул қилиб топшириш йўлларидан олиб чиқилганлиги учун инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан тўлов ундирилади.

Ортиш-тушириш ва қайта ортиш ишлари темир йўл станцияси ичида жойлашган умумий фойдаланиш жойларида амалга оширилган тақдирда, инфратузилма эгаси (ташувчи) юк жўнатувчи, юкни олувчидан вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш учун тўлов ундирмайди.

473. Механизациялашмаган ҳолда ортиш-тушириш ишлари бажарилганда, яъни юкни тўғридан-тўғри вагонга юкланганда ёки вагондан қўл меҳнатидан фойдаланиб туширилганда ортиш, тушириш жойлари сиғими бир хил турдаги юкларни бир вақтда ортиш ёки тушириш учун фойдаланиш мумкин бўлган омборнинг, ортиш-тушириш темир йўлининг фойдали узунлиги бўйича жойлаштириладиган вагонлар сони бўйича белгиланади.

Ортиш ва тушириш жойларини бир хил турдаги юклар бўйича бўлиш, омбор майдонларининг бундай юклар учун доимий ихтисослашган тақдирда амалга оширилади. Бир хил ҳолатда (тўкилган, уюлган, қуйилган ҳолда ва бошқалар) ташиладиган, бирга сақланиши мумкин бўлган юклар бир турдаги юклар ҳисобланади.

Ёпиқ омборларда сақлаш талаб этиладиган юклар учун ортиш-тушириш жойларининг сиғими, омбордаги эшиклар орасидаги масофани ҳисобга олган ҳолда эшиклар сонига тенг бўлган вагонлар сони билан белгиланади.

474. Нефть, нефть маҳсулотлари ва цистерналарда қуйилган ҳолда ташиладиган бошқа юклар бўйича ортиш-тушириш жойлари сиғими қуйиш ва тўкиш қурилмаси орасидаги масофани ҳисобга олган ҳолда унинг сонига тенг миқдордаги цистерналар сони билан, рельс орасига тўкишда эса тўкиш жойидаги йўлнинг фойдали узунлигида жойлаштириладиган цистерналар сони билан белгиланади. Зарур ҳолларда, қуйиш ва тўкиш жойлари сиғими юк тури бўйича (қора нефть маҳсулотлари, ёруғ нефть маҳсулотлари, мойлар ва бошқалар) ва цистерна ўқи (тўрт ўқли ва саккиз ўқли) бўйича белгиланади.

475. Қуйиладиган юклардан ташқари бошқа ҳамма юклар механизациялашган ҳолда, яъни юкни вагонга тўғридан-тўғри етказиб бериш ёки юкни вагондан олиш механизми ёрдамида бажарилганда, ортиш ва тушириш жойлари сиғими ортиш-тушириш механизмлари ва қурилмалари сони ҳамда қайта ишлаш қуввати бўйича, бир вақтда ҳар бир механизм ёки қурилма ёрдамида қайта ишланиши мумкин бўлган вагонлар сони бўйича белгиланади.

Темир йўл шохобча йўлларида юкларни ортиш, тушириш механизмлари жорий этилганда, улар механизациялашмаган усулда қайта ишланадиган вагонлар билан тенг миқдордаги вагонларни шу вақт ичида қайта ишлай олмаса, ушбу темир йўл шохобча йўлларида ортиш-тушириш жойлари сиғими механизациялашган ҳолда механизмлар сони бўйича, қолган қисмида эса механизациялашмаган ҳолда юкларни қайта ишлашга сақлаб қолинади.

476. Инфратузилма эгасининг (ташувчининг) локомотиви билан хизмат кўрсатиладиган шохобча темир йўлларида ортиш, тушириш жойлари сиғими ва омборлар майдонларининг бир хил юклар бўйича ихтисослашганлиги темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш ҳақидаги шартномада ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасида кўрсатилади.

Шартномада кўрсатилган ортиш-тушириш жойлари сиғими омборлар тўлдирилганлигига боғлиқ ҳолда камайтирилиши мумкин эмас.

4-§. Вагонларнинг темир йўл шохобча йўлларида турган вақтини ҳисобга олиш

477. Инфратузилма эгасининг (ташувчининг) локомотиви билан хизмат кўрсатиладиган темир йўл шохобча йўлларида вагонларнинг юк ортиш ва тушириш учун туриш вақти қабул қилиб топширувчи эслатмасига асосан вагонлар, контейнерларни ортиш ёки тушириш жойларига ҳақиқий қўйиб берилган вақтдан бошлаб станция томонидан шохобча эгаси ёки контрагентдан юкни қўйиб бериш учун зарур ташиш ҳужжатларини расмийлаштирган ҳолда юк операциялари тугаганлиги ҳақидаги хабарнома олингунга қадар ҳисобланади.

Темир йўл станциясига шохобча эгаси ёки контрагентнинг юк операциялари тугаганлиги ҳақидаги хабарномаси ортиш-тушириш жойига ва вагонлар гуруҳига, ушбу Қоидаларининг 474 ёки 476-бандига мувофиқ темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш ҳақидаги шартнома ёки вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасида белгиланган бир вақтда қўйиб бериладиган вагонлар сонига қараб берилади.

Инфратузилма эгасининг (ташувчининг) бир вақтнинг ўзида қўйиб берилган вагонлар гуруҳидан ортилган ёки туширилган қисмини олиб чиқишга розилиги ва имконияти бўлган тақдирда, ушбу вагонларнинг темир йўл шохобча йўлларида туриш вақти юк операциялари тугаганлиги ҳақидаги хабарнома китоби ва вагонларни қабул қилиб топширувчининг эслатмасига мувофиқ юк операциялари ҳақиқий тугаган вақтигача ҳисобланади.

478. Инфратузилма эгаси (ташувчи) локомотиви билан хизмат кўрсатилмайдиган темир йўл шохобча йўлларида вагонларнинг туриб қолиш вақти, вагонларни қабул қилиб топширувчининг эслатмасига асосан темир йўл станция томонидан вагонларни қабул қилиб топшириш йўлида шохобча эгаси ёки контрагентга топширган вақтдан бошлаб, вагонларни қайтариш пайтига ва қабул қилиб топшириш йўлида шохобча эгаси ёки контрагент томонидан юкни бериш учун ташиш ҳужжатлари расмийлаштирилган ҳолда темир йўл станциясига қайта топширгунга қадар ҳисобланади.

479. Темир йўл шохобча йўлларидан фойдаланиш ҳақидаги шартнома ва вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш шартномасида қуйидаги вақтлар (вагонлар айланиш муддати) ўрнатилиши мумкин:

1) қабул қилиш-топшириш операциялари учун шохобча эгасининг локомотиви билан қўйиб берилаётган вагонлар сонига қараб ҳар бир вагонга 1 минут, лекин бир вақтнинг ўзида берилаётган вагонлар партиясига 30 минутдан кўп бўлмаган миқдорда;

2) вагонларни темир йўл шохобча йўлларида шохобча эгаси ёки контрагентнинг локомотиви билан ҳаракатланиши ва манёвр операцияларини бажариши учун ҳаракатланиш масофаси ва тезлигидан келиб чиқиб ҳисоб китоб йўли билан аниқланадиган вақт;

3) мазкур Қоидаларнинг 10-бобида белгиланган вагонларни ортиш ва тушириш вақти;

4) шохобча эгаси ёки контрагентнинг локомотиви билан темир йўл таркибини тарқатиш учун 25 дақиқадан ва темир йўл таркибини шакллантириш учун 30 дақиқадан ошмаган миқдорда.

480. Инфратузилма эгаси (ташувчи) локомотиви билан вагонлар хабарномасиз ёки муддатлари бузилган ҳолда қўйиб берилганда, вагонлар қўйиб берилган ҳисобланади ва вагонлар бекор туриш вақти:

1) хабарномасиз берилганда — вагонлар ҳақиқий қўйиб берилган пайтдан икки соат ўтгандан сўнг;

2) хабарномада кўрсатилган муддатдан олдин қўйиб берилганда — кўрсатилган муддат келгандан сўнг;

3) хабарномада кўрсатилган вақтдан кечикиб қўйиб берилганда — вагонлар ҳақиқий қўйиб берилган пайтдан бошлаб ҳисобланади.

Агар кечикиш икки соатдан ошиб кетса, ташувчи қайта қўйиб бериш вақти ҳақида яна хабар бериши керак.

481. Вагонларни қабул қилиб топширувчининг эслатмаси ва умумий шаклдаги далолатномалар тузилган ҳолатда вагонларнинг темир йўл шохобча йўлларида туриш вақтини ҳисобга олиш улар асосида амалга оширилади. Вагонларни туриб қолганлиги учун жарималарни ҳисоблаш вагонларни қўйиб бериш ва олиб чиқиш қайдномалари бўйича амалга оширилади.

482. Юкларни ортиш-тушириш ва қайта ортиш инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан амалга оширилганда, юк жўнатувчи, юкни олувчидан вагонларнинг туриб қолганлиги учун жарима ундирилмайди.

483. Инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан ортиш учун инфратузилма эгасининг (ташувчининг) тозаланмаган бўш вагонлар қўйиб берилган бўлса ва тегишли ишлар юк жўнатувчи томонидан бажарилган бўлса, вагонни тозалаш вақти инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан тузилган умумий шаклдаги далолатномага асосан вагонларни бекор туриш вақтига киритилмайди ҳамда вагонларни тозалаш вақтида туриб қолганлиги учун жарима ундирилмайди.

484. Юкли ва бўш вагонларнинг жўнатиш ёки манзил темир йўл станциясида юк жўнатувчига, юкни олувчига боғлиқ сабабларга кўра (юк ҳужжатларини расмийлаштириш, божхона операциялари, катта гуруҳли вагонлар келиши, тушириш учун қўйиб беришни станцияда кутиб қолган маршрутлар, ортиш-тушириш жойларининг (фронтларининг) олдин қўйиб берилган вагонлар билан бандлиги ва бошқа сабаблар) кечиктирилганда, ҳар бир туриб қолиш ҳолати бўйича инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан умумий шаклдаги далолатнома расмийлаштирилади.

Умумий шаклдаги далолатномада:

вагонлар қўйиб беришда кечиктириш сабаблари;

темир йўл шохобча йўлларига қўйиб беришга тайёр бўлган, туриб қолган барча вагонлар сони, уларнинг рақами, темир йўл станцияга келган санаси ва вақти;

вагонлар кечиктиришининг бошланиш вақти;

бошқа маълумотлар кўрсатилади.

Вагонларнинг кечиктирилиши тугаши билан ушбу умумий шаклдаги далолатномага қўшимча равишда инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан кечиктиришнинг тугаш вақтини кўрсатувчи умумий шаклдаги далолатнома тузилади.

485. Темир йўл шохобча йўлларидан топширишга тайёр бўлган вагонларни инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан қабул қилиш инфратузилма эгасига (ташувчига) боғлиқ сабабларга (инфратузилма эгаси (ташувчи) вакилининг йўқлиги, локомотив йўқлиги ва бошқа сабабларга) кўра кечиктирилганда инфратузилма эгаси (ташувчи) ва шохобча эгаси ёки контрагентнинг ишончли вакиллари томонидан имзоланган умумий шаклдаги далолатнома билан расмийлаштирилади. Ушбу далолатнома асосида вагонларни қабул қилишни кечиктириш вақти вагонларнинг темир йўл шохобча йўлларида туриб қолиш вақтидан чиқариб ташланади.

486. Темир йўл устави ва техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар (техник регламентлар ва стандартлар) ҳамда темир йўл транспортидан техник жиҳатдан фойдаланиш қоидалари талаблари, шунингдек тузилган шартнома шартлари бузилганлиги сабабли инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан шохобча эгаси ёки контрагентдан қабул қилинмаган, темир йўл шохобча йўлларидаги вагонларнинг туриб қолган вақти, ушбу вагонларни инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан шохобча эгаси, контрагенти, юк жўнатувчи ёки юкни олувчи томонидан тегишли носозликлар бартараф этилгандан сўнг қабул қилиб олгунга қадар ҳисобланади.

Қоидабузилиш ҳолати инфратузилма эгасининг (ташувчининг) ваколатли вакили томонидан тузиладиган умумий шаклдаги далолатномада қайд этилади.

487. Вагонларнинг йўналишидаги темир йўл станцияларида ушлаб қолиш инфратузилма эгасининг (ташувчининг) ёзма фармойиши асосида амалга оширилади ҳамда унда поезд рақами, вагонлар сони, уларнинг рақамлари, санаси, вақти ва ушлаб туриш сабаби кўрсатилади. Бундай фармойиш юк жўнатувчи, юкни олувчи, шохобча эгаси ёки контрагентни хабардор қилиш учун темир йўл станциясига манзилига берилади.

Ушлаб қолишни бекор қилиш ва ушлаб қолинган вагонларни станция манзилига жўнатиш санаси ва вақти ҳақидаги буйруқ ва хабарнома ҳам шу тартибда берилади.

Йўналиши бўйича вагонларни ушлаб қолиш ҳақидаги фармойишга асосан инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан вагонлар ушлаб қолинган темир йўл станциясида вагонларнинг келган вақти, вагонларни ушлаб қолиш ҳақидаги буйруқ рақами ва уни олган вақтини, вагонлар рақамини кўрсатган ҳолда уч нусхада умумий шаклдаги далолатнома тузилади.

Вагонларни ушлаб қолиш бекор қилинганлиги ҳақидаги буйруққа асосан вагонларни ушлаб қолиш ҳақидаги умумий шаклдаги далолатномага қўшимча равишда инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан вагонларни ушлаб қолиш вақти тугаши ҳақидаги маълумот киритилган умумий шаклдаги далолатнома тузилади.

Умумий шаклдаги далолатноманинг бир нусхаси вагонлар ушлаб қолинган темир йўл станциясида қолади, қолганлари эса юк ҳужжатлари билан бирга манзил темир йўл станциясига юборилади. Манзил темир йўл станциясида мазкур умумий шаклдаги далолатноманинг бир нусхаси юк ҳужжатлари билан биргаликда инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан юкни олувчига, умумий фойдаланишда бўлмаган темир йўл шохобча йўллари эгаси ёки контрагентга берилади.

Умумий шаклдаги ушбу далолатнома асосида инфратузилма эгаси (ташувчи) томонидан вагонларнинг йўналиши бўйича ушлаб қолинган вақти аниқланади ва тегишли йўл тўловлари ҳисобланади.

488. Темир йўл уставига мувофиқ вагонларнинг ўз вақтида ортилмаганлиги, туширилмаганлиги, юкни олувчилар томонидан юкларнинг темир йўл станцияларидан ташиб кетилмаганлиги, юк жўнатувчи, юкни олувчига боғлиқ сабабларга кўра вагонларнинг юк манзилини ўзгартириш учун туриб қолганлиги ва бунинг натижасида темир йўл станциясида технологик қийинчиликлар юзага келганлиги учун кўрсатилган шахслар томонидан вагонлар (контейнерлар) туриб қолганлиги учун жарима тўланади.

Темир йўл станцияси ишидаги технологик қийинчиликлар далили сифатида:

1) тушириш-ортиш учун қўйиб беришни кутаётган вагонлар навбатининг ҳосил бўлиши;

2) станцияда туриб қолган вагонлар туфайли қўшимча манёвр ишларининг бажарилиши;

3) вагонларни қайта саралаш заруриятининг юзага келиши;

4) қўшни темир йўл станцияларидан поездларни қабул қилишда кечикишлар юзага келиши;

5) йўналиш давомидаги темир йўл станцияларида вагонларни ушлаб туриш зарурияти;

6) узоқ муддат юк туширилиши сабабли, ортиш учун бўш вагонларни бошқа жойлардан юбориш зарурияти ва бошқа ҳолатлар ҳисобланиши мумкин.

Технологик қийинчиликлар, уларнинг келиб чиқиш сабаби ва шартлари, уларнинг амал қилиш муддатини аниқлаш ташувчининг ваколатига киради.

31-боб. Якуний қоидалар

489. Мазкур Қоидаларнинг талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

490. Юк жўнатувчилар, юкни олувчилар, темир йўл транспорти (ташувчилар), шохобча эгалари, контрагентлар, бошқа юридик ва жисмоний шахслар ўз ҳуқуқ ва манфаатларининг бузилиши юзасидан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ваколатли органларга ёки судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 1-ИЛОВА

Илова матни ҳаволада берилган.

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 2-ИЛОВА

НАМУНА ГУ - 27е шаклида Маршрут ёки вагонлар гуруҳига * ____________ - сон ЮКХАТИ _________-сон прогноз бўйича Ортиш тайинланган __________ кун __________ ойи ___________________ тезликда ___________________________ (ёзув билан) _________________ (юкли, катта) «____» ____________ 20 ___ г. Станция бошлиғи ________________________ ____________________________________________________ (имзо) Жўнатиш станцияси Етказиш станция Юк жўнатувчи (тўлиқ номи) Юкни олувчи (тўлиқ номи) Унинг почта манзили Унинг почта манзили Вагонлар сони Жойлар сони Юкнинг номи Юк массаси, kg да, аниқланган Воситасида ортиш Юк жўнатувчи Темир йўл транспорти (ташувчи) (юк жўнатувчи, темир йўл транспорти (ташувчи)) Жами вагонлар сони (ёзма) Жами жойлар сони (ёзма) Жами массаси (ёзма) Массасини аниқлаш усули ____________________________ (тарозида, стандарт, трафарет бўйича ҳисоблаш йўли билан,ўлчаш, шартли) Тариф белгилари: _______ гуру ҳ , позицияси, _________ схемаси ______-сон, истисно тариф ра қ ами ________ Темир йўл транспорти (ташувчи) юк қабул-қилиб топширувчиси Юк жўнатувчи _____km га тўловлар ҳисоби Сўм Тийин ___________________ (имзо) ______________________ (имзо) Юк техник шартлар ______ бобига мувофиқ тўғри жойлаштирилган ва маҳкамланган Юк жўнатувчи ___________________________________ Йўл кира ҳақи Кузатувчи Қўриқлаш ҚҚС (мансаби ва имзоси) ҚҚС Жами Жўнатишда _______________________________________________________ Бошқа тўловлар ундирилди _______________________________________________________ (миқдори ёзма) _______________________________________________________ Нақд пулсиз Юк кассири __________ _________________ ___________ Жами жўнатиш пайтида Нақд пул билан (имзо) Бериш пайтида Бериш пайтида ундирилган тўлов _______________________________________________________ _______________________________________________________ (миқдори ёзма) _______________________________________________________ ЖАМИ Нақд пулсиз _______________________________________________________ Нақд пул билан Юк кассири ____________ _____________ _____________ (имзо)

Юк ҳужжатлари машинкалар ёзуви, шу қаторда компьютер услуби, штемпеллар ёрдамида тўлдирилади.

Ўчиришлар, доғлар, тузатишлар, шунингдек, қалам билан тўлдирилган юк ҳужжатлари қабул қилинмайди. Ўзбекистон Республикаси темир йўллари Уставига мувофиқ юк жўнатувчилар томонидан юк ҳужжатларида кўрсатилган хато, ноаниқ ёки маълумотларнинг тўлиқ эмаслиги натижасида келиб чиқадиган оқибатлар учун жавобгардирлар.

Юк ҳужжатининг орқа томони 1. Юк жўнатувчининг аризаси ва белгилари. 2. Юк берилгани тўғрисида белги 3. Йўналиш давомидаги белгилар _____________ рақамли вагон _____________ рақамли вагон _____________ рақамли вагон ________________________ ________________________ ________________________ ________________________ ________________________ ________________________ ______________ сабаб билан ______________ сабаб билан ______________ сабаб билан ________ станциясида узилган ________ станциясида узилган ________ станциясида узилган 20__ й. «___» ________ 20__ й. «___» ________ 20__ й. «___» ________ __________________-сонли умумий шаклдаги далолатнома тузилган __________________-сонли умумий шаклдаги далолатнома тузилган __________________-сонли умумий шаклдаги далолатнома тузилган 20__ й. «___» ________ 20__ й. «___» ________ 20__ й. «___» ________ ______________-сон ______________-сон ______________-сон қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси тузилди қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси тузилди қўшимча тарзда жўнатиш йўл қайдномаси тузилди Станция бошлиғи ____ _____ ___ Станция бошлиғи ____ _____ ___ Станция бошлиғи ____ _____ ___ ____ _____ ______ __ ___ (имзо) ____ _____ ______ __ ___ (имзо) ____ _____ ______ __ ___ (имзо) Вагон узилган станция штемпели Вагон узилган станция штемпели Вагон узилган станция штемпели 4. Темир йўл (ташувчи) белгилари Вақт календар штемпеллари Ташиш шартномаси тузилган сана Юк келган сана Юк берилишини расмийлаштириш

Т/р Вагон рақами Вагон тури Ўқлар сони Юк кўтариш қобилияти, тонн Юклаш техник нормалари, тонн Юк массаси, кг Жойлар сони Тариф Изоҳ Т/р Вагон рақами Вагон тури Ўқлар сони Юк кўтариш қобилияти, тонн Юклаш техник нормалари, тонн Юк массаси, килограммда Жойлар сони Тариф Изоҳ 1. 31. 2. 32. 3. 33. 4. 34. 5. 35. 6. 36. 7. 37. 8. 38. 9. 39. 10. 40. 11. 41. 12. 42. 13. 43. 14. 44. 15. 45. 16. 46. 17. 47. 18. 48. 19. 49. 20. 50. 21. 51. 22. 52. 23. 53. 24. 54. 25. 55. 26. 56. 27. 57. 28. 58. 29. 59. 30. 60. Жами тариф ________________________________________________________________________________________________ _ ____ Жами вагонлар сони _________________________________________________________________________________________ _ ____ Жами жойлар сони _________________________________________________________________________________________ _ _____ Жами умумий юк массаси_______________________________________________________________________________ _ _________ Юк жўнатувчи _____________________ ______ Темир йўл станцияси юк қабул-қилиб топширувчиси _________________________ ___________________ _____ (имзо) _ ___________________ ______ ___________________ ______ ________________ (имзо)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 3-ИЛОВА

НАМУНА ГУ-11 шакли ДЕКАДАЛИК БУЮРТМАНОМА Темир йўл транспорти ( ташувчи) бўлинмаси ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ бошлиғига _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ юклар ортишга (юк жўнатувчи номи) ______________-сон ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________ бўйича (асосий ёки қўшимча буюртманома бўйича) 20 ____ й. ______________ ойи _______________________ ________________ _____________ дан __________________ ______________ ______________________ гача Ой саналари Юкнинг аниқ номи Вагонлар сони Тонна миқдори Етказиш темир йўли Жўнатиш маршрутлари сони Маршрутни манзиллаш (тарқатиш) станцияси Ёпиқ вагонлар Платформалар Ярим очиқ вагонлар Цистерналар Рефрижератор вагонлар Бошқа вагонлар Шу қаторида цементовозлар Жами Маршрутлар Вагонлар 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Изоҳ. Фақат вагонларда прогнозлаштириладиган юк ташишлар бўйича 11-графа тўлдирилмайди. Ташкилот раҳбари _______________________________________ 20 ___ й. «____» ___________________ (имзо)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 4-ИЛОВА

НАМУНА ГУ-12 шакли Идентификацияловчи Ташувчи ____________________________________________________________________________________________________ (юк жўнатувчининг юқори турувчи ташкилоти (вазирлик, идора, бирлашма) номи, юк жўнатувчи номи ва почта манзили, ҳисоб рақами ва қайси банк бўлимида) ЮК ТАШИШГА БУЮРТМАНОМА (асосий,қўшимча)20__ й. __________________________________________ ойи учун ТЙМ Экспедитор номи (жўнатиш станцияси номи) (юклар номенклатураси гуруҳининг номи) Ариза тури Топшириш пункти Жўнатма белгиси Ариза рақами МТУ рақами Коди Коди Жўнатувчи коди Вагон турлари кодлари Жами Вагон тегишлилиги (жумла тури) Юкнинг аниқ номи юк коди Етказиш станцияси ва темир йўли номи (қисқартирилган) Етказиш темир йўли ва станциянинг, чегара станцияси, қайта ортиш ва етказиш пункти кодлари Етказиш давлати коди Юкни олувчининг номи Юк миқдори тонна Вагон турлари номи ЮЯТСН ЮУН Вагонлар сони 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 ЖАМИ Юк жўнатувчи имзоси ____________________________________________________ (Ф.И.О.)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 5-ИЛОВА

Темир йўл транспортида ташишларни прогнозлаш учун юклар номенклатураси

Т/р Юкнинг номи 1. Тош кўмир, қўнғир кўмир 2. Кокс 3. Нефть ва нефть маҳсулотлари 4. Торф и торф маҳсулотлари 5. Ёнувчан сланцлар 6. Флюслар 7. Темир ва марганец маъданлари 8. Рангли маъдан ва олтингугурт хом ашёси 9. Қора металлар 10. Машиналар ва ускуналар 11. Металл конструкциялар 12. Метизлар 13. Иккиламчи қора металлар парчалари 14. Қишлоқ хўжалиги машиналари 15. Автомобиллар 16. Рангли металлар, уларнинг маҳсулотлари ва рангли металл парчалари 17. Кимёвий ва минерал ўғитлар 18. Кимёвий моддалар ва сода 19. Қурилиш моллари 20. Саноат хом ашёси ва қолип материаллари 21. Гранулали шлаклар 22. Ўтга чидамли материаллар 23. Цемент 24. Ёғоч материаллар 25. Шакар 26. Гўшт ва мол ёғи 27. Балиқ 28. Картошка, сабзавот ва мевалар 29. Ош тузи 30. Бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари 31. Халқ истеъмол саноат маҳсулотлари 32. Пахта 33. Қанд лавлаги ва уруғлар 34. Буғдой 35. Янчилган маҳсулотлар 36. Мол озуқаси 37. Чорва моллари 38. Мойли кек 39. Қоғоз 40. Контейнердаги юклар 41. Бошқа ва йиғма юклар 42. Юкларни сув транспортидан темир йўл транспортига ўтказиш

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 6-ИЛОВА

НАМУНА ГУ - 1 шакли 20_______ й. ____________________________________ ойи ____________________________ - сон ташиш режаси бажарилишини ҲИСОБГА ОЛИШ КАРТОЧКАСИ __________________ станцияси темир йўл (инфратузилма эгаси), юк тури _______________, статистик юклама _______________ Юк жўнатувчи ______________, унинг манзили _____________, ҳисоб рақами ________________ __________ банк бўлимида Кун, ойи Прогноз Тақдим этилган вагонлар (конт) Ортилган Ташиш прогнози бажарилмаганлиги сабаби Имзоси Етказиш темир йўллари (мамлакатлари) бўйича юкланган вагонлар (контейнерлар) Ваг (конт) тонна Ваг (конт) тонна Станциянинг Юк жўнатувчининг 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Ой учун 1-ўн кунлик 1-ўн кунликда кам юкланган вагонлар, шу жумладан: юк жўнатувчи айби билан ___ вагон, ____ тонна; темир йўл (инфратузилма эгаси) айби билан ________ вагон, ______ тонна. 2-ўн кунлик 2-ўн кунликда кам юкланган вагонлар, шу жумладан: юк жўнатувчи айби билан ____ вагон, ____ тонна; темир йўл (инфратузилма эгаси) айби билан ______ вагон, _______ тонна. Кун, ойи Прогноз Тақдим этилган вагонлар (конт) Юкланган Ортиш сабаби Имзоси Манзиллаштирилган темир йўллар бўйича юкланган вагонлар (контейнерлар) Ваг (конт) тонна Ваг (конт) тонна Станциянинг Юк жўнатувчининг Моск Окт. Сев. Горьк. Белор. Льв. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 3-я декада 3-ўн кунликда кам юкланган вагонлар, шу жумладан: жўнатувчи айби билан ____ вагон, _______ тонна; темир йўл (инфратузилма эгаси) айби билан _____ вагон, _______ тонна. Жами ойига Юк жўнатувчи айби билан _______ вагон, _____________ тонна; темир йўл (инфратузилма эгаси) айби билан) __________ вагон. Ҳисобланган жарима миқдори Юк жўнатувчининг жарима тўлаганлиги тўғрисида белги Юк жўнатувчига Темир йўл (инфратузилма эгаси)га) 1-ўн кунликда 2-ўн кунликда 3-ўн кунликда Бир ойда 1-ўн кунликда 2-ўн кунликда 3-ўн кунликда Бир ойда Кам юкланганлик ваг (конт) ёки тонна Юк ортишга вагон бериш билан таъминламаганлик ваг (конт) ёки тонна Жарима миқдори Жарима миқдори Маршрутлар ортилишини таъминламаганлик Кол-во Маршрутлар ортилишини таъминламаганлик Кол-во Жарима миқдори Жарима миқдори Станция бошлиғи ______________ (имзоси) Жами жарима миқдори Жами жарима миқдори Умумий жарима миқдори (Темир йўл (инфратузилма эгаси), юк жўнатувчи) фойдасига сальдо ________ сўм ____ тийин

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 7-ИЛОВА

Манипуляция белгилари

Белги рақами Белги кўриниши Белгининг номланиши ва қўлланиши 1. Диққат, мўрт! Белги мўрт, синувчи, силкиниш ва зарбалар натижасида шикастланувчи юкларга қўйилади. Бу белги остидаги юклар зарба ва қулаб тушишдан ҳимоя қилиниши керак. 2. Исишдан қўрқади. Агар ҳарорат кўтарилиши юкка учун зарар етказиши ёки хусусиятлари ўзгаришига олиб келса, юкка ушбу белги қўйилади. Бу белгили юклар ташиш ва сақлаш пайтида иссиқ ва қуёш манбаларига яқин ўрнатилмаслиги керак. 3. Намликдан қўрқади Белги ёғингарчиликлар ва сув таъсиридан ҳимояланиши зарур бўлган юкларга қўйилади. Ушбу белгили юкларни ҳимоясиз очиқ транспорт воситаларида ташиш ва очиқ ҳавода, ерда тагликларсиз сақлаш мумкин эмас. 4. Нурланишдан қўрқади. Агар ҳар қандай нурли энергия турлари юкнинг хусусиятларига ёки уларнинг ўзгаришига таъсир қилса, бу белги юкка қўйилади. 5. Ҳарорат оралиғига риоя қилиш Агар бошқа ҳарорат оралиғида ташиш ва сақлаш юкнинг бузилишига олиб келса, юкка ушбу белги қўйилади. Бу белгили юкни ташиш ва сақлашда кўрсатилган ҳарорат оралиғида бўлган атмосфера шароитларида ушлаб туриш керак. 6. Тез бузилувчан юк Белги ташиш ва сақлашда юқори ёки паст ҳарорат таъсирида бўлишига йўл қўйилмайдиган ва юкни ҳимоя қилиш учун тегишли тадбирлар талаб қилувчи юкларга қўйилади. Белги Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш Қоидалари 23-бобида ўрнатилган тез бузилувчан юклар ташиш тартибига мувофиқ ташиладиган юкларга қўйилади. 7. Герметик қадоқ Белги юкка, агар у атроф-муҳит таъсирига сезгир бўлса қўйилади. Бу белгили юкни ташиш пайтида ва сақлашда очиш тақиқланади. 8. Тўғридан-тўғри илмоқлар билан олинмасин Белги илмоқ билан қадоққа зарар етказилиши натижасида бузилиши ёки йўқотилишига олиб келадиган юкка қўйилади. Бу белгили юкларни кўтариш ва қўзғалтириш қадоқни тўғридан-тўғри илмоқ билан илмасдан амалга оширилиши керак. 9. Кўтарувчи мослама жойи Агар юк кўтариш учун кўтарувчи мосламанинг бошқа жойдан бириктирилиши хавфли ёки маҳсулот ёки қадоқ шикастланишига олиб келса, юкка ушбу белги қўйилади. Юк кўтаришда кўтарувчи мосламалар белгида кўрсатилган жойда бириктирилган бўлиши лозим. 10. Арава билан кўтариш жойи Арава билан бошқа жойдан кўтариш хавфли ёки маҳсулот ёки қадоқ шикастланишига олиб келса, юкка ушбу белги қўйилади. Юк кўтаришда аравача белгида кўрсатилган жойга келтирилган бўлиши лозим. 11. Юқорига қараб жойланмасин Агар юкнинг жойлашиш ҳолатини ўзгартириш, унга шикаст етказишга олиб келса, юкка ушбу белги қўйилади. Бу белгили юкларни ташиш, сақлаш ва ортиш-тушириш ишларида доимий равишда стрелкалар юқорига йўналтирилган ҳолатда бўлиши керак. 12. Оғирлик маркази Юк оғирлик маркази юкнинг геометрик марказидан ташқарида жойлашганда, шунингдек, юк баландлиги 1 метрдан ошса, ушбу белги юкка қўйилади. Белгининг жойлашиши транспорт воситаларида юкни маҳкамлаш ва ортиш-тушириш ишлари бажарилишида ҳисобга олиниши лозим. 13. Тропик қадоқлаш Юк ортиш-тушириш ишлари, ташишлар ёки сақлашда қадоқ шикастланиши тропик иқлимнинг салбий таъсири оқибатида юкнинг бузилишига олиб келиши мумкин бўлган ҳолатларда юкка ушбу белги қўйилади. Белгилаш: Т — каср суратида тропик қадоқ белгиси; махражида қадоқлаш ой ва йили (масалан, 05-09). 14. Штабеллаш тақиқланади Агар юкни йиғиш (штабеллаш)га рухсат этилмаган бўлса, юкка ушбу белги қўйилади. Ташилиш ва сақлашда бу белгили юкларга бошқа юкларни жойлаштиришга йўл қўйилмайди. 15. Юкни тўғридан-тўғри кўтариш Юкни бевосита кўтариш строп (кўтариш мосламаси) ёрдамида амалга оширилса, юкка ушбу белги қўйилади. Ташиш ва сақлашда ушбу белгили юкни қадоқ орқали кўтаришга йўл қўйилмайди. 16. Бу ерда очилсин Юк очилиш жойи маълум аҳамиятга эга бўлса, юкка ушбу белги қўйилади. Бу белгили юкни фақат кўрсатилган жойдан очилади. 17. Ҳайвонлар Юк жўнатувчи вагон ён деворлари вагон рақами остига, белгиланган ўлчамли клейли қоғоз белгини ўрнатади.

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 8-ИЛОВА

Транспорт маркировкасини тушириш жойи, усуллари ҳамда маркировка ёрлиқлари

1. Транспорт белгилари (асосийлари, қўшимчалари, ахборот ёзувлари ва манипуляция белгилари) ёрлиқларга қўйилиши керак.

Юкларни очиқ турдаги ҳаракатдаги таркибда ташишда қоғозли, картонли ёрлиқлар ва ёғоч толали тахта-плитали ёрлиқлардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.

Транспорт тарага қадоқланмаган юклар учун белгиларни бевосита юкларга қўйилишига рухсат этилади.

Юкларни очиқ турдаги ҳаракатланувчи таркибда майда жўнатмаларда ташишда, шунингдек, юкни бир йилдан ортиқ муддат сақлашда белгилар бевосита тарага ёки ёрлиқларга қўйилиши, улар мустаҳкам бириктирилган ва ҳимояланган бўлиши ёки ташишда ва сақлашда ёзувларнинг сақланишини таъминловчи материаллардан тайёрланган бўлиши керак.

2. Транспорт белгилари қуйидагича жойлаштирилади:

қутиларда — ён томонлардан бирида. Панжарали қутилар ва ташқи чизиқларга эга қутилар учун, белгилар жойлаштириш имконияти бўлиши керак. Юкларни очиқ турдаги ҳаракатдаги таркибда майда жўнатмаларда ташишда, транспорт белгилари қўшимча равишда қадоқларнинг юқори томонида жойлаштирилиши керак;

бочка ва барабанларда — тарани тавсифловчи белгидан бўш бўлган паст қисмида. Белгини ён томонга жойлаштиришга рухсат этилади.

қопларда — юқори қисми чокида;

тойларда — ён юзаларидан бирида;

кипаларда — охирги юзасида. Белгини ён юзасига жойлаштиришга рухсат берилади;

бошқа турдаги тараларда, транспорт идишларига қадоқланмаган бошқа юкларда, — энг қулай ва яхши кўринадиган жойларда.

3. Манипуляция белгилар (огоҳлантирувчи ёзувлар)ни ҳар бир юк жойига қўйилади ва икки қўшни идиш деворлари юқори чап бурчагида жойлаштирилади, 9, 10 ва 12-сонли белгиларидан ташқари. Бочка ва барабанларда белгилар пастки қисмлардан бирида ёки ён томонларида жойлаштирилади.

Ёмғир томчилари белгисини 3-сонли (намликдан қўрқади) белги олдида кўрсатмасликка рухсат берилади.

9-сонли белгиси бевосита тарага, юк кўтарув мосламаси уланадиган жойига қўйилади.

10-сонли белги тележка жойлашган жойи юқорисида бевосита тарага қўйилади.

12-сонли белги қадоқнинг қўшни ён ва охирги юзалари, ушбу юзаларнинг оғирлик маркази проекцияси тушадиган жойларига қўйилади.

12-сонли белгини бевосита тарага қўйилишига рухсат берилади.

16-сонли белги қадоқни очиш лозим бўлган жойда қўйилади.

4. Поддонларсиз ёки тўрт томонлик тагликлардан тузилган пакетларга белгиларни қўшни, ён ва охирги юзаларига қўйилади.

Икки томонлик тагликлардан тузилган пакетларга белгини икки тутқичли томонда қўйилади.

5. Белгини типографик, литографик, электролитик усулларда, трафаретни бўёқлаш, штемпеллаш, штамповкалаш, куйдириш, босим остида эзиш, маркалаш, ёзув машинкаси ва маркалаш машиналари ёрдамида қўйилади.

Юкни олувчи ва етказиш пункт номлари, темир йўл белгиларини ёрлиқларда ва бевосита тарада аниқ ва тушунарли қилиб, юкни олувчига етиб боргунча ёзувлар сақланишини таъминлаш шарти билан қўл билан ёзишга рухсат этилади.

6. Ёрлиқларни қадоқ (юк)га клей, болт, шуруп, сим, арқон ва бошқа материаллар ёрдамида юкнинг ва белгиларнинг бутлигини сақлаган ҳолда қўйилади.

7. Манипуляция белгилари ва ёзувлари ёруғ юзликларда қорамтир рангли ва қоронғи юзликларда ёруғ рангли бўлиши керак.

6-сонли белги ёруғ фонда кўк рангда қўйилади.

13-сонли белги қизил рангда қўйилади.

1-Расм. Транспорт белгиларининг жойлаштириш тартиби:

1 — манипуляция белгилари;

2 — рухсат этилган огоҳлантириш ёзувлари (Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш Қоидалари 1-иловадаги эслатма қаранг);

3 — жўнатмадаги жойлар сони, жўнатма ичидаги тартиб рақами;

4 — юкни олувчи ва етказиш пункт номи;

5 — қайта ортиш темир йўл станцияси номи;

6 — темир йўл белгиси;

7 — юк жойи ҳажми;

8 — юк жойи габарит ўлчамлари;

9 — брутто оғирлиги;

10 — нетто оғирлиги;

11 — темир йўл жўнатиш станцияси номи;

12 — юк жўнатувчи номи.

2-Расм. Белги ёрлиқларини жойлаштириш

3-Расм. Бевосита қутига қўйиладиган белги

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 9-ИЛОВА

Транспорт тарасини тавсифловчи маркировканинг таркиби, уни тушириш усули ва тартиби

1. Тарасини тавсифловчи белги қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:

корхона номи — тара ишлаб чиқарувчи ёки унинг товар белгиси;

техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатни белгиланиши;

стандартлар бўйича ишлаб чиқарилган, таранинг аниқ параметрларини белгиловчи нархлар индекси ва тара учун нархлар рўйхати бўйича тартиб рақами;

ёғоч тара учун ёғоч «тоза» ҳажми ёки картон тара учун (техник шартлар бўйича ишлаб чиқилган идиш учун) қути ёйма майдони. Кўп маротаба ишлатиладиган идишга «кўпмаротабалик» ёзуви қўйилиши керак.

2. Қоплардан ташқари тараларни тавсифловчи белгиларни тўғридан-тўғри тараларга уларни ишлаб чиқарувчи томонидан қўйилади.

Қопларни тавсифловчи белгиларни, қоплар қадоқланган тойлар ёки тўпламларда кўрсатилади.

3. Тарани тавсифловчи белгилар қуйидагича қўйилиши керак:

қутиларга — охирги девор юқори чап бурчагига;

бочка ва барабанларга — юкни тавсифловчи, белгидан бўш тубларидан бирига. Истеъмолчи билан келишилган ҳолда белгини идиш ён томонига қўйишга рухсат берилади;

фляга и баллонларга — тубига.

Қоплар, канистрлар ва транспорт тараларни барча турларида белги қўйиш жойлари ушбу турдаги таралар учун техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларида билан белгиланади.

4. Тарани тавсифловчи белги қўйилиш усуллари:

ёғочли — трафарет бўйича бўёқлаш, штемпеллаш, қуйдириш;

картонли — типографик усулда, штемпеллаш;

металли — трафарет бўйича бўёқлаш, сиқиш;

пластмассали — қолипли-сиқиш.

Тарани тавсифловчи белги махсус маркаловчи машиналар ёрдамида қўйилади.

5. Ушбу иловадаги 1, 2-расмларда тарани тавсифловчи белги қўйиш мисоллари келтирилган.

1-расм. Техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ ишлаб чиқарилган ёғоч ва картон тараларни тавсифловчи белги қўйилиши:

1 — ишлаб чиқарувчи номи ёки унинг маҳсулот белгиси;

2 — стандартни белгилаш;

3 — нархлар рўйхати индекси;

4 — нархлар рўйхати бўйича тартиб рақами.

2-расм. Техник шартлар бўйича ишлаб чиқарилган ёғоч тарани тавсифловчи белги қўйилиши:

1 — ишлаб чиқарувчи номи ёки унинг маҳсулот белгиси;

2 — техник шартларни белгилаш;

3 — «тоза» ёғоч ҳажми куб метрда

3-расм. Техник шартлар бўйича ишлаб чиқарилган картон тарани тавсифловчи белги қўйиш:

1 — ишлаб чиқарувчи номи ёки унинг маҳсулот белгиси:

2 — техник шартларни белгилаш;

3 — қути ён деворлари (қўшимчаси) билан картон ёйма майдони квадрат метрда;

4 — 07 — 30 нархлар рўйхати II бўлими бўйича нархлар гуруҳи;

5 — нархлар рўйхати индекси;

6 — нархлар рўйхати бўйича 1000 квадрат метрда қути ёйма майдони нархининг тартиб рақами.

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 10-ИЛОВА

Темир йўлларда хавфли юкларни ташиш қоидаларига риоя этишни талаб этадиган ёнғин чиқиш хавфи бор юклар рўйхати ҳамда бундай юкларни ташиш учун вагонлар ва контейнерларни танлаш ва ёнғинга қарши тартиби

1. Ортиш вақтида вагон ва контейнерларни ёнғин хавфсизлиги инобатга олган ҳолда танлаш ва тайёрлаш керак бўлган юклар рўйхати:

Т/р Юкнинг номи 1. Момиқ, тиббий, қоғозли, целлюлозали, ипакли, жунли пахта 2. Латта 3. Кигиз ва кигиз маҳсулотлари 4. Нам ва хом ҳайвонот ва ўсимлик толалари 5. Тўқимачилик буюмлари учун тола 6. Пойафзал гранитоли 7. Жут, жут мато ва жут мато маҳсулотлари 8. Буюм таъминоти (бу ном билан кийим-кечак, тўқимачилик маҳсулотлари ортилганда) * 9. Чит тўқилган ва штукатуркалар учун 10. Қамиш, узум новдаси, сомон, майса, тростник, бастадан тайёрланган маҳсулотлар 11. Қоғоз ва картон буюмлари 12. Гилам маҳсулотлари * 13. Мўйна маҳсулотлари * 14. Тўқимачилик ва атторлик буюмлари* 15. Трикотаж буюмлари 16. Тикувчилик ва тўқимачилик саноати маҳсулотлари, брезент ва клеёнка маҳсулотларидан ташқари.* 17. Ошланган қоракўл * 18. Ҳар хил гиламларзар * 19. Дарахтларнинг ҳар хил пўстлоқлари 20. Момиқ* 21. Узум новдаси, супурги (тол новдалари) 22. Гугурт, қутилар, пардалар, сомонлар 23. Қоғоз чиқиндиси 24. Юмшоқ мебель 25. Мўйна* 26. Ёғоч уни 27. Дарахт қипиқлари 28. Момиқ, тўнка, туклар, пат,трикотаж, пахта, целлулоид, целюлоза чиқиндилари 29. Тук, пат ва улардан ясалган буюмлар. 30. Планерлар (қадоқланмаган ва қадоқланган кўринишда) 31. Ёғоч толали изоляция плиталари 32. Ҳар хил турдаги иплар 33. Мўйна * 34. Ҳар хил қурум 35. Самолётлар, вертолётлар ва авиация ташиш воситалари 36. Ҳар хил ёғоч қириндилари 37. Ўсимлик доривор хом ашёси 38. Тамаки (барги) 39. Ҳар хил матолар, резина билан қопланган брезентлардан ташқари* 40. Торф ва торф маҳсулотлари 41. Трикотаж 42. Ёғоч майдалагич 43. Техник углерод 44. Нитроцеллюлоз асосидаги расмга олиш пленкаси 45. Шохлар 46. Целлюлоза 47. Қобиқлар (Шелуха) 48. Шпон 49. Ёғоч чиплари (шепа) 50. Сомон, узум новдаси ва қамишдан қурилиш шитлари

2. Вагон ва контейнерларни ёнғиндан ҳимоя қилиш нуқтаи назаридан танлаш ва тайёрлаш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

1) хавфли юклар, олтингугурт, ўсимлик толалари, енгил ёнувчан қаттиқ органик моддалар (таралган каноп тола, пахта момиғи пахта хом-ашёси), пиёз, пичан, сомон, ҳайвон ва ўсимлик материаллари, шунингдек, ушбу илованинг 1-бандида санаб ўтилган юкларни ташишга тақдим этиладиган ёпиқ вагон ва контейнерлар техник томондан соз, ёриқ ва бўшлиқларга эга бўлмаслиги ва том қисми соз бўлиши керак. Вагон томи, люклари ва вагон деворлари тешикларини зич-ёпувчи қопқоққа эга бўлиши керак;

2) Вагон ва контейнерларнинг ушбу банднинг 1-кичик бандида келтирилган юклар ташиш учун яроқлилиги юк жўнатувчи томонидан ўрнатилади.

Агар вагон ва контейнерлардаги носозликлар ташишда юкнинг ёнишига сабабчи бўлиши мумкин бўлган ҳолда, юк жўнатувчи уларга юк ортишдан бош тортиши мумкин.

Вагон ва контейнер кузови созлиги вагон эшиклари ёпиқ ҳолда ичидан куннинг ёруғ вақтида текширилади. Куннинг қоронғи вақтида яхши ёритилган жойларда кўрилади.

Вагон кузови созлиги текширилганда вагон томи ёпилган қисмининг ён деворларига уланган жойларига, ички девор қопламалари рамкасига, ўтиш майдончали вагонларда шунингдек, том қисмининг охирги девор қопламаси билан уланиш, тормоз майдонига чиқувчи жойларига алоҳида эътибор берилади.

Текшириш вақтида аниқланган вагон ва контейнерлар кузовидаги тирқишлар ва бўшлиқлар бўр билан белгиланиб, бартараф этилиши керак.

Вагон ва контейнерларни ортиш учун тайёрлаш, вагон ва контейнерлар эшик ва люкли бўшлиқлардаги тирқиш (тешиклар)ни ёпиш юк жўнатувчи томонидан амалга оширилади;

3) юкларни темир йўл транспорти (ташувчи) воситаларида ортишда вагон ва контейнерларнинг яроқлилиги, вагон ва контейнерлар бўшлиқларини ёпиш темир йўл транспорти (ташувчи) томонидан бажарилади;

4) олтингугурт, ўсимлик ва ҳайвон материаллари ортишда, ушбу иловада «*» белги билан белгиланган юклардан ташқари бўшлиқларни, шу жумладан вагон ва контейнерлар эшик ва люки оралиқларидаги конструктив бўшлиқ (ёриқлар)ни ёпиш тўл, рубероид, зич картон ёки шунга ўхшаш материал билан бажарилади.

Тирқишга зич жойлашиши учун, ёпиш учун ишлатиладиган материал михли ёғоч тахталар ёки ишончли усул билан бириктирилади.

Ёпиш вагон ёки контейнер ички томонидан амалга оширилиши керак.

Ортиш амалга ошириладиган эшик, ташқи томондан қўл меҳнати билан ёпилади.

Бошқа хавфли бўлмаган юклар енгил ёнувчан (мато, замбил, қийқимлар, сомон, қоғоз) материаллар ишлатилган панжарали қадоқда ташишга тақдим этилганда шикастланишдан ҳимоя қилиш учун шунга ўхшаш усулда тайёрланган вагонларга ортилиши керак.

Ушбу илованинг 1-бандида келтирилган юклар, «*» белги билан белгиланган юклардан ташқари ва зич идишда (тахта, фанера, картон)ли идишларда ташишга вагон ва контейнерлар эшик ва люк бўшлиқлари тешик ва ёриқларини тўсмасдан ортишга рухсат этилади;

5) ўсимлик толалари (пахта момиғи,пахта толаси,жут толаси,таралган зиғир, қуруқ баст, пахта туклари, пакля), енгил ёнувчан қаттиқ органик моддалар, таралган кеневир, пахта момиғи ва пахта,сомон,пичан ва ушбу илова бандида «*» белги билан белгиланган юклар билан ортилганда, вагон ва контейнерлар эшик ва люкли бўшлиқлари конструктив ёриқлар (тешиклар)ни ёпиш суюқ шишали крафт-қоғоз ёки кигиз тагликлар ишлатиладиган ёғоч ингичка тахталар (рейкалар) ёки клей асосли шиша толали мато билан бажарилади.

Қоракўл ортишдан аввал юк жўнатувчи бутун вагон кузовини ички томонидан шишатолали мато билан қоплаши (елимлаши) керак.

Вагон кузови ва контейнерни шишатолали мато билан ишлаш халқаро йўналишда юк ташишда амалга ошириладиган усулда бажарилади.

Юк жўнатувчи томонидан тешиклар ишлангандан сўнг, темир йўл транспорти (ташувчи) воситалари билан ортилганда эса — темир йўл транспорти (ташувчи) иккинчи маротаба вагон ва контейнерни ички томондан эшик ва люклари ёпиқ ҳолатда кўздан кечиришлари керак.

Юк ортилгандан сўнг вагон эшиклари бўшлиқ ташқи рамкасига зич ўрнашиши учун эшик пастки қопламаси ва йўналтирувчи кронштейнлар орасида ташқаридан учта ёғоч тақозлар билан мустаҳкамланиши керак;

6) ушбу илованинг 1-бандида санаб ўтилган юкларни ташишда, шунингдек, ўсимлик толалари, енгил ёнувчан қаттиқ органик моддалар (таралган кеневири, пахта момиғи, пахта толаси), пичан, сомон ва хавфли бўлмаган юклар панжарали ёки қоғоз қадоқда, қадоқ материаллари сифатида мато, замбил, қоғоз, қийқим, сомон ишлатилганда юкхати юқори қисмида юк жўнатувчи қизил рангдаги «Тез ёнувчан», «Тўсиқ 3/0-0-1-0» штемпелларини қўйиши керак.

Вагон вароғида бундай белгилар темир йўл (темир йўл инфратузилма эгаси, ташувчи) томонидан қўйилади.

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 11-ИЛОВА

Маркалаш ёрлиқлари, манипуляция белгилари ва ёзувлари ўлчамлари

1. Белгилар ўлчамлари ва ёзувлар сонига боғлиқ равишда маркалаш ёрлиғи майдони камида 60 сm 2 томонлар нисбати 2:3 бўлиши керак.

Манипуляция белгиларини қўйиш учун ёрлиқлар ўлчамлари қуйидаги жадвалда кўрсатилган ўлчамларга мос бўлиши лозим:

Ёрлиқ рақами Ёрлиқ ўлчами, mm да Юк жойи (юк)нинг ўлчамлари, mm да Узунлиги ёки кенглиги Баландлиги 1. 52 х 74 1000 гача 190 гача 2. 74х105 1000 гача 190 дан ортиқ 3. 105 х 148 1000 дан ортиқ - 4. 148 х 210 1500 дан ортиқ -

2. Юк жойига биттадан ортиқ манипуляция белгиси қўйилганда, белгиларни бир ёрлиқда бирлаштиришга рухсат этилади, бунда унинг ўлчами белги сонига карра равишда ошиши керак.

3. Типографик усулда тайёрланган ёрлиқларда, белги ёрлиқ четидан 5 — 7 mm масофада жойлаштирилиши керак.

4. Транспорт белгилари шрифтлари баландлиги: 3, 6, 8, 10, 15, 30, 50 ва 100 mm.

Баландлиги 3 — 6 mm шрифтларни бевосита идишга ёзишда қабул қилишга рухсат этилмайди.

5. Асосий ёзувлар баландлиги қўшимча ва ахборот ёзувларидан бир даража юқори бўлиши керак.

Бевосита идишларга қўйиладиган асосий ёзувлар, шунингдек, темир йўл белгилари баландлиги қуйидагича бўлиши керак:

30 mm — юк жойи узунлиги ёки кенглиги 0,5 m гача;

50 mm — юк жойи узунлиги ёки кенглиги 0,5 дан 1,5 m гача;

100 mm — юк жойи узунлиги ёки кенглиги 1,5 m дан ортиқ.

6. Бевосита идишларга қўйиладиган қўшимча ва ахборот ёзувлари баландлиги:

10 mm — юк жойи узунлиги ёки кенглиги 0,5 m гача;

15 mm — юк жойи узунлиги ёки кенглиги 0,5 дан 1,5 m гача;

30 mm — юк жойи узунлиги ёки кенглиги 1,5 m дан ортиқ.

7. Транспорт белгисини бевосита қадоқларга жойлаштириш имкони бўлмаса, ёзувлар баландлиги ва белги ўлчамларини 1 — 2 даражага камайтиришга рухсат этилади.

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 12-ИЛОВА

НАМУНА ГУ-29 б шакли Кириш китоби рақами Тўплам рақами Етказиб бериш муддати тугайди __________ Маршрутга/вагонлар гуруҳига/уланган вагонларга _______________-сонли ЙЎЛ ҚАЙДНОМАСИ Тезлик ________________ (юкли, катта) Ташувчи Жўнатиш станцияси Етказиш станция Юк жўнатувчи (тўлиқ номи) Юкни олувчи (тўлиқ номи) Юк жўнатувчи почта манзили Юкни олувчи почта манзили Тўловчи Тўловчи Юк массаси килограммда, аниқланган Тақдим этиш станцияси Юк жўнатувчи воситалари билан вагон ортиш Жойлар сони Қадоқ Юкнинг номи Юк жўнатувчи томондан Коди биргаликда (кераксизи ўчирилсин) Жами вагонлар Жами жойлар Жами массаси (ёзма) (ёзма) (ёзма) Эълон қилинган қиймати __________________________________________________ сўм Тариф белгилари (ёзма) Схемаси Юкнинг синфи Тўловлар жўнатиш станциясида киритилган __________________________________________ Истисно тариф рақами ____ _______________________ ташувчи _____________________________________ (имзо) Жўнатма тури Ўрнига вагон берилди ___km га тўловлар ҳисоби сўм тийин ЮК КЕЛГАНДА жўнатишда Юкхати аслини олдим _______________ кун _________ ой ______________ й. __________________________-сон ишончнома билан _______________________________ й. Паспорт серияси рақами _______________ рўйхатга олинган ____________________________ ш. кўч. ____________________________, уй рақами ______________, хонадон рақами _______________ Юкни олувчи ёзма тасдиғи _________________________________________________ Йўлкира ҳақи Кузатувчи Сони Эълон қилинган қиймати учун йиғим Жами жўнатишда Тўловлар етказиш станциясида киритилди__________________________________________ Келганда Йўлкира ҳақи Кузатувчи Сони Эълон қилинган қиймати учун йиғим Ташувчи ____________________________________ (имзо) Жами жўнатиш пайтида Юкни ташишга қабул қилишни расмийлаштириш Жўнатиш станциясида ташувчи календарь штемпели

ГУ-29б шакли Т/р Вагон рақами Вагон тури Ўқлар сони Юк кўтариш қобилияти, тонна массаси kg да Жойлар сони Тариф Эслатма брутто вагон тараси нетто 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. Жами тариф _________________________________ Жами вагонлар сони ______________________________ Жами жойлар сони ___________________________________ Жами юкнинг умумий брутто массаси ______________________________ Жами юкнинг умумий нетто массаси _________________________________ Юк жўнатувчи ____________________________________ __ ________ Ташувчи __________________________________________ _______________________________ (мансаби ва имзоси) __________________________________________ (имзо)

КАЛЕНДАР ШТЕМПЕЛИ Юкни ташишга расмийлаштириш Етказиш станцияга келиши Юк келгани ҳақида юк олувчига хабар қилиш Юк олувчига юк ҳужжати аслини бериш Вақти _____ соат _______ мин ______________ ____ __________ Ташувчи __________ имзо Йўналиш давомида белгилар ______________ станциясида ______________ станциясида ______________ станциясида _____________________ рақамли вагон узилган _____________________ рақамли вагон узилган _____________________ рақамли вагон узилган Сабаби __________________________ Сабаби __________________________ Сабаби __________________________ _____________________________________ _____________________________________ _____________________________________ __________ й _________-сонли __________ й _________-сонли __________ й _________-сонли умумий шаклдаги далолатнома тузилган умумий шаклдаги далолатнома тузилган умумий шаклдаги далолатнома тузилган Ташувчи вакили Ташувчи вакили Ташувчи вакили ________________________ ________________________ ________________________ _________ (имзо) _________ (имзо) _________ (имзо) Вагон узилган станция штемпели Вагон узилган станция штемпели Вагон узилган станция штемпели ТА Қ ДИМ ЭТИШ СТАНЦИЯЛАРИ КАЛЕНДАР ШТЕМПЕЛЛАРИ (графа ра қ амлари қ атъий кетма-кетлигида қ ўйилади) 1 2 3 4

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 13-ИЛОВА

НАМУНА ГУ-23 шаклида __________-сонли УМУМИЙ ШАКЛДАГИ ДАЛОЛАТНОМА 20___ й. «___» _______________________ Темир йўл транспорти(ташувчи )_________________________________ станцияси ___________________________ перегонда ____________________-сонли поезд Ушбу далолатнома қуйидаги шахслар иштирокида тузилди: ________________________________________________________________________________________ (фамилияси, лавозими) ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Жўнатиш станцияси__________________________________ темир йўл (инфратузилма эгаси) Етказиш станцияси ____________________________ темир йўл (инфратузилма эгаси) 20___ й «___» ________________________.________________________________________-сон юкхати ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Вагон, контейнер рақами: __________________ Юкнинг номи: __________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Далолатнома тузишга сабаб бўлган ҳолатлар тавсифи: ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Имзолар: 3 _______________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 14-ИЛОВА

Вагонларда пломбасиз, лекин симли бурмалар мажбурий ўрнатилган ҳолда ташишга рухсат берилган юклар РЎЙХАТИ

Т/р Юкнинг номи 1. Асбестит 2. Асбозурит 3. Аспид бўлаклари 4. Асфальт 5. Базальт 6. Бентонит 7. Қайин пўстлоғи 8. Бетон 9. Блюмслар 10. Гипс, лой, кулол, графит, ғишт, шиша, чинни, фаянс, шамот синиқлари 11. Бокситлар 12. Йўл сиртини қоплаш учун, тошкўмир, руда, торфли брикетлар 13. Шамот бруслар 14. Қуруқ ёғоч қатрони 15. Бронзалаш помпаси 16. Ўчоқ парчалари (металл заводлар чиқиндилари) 17. Гаджа (гипс мергели) 18. Ҳар хил лой 19. Бўлакли алюмин сульфати ва хлорид кислотаси 20. Силикат сода бўлаги 21. Ҳар хил шағал 22. Графит бўлаклари 23. Кузатувчилар назоратида ташиладиган юклар 24. Ванналар учун минерал лой 25. Диатомит ( инфузор ер) 26. Куйдирилган ва куйдирилмаган доломит 27. Тегирмон тошлари 28. Тупроқ, бўёқланганлар бундан мустасно 29. Кул 30. Ҳар хил тутунлар 31. Қолиплар 32. Ҳар хил тош 33. Қамиш 34. Гўнг 35. Темир, мис, олтингугурт колчедани 36. Маъданли концентратлар (вольфрам қалай, нодир металлар, қўрғошин, рух, шеелитлидан ташқари) 37. Ҳар қандай пўстлоқ 38. Корунд бўлаклари 39. Ишлатилмайдиган оддий хом суяк 40. Лабрадор бўлакланган 41. Ток (тол новдалари) 42. Ҳар хил донли қобиғи 43. Макулатура 44. Анвил 45. Ҳар хил шлаклар 46. Одубина (бронзалаш помпаси) 47. Асбест, асбошифер, ўрмон ва кимё саноати, шифер чиқиндилари 48. Пегматит 49. Ҳар хил тош кўмир қатрони 50. Ҳар қандай қум 51. Яримгудрон 52. Асбошифер, асфальт, оҳак, торф, шамот кукунлари 53. Магнезит металлургия кукуни 54. Майдаланган маккажўхори бошоқлари 55. Маъданли бошоқли чанг 56. Супурги (тол новдалари) 57. Денгиз ва дарё (қурилиш) чиғаноқлари (ракушка) 58. Эски (қайта ишлашга мўлжалланган) резина ва резина буюмлар 59. Ҳар қандай маъдан (мишьяклидан ташқари) 60. Қуруқ қурум 61. Нефтли сланцлар 62. Слюда бўлаклари 63. Ёғоч, тош кўмир, қўнғир кўмир, нефть, сланц смоласи 64. Стеалит 65. Графит синиқлари хочлари 66. Торф 67. Қамиш 68. Латта (ветош) 69. Қувурлар 70. Тош, суякли, ёғоч кўмири 71. Чиқиндилар, трикотаж чиқиндиларидан ташқари 72. Флюслар 73. Ёғоч идишлар 74. Шиша ёриқлари (шиша тайёрлашдан қолган қолдиқлар) 75. Шлак 76. Ҳар қандай шлам 77. Эски қоғоз бобиналари 78. Штиб 79. Шағал 80. Этернит 81. Лангар 82. Очиқ турдаги ҳаракат таркибида, ёғоч ва ўтинлардан ташқари ташишга рухсат этилган бошқа юклар

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 15-ИЛОВА

Жўнатиш ва етказиш темир йўл станцияларида юкларни ўлчашда тарозилар кўрсаткичлари тафовутлар меъёрлари

1. Жўнатиш ва етказиш станцияларида турли хил усул ва воситаларда ўлчашда тарозилар кўрсаткичидаги тафовутлар меъёрий қийматлари:

Т/р Нетто оғирлигини ўлчаш усули ва воситаси Нетто оғирлигидан чекланган тафовути % 1. 50 kg бўлинмали вагон тарозисида ортилган ва бўш вагонни тўхтаган ва ажратилган ҳолда ўлчаш, бунда нетто оғирлиги: 26 ортиқ 40 t гача ±0,4 40 t дан ортиқ ±0,3 2. 50 kg бўлинмали вагон тарозисида ортилган ва бўш вагонни тўхтаган ва ажратилган ҳолда ўлчаш,бунда (вагон тара оғирлиги трафарет бўйича) нетто оғирлиги: 16 t гача. ±0,7 16 дан ортиқ 28 t гача ±0,5 28 дан ортиқ 42 t гача ±0,3 42 t дан ортиқ ±0,2 3. Ортилган вагонни тўхтатиб ажратмаган ҳолда вагон тарозисида ўлчаш (вагонлар ўртача сони таркибда 35 вагонга тенг, вагон тараси оғирлиги трафарет бўйича) қабул қилинади ±0,9 4. Ортилган вагонни ҳаракат давомида ўлчаш (вагон тараси оғирлиги трафарет бўйича) ±1,4 5. Юкларни товар тарозиларида ўлчаш ±0,1

2. Жўнатиш ва етказиш станцияларида турли хил усул ва воситаларда ўлчашда тарозилар кўрсаткичидаги тафовутлар меъёрий қийматлари:

Т/р Нетто оғирлигини ўлчаш усули ва воситаси Нетто оғирлигидан чекланган тафовути % Жўнатиш (топшириш) пайтида Топшириш (қабул қилишда) пайтида 1. Элеватор (бункер)ли тарозиларда ўлчаш ёки ±0,1 % тафовут йўл қўйиладиган дозировка қилиш 50 kg бўлинмали вагон тарозисида ортилган ва бўш вагонни тўхтаган ва ажратилган ҳолда ўлчаш, бунда (нетто оғирлиги 40 t дан ортиқ) ±0,25 2. Элеватор (бункер)ли тарозиларда ўлчаш ёки ±0,1 % тафовут йўл қўйиладиган дозировка қилиш Ортилган вагонни тўхтатиб ажратмаган ҳолда вагон тарозисида ўлчаш (вагон тара оғирлиги трафарет бўйича), бунда нетто оғирлиги: 55 дан ортиқ 61 t гача ±2,4 61 дан ортиқ 70 t гача ±2,2 70 тоннадан ортиқ ±2,0 3. Юк оғирлигини ўлчаш, ҳисоблаш йўли билан ёки шартли равишда аниқлаш Ортилган вагонни тўхтатиб ва ажратган ҳолда ёки тўхтатиб ажратмаган ҳолда вагон тарозисида ўлчаш (вагон тараси оғирлиги трафарет бўйича), бунда нетто оғирлиги: 35 t гача ±4,0 35 дан ортиқ 45 t гача ±3,0 45 дан ортиқ 55 t гача ±2,5 55 дан ортиқ 75 t гача ±2,0 75 t дан ортиқ ±1,5

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 16-ИЛОВА

Умумий фойдаланишда ва умумий фойдаланишда бўлмаган жойларида юк жўнатувчилар воситалари билан механизациялашмаган услубда юк ортиш технологик вақти (муддати)

Т/р Юкнинг номи Ортиш жараёнида, соат ва минутларда Ёпиқ ва изотермик вагонга Очиқ турдаги ҳаракат таркибига 1. Тара ва донали юклар 2.30 2.30 2. Ўрмончилик юклари ва тахта-ёғочлар 3.25 3.55 3. Металл 3.55 3.25 4. Автомобиль, трактор, қишлоқ хўжалиги ва ҳаракатланувчи машиналар - 1.35 5. Жониворлар: Бир ярусга ортишда 1.10 - Икки ярусга ортишда 2.05 - 6. Қадоқланмаган гўшт: Совутилган 2.15 - Музлатилган, вагонга ортиш миқдори: 30 t гача 3.30 30 дан 35 t гача 4.00 - 35 дан 40 t гача 4.30 - 40 t дан ортиқ 5.00 - 7. Банкалар, шиша идишлар, шиша идишли сувлар, сопол ва шиша идишлар 5.40 -

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 17-ИЛОВА

Умумий фойдаланиш ва умумий фойдаланишда бўлмаган жойларида юк жўнатувчилар воситалари билан механизациялашмаган усулда юк тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати)

1. Ёпиқ, изотермик вагонлардан ва очиқ турдаги ҳаракат таркибидан механизациялашмаган усулда юкларни тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати):

Т/р Юкнинг номи Юк туширишда, соат ва минутларда Ёпиқ ва изотермик вагонлардан Очиқ турдаги ҳаракат таркибидан 1. Тарали ва донали юклар 2.30 2.30 2. Ёйма ва қуйма қадоқланмаган ҳолда ташиладиган, қуйида келтирилган юклардан ташқари: 3.25 2.55 а) альбастр, гипс, оҳак, бўр, цемент, минерал ёки кимёвий ўғитлар 4.20 1.35 б) банкалар, шиша идишлар, шиша идишда сув, сопол ва шиша идиш 5.40 - в) шағал, тупроқ, қум (ҳар хил), майдаланган тош 2.30 1.35 г) доломит, қурилиш тоши, кокс, ҳар хил турдаги маъданлар, тош кўмир, қўнғир кўмир, флюс 2.55 2.05 д) ўтга чидамли фасон маҳсулотлар 3.55 2.55 е) ҳар хил ғиштлар 3.25 2.55 3. Металл 3.35 2.55 4. Автомобиль, трактор, қишлоқ хўжалиги ва ҳаракатланувчи машиналар - 0.45 5. Ўрмон юклари ва ўтинлар 3.25 3.25 6. Ҳайвонот: Бир ярусга юклашда 0.45 - Икки ярусга юклашда 1.10 - 7. Қадоқланмаган гўшт: Совутилган 2.15 - Музлатилган, вагонга юклаш миқдори: 30 t гача 3.30 30 дан 35 t гача 4.00 - 35 дан 40 t гача 4.30 - 40 t дан ортиқ 5.00 -

2. Ёпиқ вагонлардан механизациялашмаган усулда қуйма донли юкларни тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати):

Т/р Юкнинг номи Ёпиқ вагонлардан тушириш, соатда бир вагонга 1. Ҳар қандай дон, дон экинлари 0,80 2. Кунгабоқар, пахта уруғи, кепак, ҳар хил озуқа 0,78 3. Бошоқли жўхори 0,82

3. Хоппер вагонлардан механизациялашмаган усулда ёйма донли юкларни тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати):

Юкнинг номи Хоппер-цементовозлардан туширишда, соат ва минутларда Цемент 2.30

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 18-ИЛОВА

Умумий фойдаланишда ва умумий фойдаланиш бўлмаган жойларида юк жўнатувчилар воситалари билан механизациялашган усулда юкларни ортиш технологик вақти (муддати)

1. Тарали-қадоқланган юкларни кўтариш қобилияти 1,5 t гача қувватга эга юклагичлар билан тагликлар ишлатилган ёки тагликларсиз пакетланган ҳолда ортиш технологик вақти (муддати) (соатда бир дона ёпиқ вагон учун):

Т/р Юкнинг номи Пакетни тарқатиш билан Пакетларда Қоп ва тойлардаги юклар жойи массаси: 1. 30 kg гача 1,43 0,71 2. 31 - 50 kg гача 1,31 0,65 3. 51 kg ва ошиқ 1,16 0,58 Той, қутиларда очиқ ва ёпиқ ҳолда, бидон, пачкалардаги юклар жой массаси: 4. 30 kg гача 1,62 0,81 5. 31 - 50 kg гача 1,46 0,73 6. 51 - 80 kg гача 1,40 0,70 7. 81 - 100 kg гача 1,36 0,68 8. 101 kg ва ундан ошиқ 1,43 0,71 Юмаланадиган бочкаларда юклар жой оғирлиги: 9. 30 kg гача 1,62 0,81 10. 31 - 50 kg гача 1,54 0,77 11. 51 - 80 kg гача 1,18 0,59 12. 81 - 120 kg гача 0,91 0,46 13. 121 - 300 kg гача 1,00 0,50 14. Терма ва майда партиялик ҳар хил тарадаги юклар 1,77 0,88 Қопланган кимёвий зарарли юклар жойи массаси: 15. 30 kg гача 1,71 0,85 16. 31 kg ва ошиқ 1,60 0,80 Қутиларда оғирлиги: 17. 30 kg гача 2,00 1,00 18. 31 - 50 kg гача 1,82 0,91 19. 51 - 80 kg гача 1,68 0,84 20. 81 kg ва ошиқ 1,65 0,82 Бочка ва барабанларда жой массаси: 21. 30 kg гача 1,94 0,97 22. 31 - 50 kg гача 1,71 0,86 23. 51 - 80 kg гача 1,40 0,70 24. 81 - 120 kg гача 1,30 0,65 25. 121 kg ва ошиқ 1,36 0,68

2. Оғир вазнли юкларни, контейнерлар, металл ва металл буюмларни илмоқли юк илиш мосламали кранлар ва автоюклагичлар билан юклаш технологик вақти (муддати) (соатда бир дона жисмоний вагонга):

Т/р Юкнинг номи Юклар миқдори Консолсиз козловой электрокранларда Икки консолли козловой электрокранларда Кўприкли электрокранларда ИЁД (ДВС)ли кранлар темир йўлли изларда ҳаракатлананувчи Автоюклагичлар, автокранларда Юк кўтариш қобилияти, t 5 гача 5 гача 7,5 дан 10 гача 5 гача 6 дан 10 гача 6 дан 10 гача 3 дан 5 гача 1. Барча турдаги юкли ва бўш контейнерлар 8 дона 10 дона 12 дона 0,37 0,45 0,55 0,29 0,36 0,43 0,29 0,36 0,43 0,26 0,32 0,39 0,26 0,32 0,39 0,29 0,36 0,43 0,53 0,67 0,80 2. Қутиларда ва қадоқланмаган юклар, жой массаси 3 тонна гача 40 t гача 40 t ва ортиқ 1,26 1,58 1,09 1,36 1,00 1,25 0,96 1,20 0,86 1,07 1,14 1,43 0,92 1,15 3. Шу каби юклар массаси 3 дан 6 тонна гача 40 t гача 40 t ва ортиқ 0,76 0,95 0,67 083 0,63 0,79 0,62 0,77 0,57 0,72 0,71 0,88 0,75 0,94 4. Кабель ва трос барабанга ўралган жой массаси 3 тонна гача 40 t гача 40 t ва ортиқ 1,17 1,46 1,00 1,25 0,86 1,07 0,80 1,00 0,73 0,91 1,06 1,33 0,85 1,07 5. Шу каби жой массаси 3 тонна ва ошиқ 40 t гача 40 t ва ортиқ 0,73 0,91 0,63 0,79 0,60 0,75 0,57 0,71 0,53 0,67 0,65 0,81 0,72 0,89 6. Металл ва асбоцементли, ўрамли сортли металл трубалар 25 t гача 25 t ва ортиқ 0,94 1,31 0,88 1,23 0,83 1,17 0,79 1,10 0,68 0,95 0,88 1,24 0,77 1,07 7. Рельс, балка, швеллер, металл ўрамли 40 t гача 40 t ва ортиқ 1,33 1,67 1,14 1,43 1,07 1,33 1,00 1,25 0,92 1,15 1,20 1,50 1,01 1,26

3. Электромагнит плиталар билан жиҳозланган кранларда металл юклаш технологик вақти (муддати) (соатда бир дона жисмоний вагонга):

Т/р Юкнинг номи Вагонда юк оғирлиги, тонн 40 t дан кам 40 t ва ошиқ 1. Металлар чушкаларда 0,80 1,00 2. Прессланган (пакетли) металл чиқиндилари 0,59 0,89 3. Прессланмаган металл чиқиндилари 0,86 1,29

4. Оғир вазнли юкларни контейнерларни вагонга юклаш технологик вақти (муддати) (соатда бир дона жисмоний вагонга):

Т/р Юкнинг номи Юкнинг миқдори Кўтариш қобилияти 32 t лик икки консолли чорпояли электр кранларда Кўтариш қобилияти 45 t лик автоюклагичларда 1. 20 - футли контейнерлар 1 0,18 0,26 2 0,36 0,52 3 0,54 0,72 4 0,72 0,92 2. 40 - футли контейнерлар 1 0,20 0,22 2 0,40 0,44

5. Ёйма юкларни юклаш технологик вақти (муддати) (соатда бир дона тўрт ўқли вагонга):

Т/р Юкнинг номи Ёйли кранлар ва грейфери 1,5 m 3 сиғимли экскаватор-кранларда ярим очиқ вагонга платформага 1. Йирик бўлакли ҳар хил кўмир, ёнувчан сланцлар, ҳар хил ёнилғи брикетлари, кокс 0,84 - 2. Ҳар хил майда кўмир 0,78 - 3. Ҳар хил қум 0,71 0,60 4. Шағал, майда тош, тошлар, ҳар хил маъдан, техник туз 0,96 0,83 5. Тошкўмир ва доналанган шлак, қуруқ лой 1,08 0,94

6. Ёйма юкларни портал кранлари ва грейферлар билан жиҳозланган кранларда юклаш технологик вақти (муддати) (соатда бир дона ярим очиқ вагонга):

Т/р Юкнинг номи Грейфер сиғими, m 3 Бир ярим очиқ вагонга юклаш муддати 1. Кокс 2 0,53 3 0,42 4 0,35 5 0,31 6 0,27 2. Майда кокс 2 0,44 3 0,34 4 0,29 5 0,25 6 0,23 3. Йирик бўлакли ҳар хил тошкўмир, ёнилғи брикетлари, ёнувчан сланцлар 2 0,47 3 0,37 4 0,31 5 0,27 6 0,24 4. Майда тош кўмир 2 0,42 3 0,32 4 0,27 5 0,24 6 0,21

7. Пахта маҳсулотларини механизациялашган усулда юклаш технологик вақти (муддати) (соат ва минутда):

Юкнинг номи Ёпиқ вагон Изотермик вагон Пахта толаси ва бошқа пахта маҳсулотлари 4.50 * 2.30 **

8. Ёғоч маҳсулотларини юкли илгаклар билан жиҳозланган кранлар асосий турлари ёрдамида юклаш технологик вақти (муддати) (соатда бир жисмоний вагонга):

Т/р Юкнинг номи ва вагон тури Консольсиз козловой электрокранда юк кўтариш қобилияти 5 t гача Икки консолли козловой электрокранда кўтариш қобилияти 5 t гача Икки консолли козловой электрокранда юк кўтариш қобилияти 7,5 дан 10 t гача Кўприкли электрокранда юк кўтариш қобилияти 5 t гача Кўприкли электрокранда юк кўтариш қобилияти 6 дан 10 t гача ИЁД (ДВС)ли кранлар темир йўлли изларда ҳаракатлананувчи юк кўтариш қобилияти 6 дан 25 тонна гача, портал кранда юк кўтариш қобилияти 10 t Автоюклагичлар, автокранларда юк кўтариш қобилияти 3 дан 5 t гача Платформа 1) юклаш контурининг юқори чегараланган қисмидан фойдаланган ҳолда: 1. Ҳар хил юмалоқ ўрмон ёғочи 1,63 1,49 1,28 1,37 1,23 1,41 1,10 2. Ҳар хил тахталар 1,74 1,61 1,38 1,48 1,32 1,51 1,23 2) юклаш контурининг юқори чегараланган қисмидан фойдаланмаган ҳолда: 3. Ҳар хил юмалоқ ўрмон ёғочи 1,40 1,30 1,12 1,20 1,07 1,22 0,96 4. Ҳар хил тахталар 1,37 1,27 1,09 1,17 1,05 1.20 0,97 Ярим очиқ вагон 1) юклаш контурининг юқори чегараланган қисмидан фойдаланган ҳолда: 5. Ҳар хил юмалоқ ўрмон ёғочи 0,99 0,90 0,78 0,84 0,75 0,86 1,00 6. Ҳар хил тахталар 1,26 1,16 1,00 1,07 0,95 1,10 1,09 2) юклаш контурининг юқори чегараланган қисмидан фойдаланмаган ҳолда: 7. Ҳар хил юмалоқ ўрмон ёғочи 0,86 0,79 0,68 0,73 0,65 0,75 0,87 8. Ҳар хил тахталар 0,98 0,90 0,78 0,83 0,74 0,86 0,85

9. Сочма дон маҳсулотлари юклаш технологик (муддати) (соатда бир жисмоний вагонга):

Т/р Юкнинг номи Элеватор чиқиш қувурлари орқали юклаш, бунда нория самарадорлиги, t /s 50 гача 50 дан ошиқ 1. Оғир дон (жавдар, буғдой, маккажўхори, нўхат, ловия) 0,67 0,57 2. Енгил дон (сули, арпа, гречка) 0,50 0,45 3. Кунгабоқар, пахта уруғлари, кепак,аралаш озуқа 0,74 0,67

10. Ўзи ҳаракатланган автомобилларни икки ярусли платформага ва автомобил ташишга мўлжалланган ёпиқ вагонга юклаш технологик вақти (муддати) (соатда бир жисмоний вагонга):

Юкнинг номи Бир платформа юклаш муддати Енгил автомобиллар 0,5

11. Экскаваторлар ёрдамида тўрт ўқли вагонга шағал юклаш технологик вақти (муддати) (минутларда):

Механизм тури Платформа Ярим очиқ вагон Экскаватор 10 15

12. Донли юкларни (ҳар хил дон) механизациялашган усулда юклаш технологик вақти (муддати) (соат ва минутларда):

Юклаш усули Дон ташувчи вагон Шнекли узатгичлар орқали самарадорлиги соатига 50 t бўлган лентали транспортерларга узатиш. 1.27 Чиқиш қувурлари ва самарадорлиги соатига 50 t лик нориялар орқали. 1.27 Чиқиш қувурлари ва самарадорлиги соатига 100 t лик нориялар орқали. 0.48

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 19-ИЛОВА

Умумий фойдаланиш ва умумий фойдаланишда бўлмаган жойларида юкни олувчилар воситалари билан механизациялашган усулда юкларни тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати)

1. Тарали-қадоқланган юкларни тагликлардан фойдаланган ёки тагликларсиз пакетланган ҳолда кўтариш қуввати 1,5t гача бўлган юклагичларда тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (соатда бир дона ёпиқ вагонга):

Т/р Юкнинг номи Пакетлар боғлаш билан Пакетларда Қоп ва қоғоз қопларда ги юклар жой массаси: 1. 30 kg гача 1,43 0,71 2. 31-50 kg 1,31 0,65 3. 51 kg ва ортиқ 1,16 0,58 Кипда, тўпларда, очиқ ва ёпиқ қутиларда, бидон, пачкалардаги юклар жой массаси : 4. 30 kg гача 1,62 0,81 5. 31-50 kg гача 1,46 0,73 6. 51-80 kg гача 1,40 0,70 7. 81-100 kg гача 1,36 0,68 8. 101 kg ва ортиқ 1,43 0,71 Юмаланадиган бочкаларда юклар жой массаси: 9. 30 kg гача 1,62 0,81 10. 31-50 kg гача 1,54 0,77 11. 51-80 kg гача 1,18 0,59 12. 81-120 kg гача 0,91 0,46 13. 121 — 300 kg гача 1,00 0,50 14. Терма ва майда партиялик ҳар хил идишдаги юклар 1,77 0,88 Кимёвий зарарли юклар қопда, жойи массаси: 15. 30 kg гача 1,71 0,85 16. 31 kg ва ортиқ 1,60 0,80 Қутиларда оғирлиги: 17. 30 kg гача 2,00 1.00 18. 31-50 kg гача 1,82 0,91 19. 51-80 kg гача 1,68 0,84 20. 81 kg ва ортиқ 1,65 0,82 Бочка ва барабанларда жой массаси: 21. 30 kg гача 1,94 0,97 22. 31-50 kg гача 1,71 0,86 23. 51-80 kg гача 1,40 0,70 24. 81-120 kg гача 1,30 0,65 25. 121 kg ва ортиқ 1,36 0,68

2. Оғир вазнли юклар, контейнерлар, металл ва металл буюмларни илмоқли юк илиш мосламали кранлар ва автоюклагичлар билан тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (соатда бир дона жисмоний вагонга):

Т/р Юкнинг номи Юклар миқдори Консолсиз козловой электрокранларда Икки консолли козловой электрокранларда Кўприкли электрокранларда ИЁД (ДВС)ли кранлар темир йўл изларида ҳаракатлананувчи Автоюклагичлар, автокранларда Юк кўтариш қуввати, t 5 гача 5 гача 7,5 дан 10 гача 5 гача 6 дан 10 гача 6 дан 25 гача 3 дан 5 гача 1. Барча турдаги юкли ва бўш контейнерлар 8 дона 10 дона 12 дона 0,37 0,45 0,55 0,29 0,36 0,43 0,29 0,36 0,43 0,26 0,32 0,39 0,26 0,32 0,39 0,29 0,36 0,43 0,53 0,67 0,80 2. Қутида ва қадоқланмаган юклар жой оғирлиги 3 t гача 40 t гача 40 t ва ортиқ 1,26 1,58 1,09 1,36 1,00 1,25 0,96 1,20 0,86 1,07 1,14 1,43 0,92 1,15 3. Шу каби жой оғирлиги 3 дан 6 тонна гача 40 t гача 40 t ва ортиқ 0,76 0,95 0,67 083 0,63 0,79 0,62 0,77 0,57 0,72 0,71 0,88 0,75 0,94 4. Кабель ва барабанга ўралган трос жой оғирлиги 3 тонна гача 40 t гача 40 t ва ортиқ 1,17 1,46 1,00 1,25 0,86 1,07 0,80 1,00 0,73 0,91 1,06 1,33 0,85 1,07 5. Шу каби жой оғирлиги 3 тонна ва ортиқ 40 t гача 40 t ва ортиқ 0,73 0,91 0,63 0,79 0,60 0,75 0,57 0,71 0,53 0,67 0,65 0,81 0,72 0,89 6. Металл ва асбоцемент қувурлар, боғламли сортли металл 25 t гача 25 t ва ортиқ 0,94 1,31 0,88 1,23 0,83 1,17 0,79 1,10 0,68 0,95 0,88 1,24 0,77 1,07 7. Рельс, балка, швеллерлар, листли металл 40 t гача 40 t ва ортиқ 1,33 1,67 1,14 1,43 1,07 1,33 1,00 1,25 0,92 1,15 1,20 1,50 1,01 1,26

3. Оғир вазнли юкларни контейнерларни вагондан тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (соатда бир дона жисмоний вагонга):

Т/р Юкнинг номи Юкнинг миқдори Кўтариш қобилияти 32 t лик икки консолли чорпоя электр кранларда Кўтариш қобилияти 45 t лик автоюклагичларда 1. 20-футли контейнерлар 1 0,18 0,26 2 0,36 0,52 3 0,54 0,72 4 0,72 0,92 2. 40-футли контейнерлар 1 0,20 0,22 2 0,40 0,44

4. Электромагнит плиталар билан жиҳозланган кранларда металл тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (соатда бир дона жисмоний вагонга):

Т/р Юкнинг номи Вагонда юк оғирлиги, тоннада 40 t дан кам 40 t ва ундан юқори 1. Металлар чушкаларда 0,80 1,00 2. Прессланган (пакетли) металлолом 0,59 0,89 3. Прессланмаган металлолом 0,86 1,29

5. Тўкилувчан юкларни портал кранларда ва грейферлар билан жиҳозланган кранларда тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (соатда бир дона очиқ ярим вагонга):

Т/р Юкнинг номи Грейфер сиғими, m 3 да Бир дона ярим очиқ вагондан тушириш муддати 1. Кокс 2 0,70 3 0,52 2. Майда кокс 2 0,58 3 0,44 3. Йирик бўлакли ҳар хил тош кўмир, ёнилғи брикетлари, ёнувчан сланцлар 2 0,63 3 0,48 4. Майда тош кўмир 2 0,54 3 0,42 5. Марганец рудаси 2 0,38 3 0,32

6. Тўкилувчан юкларни тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати):

Т/р Юкнинг номи Баландлиги 1 m дан ошиқ кўтарма йўлларда ва эстакадаларда, қабул қилиш бункерлари ва хандақларида (соатда фронт бўйича барча ярим очиқ вагонлар тўпламига) Ёйли кранлар ва грейфер сиғими 1,5 m 3 да бўлган экскаватор-кранлар билан, соатда Бир томонга Икки томонга Бир дона ярим очиқ вагонга Бир дона платформага 1. Майда ҳар хил кўмир, қўнғир ҳар хил кўмирдан ташқари 0,52 0,35 0,88 - 2. Йирик бўлакли ҳар хил кўмир (қўнғирдан ташқари), кокс, ҳар хил ёнилғи брикетлари 0,67 0,43 0,97 - 3. Шу жумладан антрацит-плита 0,90 0,52 - - 4. Қўнғир ҳар хил кўмир 1,29 0,86 0,97 - 5. Ҳар хил шлак 1,05 0,63 1,26 1,11 6. Ҳар хил қум 0,45 0,29 0,81 0,69 7. Шағал,майдаланган тош, ҳар хил маъдан, техник туз 0,52 0,32 1,11 1,00 8. Қанд лавлаги ва илдиз мевалари - 0,52 0 -

7. Ёғоч маҳсулотларини юкли илгаклар билан жиҳозланган кранлар асосий турлари ёрдамида тушириш технологик вақти (муддати) (соатда бир жисмоний вагонга):

Т/р Юкнинг номи ва вагон тури Консолсиз козловой электрокранда юк кўтариш қобилияти 5 t гача Икки консолли козловой электрокранда кўтариш қобилияти 5 t гача Икки консолли козловой электрокранда юк кўтариш қобилияти 7,5 дан 10 t гача Кўприкли электрокранда юк кўтариш қобилияти 5 t гача Кўприкли электрокранда юк кўтариш қобилияти 6 дан 10 t гача ИЁД (ДВС)ли кранлар темир йўлли изларда ҳаракатлананувчи юк кўтариш қобилияти 6 дан 25 t гача, портал кранда юк кўтариш қобилияти 10 t Автоюклагичлар, автокранларда юк кўтариш қобилияти 3 дан 5 t гача Платформа 1) юклаш контурининг юқори чегараланган қисмидан фойдаланган ҳолда: 1. Ҳар хил юмалоқ ўрмон ёғочи 1,24 1,14 0,98 1,06 0,95 1,09 0,97 2. Ҳар хил тахталар 1,33 1,23 1,06 1,14 1,02 1,17 1,08 2) юклаш контурининг юқори чегараланган қисмидан фойдаланмаган ҳолда: 3. Ҳар хил юмалоқ ўрмон ёғочи 1,08 0,99 0,86 0,92 0,83 0,94 0,85 4. Ҳар хил тахталар 1,05 0,97 0,84 0,90 0,81 0.92 0,86 Ярим очиқ вагон 1) юклаш контурининг юқори чегараланган қисмидан фойдаланган ҳолда: 5. Ҳар хил юмалоқ ўрмон ёғочи 1,33 1,23 1,06 1,14 1,01 1,17 1,13 6. Ҳар хил тахталар 1,63 1,50 1,26 1,39 1,24 1,44 1,28 2) юклаш контурининг юқори чегараланган қисмидан фойдаланмаган ҳолда: 7. Ҳар хил юмалоқ ўрмон ёғочи 1,16 1,07 0,92 0,99 0,88 1.01 0,98 8. Ҳар хил тахталар 1,27 1,17 0,98 1,08 0,97 1,12 1,00

8. Сочилувчан дон маҳсулотларини нориялар билан жиҳозланган қабул қилиш қурилмаларига тушириш (бўшатиш) технологик (муддати) (минутларда бир дон ташиш вагонга):

Самарадорлиги 350 t / s Самарадорлиги 175 t / s Самарадорлиги 100 t / s 20 35 50

9. Махсус механизмларда юклар тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (соатда тўрт ўқли бир вагонга)1:

Т/р Юкнинг номи Ҳар хил турдаги вагон тўнтарувчи мосламаларда Элеватор-ковшли юклагичларда 1. Ҳар хил кўмир, металлургия оҳактоши, шағал, қум, майдаланган тош 0,06 0,30 2. Ҳар қандай маъдан 0,07 -

10. Ўзи ҳаракатланувчи автомобилларни икки ярусли платформа ва автомобил ташишга мўлжалланган ёпиқ вагондан тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (минутларда):

Юкнинг номи Бир дона жисмоний вагон тушириш муддати Енгил автомобиллар 10

11. Цемент ташувчи махсус вагондан (хоппер) тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (минутда):

Юкнинг номи Қабул қилиш бункерлари мавжуд пунктлар учун, сиғими, куб метр Кўтарма йўл ва тушириш чуқурлари мавжуд пунктлар учун Ярим бункер туридаги рельс оралиғи ариқлари 70 дан кам 70 ва ортиқ Цемент 50 35 55 40

12. Минерал ўғит ташувчи махсуслаштирилган вагон-цистернадан тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (соат ва минутларда):

Юкнинг номи Бир вагон тушириш муддати Цемент, сланц кули, минерал ўғитлар 1.15

13. Минерал ўғитларни механизмлар билан тушириш муддати (соат ва минутда):

Юкнинг номи Тўрт ўқли бир ёпиқ вагондан тушириш муддати Минерал ўғитлар 2.15

14. Минерал ўғит ташувчи вагон-минераловоздан тушириш (бўшатиш) технологик вақти (муддати) (минутда):

Юкнинг номи Бир вақтда тушириладиган вагонлар тўпламига Махсус жиҳозланган қабул қилиш алоҳида бункерларига Тушириш чуқурларига Кўтарма йўллар ва хандақли омборларда Бир томонга Икки томонга Минерал ўғитлар 30 60 30 45

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 20-ИЛОВА

Илова матни ҳаволада берилган.

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 21-ИЛОВА

Дозалаш пунктларида битта вагон учун вазн ўлчаш ва дозалаш вақтининг муддатлари

Тортиш йўлидаги манёвр воситалари Дозировка учун узатилган вагонлар сони: механизациялашмаган механизациялашган 24 гача 24 дан ошиқ 24 гача 24 дан ортиқ Локомотивлар 3,9 3,7 2,8 2,5 Маневр лебедкаси 4,2 4,1 3,0 2,9

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 22-ИЛОВА

НАМУНА ГУ-112 шакли ___________-сон юкхати бўйича қиймати эълон қилинган юкларни ташиш учун рўйхат Жўнатиш станцияси ____________________________________________ Етказиш станцияси _____________________________________________ Юк жўнатувчи_________________________________________________ Юкни олувчи __________________________________________________ Қадоқ тури Ҳар бир жойни ажратиб турувчи белгилари Ҳар бир жойнинг эълон қилинган қиймати Ҳар бир жойда қадоқланган буюмлар номи Буюмлар сони Ҳар бир буюмнинг эълон қилинган қиймати 1 2 3 4 5 6 Жами жойлар сони _________ умумий миқдори ___________ сўм ____ тийин Юк жўнатувчи имзоси_________________________________________ Рўйхат қабул қилинди _________________________________________ (юк кассири имзоси) Жўнатиш станцияси календарь штемпели

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 23-ИЛОВА

Тўкма ҳолда ташишга рухсат этилган юклар

Т/р Юкнинг номи 1. Қизилмия 2. Тарвузлар, шилимшиқ, қовуннинг чидамли навлари, кечки карам, картошка, турп, шолғом, кеч қазилган лавлаги ва янги қовоқ 3. Ҳар хил сув ўтлари, қамиш, қизилмия илдизи, ем-хашак ўтлари, шакар қамиши 4. Думалоқ ёғоч — барча номлардаги 5. Тахталар, сингдирилмаган шпаллар, сингдирилган шпаллар 6. Ўтин, технологик эҳтиёжлар учун ёғочли ўтин, майдаланган ёғоч — барча номлари 7. Ўрмон хўжалиги бошқа маҳсулотлари, экинлар — барча номлардаги 8. Йиғма ёғоч уйлар қисмлари, ёғоч уй ва бинолар ёйилган ҳолда, паркет паркетли ингичка тахталар (рейкалар), том ёпиш чиплари 9. Темир ва марганец рудаси 10. Рангли металлар хомашёси, олтингугурт хомашёси 11. Тош кўмир, қўнғир кўмир 12. Тошкўмирли кокс 13. Нефтли сланцлар 14. Ишлаб чиқариш учун металл буюмлари, темир йўл ҳаракат таркиби қисмлари ва йўл устки тузилиши (рельслардан ташқари). Металл сиғимлар, идиш ва бошқа металли буюмлар 15. Ўғитлар ишлаб чиқариш учун тоғ-кимёвий хомашёси 16. Гетинакс, ипорка, мипора, пенополиуретан, поропласт (пенопласт), поролон 17. Графитли ва кўмирли маҳсулотлар, тошкўмир пек ва қатрони, ёғочли кўмир 18. Натрий триполифосфати 19. Қаттиқ нефть битумлари (БН-IV, БН-V маркали), парафин, кокс ва нефтли пек, церезин 20. Табиий минерал-қурилиш материаллари. Кул, шлаклар, донадорли ва металлургияда қайта эритиш учун ишлатиладиган-барча номлилардан ташқари 21. Саноат минерал хомашёси. Қолипли ва абразив материаллари — барча номлари 22. Девор ва том материаллари (ёғилмаган кўринишдаги уйлардан ташқари барча номлари ) 23. Саноат ишлаб чиқариш материаллари ва буюмлари, девор ва том материалларидан ташқари — барча номлари, техник ва қурилиш шишаларидан, ва санитар-керамикалилардан ташқари 24. Донадорланган шлаклар 25. Цемент 26. Флюслар 27. Ўтга чидамли материаллар, асбест ва слюда 28. Қора металллар 29. Қора металл прокати 30. Металлургия шлаклари, қайта эритиш учун 31. Мойли кек ва шрот,чорва озуқа уни, озиқ-овқат саноати чиқиндилари 32. Туёқлар, корнит (прессланган шох қирқишлари), танаси, шохлари 34. Шиша, чинни ва фаянс буюмлари — барча номлари 35. Қамиш, ток, узум новдаси, дарахт ички қобиғи, пўстлоқ буюмлари, тўқилган мебеллардан ташқари 36. Техник тузи 37. Қайта ишлаш хомашёси

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 24-ИЛОВА

Тўкма холда қадоқсиз ташиладиган, уларни юклашда эшик тўсиқлари ўрнатилиши шарт бўлган юклар рўйхати

Т/р Юкнинг номи 1. Қизилмия 2. Тарвузлар, шилимшиқ, қовуннинг чидамли навлари, кечки карам, картошка, турп, шолғом, кеч қазилган лавлаги ва янги қовоқ 3. Органик ўғитлар 4. Ёғочли клепка 5. Паркет ва паркетли ингичка тахталар (рейкалар) 6. Темир ва марганец рудаси 7. Рангли металлар хом ашёси, олтингугурт хом ашёси 8. Тош кўмир 10. Кокс 11. Нефтли сланцлар 12. Гипс, оҳак, мел, майда тош, майдаланган мрамор, қумтош, шлаклар, майда тош 13. Саноат минерал хом ашёси. Қолипли ва абразив материаллари 14. Донададор шлаклар 15. Цемент 16. Флюслар 17. Ўтга ва кислотага чидамли хом ашё, ҳар хил шамот кукуни 18. Рангли металлар парчалари ва чиқиндилари 19. Қайта эритиш учун металлургик шлаклари 20. Ўғитлар ишлаб чиқариш учун тоғ-кимёвий хом ашёси 21. Техник туз 22. Туёқлар, озуқавий суяк,шохлар 23. Шиша, чинни ва фаянс буюмлари

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 25-ИЛОВА

Юклаш ва тушириш вақтида вагонлар буксасига ҳимоя фартуклари ўрнатилиши шарт ва юк туширилгандан сўнг, вагонларни ювиш ёки тозалаш шарт бўлган юклар рўйхати

Т/р Юкнинг номи Туширилгандан сўнг, вагонлар ювилиши шарт бўлган юклар: 1. Алебастр (гипс) бўлакли ва майдаланган 2. Асбест 3. Табиий асфальт 4. Барит (оғир шпат ) 5. Тош кўмирли битум 6. Тош кўмир, қўнғир кўмир, торфли брикетлар 7. Минерал пахта 8. Тупроқни ўғитловчи моддалар 9. Ҳар хил сиқимлар 10. Технологик гипс 11. Ҳар хил тупроқ, ўтга чидамли (шамот)тупроқдан ташқари 12. Алюминли тупроқ 13. Графит 14. Ванналар учун минералланган лой 15. Доломит 16. Мол еми хамиртуруши (гидролик, сульфатли) 17. Картошка ва лавлагили хамир (пульпа) 18. Мойли кек ва шрот, озуқавий ун, озиқ-овқат саноати чиқиндилари 19. Ҳар хил тупроқ 20. Ҳар хил кул 21. Ҳар хил оҳак 22. Ҳар хил оҳактош 23. Ҳар хил тутунлар 24. Каолин (чинни лойи) 25. Цемент клинкери 26. Ҳар хил коагулянтлар 27. Апатит концентрати 28. Кварц концентрати 29. Нефелин концентрати 30. Оддий қуруқ суяк, туёқлар, корнит (прессланган шохли қирқимлар), танаси, шохлари 31. Ҳар хил қуруқ краскалар 32. Қўрғошин ва рух крони 33. Мис сульфати 34. Магнезит 35. Мертель (ўтга чидамли кукуни) 36. Мойланган металл буюмлар 37. Оҳакли ун 38. Ҳар хил қоғоз чиқиндиси 39. Ҳар хил бўрлар 40. Доломит уни 41. Пегматит 42. Асфальт кукуни 43. Оҳак кукуни 44. Магнезит кукуни 45. Шиша кукуни 46. Шамот кукуни 47. Инерт чанг 48. Торф чанги 49. Рубероид 50. Қурум 51. Ҳар хил олтингугурт 52. Алфавитда номланмаган тошкўмирли қатронлар 53. Кальцийланган сода (натрий карбонати) 54. Кристалли туз 56. Синтетик ва ёғ солидоли 57. Ош, озуқавий, техник тузлар 58. Кукунли ювиш воситалари 59. Ҳар хил сулфатлар 60. Сулфат кўмир 61. Бўлакли ва майдаланган тальк 62. Ҳар хил томёпғич материаллар (тол) 63. Ҳар хил торфлар 64. Ҳар хил техник углеродлар 65. Ёғочли кўмир 66. Қайта ишлаш хомашёси 67. Минералли кимёвий ўғитлар 68. Мураккаб органик ўғитлар 69. Гўштли қийма, қуритилган (қопларда) 70. Темир қотишмалари 71. Хлорамин 72. Ҳар хил цементлар 73. Шамот бўлакли 74. Ҳар хил шлаклар Туширилгандан кейин вагонлар тозаланиши шарт бўлган юклар: 75. Аргиллит 76. Ҳар хил синиқлар 77. Латта 78. Қуритгич (гипсли маргел) 79. Асбестли картон 80. Ҳар хил ғишт 81. Ҳар хил аралаш мол-озуқавий еми 82. Ҳар хил ёрма (истеъмол қадоқлари шикастланган бўлса) 83. Ёғочли кўкатлардан витаминли ун 84. Озиқ-овқат уни 85. Ёғоч уни (жумладан игнабаргли) 86. Ҳар хил мол-озуқавий уни 87. Рангли металллар қипиқлари 88. Ҳар хил чиқиндилар (хавфлилардан ташқари) 89. Сигаретлар (папирослар) (истеъмол қадоқлари шикастланган бўлса) 90. Ушбу рўйхатда қайд этилмаган шишалар 91. Техник ва қурилиш шишалари 92. Рангли металл қиймалари ва уларнинг қотишмалари 93. Тамаки ва махорка хомашёси 94. Ҳар хил тамакилар 95. Ҳар хил шиша идишлар 96. Шлакоблоклар (шлакли блоклар) 97. Мол озуқавий еми (шроти)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 26-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 27-ИЛОВА

Очиқ ҳаракатдаги таркибда ташишга рухсат берилган юклар рўйхати

Т/р Юкнинг номи 1. Асбозурит 2. Асфальт 3. Пўлатли баклар ва бочкалар 4. Бандажлар темир металлардан 5. Барабанлар кабеллар ва арқонлар учун 6. Барабанлар қора металлардан ясалган 7. Битумлар нефтли қурилишлар учун қаттиқ маркали 8. Битумен (битуминозли тош) 9. Гипс, лой, сопол, графит, ғишт, шиша, чинни, фаянс, шамотлар синиғи 10. Болванкалар қора металлардан 11. Брикетлар йўлларга тўшаладиган, тошкўмирли, маъданли 12. Вал ва валиклар қора металлардан ясалган 13. Ванналар қора металлардан, шу жумладан сирланган ванналар 14. Вагон тарозилари 15. Лой 16. Шағал 17. Графит бўлакларда 18. Гудрон қадоқланган ёки тараларда 19. Ўтинлар 20. Тарновлар асбестцементли трубалар учун 21. Тарновлар бетон цемент трубалар учун 22. Тарновлар темир бетон трубалар учун 23. Тарновлар литоидли трубалар учун 24. Тарновлар цемент трубалар учун 25. Тарновлар қора металлардан 26. Инфузор тупроқ: диатомит, трепел, мелли оҳактошлар (опока), кизельгур ва бошқа юклар ЮЯТСН, ЮУН бўйича юкларнинг алфавитли рўйхатида кўрсатилмаган 27. Оддий тупроқ (грунт) 28. Изгарлар хар хил 29. Асбест-цементли, асфальтли (тольдан ташқари), бетонли, бетон-цементли, темир бетонли, қурилиш маҳсулотлари табиий тошдан, цементли маҳсулотлар 30. Қолиплар 31. Кабеллар алоқа ва кучланган (бухталарда, барабанларда) 32. Тошлар хар хил 33. Канатлар (тросслар) пўлатли 34. Катанкалар (ўрамалар) пўлатли бир жой оғирлиги 200 kg дан ортиқ 35. Катоклар ер ҳайдаш учун, йўллар учун 36. Кессонлар пўлатли 37. Ғишт пакетларда (бетонли, гидравликали, гипсли, оддий лойли, бўш лойли, динасли, лекалли, оловга чидамли, оқ ғишт, қизил ғишт, пенодиатомитли, диатомитли, трепелли, силикатли, шишали ичи бўш, ЮЯТСН, ЮУН бўйича юкларнинг алфавитли рўйхатида кўрсатилмаган, шлакли 38. Клинкер цементли 39. Шахталар айланмалари 40. Кокс, пек, электродлидан ташқари 41. Коксик 42. Ғилдираклар тахтали ва металли 43. Ғилдираклар вагон ва локомотивлар учун янги бутун қуймаланган. 44. Машиналар ғилдираклари қуйма ва ясама 45. Колчедан темирли, мисли, олтингугуртли 46. Темир бетон ва пўлат конструкциялар 47. Маъдан концентратлари, апатитли, вольфрамли, нефелинли, тинли, ноёб металлар, қўрғошин, шеелит, цинкли 48. Контейнерлар универсал 49. Контейнерлар маҳсуслаштирилган 50. Контейнерлар юмшоқ юкли 51. Кемалар к орпуслари 52. Қозонлар буғли 53. Ёғочлар қотиришга мўлжалланган, ёмолоқ, арраланган 54. Қуймалар пўлатли ва чўянли 55. Кемалар ҳар хил ( резиналиклардан ташқари) 56. Ток, супурги (тол новдалари) 57. Локомобиллар 58. Рангли металлар чиқиндилари, магний чиқиндиларидан ташқари 59. Қора металл чиқиндилари 60. Қуруқ қобиқ ва унинг маҳсулоти 61. Саноат ускуналари учун машиналар 62. Машиналар ғилдиракли ва гусеницали 63. Машиналар қишлоқ хўжалиги учун 64. Қора металлардан айланалар 65. Металлар рангли болванкаларда, заготовкаларда, қуймаларда, чушкаларда, ЮЯТСН, ЮУН бўйича юкларнинг алфавитли рўйхатида кўрсатилмаган, маҳсулотнинг бир жойи 1 тоннадан ортиқ бўлган. 66. Металлар қора, ЮЯТСН, ЮУН бўйича юкларнинг алфавитли рўйхатида кўрсатилмаган 67. Колчедан огаркалари 68. Қора металл окалиналари 69. Темир бетон тиргаклари 70. Қишлоқ хўжалик ускуналари 71. Металл ўқлари 72. Рангли металлар чиқиндилари, магний, симоб, титан қириндилари ва чангланувчи моддалар чиқиндилари (вольфрам, молибденлар кукунлари, таркибида рангли металлар бўлган тупроқ, мис ва мис-графитлар чанги) 73. Қора металл чиқиндилари 74. Пек тошкўмирли, ўрта ва пластмассалар учун 75. Стрелка ўтказгичлари 76. Қум хар хил, кварцли, керамикаликлардан ташқари 77. Планерлар, самолётлар ва вертолётлар қисмларга ажратилган ва ажратилмаган ҳолда 78. Тўнкалар 79. Ҳаракатдаги таркиб қисмларга ажратилган ва ажратилмаган ҳолда, ўз ўқида бўлмаган 80. Трансформатор ва подстанциялар ускуналари 81. Тахта қурилмалар қисмларга ажратилган ҳолда 82. Қора металлар прокати 83. Радиаторлар чўянли, иситишга мўлжалланган 84. Тол ( тол новдалари) 85. Чиғаноқлар 86. Чиғаноқлар денгиз ва дарёлардан қурилиш учун 87. Резервуарлар металлардан 88. Рельслар 89. Маъдан хар турдаги, мышьяклидан ташқари 90. Қант лавлагиси 91. Олтингугурт бўлакланган 92. Скамейкалар қора металлардан 93. Сланцлар ёнувчан 94. Бочкалардаги газ ва тошкўмир қатрони 95. Туз тошли, техник эҳтиёжлар учун 96. Транспортировкалаш воситалари 97. Пўлат хар турдаги, автопўлат, декапир, динамли, кровелли, цинкланган 98. Станоклар хар турдаги 99. Кемалар қисмларга ажратилган ва ажратилмаган 100. Сутунка (пўлат заготовкаси) 101. Торф 102. Торфблоклар, торфплиталар 103. Трансформаторлар 104. Транспортерлар 105. Тросслар (канатлар) пўлатли бухталарда 106. Трубалар хар турдаги, рангли металл трубаларидан ташқари 107. Тюбинглар чўянли 108. Кўмир тошли 109. Ўғитлар калийли махсус юмшоқ контейнерларда 110. Ўтин 111. Ўтинлар флотацион 112. Чанлар тахта ва қора металлардан 113. Чўян ишлатилмайдиган 114. Шарлар пўлатли (диаметри 40 мм ва ундан ортиқ) 115. Шиналар қора металлардан 116. Шиша ишловидан қолдиқлар 117. Шлак 118. Шлакоблоклар 119. Лой (шлам) кўмирли 120. Шпаллар 121. Шағал 122. Ёғоч парчалари 123. Лангарлар 124. Қутилар тахтали янги пакетланган 125. Қутилар металли пакетланган

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 28-ИЛОВА

НАМУНА ГУ-18 шакли Темир йўл транспорти (ташувчи) _____________________________________________________________ ЮКНИ КУЗАТУВЧИСИ ГУВОҲНОМАСИ Ушбуни тақдим этувчи _________________________________________________ (фамилияси, исми, отасининг исми) Юк кузатувчиси _____________________________________________ (юкнинг тури) Юкхати _______________________________________-сон станциясигача _____________________________________________________ вагонларда ______________________________________________-сон Гувоҳнома бўйича, фақат кўрсатилган юк бўлган поездда ҳаракатланишга рухсат берилади Юк кузатувчиси вагоннинг ичида/ ташқарисида жойлашиши мумкин. Тақдим этилган ҳужжатлар: паспорт серияси _____________________ _______________________-сон, меҳнат сафари гувоҳномаси ____________________________-сон Юк жўнатувчи станциянинг календарь штемпели Станция бошлиғи _____________________________ (Ф.И.О., имзо) ГУ-18 шаклини орқа тарафи 1. Юкни кузатувчиларга қуйидагилар ман этилади: а) темир йўл маъмуриятининг кўрсатмаларига аралашиш; б) юк жойлашган вагонда чекиш; в) примуслар, керосинкалар ва иситиш мосламалардан фойдаланиш, темир йўл печларидан ташқари; г) лампалар, шамлар ва ёритиш мосламалардан фойдаланиш, портлашдан ҳимояланган фонарлардан ташқари; д) кузатувларидаги вагонларга бошқа шахсларни киритиш; е) юк ҳужжатида кўрсатилмаган, ҳамда ўрнатилган меъёрдаги (36 килограмм) қўл юкидан ортиқ юкларни ташишга олиш; ж) вагонлардан станциянинг темир йўлларига ва перегонларга гўнгларни ташлаш; з) изотермик вагонларнинг эшикларини, темир йўл перегонларида ва ҳаракатда бўлганида станциянинг темир йўлларида; 2. Юкни кузатувчиларнинг мажбуриятлари: а) кузатувдаги ҳайвонларга ва қушларга емларини ва сувларини бериш; б) темир йўл маъмурияти томонидан рухсат берилган пунктларда вагонларни гўнгдан тозалаш; в) темир йўл станциясининг бошлиғига йўлда ҳайвонлар ва қушларнинг касалланганлиги ҳамда вагоннинг иситиш мосламалари ва ускуналарининг носозлиги юзасидан хабар бериш; г) тез бузиладиган маҳсулотларни ташишда, агар ушбу юкларга талаб этилган ҳолларда вагонни иситиш ва шамоллатиш; д) станциянинг темир йўлларида шахсий хавфсизликни талабларига риоя қилиш; темир йўл йўлларини тўғри бурчакда ўтиш, аввалдан уларда темир йўл ҳаракатланувчи таркибни йўқлигига қараб ўтиш. Стрелка ва крестовиналар олдидан темир йўлларни кесиб ўтиш; Темир йўллардан, яқинлашиб келаётган темир йўлда ҳаракатланувчи темир йўл таркибининг олдидан югуриб ўтиш, вагонларни айланиб ўтилганда уларга яқинлашиб ўтиш; Вагонларни тагидан ўтиш ман этилади, автосцепкалардан ўтиш, ҳамда яқин турган вагонлар ўртасидан, платформаларнинг бортларида ўтирмаслик ва маневр вақтида вагоннинг очиқ эшикларида туриш; Электрификацияланган темир йўл участкаларида вагоннинг томидан юқорига кўтарилмаслик, чунки контакт линиялардаги юқори ҳаёт учун хавфли. Ушбу баландликдан юқорига кўтарилиш зарурияти бўлганда, ушбу юзасидан юкни кузатувчиси темир йўл станциясининг навбатчисига мурожаат қилиши лозим. Юкни кузатувчиси ташилаётган юкларнинг бутлигига ва унинг айби билан вагоннинг шикастланганлигига ҳамда вагоннинг инвентарлари ва жиҳозларни йўқолиши ва шикастланиши учун жавобгардир. Ўқидим ва бажаришга мажбурият оламан: Юкни кузатувчиси __________________________ (Ф.И.О., имзо)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 29-ИЛОВА

НАМУНА КЭУ-4 шакли Темир йўл транспорти (ташувчи) _______________________________ _______________________________ Станция _______________________ Тўрт экземплярда тўлдирилади: 1, 2 ва 3 экземплярлар экспедиторга берилади, 4 экземпляр (корешоги) юк идорасида қолдирилади НАРЯД _______________-сон «___» ____________ 20___ й. Шартнома ______________ - сон Экспедиторга (ҳайдовчи - экспедиторга) _______________________________ автомашина _________________________________________________ - сон олиш учун юк ва юкланган контейнер ____________ - сон (керак бўлмагани устидан чизилсин) станциядан ва унинг юкни олувчига етказиб беришга ____________________ Юкхати рақами Жўнатиш станцияси Юкнинг номи Қадоғи Жойлар сони Юкнинг вазни, kg Юкни ёки юкланган контейнерни кимга етказилиши (керак бўлмагани устидан чизилсин) __________________________________________________________________ (юкни олувчининг номи) Манзил бўйича ___________________________________________________ Наряд берилган шахснинг имзоси ___________________________________

КЭУ-4 шаклдаги наряднинг орқа тарафи ТИЛХАТ Юк, нарядда кўрсатилган оғирликда ва сони билан, ёки контейнер ____________-сон юк жўнатувчининг пломбалари соз ҳолда (керак бўлмагани устидан чизилсин) темир йўл юкхати билан олди ________________________ Юкни олувчи имзоси ___________________________________________ (лавозими, фамилияси, исми ва отасининг исми) Автомашина келган вақти _____________ соат ________________ дақиқа, Кетган вақти _______________________ соат _________________ дақиқа. Муҳр ва штемпель жойи Юкни олувчи __________________________ (Ф.И.О., имзо) «___» ________________________ 20___ й. Муҳрсиз ёки фирма штемпелисиз тилхат кучга эга эмас.

КЭУ - 4 шакли Темир йўл транспорти (ташувчи) ____________________________________ ____________________________________ Станция ____________________________ ____________________________________ Тўрт экземплярда тузилади: 1, 2, 3 ва 4 экземплярлари экспедиторларга берилади, 4 экземпляр (корешоги) юк идорасида қолади НАРЯД _______________- сон (корешоги) «___» _____________ 20___ й. Шартнома ______________ - сон Экспедиторга (ҳайдовчи-экспедиторга) ______________________________ автомашина ________________________________________________ - сон қабул қилишга юк ва юкланган контейнерни __________ - сон (керак бўлмагани устидан чизилсин) станциядан юкни олувчига етказиш _________________________________ Юкхати рақами Жўнатиш станцияси Юкнинг номи Қадоғи Жойлар сони Юкнинг вазни, kg кимга юкни ва юкланган контейнерни олиб бориш керак _________________ __________________________________________________________________ (юкни олувчининг номи) манзил бўйича _____________________________________________________ наряд берилган шахснинг имзоси _____________________________________ ТИЛХАТ Юк, нарядда кўрсатилган оғирликда ва сони билан, ёки контейнер ________ - сон юк жўнатувчининг пломбалари соз ҳолда (керак бўлмагани устидан чизилсин) темир йўл юк ҳужжати билан олди ________________________________________________ ________________________________________________________________________ (лавозими, юкни олувчининг фамилияси) Экспедитор (ҳайдовчи-экспедитор) ________________________ (имзо)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 30-ИЛОВА

НАМУНА КЭУ - 5 шакли Темир йўл транспорти (ташувчи) _____________________ _______ __ _ Станция _______________________ _______________________________ Тўрт экземплярда тўлдирилади: 1-чи экземпляр юк жўнатувчига тақдим этилади; 2-чи (дубликати) автокорхонага, йўл варақаларига бириктирилиши учун берилади; 3-чи (дубликат нусхаси) автокорхонага ҳисоб варақасига илова қилиш учун берилади; 4-чи (корешоги) юк идорасида қолдирилади НАРЯД _______________-сон «___» _____________ 20___ й. Шартнома _____________-сон Экспедиторга (ҳайдовчи - экспедиторга) ________________________________ Автомашина _________________________________________________-сон юк жўнатувчидан юкни ёки юкланган контейнерни ________-сон олиш учун (керакмасини ўчирилсин) унинг пломбалари билан станцияга етказиб бериш ва топшириш учун ______________________________________________________ Юкнинг номи Қадоғи Жойлар сони Юкнинг оғирлиги, kg юк кимдан олинган _______________________________________________ (юк жўнатувчининг номи) юк жўнатувчининг манзили _________________________________________ наряд берган шахснинг имзоси ______________________________________ ТИЛХАТ Юк, нарядда кўрсатилган оғирликда ва сони билан, ёки контейнер ____________-сон юк жўнатувчининг пломбалари соз ҳолда (керакмаси ўчирилсин) темир йўл юк ҳужжати билан олди ______________________________ Экспедитор (ҳайдовчи-экспедитор) ____________________________ (имзо)

КЭУ - 5 шакли Темир йўл транспорти (ташувчи) __________________________ _____ Станция ______________________ _ ______________________________ _ Тўрт экземплярда тўлдирилади: 1-чи экземпляр юк жўнатувчига тақдим этилади; 2-чи (дубликати) автокорхонага, йўл варақаларига бириктирилиши учун берилади; 3-чи (дубликат нусхаси) автокорхонага ҳисоб варақасига илова қилиш учун берилади; 4-чи (корешоги) юк идорасида қолдирилади НАРЯД _______________ -сон (дубликат) «___» _____________ 20___ й. Шартнома ______________-сон Экспедиторга (ҳайдовчи - экспедиторга) _______________________________ автомашина _________________________________________________-сон юк жўнатувчидан юкни ёки юкланган контейнерни __________-сон олиш учун (керакмасини ўчирилсин) унинг пломбалари билан станцияга етказиб бериш ва топшириш учун _________________________________________________ Юкнинг номи Қадоғи Жойлар сони Юкнинг оғирлиги, kg юк кимдан қабул қилинган _____________________________________ (юк жўнатувчининг номи) юк жўнатувчининг манзили ________________________________________ наряд берган шахснинг имзоси ______________________________________ автомашина келган вақти ___ соат ___ дақиқа, чиқарилган вақти ____ соат _____ дақиқа. Юк жўнатувчи _________________________ (имзо) Юк жўнатувчининг муҳри ёки штемпели жойи ТИЛХАТ Юк, нарядда кўрсатилган оғирликда ва сони билан, ёки контейнер ____________-сон юк жўнатувчининг пломбалари соз ҳолда (керакмаси ўчирилсин) темир йўл юкхати билан олди _________________________________________________ Контейнер майдончасининг юк қабул қилиб топширувчиси __________________ (имзо)

Форма КЭУ - 5 Темир йўл транспорти (ташувчи) ________________ _________ _____ Станция ___________________ _ __ ___________________________ _ __ Тўрт экземплярда тўлдирилади: 1-чи экземпляр юк жўнатувчига тақдим этилади; 2-чи (дубликати) автокорхонага, йўл варақаларига бириктирилиши учун берилади; 3-чи (дубликат нусхаси) автокорхонага ҳисоб варақасига илова қилиш учун берилади; 4-чи (корешоги) юк идорасида қолдирилади НАРЯД _______________ -сон (корешоги) «___» _____________ 20___ й. Шартнома _______________ -сон Экспедиторга (ҳайдовчи - экспедиторга) ______________________________ автомашина _________________________________________________-сон юк жўнатувчидан юкни ёки юкланган контейнерни _______________ -сон олиш учун (керакмасини ўчирилсин) унинг пломбалари билан станцияга етказиб бериш ва топшириш учун _________________________________________________ Юкнинг номи Қадоғи Жойлар сони Юкнинг оғирлиги, kg юк кимдан қабул қилинган __________________________________________ (юк жўнатувчининг номи) юк жўнатувчининг манзили __________________________________________ наряд берган шахснинг имзоси _______________________________________ Юк жўнатувчининг муҳри ёки штемпели жойи ТИЛХАТ Уч экземплярдаги тузилган наряд ва визалар қўйилган юк ҳужжатини олдим экспедитор (ҳайдовчи - экспедитор) ____________________________________________ (имзо)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 31-ИЛОВА

НАМУНА КЭУ - 16 шакли Темир йўл транспорти (ташувчи) _________________________ _____ _ _______________________________ Станция _______________________ _______________________________ Уч экземплярда тузилади НАРЯД _______________сон «___» _____________ 20 ___ й. Контейнерни олиб чиқиш станцияси ______________________ ва уни қайтариш станцияси ______________________________ мижоз автотранспортида. Контейнер _______сон ортиш/туширишга берилди (керакмаси ўчирилсин) Кимга _______________________________________________________________ (корхона номи) Корхона манзили ______________________________________________________ Контейнерни беришга рухсат берган шахснинг имзоси ______________________ Контейнерни олган шахснинг имзоси _____________________________________ (лавозими, фамилияси, исми, отасининг исми) ЮК ҚАБУЛ ҚИЛИБ ТОПШИРУВЧИСИ БЕЛГИЛАРИ Контейнер ________-сон, берилди «____» сана ____ соат _______ дақиқа. Қайтарилди «____» сана _________ соат _________ дақиқа. Юк қабул қилиб топширувчиси__________________________________ (имзо) Контейнерни станцияга ўз вақтида қайтарилмаганлиги учун жарима солинади _________________ соат учун. Контейнер майдончаси бошлиғи ______________________________________ (имзо)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 32-ИЛОВА

Музлаб қолувчи юкларга кирувчи, уюлган ва сочилган ҳолда ташилувчи юклар рўйхати

Т/р Юкнинг номи 1. Агломерат (намланган) 2. Балласт 3. Барит (бўлакланган) 4. Бокситлар 5. Лойлар: каолинли, ўтга чидамли, оддий 6. Шағал 7. Майдалаган лавлаги чиқиндилари (хом) 8. Ер (ҳар хил) 9. Оҳак (ювилган) 10. Тош: гипсли; оҳакли; қурилиш учун — бутли, ракушкали, туфли 11. Кварцитлар (ювилган) 12. Кокс 13. Клинкер: цинкли, цементли 14. Колчеданлар: темирли, мисли ва олтингугуртли оддий ва флотацион 15. Кокс (ёнғоқли) 16. Коксик ҳар хил 17. Концентрат вермикулитли 18. Концентратлар ва штейнлар: апатитли, баритли, вольфрамли, темирли, кобалтли, мисли, молибденли, пиритли (флотацион думлар), қўрғошинли, цинкли 19. Кокс майдалари (заррачалари 10 mm гача бўлган) 20. Мергели 21. Ун (доломитли) оҳакли 22. Огаркалар пиритли 23. Қум: кварцли, қурилиш учун, қолипловчи 24. Раймовка 25. Рудалар: темир, қиммат металлардан, марганецли, мисли, никелли, қўрғошинли, хромитли, цинкли 26. Лавлаги 27. Сланцлар ёнувчан 28. Туз: тошли, техник 29. Кўмир: қўнғир ва тош (шу жумладан ювилган ва сув билан қазилган) 30. Флюслар 31. Шлаклар гранулланган 32. Шлам кўмирли 33. Шпат плавикли 34. Шағал ювилган

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 33-ИЛОВА

Кўп миқдорда ташилувчи, сочилган ва уюлган ҳолда юкларни ташишларда, уларни музлаб қолишидан сақлашни профилактик типик чоралари

1. Темир рудаси

1. Темир рудаларини ташишларда, куйдирилмаган оҳак, ош тузи, тахта қуримлари, сомон чиқиндилари, сомон ва қамиш сечкаси, қайтма агломератлар профилактик мослама сифатида ишлатилади.

2. Магнетитли, мартитли ва гематитли рудалар учун оҳакни қўшиш меъёрлари 1 — 3%, охристли ва қайин темир рудалари учун 1 — 4% ортилган руданинг массасидан.

3. Туз ортилаётган руданинг массасидан 0,75% миқдорида қўшилади.

Агломерацияга кетаётган рудалар учун, профилактик мослама сифатида тузни ишлатилиши тақиқланади.

4. Сараланган (эланган), ҳар хил бўлаклардаги рудалар, мартенов рудалар ҳар қаторига оҳак сепилмасдан ортилади, лекин оҳакни вагоннинг полига сепилади.

Бундай рудалар ортилганда юкхатининг юкнинг номи қайд этиладиган графасида юк жўнатувчи «Сараланган (эланган), мартен» деб қайд этиш керак.

Ювилган рудалар ва сувланган жойлардан олинган рудалар учун тузлар ишлатилади, оҳакни ишлатиш ман этилади.

5. Юкнинг орасига профилактик мосламаларсиз, лекин мосламалар вагоннинг полига сепилган қуйидаги юклар ташилади:

а) ювилган бурдаланган рудалар;

б) куйдирилган майдаланган рудалар;

в) совутилган қуруқ агломератлар;

г) майдаланган ва сараланган (эланган), ҳар хил бўлаклардаги рудалар;

д) майдаланган магнит темир рудалар.

6. Барча рудалар, профилактик мосламаларсиз ортилиши мумкин, агар ушбу юклар музлатилиши ва қуритилиши шартлари бажарилганда.

2. Марганец рудаси

7. Марганец рудаси ташилганда профилактик мослама сифатида туз, ёғоч қириндилари, сомон чиқиндилари, сомон ва қамиш сечкалари қўлланилади.

Бўлакланган марганец рудаси профилактик мосламаларни қўлланмасдан ташилади.

3. Хромит рудаси

8. Сараланган (эланган) хромит рудасининг бўлакчалари ўлчамлари 20 mm ва ундан ортиқ бўлганда профилактик мосламалардан қўлланмаган ҳолда ташилади;

Оддий хромит рудасини барча истеъмолчиларга (ўтга чидамли заводлардан ташқари) ортилганда куйдирилган оҳак билан сепилиш миқдори 1 дан 2% гача ёки ош тузи билан руданинг массасидан 0,75 дан 1% гача бўлган миқдорда.

Ўтга чидамли оддий хромит рудаси заводлар томонидан 15 ноябрдан 15 мартгача бўлган даврда фақат юкни олувчи розилиги билан ортилиши мумкин.

4. Шпат плавикли

9. Шпат плавикли ёғоч қириндилари ёки туз билан сепилиб ва тўлдирилиб ташилади.

5. Ювилган оҳак. Агломерат намланган

10. Ювилган оҳак ва намланган агломерат фақат йилнинг иссиқ мавсумларида ташилади.

Сувланган оҳак майдаланган (оҳак чиқиндилари) йилнинг иссиқ мавсумларида ташилади. Совуқ мавсумда фақат юкни олувчи розилиги билан ортилиши мумкин.

6. Шлак гранулланган

11. Ҳўл грануляция қилинганда шлаклар ортишдан олдин сувсизлантирилиши ёки музлатилиши керак.

Бир кун ичида қисқа муддатли ташишларда грануллаштирилган намлиги 20% гача бўлган ва намликлари миқдори вагоннинг тормоз қисмларини музлаб қолиши ва музлама ҳосил бўлишига йўл қўймаса, шлакларни ортишга рухсат берилади.

12. Шлаклар ишлаб чиқарилганда, бассейн ва сувларда грануляция қилинганлар, йилнинг совуқ мавсумида маҳаллий шароитларга кўра, намликни камайтиришга йўналтирилган, қуйидаги профилактик чоралар қилинади:

грануляция қилиш бассейн олдида махсус майдонча ажратиш;

махсус майдонча бўлмаган ҳолда, бассейнни бир бўлимини оралиқ омбор сифатида, шлакларни вагонга ортгунга қадар сақланиши учун ажратиш;

оралиқ омборларда шлак тинч ҳолатда тутилади, шароит мумкин бўлган жойларда эса, шлак механизмлар билан ковланиб турилади.

13. Грануллаштирилган шлаклар, ярим қуруқ грануллаштириш ускуналарида ишлаб чиқарилганда қуйидаги талабларга риоя қилиш керак: шлакни ортиқча намланишини олдини олиш мақсадида барабанга узатиладиган сувнинг миқдорини тартибга солиш, омборнинг тагида сув йиғилишини олдини олиб сувларнинг ариқчаларини доимо тозалаб туриш, мавжуд механизмлар ёрдамида бор шлакларни аралаштириб туриб, ортиш йўлларининг олдига сув оқиб кетишини таъминловчи баланд конус шаклида тўплаб қўйиш.

7. Рангли рудаларнинг концентратлари

14. Намлиги 2% гача бўлган концентрат ёпиқ вагонларда профилактика воситаларидан фойдаланмаган ҳолда ташилади.

Концентратларни махсус металл контейнерларда ташиш, юкнинг намлиги фоизининг миқдоридан қатъий назар профилактика воситаларидан фойдаланмаган ҳолда ташилади.

15. Ёғоч қириндилар, Намлиги 2% дан 8% гача бўлган концентратлар ортишда вагоннинг полига сепилади, намлиги 8% дан 12% гача бўлса уларни икки қаторли қатламли, ҳар қатламидаги концентратларни бўлаклаб (блокларга) ўлчами 70х80 см ва массаси 250 kg ошмайдиган ҳолда тўлдирилади.

16. Бўйлама ва кўндаланг кесма жойлар тепасигача қуруқ ёғоч қириндилари билан тўлдирилади ва зичлантирилади. Бундан ташқари, қуруқ ёғоч қириндилари вагон деворлари олдига ортилган юк баландлиги бўйича сепилади.

17. Баритли концентратлар вагонларга қуритилган ҳолда ортилади (намлик миқдори 4% кўп бўлмаган). Баритли концентратлар намлиги 12% гача бўлса оз миқдорда музлатилган ҳолда алоҳида бўлаклар ва палахсали турларда ортилади.

18. Клинкер цинкли намлиги 12 — 14% ва бўлакчалар ўлчамлари 30 — 40 mm бўлганда вагонларга озгина музлатилган ҳолатда ортилади.

19. Намлиги 22 — 25% бўлган қўрғошин кеклари ортишдан олдин вагоннинг ички юзасига фильтрланган матолар тўшалади, вагоннинг полига эса 60 mm қалинликдаги қуруқ ёғоч қириндилар тўшалади.

8. Колчедан олтингугуртли (оддий ва флотационли)

20. Намлиги 2% дан кўп бўлмаган рудалар ва флюслар профилактика воситаларидан фойдаланмаган ҳолда ташилади.

Мис рудалари ва флюсларда катта миқдордаги намлик бўлганда уларни ортишдан олдин музлатилиши керак. Кўрсатилган юклар вагоннинг полига музлаб ёпишиб қолмаслиги учун, ортишдан олдин вагоннинг полига 60 mm қатламдаги қуруқ ёғоч қириндилари тўкиб ташланади.

Мис рудаларни ортиш жараёнида вагоннинг бутун майдони бўйича ортиш баландлигининг ҳар 300 — 400 mm рудалар текисланади, шундан кейин 30 миллиметрдан кам бўлмаган қатламда қуруқ ёғоч қириндилари тўкиб ташланади, сўнгра рудаларни бир текис қатламда ортилади.

21. Колчедан олтингугуртли (оддий ва флотационли) қишки мавсумда фақат юкни олувчи розилиги билан ортилади.

9. Никел рудаси

22. Никел рудаси юқори даражали намликка эга. Никел рудаларини вагонларга ортишдан аввал, уларни олдиндан пухта равишда музлатилиши керак. Вагонга ортишдан олдин унинг полига сомон ёки қамиш қатламини 60 mm кам бўлмаган қалинликда тўкиб ташланади.

Никел рудаларни ортишда профилактик мосламалар сифатида заррачалари 1,1 миллиметр ўлчовдаги бўлган ош тузи ишлатилади.

Ортиш олдидан вагоннинг полига ош тузи бир текис қатламда тўкиб ташланади.

Бундан ташқари, ортишдан олдин рудани тўпланиб турган жойида туз сепилади ва вагонларга ортиш жараёнида грейфер билан қориштирилади. Ош тузининг ортишдаги умумий сарфи ортилаётган руданинг оғирлигидан 0,5% ташкил этади.

10. Бокситлар

23. Намлиги 5% ва ундан ортиқ бўлган цемент ва қора металл заводларининг бокситлари ортишда куйдирилмаган оҳак ишлатилади, уни вагоннинг полига қалинлиги 15 mm дан (ҳар бир вагонга 250 kg) кам бўлмаган қалинликда сепилади. Абразив саноатларининг заводларига бокситларни ортишда, вагоннинг полига қуритилган ёғоч қириндилари 50 mm дан кам бўлмаган қалинликда сепилади (ҳар бир вагонга 250 kg).

Қишки мавсумда бокситларни ташишда вагоннинг полига қуритилган ёғоч қириндилари 50 mm дан кам бўлмаган (ҳар бир вагонга 250 kg) қалинликда сепилади.

Қуритилган ёғоч қириндилари бўлмаган тақдирда юқорида кўрсатилган меъёрда куйдирилмаган оҳак ишлатилади.

Ташқаридаги ҳавонинг ҳарорати минус 15 ºC даража ва ундан паст бўлган ҳолларда, бокситларни ковлаш йўли билан музлатиш амалга оширилади. Музлатилган бокситларнинг бўлаклари ва палахсалари вагонларга ортилганда вагоннинг полига профилактик мосламалар сепилмайди.

11. Кўмирлар тош ва қўнғир

24. 7% дан ортиқ бўлган намликдаги тош кўмирларни ва 30% дан ортиқ намликдаги қўнғир кўмирларни ташишда юк жўнатувчилар қуйидаги профилактик чораларни кўришлари керак: кўмирларни мойлаштириш; қуруқ ва нам кўмирларни аралаштириш; олдиндан кўмирларни музлатиш; кўмирни ёғоч қириндилари билан сепиш; ниогрин; северин.

25. Мойлаштириш, кокс ва кимё саноатининг оғир мойлари билан ҳаво атмосфера ҳароратининг қуйидаги меъёрларида амалга оширилиши керак:

ҳарорати минус 15 ºC даражасигача мойлар умумий ортиладиган юкнинг 1% миқдорида. Кўмирнинг намлиги 10% дан ошмаган ҳолларда мойлаштириш учун ишлатиладиган мойларни миқдорини 0,75% гача қисқартириш мумкин;

ҳарорати минус 15 ºC даражадан минус 20 даражагача бўлганда мой миқдори умумий ортиладиган кўмирнинг 1,5 % миқдорида қўшилади;

ҳарорати минус 20 ºC даражасидан паст бўлганда мой миқдори умумий ортиладиган кўмирнинг 2% миқдорида қўшилади.

Кокс ва кимё саноатининг оғир мойлари билан мойлаштириш махсус мойлаштириш ускуналари ёрдамида амалга оширилади.

Мойлаштирилиш ускуналари бўлмаганда ёки уларнинг ишдан чиққан вақтларида нам кўмирларни ташилиши 24 пунктда кўрсатилган бошқа профилактик мосламаларини қўлланиш усули билан ташиш мумкин.

26. Қуруқ кўмирга нам кўмирни қўшиш қатламли сепиш йўли билан амалга оширилади, бунда қуруқ кўмирнинг бир қатлами вагон полига ва икки қатлам ортиш баландлиги бўйича ётқизилади.

27. Нам кўмирларни ёғоч қириндилари билан сепилиши уч қатламда амалга оширилади. Биринчи қатлами 30 — 40 mm қалинликда полнинг бутун майдонига ёйилади, иккинчи ва учинчи қатламлари мос равишда вагоннинг 1/3 ва 2/3 қисмлари ортилганда 20 — 30 mm қалинликда кўмирнинг бутун усти қатламига ёйилади.

28. Йилнинг совуқ мавсумида шламни фақат музлатилган ҳолда ташишга рухсат этилади.

29. Профилактиканинг суюқ мосламалари — ниогрин ёки северин билан ишлов бериш қуйидаги тартибда амалга оширилади:

а) ҳаво ҳарорати минус 10 ºC даражагача бўлганда вагоннинг поли ва деворлари тўрт ўқлик ярим очиқ вагонлар учун 20 — 25 килограмм, олти ўқлик ярим очиқ вагонлар учун 30 — 35 килограмм профилактик суюқлик билан ишлов берилади;

б) ҳаво ҳарорати минус 10 ºC даражадан 20 даражагача бўлганда вагоннинг поли ва деворлари, ушбу пунктнинг «а» кичик пунктида кўрсатилгандек бажарилади, ҳамда кўмирнинг намлигига қараб ортилаётган кўмирга суюқлик қуйидаги миқдорда киритилади:

9% — 0,54÷0,6% гача ортилаётган кўмирнинг миқдоридан;

9% — 0,8% ортиқ ортилаётган кўмирнинг миқдоридан;

в) ҳаво ҳарорати минус 20 ºC даражадан кам бўлганда вагоннинг поли ва деворлари ушбу пунктнинг «а» кичик пунктида кўрсатилгандек бажарилади, ва суюқлик ортилувчи кўмирнинг миқдорига, кўмирнинг намлигига қараб қуйидаги миқдорда

9% — 0,8% гача ортилаётган кўмирнинг миқдоридан;

9% — 1% ортиқ ортилаётган кўмирнинг миқдоридан.

Ниогрин ёки северинларни ортилинаётган кўмир миқдорига қўшилиш миқдори барча ҳолатларда 1% дан ошмаслиги керак.

30. Профилактика учун суюқ профилактик мосламалар ниогрин ва северин ишлатилганда қуйидаги шартлар бажарилиши керак:

Кўмирнинг ташиш давомийлиги икки суткадан ошмаса ниогрин ва северин билан вагоннинг поли ва деворларига ишлов берилиши ушбу пунктнинг «а» кичик пунктида кўрсатилгандек бажарилади.

суюқлик форсунка йўли билан вагоннинг поли ва деворларига сепилади, шунингдек, вагонларга ортилишида кўмирнинг массасига бир меъёрда киритилади;

ниогрин ва северин етарли паст ҳароратда қотиб қолишига эга, шунинг учун уларни кўмир ва вагоннинг ички қопламасига форсункали сепиш иситмасдан амалга оширилади.;

ниогрин кўмирнинг музлаб қолишидан сақланиши учун ҳавонинг ташқаридаги ҳарорати минус 25 ºC даражагача бўлганда, северин — минус 25 ºC даражадан паст бўлганда қўлланилади.

12. Ёнувчи сланцлар

30. Ёнувчи сланцлар музлатилган ҳолда ёки юкларни ёғоч қириндилари, сомон, қамиш, майда торфлар билан қатлама сепилган ҳолда ортилади .

13. Қум. Майда шағал. Балласт

31. Қум (қурилиш учун, қуйма ва кварцли), ҳамда майда шағал, шағал ва балласт йилнинг совуқ мавсумида карьерларнинг тепа қуруқ қатламларидан олиб ортилиши керак.

Агар бундай ортишнинг имкони бўлмаганда, ҳамда қумнинг намлиги юқори бўлган ҳолларда, уни ортилиши музлама шароитида музлатилгандан сўнг амалга оширилади. Бунинг учун қазиб олишда ва бойитишларда уларнинг кўп маротаба сочилиши (кавланиши) ёки темир йўл ортиш жойларида алоҳида махсус майдончалар ажратилиши қумни музлатилиб катта бўлакларда ортиш мақсадида.

32. Йилнинг совуқ мавсумида ер ости сувларининг даражасидан пастроқ қатламидан қумларни ортиш ман этилади.

14. Лой. Гипс тошлар

33. Лой (оддий ва ёнғинга чидамли), ҳамда тош (гипсдан майдаланган) қуритилган ёки музлатилган ҳолда ортилиши керак.

Каолинали лой қуруқ ҳолда қуритиш мосламаларидан олинган корж кўринишида ташилади. Қуритиш мосламалари бўлмаган тақдирда, Каолинали лой музлатилган ҳолатда орасига коалин қуруқ бўлаклари сепилган ва тўлдирилган ҳолда ташилиши керак

15. Бошқа музлаб қолувчи юклар

34. Юк жўнатувчи ва юкни олувчилар ўртасида келишилган ҳолда музлаб қолувчи юклар, музлаб қолувчи юкларга кирувчи, тўкилган ва уюлган ҳолда ташилувчи юклар рўйхатига киритилган (Ўзбекистон Республикаси умумий фойдаланиш темир йўл транспортининг юкларни ташиш Қоидаларининг 32-иловаси ), ушбу иловада профилактика воситалари ўрнатилмаган ҳолларда (масалан, вермикулит концентрати, оҳак уни, доломит уни, пирит огаркалари), музлаб қолишдан ҳимоя қилиш учун музлатилиб, нам маҳсулотларни қуруқ маҳсулотлар билан қориштирилиб ёки бошқа усуллар билан амалга оширилади.

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 34-ИЛОВА

Умумий фойдаланиш темир йўлларида ташишга рухсат этилган тез бузиладиган юкларнинг рўйхати ҳамда уларнинг иссиқлик, технологик қайта ишлаш ва йил даврига кўра ташиш муддатлари

1. Рефрижератор ва изотермик вагонларда ташиладиган гўшт ва гўшт маҳсулотларини йилнинг даврига кўра ташиш муддатлари рўйхати, суткаларда:

Т/р Юкнинг номи Рефрижератор вагонлар Вагон-термослар Совитиш билан Совутиш билан, иситиш билан совутилмасдан (иситиш билан) Ёзги Ўтиш Қишки Ёзги Ўтиш Қишки 1. Музлатилган гўштлар: Мол гўшти, қўй гўшти, чўчқа гўшти, барча ҳайвонлар гўшти, блокларда ва кесилган гўштлар; 30 30 30 12 3 4 15 Қуён гўшти, қуш гўшти, ёввойи қуш гўшти; 25 30 30 12 3 4 15 Темир йўл шохобча йўлларига эга бўлмаган музлатгичлар ва гўшт комбинатларидан жўнатиладиган маҳсулотлар: ҳайвонлар гўшти; 25 30 30 12 ташилмайди 3 15 сўйилган қушлар; 20 30 30 10 3 12 Саноат ишлов ўтказиш учун жўнатиладиган ҳайвонлар гўшти. 25 30 30 12 3 12 2. Музлатилган гўшт: Мол ва чўчқа гўшти 6* 6* 9* ташилмайди 3. Совутилган гўшт: мол гўшти, қўй гўшти, чўчқа гўшти, бузоқ гўшти ва бошқа катта йирик ҳайвонлар балкаларга илгакларда осилган ва тиргаклик поддонлардаги; 10* 10* 10* ташилмайди сўйилган қушлар; 3* 3* 3* ташилмайди темир йўл шохобча йўлларига эга бўлмаган корхоналардан ортилган ҳайвонлар гўшти; 7* 10* 10* ташилмайди Қутиларга жойлаштирилган ва полимер пленкаларга ўралган кесилган совутилган йирик ҳайвонлар гўшти. 4* 4* 4* ташилмайди 4. Совуган гўшт: Мол, қўй, от гўшти ташилмайди 5 ташилмайди ташилмайди 5. Гўшт маҳсулотлари: а) музлатилган субмаҳсулотлар; 20 20 25 5 ташилмайди 5 б) суяклардан ажратилган гўшт массаси ва музлатилган қушларнинг таналари; 25 30 30 12 3 4 15 в) музлатилган эндокринник хом ашёси; 12 15 25 ташилмайди г) қон ва улардан ишлаб чиқарилган блокларга музлатилган маҳсулотлар; 25 25 25 ташилмайди д) чала дудланган гўшт дудланган маҳсулотлар ортилишдаги ҳароратлар: 0 ºC даражадан минус 9 даражагача; 25 25 25 - 8 12 - 0 ºC даражадан плюс 4 даражагача; 10* 10* 10* ташилмайди 4* 6* 10* е) колбасалар ярим дудланган ортишдаги ҳароратлар: 4 ºC даражадан минус 9 даражагача; 25 25 25 - 8 12 - 0 ºC даражадан плюс 4 даражагача; 10* 10* - 10* 4* 6* 10* ж) пиширилган-дудланган колбасалар ортишдаги ҳароратлар: минус 7 ºC даражадан минус 9 ºC даражагача; 25 25 25 ташилмайди 0 ºC даражадан минус 3 даражагача; 10* 10* 10* ташилмайди з) колбасалар хомдудланган; 30 30 30 17 ташилмайди и) ёғ билан қопланган дудланган маҳсулотлар, бекон, чўчқа шпики, эритилган ҳайвонлар мойи, солонина, тузланган тиллар 25 25 Совутилмаган холда 25 суткагача 8 15 25

2. Рефрижератор ва изотермик вагонларда ташиладиган балиқ ва балиқ маҳсулотларининг йил даврларида ташиш муддатлари суткада:

Т/р Юкнинг номи Рефрижератор вагонлар Вагон - термослар совутилган Совутиш билан (иситиш билан) Совутилмасдан (иситилиб ёзги ўтиш қишки ёзги ўтиш қишки 1. Балиқ, сельдь ва музлатилган балиқ филеси 24 26 30 10 6 8 15 2. Совутилган балиқ, муз билан қопланган миқдори: балиқ массадан 50%; 7 8 - - ** - ** - ** - ** балиқ массадан 60%; 8 9 - - ** - ** - ** - ** балиқ массадан 70% ва ундан кўпроқ 9 10 - - ** - ** - ** - ** 3. Тузланган балиқ ва сельдь: Тузланиш фоизи 6% дан 10% гача; 15 20 - 30 4 6 30 Тузланиш фоизи 10 % дан ортиқ 14% гача; 20 30 - 30 6 15 30 Тузланиш фоизи 14% фоиздан ортиқ 30 30 совутилмасдан - 30 15 30 30 4. Совуқ усулда дудланган балиқ (ивасидан ташқари) 12 12 - 12 4 5 12 5. Совуқ усулда дудланган сельдь (ивасидан ташқари) 15 25 - 25 5 8 25 6. Совуқ усулда дудланган балиқ маҳсулотлари ва қуритилган ва, ёғ миқдори 10% ортиқ бўлган қуритилган балиқлар 15 25 25 15 10 8 20 7. Краблар, креветкалар пишириб музлатилган 20 25 30 - ** - ** - ** - ** 8. Музлатилган иссиқ дудлаш усулда дудланган балиқ: бўлакланган; 10 10 10 - ** - ** - ** - ** бўлакланмаган. 8 8 8 - ** - ** - ** - ** 9. Музлатилган краб қаламчалари 8 8 8 - ** - ** - ** - ** 10. Мариновкаланган балиқ ва бочкалага тузланган балиқ 20 30 - 30 4 10 30 11. Қовуриб музлатилган «мино»га балиғи 12 15 - 30 - ** - ** 30 12. Балиқ ва денгиз сутэмизувчилар медицина мойлари 30 30 - 30 - ** - ** 30 13. Ҳар хил балиқ увулдириқлари: банкалардаги осетр балиғининг доначали увилдириқлари 20 25 25 15 - ** 5 18 пастеризация қилинган осетр балиғининг доначали увилдириқлари 30 совутилмасдан 30 совутилмасдан - 30 30 30 30 осетр балиқлари увилдириқларининг прессланган массаси 20 25 - 25 - ** 10 25 лосос доналанган, ва бошқа балиқларнинг тузланган увилдириқлари 30 30 - 30 - ** 5 30 14. Тирик балиқлар ва балиқ экин маҳсулотлари Юк жўнатувчининг кузатувчиси жавобгарлигида тирик балиқ ташиладиган вагонларда ташилади 15. Тирик қисқич бақалар 6 6 совутилмасдан - ** - ** - ** - ** - **

3. Изотермик ва ёпиқ вагонларда ташиладиган, мева ва сабзавотлар, картошкалар рўйхати, йилнинг даврига кўра белгиланган ташиш муддатлари суткаларда:

Т/р Юкнинг номи Апрел-июн Июл-август Сентябр-октябр Ноябр Қиш даври изотермик вагонларда совутилган ҳолда Ёпиқ вагонларда изотермик вагонларда совутилган ҳолда Ёпиқ вагонларда изотермик вагонларда совутилган ҳолда Ёпиқ вагонларда изотермик вагонларда совутилган ҳолда Ёпиқ вагонларда изотермик вагонларда совутилган ҳолда 1. Олмалар: эрта пишар навлари; 20 4 20 7 - - - - - кечки пишар, кузда сотиш учун мўлжалланган навлари - - 30/25 10 30 15 30 30 30 картон ва тахта қутиларда қишда сақланувчи; 20 15 20 15 20 қишки сақловдан кейинги. 15 - - - - - - - - 2. Ноклар: эрта пишар навлари; 12 2 12 5 - - - - - кечки пишар, кузда сотиш учун мўлжалланган навлари; - - 15 8 25/18 10 30 30 20 кечки пишар, қишда сақлаш учун мўлжалланган навлари; - - - - 30 20 30 30 қишки сақловдан кейинги. 10 - - - - - - - - 3. Бехи, хурмо (пишмаган) - - - - 30 30 30 30 20 4. Олхўри, олча 12 4 12 4 12 6 - - - 5. Шафтоли, ўрик 10 - 12 - - - - - - 6. Гилос 8 - 10 - - - - - - 7. Олча, қора, оқ ва қизил смородина 7 - 7 - - - - - - 8. Йирик мевали қулупнай 3 - 3 - - - - - - 9. Янги ҳосилдаги ошхона сортидаги узумлар 10 - 18 - 20 8 15 - - 10. Клюква - - 15 10 20 15 30 20 30 иситилмасдан 11. Брусника - - 12 5 12 8 30 15 иситилмасдан 12. Цитрус мевалар 25 - 25 - 25 - 25 - 25 13. Анор мевалари - - - - 30 20 30 - 30 14. Карам: эртапишар, идишларда; 14 6 15 9 - - - - - ўрта пишган идишларда - - 18 9 25 10 - - - ўртакеч ва кечпишар янги ҳосилдаги тахта қутиларда ва қути поддонларда. - - - - 30 5 30 5 15 15. Рангли карам - - 7 - 10 - 12 - 10 16. Картошка идишларда: эрта пишар; 14 6 15 8 - - - - - кеч пишар 20* 15 - - 30 30 30 - 25 17. Илдизлар ва ёш кўкатли ва кесма 5 - 5/7 - 5/7 - -/7 - - 18. Сабзи янги ҳосилдан тахта қутиларда ва қутили поддонларда: 8 - 12 - 15 - 10 - 8 тахта қутиларда; - - - - - - - - 6 қутили поддонларда - - - - - - - - 5 19. Қизилча, турп ва шолғом тепа баргларисиз: тарада; 10 5 15 5 30 5 30 - 30 уйилган ҳолда. - - - - - - - - - 20. Хрен (илдизи) 10 5 15 10 30 30 30 30 30 21. Бодринг: грунтдаги; 7 - 9 - 9 - - - - парникдаги. 6 - 6 - 6 - 6 - 6 22. Ошқовоқ: тарада; 10 - 20 15 30 30 30 30 30 уйилган ҳолда. - - - - - - - - - 23. Тарвузлар: тарада; - 20 15 25 15 20 15 10 уйма ҳолда. - - - 10 - 10 - 10 - 24. Қовунлар тарада - 7 20 7 20 7 15 10 Қовунлар уйма Ташилмайди 25. Томатлар: пушти; 10 6 10 6 12 6 12 - - кўк; 15 10 15 10 15 10 15 10 12 ёш 15 15 15 15 15 15 10 15 12 26. Бақлажонлар, қалампир ширин, аччиқ 12 3 12 5 12 6 12 - 12 27. Қовоқчалар 12 4 12 5 12 8 12 - 12 28. Кўкатлар (кўк пиёз, салат, исмалоқ, редиска) 3 - 4 - 4 - 4 - 4 29. Янги ҳосилдаги саримсоқ пиёз 15 12 18 16 30 30 30 15 30 30. Пиёз қутиларда (суръат) ва қопларда (махраж), сақлашдан кейин: 15/10 10/7 20/15 18/16 30/20 25/20 30/20 - 20/12 1 ой; - - - - - - - 18/16 - 3 ой; - - - - - - - 25/20 - 5 ой; - - - - - - - - 23/18 6 ой; - - - - - - - - 20/12 6 ой сақлангандан кейин. - - - - - - - - 18/12 31. Тирик ўсимликлар ва уруғлик экин материаллари Ташиш услуби ва муддатлари юк жўнатувчи томонидан ўрнатилади 32. Кўк бананлар 10** - 10** - 10** - 10** - 10** 33. Музлатилган мевалар ва сабзавотлар 30 - 30 - 30 - 30 - 30

4. Сут ва сут маҳсулотлари, консерва маҳсулотлари ва бошқа тезбизилувчан юклар рўйхати ва уларнинг изотермик ва ёпиқ вагонларда йилнинг даврига кўра белгиланган ташиш муддатлари суткада:

Т/р Юкнинг номи Ёз даври Ўтиш даври Қиш даври изотермик вагонларда Ёпиқ вагонларда изотермик вагонларда Ёпиқ вагонларда изотермик вагонларда совутилган совутилмаган совутилган совутилмаган Совутилган ёки иситилмаган Совутилган ёки иситилмаган 1. Консервалар туника ва шиша банкалардаги гўшт ва ўсимликлар қўшилган, гўштли, пастеризация қилинганлардан ташқари. 30 20 20 30 20 30 30 20 2. Консервалар гўштли пастеризация қилинган (чўчқа гўшти, дудланган бекон). 30 3 - 30 6 - 30 3 3. Консервалар балиқ гўштидан ва краблардан, ҳар хил балиқ ва пресервлар жигарларидан ташқари. 30 15 10 30 25 - 30 8 4. Консервалар балиқ жигаридан. 30 20 15 30 25 - 30 15 5. Пресервалар ҳар хил, сельдь банкаларга тузланган (ивасидан ташқари). 25 - - 30 - - 30 6 6. Консервалар сабзавотли: томатли концентрациялаштирилган маҳсулотлар шиша ва метал банкалардаги ва бочкаларда, томат соуси стерилизация қилинган, томатлар стерилизация қилинган бутун ва тозаланган; 30 20 15 30 25 30 30 12 томат пастаси ва томат-пюре бочкаларда, томат сульфитланган шарбатлар; тузланган сабзавотлар ва тузланган, ачиган карам (тузланган), пиширилган тузланган ва мариновка қилинган қўзиқоринлар бочкаларда; тарвуз ва қовунлар тузланган; томат соуси стерилизация қилинмаган шиша банкаларда; 25 10 - 30 20 15 30 10 консервация қилинган қўзиқорин маҳсулотлари шиша ва метал бочкаларда; 30 20 15 30 25 30 30 12 консервалар сабзавотлардан ва соуслар юқорида қайд этилганлардан ташқари; 30 20 20 30 25 30 30 10 7. Консервалар мевалардан: мевалардан консервация қилинган маҳсулотлар ҳар турдаги тараларда, пюре, шарбатлар боларлар овқати учун, компотлар, джемлар, қиёмлар, конфитюрлар, повидло, шакар аралаштирилган мевалар, мева шарбатлари ва табиий мевалар шарбатлари шакар билан, қуйилтирилган шарбатлар, пастеризация қилинган ва концентрациялаштирилган, узумли ва цитрусли шарбатлардан ташқари, ТБА пакетлардаги шарбатлар ва нектарлар; 30 25 20 30 20 30 30 10 намланган мева ва резаворлар, тузланган мевалар бочкаларда, пюре ва шарбатлар сульфитланган бочкаларда; 30 12 - 30 25 15 30 10 мандарин ва апельсинлар табиий шакар билан; 25 8 - 25 15 10 25 10 лимон шарбати табиий; 20 4 - 20 8 - 20 5 узум шарбати табиий. 30 15 20 30 20 - 30 10 8. Консервалар сутли: қуйилтирилган сутли, сут ва қаймоқ шакарли, какао ва кофе қуйилтирилган сутли шакарли. Қуйилтирилган сут стерилизация қилинган банкаларда, қуритилган сут, стерилизация қилинган сут банкаларда. 30 25 20 30 25 30 30 20 9. Озиқ овқат экстрактлар, концентратлар 30 30 20 30 30 30 30 20 10. Табиий асал 30 30 30 30 30 30 30 30 11. Тезмузлатилган мева, сабзавот ва қўзиқорин маҳсулотлари 30 - - 30 - - 30 - 12. Озиқ овқат товуқ тухумлари: совутилган; 20 - - 25 25 - 20 - совутилмаган 20 15 15 20 18 12 20 - 13. Тухум маҳсулотлари: музлатилган (тухум сариғи, оқи ва меланж) туника идишда; 30 - - 30 - - 30 15 картон қўшимча мосламаланган қутиларда; 5 - - 10 - - 15 - қуритилган тухумнинг оқи; 30 30 30 30 30 30 30 30 қуритилган тухумнинг сариғи 30 10 - 30 20 15 30 - 14. Тақсимланган шиша банкаларга ёки полимер стаканларга жойлаштирилган майонез, ортилган ҳарорати: Цельсий градуси плюс 6 дан ортиқ бўлмаган; 10 5 - 15 8 - 15 10 Цельсий градуси плюс 6 дан ортиқ 5 - - 5 - - 5 - 15. Прессланган навойлик хамиртуришлар, ишлаб чиқарилган: махсуслаштирилган заводларда; 9 - - 9 - - 9 - спирт заводларда 5 - - 5 - - 5 - 16. Пиволар: Пастеризация қилинмаган; 4 4 - 4 4 - 4 4 Пастеризация қилинган 30 12 12 12 12 - 12 8 17. Минерал сувлар, алкоголсиз ва енгил алкоголли ичимликлар, шу жумладан газланган 30 25 15 30 20 - 30 7 18. Узум виноси (газланган шампан виноси) ва мевали: бочкаларда; 30 25 30 30 20 30 30 12 бутилкаларда; 30 25 20 30 20 15 30 10 изотермик вагон-цистерналарда; 30 30 - - 30 - 30 - цистерна термосларда ва сут ташувчи цистерналарда. - 30 - - 30 - - 8 19. Шампан виноси: иссиқлик ишловдан ўтказилган; - 30 30 - 30 10 30 8 назорат вақтини ўтган (иссиқлик ишловдан ўтказилмаган) 30 6 30 15 - 30 8 20. Спирт ва ароқ маҳсулотлари: ароқ; 30 30 30 30 30 30 30 30 ликер ва ароқ маҳсулотлари; 30 30 30 30 20 10 30 15 коньяк 30 30 30 30 30 20 30 20 21. Биопрепаратлар 15 - - 15 - - 15 - 22. Тирик асаларилар Ташиш шартлари ва муддатлари юк жўнатувчи томонидан ўрнатилади

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 35-ИЛОВА

Картошка ва мева-сабзавотларни вагонларга тарасиз тўкилган ҳолда ортишдаги баландлик меъёрлари

Картошка ва мева-сабзавотлар номлари Тўкилган ҳолда ортиш баландлиги, метрда Карам (1 сентябрдан кейинги) 1,3 m Кечги карам 1,7 m кам бўлмаган Кеч кузда қазилган картошка 1,6 m кам бўлмаган Ўтган йилги ҳосилдаги картошка: апрель ва май ойларида ташилганда; июнь ойида ташилганда 1,5 m ортиқ бўлмаган 1,1 m ортиқ бўлмаган Қизилча 1,6 m ортиқ бўлмаган Тарвузлар 1,3 m ортиқ бўлмаган Ошқовоқ 1,6 m ортиқ бўлмаган

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 36-ИЛОВА

Юк жўнатувчи томонидан ўрнатилган ташиш режимлари (совутиш, иситиш ва шамоллатиш)

Т/р Юкнинг номи Ҳарорат режими, Цельсий даражасида Шамоллатиш дан гача 1. Музлатилган, қаттиқ музлатилган ва совутилган, минус 6 ºC даражадан минус 18 ºC даражагача бўлган юклар (пас ҳароратлилар бундан мустасно) минус 6 минус 12 шамоллатилмайди 2. Совутиб музлатилган гўшт, совутилган, балиқ оғирлиги 30 фоиздан кам бўлмаган миқдордаги муз билан аралаштирилган балиқ, совуқ услубда дудланган балиқлар, ярим дудланган колбасалар ва дудланган гўшт маҳсулотлари, ҳамда совутилган ҳарорати 0 ºC даражадан плюс 6 ºC даражагача бўлган юклар. 0 минус 3 шамоллатилмайди 3. Иситиш услубида дудланган музлатилган балиқлар минус 9 минус 12 шамоллатилмайди 4. Сут, сут маҳсулотлари, товуқ тухумлари, шунингдек, плюс 6 ºC даражадан 0 ºC даражагача совутилган юклар, совутилган ва совутилмаган картошка, мевалар ва сабзавотлар, қуйида келтирилганлар бундан мустасно. плюс 5 плюс 2 шамоллатилмайди 5. Томатлар пушти, чала ва ўртача пишганлари, бодринглар, тарвузлар, қовунлар, ананаслар плюс 9 плюс 6 совутилганда шамоллатилмайди, иситилганда шамоллатилмайди 6. Бананлар плюс 13 плюс 11 шамоллатилмайди 7. Узум, мева ва шампан шароблари, биопрепаратлар, ва бошқа ҳарорати плюс 6 ºC даражадан юқори бўлган юклар. плюс 15 плюс 9 шамоллатилмайди 8. Прессланган нонвойчилик ҳамиртуришлари плюс 5 минус 3 шамоллатилмайди

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 37-ИЛОВА

Очиқ платформаларда ва майдончаларда сақланиши мумкин бўлган юкларнинг рўйхати

Т/р Юкнинг номи 1. Асфальт 2. Баклар, тахтали ва пўлатли бочкалар 3. Қора металлардан бўлган бандажлар 4. Кабел ва арқонлар учун барабанлар 5. Барда 6. Қаттиқ нефтли битум (БН-IV, БН-V маркали) 7. Битумен (битум тош) 8. Гипс, лой, кулолчилик, графит, ғишт, ойна, чинни, фаянс, шамотларнинг синиқ парчалари. 9. Қора металлардан ясалган болванкалар 10. Бутилкалар, бутиллар (баллонлар) 11. Ишлов берилмаган валлар ва кичик валлар 12. Вар 13. Печлардан чиққан парчалар (метал заводларнинг чиқиндилари) 14. Лой 15. Гравий 16. Графит бўлаклари 17. Гудрон 18. Дегот 19. Ўтин 20. Живица (қатронли модда) 21. Ер (бўйоқлангандан ташқари) 22. Изгар ҳар турдаги 23. Асбоцементли, асфалтли, бетонли, бетон ва цементли, темир бетонли, табиий ва сунъий тошлардан қурилиш учун мўлжалланган, цементли маҳсулотлар. 24. Изразцилар (кафел) ҳар хилдаги, майоликлилар бундан мустасно 25. Алоқа ва кучли барабанлардаги кабеллар (катушкаларда) 26. Тошлар ҳар хилдаги 27. Пўлат арқонлар 28. Канифол 29. Пўлат катанкалар 30. Йўл катоклари 31. Пўлат кессонлар 32. Кир (тоғ муми) 33. Ғиштлар сирланган, оддий лойдан, силикат, ичи бўш, абразив, шлакли 34. Клинкер цементли 35. Стрелкалар ўтказгичлари 36. Қўм ҳар хил, кварцли нозик кулолчиликда ишлатиладигандан ташқари 37. Пирогранит 38. Постаментлар қора металлардан 39. Сопол идишлар 40. Радиаторлар чўянли иситиш учун мўлжалланган 41. Ракитник (тол навдалари) 42. Ракушечник (табиий чўкинди жинслар, чиғаноқлар) 43. Ракушкалар (қурилишга ишлатиладиган) денгиз ва дарёлардаги 44. Релслар 45. Шохлар 46. Маъдан ҳар хил ( мишёқлилардан ташқари) 47. Пичан ва сомонлар прессланган 48. Скамейкалар қора металлардан ясалган 49. Скипидар 50. Релслар қотирмалари 51. Сланцлар ёқилғи 52. Идишлардаги газ, ёғоч ва тошкўмир қатрони 53. Транспорт воситалари 54. Кокс ва коксик 55. Ғилдираклар ёғочли, металли 56. Тормозловчи колодкалар чўянли 57. Колчедан темирли, мисли, олтингугуртли 58. Шахта колцолари 59. Концентратлар рудали (апатитли, волфрамли, нефелинли, қалайли, камдан-кам учрайдиган металлар, қўрғошинли, рухли, шчелитлилар бундан мустасно) 60. Туёқлар 61. Кема корпуслари 62. Дарахтлар қобиғи 63. Кранлар учун корпуслар 64. Оддий суяклар 65. Буғли қозонлар 66. Креозот 67. Креолитлар 68. Крецлар 69. Юмалоқ, арраланган, маҳкамлагич ёғочлар 70. Пўлат ва чўян қуймалари 71. Қайиқлар 72. Локомобиллар 73. Қора металлар парчалари 74. Антраценли, дегтярли, пихтали мойлар. 75. Қурилиш ва ҳунармандчилик ёғоч материаллари (қимматбаҳо ёғоч турларидан ташқари) 76. Саноат ускуналари учун машиналар 77. Қишлоқ хўжалик машиналари 78. Муфеллар лойли 79. Тери шилиндиқлари 80. Темир жантлар 81. Стублар 82. Озокерит 83. Окалина, темир ва мисдан (оксидлар қоришмаси) 84. Қишлоқ хўжалик қуроллари 85. Металли ўқлар 86. Қора металлар чиқиндилари 87. Тошкўмир қатрони идишларда 88. Станоклар ҳар хил 89. Торфлар 90. Трубалар ҳар хил, рангли металлардан ясалган трубалар бундан мустасно 91. Тюбинглар чўянли 92. Ёғочли, тошли кўмирлар 93. Флотацион думлари 94. Церезит 95. Ёғочли, қора металлардан чанлар 96. Томлар қопламаси (черепицалар) 97. Чўян 98. Шлак 99. Шиналар қора металлардан 100. Шкварлар ойналарники (ойналар қолдиқлари) 101. Шлаклар 102. Кўмир лойи 103. Шпаллар 104. Молоз 105. Ёғочли қалқонлар қамишдан ва узум пояларидан. 106. Ёғочли қутилар 107. Лангарлар

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 38-ИЛОВА

НАМУНА ГУ-22 шакли ТИЖОРАТ ДАЛОЛАТНОМАСИ ____-сон Далолатномага илова этилди: 1. Пломбалар: а) темир йўлнинг (инфратузилма эгасининг, ташувчининг) ___ дона; б) юк жўнатувчининг ______ дона; в) божхонанинг ___________ дона; 2. Далолатнома нусхаси _________ 3. Вагон (контейнер)нинг техник ҳолати далолатномаси _____-сон 4. Қидирув ёзишмалари ___ варақда 5. __________ станция вагон варағи 6. _____-сон далолатномага илова қилинган пломбалар ва бошқа ҳужжатлар жўнатма _____-сон Тузилган «___» __________20___ й. Ст. (станция штемпели) _________________________ т.й.ст. ______-сон «___» _________ 20___ й. далолатномасига қўшимчалар (нима тўғрисида) __________________ _________________________________ Юк ҳужжатидаги тезлиги __________ жўнатма ____-сон «___» ____ 20___ й. Жўнатиш станция _________________________________________ темир йўл Манзил станция __________________________________________ темир йўл Юк жўнатувчи _____________________________________________________ Юкни олувчи ______________________________________________________ А бўлими. Вагондаги, контейнердаги, пломбалар тўғрисидаги ва юк ҳужжатидаги белгилар ҳақидаги маълумотлар: Вагон (контейнер) _____-сон тури _________юк кўтариш қобилияти ________тоннада, келди «___» __________ 20___ й. поезд _____-сон _____________кузатувида пломбалар сони __________________ дона, ўрнатилган: Пломбалардаги маълумотлар Қаерга ўрнатилган вагоннинг бир тарафига вагоннинг бошқа тарафига цистерна люкига контейнерга а б в г Кимнинг пломбалари Темир йўлнинг (ташувчининг) Станция ва темир йўл (инфратузилма эгаси, ташувчи) номлари Назорат белгилари Юк жўнатувчининг Станция ва темир йўл (инфратузилма эгаси, ташувчи)* номлари Юк жўнатувчининг номи Назорат белгилари* Бундан ташқари, махсус ҳаракатдаги таркибда пломбалар мавжуд бўлган (қаерда, кимга тегишли, қандай белгилари бўлган) ____________________________ Пломбаларда очилганликлари ва шикастланиш аломатлари борлиги _______ __________________________________________________________________ Вагон (контейнер)нинг техник ҳолати юзасидан ________________________ техник ҳолати далолатномаси _____-сон санаси _____________________________ Юкнинг ҳолати ва тараси юзасидан юк ҳужжатига киритилган белгилар ____ __________________________________________________________________ Юкнинг эълон қилинган қиймати ______________ сўм _____________ тийин Юк кимнинг мосламалари билан ортилган____________________________ Юкнинг ортишда аниқланган оғирлиги ________________________________ (ким томонидан ва қайси услубда) *Агар, пломбаларда назорат белгилари, станция ва темир йўлнинг (инфратузилма эгасининг, ташувчининг) номи бўлмаса кўрсатилган графаларда «йўқ» сўзи қўйилади. Текшириш натижалари: Маркаси Жойлар сони Ўровлар Юкнинг номи Юкнинг умумий оғирлиги, kg Стандарт ўровдаги бир жойнинг оғирлиги Б бўлими. Ҳужжатларда кўрсатилиши бўйича: В бўлими. Аслида аниқланди: Шу жумладан шикастланган жойлар: Г бўлими. Шикастланиш тавсифи* Д бўлими. Аниқланган ҳолатни юкнинг камомади ва ортиқчалигини кўрсатган ҳолда тавсифлаш Станция бошлиғи ____________________ (имзо) Юк саройи бошлиғи _________________ (имзо) Юкни қабул қилиб топширувчиси __________________ (имзо) Юкни олувчи _____________________ (имзо) Е бўлими. Экспертиза хулосаси Ж бўлими. Йўл бўйи станцияси далолатномаси билан манзил станция келган юкнинг ҳолати тўғрисидаги белгиси Станция бошлиғи ______________________________ (имзо) Юк саройи бошлиғи ______________________________ (имзо) Юкни қабул қилиб топширувчиси ______________________________ (имзо) Ҳақиқатга зид бўлган маълумотларни ўз ичига олган тижорат далолатномасини тузган ва имзолаган шахслар қонунга мувофиқ жавобгар бўладилар. Ушбу далолатнома узатилган ____________________________________________ Станция бошлиғи _____________________________________________ (штемпель ва имзо) «___» _______ 20___ й. _______________-сон

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 39-ИЛОВА

НАМУНА ГУ-106 шакли Вагон (контейнер)нинг техник ҳолати ДАЛОЛАТНОМАСИ _____-сон Тузилди «_____» ________________________________ 20____ й. Станция ________________________________________________________ (станция штемпели) Далолатнома ушбу юзасидан тузилди, тақдим этилган _________ сонли вагон (контейнер)ни кўрикдан ўтказилганда қуйидагилар аниқланди: Вагон (контейнер) «_____»-ўқли юк кўтариш қобилияти ___________ тонна, вагон тури ________ қурилгани __________ 20___ й. _________________ заводида Вагоннинг таъмирланган жойи ва вақти: Капитал __________________________________________________________ деподаги __________________________________________________________ Контейнернинг таъмирланган жойи ва вақти: капитал ___________________________________________________________ режа асосида жорий ________________________________________________ Аниқланган шикастланиш ___________________________________________ Шикастланишнинг келиб чиқиш сабаби _______________________________ Юқорида кўрсатилган шикастланиш оқибатида юкнинг бузилиши ва йўқотилиши юзасидан хулоса _________________________________________________________ Имзолар: Вагон депосининг бошлиғи (ёки унинг мовуни) ________________________ Техник хизмат кўрсатиш пунктининг бошлиғи _________________________ Вагон устаси ______________________________________________________ (керакмаси ўчирилсин) Станция бошлиғи (ёки унинг мовуни) _________________________________ Юк саройи бошлиғи ________________________________________________ Контейнер бўлимининг бошлиғи ______________________________________ Саралаш платформаси бошлиғи _______________________________________ (керакмаси ўчирилсин)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 40-ИЛОВА

НАМУНА ВУ-25 шакли Станция ____________________ ______-сон вагон шикастланганлиги ДАЛОЛАТНОМАСИ ____-сон Тузилди «____» ___________ 20 ____ й. соат __________________ Вагон _____ - сон тааллуқли коди _________________________________________ Ишлаб чиқарилган _________ йил, охирги режали таъмир ___________________ Бажарилган___________________________________________________________ Шикастланиш қуйидаги қоидаларни бузилиши оқибатида йўл қўйилган ______ ___________________________________________________________________________ (ТФҚ, маневр ишлари қоидалари, ТШ ва бошқалар) Шикастланган жой ____________________________________________________ (йўл __-сон, поезд __-сон, темир йўл шахобча йўлида ва бошқалар) Кимнинг айби билан ___________________________________________________ (темир йўл (инфратузилма эгаси, ташувчи) корхонасининг номи ёки бошқа вазирлик, идора,ташкилот) Вагоннинг шикастлари рўйхати Шикастланган деталлар сони Шикастланган деталлар қиймати Суммаси (сўмда) ЖАМИ Шикастларни тузатишга сарфланган қиймат _________ сўм ___________ тийин Жарима _____________________ сўм ______________________________ тийин Вагонни ремонтга қўйиб бериш ва қайтиб олиш қиймати ____ сўм _____ тийин Таъмирлашда туриб қолганлиги қиймати _________ сўм ______________ тийин Жами ______________________ сўм _______________________________ тийин Қўшимча маълумотлар: ________________________________________________ _____________________________________________________________________ 3. Талаб қилинувчи таъмирлаш тури ёки инвентардан чиқарилиши ___________ Вагон кўрувчиси ва бошқа, темир йўл транспорти (ташувчи)нинг минтақавий бўлинмалари томонидан тайинланган ишчилар Темир йўл транспорти (ташувчи)нинг қуйи турувчи, техник ва технологик назоратларни олиб борувчи корхоналарнинг вакиллари (тўқнашувлар, вагон изидан чиқиб кетганда ва рефрижератор ҳаракатдаги таркибининг шикастланганлиги ҳолатларида) ______________________________ __________________________________ (Ф.И.О., имзо) (Ф.И.О., имзо) Вагон депоси бошлиғи _________________________________________ М.Ў. (ВЧД) (Ф.И.О, имзо) Вагоннинг шикастланишига сабабчи ташкилотнинг вакилининг лавозими, фамилияси, имзоси ______________________________________________________ Сана ________20__ й вақт _____соат _____ дақиқа М. Ў. (шикастланишига сабабчи ташкилотнинг) Ушбу ВУ - 25 далолатномасини айбдорлар томонидан имзоланишига қадар туриб қолган вақти _____соат ______ дақиқа. Суммаси _________________________ сўм _____________________ тийин Вагон таъмирлаш учун жўнатилмоқда (ВЧД, завод) ______________ станциясига станциясидан ______________ ВУ-26 шаклдаги кузатув варағи билан ____________ (рақам, сана) «__» __________ 20__ й. масофаси километр да _______ бўш ҳаракатланганлиги суммаси ________ сўм___________ тийин Станция бошлиғи (вагон аниқланган) _________________________________ М.Ў. ёки станция штемпели (Ф.И.О, имзо) Вагон таъмирлаш учун узилган (вақти, санаси) ___________________________ Вагон жорий таъмирдан чиқарилган санаси, вақти __________________________ Жами суммаси (зарари ва жаримаси) ташкил этади ______ сўм _________ тийин Вагон депоси бошлиғи ___________________________________ М.Ў. (ВЧД) (Ф.И.О., имзо)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 41-ИЛОВА

НАМУНА ВУ-16к шакл Темир йўл транспорти( ташувчи) ________________________ ________-сон контейнерни шикастланганлиги ДАЛОЛАТНОМАСИ __________-сон 1. Кун ___________________________ ой _________________________ 20_____ й. 2. Темир йўл _________________________ станцияси _________________________ 3. Контейнер тури __________________________________ юкланган (бўш) 4. Юкнинг номи ___________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ 5. Контейнернинг шикастланган жойнинг номи ________________________________________ ________________________________________________________________________________________ (станция, перегон, шохобча йўли, юк саройи ва бошқалар) 6. Контейнернинг шикастланишига сабабчи ходимнинг ташкилоти номи ___________________ ________________________________________________________________________________________ 7. Контейнернинг шикастланишига сабабчи ходимнинг лавозими ва фамилияси _____________ ________________________________________________________________________________________ 8. Контейнернинг шикастланиши қандай ҳолатда юз берган ______________________________ ________________________________________________________________________________________ 9. Контейнерга етказилган шикастларни батафсил шикастланган қисмларнинг нархлари кўрсатилган ҳолдаги рўйхати ______________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________ 10. Контейнерга етказилган шикастларни бартараф этиш учун жорий ёки капитал таъмир талаб этиладими _____________________________________________________________________________ Депо устаси (кўрикдан ўтказувчи) _________________________ (имзо) Катта кўрикдан ўтказувчи _________________________ (имзо) Станция бошлиғи _________________________ (имзо) Юк жўнатувчи ёки юкни олувчи _________________________ (имзо)

Ўзбекистон Республикаси темир йўл транспортида юк ташиш қоидаларига 42-ИЛОВА

Темир йўл шохобча йўли иш шароитларини текшириш ДАЛОЛАТНОМАСИ Станция _____________________________________________ темир йўли «___» _____________ 20__ й. Комиссия таркиби: _________________________________________________________________ (инфратузилма эгалари вакиллари, ташувчи ва темир йўл ________________________________________________________________________________________ шохобча йўли эгаси, контрагент ёки текширишда иштирок ________________________________________________________________________________________ этувчи фойдаланувчи вакиллари Ф.И.О., мансаби) ________________________________________________________________________________________ темир йўл шохобча йўлини (тўлиқ номи) темир йўл шохобча йўлини эксплуатация қилиш ёки вагонларни тақдим этиш ва олиб чиқиш бўйича (кераклиси остига чизилади) шартнома тузиш учун текширишдан ўтказдик. Комиссия қуйидагиларни аниқлади: Т/р Саволлар Текшириш натижалари 1. Темир йўл шохобча йўли эгаси, контрагент ёки фойдаланувчи номи (кераклиси остига чизилади). 2. Темир йўл шохобча йўли эгасининг юридик ва почта манзили. 3. Банк реквизитлари. 4. Темир йўл шохобча йўли туташган жойи (стрелкали ўтказгичлар рақамлари, қайси йўлга туташган). 5. «Шохобча йўли чегараси» белгисидан шу жумладан, инфратузилма эгасига тегишли бўлган темир йўл шохобча йўли умумий узунлиги, метрда. 6. Йўл устки қисми, сунъий иншоотлар ва тупроқ қатлами техник ҳолати ва тавсифи. 7. Темир йўл шохобча йўлига хизмат кўрсатувчи локомотивнинг тегишлилиги. 8. Вагонларни тақдим этиш ва олиб чиқиш жойи: темир йўл шохобча йўлига топшириш учун; умумий фойдаланишда бўлмаган темир йўл шохобча йўлидан олиб чиқиш учун. 9. Вагонларни тақдим этиш ва олиб чиқиш тартиби (усуллари). 10. Темир йўл шохобча йўлига топшириладиган вагонлар ўртача суткалик сони. 11. Темир йўл шохобча йўлига бир вақтда топшириладиган вагонлар сони. 12. Темир йўл шохобча йўли эгаси, контрагент ёки фойдаланувчига (кераклиси остига чизилади) станция томонидан вагонларни тақдим этиш бўйича хабарнома жўнатиш тартиби (ким жўнатади, кимга, телефон рақамлари). 13. Темир йўл шохобча йўли эгаси, контрагент ёки фойдаланувчи томонидан (кераклиси остига чизилади) олиб чиқишга тайёр вагонлар ҳақида станцияга хабарнома жўнатиш тартиби (ким жўнатади, қабул қилади ва телефон рақамлари). 14. Темир йўл шохобча йўлидан қайтаётган вагонлар сони. 15. Темир йўл шохобча йўлида мавжуд техник воситалар: а) ортиш - тушириш механизмлари (тури, тавсифи, унумдорлиги, қандай юкларни қайта ишлаш учун ишлатилади); б) вагон тарозиси, унинг кўтариш қуввати ва жойлашиш жойи; в) маневр воситалари (шу жумладан ишчи паркида); г) ёпишқоқ ва музловчи юкларни иситиш воситалари, иссиқхоналар ва уларнинг сиғими; д) грейферли тушириш (асослаш); е) кўтарма йўл, вагонларда сиғими; ж) назорат - габарит дарвозалар; з) кузатув миноралари; и) юк қуйиш ва тушириш мосламалари (стояклар), уларнинг унумдорлиги; к) бошқалар. 16. Темир йўл шохобча йўли асосий эгаси йўлига туташувчи бошқа ташкилотлар темир йўл шохобча йўллари рўйхати (номи, узунлиги). 17. Вагонлар тақдим этиш ва олиб чиқиш тўловларини ундириш учун икки томонга бўлган масофа, километрда. 18. Ортиш ва тушириш жойлари (фронтлар). Омбор, майдон, юк тури номлари. Йўл фойдали узунлиги, эшиклар сони, ортиш/тушириш нуқталари. Ортиш,тушириш услуби. Жой сиғими (фронт ўлчами). Вагонлар бир вақтда узатиш сони ва ортиш/тушириш фронтида ҳаракатланиш усули. 19. Темир йўл шохобча йўлидан фойдаланиш ёки вагонлар тақдим этиш ва олиб чиқиш шартномасини ишлаб чиқиш учун зарур бошқа маълумотлар ва ҳужжатлар. 20. Темир йўл шохобча йўлини ривожлантириш, ҳаракат таркиби ишини яхшилаш, вагонларнинг темир йўл шохобча йўлида бекор туриб қолиш вақтини камайтиришга қаратилган таклиф ва тадбирлар. Комиссия: _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ (текширишда иштирок этган инфратузилма эгаси, ташувчи ва темир йўл шохобча йўли эгаси контрагент ёки фойдаланувчи вакиллари Ф.И.О., мансаби, шахсий имзоси)

Вазир И. МАХКАМОВ

Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси раиси Ш. ШАРАХМЕТОВ

Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири А. АБДУХАКИМОВ

Энергетика вазири Ж. МИРЗАМАҲМУДОВ

Инвестициялар ва ташқи савдо вазири Л. КУДРАТОВ

Савдо-саноат палатаси раиси Д. ВАХАБОВ

Ташқи ишлар вазири Б. САИДОВ

Фавқулодда вазиятлар вазири А. КУЛДАШЕВ

Иқтисодиёт ва молия вазири Ш. КУДБИЕВ

Қишлоқ хўжалиги вазири А. ВОИТОВ

Рақамли технологиялар вазирининг биринчи ўринбосари О. ПЕКОС

Тоғ-кон саноати ва геология вазири Б. ИСЛАМОВ

Мудофаа вазири Б. КУРБАНОВ

Ички ишлар вазири П. БОБОЖОНОВ

Соғлиқни сақлаш вазири А. ИНОЯТОВ

Тошкент ш.,

2023 йил 5 август,

2023 йил 4 август

2023 йил 3 август

2023 йил 31 июль

2023 йил 1 август

2023 йил 13 июль

2023 йил 26 июль

2023 йил 17 июль

2023 йил 12 июль

2023 йил 19 июль

2023 йил 19 июль

2023 йил 14 июль

2023 йил 7 июль

2023 йил 13 июль

2023 йил 11 июль

22-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 23.09.2023 й., 10/23/3457/0724-сон; 09.10.2025 й., 10/25/3457-1/0951-сон)

lex.uz

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI TRANSPORT VAZIRINING

buyrugʻi

QOIDALARI

ROʻYXATI

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasining “Temir yoʻl transporti toʻgʻrisida”gi Qonuni , Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 23-oktabrdagi 232-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Temir yoʻllari ustaviga muvofiq buyuraman:

1. Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi, Mudofaa vazirligi, Ichki ishlar vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Raqamli texnologiyalar vazirligi, Energetika vazirligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi, Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi, Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi, Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi bilan kelishildi.

3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan keyin kuchga kiradi.

Kelishildi:

Oʻzbekiston Respublikasi transport vazirining 2023-yil 5-avgustdagi 22-son buyrugʻiga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish

Mazkur Qoidalar Oʻzbekiston Respublikasi hududida umumiy foydalanishdagi temir yoʻllarda yuklarning xususiyatlarini inobatga olgan holda harakat xavfsizligini, yuklar va harakatdagi temir yoʻl tarkibining butligini hamda ekologik xavfsizlikni taʼminlash maqsadida temir yoʻl transportida yuk tashuvlarini tashkil etish tartibi va shartlarini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

temir yoʻl transporti — umumiy foydalanishdagi transport turlaridan biri boʻlib, u ishlab chiqarish va ijtimoiy yoʻnalishdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni oʻz tarkibiga olgan, boshqa davlatlarning temir yoʻllari va transportning boshqa turlari bilan oʻzaro hamkorlikda tashish ehtiyojlarini taʼminlovchi yagona ishlab chiqarish-texnologiya majmuidan iboratdir;

tashuvchi — mulk huquqi asosida yoki boshqa qonuniy asoslarda temir yoʻl transportiga ega boʻlgan, yuklarni tashish boʻyicha tijorat asosida xizmatlar koʻrsatadigan, shuningdek tashish uchun tegishli litsenziyasi mavjud boʻlgan yuridik shaxs;

yuk joʻnatuvchi (joʻnatuvchi) — oʻz nomidan yoxud yuk egasi nomidan ish koʻruvchi va tashish hujjatlarida qayd etilgan yuridik yoki jismoniy shaxs;

yukni oluvchi (oluvchi) — yukni olish huquqiga ega boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs;

ekspeditor — transport ekspeditsiyasi shartnomasiga muvofiq temir yoʻl transportida yuk tashuvlar boʻyicha ishlar bajarilishini tashkil etish bilan shugʻullanuvchi yuridik shaxs;

umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar — temir yoʻlning poyezdlarni qabul qilish va joʻnatish, yuklarni qabul qilish hamda topshirish va xizmat koʻrsatish, manevr ishlarini amalga oshirish boʻyicha tegishli operatsiyalarni bajarish uchun ochiq boʻlgan temir yoʻl bekatlari (stansiyalari) joylashgan tarmogʻi;

temir yoʻl transporti infratuzilmasi — texnologik majmua boʻlib, ushbu majmua faoliyatini taʼminlovchi temir yoʻllarni, temir yoʻl stansiyalarini, elektr taʼminoti qurilmalarini, aloqa tarmoqlarini, signalizatsiya, markazlashtirish va bloklash tizimlarini, axborot majmualarini, harakatni boshqarish tizimini, binolar, inshootlar, qurilmalar, jihozlar va uskunalarni oʻz ichiga oladi;

umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transporti infratuzilmasi egasi (bundan buyon matnda infratuzilma egasi deb yuritiladi) — xoʻjalik yuritish huquqi asosida temir yoʻl infratuzilmasi tegishli boʻlgan temir yoʻl transporti va uning boʻlinmalari;

temir yoʻl stansiyasi — poyezdlarni qabul qilish, joʻnatish, kesishtirish va quvib oʻtish operatsiyalarini, bagajni, yuk bagajini, yuklarni, pochta va kuryerlik joʻnatmalarini qabul qilish, berish hamda yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish operatsiyalarini, poyezdlarni tarqatish va tuzish boʻyicha manyovr ishlarini hamda poyezdlar bilan texnik operatsiyalarni amalga oshirish imkonini beradigan, asosiy temir yoʻllardan tashqari temir yoʻllarning qoʻshimcha guruhlariga ega boʻlgan alohida punkt;

umumiy foydalanishdagi joylar — temir yoʻl stansiyasi hududidagi yuklarni ortish, tushirish, saralash va saqlash operatsiyalarini bajarish uchun maxsus ajratilgan temir yoʻl uchastkalari, shu jumladan usti yopiq omborlar;

umumiy foydalanishda boʻlmagan joylar — temir yoʻl stansiyasi hududida maxsus ajratilgan hamda yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarga yuklarni ortish, tushirish, saqlash operatsiyalarini bajarish uchun vaqtincha foydalanishga topshirilgan usti yopiq omborlar, maydonchalar va boshqa inshootlar, shuningdek temir yoʻl stansiyasi hududining tashqarisida joylashgan temir yoʻl transportiga tegishli boʻlmagan obyektlar;

umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transporti — ishlab chiqarish va ijtimoiy yoʻnalishdagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarni oʻz tarkibiga olgan, boshqa davlatlarning temir yoʻllari va transportning boshqa turlari bilan oʻzaro hamkorlikda tashish ehtiyojlarini taʼminlovchi yagona ishlab chiqarish-texnologiya majmui;

temir yoʻl shoxobcha yoʻllari — alohida korxonalar, tashkilotlar, maʼlum bir yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan, temir yoʻl umumiy tarmogʻiga uzluksiz rels izlari bilan bogʻlangan temir yoʻllar;

temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi (bundan buyon matnda shoxobcha egasi deb yuritiladi) — temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga egalik qiluvchi tashkilot (bundan infratuzilma egasi mustasno);

kontragent — temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasining hududida oʻzining omboriga yoki temir yoʻl shoxobcha yoʻliga tutashgan oʻzining temir yoʻliga ega boʻlgan yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi;

harakatdagi temir yoʻl tarkibi (bundan buyon matnda harakatdagi tarkib deb yuritiladi) — lokomotivlar, yuk va yoʻlovchi tashuvchi vagonlar, motor-vagonli va maxsus oʻziyurar mashinalar;

universal vagonlar — turli xususiyatlarga ega yuklarni tashishga moʻljallangan asosiy turdagi vagonlar (yopiq vagonlar, yarim ochiq vagonlar va platformalar);

ixtisoslashtirilgan vagonlar — maxsus konstruksiyaga ega boʻlgan va bir yoki bir nechta yuk guruhlarini (sisternalar, xopperlar, mineral oʻgʻit tashuvchi vagonlar, bunkerli yarim ochiq vagonlar, izotermik, refrijerator vagonlari hamda boshqa ixtisoslashtirilgan vagonlar) tashishga moʻljallangan turli xildagi vagonlar;

xususiy vagonlar — temir yoʻl korxonalariga tegishli boʻlmagan, biroq muayyan shartlar asosida umumiy foydalanishdagi temir yoʻllarda tashuvlar uchun foydalaniladigan vagonlar;

konteyner — bitta yoki bir nechta transport turida, butligini saqlagan holda yuklarning tashilishini taʼminlaydigan, koʻp marta foydalanish uchun moʻljallangan transport uskunasi;

universal konteynerlar — qadoqlangan donali yuklarni tashishda qoʻllaniladigan, yuk koʻtarish qobiliyati boʻyicha oʻrta tonnajli va yirik tonnajli turlarga boʻlinadigan konteynerlar;

oʻrtatonnajli konteyner — ruxsat etilgan maksimal brutto ogʻirligi 3 — 5 tonna hamda 5 va 11 m³ sigʻimga ega boʻlgan konteyner;

yirik tonnajli konteyner — markirovka kodiga ega boʻlgan, brutto ogʻirligi 10 t va undan ortiq boʻlgan, uzunligi 10 fut va undan katta oʻlchamni tashkil etgan konteyner;

ixtisoslashtirilgan konteynerlar — universal konteynerlardan muayyan maqsadda qoʻllanilishi va maxsus konstruksiyasi bilan farq qiladigan hamda yuklarni alohida sharoitlarda tashish uchun moʻljallangan konteynerlar;

tashish jarayoni — yuklarni tashishga tayyorgarlik koʻrish, uni amalga oshirish va tugallash chogʻida temir yoʻl transporti (tashuvchi) bajaradigan tashkiliy va texnologik jihatdan oʻzaro bogʻliq harakatlar va operatsiyalar majmui;

tashish hujjatlari — yuklar va harakatdagi tarkibni tashishda rasmiylashtiriladigan hujjatlar (temir yoʻl transporti yukxati, yoʻl qaydnomasi, joʻnatish yukxati, joʻnatish qaydnomasi);

temir yoʻl transporti yukxati (yukxat) — temir yoʻl transportining asosiy tashish hujjati. Yukxat yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) oʻrtasida uchinchi tomon — yukni oluvchi manfaatini koʻzlab, yuk tashish uchun tuziladigan majburiy shakldagi shartnoma boʻlib, yukni temir yoʻl transportida harakatlanishi davomida kuzatib boradi;

yuk — tashish uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan tartibda qabul qilingan, oʻz vaqtida eltib berilishi va saqlanishi uchun temir yoʻl (tashuvchi) javobgar boʻlgan temir yoʻl tashish obyekti;

joʻnatma — bitta joʻnatish stansiyasidan bitta yuk joʻnatuvchidan bitta yukni oluvchi nomiga, bitta stansiya manziliga bitta yukxati bilan tashish uchun qabul qilingan yuk;

marshrut — temir yoʻl shoxobcha yoʻlida yoki temir yoʻl stansiyasida yuk joʻnatuvchi tomonidan shakllantirilgan belgilangan ogʻirlik yoki uzunlikdagi poyezd tarkibi;

tarif — tashish toʻlovlari miqdorini belgilovchi narx stavkalari tizimi va yoʻl haqini hisoblash qoidalari;

Tarif qoʻllanmasi — umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transportida yuklarni tashish uchun oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan tariflar, stavkalar hamda qoʻshimcha ish va xizmatlar uchun majburiy toʻlovlar, ularni hisoblash va qoʻllash tartibi, shuningdek temir yoʻl stansiyalari roʻyxati va ularda bajariladigan yuk operatsiyalari eʼlon qilinadigan tizimlashtirilgan nashr;

xavfli yuklar — muayyan omillar mavjud boʻlganda oʻz xossalari va xususiyatlariga koʻra tashish jarayonida, ortish-tushirish ishlarini bajarish va saqlash chogʻida portlash, yongʻin chiqishiga yoki tashilayotgan yuklar, texnika vositalari, qurilmalar, binolar va inshootlar, boshqa obyektlarning shikastlanishiga, shuningdek odamlar hayoti yoki sogʻligʻiga ziyon yetishiga, hayvonlarning nobud boʻlishiga, atrof tabiiy muhitning zararlanishiga sabab boʻlishi ehtimoli bor moddalar, materiallar, buyumlar, ishlab chiqarish va boshqa faoliyat chiqindilari.

2. Oʻzbekiston Respublikasi orqali xalqaro qatnovlarda temir yoʻl transportida yuk tashuvlari Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari, ushbu Qoidalar va xalqaro kelishuvlar (shartnomalar) asosida amalga oshiriladi.

3. Yuk tashuvlarini amalga oshirish uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) va yuk joʻnatuvchi oʻrtasida tashish shartnomasi tuziladi hamda unga asosan temir yoʻl transporti (tashuvchi) unga ishonib topshirilgan yukni but holda va oʻz vaqtida joʻnatish punktidan belgilangan punktgacha yetkazib berish majburiyatini oʻz zimmasiga oladi, yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) esa tashish haqini toʻlash va yukni qabul qilishni taʼminlash majburiyatini zimmasiga oladi.

Yuklarni tashish shartnomasi mazkur Qoidalarning 1-ilovasiga muvofiq shakldagi temir yoʻl transporti yukxati hamda 2-ilovasiga muvofiq shakldagi marshrut yoki vagonlar guruhi yukxatini tuzish yoʻli bilan rasmiylashtiriladi.

Kalendar shtempeli qoʻyilgan yukxati va uning asosida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk joʻnatuvchiga yuk qabul qilinganligi toʻgʻrisida berilgan kvitansiya (xalqaro qatnovlarda yukxat dublikati) tashish shartnomasi tuzilganligini tasdiqlaydi.

Yukni oluvchi yoʻl qaydnomasini imzolab yukxatini olgandan soʻng tashish shartnomasi bajarilgan hisoblanadi.

Temir yoʻlda yuk tashish xizmatlarini koʻrsatish, shu jumladan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish, vagonlarni uzatish va qaytib olish, vagonlarni ijaraga berish, yuklarni tashishda qoʻshimcha ishlar va xizmatlar koʻrsatish boʻyicha temir yoʻl transporti (infratuzilma egasi, tashuvchisi) tomonidan ishlab chiqilgan ommaviy shartnomalar Oʻzbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi va Transport vazirligi bilan kelishilganidan soʻng isteʼmolchilar bilan tuziladi.

4. Tashishlar boʻyicha hisob-kitoblar tartibi va tashish xaqi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 23-oktabrdagi 232-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi Temir yoʻl ustaviga (bundan buyon matnda Temir yoʻl ustavi deb yuritiladi) muvofiq belgilanadi.

Temir yoʻl transporti (tashuvchilar) tomonidan yuk tashish xizmatlarining tariflari ularning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi.

5. Tashish jarayonini markazlashgan holda boshqarish va tashkillashtirish hamda yuk tashuvchilarga umumiy foydalanishdagi temir yoʻl trasportida xizmatlarni koʻrsatish temir yoʻl transporti (tashuvchilar) tomonidan amalga oshiriladi.

6. Temir yoʻl transportidagi yuk tashuvlari bilan bogʻliq hujjatlar, shu jumladan temir yoʻl yukxati, yuklarni tashish buyurtmalari va boshqa hujjatlar elektron shaklda rasmiylashtirilishi mumkin.

2-bob. Yuklarni tashish uchun buyurtmalarni qabul qilish va yuk tashuvlarini prognoz qilish

7. Umumiy foydalanishdagi temir yoʻllarda yuk tashish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk joʻnatuvchidan qabul qilingan buyurtmanoma asosida amalga oshiriladi.

Buyurtmalar yuk joʻnatuvchilar tomonidan mazkur Qoidalarning 3 va 4-ilovalariga muvofiq yuk tashishga buyurtmanoma hamda dekadalik buyurtmanoma shaklida temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki ularning mintaqaviy boʻlinmalariga taqdim etiladi.

8. Yuk joʻnatuvchilar yuklarni tashish amalga oshirilishi moʻljallanayotgan oy (bundan buyon matnda prognoz oyi deb yuritiladi) boshlanishidan kamida 14 kun oldin temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) buyurtmalarni elektron shaklda taqdim etadi.

Buyurtmalar yuklarni turlari va nomenklatura guruhiga ajratgan holda har bir joʻnatish temir yoʻl stansiyasi boʻyicha, shu jumladan boʻsh xususiy va ijaraga olingan vagonlar hamda xususiy konteynerlarning yukni joʻnatish va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalari koʻrsatilgan holda taqdim etiladi.

Buyurtmaning taqdim qilingan sanasi uning kelib tushgan sanasi hisoblanadi.

9. Yuk joʻnatuvchi buyurtmani elektron shaklda taqdim etish imkoni boʻlmaganda, buyurtma qogʻoz shaklda shaxsan, pochta aloqasi, shuningdek faks va teletayp orqali keyinchalik buyurtmaning asl nusxasini taqdim etish sharti bilan ularning olinganligi haqida tasdiqnoma olgan holda taqdim etilishi mumkin.

Qogʻoz shaklidagi buyurtmalar uch nusxada yuk joʻnatuvchi tashkilot rahbari yoki jismoniy shaxsning imzosi bilan tasdiqlangan holda taqdim etiladi.

Elektron hujjat shaklidagi buyurtmalar yuk joʻnatuvchi tashkilot rahbarining yoki jismoniy shaxsning elektron raqamli imzosi (ERI) bilan tasdiqlangan holda taqdim etiladi.

10. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yukni joʻnatuvchilardan qabul qilingan buyurtmalarni besh ish kuni ichida koʻrib chiqadi.

11. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashish uchun buyurtmalarni quyidagi hollarda rad etish huquqiga ega:

Temir yoʻl ustaviga muvofiq muayyan yoʻnalishlarda yuk ortishga istisno tariqasida taʼqiq joriy etilganda;

yuk joʻnatuvchi tomonidan buyurtmalar mazkur Qoidalarning 3 va 4-ilovalariga muvofiq shaklda taqdim etilmaganda yoki maʼlumotlar toʻliq koʻrsatilmaganda;

boshqa davlatlar tashuvchilari temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) buyurtma kelishilishini rad etganda;

buyurtmada koʻrsatilgan yuklar, harakatdagi temir yoʻl tarkibi hamda konteynerlar Temir yoʻl ustavi, mazkur Qoidalar va temir yoʻl transportida texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar va standartlar) hamda temir yoʻl transportidan texnik jihatdan foydalanish qoidalari talablariga muvofiq boʻlmaganda;

yuklarni “alohida shartlarda” tashishda tegishli temir yoʻl maʼmuriyatlari bilan yuklarni tashish shartlari kelishilmaganda;

buyurtmada koʻzda tutilgan yuklar hajmi va tashishning boshqa koʻrsatkichlari temir yoʻl uchastkasining poyezdlarni oʻtkazish qobiliyati va (yoki) yoʻnalish boʻyicha temir yoʻl stansiyalarining yukka ishlov berish qobiliyatlaridan ortiq boʻlganda;

temir yoʻl transportida (tashuvchida) tashishlarni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan tegishli harakatdagi temir yoʻl tarkibi yoki konteynerlar mavjud boʻlmagan hollarda.

Yuklarni tashish uchun buyurtma rad etilgan taqdirda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchini bu haqda uch kun ichida xabardor qiladi.

12. Yuk joʻnatuvchi buyurtma rad etilganligi haqida xabardor etilgan vaqtdan boshlab uch sutka ichida rad etish sabablarini bartaraf etgan holda takroran buyurtma berishi mumkin. Takroran taqdim etilgan buyurtmalar ikki kun ichida koʻrib chiqiladi.

13. Yuk joʻnatuvchilarning buyurtmalari asosida temir yoʻl transporti (tashuvchi) kelgusi oy uchun harakatdagi temir yoʻl tarkibining kerakli miqdorini aniqlaydi hamda yuk tashuvlarining asosiy oylik buyurtmalar rejasini (bundan buyon matnda asosiy oylik buyurtma deb yuritiladi) tonna va vagonlarda shakllantiradi.

14. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashishga beriladigan asosiy oylik buyurtmalarga muvofiq quyidagilarni shakllantiradi:

prognoz oyi boshlanishidan kamida 12 kun avval — oʻrtacha bir sutkada vagonlar va tonnalarda yuklar turlari boʻyicha prognoz oyi uchun tashishlarning aniqlashtirilgan hajmi;

prognoz oyi boshlanishidan kamida 10 kun avval — yetkazish manzili temir yoʻllar va vagonlar turi boʻyicha tashishlarning umumiy hajmi hamda yetkazish manzilidagi temir yoʻllar boʻyicha neft va neft mahsulotlari, och rangli neft mahsulotlari, spirt, kimyoviy mahsulotlar, shinni, oʻsimlik moyi va ammiakli suvni tashish uchun moʻljallangan germetizatsiyalangan maxsus sisternalarga quyilgan holda barcha mahsulotlarning tashish hajmi.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan prognoz oyi uchun tashishlarning tasdiqlangan hajmi oʻz mintaqaviy boʻlinmalariga va temir yoʻl stansiyalariga yetkaziladi.

15. Yuk tashuvlarini prognoz qilishda temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuklarni tashishning oylik prognozini eʼlon qilish bilan bir vaqtda oʻz mintaqaviy boʻlinmalariga oʻrtacha bir sutka davomida vagonlarda tashiladigan yuklarning asosiy turlari boʻyicha yuk tashish marshrutlari prognozini belgilaydi.

16. Yuk tashuvlarining marshrutlar va yuk turlari boʻyicha prognozi temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari tomonidan tasdiqlanadi hamda yuk tashish asosiy oylik buyurtmalari bilan birgalikda oʻz mintaqaviy boʻlinmalari va temir yoʻl stansiyalari rahbarlariga prognoz oyi boshlanishidan kamida uch kun ilgari eʼlon qilinadi.

17. Temir yoʻl transportida yuk tashuvlarini yuk turlari boʻyicha prognozlash mazkur Qoidalarning 5-ilovasida koʻrsatilgan yuklar nomenklaturasi asosida amalga oshiriladi.

18. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmalari rahbarlari yoki temir yoʻl stansiyasi boshligʻi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan yuk tashuvlarining marshrutlar boʻyicha prognoziga muvofiq yuklarni marshrutlarda tashish boʻyicha kalendar prognozini oyning sanalari boʻyicha prognoz oyi boshlanishidan kamida besh kun ilgari ishlab chiqadi hamda yuk joʻnatuvchi bilan prognoz oyi boshlanishidan kamida uch kun ilgari kelishadi.

Marshrutlarda tashish boʻyicha kalendar prognoziga temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmalari tomonidan yuk joʻnatuvchilar bilan kelishilgan holda prognoz oyining har bir dekadasi boshlanishidan uch kun avval kelgusi dekadalar boʻyicha tuzatish kiritiladi.

Yuk joʻnatuvchilarning buyurtmalariga asosan temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmasi rahbari yuk ortish kuniga qadar yuk tashuvlari prognozi doirasida marshrutning yetkazish manzili stansiyasini oʻzgartirish huquqiga ega.

19. Yuk tashish oylik prognozini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi iltimosnomalar yuk joʻnatuvchilar tomonidan prognoz qilingan oy tugashidan kamida oʻn sakkiz kun ilgari temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) asoslangan holda taqdim etiladi.

Yuk joʻnatuvchilarning iltimosnomalariga muvofiq temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan prognoz qilingan oy tugashidan kamida oʻn besh kun ilgari oylik prognozlarga oʻzgartirishlar kiritiladi.

20. Yuklarni prognozdan ortiq ortish (boʻsh xususiy (shaxsiy), ijaradagi vagon, konteynerlarni joʻnatish) uchun yuk joʻnatuvchi temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari, uning mintaqaviy boʻlinmasi rahbari yoki temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga ortish kuniga qadar kamida 5 kun ilgari buyurtma taqdim etadi.

21. Rejadan ortiq yuk ortish imkoni boʻlmagan taqdirda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari yoki uning mintaqaviy boʻlinmasi rahbari uch kun ichida buyurtma beruvchini bu haqda xabardor etishi shart.

3-bob. Tashuvlar prognozi bajarilishi hisobini yuritish kartochkasini toʻldirish tartibi

22. Yuklarni tashish buyurtmasi bajarilishining hisobi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan mazkur Qoidalarning 6-ilovasiga muvofiq shakldagi tashish rejasi bajarilishini hisobga olish kartochkasida yuritiladi.

23. Hisobga olish kartochkasi temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan bir yoki yuk joʻnatuvchi talabiga koʻra ikki nusxada tuziladi. Hisobga olish kartochkasi ikki nusxada tuzilganda, uning bittasi temir yoʻl stansiyasida qoladi, ikkinchi nusxasi esa yuk joʻnatuvchiga beriladi.

Hisobga olish kartochkasi har bir yuk joʻnatuvchi va mazkur Qoidalarning 5-ilovasida koʻrsatilgan yuklar nomenklaturasiga muvofiq har bir yuk boʻyicha alohida yuritiladi.

Hisobga olish kartochkasi yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl stansiyasi boshligʻi tomonidan har bir hisobot sutkasining yoki yuklarni ortish uchun belgilangan sutkaning soʻngida imzolanadi.

24. Yuk joʻnatuvchi hisobga olish kartochkasidagi maʼlumotlardan norozi boʻlsa, u hisobga olish kartochkasini “eʼtirozlar bilan” degan soʻzlarni yozgan holda imzolaydi.

Bunda, yuk joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimiga keyingi kundan kechikmagan holda hisobga olish kartochkasidagi maʼlumotlardan noroziligi sabablarini koʻrsatgan holda yozma ravishda ariza taqdim etishi kerak. Ariza taqdim etilmasa, hisobga olish kartochkasi noroziliksiz imzolangan deb hisoblanadi.

Yuk joʻnatuvchi hisobga olish kartochkasi imzolamasa yoki norozilik sabablari yuzasidan ariza taqdim etmasa, bu haqda temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi va hisobga olish kartochkasiga biriktiriladi.

Yuk joʻnatuvchi vakili hisobga olish kartochkasini imzolash uchun kelmaganda, umumiy shakldagi dalolatnoma navbatdagi kundan kechiktirilmagan holda tuzilishi zarur.

25. Hisobga olish kartochkasini yuritish temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

1) hisobga olish kartochkasining 1, 2 va 3-ustunlari dekadalik buyurtmanoma asosida toʻldiriladi.

Yuk joʻnatuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmagan taqdirda, hisobga olish kartochkasida vagonlar (konteynerlar) soni temir yoʻl stansiyasi vakolatli xodimi tomonidan rejalashtirilayotgan davr kunlari boʻyicha bir maromda (oʻrtacha sutkalik) yuk ortishdan kelib chiqqan holda taqsimlanadi.

Yuk joʻnatuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmaganda yoki muddatlari buzilib taqdim etilganda va buning natijasida temir yoʻl stansiyasi tomonidan vagonlar (konteynerlar) yuk ortish uchun qoʻyib berilmagan hollarda yuk joʻnatuvchi yuk ortishdan bosh tortgan deb hisoblanadi.

Yuk joʻnatuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmagani yoki muddatlari buzilib taqdim etilgani toʻgʻrisidagi maʼlumotlar temir yoʻl stansiyasi vakolatli xodimi tomonidan hisobga olish kartochkasining 7-ustunida qayd etiladi.

Yuklar konteynerlarda tashilganda, hisobga olish kartochkasining 3-ustuni toʻldirilmaydi;

2) hisobga olish kartochkasining 4-ustunida ortish uchun texnik va tijorat jihatdan yaroqli boʻlgan, dekadalik buyurtmanoma asosida hisobot sutkasida yuk joʻnatuvchiga qoʻyib berilgan vagonlar (konteynerlar) miqdori koʻrsatiladi. Bunda, quyidagi vagonlar (konteynerlar) qoʻyib berilgan deb hisoblanadi:

yuk ortish uchun hisobot sutkasi davomida toʻliq boʻlgan muddat bilan qoʻyib berilgan boʻsh vagonlar (konteynerlar);

avvalgi sutkalarda yuklanmay qolgan vagonlar (konteynerlar);

yuklarni tushirish va keyin ortish maqsadida qoʻsh operatsiyalar bajarilishi uchun qoʻyib berilgan yukli vagonlar (konteynerlar);

yuk ortish uchun toʻliq boʻlmagan muddat bilan qoʻyib berilgan, biroq yuk joʻnatuvchi tomonidan hisobot sutkasi yakuniga qadar yuklangan vagonlar (konteynerlar);

3) hisobga olish kartochkasining 5-ustunida hisobot sutkasida ortilgan vagonlar (konteynerlar) miqdori koʻrsatiladi. Boʻsh xususiy konteynerlarni tashish prognoz qilingan boʻlsa, hisobga olish kartochkasining 5-ustunida boʻsh xususiy konteynerlarning miqdori koʻrsatiladi;

4) hisobga olish kartochkasining 6-ustunida vagonlar va tonnalarda tashishlar prognozi bajarilishi hisobini yuritish uchun yuklangan yuklarning tonnasi boʻyicha miqdori koʻrsatiladi, yuklar konteynerlarda tashilganda 6-ustun toʻldirilmaydi;

5) hisobga olish kartochkasining 2, 4 va 5-ustunlarida tashuvlar prognozida nazarda tutilgan, qoʻyib berilgan va amalda yuklangan joʻnatuvchi marshrutlar miqdori maxraj koʻrinishida koʻrsatiladi;

6) hisobga olish kartochkasining 7-ustunida tashishlar prognozi bajarilmaganligi sabablari koʻrsatiladi.

Yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk ortishni yozma ravishda rad etilganda, hisobga olish kartochkasining 7-ustunida “vagonga yuk ortish rad etildi” degan soʻzlar yozib qoʻyiladi va rad etish sanasi koʻrsatiladi. Yuk ortishni rad etish toʻgʻrisidagi arizada yuk joʻnatuvchi rad etayotgan vagonlar, tonnalar miqdori hamda ortish rad etilishiga taalluqli boʻlgan davr koʻrsatilishi lozim. Yuk joʻnatuvchining ortishni rad etish toʻgʻrisidagi arizasi hisobga olish kartochkasiga ilova qilinadi.

Hisobga olish kartochkasining 7-ustunida yuklanmagan vagonlar sabablaridan tashqari temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuklanmagan vagonlar soni ham koʻrsatiladi;

7) hisobga olish kartochkasining 8 va 9-ustunlarida mos ravishda temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi va yuk joʻnatuvchi yoki uning vakilining imzolari qoʻyiladi;

8) hisobga olish kartochkasining 10 — 24-ustunlari xalqaro tashishlarda toʻldiriladi va yetkazish temir yoʻllari (mamlakatlari) koʻrsatiladi.

26. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) aybi bilan yuklanmagan vagonlar (konteynerlar) miqdori hisobga olish kartochkasining 2-ustunidan 4-ustunini ayirish orqali aniqlanadi.

27. Yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuklanmagan vagonlar (konteynerlar) soni hisobga olish kartochkasining 4-ustunidan 5-ustunini ayirish yoʻli bilan aniqlanadi.

Yuk joʻnatuvchi aybi bilan vagon va tonnalarda prognoz qilinadigan yuklar boʻyicha yuklanmagan tonnalar miqdori hisobga olish kartochkasining 4-ustunidan 6-ustunini ayirish orqali aniqlanadi.

Dekada davomida temir yoʻl transporti (tashuvchi) va yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuklanmagan vagonlar (konteynerlar) va tonnalar miqdori hisobga olish kartochkasining 7-ustunida koʻrsatiladi, bunda yuklanmagan marshrutlar soni maxrajda koʻrsatiladi.

28. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchining iltimosnomasiga binoan yuk joʻnatuvchi bilan kelishilgandan ortiq vagonlar (konteynerlar) qoʻyib bersa, qoʻyib berilgan barcha vagonlar (konteynerlar) soni hisobga olish kartochkasining 4-ustuniga kiritiladi.

29. Yuk joʻnatuvchi tomonidan dekadalik buyurtmanoma taqdim etilmaganda yoki Temir yoʻl ustavida belgilangan muddatdan kech taqdim etilganda, mazkur dekada uchun yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuklanmaganlik prognoz boʻyicha yuk ortishning oʻrtacha sutkalik meʼyoridan kelib chiqqan holda aniqlanadi.

30. Yuk joʻnatuvchi tomonidan vagonga yukni ortish boʻyicha texnik meʼyorlarning statik yuklamasi bajarilmagan taqdirda, tashuvlar prognozi boʻyicha yuklanmagan tonnalar miqdori yuk joʻnatuvchi aybi bilan yuzaga kelgan deb hisoblanadi.

Yuk joʻnatuvchi tashilishi tonna va vagonlarda prognozlashtirilgan va hisobga olingan yuklarni ortishda tonnada prognoz qilingan barcha yukni ortib boʻlganda, vagonlarga yukni zichroq joylashtirish yoki sigʻimi kattaroq hajmdagi vagonlarni qoʻyib berish oqibatida buyurtmada koʻrsatilganidan kamroq vagondan foydalangan boʻlsa, tashish prognozi bajarilgan deb hisoblanadi.

Bunda, boʻsh qolgan vagonlar soni ortilgan yukning tonnalardagi umumiy miqdorini bitta vagonning statik yuklanishi miqdoriga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi hamda yuk joʻnatuvchiga bogʻliq sabablarga koʻra yuklanmagan vagonlar u tomondan boʻsh qoldirilayotgan vagonlar soniga qisqartiriladi.

Yuk joʻnatuvchi tonna va vagonlarda prognozlashtirilgan va hisobga olingan yuklarni ortishda buyurtmanoma berilgan vagonlarning barchasidan foydalanganda, yuklanmay qolgan tonnalar miqdori statistik yuklanishdan kam boʻlsa buyurtmanoma bajarilgan deb hisoblanadi.

Vagon va tonnalarda prognoz qilinadigan va hisoblanadigan yuklar boʻyicha yuklarni kam ortilganligi uchun keyingi hisoblar qiymati tonnada, manzili boʻyicha yuklanmagan vagonlarning yuklama miqdorini yetkazish soniga koʻpaytirish bilan aniqlanadi.

31. Yuk joʻnatuvchining korxonasida yuz bergan avariya tufayli ishlab chiqarish jarayoni kamida uch sutkaga toʻxtatilgani sababli tashishlar prognozi bajarilmaganda, yuk joʻnatuvchi tomonidan avariya toʻgʻrisida tasdiqlangan dalolatnoma nusxasi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga taqdim etilishi lozim.

Tabiiy ofatlar sababli temir yoʻl shoxobcha yoʻlida harakat toʻxtab qolganda, amaldagi qoidalarga muvofiq yuk ortish-tushirish ishlarini bajarish taqiqlangan va tashishlar prognozining bajarilmay qolishiga sabab boʻlgan tabiiy ofatlar temir yoʻl stansiyasi hamda yuk joʻnatuvchi tashkilot rahbari tomonidan imzolanadigan dalolatnomada qayd etilishi lozim. Ushbu dalolatnoma hisobga olish kartochkasiga ilova qilinadi.

Mazkur bandning birinchi va ikkinchi xatboshilarida nazarda tutilgan holatlar yuzaga kelganda, hisobga olish kartochkasining 7-grafasida bu haqida qayd etiladi.

32. Hisobot oyi natijalariga koʻra yuk joʻnatuvchi tomonidan yuklangan vagonlarning umumiy miqdori mos kelsa, ortilgan yuk ogʻirligi esa oylik buyurtmada koʻrsatilgandan koʻp boʻlsa, bunda yuk tashuvlari prognozi bajarilgan hisoblanadi.

33. Temir yoʻl stansiyasi yuk joʻnatuvchiga tashuvlar prognozi bajarilgani toʻgʻrisidagi yakuniy natijalarni hisobga olish kartochkasida ortish uchun koʻzda tutilgan oxirgi sutka oʻtgandan keyin 5 kun mobaynida maʼlum qiladi.

34. Yuklarni ortishda prognoz qilingan vagonlardan toʻliq foydalanilgan va vagonlarni ortish boʻyicha texnik meʼyorlar bajarilgan, tashilishi tonna va vagonlarda prognoz qilinadigan va hisoblanadigan yuklarning tonnalarda oylik prognozi yuk joʻnatuvchi tomonidan bajarilmaganda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchining talabiga asosan tonnalarda buyurtmani bajarish uchun zarur boʻlgan miqdorda qoʻshimcha vagonlarni qoʻyib beradi va berilgan vagonlar uchun toʻlov undiradi.

35. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) aybi bilan vagonlar (konteynerlar) tashuvlar prognozini bajarish uchun qoʻyib berilmaganda, temir yoʻl transporti yuk joʻnatuvchining talabiga asosan yuklanmay qolgan vagonlar hajmini toʻldirish uchun ularni keyingi oy davomida ajratishga majbur.

Bunda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan ichki temir yoʻl qatnovlarida tashilishi prognoz qilingan yuklar boʻyicha yuk joʻnatuvchi bilan, xalqaro temir yoʻl qatnovlarida prognoz qilingan yuklar boʻyicha esa yuk joʻnatuvchi, tashishda qatnashayotgan davlatlar temir yoʻl maʼmuriyatlari va boshqa transport turlari tashkilotlari bilan kelishilgan holda vagonlar (konteynerlar) ajratiladi.

36. Qoʻshimcha buyurtmanomalarga asosan joʻnatilayotgan yuklar, jumladan boʻsh xususiy (ijaraga olingan) vagon va konteynerlar uchun alohida hisobga olish kartochkasi tuziladi.

4-bob. Yuk tashish uchun tashish hujjatlarini toʻldirish

1-§. Yukxatini rasmiylashtirishga doir umumiy qoidalar

37. Ichki qatnovda yuk tashish uchun yuk joʻnatuvchi tomonidan mazkur Qoidalarning 1 va 2-ilovalariga muvofiq shakldagi temir yoʻl transporti yukxati hamda marshrut yoki vagonlar guruhi yukxati rasmiylashtiriladi.

Yuklar xalqaro qatnovlarda, shuningdek chegaradosh davlatlar temir yoʻllarining tranzit uchastkalarini kesib oʻtuvchi ichki qatnovlarda tashilganda, Xalqaro temir yoʻllarda yuk tashish qatnovlari toʻgʻrisidagi bitim (bundan buyon matnda SMGS deb yuritiladi) talablariga muvofiq yukxati rasmiylashtiriladi.

38. Yukxati asosiy tashish hujjati va temir yoʻlda yuk tashish shartnomasi hisoblanadi.

Yukxati yuklar vagonga ortilganidan soʻng rasmiylashtiriladi.

Yukxati yoʻl qaydnomasi bilan birgalikda yetkazish manzilidagi stansiyagacha yuk bilan birga yuboriladi va yukni oluvchiga topshiriladi.

Bojxona nazorati ostidagi yuklarning tashish xujjatlari yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida bojxona organi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) oʻrtasidagi kelishuvlar asosida bojxona organi mansabdor shaxslariga topshiriladi.

39. Yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl stansiyasi tomonidan yukxatining tegishli grafalariga barcha maʼlumotlar toʻliq kiritilishi kerak. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxati va tashish hujjatlaridagi maʼlumotlarni oʻchirish, oʻzgartirish va boʻyash taqiqlanadi.

Agar yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatini toʻldirish jarayonida hujjatdagi maʼlumotlarni oʻchirish yoki dogʻ tushirish holatiga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa, yangi yukxati toʻldirilishi lozim.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukxati va tashish hujjatlari toʻplamiga oʻzgartirish va ularga qoʻshimchalar kiritilishi mumkin hamda mazkur oʻzgartirish va qoʻshimchalar temir yoʻl stansiyasi shtempeli bilan tasdiqlanishi kerak.

40. Bitta yukxati bilan quyidagi tashuvlarni rasmiylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi:

1) tez buziluvchan yuklarni boshqa yuklar bilan birga tashish, bundan kuzatuvchilar hamrohligida tashiladigan yuklar mustasno;

2) oʻz xususiyatlariga koʻra boshqa yuklar bilan bir vagonda tashilishiga yoʻl qoʻyilmaydigan yuklar;

3) alohida ehtiyot choralari talab qilinadigan yuklarni bunday choralarni talab qilmaydigan yuklar bilan birga tashishda;

4) fitosanitariya talablari, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari, ekologik normalar va qoidalar, veterinariya, veterinariya-sanitariya qoidalari va normalariga rioya qilishni talab qiladigan yuklarni ushbu norma va qoidalarga rioya qilishni talab qilmaydigan yuklar bilan birga tashish;

5) turli saqlash muddatlariga ega boʻlgan yuklar, bundan yuklar umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarga tushirish uchun joʻnatilayotgan hollar mustasno;

6) bojxona nazorati ostidagi yuklar bilan bojxona nazorati ostida boʻlmagan yuklarni bitta temir yoʻl vagonda (konteynerda) tashish.

41. Bitta yukxatida yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) sifatida faqat bitta yuridik yoki jismoniy shaxs koʻrsatilishi shart.

2-§. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatini toʻldirish

42. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatining grafalari quyidagi tartibda toʻldirilishi lozim:

1) “Tezlik” grafasida yukning yukli yoki katta tezlik bilan tashilishi koʻrsatiladi;

2) “Vagon turi”, “Vagon raqami”, “Yuk koʻtarish qobiliyati”, “Oʻqlar soni”, “Sisterna turi”, “Vagonga ortishning texnik meʼyori” grafalari yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari (vagon, konteyner, ortish moslamalari) yordamida yuk ortilganda toʻldiriladi;

3) “Yuk koʻtarish qobiliyati” grafasida vagondagi yozuvlar va belgilarda (trafaretda) koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiq kasr koʻrinishida: suratda — vagonning yuk koʻtarish qobiliyati, maxrajda — yarim ochiq yoki yopiq vagon kuzovining hajmi, platformalar uchun esa — rama uzunligi koʻrsatiladi;

4) “Vagonga ortishning texnik meʼyori” grafasida vagonga yuk ortish boʻyicha xalqaro yoki ichki texnik meʼyor koʻrsatiladi. Texnik meʼyorlar belgilanmagan yuklar uchun ushbu grafada “meʼyor belgilanmagan” degan soʻzlar koʻrsatiladi;

5) “Vagon raqami” grafasida guruhli refrijeratorli harakatdagi temir yoʻl tarkibiga yukxati toʻldirilganda kasr koʻrinishda: suratda — refrijeratorli poyezd yoki seksiya raqami, maxrajda — vagon raqamini koʻrsatiladi;

6) “Yetkazish stansiyasi” grafasida Tarif qoʻllanmasiga muvofiq yukni yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi nomi koʻrsatiladi. Yuk temir yoʻl shoxobcha yoʻliga joʻnatilayotganda, yetkazish stansiyasi nomi bilan “_____ shoxobcha yoʻliga qoʻyib berish” degan soʻzlar yoziladi (yetkazib berish moʻljallangan temir yoʻl shoxobcha yoʻlining tashkiloti nomi koʻrsatiladi);

7) “Yuk joʻnatuvchi” grafasida yuk joʻnatuvchi tashkilotning toʻliq nomi koʻrsatiladi. Yuk jismoniy shaxslar tomonidan joʻnatilayotgan boʻlsa, yukni joʻnatayotgan shaxsning familiyasi, ismi va otasining ismi koʻrsatiladi;

8) “Pochta manzili” grafasida yuk joʻnatuvchining pochta manzili koʻrsatilib, shahar yoki boshqa aholi punkti, tumanlar, koʻcha va uy raqami qayd etiladi;

9) “Yukni oluvchi” va “Pochta manzili” grafalari mazkur bandning 7 va 8-kichik bandlarida belgilangan tartibda toʻldiriladi. Ushbu grafalarda yukni oluvchining telefon raqamlari va elektron pochta manzili koʻrsatilishi kerak;

10) “Yuk joʻnatuvchining belgi va markasi” grafasida yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk joylarining farqlovchi belgilari yoki tartib raqamlari koʻrsatiladi;

11) “Joylar soni” grafasida yuk va oʻramning har bir turi boʻyicha alohida yuk joylarining soni hamda joylarning umumiy soni koʻrsatiladi.

Yuklar paketlashtirilgan holda poddonlarda tashilganda, grafada kasr koʻrinishida suratda — poddonlarda shakllantirilgan paketlar soni, maxrajda — joylarning umumiy soni ifodalanadi. Yuklar toʻkilgan, uyulgan yoki quyilgan holda tashishga taqdim etilganda, joylar soni koʻrsatilmaydi, “toʻkilgan”, “uyulgan” yoki “quyilgan” degan soʻzlar kiritiladi;

12) “Qadoqlash” grafasida yuklar qadoqlarining turi yoziladi. Qadoqlanmagan yuklar tashishga taqdim etilganda, ushbu grafada “Qadoqlanmagan” yoki “n/u” qisqartma belgisi qoʻyiladi;

13) “Yukning nomi” grafasida quyidagilar koʻrsatiladi:

Tarif qoʻllanmasiga muvofiq yukning toʻliq nomi;

Yuklarning yagona tarif-statistika nomenklaturasi (YETSNG) va Yuklarning uygʻunlashgan nomenklaturasi (GNG) boʻyicha kodlari;

taxta-yogʻoch va oʻtin yuklarini toʻkilgan holda tashishda — yuklarni tashishga qabul qilish mazkur Qoidalarning 5-bobida belgilangan tartibda yuklangan shtabellar (taxlamlar) miqdori va balandligi;

yogʻoch-taxta materiallari metall sim bogʻlamalarni (strop, styajka) qoʻllagan holda tashilganda, ushbu moslamalarning soni;

yuk joʻnatuvchi plombalar bilan yuk joʻnatilganda, “Yuk joʻnatuvchi plombalari” degan soʻzlar;

yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchilari hamrohligida joʻnatilganda, “Yuk joʻnatuvchi (yoki yukni oluvchi) kuzatuvchisi” belgisi, kuzatuvchining familiyasi, ismi, otasining ismi, pasport (ID-karta) seriyasi va raqami, xizmat safari guvohnomasi raqami (mavjud boʻlsa);

sabzavotlar va poliz ekinlari toʻkilgan holda tashilganda, sabzavot va poliz ekinlarining bir-biridan ajratish uchun vagonga oʻrnatilgan toʻsiqlar soni;

hayvonlar yopiq vagonlarda tashilganda, eshik toʻsiqlari soni;

yuklar isitilgan holda tashilganda, temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) tegishli vagon isitish moslamalari soni.

Yuklarning nomini kiritish uchun yukxatida joy yetarli boʻlmasa, yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatiga qoʻshimcha ravishda yukxati formatidan ortiq boʻlmagan hajmda roʻyxat tuzilib, unda tashiladigan barcha yuklarning belgilari, markalari, joylar soni, qadoqlangan oʻramlari, nomi va ogʻirligi koʻrsatiladi. Ushbu roʻyxat toʻrt nusxada yuk joʻnatuvchi shtempeliga ega blankalarda tuziladi va yuk joʻnatuvchi tomonidan imzolanadi.

Bunda, “Yukning nomi” grafasida “Terma joʻnatma, yuklar roʻyxati ilova qilinadi” degan soʻzlar yoziladi.

Roʻyxatning barcha nusxalarida yukxatining raqami va temir yoʻl stansiyaning kalendar shtempeli qoʻyilgan boʻlishi lozim.

Roʻyxat nusxalari yukxati, yoʻl qaydnomasi va yoʻl qaydnomasining koreshogiga biriktiriladi. Roʻyxatning bir nusxasi yuk tashishga qabul qilish kvitansiyasiga bilan birga yuk joʻnatuvchiga topshiriladi;

14) “Yukning ogʻirligi, kilogrammda aniqlangan/yuk joʻnatuvchi” grafasida yukning ogʻirligi yuk joʻnatuvchi tomonidan yoki temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi bilan birgalikda yuk joʻnatuvchi tomonidan aniqlanganda toʻldiriladi.

Yukning ogʻirligi vagon tarozisida aniqlanganda, tegishli grafalarda brutto, vagon tarasi va netto ogʻirliklari koʻrsatiladi. Bunda, “Tara teksh./brusdan” grafasida vagon tarasining ogʻirligi tekshirilgan yoki vagon brusidan olinganligidan kelib chiqib, kerak boʻlmagan belgi oʻchiriladi.

Bitta yukxati boʻyicha taraga joylashtirilgan va donali boʻlgan turli xildagi va har xil qadoqdagi yuklar tashishga taqdim etilganda, qadoqning har bir turi boʻyicha har bir yukning alohida ogʻirligi, shuningdek mazkur yukxati boʻyicha taqdim etilayotgan yuklarning umumiy ogʻirligi koʻrsatiladi;

15) “Jami joylar” grafasida joylarning umumiy miqdori soʻz bilan yoziladi;

16) “Jami ogʻirligi” grafasida yuk joʻnatuvchi tomonidan yoki yuk joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi bilan birgalikda yukning umumiy ogʻirligi aniqlanganda, yukning umumiy ogʻirligi soʻz bilan yoziladi;

17) “Ogʻirlikni aniqlash usuli” grafasida yukning ogʻirligi qanday usul bilan aniqlangani koʻrsatiladi.

Yukning vazni statik vazn oʻlchash maqsadida vagon tarozisida, tovar yoki boshqa turdagi tarozida oʻlchanganda, tarozi turi va boʻlinish birligi koʻrsatiladi.

Yuk ogʻirligi standart boʻyicha aniqlangan boʻlsa, ushbu grafada bitta yuk joyining brutto va netto standart ogʻirligi koʻrsatiladi;

18) “Yuk joʻnatuvchi (imzo)” grafasida tashuvlarni rasmiylashtirish uchun yuk joʻnatuvchining ishonchnomasiga ega boʻlgan yuk joʻnatuvchining vakili yukxatida u tomonidan koʻrsatilgan maʼlumotlarning toʻgʻriligini tasdiqlab, imzo chekadi;

19) “Texnik shartlar kitobining ____ bobi ___ paragrafiga muvofiq toʻgʻri joylashtirilgan va mahkamlangan” grafasida yuklarni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishda ularning toʻgʻri ortilganligi va mahkamlanganligi uchun javobgar boʻlgan yuk joʻnatuvchi yoki uning vakili imzo chekadi.

Yukni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishda uni toʻgʻri ortish va mahkamlash SMGSning texnik shartlarida koʻzda tutilmagan boʻlsa, ushbu grafada “Yuk ____ yil ____dagi _____-son mahalliy texnik shartlarga muvofiq toʻgʻri joylashtirilgan va mahkamlangan” degan yozuv qayd etiladi;

20) “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida:

yukning eʼlon qilingan qiymati (narxi);

ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashish ruxsat etilgan yuklar roʻyxatida koʻrsatilmagan yuk tashish uchun taqdim etilganda, uni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashish uchun rozilik berilganligi;

yuk joʻnatuvchi tomonidan vagonda oʻrnatilgan, yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yukni oluvchiga topshirilishi kerak boʻlgan moslamalar;

yuklarni yechib olinadigan uskunalar va sovuq oʻtkazmagan holda tashishda uskunalar va isitish materiallari ogʻirligi;

yuk joʻnatuvchi tomonidan yukni muzlab qolishdan saqlash maqsadida amalga oshirilgan profilaktika choralari;

qadoqlanmagan yukning koʻzga koʻrinadigan shikastlanishlari (masalan, “stanokning ___ detali singan”, “mashinaning yoritish chiroqlari singan” va boshqalar);

yukxatiga ilova qilingan hujjatlarning nomlari va raqamlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatiladi.

Yuk joʻnatuvchilar ushbu grafada boshqa maʼlumotlarni ham kiritish huquqiga ega;

21) Alohida qoidalar asosida tashiladigan yoki tashish va saqlashda alohida ehtiyot choralariga rioya qilish talab qilinadigan yuklar boʻyicha yukxatining yuqori qismida (“Alohida belgilar va shtempellar joyi” grafasida) shtempel yoki yukning oʻziga xos xususiyatlari toʻgʻrisidagi yozuv qayd etiladi, harakatdagi temir yoʻl tarkibida tez buziluvchan yuklar tashilganda esa “Tez buziluvchan yuk” shtempeli qoʻyiladi.

43. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatiga ilova qilingan kuzatuv hujjatlarining toʻgʻriligi va yetarliligini tekshirishga majbur emas.

Yuk joʻnatuvchilar yuklarni temir yoʻllarda xalqaro va ichki qatnovlarda tashishda yuklarni xususiyatlaridan kelib chiqib bojxona rasmiylashtiruvini amalga oshirish hamda tashish uchun qonunchilikda taqdim etilishi belgilangan hujjatlarni (ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlar va boshqalar) temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) yukxatiga ilova qilishi lozim.

Yuk joʻnatuvchi kuzatuv hujjatlar yoʻqligi, yetarli emasligi yoki notoʻgʻriligi natijasida kelib chiqadigan oqibatlar uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) oldida javobgardir.

Ilova qilingan hujjatlar yukxatiga biriktirilishi shart.

3-§. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasi tomonidan yukxatini toʻldirish

44. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasi yukxatining grafalarini quyidagi tartibda toʻldiradi:

1) “Prognoz boʻyicha raqami” grafasida tashuvlar prognozining yoki yuk joʻnatuvchi buyurtmasining roʻyxat raqami koʻrsatiladi;

2) “Yuk olib kirishga ruxsat berilgan _____ kun _____ oy” grafasida vagon joʻnatmalar uchun yuklar taqdim etilganda, temir yoʻl stansiyasi boshligʻi tomonidan yukni olib kirishga ruxsat berilgan kun va oy koʻrsatiladi;

3) “Ortish tayinlangan _____kun _____oy” grafasida temir yoʻl stansiyasi boshligʻi tomonidan yuk ortish belgilangan kun va oy koʻrsatiladi. Mazkur grafaning pastki qismida yuk ortilgan kunida temir yoʻl stansiyasi boshligʻining imzosi va sanasi qoʻyiladi;

4) “Alohida belgilar va shtempellar uchun joy” grafasida:

tashishning maʼlum bir yoʻnalishida harakatdagi temir yoʻl tarkibining ogʻirligi va turi;

yuk ortish gabariti boʻyicha cheklovlar (bu haqida yukxatini imzolash jarayonida belgi qoʻyiladi);

Mazkur Qoidalarning 4-bobida nazarda tutilgan holatlarda, “Tepalikdan tushirilmasin” degan soʻzlar;

nogabaritli yuklar tashilganda, nogabaritlikning 5 xonali indeksi boʻyicha “_____ darajali nogabaritli yuk” degan soʻzlar;

yuklar joʻnatiluvchi marshrutlar orqali tashilganda, “_____-son toʻgʻridan-toʻgʻri joʻnatiluvchi marshrut” yoki “Temir yoʻlning __________ stansiyasida tarqatiladigan _____-son joʻnatiluvchi marshrut” degan soʻzlar;

yuklar pogʻonasimon marshrutlarda tashilganda, marshrutni oxirgi shakllantiruvchi stansiyaning “_____-son pogʻonasimon toʻgʻridan-toʻgʻri marshrut” yoki “Temir yoʻlning ______ stansiyasida tarqatiladigan _______-son pogʻonasimon marshrut” shtempeli qoʻyiladi;

5) “_____-son yukxati” grafasida yoʻl qaydnomasi raqami koʻrsatiladi;

6) “Joʻnatish stansiyasi” grafasida joʻnatish temir yoʻl stansiyasining nomi hamda Tarif qoʻllanmasiga muvofiq ushbu temir yoʻl stansiyaning kodi shtempelda koʻrsatiladi;

7) “Vagon turi”, “Vagon raqami”, Yuk koʻtarish qobiliyati”, “Oʻqlar soni”, “Vagonni ortish texnik meʼyori” grafalari temir yoʻl transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari (vagon, konteyner, ortish moslamalari) yordamida yuk ortilganda mazkur Qoidalarning 42-bandi 2 — 5-kichik bandlarida belgilangan tartibda toʻldiriladi;

8) “Yukning ogʻirligi, kilogrammda aniqlangan/Temir yoʻl transporti (tashuvchi)” grafasida temir yoʻl transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari (vagon, konteyner, ortish moslamalari) yordamida yuklar ortilganda, mazkur Qoidalarning 42-bandi 14-kichik bandida belgilangan tartibda temir yoʻl stansiyasi tomonidan toʻldiriladi;

9) “Jami ogʻirligi” grafasida yukning ogʻirligi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan aniqlanganda, yukning umumiy ogʻirligi soʻz bilan yozib koʻrsatiladi;

10) “Ogʻirlikni aniqlash usuli” grafasi yukning ogʻirligi qanday usul bilan aniqlanganligi mazkur Qoidalarning 42-bandi 17-kichik bandida belgilangan tartibda toʻldiriladi;

11) “Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk qabul qilib topshiruvchisi” grafasi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yoki yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi bilan birgalikda yukning ogʻirligi aniqlanganda, temir yoʻl stansiyaning vakolatli xodimi tomonidan imzolanadi;

12) “Temir yoʻl (tashuvchi) markasi” grafasida yuklar mayda joʻnatmalar bilan tashilganda, joʻnatiladigan yuklarni qabul qilish kitobiga koʻra tartib raqami koʻrsatiladi;

13) “Tarif belgilari” grafasida Tarif qoʻllanmasiga muvofiq tegishli tarif va xizmatlarni qoʻllash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar koʻrsatiladi;

14) “____ kilometrga toʻlovlar hisobi” grafasida tashish masofasi, yuk tashish haqi, qoʻshilgan qiymat soligʻi va boshqa toʻlovlar koʻrsatiladi;

15) “Joʻnatishda undirildi” grafasida yuk joʻnatuvchiga hisoblangan summa yozma ravishda koʻrsatiladi. Hisoblangan summa temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimining imzosi bilan tasdiqlanadi;

16) “Yukni qismlar bilan olib kirish” grafasida temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi har bir alohida olib kirilgan yuk qismi boʻyicha sana, joylar soni va yuk vaznini koʻrsatadi.

Yuk joʻnatuvchilarga qabul qilish markalarini topshirish koʻzda tutilmagan temir yoʻl stansiyalarida ushbu grafaga temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan temir yoʻl stansiyasi yoki tashuvchi hududiga bir vaqtda olib kirilgan yuklarning toʻliq partiyasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kiritiladi. Mazkur maʼlumotlar temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi imzosi bilan tasdiqlanadi;

17) “Tashish shartnomasi tuzilgan sana” grafasida joʻnatish temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli qoʻyilib, unda yuk tashishga qabul qilingan sana koʻrsatiladi;

18) “Yuk joʻnatuvchi” va “Yukni oluvchi” grafalarida yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchilar jismoniy shaxs boʻlsa, shartli “1000” raqamli kod qoʻyiladi.

4-§. Yoʻl davomida yukxatini toʻldirish

45. Temir yoʻl stansiyalari tomonidan yoʻl davomida tashilayotgan yuklar boʻyicha dalolatnomalar tuzilganda, yukxatining “Temir yoʻl (tashuvchi) belgilari” grafasiga tuzilgan dalolatnomaning raqami, tuzilgan sanasi va mazmuni (masalan, “___ ta joy yetmaganligi toʻgʻrisida”, “____kilogramm ogʻirlik yetmaganligi toʻgʻrisida” va tijorat nosozliklari) kiritiladi.

46. Yuk tashish shartnomasini oʻzgartirish boʻyicha yoʻl davomida yukxatiga oʻzgartirish kiritish mazkur Qoidalarning 9-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Bunda, yukxatida yetkazish manzilidagi dastlabki temir yoʻl stansiyasi nomi va uning kodi, yukni oluvchining nomi (yukni oluvchining nomi oʻzgarganda) oʻchiriladi (oʻqish imkoniyati saqlangan holda), yukxatini oʻzgartirish (manzilni oʻzgartirish) toʻgʻrisidagi farmoyishga muvofiq yangi maʼlumotlar va ularning kodlari koʻrsatiladi.

Yukxatiga oʻzgartirishlar kiritilganda, yukxatining tepa qismiga “Yuk 20___ yil ___ _____dagi ____-son farmoyishga asosan temir yoʻlning ______ stansiyasi manzili oʻzgartirildi” degan soʻzlar yoziladi.

Ayrim hollarda yangi yukxati tuzilganda, yukxatining tepa qismida “Yuk 20___ yil ___ _____dagi ____-son farmoyishga asosan manziliga oʻzgartirildi. Dastlabki yukxati raqami _____, temir yoʻlning _____ joʻnatish stansiyasi, temir yoʻlning _____ yetkazish manzilidagi stansiyasi” degan soʻzlar qayd etiladi.

Yuqoridagi oʻzgartirishlar temir yoʻl stansiyasi vakolatli xodimining imzosi va temir yoʻl stansiyasining shtempeli bilan tasdiqlanadi.

47. Yoʻl davomida yuk boshqa vagonga qayta yuklanganda, yukxatida vagon raqami va yuk haqidagi maʼlumotlar ularni oʻqish imkoni saqlab qolingan holda oʻchiriladi hamda yuklar qayta yuklangan vagon toʻgʻrisidagi yangi maʼlumotlar kiritiladi.

5-§. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yukxatini toʻldirish

48. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yukxatining qoʻyidagi grafalarini toʻldiradi:

1) “Topshirishda undirildi” grafasida yakuniy hisob-kitoblar boʻyicha undirilgan toʻlov summasi koʻrsatiladi. Undirilgan summa temir yoʻl stansiyasi vakolatli xodimining imzosi bilan tasdiqlanadi va yukxatiga yuk topshirilganini rasmiylashtirish vaqti toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyaning kalendar shtempeli qoʻyiladi;

2) “Temir yoʻl transporti (tashuvchi) vositalarida yuk tushirish” grafasida yuk tushirilgan vaqt toʻgʻrisida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli qoʻyiladi;

3) “Yukni olib ketish” grafasida temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan yukni umumiy foydalanish joylaridan olib ketish toʻgʻrisida belgi qoʻyiladi. Yuk qismlarga boʻlib olib ketilsa, har bir olib ketilayotgan yuk miqdori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar alohida koʻrsatiladi;

4) “Temir yoʻl (tashuvchi) belgilari” grafasida kelgan yuk boshqa manzilga oʻzgartirilganda, mazkur Qoidalarning 46-bandida nazarda tutilgan belgilar qoʻyiladi.

5) “Yuk topshirilgani toʻgʻrisida belgi” grafasida mazkur Qoidalarning 8-bobida belgilangan tartibda yuklarni yukni oluvchiga topshirish haqida belgilar qoʻyiladi.

49. Yukni oluvchi tomonidan yakuniy hisob-kitoblar boʻyicha toʻlovlar amalga oshirilib, yoʻl qaydnomasiga yukni olganligi toʻgʻrisida imzo qoʻyilganidan soʻng yukxati yukni oluvchiga topshiriladi.

6-§. Tashish hujjatlari toʻplamini toʻldirish

50. Tashish hujjatlari toʻplami yukxati, yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiyadan iborat.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchiga tashish hujjatlarining blankalarini taqdim etishi shart.

Yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiya yukxati asosida temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan rasmiylashtiriladi.

51. Yukxati va yoʻl qaydnomasi yukni yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha yuk bilan birga joʻnatiladi va oʻsha yerda yukni oluvchiga yuk bilan birga topshiriladi. Bunda, yoʻl qaydnomasi yukni oluvchiga yuk topshirilgandan soʻng temir yoʻl stansiyasida qoldiriladi.

Yukni qabul qilish kvitansiyasi tashish hujjatlari rasmiylashtirilganidan soʻng joʻnatish temir yoʻl stansiyasida yuk joʻnatuvchiga topshiriladi.

Yoʻl qaydnomasi koreshogi yuk ortilib, tashishga qabul qilingandan soʻng joʻnatish temir yoʻl stansiyasida qoladi.

52. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiyani mazkur bobning 3-paragrafida belgilangan tartibda toʻldiradi.

53. Yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi hamda yuk tashish uchun qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiyaning “Yetkazib berish muddatining tugashi” grafalarida yetkazib berish muddati koʻrsatiladi.

54. Yoʻl davomida yoʻl qaydnomasini toʻldirish mazkur bobning 4-paragrafida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

55. Yoʻl qaydnomasining “Tijorat dalolatnomasi” grafasida tijorat dalolatnomasi raqami, tuzilgan sanasi, temir yoʻl stansiyasining nomi koʻrsatiladi va dalolatnoma tuzgan temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli qoʻyiladi.

Yoʻl qaydnomasining “Yetkazib berish muddatini uzaytirish” grafasida yuk ushlanib qolgan temir yoʻl stansiyasi nomi, ushlanib qolish davomiyligi va sababi koʻrsatiladi hamda temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli qoʻyiladi.

Yoʻl qaydnomasida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi oʻzgarmagan holda yukni oluvchi nomi oʻzgartirilsa, yukni oluvchi nomi oʻchiriladi (oʻqish imkoni saqlangan holda) hamda yuk joʻnatuvchining arizasiga muvofiq yangi yukni oluvchining nomi koʻrsatiladi.

56. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yoʻl qaydnomasini toʻldirish mazkur bobning 5-paragrafida belgilangan tartibda amalga oshiriladi hamda yukni oluvchi tomonidan yoʻl qaydnomasining quyidagi grafalari toʻldiriladi:

1) “Naqd pulsiz, naqd pul bilan 20___ y. “_____”____________ yukni qabul qildim” grafasida yuk qabul qilingan sana koʻrsatiladi;

2) “20___ yil_________ dagi _____-son ishonchnoma bilan” grafasida yukni qabul qilish uchun berilgan ishonchnoma raqami va uning sanasi koʻrsatiladi;

3) “Yukni oluvchining hisob raqami __________________, ___________ banki _________ sh. boʻlimi” grafasida yukni oluvchining nomi va uning hisob raqami, shuningdek unga xizmat koʻrsatadigan bank muassasasining nomi koʻrsatiladi;

4) “Pasport (ID-karta) seriyasi _____, raqami ___________, _________ tuman (shahar), ________ koʻchasi ____-uy, _____-xonadonda roʻyxatga olingan” grafasida yukni oluvchining pasport (ID-karta) seriyasi va raqami hamda pasport (ID-karta) boʻyicha doimiy roʻyxatga olingan manzili koʻrsatiladi;

5) “Yukni oluvchining yozma tasdigʻi ________” grafasida yoʻl qaydnomasiga kiritilgan maʼlumotlar yukni oluvchining imzosi bilan tasdiqlanadi.

57. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yoʻl qaydnomasining quyidagi grafalarini toʻldiradi:

1) Yoʻl qaydnomasining tegishli grafalarida qoʻshimcha ish va xizmatlar haqini hisoblash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar koʻrsatiladi;

2) “Yakuniy hisobni toʻladi __________________” grafasida yukni oluvchi tomonidan toʻlangan toʻlovlar miqdori koʻrsatiladi;

3) “Yukni temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tushirish yoki yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida tushirish uchun qoʻyib berish sanasi” grafasida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasining yukni temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tushirish yoki yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida tushirish uchun qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisidagi kalendar shtempeli qoʻyiladi.

58. Yukni oluvchi tomonidan yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻyilib, yakuniy hisob-kitoblar boʻyicha tegishli toʻlovlar amalga oshirilganidan soʻng unga yukxati beriladi.

59. Yuklar xususiy yoki ijaraga olingan vagonlarda yetkazilganda, yukni oluvchi mazkur vagonlardan yukni tushirgandan soʻng tashish toʻlovlarini amalga oshirgan holda ularni qaytarish uchun tashish hujjatlarini rasmiylashtirishi lozim.

60. Yuklarni konteynerlarda tashish uchun yoʻl qaydnomasini rasmiylashtirish mazkur paragrafga muvofiq quyidagi xususiyatlar inobatga olingan holda amalga oshiriladi:

1) “Yukning nomi” grafasida harfli prefiks va konteyner raqami koʻrsatiladi. Konteyner boshqa tashkilotlarga tegishli boʻlganda (xususiy konteyner), harfli prefiks va konteyner raqamidan oldin “R” harfi qoʻyiladi;

2) “Yuk ogʻirligi, kg.da aniqlangan/Yuk joʻnatuvchi” grafasida har bir turdagi yukning qadogʻi bilan birgalikdagi ogʻirligi koʻrsatiladi;

3) “Yukning jami ogʻirligi” grafasida barcha turdagi yukning qadogʻi bilan birgalikdagi umumiy ogʻirligi soʻz bilan yoziladi;

4) “Netto” grafasida har bir turdagi yukning qadogʻi bilan birgalikdagi umumiy ogʻirligi koʻrsatiladi;

5) “Tara” grafasida boʻsh konteynerning trafaretda koʻrsatilgan ogʻirligi yoziladi;

6) “Brutto” grafasida “Netto” va “Tara” grafalarida koʻrsatilgan ogʻirliklari qoʻshilgan miqdori qayd etiladi.

5-bob. Yuklarni tashish uchun qabul qilish

61. Yuk joʻnatuvchilar umumiy foydalanishda boʻlgan va umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda yuklarni tashish uchun taqdim etishi mumkin.

62. Yuklarni tashish vagonli, konteynerli, mayda, guruhli yoki marshrutli joʻnatmalar bilan amalga oshiriladi.

Tashish uchun alohida vagon berilishini talab etadigan, bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan yuk partiyasi vagonli joʻnatma hisoblanadi.

Tashish uchun alohida vagon berilishini talab etmaydigan, ogʻirligi va hajmi boʻyicha cheklangan, bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan yuk partiyasi mayda joʻnatma hisoblanadi.

Tashish uchun alohida konteyner taqdim etilishini talab etadigan, bitta yukxati boʻyicha beriladigan yuklar konteynerli joʻnatma hisoblanadi.

Tashish uchun bitta vagondan ortiq, ammo marshrutdan kam vagon berilishini talab etadigan, bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan yuk partiyasi guruhli joʻnatma hisoblanadi.

Bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan, marshrutlar uchun belgilangan ogʻirlik meʼyoriga mos boʻlgan miqdordagi yuk partiyasi marshrutli joʻnatma hisoblanadi.

63. Tashish chogʻida yoʻqolish, kamomad chiqish, buzilish va shikastlanish holatlarini oldini olish uchun taraga joylashtirilishi lozim boʻlgan yuklar, mos ravishda tashishga yaroqli tarada, tarasi va qadoqlanishiga standartlar belgilanmagan yuklar esa, yuklar butligini taʼminlaydigan yaroqli tarada taqdim etilishi kerak.

Tashishga taqdim etiladigan yukning oʻrami harakatdagi temir yoʻl tarkibi, temir yoʻl va atrof muhitning ifloslanishi, chiqindi yigʻilishini oldini olishi lozim.

64. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tashish chogʻida yukning butunligini taʼminlaydigan nostandart tarada tashishga qabul qilinishi mumkin.

Tashishga taqdim etilgan yukning tarasi yoki qadogʻi tashqi koʻrikdan oʻtkazilganda yukning yoʻqolishi, buzilishi yoki shikastlanishi xavfini keltirib chiqaradigan kamchiliklar aniqlansa, yuk joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasi talabiga koʻra tara yoki oʻramni Temir yoʻl ustaviga muvofiqlashtirishi shart.

Yuk joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasi talabiga koʻra yuklanayotgan mahsulot, shuningdek yuk oʻralgan hollarda tara uchun texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatni (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar va boshqa hujjatlar) taqdim etishi shart.

65. Yuk joʻnatuvchi yukni tashishga taqdim etishdan oldin yukning tashish uchun qulayligi va yoʻl davomida butligi taʼminlanadigan holda uni tayyorlashi shart. Mayda donali yuklarni ortishda yuk joʻnatuvchi ularni bir toʻplamga bogʻlash yoki tegishli taraga qadoqlash orqali mayda joylarni yirikroqlarga birlashtirishi kerak.

66. Yukning umumiy ogʻirligi tarozida oʻlchash yoxud yuk joylarida trafaret yoki standart boʻyicha ogʻirlikni hisoblash orqali aniqlanadi. Ayrim yuklarning ogʻirligi hisob-kitob yoʻli bilan, oʻlchash orqali yoki shartli ravishda aniqlanadi. Taraga joylashtirilgan yoki donali yuklar ogʻirligi tashishga taqdim etilishidan oldin har bir yuk joyida brutto va netto ogʻirligi koʻrsatilgan holda aniqlanadi.

Standart ogʻirlikka ega yuk joylari taqdim etilayotgan boʻlsa, har bir yuk joyida uning ogʻirligi koʻrsatilishi shart emas, bundan standartlarga asosan standart joylarda brutto va netto ogʻirligi koʻrsatilishi majburiyligi belgilangan boʻlgan holatlar mustasno. Bunda, yukxatida “Ogʻirlikni aniqlash usuli” grafasida bitta yuk joyining brutto va netto standart ogʻirligi ham koʻrsatiladi. Yuk joʻnatuvchi yuk ogʻirligini aniqlash usulini yukxatida koʻrsatishi shart.

67. Yuklar ogʻirligi quyidagicha aniqlanadi:

temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan — umumiy foydalanishdagi joylarda oʻz kuchi va texnik vositalari yordamida ortishda;

yuk joʻnatuvchilar tomonidan — umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda ortishda, shuningdek umumiy foydalanishdagi joylarda yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari yordamida ortishda.

68. Uyulgan holda tashiladigan don mahsulotlari, moyli va dukkakli oʻsimliklar urugʻlari, kepaklar va omuxta yemlar, toʻkilgan holda tashiladigan kartoshka, sabzavotlar va poliz mahsulotlari ogʻirligini yuk joʻnatuvchi tarozida aniqlab, yukxatida oʻzining imzosi bilan tasdiqlaydi.

Yuk joʻnatuvchida vagon yoki elevator tarozisi boʻlmagan hollarda, yuklarning ogʻirligi joʻnatish temir yoʻl stansiyasining vagon tarozisida temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolati xodimi tomonidan yuk joʻnatuvchi bilan birgalikda aniqlanib, yukxatiga imzo qoʻyilib tasdiqlanadi.

69. Konteynerlardagi yuklar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk joʻnatuvchi aniqlagan ogʻirlik bilan tashishga qabul qilinadi.

70. Sisternalarda quyilgan holda tashiladigan yuklarning ogʻirligini aniqlash tarozi yordamida yoki yuk joʻnatuvchi tomonidan suyuqlik quyilgan balandlikni oʻlchash orqali va maxsus kalibrovkalash jadvallarini qoʻllagan holda quyilgan yuk hajmini aniqlash yoʻli bilan yoki boshqa usullar bilan amalga oshiriladi.

Oziq-ovqat yuklarining ogʻirligi faqat vagon tarozilarida, ular boʻlmaganda tovar tarozilarida aniqlanadi.

Ogʻirlik sisternaning balandligini oʻlchash yoʻli bilan aniqlanganda, yuk joʻnatuvchi yukxatida suyuqlik quyilgan balandlikni, sisternadagi yuk harorati va mahsulot zichligini koʻrsatishi shart.

Etil (vino) spirtini tashish uchun qabul qilish va uning ogʻirligini aniqlash MDHga aʼzo davlatlar temir yoʻl tarmoqlarida Suyuq yuklarni vagon-sisternalarda va neft-bitum tashish uchun moʻljallangan bunker turidagi vagonlarda quyilgan holda tashish qoidalarida (bundan buyon matnda Suyuq yuklarni quyilgan holda tashish qoidalari deb yuritiladi) belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

71. Bunkerli ochiq vagonlarda tashiladigan yuklarning ogʻirligi yuk joʻnatuvchi tomonidan hisob-kitob yoʻli bilan aniqlanadi.

72. Oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochni yuk joʻnatuvchilar tomonidan tashishga taqdim etish va temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan qabul qilishda yukxatida quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi kerak:

1) konteyner, panjara quti yoki paketlarda tashishda — konteynerlar, panjara qutisi yoki paketlar soni;

2) yuk ortish chizigʻining yuqori toraygan qismidan foydalanib tashishda — asosiy shtabellar soni va balandligi hamda yuk ortish chizigʻining yuqori toraygan qismida (shapkasida) taxlangan shtabellar soni;

3) oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochni yopiq vagonlarda tashishda — shtabellar soni, bunda vagonlar yuk joʻnatuvchi plombalari bilan plombalanadi;

4) oʻrmonchilik yuklarini platformalar yoki usti ochiq vagonlarga ikki shtabeldan ortiq boʻlmagan holda ortishda — oʻrmonchilik yuklarining soni (yuk joʻnatuvchi ixtiyoriga koʻra), agar bu miqdor bitta shtabelda 100 tadan va ikki shtabelda 200 tadan oshmasa;

5) qolgan holatlarda — shtabellar soni va ularning balandligi.

73. Shtabellar balandligi quyidagi tartibda oʻlchanadi:

bitta shtabelni ortishda — shtabelning har ikkala uchidan;

bir necha shtabelni uchma-uch ortishda — yukxatida shtabellarning sonini va chetdagi shtabellarning yon tomoni boʻylab balandligi koʻrsatilgan holda chetdagi shtabellarning tashqi yon tomonlaridan;

yukni kesib boʻlaklarga ajratilgan holda ortishda — usti ochiq vagon bortining yuqori sathidan kesib boʻlaklarga ajratilgan yukning balandligi boʻyicha;

yukni ikki va undan ortiq qirqilgan yuqori qismlari bilan ortishda — usti ochiq vagon bortining yuqori darajasidan yukxatida koʻrsatib oʻtish bilan qirqilgan yuqori qismlari sonini va soʻnggi ichki qirqilgan yuqori qismi balandligini koʻrsatgan holda.

Oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochlarning ogʻirligi yuk joʻnatuvchi tomonidan shartli ravishda aniqlanadi.

Oʻrmonchilik yuklarini ortishda koʻp marotaba ishlatiluvchi yarim qattiq stroplar, shuningdek metall styajkalar yuk joʻnatuvchi tomonidan taʼminlanadi.

74. Vagon tarozilarida yuklarning vaznini oʻlchash vagonlar toʻxtatilgan va ajratilgan holda yoki vagonlar ajratilmasdan toʻxtatilgan holda amalga oshiriladi.

Yuklarning vaznini harakatlanish vaqtida oʻlchash faqat ushbu uslubda oʻlchashga moʻljallangan vagon tarozilarda amalga oshiriladi.

75. Quyidagi yuklarning vaznini oʻlchash vagonlar toʻxtatilgan va ajratilgan holda amalga oshiriladi:

uyulgan holda tashiladigan don va bugʻdoy mahsulotlari, moyli va dukkakli oʻsimliklar urugʻlari, omuxta yemlar va kepaklar;

sisternalarga quyilgan holda tashiladigan suyuq oziq-ovqat yuklari;

toʻkilgan holda tashiladigan kartoshka, sabzavotlar, poliz mahsulotlari, kunjara, osh tuzi, rangli metallar va rangli metallarning paketlanmagan chiqindilari.

Kartoshka, sabzavotlar, poliz mahsulotlari, kunjara, osh tuzi vaznini oʻlchashda vagonlar tarasining ogʻirligi tekshirilmaydi.

Don va bugʻdoy mahsulotlari, moyli va dukkakli oʻsimliklar urugʻlari, omuxta yem va kepaklar, oʻsimlik moyi va qiyom vaznini oʻlchashda vagonlar tarasining ogʻirligi yuk ortishdan oldin va yuk tushirishdan keyin tekshiriladi.

Ushbu bandda koʻrsatilmagan boshqa yuklarning vaznini oʻlchashda vagonlar tarasining ogʻirligi bir marta — yuk ortishdan oldin yoki yuk tushirishdan keyin tekshiriladi.

76. Qolgan yuklar vaznini vagon tarozisida oʻlchash vagonlar ajratilmasdan toʻxtatilgan holda yoki harakatlanish vaqtida ushbu uslubda oʻlchashga moʻljallangan vagon tarozilarda amalga oshiriladi. Bunda, vagonlar tarasining ogʻirligi vagondagi trafaretga muvofiq qabul qilinadi.

77. Yuklarning vazni vagon tarozilarida oʻlchanganda, yuk joʻnatuvchi yuklarni buyurtmanomada koʻrsatilgan ogʻirlikka muvofiqlashtirishi (dozalashtirish) shart. Buning uchun yuk joʻnatuvchi vagon tarozisi oldida maxsus maydonchani tashkil etishi, uni inventar bilan taʼminlashi, katta miqdordagi yuklarni joʻnatishda esa dozalashtirishni vazn oʻlchash jarayonida amalga oshirish maqsadida mexanizmlar bilan taʼminlashi shart.

78. Yuklarni vagonda tashishga moʻljallangan yechiladigan uskuna (shu jumladan, sabzavot toʻsiqlari) va isitish moslamalari bilan yuklarni tashishda yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida uskunalar va isitish moslamalarining ogʻirligi koʻrsatiladi.

79. Tashishga taqdim etilayotgan yuk joylari soni yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilanadi.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) umumiy foydalanishdagi joylarda yuklarni tashish uchun taqdim etishda yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatida koʻrsatilgan joylar sonini tekshirgan holda ularni qabul qiladi, bundan ortilishi yuk joʻnatuvchi zimmasiga yuklatilgan yuklar mustasno.

80. Tara-qadoqli va donali yuklarga yuk joʻnatuvchi transport markirovkasi hamda mazkur Qoidalarning 7-ilovasiga muvofiq shakldagi manipulyatsiya belgilarini (yuk bilan ishlash usullarini koʻrsatadigan tasvirlar) aks ettirishi shart.

Transport markirovkasi asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlaridan iborat boʻlishi kerak.

Manipulyatsiya belgilarini aks ettirish zarurati mahsulotning xususiyatidan kelib chiqqan xolda yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilanadi.

81. Asosiy yozuvlar quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

1) yukni oluvchining toʻliq nomi;

2) yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasining toʻliq nomi va yetkazish manzilidagi temir yoʻlning qisqa nomi;

3) joʻnatmadagi yuk joylari soni va joyning tartib raqami (kasr son bilan koʻrsatiladi: suratda — joʻnatmadagi yuk joyining tartib raqami; maxrajda — joʻnatmadagi yuk joylari soni).

82. Joʻnatmadagi yuk joylarining soni va joyning tartib raqami quyidagi holatlarda koʻrsatiladi:

1) bir xil tarada xilma-xil va turli navli yuklar (masalan, toylarda paxtaning turli navlari) tashilganda;

2) turli xil tarada bir turdagi yuklar tashilganda;

3) bir turdagi yuklarni joʻnatishda navlarni aralashtirishga ruxsat etilmaganda;

4) uskunalar toʻplami tashilganda;

5) yoʻl davomida qayta ortish bilan tashilganda;

6) yuklar bitta vagonda mayda joʻnatmalar bilan tashilganda.

83. Yuklar transport paketlarida tashilganda, ularning har birida asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlari aks ettirilishi shart. Bunda, joʻnatmadagi yuk joylarining tartib raqami va soni oʻrniga suratda joʻnatmadagi paketlarning umumiy soni; maxrajda paketdagi yuk joylari soni, qavs ichida paketning tartib raqami koʻrsatiladi.

Asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlari (brutto va netto ogʻirligidan tashqari) paket shakllantirilgan alohida yuk joylarida aks ettirilmaydi.

Qadoqlanmasdan tashilayotgan yuklardan shakllantirilgan paketlarda joʻnatmadagi paketlarning umumiy sonini, paketdagi yuk joylarining sonini va paketning tartib raqamini aks ettirish zarurati yukning turidan kelib chiqib yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilanadi.

84. Qoʻshimcha yozuvlar quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

1) yuk joʻnatuvchining toʻliq nomi;

2) joʻnatish temir yoʻl stansiyasi nomini koʻrsatgan holda joʻnatish punktining nomi va joʻnatish temir yoʻlining qisqa nomi;

3) temir yoʻl markirovkasi.

85. Temir yoʻl markirovkasi mayda joʻnatmalar bilan tashilayotgan yukning har bir joyida kasr son koʻrinishida boʻlib, suratda yuklarni joʻnatishga qabul qilish kitobi boʻyicha tartib raqam va chiziqcha bilan yuk joylari soni, maxrajda Tarif qoʻllanmasiga muvofiq joʻnatish temir yoʻl stansiyasining kodi aks ettiriladi.

Temir yoʻl markirovkasi:

1) joʻnatish temir yoʻl stansiyasi tomonidan — umumiy foydalanishdagi joylarda yuklarni mayda joʻnatmalar tarzida tashishga qabul qilishda;

2) yuk joʻnatuvchi tomonidan (yukni tashishga taqdim etishdan avval) — yuklarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda mayda joʻnatmalar tarzida ortishda aks ettiriladi.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchilar bilan kelishilgan holda yuk joʻnatuvchilar tomonidan temir yoʻl markirovkasini aks ettirish tartibini belgilaydi.

86. Axborot yozuvlari quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

1) yuk joyining kilogrammlardagi brutto va netto ogʻirligi;

2) yuk joyining santimetrlardagi gabarit oʻlchamlari (uzunligi, kengligi, balandligi yoki diametri va balandligi);

3) yuk joyining kub metrlardagi hajmi.

Gabarit oʻlchamlaridan birortasi bir metrdan oshmasa, yuk joyining hajmi va gabarit oʻlchamlari koʻrsatilmaydi.

87. Vagon ichidagi bir xil turdagi barcha yuk joylariga asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlari (brutto va netto ogʻirligidan tashqari) aks ettirilmasligi mumkin. Bunda, yuk joylarining kamida toʻrttasida joylariga asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlari tushirilishi shart. Bu holda markirovkalangan joylar:

1) yopiq vagonlarda — transport markirovkasini tashqariga qaratgan holda har bir eshik oldida ikkita joyda;

2) ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida — transport markirovkasini tashqariga qaratgan holda platforma yoki yarim ochiq vagonning har bir boʻylama borti yonida, ortilgan yukning yuqori qavatida ikkita joyda joylashtiriladi. Ortilgan yuk bortlar bilan teng pogʻonada yoki bortdan pastroq yuklangan boʻlsa, markirovkalangan yuk joylari markirovkasi tepaga qaratilgan holda joylashtirilishi shart.

88. Yuklarni universal konteynerlarda tashishda asosiy, qoʻshimcha va axborot yozuvlarini (brutto va netto ogʻirligidan tashqari) tushirish majburiy emas, bundan yuklar mayda joʻnatmalar tarzida tashiladigan terma konteynerlar mustasno. Yuklarni uyulgan va quyilgan holda tashishda transport markirovkasi tushirilmaydi.

89. Manipulyatsiya belgilari va transport markirovkasini tushirish joyi, usullari hamda markirovka yorliqlari mazkur Qoidalarning 7 va 8-ilovalarida belgilangan shakllarda aks ettiriladi.

Transport tarasini tavsiflovchi markirovkaning tarkibi, uni tushirish usuli va tartibi mazkur Qoidalarning 9-ilovasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Markirovka aniq koʻrinadigan va tushunarli boʻlishi shart. Markirovka uchun ishlatiladigan lak-boʻyoq materiallari suvga chidamli, tez quriydigan, yorugʻlikka va past harorat taʼsiriga bardoshli hamda sifatli boʻlishi shart. Qadoqlangan yuk sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan materiallar qoʻllanilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

90. Temir yoʻl yaqinida ortish uchun tayyorlab qoʻyilgan yuklar balandligi 1200 mm gacha boʻlgan yuklar chekka relsning tashqi chegarasidan kamida 2 m. masofada, balandligi bundan yuqori boʻlgan taqdirda esa kamida 2,5 m. masofada mahkamlangan va joylashtirilgan boʻlishi shart.

91. Yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari bilan yuk ortish uchun vagonlarni qoʻyib berish oldindan berilgan xabarnomalar boʻyicha yoki vagonlarni qoʻyib berish oʻrtasidagi belgilangan vaqt intervallaridan keyin amalga oshiriladi.

Oldindan berilgan xabarnomalar boʻyicha ortish uchun vagonlarni qoʻyib berishda temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yuk joʻnatuvchini vagonlar qoʻyib berilishidan kamida 2 soat avval xabardor qilishi shart.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish mazkur Qoidalarning 30-bobiga muvofiq amalga oshiriladi. Yuk tushirilishi uchun qoʻyib berilgan vagonlar boʻshatilgandan soʻng ortilishi uchun moʻljallangan taqdirda, ortish uchun vagonlarni taqdim etish vaqti toʻgʻrisida xabardor qilish talab etilmaydi.

92. Yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari bilan ortish uchun vagonlarni qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisida xabar berish tartibi temir yoʻl stansiyasi boshligʻi tomonidan belgilanib, bunda u birinchi navbatda telefon aloqasidan foydalanishni koʻzda tutishi lozim. Yuk joʻnatuvchi xabar berishning boshqa usulini ham tanlashi mumkin boʻlib, bu toʻgʻrisida u temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga maʼlum qiladi.

Telefon orqali xabar berish tartibi belgilanganda, yuk joʻnatuvchilar xabarlarni qabul qilish uchun masʼul shaxslarni tayinlashi hamda ularning familiyasi va telefon raqamlari haqidagi maʼlumotni temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga berishi shart.

Vagonlarni ortish uchun qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisidagi xabarlarni qayd etish uchun temir yoʻl stansiyasida belgilangan shakldagi kitob yuritilib, unda harakatdagi temir yoʻl tarkibi (konteynerlar) soni va turi hamda kitobda koʻzda tutilgan boshqa maʼlumotlar koʻrsatiladi.

93. Vagonlarni ortish uchun qoʻyib berish xabarnomada koʻrsatilgan muddatdan keyin 2 soatdan ortiq vaqtga kechiktirilganda, temir yoʻl stansiyasi vagonlarni qoʻyib berish koʻzda tutilayotgan vaqt toʻgʻrisida yuk joʻnatuvchiga qoʻshimcha ravishda xabar berishi shart.

94. Vagonlarni qoʻyib berish muddatlariga rioya qilinmasdan yoki xabar berilmasdan ortish uchun qoʻyib berilgan vagonlar quyidagi hollarda vagonlar qoʻyib berilgan deb hisoblanadi:

belgilangan muddatdan avval taqdim etilganda — ushbu muddat kelgan vaqtdan boshlab;

belgilangan muddatdan kechiktirilib taqdim etilganda, shuningdek xabar berilmasdan taqdim etilganda — vagonlar haqiqatda taqdim etilgan vaqtdan 2 soat oʻtgandan soʻng.

95. Yuklarni yopiq vagonlarga joylashtirish va mahkamlash SMGSning texnik shartlari va ushbu Qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi.

Yuklarni yopiq vagonlarga ortish yuk ortish-tushirish ishlari va harakat xavfsizligini, vagonning yuk koʻtarish qobiliyati yoki sigʻimidan toʻliq foydalanishni va yukning butligini taʼminlagan holda amalga oshirilishi kerak.

Yuklar vagonda bir maromda va zich joylashtirilgan boʻlishi, tashish chogʻida siljimasligi, tushib ketmasligi, eshik oldida toʻplanib qolmasligi hamda ishqalanmasligini, shuningdek yuk ortish-tushirish jarayonida va yoʻl davomida vagonning butligini taʼminlash uchun ishonchli mahkamlangan boʻlishi kerak.

Uzun oʻlchamli (uch metrdan uzun boʻlgan) yuklarni umumiy foydalanishdagi joylarga ketayotgan yopiq vagonlarga ortish taqiqlanadi.

Uzun oʻlchamli (uch metrdan uzun boʻlgan) yuklarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarga ketayotgan yopiq vagonlarga ortishga yukni oluvchining bunday tashishga roziligi mavjud boʻlgan holdagina ruxsat etiladi. Bunda, yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida “yopiq vagonda tashishga roziman, yukni oluvchi bilan kelishilgan” degan yozuvni kiritishi lozim.

Tara-qadoqli va donali yuklarni eshik oraligʻida joylashtirish eshikdan 25 sm chekingan holda amalga oshiriladi.

Oʻz xususiyatlariga koʻra yonidagi yuklarga zarar yoki shikast yetkazishi mumkin boʻlgan yuklarni bitta vagonga ortish taqiqlanadi.

96. Xavfli yuklarni tashishga qabul qilish va ortish MDH aʼzo davlatlarning temir yoʻl transporti Kengashi tomonidan tasdiqlanadigan Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga (bundan buyon matnda Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalari deb yuritiladi) muvofiq amalga oshiriladi.

Ortishda Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga rioya etishni talab etadigan yongʻin chiqish xavfi bor yuklar roʻyxati hamda bunday yuklarni tashish uchun vagonlar va konteynerlarni tanlash va yongʻinga qarshi tayyorlash mazkur Qoidalarning 10-ilovasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

97. Yuk joʻnatuvchi tara yoki qadoq yoʻqligi va ularning qoniqarsiz holatidan kelib chiquvchi barcha oqibatlar uchun Temir yoʻl ustavida belgilangan tartibda javobgar boʻladi hamda yetkazilgan zararni temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) qoplaydi.

Tara yoki qadoqsiz, sifatsiz tara yoki qadoqda va yuklar xususiyatlariga mos kelmaydigan, qayta yuklanishini taʼminlamaydigan tara yoki qadoqlarda tashishga taqdim etilganda, tashqi koʻrikdan oʻtkazish yoʻli bilan tara yoki qadoqning yuklar xavfsiz tashilishini taʼminlamasligini yoki nosozligini aniqlash mumkin boʻlsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) bunday yuklarni qabul qilishni rad etishi mumkin.

98. Yuklarni ortish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan amalga oshirilgan taqdirda, u yuklarning tara yoki qadoqlarini tashqi koʻrikdan oʻtkazishi lozim.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk qabul qilishni rad etsa, yuk joʻnatuvchining talabiga binoan bu haqda dalolatnoma tuzib, uning bir nusxasini yuk joʻnatuvchiga taqdim etishi lozim.

99. Yuk joʻnatuvchi haqiqiy boʻlmagan yopishtirilgan yorliqlarni olib tashlashi va haqiqiy boʻlmagan yozuvlarni oʻqib boʻlmaydigan holga keltirishi shart.

Yuk joʻnatuvchi:

yuk joylarida aks ettirilgan yoki ularga biriktirilgan yozuvlar hamda u tomonidan vagonga oʻrnatilgan yopishtirma qogʻozlarning toʻgʻriligi;

yozuvlar, yopishtirma qogʻozlar yoki yorliqlarda u tomonidan koʻrsatilgan notoʻgʻri, toʻliqsiz yoki noaniq maʼlumotlardan kelib chiqqan barcha oqibatlar uchun javobgar boʻladi.

6-bob. Katta miqdordagi yuklarni marshrut va vagon guruhlari boʻyicha bitta yukxati bilan tashish

100. Mazkur Qoidalarning 2-ilovasiga muvofiq shakldagi bitta yukxati quyidagi shartlarga rioya qilgan holda joʻnatuvchi marshrutlarda yuklar tashishga qabul qilinadi:

1) yuklarning turi bir xil boʻlishi;

2) yuklarni ortish va tushirish umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda amalga oshirilishi;

3) yuklar bitta joʻnatish temir yoʻl stansiyasida bitta yuk joʻnatuvchidan tashishga qabul qilinishi;

4) yuklar yetkazish manzilidagi bitta temir yoʻl stansiyasiga bitta yukni oluvchi nomiga yuborilishi;

5) yoʻl davomida marshrut ogʻirligi va uzunligi kamaytirilmasligi.

101. Bitta yetkazish temir yoʻl stansiyasiga borayotgan marshrut yadrosi (yoʻl davomida ogʻirligi oʻzgargan taqdirda ham qayta tuzishsiz manzil temir yoʻl stansiyasiga harakatlanadigan va oʻrnatilgan ogʻirlikdagi marshrutning asosiy qismi) vagonlariga bitta yukxati hamda marshrutga ulanuvchi guruhning har bir vagoni uchun esa alohida yukxati rasmiylashtiriladi.

Bitta yukxati bilan rasmiylashtirilayotgan marshrut yoki marshrut yadrosining ogʻirligi hamda uzunligi mazkur Qoidalarning 227 va 229-bandlariga muvofiq aniqlanadi.

Ichki qatnovlarda bitta yukxati bilan vagonlar guruhlari ham tashishga qabul qilinishi mumkin. Bunda, tashish hujjatlarida “marshrut yoki” degan soʻzlar oʻchiriladi. Hayvonlarni tashishda bitta kuzatuvchi tomonidan kuzatib borilayotgan vagonlar guruhiga bitta yukxati rasmiylashtirilishi mumkin.

102. Yuk joylarining soni va yuk ogʻirligi, shuningdek yoʻl haqi har bir vagon boʻyicha yukxatining tegishli grafalarida koʻrsatiladi, marshrutda (marshrut yadrosida) yoki vagonlar guruhida joylarning umumiy soni va yuk ogʻirligi hamda yoʻl haqining umumiy summasi esa yukxatining old tarafiga kiritiladi.

103. Yuklarni bitta yukxati boʻyicha tashishda butun marshrut (marshrut yadrosi) yoki vagonlarning butun guruhi uchun tashish hujjatlari tuziladi.

104. Bitta yukxati boʻyicha tashishga qabul qilingan yuk uchun yuk joʻnatuvchiga yuk qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiya berilib, uning orqa tomonida marshrut (marshrut yadrosi) yoki guruh vagonlarining raqamlari koʻrsatiladi.

Yuk qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi kvitansiya temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi.

105. Yoʻl davomida texnik yoki tijorat nosozligi oqibatida vagon uzilgan hollarda temir yoʻl stansiyasi telegraf yoki boshqa elektron aloqa shakli orqali joʻnatish va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga uzilish sabablarini maʼlum qilgan holda xabar berishi hamda uch nusxada mazkur Qoidalarning 13-ilovasidagi umumiy shakldagi dalolatnoma va qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasini tuzishi shart. Mazkur qaydnoma boʻyicha vagon nosozlik bartaraf etilganidan soʻng yukni oluvchiga mazkur Qoidalarning 8-bobida belgilangan tartibda topshirish uchun yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻi nomiga joʻnatiladi.

Marshrutga tegishli boʻlgan yukxati va yoʻl qaydnomasiga dalolatnoma raqamini koʻrsatgan holda vagon uzilganligi toʻgʻrisida belgi kiritiladi.

Dalolatnomaning bir nusxasi yukxati va yoʻl qaydnomasiga ilova qilinadi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha yuboriladi. Dalolatnomaning ikkinchi nusxasi qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi bilan birga yuboriladi, uchinchi nusxasi esa vagon uzilgan temir yoʻl stansiyasi yigʻmajildlarida qoladi.

Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasida “Vagon qoʻshimcha tarzda ____-son (asosiy yukxatining raqami koʻrsatiladi) ________ yukni oluvchi (asosiy yukxati boʻyicha yukni oluvchining nomi koʻrsatiladi) uchun joʻnatilmoqda” degan yozuvlar qayd etiladi.

Uzilgan vagon toʻgʻrisidagi maʼlumotlar umumiy vagon varaqasidan oʻchiriladi. Vagon uzilishi sababi toʻgʻrisidagi yozuv temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi imzosi va temir yoʻl stansiyaning kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi.

Uzilgan vagonga yangi vagon varaqasi tuziladi.

106. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi marshrut (guruh) bilan yetkazilgan yukni topshirishda yoʻl davomida uzilgan vagonga umumiy shakldagi dalolatnomani tuzadi va unda uzilish sababini va yoʻlda tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnoma raqamini koʻrsatadi. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi tomonidan tuzilgan dalolatnomaning bir nusxasi yukni oluvchiga taqdim etiladi.

Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha yetkazilgan yukni topshirish yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi taqdimnomasi boʻyicha asosiy yukxatidagi yukni oluvchi tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma bilan amalga oshiriladi.

Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha yetkazilgan vagonni yuk tushirish uchun qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisida asosiy yukxatida temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadigan belgi qoʻyiladi.

107. Marshrut (marshrut yadrosi tarkibida) yoki guruh bilan yetkazilgan yukni topshirishda yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi marshrut (marshrut yadrosi tarkibida) yoki guruh bilan, shuningdek qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi bilan yetkazilgan vagonlar uchun tashish haqining yakuniy hisob-kitoblarini asosiy yukxati boʻyicha amalga oshiradi.

108. Marshrut (marshrut yadrosi) yoki guruhning bitta yukxati boʻyicha harakatlanayotgan vagonlarini yoʻl davomida boshqa manzilga oʻzgartirish taqiqlanadi.

7-bob. Vagon va konteynerlarni plombalash

109. Vagon va konteynerlarni plombalash uchun qoʻrgʻoshinli plombalar, shuningdek qulflash-plombalash moslamalari ishlatiladi.

Qoʻrgʻoshinli plombalar kamerali yoxud ikkita parallel teshikli boʻlishi mumkin. Qoʻrgʻoshinli plombalarni osish uchun qoʻllaniladigan, termik ishlov berilgan (kuydirilgan) 0,6 — 0,7 mm diametrli sim dastlab uzunligining 1 sm ga toʻrtta oʻram toʻgʻri keladigan tarzda ikki ipli qilib buraladi.

110. Vagon va konteynerlarga osiladigan plombalar, qulflash-plombalash moslamalari oʻz konstruksiyasiga koʻra butligi buzilmagan holda vagondan (konteynerdan) yechilishiga yoʻl qoʻymasligi shart.

111. Yuklangan usti yopiq vagonlar (shu jumladan izotermik vagonlar) va sisternalar:

1) yuk temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan ortilganda — temir yoʻl transportining (tashuvchining) plombalari bilan;

2) yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk ortilganda — yuk joʻnatuvchining plombalari (qulflash-plombalash moslamalari) bilan plombalangan boʻlishi kerak.

112. Mazkur Qoidalarning 14-ilovasida koʻrsatilgan yuklar plombasiz, lekin simli buramalar oʻrnatilgan holda tashilishi mumkin, bundan bojxona nazorati ostida tashiladigan tovarlar mustasno.

Eksport qilinayotgan yoki tashishda ishtirok etayotgan davlatlar temir yoʻl uchastkalarini kesib oʻtadigan yuklarni vagonlarda plombasiz tashish taqiqlanadi, bundan temir yoʻl vagon va konteynerlarning yuk boʻlimlariga plomba qoʻyilmaydigan hollar mustasno.

113. Qulflash-plombalash moslamalariga quyidagi aniq belgilar tushiriladi:

yuk joʻnatish temir yoʻlining qisqacha nomlanishi;

olti va undan ortiq belgidan iborat nazorat belgisi;

ishlab chiqaruvchi korxonaning tamgʻasi;

qulflash-plombalash moslamasining ishlab chiqarilgan (tayyorlangan) yili.

Qulflash-plombalash moslamalariga temir yoʻl stansiyasi va yuk joʻnatuvchining qisqacha nomi ham yozilishi mumkin.

Vagon va konteynerni bir necha moslama bilan plombalash vaqtida qulflash-plombalash moslamalari turli xil nazorat belgilariga ega boʻlishlari shart.

Qulflash-plombalash moslamalari temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan tartibda qatʼiy hisobga olinadi.

Vagonlarni (konteynerlarni) plombalash uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishilgan qulflash-plombalash moslamalari ishlatiladi, bundan bojxona nazorati ostida tashiladigan yuklar (tovarlar) ortilgan vagonlarga va konteynerlarga bojxona organlari tomonidan qoʻllaniladigan identifikatsiyalash vositalari mustasno.

114. Yuk ortilgan konteynerlar yuk joʻnatuvchining plombalari bilan plombalanadi.

Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va jismoniy shaxslar tomonidan taqdim etilgan uy buyumlari ortilgan konteynerlar yuk joʻnatuvchi ishtirokida uning plombalari, transport-ekspeditorlik tashkiloti yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) plombalari bilan plombalanadi.

Bojxona nazorati ostida tashilayotgan yuklar (tovarlar) ortilgan vagon va konteynerlarni plombalash qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

115. Ayrim turdagi yuklarni tashishda ular tushirilgandan soʻng boʻsh vagonlar (konteynerlar) ham plombalanadi.

116. Vagon qoʻrgʻoshinli plombalar bilan plombalanganda, har ikkala eshik qoʻyilmasi uzunligi 250 — 260 mm gacha, diametri 6 mm boʻlgan kuydirilgan simdan yasalgan buramalar bilan mahkamlanadi.

117. Konteynerlarni (shu jumladan brutto ogʻirligi 10 t va undan ortiq boʻlgan konteynerlarni) qoʻrgʻoshinli plomba bilan plombalashdan oldin skoba ichiga joylangan tutqich (shpingalet turidagi toʻsqich qurilmali konteynerlarda) yoki ilgak bilan berkitilgan (mushtcha turdagi toʻsqich qurilmali konteynerlarda), diametri kamida 4 mm, uzunligi 240 — 250 mm boʻlgan kuydirilgan simdan burish orqali mustahkamlanadi.

Brutto ogʻirligi 3 va 5t boʻlgan, shpingalet turidagi toʻsqich qurilmali konteynerlarda sim skobaning gorizontal joylashgan tirqishlari orqali tutqich ustidan oʻtkazilib, yuqori tomonga oxirigacha burab mahkamlanadi.

Brutto ogʻirligi 3 va 5t boʻlgan, mushtcha turidagi toʻsqich qurilmali konteynerlarda sim tutqichning oʻng qismidagi ikki tirqish va surgichning oʻng tirqishi (yopiq holatida) orqali oʻtkazilib, yuqori tomonga tugagunicha burab mahkamlanadi.

118. Eshik qoʻyilmalarini simli buramalar bilan mahkamlash yuk ortgan temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki yuk joʻnatuvchi tomonidan amalga oshiriladi.

119. Plombalar:

1) yopiq vagonlarda — vagonning har tarafidagi eshiklarga bittadan. Eshiklari yuqori qismida qoʻshimcha toʻsqich-plombalash moslamalari bilan jihozlangan yopiq vagonlarda, yuqori qurilma qulogʻining yuqori tirqishida va eshikning oʻrta qismidagi qoʻyilmaning tirqishida bittadan plomba oʻrnatiladi.

Vagonni qulflash-plombalash moslamalarini qoʻllash bilan plombalashda, u vagon eshigi oʻrta qismi ilgagining tirqishiga qulflash-plombalash moslamalari oʻrnatiladi;

2) izotermik vagonlarda — vagonning har tarafidagi eshiklariga bittadan plomba oʻrnatiladi. Eshiklari plombalash uchun qoʻshimcha qulflash-plombalash moslamalari bilan jihozlangan refrijerator vagonlarda eshikning yuqori qismida yuqori qurilmaning oʻng qulogʻiga va eshikning pastki qismiga bittadan plomba oʻrnatiladi.

Qulflash-plombalash moslamalari vagon eshigining pastki qismining oʻng qulogʻiga oʻrnatiladi;

3) sisternalarda — lyukning tomida bittadan plomba oʻrnatiladi, bundan Suyuq yuklarni qoʻyilgan holda tashish qoidalarida plombalashning alohida tartibi koʻzda tutilgan hollar mustasno;

4) konteynerlarda:

brutto ogʻirligi 3 va 5 t, shpingalet turdagi plombalash moslamalari bilan jihozlangan, skoba ichiga oʻrnatilgan tutqichga bittadan plomba;

brutto ogʻirligi 3 t, mushtcha turdagi plombalash moslamalari bilan jihozlangan, ilgich bilan berkitiladigan tutqichga bittadan plomba;

brutto ogʻirligi 5 t, mushtcha turdagi plombalash moslamalari bilan jihozlangan, oxirgi boʻlib berkitiladigan, eshikning oʻng tavaqasi ilgichi bilan berkitiladigan tutqichga bittadan plomba;

brutto ogʻirligi 10 t va undan ortiq boʻlgan konteynerlar oxirgi boʻlib berkitiladigan, eshikning oʻng tavaqasining chap tomonida joylashgan, ilgich bilan berkitilgan tutqichga bittadan plomba oʻrnatiladi.

120. Qoʻrgʻoshinli plombani konteynerga ilishda sim ikki marta buralib, tutqichdagi va shpingalet tipidagi qulf qurilmasi skobasidagi tirqishlardan hamda mushtcha tipidagi qulf qurilmasi ilgichidagi (yopiq holatda) tirqishlar orqali oʻtkaziladi.

121. Vagonlarga ikkita parallel tirqishli qoʻrgʻoshinli plombalarni ilish quyidagi tartibda amalga oshirilishi shart:

xar bir plombaga plombalash simining bir uchi kiydiriladi;

simning boʻsh uzun uchi vagon eshigi qoʻyilmasining quloqlari orqali ikkita aylantirilib, soʻng plombaning birinchi va ikkinchi tirqishidan oʻtkaziladi va plomba qisqichi bilan siqib qoʻyiladi.

122. Kamerali qoʻrgʻoshinli plombalarni oʻrnatishda simning uchlari plombaning kirish tirqishlari orqali oʻtkazilib, 2-3 marotaba oʻraladi, oʻramlar plomba kamerasi ichiga tortiladi va plomba qisqichi bilan siqib qoʻyiladi.

123. Vagonni plombalashda vagon eshik qoʻyilmasi quloqlari va qoʻrgʻoshinli plomba orasida hosil boʻladigan sim halqa 45 mm dan, sisterna qopqogʻi tiqinini plombalashda esa 25 mm dan ortiq boʻlmasligi shart.

Konteynerlarga qoʻrgʻoshinli plombalarni oʻrnatishda plombadan shpingalet tipidagi qulfli qurilma skobasining quyi qismi yoki mushtcha turdagi qulfli qurilma tutqichining quyi qismi 25 mm dan oshmasligi lozim.

Oʻrnatilgan plombalar simlarining uchlari 10 — 15 mm dan oshmasligi shart.

124. Plombalar qisqich bilan har ikki tarafdagi belgilar aniq va ravshan koʻrinadigan hamda simni plombadan chiqarib ololmaydigan qilib siqilishi kerak. Plomba qisqichi bilan siqilgan har bir plomba sinchiklab koʻzdan kechirilib, nuqsonlar aniqlangan holda boshqasi bilan almashtirilishi shart.

125. Vagonga (konteynerga) oʻrnatiladigan qoʻrgʻoshinli plombalar quyidagi belgilarga ega boʻlishi lozim:

1) temir yoʻl transportining (tashuvchining) plombalash qisqichlari bilan plombalashda:

temir yoʻl stansiyasining toʻliq yoki qisqartirilgan nomi;

nazorat belgilari va qisqich raqami;

2) yuk joʻnatuvchining plombalash qisqichlari bilan plombalashda:

yuk joʻnatuvchining toʻliq yoki qisqartirilgan nomi;

temir yoʻl stansiyasining toʻliq yoki qisqartirilgan nomi.

126. Yuk joʻnatuvchi plombalarga oʻz nazorat belgilarini tushirishi mumkin.

Qoʻrgʻoshinli plombalarning nazorat belgilari, harfli va raqamli belgilarga ega boʻlishi shart hamda ular ketma-ketligi 001 dan 999 gacha raqamlab chiqiladi.

Vagonga (konteynerga) oʻrnatiladigan qoʻrgʻoshinli plombalar bir xil nazorat belgilariga ega boʻlishi shart. Turli vagonlarni (konteynerlarni) bir xil nazorat belgilariga ega boʻlgan qoʻrgʻoshinli plombalar bilan plombalashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Yuk joʻnatuvchining plombalash qisqichlarida nazorat belgilari mavjud boʻlgan hollarda vagonlar (konteynerlar) nazorat belgilarini oʻzgartirmagan holda plombalanishi ham mumkin.

127. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasidan plombadagi belgilar noaniq izli, shuningdek plombalar notoʻgʻri oʻrnatilgan vagon va konteynerlarni joʻnatish taqiqlanadi. Bunda, joʻnatish stansiyasi yukni tashish uchun qabul qilishni rad etishga haqli.

128. Yuk joʻnatuvchilar uchun plombalash qisqichlarini tayyorlash temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki boshqa xoʻjalik yurituvchi subyektlar tomonidan yuk joʻnatuvchi hisobidan amalga oshiriladi.

8-bob. Yuklarni topshirish

129. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) Temir yoʻl ustavida belgilangan muddatlarda yukning nomi va miqdori, shuningdek harakatdagi temir yoʻl tarkibi (konteynerlar) turi va sonini koʻrsatgan holda yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuk yetkazilganligi toʻgʻrisida yukni oluvchini xabardor qilishi shart.

Temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi telefon, telegraf yoki elektron aloqadan foydalangan holda yuk yetkazilganligi toʻgʻrisida yukni oluvchiga xabar beradi.

Yukni oluvchi yuk yetkazilganligi toʻgʻrisida xabar berishning usullaridan birini tanlashi mumkin va bu haqda temir yoʻl stansiyasiga maʼlum qilishi kerak.

130. Yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida yuk tushirish uchun vagonlarni qoʻyib berish oldindan berilgan xabarnomalar boʻyicha yoki Mazkur Qoidalarning 30-bobida belgilangan tartibda shoxobcha yoʻllaridan foydalanish va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalariga muvofiq vagonlarni olib kirish orasidagi belgilangan vaqtda amalga oshiriladi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻliga ega boʻlmagan yukni oluvchi uchun temir yoʻl shoxobcha yoʻliga vagonlarni olib kirishda shoxobcha yoʻli egasi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) oʻrtasida tuzilgan shartnomada belgilangan tartibda yukni oluvchiga xabar beriladi.

Vagonlarni qoʻyib berishda temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi mazkur Qoidalarning 133-bandida nazarda tutilgan tartibda vagonlarni qoʻyib berishdan kamida ikki soat oldin yukni oluvchiga xabar berishi shart.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk kelgan kundan boshlab keyingi kuni soat 12-00 dan kechikmagan holda yukni oluvchiga kelgan yuk toʻgʻrisida xabar berishi lozim.

Yuklarni tushirishga vagonlarni qoʻyib berish vaqti toʻgʻrisidagi xabarnomalarni qayd etish uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari tomonidan belgilangan shakldagi xabarnomalar kitobi yuritiladi.

Vagonlarni temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga qoʻyib berish va olib chiqish mazkur Qoidalarning 30-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

131. Yukni oluvchi temir yoʻl stansiyasi hududida boʻlmaganda yoki uning telefon raqami va boshqa rekvizitlari boʻlmaganda, temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi yuk kelganligi toʻgʻrisidagi axborotni telegraf orqali yukni oluvchiga yetkazadi.

Telegrammada yukxatida koʻrsatilgan maʼlumotlar boʻyicha yukni oluvchining nomi va pochta manzili koʻrsatiladi.

Telegramma joʻnatilganidan soʻng temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi xabarnomalar kitobida telegramma raqami, sanasi va yetkazilgan vaqti, telegrammani qabul qilgan xodimning familiyasi, reyestr boʻyicha aloqa boʻlimini qayd etib, temir yoʻl transportining (tashuvchining) rahbari tomonidan belgilangan shakldagi yuk qabul qilib topshiruvchi eslatmasini rasmiylashtiradi.

Yukni oluvchi telegramma berilganidan soʻng 24 soat ichida kelmasa, temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi yuk kelganligi toʻgʻrisidagi axborotni telegraf orqali qayta yoʻllaydi hamda xabarnomalar kitobida telegramma raqami, sanasi va joʻnatilgan vaqtini, reyestr boʻyicha aloqa boʻlimi, telegrammani qabul qilgan xodim familiyasini takroran qayd etib, yuk joʻnatuvchi orqali yukni oluvchiga xabar berish choralarini koʻrish uchun joʻnatish temir yoʻl stansiyasiga xabarnoma yuboradi.

Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi hududida boʻlmagan yukni oluvchi nomiga yuk yuborilganda, yuk joʻnatuvchi temir yoʻl transporti (tashuvchi) oldida javobgar boʻladi.

Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi hududida mavjud boʻlgan boshqa yukni oluvchiga yukni berish toʻgʻrisidagi yozma koʻrsatma yuk joʻnatuvchidan olinganda, tashish bilan bogʻliq barcha xarajatlar, shu jumladan qoʻshimcha toʻlov va jarimalar yangi yukni oluvchiga taqdim etilishi kerak.

132. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuklar, yuklar kelib tushadigan bojxona organi joylashgan yerlarga yoki joʻnatuvchi bojxona organi tomonidan belgilangan boshqa joylarga yetkazib berilganidan keyin oʻttiz daqiqadan kechiktirmay, yuklar (tovarlar) yuk (tovar) kelib tushadigan bojxona organining ish vaqtidan tashqari paytida yetkazib berilgan taqdirda esa bojxona organining ish vaqti boshlanganidan keyin oʻttiz daqiqadan kechiktirmay bojxona organlarini tovar yetkazib berilganligi toʻgʻrisida quyidagilarni taqdim qilish orqali xabardor qiladi:

tovarni yetkazib berishning nazorat hujjatini;

tovarning kuzatuv hujjatlarini;

yetkazib berilgan tovarlarni.

133. Yuk yetkazib berilganligi toʻgʻrisidagi yukni oluvchiga telefon orqali xabar berish tartibi oʻrnatilganda, yukni oluvchilar xabarnomalarni qabul qilish uchun masʼul shaxslarni tayinlashi va temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga ularning familiyasi va telefon raqamlarini maʼlum qilishi shart.

134. Xabarnomada koʻrsatilgan muddatdan ikki soatdan ortiq vaqtga vagonlarni yuk tushirish uchun qoʻyib berilishi kechiktirilsa, temir yoʻl stansiyasi vagonlarni qoʻyib berishining keyingi vaqti haqida yukni oluvchini takroran xabardor etishi shart.

135. Olib kirish muddatlari buzilgan holda yoki xabar berilmasdan yuk tushirish uchun qoʻyib berilgan vagonlar quyidagi hollarda vagonlar qoʻyib berilgan deb hisoblanadi:

belgilangan muddatdan avval qoʻyib berilganda — ushbu muddat kelgan vaqtdan;

belgilangan muddatdan kechiktirilib qoʻyib berilganda, shuningdek xabar berilmasdan qoʻyib berilganda — vagonlar haqiqatda qoʻyib berilgan vaqtdan 2 soat oʻtgandan keyin.

136. Yukni oluvchi yuridik shaxs nomiga yuborilgan yuklarni olishda uning vakili temir yoʻl stansiyasiga yukni olish huquqini beruvchi bir martalik yoki muddatli ishonchnomani taqdim etishi lozim.

Bir martalik ishonchnoma muayyan yukxati boʻyicha yuk olish uchun beriladi va temir yoʻl stansiyasi tomonidan yuk topshirilishini rasmiylashtirish vaqtida yoʻl qaydnomasiga ilova qilinadi.

Muddatli ishonchnoma muayyan muddatga beriladi va temir yoʻl stansiyasida saqlanadi, ushbu ishonchnoma boʻyicha yukni oladigan shaxsda esa ishonchnomaning asl nusxasini qabul qilgan stansiyaning vakolatli xodimi imzosi qoʻyilgan, temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlangan ishonchnomaning nusxasi boʻlishi kerak.

Yukni oluvchi yoki uning vakili temir yoʻl stansiyasi talabiga koʻra oʻzining shaxsini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etishi shart.

137. Tashish uchun hisob-kitoblar amalga oshirilgandan soʻng yukni oluvchi yukni olish sanasi, ishonchnoma raqami va sanasi, shuningdek yukni oluvchining bank rekvizitlarini koʻrsatgan holda yoʻl qaydnomasini imzolab, yukni qabul qilib oladi. Temir yoʻl stansiyasi yukxatining “Yuk kelgan va topshirilgan sana” grafasiga kalendar shtempelini qoʻygan holda yukning topshirilganligini tasdiqlaydi va yukxatini yukni oluvchiga topshiradi.

138. Jismoniy shaxslar nomiga yoʻllangan yuklar ushbu shaxslarga ularning shaxsini tasdiqlovchi hujjatlari taqdim etilganidan soʻng yukni olish sanasi, shaxsini tasdiqlovchi hujjatning raqami va seriyasi, yashash joyi koʻrsatilgan holda yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻydirilib topshiriladi.

Yukni olish boshqa jismoniy shaxsga ishonib topshirilishi mumkin. Bunda, yukni oluvchining shaxsini tasdiqlovchi hujjatidan tashqari yuk olishga notarial tartibda tasdiqlangan ishonchnoma ham taqdim etiladi. Ishonchnoma yukni berishda temir yoʻl stansiyasi tomonidan yoʻl qaydnomasiga ilova qilinadi.

139. Yukni oluvchining vositalari bilan yuk tushirish uchun vagonlarni temir yoʻl stansiyasi yoʻllariga qoʻyib berish va yuklarni topshirish tushirish joyida bir vaqtda amalga oshiriladi hamda yuk qabul qilib topshiruvchisining eslatmasida uning va yukni oluvchining imzosi bilan tasdiqlanadi.

140. Vagonlar va konteynerlarni topshirishda yukni oluvchi hamda yuk qabul qilib topshiruvchi (bundan buyon matnda tomonlar deb yuritiladi) ularning tashqi koʻrinishini koʻzdan kechirish yoʻli bilan vagon (konteyner) kuzovi sozligiga, plombalar mavjudligiga va ularda aks ettirilgan belgilar yukxatida koʻrsatilgan maʼlumotlarga mos kelishiga ishonch hosil qilishi shart.

Yuklarni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishda tomonlar yuk kamomadi alomatlari yoʻqligiga ishonch hosil qilishi shart.

Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida va plombasiz yopiq vagonlarda tijorat yoki texnik nosozlik, yukning kamomadi, buzilishi yoxud shikastlanishi hamda plombalar yoʻqligi alomatlari aniqlanganda, shuningdek vagon varaqasida plombalar osilganligi yoki nosoz plombalar haqida belgi mavjud boʻlganda, temir yoʻl stansiyasi tomonidan yuklar tekshiriladi hamda tijorat dalolatnomasi va umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi.

Bunda, vagonlar yuk tekshirilguniga qadar umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilib, temir yoʻl stansiyasi plombalari bilan plombalanadi hamda yukni oluvchi tomonidan vagon qabul qilingan vaqtdan temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tekshirish uchun yetib kelguniga qadar boʻlgan vaqt vagonning yuk tushirish uchun turgan umumiy vaqtiga qoʻshib hisoblanmaydi.

141. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yukning ogʻirligi, yuk joylari soni va yuk holatini qoʻyidagi holatlarda tekshirishi lozim:

1) yuk nosoz vagonda, shuningdek plombalari shikastlangan vagonda yoki harakatlanish yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyalari plombalari bilan kelganda;

2) yuk kamomad, buzilish yoki shikastlanish alomatlari bilan ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibi va yopiq vagonlarda plombalarsiz kelganda;

3) tez buziluvchan yuklar ularni yetkazib berish muddati yoki mashina yordamida sovutiladigan va elektr toki bilan isitiladigan vagonlarga xizmat koʻrsatish rejimi buzilgan holda yetkazilganda;

4) yuklar temir yoʻl transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari bilan ortilganda;

5) temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tushirilgan yuklar umumiy foydalanishdagi joylarda topshirilganda.

Tarali va donali yuklarni topshirishda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan faqat shikastlangan yuk joylarining yuk ogʻirligi va holati tekshiriladi.

Yuk joʻnatuvchining kuchi va texnik vositalari bilan ortilgan va yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz vagonlarda (konteynerlarda) yetkazilgan hamda kamomad, buzilish yoki shikastlanish alomatlarisiz ochiq harakatdagi tarkib va yopiq vagonlarda plombalarsiz (plombasiz tashish ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan taqdirda) kelgan yuklarni topshirish yuk joylari soni, holati va yuk ogʻirligini tekshirmasdan amalga oshiriladi.

Yukni oluvchining talabiga koʻra temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukning vazni tekshirilishi mumkin hamda bu holatda shartnomaviy tarifda belgilangan miqdorda toʻlov undiriladi.

Eshiklari qoʻshimcha qulflash-plombalash moslamalari bilan jihozlangan, har bir eshigida hech boʻlmaganda bitta soz plomba mavjud boʻlgan shikastlanmagan yopiq vagonlarda kelgan yuklarni topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tekshirilmasdan amalga oshiriladi.

Kuzatuvchilar bilan tashiladigan yuklar, shuningdek ogʻirligi oʻlchash yoʻli bilan yoki shartli ravishda aniqlangan yuklar joylar miqdori, yuk holati va ogʻirligi tekshirilmagan holda topshiriladi.

Vagon tarozisida yuklarning vaznini oʻlchash mazkur Qoidalarning 74-75-bandlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Yechiladigan uskunalar va isituvchi materiallar bilan tashiladigan yuklarning ogʻirligini oʻlchagan holda topshirish vaqtida yukning netto ogʻirligi, brutto ogʻirligi va vagon tarasi yechiladigan uskunalar va isituvchi materiallar ogʻirligining summasi oʻrtasidagi tafovut sifatida aniqlanadi. Isituvchi materiallar, sabzavot, non mahsulotlari uchun toʻsiqlar va boshqa yechiladigan uskunalar ogʻirligi yukxatida koʻrsatilgan maʼlumotlarga muvofiq qabul qilinadi.

Qoʻshimcha qulflash-plombalash moslamasi bilan jihozlangan, har bir yuk eshigida hech boʻlmaganda bitta shikastlanmagan plombaga ega boʻlgan soz refrijeratorli yuk vagonlarida yukni yetkazish muddati va xizmat koʻrsatish rejimi buzilmagan holda yetkaziladigan tez buziluvchan yuklarni topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk miqdori va sifati tekshirilmasdan amalga oshiriladi.

142. Yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari mavjud boʻlgan, zarar yetkazilmagan konteynerlarda kelgan yuklar yukni oluvchiga temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan ularning ogʻirligi, holati va joylar soni tekshirilmasdan topshiriladi.

143. Yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalariga ega boʻlgan soz sisternalarda hamda plombalarsiz (plombasiz tashish ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan taqdirda) kelgan, soz bunkerli yarim ochiq vagonlarda kelgan yuklarni topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan ogʻirlik tekshirilmasdan amalga oshiriladi.

Quyilgan holda tashiladigan yuklarning ogʻirligi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tekshirilishi lozim boʻlganda, joʻnatishda yukning ogʻirligi qanday usul bilan aniqlangan boʻlsa, yukni topshirishda oʻsha usul bilan tekshiriladi. Etil (vino) spirtini topshirish Suyuq yuklarni quyilgan holda tashish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

144. Shikastlanmagan plombalarga ega boʻlgan yopiq vagonlarda yoki markirovkasi buzilmagan holda, ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida oʻrmonchilik yuklarini yuk ortish chizgisining yuqoriga qarab toraygan qismidan foydalanish yoʻli bilan ortilgan va yuqoridagi paketlarning mahkamlangan joylari buzilmagan holda kelgan oʻrmonchilik yuklari hamda taxta-yogʻochlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchiga tekshirilmasdan topshiriladi.

Oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochlar balandligining tashish jarayonida choʻkish va zichlashish oqibatida pasayishi, shtabel balandligining har bir metriga uch santimetrdan oshmasa, normal holat hisoblanadi.

Temir yoʻl stansiyasiga kelgan oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochlarni topshirish yukxatida koʻrsatilgan maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi.

145. Yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz vagonlarda kelgan xavfli yuklarni topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk joylari soni, yuk vazni va holati tekshirilmagan holda amalga oshiriladi.

Xavfli yuklarni umumiy foydalanish joylarida topshirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) vakolatli xodimi va yukni oluvchining bevosita nazorati ostida toʻgʻridan-toʻgʻri (vagon-yuk avtotransport vositalari) yuk ortish usuli boʻyicha amalga oshiriladi.

Xavfli yuklar nosoz vagonlarda, plombasiz vagonlarda yoki plombasi shikastlangan vagonlarda kelganda joylar soni, yuk ogʻirligi va holati temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi ishtirokida yukni oluvchi tomonidan Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalari talablari asosida tekshiriladi.

146. Konteynerlarda kelgan uy-roʻzgʻor buyumlarini topshirish mazkur Qoidalarning 18-bobida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

147. Yetkazish temir yoʻl stansiyasida yuklar ogʻirligi joʻnatish temir yoʻl stansiyasida qanday tarozi va usulda oʻlchangan boʻlsa, xuddi shunday turdagi tarozi va usulda oʻlchanishi va topshirilishi shart.

148. Tara-donali va qadoqlangan yuklarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda tekshirishda temir yoʻl transporti (tashuvchi) ishtirok etayotganda, yukni oluvchi tushirilayotgan yukni zarurat boʻlganda qayta tekshirish imkoniyatini taʼminlash uchun avval tushirilgan yukdan alohida joylashtirishi shart.

149. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasida aniqlangan yukning ogʻirligi bilan yoʻl davomida yoki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida oʻtkazilgan tekshiruv vaqtida aniqlangan yukning ogʻirligi:

kam chiqsa, biroq muayyan yuk ogʻirligining tabiiy kamayishi meʼyoridan va tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovut meʼyorlaridan oshmasa;

ortiq chiqsa, biroq tarozilar koʻrsatkichlaridagi tafovut meʼyorlaridan oshmasa, yuk ogʻirligi toʻgʻri deb hisoblanadi.

Yuklar ogʻirligining tabiiy kamayishi meʼyorlari quyidagicha hisoblanadi:

yukning brutto ogʻirligidan — tara va qadoqlarda tashiladigan yuklar boʻyicha;

yukning netto ogʻirligidan — tara va qadoqsiz tashiladigan yuklar boʻyicha.

Joʻnatish va yetkazish temir yoʻl stansiyalarida yuklarni oʻlchashda tarozi koʻrsatkichlari tafovutining meʼyorlari mazkur Qoidalarning 15-ilovasiga muvofiq aniqlanadi.

150. Yuk tushirishni amalga oshirayotgan tashkilot yoki yukni oluvchi yukni vagondan (konteynerdan) toʻliq tushirib olishi, foydalanilgan mahkamlash vositalaridan vagonni (konteynerni) boʻshatishi, uning ichini yuk qoldiqlari va chiqindilardan tozalashi, tashqi tomonini boʻrli belgilardan tozalashi, Temir yoʻl ustavida belgilangan hollarda esa yuvishi va dezinfeksiyalashi; eshiklar, bortlar, yukni ortish hamda tushirish moslamalarining qopqoqlarini berkitishi va mahkamlashi shart.

Mazkur bandning birinchi xatboshida koʻrsatilgan talablar yukni oluvchi yoki yuk tushirayotgan tashkilot tomonidan bajarilmaganligi natijasida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan qabul qilinmagan vagonlarning turib qolishi uchun javobgarlik yukni oluvchi yoki yuk tushirayotgan tashkilotlar zimmasiga yuklanadi.

Vagondan tushirilgan yuklar balandligi 1200 mm gacha boʻlgan yuklar chekka relsning tashqi chegarasidan kamida 2 m masofada, balandligi bundan yuqori boʻlgan taqdirda esa kamida 2,5 m masofada mahkamlangan va joylashtirilgan boʻlishi shart.

151. Yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi boʻyicha uni topshirishdan oldin (yoʻl davomida) tijorat dalolatnomasi tuzilgan boʻlsa, yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yukni haqiqiy kamomad, buzilish yoki shikastlanish hajmini aniqlagan holda yukni oluvchiga topshiradi.

152. Yukning kamomadi, buzilishi, shikastlanishining hajmi yoki sababini hamda uning narxi qanchaga pasayganligini summasini aniqlash uchun ekspertiza oʻtkazish zarurati yuzaga kelsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) oʻz tashabbusiga koʻra yoki yukni oluvchi talabiga binoan ekspertlar yoki tegishli mutaxassislarni taklif etadi.

Ekspertiza temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi ishtirokida oʻtkaziladi.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) vakillari ishtirokisiz yukni oluvchi tomonidan oʻtkazilgan ekspertiza haqiqiy hisoblanmaydi.

Ekspert chaqirish bilan bir vaqtda temir yoʻl stansiyasi yukni oluvchini bu haqda xabardor qiladi. Yukni oluvchi oʻz nomiga kelgan yukning ekspertizasida ishtirok etish huquqiga ega.

Tez buziluvchan yuklar ekspertizasi vagon ochilgan vaqtdan boshlab 24 soatdan kechikmagan holda oʻtkazilishi kerak.

Ekspertiza natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Ekspertiza dalolatnomasi ekspert va ekspertizada qatnashgan barcha shaxslar tomonidan imzolanishi lozim.

Ekspertiza xulosalari dalillar bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak hamda yuklar kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi sabablari toʻgʻrisidagi taxminlarga asoslangan boʻlishi mumkin emas.

Ekspertiza xarajatlarining toʻlovi ekspert kimning tashabbusiga koʻra chaqirilganidan kelib chiqib temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki yukni oluvchi tomonidan amalga oshiriladi.

Keyinchalik ekspertiza xarajatlari yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishida aybdor boʻlgan tomon zimmasiga yuklatiladi.

Ekspertiza oʻtkazish xarajatlari yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi oqibatida yetkazilgan zarardan ortiq boʻlganda, ekspertiza oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bunda, yukning kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi hajmi, uning sababi va zarar miqdori temir yoʻl stansiyasi boshligʻi va yukni oluvchi tomonidan aniqlanadi hamda tijorat dalolatnomasida koʻrsatiladi.

153. Temir yoʻl stansiyasi yukni oluvchining talabiga asosan yukxatining “Yuk topshirilganligi toʻgʻrisida belgi” grafasida yuk topshirilganligi toʻgʻrisida:

1) yuk ogʻirligida uning tabiiy kamayishi boʻyicha tafovut meʼyoridan ortiq boʻlmagan miqdorda kamomad, shuningdek yukning netto ogʻirligi boʻyicha tafovut meʼyoridan koʻp boʻlmagan miqdorda ortiqcha yuk aniqlanganda hamda oʻgʻirlik alomatlari boʻlmaganda, “Yuk ogʻirligi 20____ y. “____”_______da tekshirilganda _________ kilogramm (raqamlar va soʻz bilan) chiqdi” degan soʻzlar;

2) yukni tekshirish natijalari tijorat dalolatnomasi bilan rasmiylashtirilganda, “______________ (dalolatnomaning mazmuni) 20____ y. “___” _________ dagi ________-son tijorat dalolatnomasi tuzildi” degan soʻzlar;

3) yuk tekshirilmasdan topshirilganda:

yopiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida (konteynerda) yuk joʻnatuvchi plombalari bilan kelgan yuklar boʻyicha “Mazkur yukxati boʻyicha yuk _____-son soz vagon/konteynerda (kerak boʻlmagani oʻchirilsin) yuk joʻnatuvchining soz plombalari bilan yetkazildi va 20__ y. “___”_____________da Temir yoʻl ustaviga muvofiq tekshirilmasdan topshirildi” degan soʻzlar;

plombasiz vagonlarda, shuningdek ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashiladigan yuklar boʻyicha “Yuk mazkur yukxati boʻyicha ______-son soz vagonda yoʻqolish alomatlarisiz yetkazildi va 20__ y. “___”_____________da Temir yoʻl ustaviga muvofiq tekshirilmasdan topshirildi” degan soʻzlar;

ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashiladigan oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻoch boʻyicha “Yuk mazkur yukxati boʻyicha ______________-son soz yarim ochiq vagon/platformada (kerak boʻlmagani oʻchirilsin) markirovkasi butun holda, yuk ortish chizgisining yuqoriga qarab toraygan qismidan foydalanib, mahkamlanishi buzilmagan holda (kerak boʻlmagani oʻchirilsin) yetkazildi va 20__ y. “___”_____________da tekshirilmasdan topshirildi” degan soʻzlar;

yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchi) kuzatuvchisi nazorati ostida tashiladigan yuklar yoki yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq boshqa vakolatli shaxs tomonidan qoʻriqlangan yuklar boʻyicha “Yuk mazkur yukxati boʻyicha yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) kuzatuvchisi nazorati ostida yoki yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) tomonidan tuzilgan shartnomaga muvofiq boshqa vakolatli shaxs tomonidan qoʻriqlangan holda yetib keldi va yukni oluvchiga bevosita kuzatuvchi (boshqa vakolatli shaxs) tomonidan topshirildi” degan soʻzlar qayd etiladi.

Ushbu bandda koʻzda tutilgan yozuvlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) vakolatli xodimining lavozimini koʻrsatgan holda imzosi bilan tasdiqlanadi.

Yukni oluvchi yuqoridagi yozuvlarni kiritish uchun yuk topshirilgan vaqtdan eʼtiboran uch kun ichida yukxatini taqdim etishi shart.

Ortiqcha ogʻirlik va joylar aniqlangan taqdirda, mazkur bandning 1 va 2-kichik bandlarida koʻzda tutilgan yozuvlar temir yoʻl stansiyasi tomonidan majburiy tartibda yukni oluvchining talabidan qatʼi nazar kiritiladi.

154. Yukning haqiqatda topshirilgan sanasi:

temir yoʻl transportining (tashuvchining) kuchi va texnik vositalari yordamida yukni tushirishda yukning temir yoʻl stansiyasi yuk hovlisidan olib chiqish sanasi;

yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida yukni tushirishda vagonni qoʻyib berish sanasi hisoblanadi.

155. Temir yoʻl ustavida temir yoʻl transporti (tashuvchi) zimmasiga yukni tekshirish majburiyati yuklatilgan taqdirda, vagon (konteyner) temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli ishchisi ishtirokida ochiladi, bundan bojxona nazorati ostidagi yuklar (tovarlar) mustasno.

156. Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha tashilayotgan yuklar quyidagicha topshiriladi:

1) yukning asosiy tashish hujjatlari bilan birga kelgan qismi — yukxati va tijorat dalolatnomasi berilib, yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻydirilgan holda;

2) Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha kelgan qismi — yukni oluvchi tomonidan asosiy yukxati va tijorat dalolatnomasi taqdim etilganidan soʻng qoʻshimcha yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻydirilgan holda. Bunda, tijorat dalolatnomasi yukni oluvchidan olib qoʻyiladi.

157. Tashishga doir barcha hisob-kitoblar asosiy yukxati boʻyicha amalga oshiriladi. Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha yetib kelgan yuk topshirilganligi toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyasi tomonidan asosiy yukxatiga yozuv kiritiladi.

Qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi boʻyicha yetkazilayotgan yuk asosiy hujjatlar bilan kelayotgan yukka nisbatan avvalroq yetib kelganda, yukning yetib kelgan qismini topshirish yukni oluvchiga qoʻshimcha yoʻl qaydnomasiga imzo qoʻygandan keyin amalga oshiriladi. Yukni oluvchi yukning olgan qismini asosiy joʻnatmaga qoʻshib hisoblashi haqidagi majburiyatnomani temir yoʻl stansiyasiga taqdim etadi. Ushbu majburiyatnoma temir yoʻl stansiyasining yigʻmajildlarida saqlanadi.

Yukni qabul qilish toʻgʻrisidagi kvitansiyaga muvofiq yuk toʻliq holda qoʻshimcha yoʻl qaydnomasi bilan yetib kelganda, temir yoʻl transporti yoʻqotilgan yukxati va yoʻl qaydnomasi oʻrniga ularning nusxalarini tuzadi hamda yukni topshirishni rasmiylashtirish mazkur Qoidalarning 8-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

158. Temir yoʻl stansiyasi yukning belgilangan yetkazib berish muddatida kelmaganligini yukni oluvchi tomonidan taqdim etilgan kvitansiyada “Yuk yetib kelmadi” yozuvi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlashi shart.

Belgilangan yetkazib berish muddatida kelmagan yukni qidirish ishlari yukni oluvchining talabiga asosan yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi tomonidan amalga oshiriladi.

Yukni qidirish talabini asoslantirish uchun yukni oluvchi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga kvitansiyani, kvitansiya boʻlmaganda esa quyidagi hujjatlardan birini taqdim etishi shart:

yetkazib beruvchining hisob-fakturasi (asl nusxasi yoki nusxalari);

yetkazib beruvchining (yuk joʻnatuvchining) hisob-fakturasi oʻrnini bosuvchi boshqa hujjat;

yuk ortilgan temir yoʻl stansiyasining yuk joʻnatilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasi;

yuk turi, ortilgan sanasi, joʻnatish va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalari, yuk tashishga topshirilgan yukxati raqami va vagon raqami (vagonlarda joʻnatishda) maʼlumotlari koʻrsatilgan boshqa hujjatlar.

159. Yuklar ijaraga olingan yoki xususiy vagonlarda kelganda, yukni oluvchi yuklar tushirilganidan soʻng Tarif qoʻllanmasiga muvofiq tashish haqi toʻlovlarini amalga oshirgan holda ushbu vagonlarni egasi yoki ijarachiga qaytarish toʻgʻrisida tashish hujjatini rasmiylashtirishi shart.

Ijaraga olingan yoki xususiy vagonlar boʻsh holda yetib kelganligi toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyasi vagon egasi yoki ijarachini Temir yoʻl ustavida belgilangan tartibda xabardor etishi shart.

9-bob. Yuk tashish shartnomasini oʻzgartirish

160. Yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi tashish shartnomasini oʻzgartirish huquqiga egadir.

Yuk joʻnatuvchi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi va yukni oluvchini oʻzgartirish, shuningdek yukni oluvchiga yuk hali topshirilmagan boʻlsa, yukni joʻnatish temir yoʻl stansiyasiga qaytarish huquqiga ega.

Yukni oluvchini oʻzgartirish haqidagi ariza yukni qabul qilish kvitansiyasining asl nusxasi ilova qilingan holda yuk joʻnatuvchi tomonidan temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga beriladi. Yukni oluvchiga yuk hali topshirilmagan boʻlsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchining koʻrsatmasini bajaradi.

Harakat yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyalarining plombalari bilan kelgan vagonlar yoki tijorat kamchiliklari mavjud boʻlgan vagonlarni boshqa manzilga oʻzgartirish qatʼiyan taqiqlanadi.

161. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchining arizasi asosida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi va (yoki) yukni oluvchini oʻzgartirgan holda tashilayotgan yuklarni manzilini oʻzgartirish huquqiga ega.

Manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ariza temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) yoki uning mintaqaviy boʻlinmasiga beriladi.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki mintaqaviy boʻlinmasining yukni manzilini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi koʻrsatmasi yukning manzilini oʻzgartirishni rasmiylashtirayotgan temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga, nusxasi esa dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga yuboriladi. Manzilni oʻzgartirishni rasmiylashtirayotgan temir yoʻl stansiyasi dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yukning manzilini oʻzgartirilganligi toʻgʻrisida telegraf yoki boshqa elektron vositalari orqali xabar berishi lozim.

Harbiy eshelonlar va harbiy transportni manzilini oʻzgartirish Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi harbiy boʻlinmalari tarmoq organlarining yuk manzilini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi arizasi yoki yuk joʻnatuvchi va (yoki) yukni oluvchining harbiy boʻlinmalar organlari bilan kelishilgan holda taqdim etgan arizasi asosida amalga oshiriladi.

162. Manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi arizada quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan boʻlishi lozim:

vagon (konteyner) raqami va yukxati raqami;

yuk joʻnatuvchining nomi;

joʻnatish temir yoʻl stansiyasi;

yuk nomi;

dastlabki yetkazish temir yoʻl stansiyasi;

dastlabki yukni oluvchining nomi;

yangi yetkazish temir yoʻl stansiyasi;

yangi yukni oluvchining nomi;

manzilni oʻzgartirish sabablari;

manzili oʻzgarishi lozim boʻlgan yukning tashish hujjatlarini yetkazish temir yoʻl stansiyasida rasmiylashtirish vazifasi ishonib topshirilgan tashkilotning nomi, jismoniy shaxs familiyasi, ismi va otasining ismi.

163. Yukni oluvchi oʻzgarganda, ariza nusxasi dastlabki yukni oluvchiga ham yuborilishi kerak.

164. Yukning manzili oʻzgartirilganda, tashish hujjatlari yangidan tuziladi yoki dastlabki tashish hujjatlariga oʻzgartirishlar kiritilgan holda tashishlar amalga oshiriladi.

Yuklarning manzilini oʻzgartirish uchun tashish hujjatlariga yozuvlar kiritish mazkur Qoidalarning 4-bobida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

165. Yukni oluvchi import yuklarining manzilini yuk temir yoʻl transportining (tashuvchining) kirish chegara temir yoʻl stansiyasini kesib oʻtgan paytdan boshlab oʻzgartirish huquqiga ega.

166. Toʻliq toʻplamda tashilayotgan konteynerlardagi yuklarni, shuningdek bitta yukxati boʻyicha harakatlanayotgan marshrutlar yoki vagonlar guruhi manzilini oʻzgartirish umumiy asoslarda amalga oshiriladi.

Yakka konteynerlardagi yuklarni va bitta yukxati boʻyicha harakatlanayotgan marshrut yoki guruhning alohida vagonlarining manzilini oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi, bundan uy-roʻzgʻor buyumlari mustasno. Marshrut yoki guruh joʻnatmasi tarkibida harakatlanayotgan vagonlarning manzilini oʻzgartirish yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalarida amalga oshiriladi.

167. Dastlabki hujjatlar boʻyicha manzilni oʻzgartirishni rasmiylashtirish vaqtida temir yoʻl stansiyasi tomonidan tashish hujjatlarining barcha nusxalarida manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi buyruqning raqami va sanasini koʻrsatgan holda yozuv kiritiladi hamda temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli va temir yoʻl stansiyasi vakolati xodimining imzosi bilan tasdiqlanadi.

168. Xalqaro qatnovda tashilayotgan yuklar manzilini oʻzgartirish ishlari SMGSda oʻrnatilgan tartibda amalga oshiriladi.

169. Tez buziluvchan yuklar manzilini oʻzgartirishga tegishli sertifikatda (mazkur mahsulot Oʻzbekiston Respublikasida sertifikatlanishi lozimligi sharti bilan) yoki tovar markirovkasida koʻrsatilgan muddat tugagunga qadar yukni yangi manzilga yetkazib berish sharti bilan ruxsat beriladi.

170. Uy-roʻzgʻor buyumlarining manzilini oʻzgartirish haqidagi ariza yukni oluvchi tomonidan dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga taqdim etiladi.

Ariza yukni oluvchi ishonchnomasi asosida boshqa shaxs tomonidan yukni qabul qilish kvitansiyasining asl nusxasi va uy-roʻzgʻor buyumlarini yangi manzilga yetkazishga doir yangi yukxati ilova qilingan holda berilishi mumkin.

Uy-roʻzgʻor buyumlarini manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ariza joʻnatish temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yoki yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻi orqali berilishi mumkin.

Uy-roʻzgʻor buyumlarining manzilini oʻzgartirish haqidagi arizani olgan temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yukni qabul qilish kvitansiyasining orqa tomoniga “____________ temir yoʻl stansiyasi manzilini oʻzgartirish haqidagi ariza temir yoʻl transporti tomonidan qabul qilindi” yozuvini kiritadi.

Ushbu yozuv temir yoʻl stansiyasi boshligʻi imzosi va temir yoʻl stansiyasi kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi hamda yukni qabul qilish kvitansiyasi yuk egasiga qaytariladi.

Uy-roʻzgʻor buyumlarini manzilini oʻzgartirish haqidagi ariza joʻnatish temir yoʻl stansiyasi yoki yangi manzildagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga berilgan boʻlsa, ular yukni oluvchining aniq manzilini koʻrsatgan holda uy-roʻzgʻor buyumlari manzili oʻzgarganligi haqida dastlabki joʻnatish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga telegramma orqali xabar berishi lozim.

Dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi boshligʻi telegrammani olishi bilan yangi tashish hujjatlarini tuzadi va yukxatining “Yuk joʻnatuvchi” grafasiga “DS (stansiya boshligʻi) _______ (stansiya)_____ yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchining) topshirigʻiga asosan ________ (yuk egasi familiyasi)” yozuvini koʻrsatadi.

171. Yukning manzilini oʻzgartirish yangi tashish hujjatlari asosida amalga oshirilganda, ariza beruvchi dastlabki va yangi tashish hujjatlari boʻyicha toʻlovlarni amalga oshirishi shart.

172. Yukning manzilini oʻzgartirish rasmiylashtirilganidan soʻng temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi maxsus kitobda manzili oʻzgargan yuk toʻgʻrisidagi quyidagi maʼlumotlarni qayd etishi lozim:

manzilni oʻzgartirish sanasi;

vagon raqami;

dastlabki tashish hujjatining raqami;

joʻnatish temir yoʻl stansiyasi;

yukning nomi va vazni, yuk joylari soni;

dastlabki yukni oluvchining nomi;

yangi tashish hujjatining raqami (dastlabki hujjatlar boʻyicha manzilni oʻzgartirish vaqtida dastlabki hujjat raqami koʻrsatiladi);

yangi yetkazish temir yoʻl stansiyasi;

yangi yukxatida yukning vazni va yuk joylar soni;

yangi yukni oluvchining nomi;

manzilni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi buyruqning sanasi va raqami hamda buyruqni imzolagan shaxs.

173. Temir yoʻl stansiyasi hududida yukxatida koʻrsatilgan yukni oluvchi yoʻq boʻlsa, yuk joʻnatuvchining koʻrsatmasiga binoan tashish shartnomasini oʻzgartirish Temir yoʻl ustaviga muvofiq dastlabki hujjatlar boʻyicha yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasini oʻzgartirmasdan yukni oluvchi boshqa oluvchiga oʻzgartirilganda, oʻzgartirilgan (boshqa) yukni oluvchidan tashish haqi toʻlovlarini undirgan holda amalga oshiriladi.

Yukning manzilini oʻzgartirishda tashish haqi toʻlovlarini hisoblash va undirish quyidagicha amalga oshiriladi:

1) yuk harakatlanish yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasida topshirilishi kerak boʻlsa, tashish toʻlovlari faqat ushbu temir yoʻl stansiyasigacha amalga oshirilgan tashish uchun hisoblanadi va undiriladi;

2) yuk yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasidan oʻtib ketganda va temir yoʻl transporti (tashuvchi) uni xuddi shu yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga qaytarganda, yuk ushlanib qolgan temir yoʻl stansiyasigacha boʻlgan tashish toʻlovlaridan tashqari, yuk ushlanib qolgan temir yoʻl stansiyasidan yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha yukni tashish uchun toʻlovlar hisoblanadi va alohida undiriladi;

3) yuk dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasidan uzoqroqda joylashgan yangi temir yoʻl stansiyasiga yoki yukning dastlabki yoʻnalishida joylashmagan temir yoʻl stansiyasiga joʻnatilishi lozim boʻlsa, tashish toʻlovlari dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha yoki yuk ushlanib qolgan temir yoʻl stansiyasigacha va yuk ushlanib qolgan ushbu temir yoʻl stansiyasidan yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasigacha tashish uchun alohida hisoblanadi va undiriladi;

4) yuk joʻnatish temir yoʻl stansiyasiga qaytarilishi lozim boʻlsa, tashish toʻlovlari yukni qaytarish temir yoʻl stansiyasigacha amalga oshirilgan tashish uchun va ushbu temir yoʻl stansiyasidan joʻnatish temir yoʻl stansiyasigacha amalga oshirilgan tashish uchun alohida hisoblanadi va yuk joʻnatuvchidan undiriladi.

174. Dastlabki yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatilgan soz plombalar mavjudligida yangi tashish hujjatlari boʻyicha yukning manzilini oʻzgartirish plombalar yechilmagan holda amalga oshiriladi.

Ariza beruvchi tomonidan manzilni oʻzgartirishda tashish hujjatlarida yukning nomi grafasida “Vagon dastlabki yuk joʻnatuvchi oʻrnatgan soz plombalar bilan manzil oʻzgartirildi” degan yozuv kiritiladi.

Ariza beruvchi manzilni oʻzgartirishda dastlabki plombalarni yechib, yangi plombalarni oʻrnatgan holda yuk manzilini oʻzgartirish huquqiga ega.

Yuklarni dastlabki tashish hujjatlari boʻyicha manzilni oʻzgartirish yuk joʻnatuvchining dastlabki plombalari yechilmasdan amalga oshiriladi.

175. Hayvonlar va parrandalarni tashishda manzilni oʻzgartirish davlat veterinariya xizmati organlari bilan kelishilishi lozim.

176. Manzilni oʻzgartirish temir yoʻl stansiyasida yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) boʻlmagan hollarda, manzilni oʻzgartirish temir yoʻl stansiyasi tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilib, unda yangi yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida undiriladigan barcha toʻlovlar (manzilni oʻzgartirish, manyovr ishi toʻlovlari, hujjatlar va toʻlovlarni rasmiylashtirish, vagonlar turib qolgani va konteynerlar ushlanib qolgani uchun jarima) koʻrsatiladi.

177. Yukning dastlabki yetkazish temir yoʻl stansiyasini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi ariza yuk ushbu temir yoʻl stansiyasiga kelishidan avval berilsa, shuningdek yuk manzili yoʻl davomida oʻzgartirilsa, vagonlar turib qolganligi uchun jarima undirilmaydi.

Yukning manzilini oʻzgartirish haqidagi ariza dastlabki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yukni oluvchiga vagon yuk tushirish uchun olib kirilgandan soʻng berilgan boʻlsa, vagon yuk tushirish uchun olib kirilgan vaqtdan yangi tashish hujjatlarini rasmiylashtirish vaqtigacha turib qolgani uchun Temir yoʻl ustaviga muvofiq jarima hisoblanadi.

10-bob. Yuklarni ortish va tushirish muddatlari

178. Yuklarni yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarning kuchi va texnik vositalari bilan mexanizatsiyalashmagan usulda ortish va tushirish toʻrt oʻqli vagonlar uchun mazkur Qoidalarning 16 va 17-ilovalarida , mexanizatsiyalashgan usulda ortish va tushirish toʻrt oʻqli vagonlar uchun mazkur Qoidalarning 18 va 19-ilovalarida belgilangan muddatlarda amalga oshiriladi.

179. Sakkiz oʻqli vagonlarda yuklarni ortish va tushirish muddatlari toʻrt oʻqli vagonlar uchun yuklarni ortish va tushirish muddatlaridan ikki barobar koʻp etib belgilanadi. Tirik baliq tashuvchi vagonlarga yuklarni ortish va tushirish muddatlari cheklanmaydi.

Nogabarit yuklarni hamda transporterlarda va maxsus jihozlangan platformalarda tashiladigan yuklarni tashishda yuk ortish va tushirish muddatlari temir yoʻl stansiyalari, temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmalari, shuningdek shoxobcha yoʻllarining ish sharoitlarini hisobga olgan holda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi.

180. Bir vaqtning oʻzida yuklarni quyish va toʻkish frontiga qoʻyilgan sisternalar va bunkerli yarim ochiq vagonlar partiyasining quyish va toʻkish muddatlari quyidagi muddatlardan oshmasligi kerak:

1) quyish punktlarda:

mexanizatsiyalashgan quyish punktlarida mahsulot turi, sisterna va bunkerli yarim ochiq vagonlarning yuk koʻtarish qobiliyatlaridan qatʼiy nazar — 2 soat;

mexanizatsiyalashmagan quyish punktlarida mahsulot turidan qatʼiy nazar toʻrt va undan ortiq oʻqli sisterna hamda bunkerli yarim ochiq vagonlarga — 2 soat;

2) toʻkish punktlarda:

mexanizatsiyalashgan toʻkish punktlarida toʻrt va undan ortiq oʻqli sisterna hamda bunkerli yarim ochiq vagonlarga — 2 soat;

mexanizatsiyalashmagan toʻkish punktlarida toʻrt va undan ortiq oʻqli sisterna hamda bunkerli yarim ochiq vagonlarga — 4 soat;

181. Vagonlar tariq, zigʻir va xantal urugʻlari, sorgo va chumiza tashish uchun jihozlanganda, mazkur Qoidalarning 12-bobiga muvofiq yuk joʻnatuvchi iltimosiga koʻra jismoniy vagonga yuk ortish uchun qoʻshimcha 20 daqiqa vaqt berilishi lozim.

Jonzodlarni tushirishda temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yukni oluvchining iltimosiga koʻra goʻngni toʻplash uchun mazkur Qoidalarning 17-ilovasida keltirilgan muddatlarga qoʻshimcha ravishda yozda 30 daqiqa, qishda 1 soat muddat taqdim etadi.

182. Vagonlar temir yoʻl stansiyasida yuk ortishda (tushirishda) turib qolishining boshlanishi vaqti vagonlar yuk ortish (tushirish) uchun qoʻyib berilgan vaqt hisoblanadi.

Vagonlar yuk ortishda (tushirishda) turib qolishining tugashi vaqti yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchining) qoʻyib berilgan vagonlarni bir vaqtning oʻzida olib chiqishga tayyorligi toʻgʻrisidagi xabarnomasi temir yoʻl stansiyasi tomonidan olingan vaqt hisoblanadi.

Yuk ortish (tushirish) muddatlari har xil boʻlgan vagonlar guruhi uchun yuk ortish (tushirish) muddati eng koʻp boʻlgan vagonlar uchun belgilangan muddatlar beriladi.

Yuk ortish (tushirish) joylariga qoʻyib berilgan vagonlar partiyasidagi ortilgan (boʻshatilgan) vagonlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan olib ketilgan vaqtdan eʼtiboran yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchining) hisobidan chiqariladi.

183. Agar ortilgan nogabarit va gabaritli yuklarning joylashtirilishi va mahkamlanishining texnik shartlari oʻrnatilmagan boʻlsa, shuningdek maxsus harakatdagi temir yoʻl tarkiblarida tashiladigan gabaritli ogʻir vaznli yuklar tasdiqlangan hisob-kitoblar va chizmalarga mos kelmasa, vagonlarning turib qolishi yuklarni qabul qilishdan oldin yuk joʻnatuvchi hisobida hisoblanadi.

184. Vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turib qolishi vaqtini hisoblash Temir yoʻl ustaviga muvofiq amalga oshiriladi.

185. Yukni ortish-tushirish mashinalari qoʻllanilsa yoki mazkur Qoidalarning 18 va 19-ilovalarida koʻrsatilmagan yuklarni ortish va tushirish ishlari mexanizatsiyalashgan usulda bajarilsa, yukni ortish hamda tushirish muddatlari yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan birgalikda belgilanadi.

Ushbu muddatlarni belgilash mazkur Qoidalarning 20-ilovasidagi Mexanizatsiyalashgan uslubda vagonlarga yuklarni ortish va tushirish muddatlarini hisoblash metodikasiga muvofiq amalga oshiriladi.

186. Vagonlarning vaznini oʻlchash va yuklarni dozalash ishlari yuk ortish bilan bir vaqtda amalga oshirilishi kerak.

Dozalash punktlarida bitta vagon uchun vazn oʻlchash va dozalash vaqtining muddatlari mazkur Qoidalarning 21-ilovasida belgilangan muddatlardan oshmasligi lozim.

11-bob. Qiymati eʼlon qilingan yuklarni tashish

187. Yuk joʻnatuvchi quyidagi yuklarning qiymatini eʼlon qilishi shart:

1) qimmatbaho metallar va ulardan yasalgan buyumlar, qimmatbaho toshlar, narxnoma boʻyicha narxi belgilanmagan sanʼat asarlari, suratlar, haykallar, badiiy buyumlar, antikvar ashyolar, gilamlar, narxi tasdiqlanmagan tajriba mashinalari, uskunalar va moslamalar. Ushbu yuklar yuk joʻnatuvchi tomonidan plombalangan yoki muhrlangan tarada (qadoqda) tashishga taqdim etilishi lozim;

2) yuk joʻnatuvchilarning kuzatuvchilarisiz tashilayotgan uy-roʻzgʻor buyumlari.

188. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida toʻkilgan, uyulgan, quyilgan holda kuzatuvchilar ishtirokida va yuk joʻnatuvchining plombalari bilan tashilayotgan yuklar, shuningdek tez buziluvchan va xavfli yuklar qiymati eʼlon qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Bitta yukxati boʻyicha tashilayotgan yuk qismining qiymati ham eʼlon qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Mazkur bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilmagan boshqa yuklarning qiymatini yuk joʻnatuvchining xohishiga koʻra eʼlon qilishi mumkin.

189. Yukning eʼlon qilingan qiymati uning haqiqiy qiymatidan yuqori boʻlmasligi kerak.

190. Qiymati eʼlon qilingan yukni tashishga taqdim etishda yuk joʻnatuvchi mazkur Qoidalarning 22-ilovasida belgilangan shakl boʻyicha yuk joylari roʻyxatini uch nusxada tuzishi shart. Birinchi nusxa tashish hujjatlari bilan yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuboriladi, ikkinchi nusxasi joʻnatish temir yoʻl stansiyasida qoladi, uchinchi nusxasi yuk joʻnatuvchiga beriladi.

Uy-roʻzgʻor buyumlari roʻyxatida yuk joʻnatuvchi har bir yuk joyining eʼlon qilingan qiymatini koʻrsatishi shart. Qadoqlangan buyumlardan har birining qiymatini koʻrsatish shart emas.

191. Tashish hujjatlarini rasmiylashtirishda joʻnatish temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi roʻyxatda yukxati raqamini koʻrsatadi, “Roʻyxat qabul qilindi ______” grafasiga imzo qoʻyadi va temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempelini bosadi. Roʻyxatning bir nusxasi yuk joʻnatuvchiga qaytariladi, boshqasi esa temir yoʻl stansiyasining yigʻmajildida qoladi. Roʻyxat bir nechta varaqda tuzilgan boʻlsa, kalendar shtempeli har bir varaqqa bosiladi.

192. Yuk joʻnatuvchi har bir yuk joyi ichiga roʻyxatni joylashtirishi shart.

193. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yukning qiymati oshirib koʻrsatilganini gumon qilishga asos mavjud boʻlsa, temir yoʻl stansiyasi yukning qiymatini tekshirish uchun tashishga taqdim etilgan yukni ochishni talab etadi.

12-bob. Uyulgan holda tashiladigan gʻalla yuklarini tashish

194. Javdar, bugʻdoy, suli, arpa, grechixa, tariq, makkajoʻxori doni va soʻtalari, moyli va dukkakli ekinlar urugʻlari, sholi, tegirmon va don chiqindilari, kepak, omuxta yemlarni don tashuvchi maxsus vagonlarda yoki yuk joʻnatuvchilar tomonidan taqdim etiladigan eshik toʻsiqlari (toʻsiq) bilan jihozlangan yopiq vagonlarda uyulgan holda tashishga ruxsat beriladi.

Tariq, zigʻir va gorchitsa urugʻlari, sorgo, chumizani tashish vaqtida yuk joʻnatuvchi vagon devorlari va toʻsiqlariga qogʻoz yoki yuk toʻkilishini oldini oladigan boshqa materiallarni yopishtiradi. Boshqa donli yuklar, shuningdek un, yorma va kalibrlangan makkajoʻxori urugʻlari faqat tarada tashiladi.

195. Gʻalla yuklari va uyulgan holda tashiladigan yuklarni ortish uchun zarur boʻlgan moslamalar hamda materiallar yuk joʻnatuvchilar tomonidan oldindan tayyorlab qoʻyilishi lozim.

Tashish moslamalarini yuk ortish vaqtida oʻrnatish va yuk tushirish vaqtida yechib olish, yuk ortish va tushirish ishlari kimning vositalari yordamida bajarilishiga koʻra yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan bajariladi. Oʻrnatilgan tashish moslamalari haqidagi maʼlumotlarni yuk joʻnatuvchi yukxatida koʻrsatishi mumkin.

Vagonlarga toʻsiqlar va panjaralarni oʻrnatish, ularni mahkamlash, vagonlar lyuklarini toʻsish va boshqa qoʻshimcha ishlar, tashish moslamalarini toʻgʻri oʻrnatish hamda mahkamlash uchun javobgar boʻlgan yuk joʻnatuvchi tomonidan bajariladi. Yuk joʻnatuvchiga tegishli barcha tashish moslamalari yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida yukni oluvchiga yuk bilan birgalikda topshiriladi.

Toʻsiqlar vagon eshiklari grafalariga (toʻsiqning metal qoplama teshiklari orqali) har biri 100 — 110 mm dan uzun boʻlmagan ikkita mix bilan qoqiladi.

196. Don (javdar, bugʻdoy, arpa, suli, makkajoʻxori doni), noʻxat, grechixani yechiladigan va yechilmaydigan toʻsiqlarga ega boʻlgan toʻrt oʻqli yopiq vagonlarda uyulgan holda tashish vaqtida yuk vagon eshigi oʻrnining yuqori qismidan 10 sm pastda joylashtirilishi lozim. Bunda, donning (javdar, bugʻdoy, arpa, suli, makkajoʻxori donining) vagon yon devorlari tomoniga tabiiy qiyalik burchagi ostida koʻtarilishining boshi don toʻsigʻi chetidan kamida 100 sm, noʻxat va grechixa uchun esa kamida 150 sm masofada boʻlishi lozim.

Tariq, zigʻir, gorchitsa va javdar urugʻlari gʻalla toʻsigʻining yuqori qismidan 10 sm pastda vagon yon devorlariga qarab koʻtarilmasdan ortiladi.

Oʻzi zichlanadigan eshiklar bilan jihozlangan toʻrt oʻqli yopiq vagonlarga don vagon tomida joylashgan lyuklar orqali ortiladi.

Yuklarni toʻkilgan yoki uyulgan holda lyuk sathidan yuqori qilib ortish vaqtida yuk joʻnatuvchi vagonlar lyuklarini zich yopishi va ichki tomonidan qop matosi yoki bir necha qatlamli qalin qogʻoz bilan bekitishi lozim.

197. Gʻalla yuklarini ortish uchun soz va tozalangan, Temir yoʻl ustavida belgilangan hollarda esa yuvilgan vagonlar (konteynerlar) qoʻyib beriladi.

Yuk joʻnatuvchi yuk ortishdan avval vagonlar va toʻsiqlar sozligi, tozalanganligi, ularda zararkunandalar, don toʻkilishiga sabab boʻluvchi teshik va tirqishlar yoʻqligiga ishonch hosil qilishi shart.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishgan holda don ortish uchun vagonlarning yaroqliligini oldindan koʻzdan kechirish yuk joʻnatuvchining vakili tomonidan vagonlarni yuvish va tayyorlash punktlarida amalga oshirilishi mumkin.

198. Gʻalla toʻsiqlarini vagonlarga ortish va tushirish umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi tomonidan bajariladi.

199. Gʻalla yuklarini yechib olinmaydigan eshik toʻsiqlari bilan jihozlangan vagonlarga uyulgan holda ortish uchun qoʻyib berishdan oldin temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari toʻsuvchi toʻsiqlar va barcha moslamalarning sozligini puxta tekshiradi.

Toʻsiqlari nosoz boʻlgan vagonlarga don ortishga yoʻl qoʻyilmaydi. Toʻsiqlarda aniqlangan nosozliklar vagonlarni yuk ortishga qoʻyib berishdan ilgari bartaraf etiladi.

13-bob. Yuklarni toʻkilgan holda tashish

200. Mazkur Qoidalarning 23-ilovasida koʻrsatilgan yuklar vagonga ortilgan yuklar joylarining soni vizual hisoblanmaydigan sharoitda toʻkilgan holda (joylar hisobga olinmasdan) tashiladi. Ushbu yuklarni tashishda yukxatining “Yuk joylari soni” grafasida “toʻkilgan holda” deb koʻrsatiladi.

201. Mazkur Qoidalarning 24-ilovasida koʻrsatilgan yuklar eshik toʻsiqlari oʻrnatilgan holda tashiladi.

Vagonlar eshiklarining oʻrnini toʻsish uchun taxtalar, gorbillar, toʻsiqlar, kraft-qogʻozlardan toʻsiqlar hamda qadoqlangan yuklar qoʻllanilishi mumkin.

Mazkur Qoidalarning 25-ilovasida koʻrsatilgan yuklarni ortish va tushirishda yuk joʻnatuvchi hamda yukni oluvchilar vagon buksalariga himoyalovchi fartuklar oʻrnatishi shart. Ushbu yuklar tushirilgandan soʻng vagonlar majburiy ravishda yuviladi yoki tozalanadi.

Vagonlarni yuvish yoki tozalash:

yukni tushirish yukni oluvchi tomonidan bajarilgan boʻlsa, yukni oluvchi tomonidan;

yuk temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tushirilgan boʻlsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan amalga oshiriladi.

Vagonlarni yuvish yoki tozalash yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari yordamida yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchining hisobidan amalga oshiriladi.

202. Mazkur Qoidalarning 25-ilovasida koʻrsatilgan yuklar tushirilgandan soʻng vagonlarni yuvish yoki tozalash quyidagi hollarda amalga oshirilmaydi:

1) aylanma marshrutlarda ifloslantiruvchi yoki badboʻy yuklarni tashishda ushbu vagonlar xuddi shu yuklarni ortish uchun foydalanilsa;

2) bir turdagi ifloslantiruvchi (badboʻy) yuklar tushirilganidan soʻng vagonga boshqa turdagi ifloslantiruvchi (badboʻy) yuklar ikkilamchi operatsiyalar tartibida yuklanganda;

3) mazkur Qoidalarning 25-ilovasida koʻrsatilgan yuklarni tashish uchun ixtisoslashtirilgan vagonlardan yuk tushirish ishlari amalga oshirilgan boʻlsa.

203. Sement, ohak materiallari va toʻkilgan holda tashiluvchi materiallar tushirilganidan soʻng boʻshagan vagonlarni, xopper-sement tashuvchi, mineral, don, apatit, akatish tashuvchi boʻsh vagonlarni tashish maqsadida yukni oluvchilar tomonidan har bir vagon uchun alohida qayta joʻnatiladigan yukxati rasmiylashtiriladi. Qayta joʻnatiladigan yukxati mazkur Qoidalarning 26-ilovasida belgilangan shaklda tuziladi.

204. Harbiy qismlar hamda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi muassasalari tomonidan yuklar tushirilgandan soʻng boʻshagan vagonlar uchun qayta joʻnatiladigan yukxatiga yukni tushirgan tashkilot nomi, yukni oluvchi agentining lavozimi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kiritilmaydi hamda yukni oluvchi tomonidan shtempel qoʻyilmaydi.

205. Qayta joʻnatiladigan yukxati bilan bir vaqtda yukni oluvchi tomonidan boʻsh vagonni joʻnatish temir yoʻl stansiyasida qoluvchi qayta joʻnatiladigan yukxatining koreshogi toʻldiriladi.

Qayta joʻnatiladigan yukxatining orqa tomonida qayta ortish temir yoʻl stansiyasiga kelgan vagonni koʻzdan kechirish natijalari aks ettiriladi.

14-bob. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida yuklarni tashish

206. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida (platforma va yarim ochiq vagonlarda) mazkur Qoidalarning 27-ilovasida koʻrsatilgan hamda oʻz kimyoviy va fizik xususiyatlariga koʻra tashqi taʼsirlardan himoyaga muhtoj boʻlmagan yuklarni tashishga ruxsat etiladi. Tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir, koks, maʼdan va maʼdan konsentratlarini tashish yarim ochiq vagonlarda amalga oshiriladi.

Mazkur Qoidalarning 27-ilovasida qayd etilmagan yuklar ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchi) universal yoki maxsus konteynerlarida tashilishi mumkin.

Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida xavfli yuklarni tashishga Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalarida koʻrsatilgan hollardagina ruxsat beriladi.

207. Tez yonuvchan tara va qadoqlarni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkiblarida tashishga yoʻl qoʻyilmaydi.

208. Tarkibida mayda qismlar mavjud boʻlgan yuklarni ortishdan oldin yuk joʻnatuvchi mazkur harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishga taqdim etilayotgan yuklar yoʻqolishi yuzaga kelmasligiga ishonch hosil qilishi zarur. Platforma yoki vagon kuzovi soz boʻlib, vagonning konstruktiv tirqishlari orqali yukning yoʻqolishi ehtimoli boʻlsa, yuk joʻnatuvchi vagon va yukning butligini taʼminlaydigan, poyezdlar harakatining xavfsizligiga xavf solmaydigan, yukning sifatiga taʼsir etmaydigan vositalar bilan ushbu tirqishlarni toʻsish boʻyicha qoʻshimcha choralar koʻrishi shart.

209. Tarkibida mayda qismlar (zarrachalar) mavjud boʻlgan yuklarni ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibiga yuklashda yuk joʻnatuvchi mayda zarrachalar uchib ketishini hamda vagon bortidan yuqoriroq yuklangan hollarda yukning toʻkilishini oldini olish choralarini koʻrishi shart. Qayd etilgan choralar yukning har bir turi uchun alohida yuk joʻnatuvchi tomonidan ishlab chiqiladi.

Vagonlarda yukning yuza qismini tekislash va zichlash uchun mexanizatsiyalashgan qurilma va moslamalar qoʻllanilishi mumkin.

210. Navli koʻmirlar, briketlar hamda tarkibida mayda qismlari boʻlgan barcha koʻmirlar, yarim ochiq vagonlarga bortidan yuqoriroq qilib ortilganda, yuk joʻnatuvchi tomonidan mexanizatsiyalashgan qurilmalar yordamida zichlanishi shart. Bunda, yukning vagon bortidan yuqori boʻlgan qismining koʻndalang kesimi trapetsiya shakliga ega boʻlishi kerak. Koʻmirni ortishda zichlangandan soʻng vagonning koʻtarish qobiliyatidan toʻliq foydalanish taʼminlamaganda, yukning vagon bortidan yuqori boʻlgan qismining balandligi yarim ochiq vagonning tepa mahkamlangan brusidan 200 — 300 mm ni tashkil etishi kerak. Yukni zichlagandan keyin yukning vagon bortidan yuqori boʻlgan qismining pastki asosi yarim ochiq vagon borti mahkamlangan brusidan yuqori boʻlmasligi kerak.

211. Mineral-qurilish materiallari vagon bortidan yuqori ortilgan qismining asosi bort sathidan 50 mm past boʻlishi kerak. Yukning vagon bortidan yuqori boʻlgan qismining balandligi shagʻal uchun 780 mm, qurilish toshi uchun 700 mm, boshqa mineral-qurilish materiallari uchun 730 mm dan oshmasligi kerak. Yuklar ushbu meʼyorlardan yuqori ortilgan taqdirda, ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibi yuk joʻnatuvchi tomonidan koʻtarilgan bortlar bilan jihozlanishi kerak.

Vagonlarni koʻtarilgan bortlar bilan jihozlash yuk ortish gabariti doirasida amalga oshiriladi.

212. Yuklarni mexanizatsiyalashgan qurilmalar bilan zichlash va tashish chogʻida yukning but saqlanishini taʼminlaydigan usullarni qoʻllash yuk joʻnatuvchi tomonidan tuzilgan va vagon parki but saqlanishini taʼminlash qismida temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishilgan yoʻriqnomada nazarda tutilgan tartibda bajarilishi kerak.

213. Yuk joʻnatuvchi yuk ortilgan va tushirilgandan soʻng vagonning tashqi qismini va vagon detallarini yuk ortish natijasida yuzaga kelgan ifloslanishdan tozalash bilan bir qatorda emulsiya va himoyalovchi plyonka qoldiqlaridan tozalashi shart.

15-bob. Yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchilarning kuzatuvchilari hamrohligida yuk tashish

214. Yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchilari hamrohligida quyidagi yuklar vagonli joʻnatmalar bilan tashiladi:

1) hayvonlar, qushlar va arilar;

2) tashishda alohida xizmat koʻrsatilishini talab etuvchi tez buziluvchan yuklar;

3) tirik baliq;

4) oʻsimliklar va tirik gullar;

5) kuzatib borilishi Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalarida nazarda tutilgan xavfli yuklar;

6) muzey va antikvar qimmatbaho buyumlari;

7) oʻzining oʻqida yuk sifatida joʻnatiluvchi harakatdagi temir yoʻl tarkibi, ishlamayotgan holatda joʻnatiluvchi teplovozlar, elektrovozlar, matorvagon seksiyalar, kranlar va temir yoʻlda harakatlanuvchi boshqa texnika hamda platformalarda tashiluvchi temir yoʻl lokomotivlari, klass (yoʻlovchi) vagonlari va boshqa maxsus harakatdagi temir yoʻl tarkibi, kemalar, qayiqlar;

8) avtotransport vositalari, shu jumladan alohida vagonlarda tashiladigan traktorlar va motorli qishloq xoʻjaligi mashinalari, shuningdek avval foydalanishda boʻlgan hamda taʼmirlashga yuborilayotgan, taʼmirlashdan qaytarilayotgan yoki boshqa maqsadda tashilayotgan traktorlar va motorli qishloq xoʻjaligi mashinalari. Shaxsiy avtotransport vositalari egalari roziligi asosida bitta vagonda ikki va undan ortiq avtotransport vositalari egalari hamrohligida tashishga qabul qilinishiga ruxsat beriladi hamda har bir avtotransport vositalariga alohida yukxati rasmiylashtiriladi;

9) yoʻl davomida tushiriladigan yoki qoʻshimcha ravishda toʻldiriladigan yuklar;

10) ochiq qutilardagi vino va aroq.

Ushbu bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilmagan yuklarni yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchilari hamrohligida tashish yuk joʻnatuvchi yoxud yukni oluvchi xohishiga koʻra amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi , Davlat xavfsizlik xizmati, Milliy gvardiya, Ichki ishlar vazirligi va bank muassasalarining qoʻriqlanishi va kuzatib borilishi talab etiladigan yuklari, shu jumladan sanoat korxonalaridan joyda qabul qilingan, boshqa vazirliklar (idoralar) tomonidan koʻrsatilgan vazirliklar (idoralar) manziliga yetkaziladigan yuklar qayd etilgan vazirlik va idoralar vositalari yordamida hamda ular tomonidan belgilangan tartibda kuzatiladi va qoʻriqlanadi.

215. Yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining xodimlari hamda yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchilar bilan yuklarni kuzatib borishga doir shartnoma tuzgan tashkilotning xodimlari yukni kuzatib borishi mumkin.

Tashishni rasmiylashtirishda yukni kuzatib borish topshirilgan kuzatuvchi joʻnatish temir yoʻl stansiyasiga shaxsini tasdiqlovchi hujjati va xizmat safari guvohnomasini (u mavjud boʻlgan holda) taqdim etishi shart.

216. Tashish hujjatlari toʻplamida yuk nomining tagida yuk joʻnatuvchining (yukni oluvchining) kuzatuvchisi hamrohligida tashilayotgani toʻgʻrisidagi yozuv kiritiladi hamda kuzatuvchining familiyasi, ismi va sharifi, pasportining (ID-kartaning) seriyasi va raqami, xizmat safari guvohnomasi (mavjud boʻlgan holda) koʻrsatiladi.

Kuzatuvchilar alohida vagonda ketayotgan boʻlsa yoki yuk ortilgan bir nechta vagonni kuzatib borayotgan boʻlsa, qoʻshimcha ravishda yukxatiga “Kuzatuvchilar ________-son vagonda ketmoqda” yozuvi kiritiladi.

217. Kuzatuvchining yoʻl haqi uchun Taʼrif qoʻllanmasi boʻyicha toʻlov undiriladi. Bu toʻlov yukxatiga kiritiladi va tashish toʻlovlari bilan bir vaqtda undiriladi.

218. Kuzatuvchi oʻzi bilan vagonda umumiy ogʻirligi 36 kg dan ortiq boʻlmagan qoʻl yukini (eng zarur vositalar, oziq-ovqat mahsulotlarini) bepul tashish huquqiga ega.

219. Joʻnatish temir yoʻl stansiyasi tomonidan kuzatuvchiga yoʻl qaydnomasi koreshogiga imzo qoʻydirilib, mazkur Qoidalarning 28-ilovasida belgilangan shakldagi harakatlanish huquqini beruvchi guvohnoma kuzatuvchiga topshiriladi. Guvohnomaga temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yoki temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi imzo qoʻyadi.

Guvohnomani olganda kuzatuvchi guvohnomada koʻrsatilgan kuzatuvchining asosiy majburiyatlari bilan tanishishi va bu haqda guvohnomaga imzo chekishi lozim.

220. Yuklarni kuzatib borish uchun kuzatuvchilar soni yuk joʻnatuvchi tomonidan aniqlanadi. Bitta vagonga ikkitadan ortiq kuzatuvchi tayinlashga ruxsat berilmaydi.

Yuk joʻnatuvchi tashish vaqtida kuzatuvchilarni almashtirish huquqiga ega. Bunda, almashish amalga oshirilayotgan temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi tomonidan tashish hujjatlari toʻplamiga kuzatuvchi almashayotgani toʻgʻrisida “___________da (temir yoʻl stansiyasi nomi) kuzatuvchilar almashdi “ yozuvi hamda yangi kuzatuvchilar maʼlumotlari kiritiladi.

Yuk joʻnatuvchi tashishda yoki yukni topshirishda toʻsqinliklar yuzaga kelganda, yuk joʻnatuvchining majburiyatlarini bajarish va huquqlarini amalga oshirish vakolatini kuzatuvchiga berish huquqiga ega. Kuzatuvchining vakolatlari doirasini yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yuk joʻnatuvchining alohida maʼlumotlari va belgilari” grafasida koʻrsatadi.

221. Kuzatuvchilarning majburiyatlari yukni vagonga ortishda kuzatib turish, yukni yuk joʻnatuvchidan qabul qilish, ular tomonidan kuzatib borilayotgan yuklarni qoʻriqlash, hayvonlarni parvarishlash, hayvonlarga suv va yem berish, yuklar zararlanishini oldini olish uchun zarur boʻlgan choralarni koʻrish, vagondagi yukning mahkamlangani va barqaror turishini kuzatish hamda kuzatib kelingan yuklarni yukni oluvchilarga topshirishdan iborat.

Xavfli yuklarni kuzatishning qoʻshimcha shartlari Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga asosan oʻrnatiladi.

222. Vagonlarni isitish uchun pechlar va pech uskunalari yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatiladi.

Tashishda isitish uskunalari qoʻllanilsa, yuk va pech oʻrtasidagi masofa bir metrdan kam boʻlmasligi, ortilgan yukning balandligi esa vagon tomidan kamida 50 sm ga past boʻlishi kerak.

Vagondagi haroratni nazorat qilish uchun yuk joʻnatuvchi kuzatuvchini termometr bilan taʼminlashi shart.

223. Vagonda mavjud boʻlgan barcha yechiladigan qurilmalar boʻyicha joʻnatish temir yoʻl stansiyasi ikki nusxada roʻyxat tuzishi shart. Roʻyxatning bir nusxasi kuzatuvchi imzosi bilan qurilmalar mavjud boʻlgan vagonni qabul qilishda yukxatiga ilova qilinadi, ikkinchi nusxasi esa temir yoʻl stansiyasida qoldiriladi va yigʻmajildlariga tikiladi.

224. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yuk tushirilganidan soʻng vagonni qabul qilish chogʻida roʻyxat boʻyicha qurilmalar mavjudligi, buzilmaganligi va vagonning sozligini tekshiradi.

Yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchisi uning aybi bilan vagonda oʻrnatilgan qurilmalar va vagonning buzilishi yoki yoʻqotilishi boʻyicha temir yoʻl transporti (tashuvchi) oldida javobgar boʻladi.

225. Kuzatuvchilar hamrohligida harakatlanayotgan vagonlarning shikastlanishlari yoʻl davomida aniqlanganda va ushbu vagonlar mazkur poyezd tarkibida harakatini davom ettirishi imkoni boʻlmaganda, nosoz vagonlar poyezddan uziladi.

Vagonlar bir nechta kuzatuvchilar bilan harakatlanayotgan boʻlsa, kuzatuvchilardan biri ushlab qolingan vagonlar bilan qoladi.

Vagonlar bitta kuzatuvchi tomonidan kuzatilayotgan boʻlsa, kuzatuvchi soz vagonlar bilan (hayvonlar mavjud boʻlgan va tashishda alohida xizmat koʻrsatishni talab etadigan vagonlardan tashqari) birga ketadi, ushlab qolingan vagonlar esa undagi yuklar mavjudligi tekshirilgandan va nosozliklar bartaraf etilgandan soʻng plombalanadi hamda yetkazish manziliga yuboriladi.

Poyezddan uzilgan vagonlardagi yukni tekshirish kuzatuvchi ishtirokida amalga oshiriladi hamda mazkur Qoidalarning 28-bobida belgilangan tartibda tijorat dalolatnomasi yoki umumiy shakldagi dalolatnoma rasmiylashtiriladi. Yoʻl davomida vagonlar uzilganligi toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyasi kuzatuvchining guvohnomasiga uning talabiga asosan tegishli yozuvni qayd etishi shart.

Kuzatuvchi kasal boʻlib qolganida yoki kuzatuvchi yukni kuzatib borolmaydigan holatlar paydo boʻlganida, temir yoʻl stansiyasi yukni tekshirish va kuzatib borish bilan bogʻliq temir yoʻlning haqiqiy xarajatlarini yukni oluvchidan undirish uchun yukxatiga kiritgan holda yetkazish manzili boʻyicha yukni joʻnatishi shart.

226. Bir nafar kuzatuvchi tomonidan kuzatilayotgan vagonlar poyezdga bitta guruh boʻyicha qoʻyilishi kerak.

16-bob. Joʻnatuvchi marshrutlarda yuklarni tashish

227. Yuk poyezdlarini shakllantirish rejasiga muvofiq yuk joʻnatuvchi yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan shakllantirilgan, kamida bitta temir yoʻl stansiyasida toʻxtamasdan harakatlanadigan va temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilangan ogʻirlik yoki uzunlikdagi poyezd tarkibi joʻnatuvchi marshrut hisoblanadi.

228. Joʻnatuvchi marshrutlarda yuklarni tashish ushbu Qoidalarda nazarda tutilgan tartibda tuziladigan yuk tashish prognozlariga asosan amalga oshiriladi.

229. Tarmoq marshrutlari yadrosining ogʻirligi va uzunligi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi.

Aniq manzillar uchun marshrutlar yadrosi ogʻirligi va uzunligining belgilangan meʼyorlari yuk joʻnatuvchilarga temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan eʼlon qilinadi.

230. Tashkil etilishi va shakllantirilishi usullariga koʻra joʻnatuvchi marshrutlar quyidagilarga boʻlinadi:

bitta temir yoʻl stansiyasida bitta yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk ortilgan vagonlardan hamda temir yoʻl shoxobcha yoʻlida shoxobcha yoʻli egasi va mazkur shoxobcha yoʻlining yuk joʻnatuvchi — kontragentlari tomonidan yuk ortilgan vagonlardan shakllantirilgan joʻnatuvchi marshrutlar;

turli yuk joʻnatuvchilar tomonidan bitta temir yoʻl stansiyasida (stansiyali pogʻonasimon), bitta yuk joʻnatuvchi yoki turli yuk joʻnatuvchilar tomonidan uchastkaning bir nechta temir yoʻl stansiyalarida yoki temir yoʻl transportining (tashuvchining) mintaqaviy boʻlinmalarida (uchastkali pogʻonasimon) yuk ortilgan vagonlardan tuzilgan joʻnatuvchi pogʻonasimon marshrutlar.

231. Qoʻshiladigan vagonlarning yetkazish manziliga qarab marshrutlar quyidagilarga boʻlinadi:

1) bitta yoki bir nechta yukni oluvchining nomiga bitta yuk tushirish temir yoʻl stansiyasi manziliga yuboriladigan vagonlardan shakllantirilgan toʻgʻri marshrutlar. Yuklarni toʻgʻri marshrutlarda qabul qilish uchun zarur texnik vositalarga ega boʻlgan bunday temir yoʻl stansiyalar va yukni oluvchilarning roʻyxati temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchilar bilan kelishilgan holda belgilanadi;

2) yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalari boʻyicha vagonlar guruhlariga ajratilgan bitta yuk tushirish uchastkasining temir yoʻl stansiyasidagi marshrutlar. Bitta yukni oluvchi nomiga yuborishda guruhdagi vagonlarning maksimal miqdori unga tegishli yuk tushirish punktining temir yoʻl shoxobcha yoʻli ekspluatatsiyasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida belgilangan yuk tushirish qobiliyatiga mos boʻlishi kerak;

3) tarqatish temir yoʻl stansiyasiga yetkazish manzili yoʻl davomida qayta ishlov berish imkon qadar qisqartirilishini hisobga olgan holda marshrut yoʻli davomida joylashgan uchastka yoki saralash temir yoʻl stansiyalarining yuk poyezdlarini shakllantirish rejasi boʻyicha tashkil etilgan marshrutlar. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk joʻnatuvchilarni yuk poyezdlarini shakllantirish rejasi va marshrutlarni tashkil qilish rejasidan koʻchirma bilan taʼminlaydi;

4) punktlar uchun oʻrnatilgan amal qilish hududlari chegaralarida yukni oluvchilarga yuk tushirish temir yoʻl stansiyalari boʻyicha vagonlarni manzilga joʻnatish amalga oshiriladigan tarqatish punktlaridagi marshrutlar. Marshrutlarning tarqatish punktlari va ular amal qiladigan hududlar roʻyxati tegishli vazirlik va idoralar bilan kelishgan holda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan oʻrnatiladi.

232. Yuklarni marshrutlarda tashishni prognozlashda marshrutlar qayta ishlov berilmasdan oʻtadigan yoʻlning eng uzoq masofasi inobatga olinishi kerak.

Yuk joʻnatuvchilar tomonidan taqdim etilayotgan yuklarni marshrutlarda tashish toʻgʻrisidagi oylik prognozlarda temir yoʻl transportining (tashuvchining) tegishli mintaqaviy boʻlinmalari marshrutlarning texnik-iqtisodiy samaradorligini tekshiradi.

233. Tarqatish punktlariga joʻnatuvchi marshrutlarda yuklarni tashishda yuk joʻnatuvchilar marshrutlarda yuklarni tashish toʻgʻrisidagi oylik prognozlarda tarqatish punktlari nomini, marshrutlar miqdori va ularda mavjud boʻlgan vagonlarning umumiy sonini ushbu tarqatish punkti amal qilish hududiga kiruvchi yetkazish (yuk tushirish) joylari boʻyicha taqsimlagan holda koʻrsatishi shart.

234. Marshrutlarga yuk ortish va tushirish uchun vagonlarni qoʻyib berish, ularni oʻrnatilgan ogʻirlik va uzunlikda shakllantirish, yuk ortilgandan (tushirilgandan) keyin qaytarish tartibi hamda joʻnatuvchi marshrutlarga va pogʻonasimon marshrutlar vagonlarining guruhiga yuk ortish va tushirish muddatlari temir yoʻl shoxobcha yoʻli ekspluatatsiyasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalari boʻyicha oʻrnatiladi.

Ushbu shartnomalarda barcha vagonlar uchun oʻrnatilgan umumiy (yagona) aylanma muddatni oʻrnatishda marshrutlarga yuk ortish va tushirish uchun alohida muddat nazarda tutilishi mumkin.

Joʻnatuvchi marshrutlarga qismlarga boʻlib yuk ortishda shartnomalar va texnologik jarayonlarda qismlar soni, ulardagi vagonlar miqdori, marshrutning har bir qismiga ortish muddati hamda marshrutning birinchi qismini qoʻyib berish vaqtidan ortishni tugatish va oxirgi qismini topshirish vaqtigacha hisoblanadigan marshrutga yuk ortishning umumiy uzluksiz muddati nazarda tutilishi kerak.

Umumiy foydalanishdagi joylarda joʻnatuvchi marshrutga yuk ortish va tushirishda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan vagonlarga yuk ortish (tushirish) uchun oʻrnatilgan muddatga temir yoʻl transporti (tashuvchi) mintaqaviy boʻlinmasining rahbari mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda tegishli hisob-kitoblar bilan asoslangan qoʻshimcha vaqt taqdim etadi.

235. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) marshrutlarga yuk ortish uchun vagonlarni birinchi navbatda qoʻyib berilishini taʼminlashi, yuk joʻnatuvchilar esa ustuvor ravishda ularga yukni ortishi shart.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga vagonlarni yuk ortish uchun qoʻyib berish, oʻsha yoʻllarda yuk tushirilgandan soʻng vagonlardan foydalanishni hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

Yuk joʻnatuvchilar marshrutlarga yuk ortish uchun qoʻyib berilgan vagonlarni yuk ortish va tushirishda turgan vagonlarga almashtirishi mumkin, bundan aylanma marshrutlar va vertushkalar tarkibidagi vagonlar mustasno.

236. Quyidagi hollarda marshrutga yuk ortish temir yoʻl transportining (tashuvchining) aybi bilan taʼminlanmagan hisoblanadi:

1) marshrutga yuk ortish uchun vagonlar toʻliq yoki qisman qoʻyib berilmaganda yoxud nosoz yoki berilgan yuk turiga mos kelmaydigan vagonlar qoʻyib berilganda;

2) berilgan hisobot sutkasida marshrutni ortish uchun toʻliq boʻlmagan muddatlarda vagonlarni qoʻyib berish, agar yuk joʻnatuvchilar hisobot sutkalarining oxirigacha yuklarini yuklamasa va temir yoʻlga topshirmasalar.

Marshrutlarga yuk ortish ishlari shoxobcha temir yoʻllaridan foydalanish va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida belgilangan muddatlarda yakuniga yetkazilishi kerak.

237. Quyidagi hollarda marshrutga yuk ortish yuk joʻnatuvchining aybi bilan taʼminlanmagan hisoblanadi:

1) ortish uchun tayinlangan mazkur sutkada va ortish uchun toʻliq muddat bilan temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan taʼminlangan vagonlar ortilmagan va hisobot sutkasining oxirigacha temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) topshirilmagan marshrut;

2) yuk joʻnatuvchi marshrutning kalendar prognozi boʻyicha ortishdan bosh tortsa;

3) temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) marshrut yoki marshrut yadrosi mazkur Qoidalarning 227 va 229-bandlarida belgilangan ogʻirlikka yoki vagonlar soniga muvofiq boʻlmaganda.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) mintaqaviy boʻlinmasining rahbari bilan kelishilgan holda marshrutni yetkazish manzili yangisiga almashtirilgan boʻlsa, marshrutga yuk ortish muddatlari buzilmagan hisoblanadi.

238. Mazkur Qoidalarning 236 va 237-bandlarida koʻrsatilgan joʻnatuvchi marshrutlarga yuk ortish taʼminlanmagan taqdirda, Temir yoʻl ustaviga asosan aybdor tomondan boshqa tomon foydasiga har bir yuk ortilmagan marshrut uchun jarima undiriladi, bundan tashuvlar prognozi bajarilmagani uchun jarima mustasno.

Marshrutlarga yuk ortish prognozi bajarilmay qolishiga yoʻl qoʻyilganda, marshrutlarga yuk ortishning bajarilmay qolgan prognozi kalendar dekadasi davomida ushbu dekadaning alohida kunlarida bajarilgan hollarda yuk joʻnatuvchilar va temir yoʻl transporti (tashuvchi) marshrutlarga yuk ortish taʼminlanmagani uchun jarima toʻlovlaridan ozod etiladi.

239. Joʻnatuvchi marshrutga yuk ortuvchi temir yoʻl stansiyasi yoki pogʻonasimon marshrutni shakllantiruvchi temir yoʻl stansiyasi yukni tushirish yoki tarqatish temir yoʻl stansiyasigacha marshrut tarkibida yoki marshrut yadrosida harakatlanib boruvchi vagonlarning yukxati va yoʻl qaydnomalariga shtempel bilan quyidagi yozuvlardan birini kiritadi:

“Toʻgʻridan-toʻgʻri ______-son joʻnatuvchi marshrut”;

“Temir yoʻlning ______ stansiyasiga tarqatiladigan ______-son joʻnatuvchi marshrut”;

“Toʻgʻridan-toʻgʻri ______-son pogʻonasimon marshrut”;

“Temir yoʻlning ______ stansiyasiga tarqatiladigan ______-son pogʻonasimon marshrut”.

17-bob. Mayda joʻnatmalar bilan yuklarni tashish

240. Tashish uchun alohida vagon berilishi talab qilinmaydigan va bitta yukxati boʻyicha taqdim etiladigan yuk partiyasi mayda joʻnatma hisoblanadi.

Mayda joʻnatma tarzida tashishga taqdim etilayotgan yuk miqdori:

hajmi boʻyicha toʻrt oʻqli yopiq vagon, yarim ochiq vagon sigʻimining uchdan bir qismi yoki toʻrt oʻqli platforma maydonining uchdan bir qismidan;

ogʻirligi boʻyicha 5000 kg dan ortiq boʻlmasligi kerak.

Hajmi boʻyicha alohida vagon talab qilinmagan hollarda umumiy brutto ogʻirligi 5000 kg dan ortiq boʻlgan yuk mayda joʻnatma sifatida tashilishi mumkin.

Mayda joʻnatmalar tarzidagi yuklarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylardan toʻgʻridan-toʻgʻri terma vagonlarda bitta yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga joʻnatishda yuqorida koʻrsatilgan hajmdan ortiq boʻlmagan alohida joʻnatmalar ogʻirligi chegaralanmaydi.

Bitta yukxati boʻyicha tashishga taqdim etilayotgan yukning ogʻirligi 80 kg dan kam boʻlmasligi kerak.

241. Mayda joʻnatmalardagi yuklarni tashishga qabul qilish mayda joʻnatmalar bilan ishlash uchun jihozlangan omborlarga ega boʻlgan temir yoʻl stansiyalarida, har bir yoʻnalish boʻyicha mayda joʻnatmalar yuk oqimlarining miqdorini hisobga olgan holda temir yoʻl transporti (tashuvchi) mintaqaviy boʻlinmasi rahbari tomonidan tasdiqlanadigan kalendar jadval boʻyicha amalga oshiriladi.

Boshqa yuklar bilan birgalikda tashishga qabul qilinmagan yuklar (xavfli, badboʻy suyuqliklar, hayvonlardan olingan xom-ashyo) hamda ogʻir vaznli yuklar uchun qabul qilish va ortishda har bir yoʻnalish boʻyicha maxsus kunlar oʻrnatilishi mumkin.

242. Mayda joʻnatmalarni umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda qabul qilish va ortish yuk joʻnatuvchilarning temir yoʻl stansiyasi boshligʻi bilan kelishilgan dekada buyurtmalari va tashishlarning batafsil prognozi asosida amalga oshiriladi.

Vagonlar mayda joʻnatmalar bilan va vagonlarga yuk ortishning oʻrnatilgan texnik meʼyorlariga muvofiq yuklanishi kerak. Mayda joʻnatmalarni guruhlarga ajratishda ulardan eng koʻp miqdordagi toʻgʻridan-toʻgʻri terma vagonlar shakllanishi taʼminlanishi kerak.

243. Mayda joʻnatma tashishga taqdim etilishidan avval yukni joʻnatishga ruxsat olish uchun toʻldirilgan yukxati yuk joʻnatuvchi tomonidan temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga taqdim etilishi kerak.

Mayda joʻnatmalar ortilishini oldindan prognoz qilish va bitta yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga eng koʻp miqdordagi terma vagonlar shakllanishini taʼminlash uchun temir yoʻl stansiyasi boshligʻi bilan kelishilgan kunlarda barcha yuk joʻnatuvchilar tomonidan yukxatlarini oldindan taqdim etish tartibi oʻrnatiladi.

Temir yoʻl stansiyasi boshligʻi kalendar jadval yoki qabul qilish va ortish prognozi asosida yukni olib kirish va ortish kunlarini yukxatida koʻrsatadi. Yirik temir yoʻl stansiyalarida yukni temir yoʻl stansiyasiga olib kirish soatlari koʻrsatilishi mumkin.

Mayda joʻnatmalar bilan yuklarni temir yoʻl stansiyasi omborlariga oldindan olib kirish temir yoʻl stansiyasi boshligʻi bilan kelishuv asosida amalga oshiriladi. Bunda, berilgan yoʻnalishning yuklarini ortish uchun kalendar jadvalida koʻzda tutilgan eng yaqin kunga yuk ortish belgilanadi va bu haqda yukxatining tegishli grafasida koʻrsatiladi.

244. Umumiy foydalanishda boʻlmagan joylardan mayda joʻnatmalar ortilishini amalga oshiruvchi yuk joʻnatuvchilar uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) toʻgʻridan-toʻgʻri va qayta yuk ortiladigan vagonlarni shakllantirish uchun yuk tushurish yoki saralash temir yoʻl stansiyalarini belgilaydi.

Umumiy foydalanishda boʻlmagan joylardan ortiladigan mayda joʻnatmalar ortish uchun oldindan tayyorlangan holda tashishga taqdim etilishi kerak. Yuk joʻnatuvchi tomonidan mazkur Qoidalarning 5-bobida nazarda tutilgan tartibda har bir yuk joyi joʻnatuvchi va temir yoʻl markirovkasi bilan belgilanishi kerak.

245. Yuk joʻnatuvchilar tomonidan vagonli joʻnatmalarni mayda joʻnatmalarga taqsimlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

246. Yopiq terma vagonlarga bitta yuk joyidagi ogʻirligi 500 kg oshmagan yuklar mayda joʻnatmalar bilan ortilishi mumkin.

247. Ogʻir vaznli (bitta yuk joyi ogʻirligi 500 kg dan ortiq va 5000 kg gacha), oʻlchami boʻyicha yopiq vagonga yuklab boʻlmaydigan uzun oʻlchamli va yirik yuklarning mayda joʻnatmalari ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashiladi. Ushbu yuklarning qadogʻi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) talablariga mos kelishi va ortish-tushirish ishlarida mexanizatsiya vositalari qoʻllanilishini taʼminlashi kerak.

Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) talablariga mos kelmaydigan qadoqdagi yuklarni mayda joʻnatmalar bilan tashishga qabul qilishda, temir yoʻl stansiyasi boshligʻi ortish, tashish, saralash va tushirishda yukning butligi toʻliq saqlanishi taʼminlanishi uchun alohida detal va uzellar qadoqlanishini talab etadi.

Ogʻir vaznli va yirik yuklar mayda joʻnatmalar bilan birgalikda bitta yukxati boʻyicha taqdim etilganda, yuk joʻnatuvchilar mayda joʻnatmalarni ogʻir vaznli yuklar bilan birga qadoqlashi yoki ularni tashishga alohida yukxati bilan taqdim etishi shart.

Ogʻir vaznli yuklar mayda joʻnatmalar bilan yarim ochiq vagonlarda tashishga qabul qilinganda, ular yuk koʻtarish mexanizmlariga ega boʻlgan temir yoʻl stansiyalari manziliga yuborilishi lozim.

248. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashib boʻlmaydigan, bitta yuk joyining ogʻirligi 500 kg dan ortiq va 1500 kg gacha boʻlgan ogʻir vaznli yuklar, shuningdek 3 m dan 5 m gacha uzunlikdagi yirik va uzun oʻlchamli yuklar yopiq vagonlarda har bir alohida holatlarda temir yoʻl stansiyasi boshligʻi ruxsati bilan tashilishi mumkin.

249. Mayda joʻnatmalarni tashishda vagonga ortiladigan yuk yoʻnalish davomida joylashgan temir yoʻl stansiyalarida alohida joʻnatmalarni tushirish chogʻida qolgan yukning joyidan qoʻzgʻatilmasligi taʼminlangan holda joylashtirilishi kerak. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashiladigan yuk SMGSning texnik shartlariga muvofiq mahkamlanishi kerak.

250. Mayda joʻnatmalarda xavfli, kuchli taʼsir etuvchi zaharli va portlovchi moddalar tashilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

18-bob. Universal konteynerlarda yuklarni tashish.

251. Universal konteynerlar taraga joylashtirilgan donali yuklar, uy-roʻzgʻor buyumlari hamda taraga joylashtirilmagan va qadoqlanmagan yaroqli yuklarni dastlabki qadoqda yoki yengillashtirilgan tarada tashish uchun moʻljallangan konteyner turi hisoblanadi.

Universal konteynerlar temir yoʻl transportiga (infratuzilma egasiga, tashuvchiga), yuk joʻnatuvchilarga (yukni oluvchilarga) yoki transport kompaniyalariga (xususiy konteynerlar) tegishli boʻlishi mumkin.

Universal konteynerlarda tez buziluvchan va xavfli yuklarni tashilishi mumkin hamda ularni tashish mazkur Qoidalarning 19 , 22-bobi va Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Xususiy boʻsh konteynerlarni tashish oʻrnatilgan tariflar asosida barcha toʻlovlar undirilgan va tashish hujjatlarining toʻliq toʻplami rasmiylashtirilgan holda amalga oshiriladi.

252. Suyuq yuklar universal konteynerlarda sinmaydigan tarada (bochkalar, bidonlar, kanistrlar va plastik idishlar) tashilishi mumkin.

Sigʻimi bir litrdan ortiq boʻlmagan shisha tarada tashiladigan suyuq yuklar karton qutilar va boshqa qadoqlarga joylashtirilishi kerak.

253. Yuklarni universal konteynerlarga ortish va ulardan tushirish yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar tomonidan amalga oshiriladi.

Temir yoʻl stansiyalarining umumiy foydalanishdagi joylarida universal konteynerlarni vagonlar va yuk avtotransport vositalariga yuklash hamda vagonlar va yuk avtotransport vositalaridan tushirish temir yoʻl transporti (tashuvchi), shuningdek boshqa yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladi. Umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda bu operatsiyalar yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar tomonidan amalga oshiriladi.

254. Universal konteynerlardagi yuklar Tarif qoʻllanmasiga muvofiq konteyner operatsiyalarini bajarish uchun ochiq boʻlgan temir yoʻl stansiyalari oʻrtasida tashiladi.

255. Har bir yuklangan universal konteyner uchun yuk joʻnatuvchi alohida yukxatini tuzishi kerak.

256. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) ortish uchun soz holatda boʻlgan, yuk qoldiqlari va chiqindilaridan tozalangan, taqdim etilgan yukni tashish uchun yaroqli universal konteynerlarni qoʻyib berishi shart.

Taqdim etilgan yukni tashish uchun universal konteynerlarning tijorat jihatidan yaroqliligi yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilanadi.

Yuk joʻnatuvchi nosoz universal konteynerga yukni ortishdan bosh tortishi mumkin.

257. Yuklangan universal konteynerlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tashqi koʻrik amalga oshirilgan holda yuk joʻnatuvchilarning aniqlagan ogʻirligi va yuk joʻnatuvchilarning plombalari bilan qabul qilinadi.

258. Universal konteynerlarga yukni ortishda yuk joʻnatuvchi yukning spetsifikatsiyasi yoki hisobvaraq-fakturasini har bir konteyner ichiga joylashtirishi va unda yuk ortilgan joylar soni, har bir joydagi predmetlar roʻyxati, narxi hamda har bir predmetning vaznini koʻrsatishi shart.

Spetsifikatsiya va hisobvaraq-faktura yuk joʻnatuvchining imzosi bilan tasdiqlanadi.

259. Uy-roʻzgʻor buyumlari universal konteynerda tashish uchun taqdim etilganda, yuk joʻnatuvchi universal konteynerga joylashtirilgan barcha buyumlarning roʻyxatini har bir predmet uchun eʼlon qilingan narxni va yukning umumiy eʼlon qilingan qiymatini koʻrsatgan holda yukxatiga ilova qilishi shart.

Uy-roʻzgʻor buyumlarining roʻyxati temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan oʻrnatilgan shaklda har bir universal konteyner uchun uch nusxada tuziladi va temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi imzolari, shuningdek joʻnatish temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi.

Uy-roʻzgʻor buyumlarining roʻyxati universal konteynerga joylashtirilgan buyumlar bilan solishtirilganidan soʻng ushbu roʻyxatning bir nusxasi universal konteynerga joylashtiriladi, ikkinchisi yuk joʻnatuvchiga beriladi, uchinchisi esa joʻnatuvchi temir yoʻl stansiyasi yigʻmajildlarida qoladi. Universal konteyner yuk joʻnatuvchi ishtirokida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan plombalanadi.

260. Yuklarni universal konteynerga joylashtirishda universal konteyner poliga tushuvchi ogʻirlik va uning devorlariga tushuvchi bosim teng taqsimlangan boʻlishi kerak.

Universal konteyner eshiklari oson yopilishi va ochilishi kerak hamda yukni joylashtirishda yuk va universal konteyner devori orasida 3 dan 5 sm gacha boʻsh joy qoldirilishi kerak. Yukni universal konteyner eshigiga taqab joylashtirish taqiqlanadi. Yuklarni yoki ularni mahkamlash moslamalarini mixlar va skobalar bilan universal konteynerning devorlari, poli va tomiga qoqish taqiqlanadi.

Universal konteyner ichiga joylashtirilgan predmetlarning buzilishi va sinishi hamda universal konteynerning oʻzi shikastlanishi va buzilishi uchun barcha javobgarlik yuk joʻnatuvchi zimmasiga yuklatiladi, agar bu holat universal konteynerlarga joylashtirilgan predmetlarning siljishi natijasida sodir boʻlgan boʻlsa.

Universal konteyner temir yoʻl transporti (tashuvchi) hududi, shuningdek boshqa yuridik shaxslar hududidan olib chiqilgan vaqtdan qaytarilguniga qadar, universal konteyner tashqi va ichki tomonining but saqlanganligi uchun javobgarlik yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar zimmasiga yuklatiladi.

261. Universal konteyner yuk joʻnatuvchi tomonidan yukni koʻtarish qobiliyati doirasida sigʻimi toʻlguncha va universal konteyner ichidagi yuklar siljishi ehtimolini istisno etadigan zichlikda yuklanishi kerak.

262. Yuk joʻnatuvchiga (yukni oluvchiga) hujjatlarni rasmiylashtirish, universal konteynerni oʻz vositalari bilan olib kirish (olib chiqish), yukni ortish (tushirish) va universal konteynerni temir yoʻl transportiga (infratuzilma egasiga, tashuvchiga) qaytarish uchun yukni oluvchining (yuk joʻnatuvchining) yuk kelganligi yoki yuklash uchun boʻsh konteyner berilganligi toʻgʻrisidagi xabarnoma yuborilgan paytdan boshlab 12 soat vaqt beriladi.

Oʻrnatilgan vaqt meʼyorlari yukni oluvchilarga (yuk joʻnatuvchilarga) eʼlon qilinishi kerak.

Universal konteynerlarni markazlashgan holda olib kirish va yukni avtotransport vositalarida olib chiqishda transport-ekspeditorlik xizmatlarini amalga oshiruvchi tashkilotlar uchun koʻrsatilgan operatsiyalarning vaqt meʼyorlari avtotransport tashkiloti va temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchisi) oʻrtasida tuzilgan shartnomalar asosida oʻrnatilib, har bir konteyner uchun 12 soatdan oshmasligi kerak. Bunda, universal konteynerlarni olib kirish va olib chiqish hujjatlari temir yoʻl transporti (infratuzilma egasi, tashuvchisi) tomonidan taqdim etilgan vaqt xabarnoma berish vaqti deb hisoblanadi.

Temir yoʻl transportiga (infratuzilma egasi, tashuvchiga) tegishli boʻlmagan universal konteynerga yuklangan yukni temir yoʻl transporti (tashuvchi) yukni oluvchiga topshirgandan soʻng ushbu universal konteyner boʻsh holida qaytarilishi uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga olmaydi.

263. Umumiy foydalanishda boʻlmagan relsoldi konteyner maydonchalarida universal konteynerlar turish vaqtining meʼyori temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomalarida yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalarida nazarda tutilib, universal konteynerlarni vagonlarda qoʻyib berish vaqtidan eʼtiboran 12 soatdan oshmasligi kerak.

264. Oʻrnatilgan meʼyorlardan ortiq vaqt davomida universal konteyner ushlanib qolganda, yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi tashkilotlar hamda transport-ekspeditorlik xizmatlarini koʻrsatuvchi avtotransport tashkilotlari yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) yoki temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan tuzilgan shartnomalar boʻyicha Temir yoʻl ustaviga muvofiq javobgar boʻladi.

Umumiy foydalanishda boʻlmagan konteyner maydonchalariga universal konteynerlarni qoʻyib berishda yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar universal konteynerlar qoʻyib berilgan vagonlarning turib qolishi uchun ham Temir yoʻl ustaviga muvofiq javobgar boʻladi.

Yuklarni (shu jumladan uy-roʻzgʻor buyumlari va jismoniy shaxslarga tegishli boʻlgan yuklar) saqlash uchun toʻlovlar shartnoma boʻyicha undiriladi.

265. Yuk ortish-tushirish operatsiyalarini amalga oshirish uchun olib kirilgan universal konteynerlarning umumiy foydalanishda boʻlmagan konteyner maydonchalarida, yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchilarning omborlarida, shuningdek transport-ekspeditorlik xizmatlarini bajaruvchi avtotransport tashkilotlarida turish vaqti vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomalari yoki mazkur Qoidalarning 29 , 30 va 31-ilovalarida belgilangan shakldagi naryadlar boʻyicha hisobga olinadi.

266. Yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz holatdagi universal konteynerda yetkazilgan yuklar ogʻirligi, yuk joylarining holati va soni tekshirilmasdan temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchiga topshiriladi.

Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuk nosoz konteynerda, shuningdek plombalarsiz, nosoz plombalar yoki yoʻnalish davomidagi temir yoʻl stansiyasi plombasi bilan kelgan taqdirda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) konteynerni ochishi, yukning ogʻirligi, holati, yuk joylari sonini tekshirishi hamda tijorat dalolatnomasi yoki umumiy shakldagi dalolatnomani tuzishi shart. Yuk tekshirilgandan soʻng temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchisi) universal konteynerni oʻz plombasi bilan plombalaydi.

267. Yuk tushirilganidan soʻng universal konteynerlarni tozalash yukni oluvchi tomonidan amalga oshiriladi.

268. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida universal konteynerlarni tashish SMGSning texnik shartlarida keltirilgan sxemalarga muvofiq hamda harakatlanish marshruti boʻyicha saralangan holda amalga oshiriladi.

Marshrutda uch tonnali universal konteynerlarning har bir jufti bitta besh tonnali universal konteynerga almashtirilishi mumkin. Bunda, yuk ortilgan universal konteynerli marshrutda boʻsh konteynerlarni yuklashga ruxsat etiladi.

269. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) boʻsh konteynerlarni tashish, ular ichki qatnovda harakatlanganda, tarif toʻlovisiz toʻliq tashish hujjatlari asosida amalga oshiriladi.

270. Yoʻl davomida universal konteynerlarning siljishini oldini olish uchun ular chiqindi, ifloslik, muz va qordan tozalangan platformalarga, qishda esa 1 — 2 mm qalinlikdagi toza quruq qum sepilgan polga yuklanishi kerak. Bunda, platformalarga ortishdan avval universal konteynerlarning tayanch yuzalari (tubi) ifloslik, muz va qordan yaxshilab tozalanadi.

Umumiy foydalanishda boʻlmagan relsoldi maydonchalarida platforma va universal konteynerlarni tozalash yuk joʻnatuvchilar tomonidan amalga oshiriladi.

271. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishuv boʻyicha omborlarda yuk ortish-tushirish mexanizmlari, universal konteynerlar uchun qattiq qoplamali maydonlar, avtotransport vositalari uchun kirish yoʻllari va zarur xizmat xonalari mavjudligi sharti bilan universal konteynerlarni almashtirish parkiga ega boʻlgan konteyner punktlari yuk joʻnatuvchilarning (yukni oluvchilarning) omborlarida (shu jumladan relsoldi omborlarida) muayyan muddatga ochilishi mumkin.

272. Universal konteynerlarni tashish uchun ochiq boʻlmagan temir yoʻl stansiyalarida yuklarni ortish yoki tushirish universal konteynerlar temir yoʻl platformalaridan tushirilmagan holda amalga oshiriladi.

Ushbu temir yoʻl stansiyalarida universal konteynerli platformalarni joylashtirishda avtotransport vositalari uchun kirish yoʻllariga ega boʻlgan ortish-tushirish temir yoʻl yoʻllaridan foydalanish mumkin.

Eshiklari tashqariga qaratilgan universal konteynerli platformalar faqat bitta temir yoʻl stansiyasiga va bitta yoki bir nechta yukni oluvchilar manziliga yuborilishi uchun shakllantirilishi mumkin.

273. Eshiklari tashqariga qaratilgan universal konteynerlarga yuklarni ortish va tushirish ishlari yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar tomonidan amalga oshiriladi.

Har bir yukni oluvchiga uning nomiga kelgan barcha universal konteynerlardan yukni tushirish va ortish uchun yukni oluvchiga yuk kelganligi toʻgʻrisida xabarnoma yuborilgan vaqtdan boshlab 4 soat vaqt beriladi. Universal konteynerlarga yuk ortish vaqti uchun ham 4 soat vaqt beriladi.

274. Temir yoʻl stansiyasining konteynerlar maydonidan yuk ortilgan universal konteynerlarni olib chiqish va ularni yuk avtotransport vositalarida yukni oluvchining omboriga yuk tushirish uchun yetkazish yoki yuk joʻnatuvchining omboridan yuk ortilgan konteynerlarni temir yoʻl stansiyasining konteynerlar maydoniga avtotransport tashkilotlari ishtirokida belgilangan manzilga joʻnatish uchun yetkazish temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi tomonidan yozib beriladigan mazkur Qoidalarning 29 va 30-ilovalaridagi naryadlar boʻyicha amalga oshiriladi.

Ushbu naryadlar boʻyicha universal konteynerlarni olib chiqish va olib kirish temir yoʻl transporti (tashuvchi) transport-ekspeditorlik xizmatlarini koʻrsatish uchun shartnoma tuzgan avtotransport tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

275. Yukni oluvchiga yuk ortilgan konteynerni yetkazib berish haqidagi mazkur Qoidalarning 29-ilovasiga muvofiq shakldagi naryad toʻrt nusxada tuziladi, birinchi, ikkinchi va uchinchi nusxalar — naryadlar, toʻrtinchi nusxa — naryad koreshogi. Naryad raqami ostida yuk tushirishlarning hisobi yuritiluvchi temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari tomonidan belgilangan shakldagi alohida kitob boʻyicha tartib raqam koʻrsatiladi.

Naryadning barcha nusxalari ekspeditorga yoki yuk avtotransport vositasi haydovchisiga (haydovchi-ekspeditor) beriladi, koreshok esa temir yoʻl transportida (tashuvchida) qoladi.

Ekspeditor yuk avtotransport vositasi haydovchisi (haydovchi-ekspeditor) yuklangan konteynerni yukni oluvchiga yetkazib berish uchun yukxati bilan qabul qilib olganligi toʻgʻrisida koreshokka imzo qoʻyadi. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi naryad va yukxati taqdim etilganda, ekspeditorga, avtotransport vositasi haydovchisiga (haydovchi-ekspeditor) universal konteynerni topshiradi.

Nomiga universal konteyner kelgan yukni oluvchi uchta naryadning orqa tomonidagi tegishli grafalarga oʻzining familiyasi, ismi, otasining ismi, lavozimi, yuk avtotransport vositasining kelgan vaqti (soat, daqiqalar) va universal konteynerdan yuk tushirilgandan soʻng joʻnab ketgan vaqti, sanani (yil, kun, oy) va tashkilotning shtempeli bilan tasdiqlanuvchi imzosini qoʻyadi.

Ekspeditor, yuk avtotransport vositasining haydovchisi (haydovchi-ekspeditor) rasmiylashtirilgan naryadning ikkinchi nusxasini tovar idorasiga (kassaga) qaytaradi, naryadning birinchi nusxasi va naryad dublikatini avtotransport tashkilotiga topshiradi.

Bunda, naryadlar tegishli yoʻl varaqlariga muvofiqlashtiriladi va transport ishlari hisobini yuritish va haydovchining oylik maoshini hisoblash uchun asos boʻladi, naryadlarning dublikatlari esa avtotransport tashkilotining hisoblari bilan birga temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) taqdim etiladi.

276. Yuklangan universal konteynerni yuk joʻnatuvchidan temir yoʻl transportining (tashuvchining) universal konteyner tashuvlari bilan shugʻullanuvchi korxonasi konteyner maydonchasiga yetkazib berish haqidagi mazkur Qoidalarning 30-ilovasiga muvofiq shakldagi naryad toʻrt nusxada tuziladi, birinchi nusxasi — naryad, ikkinchisi — naryad dublikati, uchinchisi — naryad dublikati nusxasi va toʻrtinchisi — naryad koreshogi. Naryad raqami ostiga, yuklarni joʻnatish uchun qabul qilishning belgilangan shakldagi alohida kitobi boʻyicha tartib raqam koʻrsatiladi.

Naryad, naryad dublikati va dublikat nusxasi ekspeditorga, yuk avtotransport vositasi haydovchisiga (haydovchi-ekspeditorga) topshiriladi, koreshok esa tovar idorasida (kassada) qoladi. Ekspeditor, yuk avtotransport vositasi haydovchisi (haydovchi-ekspeditor) naryadning birinchi uchta nusxasini va yuk ortilgan universal konteynerni belgilangan manzil boʻyicha tashish uchun viza qoʻyilgan yukxatini olganligi toʻgʻrisida koreshokka imzo qoʻyadi.

277. Yuk egalari bilan tuzilgan shartnomalar asosida transport-ekspeditorlik xizmatlarini koʻrsatishni amalga oshiruvchi avtotransport tashkiloti yoki yuk egalari kuchi va vositalari bilan temir yoʻl stansiyalariga universal konteynerlarni olib kirish va olib chiqish mazkur Qoidalarning 31-ilovasiga muvofiq shakldagi naryadlar asosida amalga oshiriladi.

Yuk ortish yoki tushirish uchun universal konteynerlarni olib kirishga naryad uch nusxada yoziladi.

Naryad raqami ostida yuklarni qabul qilish va topshirish hisobi yuritiluvchi belgilangan shakldagi alohida kitob boʻyicha tartib raqam koʻrsatiladi.

Naryadning ikkita nusxasi konteyner bilan birga yuk egasiga yoki avtotransport tashkiloti ekspeditoriga topshiriladi, naryadning bir nusxasi esa temir yoʻl transportida (tashuvchida) qoladi.

Yuk ortishda yoki boʻsh konteynerni topshirishda, boʻsh yoki yuk ortilgan konteynerni qaytarishda temir yoʻl transportining (tashuvchisining) vakolatli xodimi naryadning tegishli grafalarida konteynerni topshirish hamda qaytarish sanasi va vaqtini koʻrsatadi. Koʻrsatilgan belgilar temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi va yuk egasining (ekspeditorning) imzosi bilan tasdiqlanadi.

19-bob. Yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarning ixtisoslashtirilgan konteynerlarida yuklarni tashish

278. Ixtisoslashtirilgan konteynerlar yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarga tegishli boʻlib, transportda tashish chogʻida alohida shart-sharoitlarga rioya etilishini talab etuvchi muayyan turdagi yuklarni temir yoʻlda tashish uchun moʻljallangan boʻladi.

279. Ixtisoslashtirilgan konteynerlarda quyidagi tegishli belgilar va yozuvlar aks ettiriladi:

1) konteyner tegishli boʻlgan tashkilotning shartli (qisqartirilgan) nomi;

2) konteynerning raqami;

3) kilogrammlarda tara ogʻirligi, netto ogʻirligi (yuk koʻtarishi) va brutto ogʻirligi;

4) konteynerning ichki hajmi (kubometrda);

5) ishlab chiqarilgan joyi, yili va oyi;

6) oxirgi kapital taʼmirlash joyi, yili va oyi.

280. Ixtisoslashtirilgan konteynerlarni harakatdagi temir yoʻl tarkibiga ortish va tushirish umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda amalga oshiriladi.

281. Ixtisoslashtirilgan konteynerlarni platformalarda yoki yarim ochiq vagonlarda tashish komplektlarda SMGSning texnik shartlariga muvofiq ixtisoslashtirilgan konteynerning har bir turi uchun yuk joʻnatuvchi tomonidan ishlab chiqiladigan va tasdiqlanadigan yuklarni ortish va mahkamlashning mahalliy texnik shartlarida koʻzda tutilgan sxemalar boʻyicha joylashtirish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

282. Har bir ixtisoslashtirilgan konteyner uchun yuk joʻnatuvchi bitta yukxati tuzadi. Boʻsh konteynerni tashishda yukxatining “Yukning nomi” grafasida “ixtisoslashtirilgan boʻsh konteyner”, “Yukning yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilangan ogʻirligi, kilogramm” grafasida esa trafaretga koʻra konteyner tarasining ogʻirligi koʻrsatiladi.

283. Ixtisoslashtirilgan konteynerlar plombalangan yopiq vagonlarda tashilganda, ushbu konteynerlar yuk joʻnatuvchilar tomonidan plombalanadi.

284. Yuklarni ixtisoslashtirilgan konteynerlarda tashish uchun qabul qilish yuk joʻnatuvchilarning ogʻirligi va plombasi bilan tashqi tomondan koʻrikdan oʻtkazish asosida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan amalga oshiriladi. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida ixtisoslashtirilgan konteynerlarni ortish (joylashtirish) va mahkamlashning toʻgʻriligi SMGSning texnik shartlariga muvofiq temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tekshiriladi.

285. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyalariga yuk joʻnatuvchining shikastlanmagan plombalari bilan soz holatdagi ixtisoslashtirilgan konteynerlarda yoki yukning yoʻqolishi kuzatilmayotgan plombalanmagan konteynerlarda kelgan yuklar ogʻirligi, holati va yuk joylarining soni tekshirilmagan holda konteynerlar va plombalarni tashqi koʻrikdan oʻtkazish yoʻli bilan yukni oluvchiga topshiriladi.

286. Konstruksiya va parametrlari boʻyicha temir yoʻl transportining (tashuvchining) universal konteynerlari konstruksiyasi va parametrlari bilan mos keladigan ixtisoslashtirilgan konteynerlarni universal konteynerlar bilan birgalikda (temir yoʻl transporti va tashuvchi bilan kelishgan holda) tashilishi mumkin. Bunda, ixtisoslashtirilgan konteynerlar umumiy foydalanishdagi konteynerlar maydonlarida ortilishi va tushirilishi lozim.

Konteynerlarni qabul qilish va topshirish, ularni umumiy foydalanishdagi joylarda platformalarga yoki yarim ochiq vagonlarga ortish va tushirish, shuningdek ortish-tushirish operatsiyalari uchun toʻlovlarni undirish universal konteynerlar uchun belgilangan tartibda va miqdorlarda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan amalga oshiriladi.

Temir yoʻl transportining (tashuvchining) universal konteynerlari bilan birgalikda tashilayotgan harakatdagi temir yoʻl tarkibidagi ixtisoslashtirilgan konteyner alohida yukxati asosida tashishga qabul qilinadi. Yukxatini rasmiylashtirishda blanka yuqori qismida “Ixtisoslashtirilgan konteyner” yozuvi aks ettiriladi yoki shtempel qoʻyiladi.

287. Texnik yoki tijorat nosozliklariga ega boʻlgan ixtisoslashtirilgan konteynerlarga yuklarni ortishga ruxsat berilmaydi.

Ixtisoslashtirilgan konteynerlar konteynerlar egalari tomonidan taʼmirlanadi.

288. Ixtisoslashtirilgan konteynerlarda xavfli yuklarni tashishda yuk joʻnatuvchi konteyner devorlariga (tashqi tomonidan) tegishli belgilarni yopishtirishi, yukxatlarida esa yukning xavfliligi toʻgʻrisida Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalarida koʻzda tutilgan tegishli shtempellarni qoʻyishi shart.

289. Ixtisoslashtirilgan boʻsh konteynerlarni egalariga (yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchilarga) qaytarish tartibi va muddatlari hamda ular oʻz vaqtida qaytarilmaganligi va shikastlanishi uchun javobgarlik ixtisoslashtirilgan konteyner egalari va yuk joʻnatuvchilar yoki yukni oluvchilar oʻrtasida tuziladigan shartnomalar asosida oʻrnatiladi.

Tashishga qabul qilingan yuk ortilgan yoki boʻsh ixtisoslashtirilgan konteynerlar temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan mazkur Qoidalarning 26-bobida belgilangan muddatlarda yukni oluvchiga yetkaziladi.

290. Yuk koʻtarish qobiliyati 1,5 tonnadan ortiq boʻlmagan ixtisoslashtirilgan konteynerlar umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda vagonlarga toʻliq komplektlar bilan ortilganda, ular yopiq vagonlarda tashilishi mumkin. Yukli ixtisoslashtirilgan konteynerlar ortilgan yopiq vagonlar yuk joʻnatuvchining plombalari bilan plombalanadi hamda konteynerlar plombalanmasligi mumkin.

20-bob. Transport paketlarida yuklarni tashish

291. Oʻlchamlari va xususiyatlariga koʻra transport paketlariga joylashtirilishi mumkin boʻlgan yuklar yuk joʻnatuvchi tomonidan vagon va konteynerlarda tashish uchun paketlangan koʻrinishda taqdim etilishi shart.

Transport paketi tashish va saqlash jarayonida tara yoki tarasiz, poddonlarda yoki ularsiz, universal yoki maxsus, bir martalik yoki koʻp martalik paketlash vositalari yordamida oʻzaro mahkamlangan alohida joylarda shakllantiriluvchi:

1) vilkali yuklagichlar, kranlar va yuk koʻtarish-transport mashinalari yordamida yuk ortishning (tushirish) mexanizatsiyalashgan imkoniyati;

2) transport paketlarining butligi;

3) yuklarning butligi;

4) transportda, omborda va yuk ortish-tushirish ishlarini bajaruvchi ishchilarning xavfsizligi;

5) yopiq vagon va konteynerlarning yuk koʻtarish (sigʻimi) imkoniyatidan toʻliq foydalanish, ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishda esa yuklash gabaritidan toʻliq foydalanish;

6) poyezdlar harakati xavfsizligini taʼminlovchi yiriklashtirilgan yuk joyi hisoblanadi.

292. Yuklarni transport paketlariga mahkamlash vositalari yuk joʻnatuvchining nazorat belgilariga ega boʻlishi hamda mahkamlash vositalari va nazorat belgilarini buzmagan holda ayrim yuk joylarini paketdan chiqarib olish imkoniyatini istisno etishi kerak. Nazorat belgilari bu yuk joʻnatuvchi nomi koʻrsatilgan plomba, qulfga mahkamlangan nazorat lentasi, siqiluvchan plyonka hisoblanadi.

Mazkur bandning birinchi xatboshisida belgilangan talablarga muvofiq boʻlmagan holda shakllantirilgan transport paketlarida yuklarni tashishga taqdim etish taqiqlanadi.

293. Yuklarni paketlash ularni tashishga taqdim qilishdan oldin yuk joʻnatuvchilarning kuchi va vositalari bilan amalga oshiriladi. Paketlangan yuklar yoʻl davomida yuk joʻnatuvchilarning omboridan temir yoʻl stansiyasigacha va temir yoʻl stansiyasidan yukni oluvchining omborigacha paket qayta shakllantirilmagan holda transportda tashiladi.

294. Yuk joʻnatuvchi transport paketlarini yukning butligini taʼminlaydigan xolda shakllantirishi shart. Har bir transport paketiga bitta yukni oluvchining manziliga yetkaziladigan faqat turdosh yuklar bir xil qadoqda yoki qadoqsiz holda joylashtirilishi mumkin.

Paketdagi yuk joylari soni transport paketida koʻrsatiladi.

295. Xavfli va oʻziga xos hidli yuklarni paketlash uchun koʻp martalik paketlash vositalaridan foydalanish taqiqlanadi. Mazkur yuklar uchun ishlatilgan paketlash vositalari tashishdan keyin tozalanib, sanitariya jihatidan ishlov berilgandan yoki zararsizlantirilgandan soʻng qabul qilinadi.

Standart koʻp martalik poddonlarda yuk yoki poddonga shikast yetkazishi mumkin boʻlgan mixlar, skobalar yoki boshqa vositalar bilan yuklarni mahkamlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

296. Yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar omborlarida ortiladigan va tushiriladigan, yopiq va izotermik vagonlarda yoʻl davomida qayta yuklanmasdan tashiladigan transport paketlari vagonda guruhli mahkamlash vositalari yordamida mahkamlanishi mumkin.

297. Yopiq vagonlarda tashishda 800x1200 mm oʻlchamli koʻp martalik poddondagi yuklardan shakllantirilgan transport paketi parametrlari 840x1240 mm dan oshmasligi kerak.

Yuk joʻnatuvchi belgilangan talablarga javob bermaydigan paketlash vositalari qoʻllanilishi natijasida yuzaga kelgan oqibatlar uchun javobgar boʻladi.

298. Yopiq va izotermik vagonlar hamda konteynerlarda tashishga taqdim etilayotgan transport paketining ogʻirligi (yukning paketlash vositalari bilan birgalikdagi ogʻirligi) bir tonnadan ortiq boʻlmasligi kerak. Ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashishga taqdim etilayotgan transport paketining ogʻirligi:

1) temir yoʻl stansiyalarining umumiy foydalanishdagi joylarida tushirishda — temir yoʻl stansiyalarida mavjud boʻlgan ortish-tushirish mexanizmlarining yuk koʻtarish imkoniyatidan;

2) umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda tushirishda — yukni oluvchi bilan kelishilgan ogʻirlikdan ortiq boʻlmasligi lozim.

Transport paketining ogʻirligi u tashishga taqdim etilishidan avval har bir paketda brutto va netto ogʻirligi koʻrsatilgan holda belgilanadi.

Umumiy foydalanishdagi joylarda ortish-tushirish mexanizmlarini qoʻllagan holda yuklarni ortish-tushirish uchun yuk koʻtarish qobiliyati koʻrsatilgan temir yoʻl stansiyalarining roʻyxati Tarif qoʻllanmasida belgilanadi.

299. Transport paketlarida mazkur Qoidalarning 5-bobi talablariga rioya etgan holda markirovka aks ettirilishi lozim. Paketdagi yuk joylarining sonini yuk joʻnatuvchi aniqlaydi va koʻrsatadi.

300. Transport paketlarini vagonga va konteynerga joylashtirish va mahkamlash SMGSning texnik shartlariga va mazkur Qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi. Bunda, transport paketlari yopiq va izotermik vagonlarning eshiklari oʻrtasida har qaysi eshikdan mexanizatsiyalashtirilgan usulda tushirish taʼminlanadigan holda joylashtirilishi kerak.

Mahalliy texnik shartlarga koʻra alohida transport paketlari uchun ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida joylashtirish va mahkamlash usullari koʻzda tutilmagan boʻlsa, yuk joʻnatuvchi koʻrsatilgan usulni ishlab chiqishi va tasdiqlash uchun temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) taqdim etishi shart.

301. Yuk joʻnatuvchi tashish hujjatlarini toʻldirishda yukxati, yoʻl qaydnomasi, yoʻl qaydnomasining koreshogi va yukni qabul qilish kvitansiyasining tegishli grafalarida quyidagilarni koʻrsatadi:

1) “Joylar soni” grafasida: suratda — transport paketlari soni, maxrajda — transport paketlaridagi yuk joylarining umumiy soni (joylarni hisoblash yoʻli bilan tashishga qabul qilinayotgan yuklar boʻyicha);

2) yuk nomi ostida — “paket” (shtempel bilan), paketlash vositalarini (poddonlar, stroplar) qoʻllash yoʻli bilan shakllantirilgan transport paketlarida yuk tashish chogʻida esa vagonga yuklangan paketlash vositalarining turi va soni;

3) “Yuk ogʻirligi” grafasida — yukning brutto ogʻirligi (paketlash vositalari bilan birga);

4) poddonlarni qoʻllash bilan shakllantirilgan transport paketlarida yuklarni mayda joʻnatmalar bilan tashishda yukxatining “Yuk ogʻirligi” grafasida suratda — transport paketining brutto ogʻirligi, maxrajda — transport paketining netto ogʻirligi (transport paketining ogʻirligi poddon ogʻirligi hisobga olinmasdan);

5) yukxatining 4-grafasida vagonga yuklangan paketlash vositalarining turi va soni.

302. Transport paketlariga shakllantirilgan yuklarni qabul qilish va topshirish hamda transport paketlaridagi yuk vaznini aniqlash mazkur Qoidalarning 5 va 8-boblariga muvofiq amalga oshiriladi. Bunda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) umumiy foydalanishdagi joylarda transport paketlaridagi yuklarni faqat tashqi koʻrikdan oʻtkazib, transport paketidagi yuk miqdorini tekshirmasdan qabul qiladi. Transport paketlaridagi yuklarni topshirish shu tartibda amalga oshiriladi.

303. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida temir yoʻl transporti (tashuvchi) vositalari bilan tushirilgan shikastlangan transport paketlari aniqlanganda, temir yoʻl stansiyasi transport paketining ichidagi narsalarini, shikastlangan joylarda esa hisobvaraq-fakturalar boʻyicha yukning soni, ogʻirligi va holatini tekshirishi shart. Tekshiruv natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.

304. Yuklarni paketlash uchun qoʻllanilayotgan poddonlar, stroplar va paketlash vositalari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) talablariga mos boʻlishi kerak.

305. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida poddonlar yukni oluvchiga yuk bilan birga topshiriladi.

Yuklangan holatdagi nosoz poddonlar, agar poddonlar nosozligi yukning butligiga, yuk va transport operatsiyalari xavfsizligiga taʼsir qilmagan boʻlsa, yukni oluvchi tomonidan toʻsqinliklarsiz qabul qilinadi.

306. Paketlash vositalari vagonli va mayda joʻnatmalar bilan taqdim etilishiga koʻra tashish hujjatlari boʻyicha tarif toʻlovi amalga oshirilgan holda tashish uchun qabul qilinadi.

307. Paketlash vositalarining texnik nazorati, taʼmiri, mustahkamligini sinash ishlari ularning egalari tomonidan bajariladi.

21-bob. Muzlovchi yuklarni tashish

308. Muzlovchi yuklarga toʻkilgan va uyulgan holda tashiladigan, yilning sovuq mavsumida (havo harorati 0 ºC darajadan past boʻlganda) yuk zarralari muzlab oʻzaro jipslashib qolishi hamda vagon poli va devorlariga muzlab yopishib qolishi oqibatida odatdagi sochiluvchan xususiyatlarini yoʻqotadigan va mazkur Qoidalarning 32-ilovasida koʻrsatilgan yuklar kiradi.

309. Yilning sovuq mavsumi kelguniga qadar yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar muzlovchi yuklarni tashish boʻyicha tegishli tayyorgarliklarni koʻrishi kerak. Tayyorgarlik koʻrish chogʻida muzlovchi yuklarni ortish punktlarida profilaktika vositalarining zarur zaxiralari yaratilishi, toʻkilgan va uyulgan holda tashiladigan yuklarni va vagon kuzovlarini ortish vaqtida profilaktika amalga oshirilishi uchun qurilmalar, shuningdek yuk tushirish joylarida muzlab qolgan yuklarning sochiluvchanligini tiklash uchun mexanizm va moslamalar taʼmirlanishi koʻzda tutilishi kerak.

310. Yuk joʻnatuvchi yuklarni yilning sovuq mavsumida vagonlarga ortishda tegishli profilaktika vositalarini qoʻllagan holda yukning muzlab bir biriga yopishib qolishini hamda vagon poli va devorlariga yopishib qolishini oldini olish choralarini koʻrishi lozim.

Yuk muzlashiga qarshi profilaktikaning aniq vositalarini (aralashmalar, qoʻshimchalar, moddalar, qoplamalar) qoʻllash yuk joʻnatuvchi tomonidan yukning turi, uni tushirish texnologiyasi va keyinchalik isteʼmolchi tomonidan ishlatilishi yoki qayta ishlov berilishiga qarab amalga oshiriladi. Bunda, foydalanish uchun tanlangan profilaktika vositalari tabiiy atrof muhitga, harakatlanuvchi temir yoʻl tarkibiga, shuningdek tashilayotgan yukning sifati va xususiyatlariga salbiy taʼsir koʻrsatmasligi kerak.

Korroziyaga sabab boʻluvchi xususiyatlarga ega boʻlgan hamda harakatdagi temir yoʻl tarkibi va temir yoʻl holatiga, shuningdek tabiiy atrof muhitga salbiy taʼsir koʻrsatadigan tuzlardan (natriy, kaliy xlorid va boshqa) foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

311. Toʻkilgan yoki uyulgan holda tashiladigan yuklarni muzlab qolishdan saqlash boʻyicha profilaktika choralari yilning 1-dekabridan 1-martiga qadar amalga oshiriladi. Ushbu muddat iqlim sharoitlaridan kelib chiqqan holda muzlovchi yukni oluvchilarning iltimosiga binoan temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan oʻzgartirilishi mumkin

Qoʻllanilgan profilaktika vositalari yetarlicha samara bermagan holatlarda, yukni oluvchi yuk tushirish punktida yukni tushirish imkoniyatini taʼminlovchi choralarni (masalan, yukning sochiluvchanligini tiklash) koʻrishi shart.

312. Yuk joʻnatuvchi muzlab qoladigan yuklarni tashish uchun taqdim etganda, yukxatining asl nusxasidagi “Yuk joʻnatuvchining alohida maʼlumotlari va belgilari” grafasida yukning namlik foizi va muzlashning oldini olish boʻyicha qoʻllanilgan choralarni koʻrsatadi. Bunda, yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yukning nomi” grafasida “Muzlash xususiyatiga ega” shtempelini qoʻyishi shart.

Tuproq, loy, qum, mayda tosh va shagʻal yuklashda ularning namligi toʻgʻrisida maʼlumotlarni yukxatida koʻrsatish shart emas.

313. Muzlovchi yuklarni profilaktika vositalarini qoʻllamasdan tashish uchun yukni oluvchining roziligi yuk joʻnatuvchida mavjud boʻlsa, temir yoʻl stansiyasi bunday yuklarni tashishga qabul qiladi. Bunda, yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida “Yukni oluvchi roziligi bilan — profilaktikasiz” yozuvi qayd etiladi.

314. Yuk joʻnatuvchi tomonidan yuk ortishda muzlashning oldini olish boʻyicha koʻrilgan profilaktik choralar yoki yukni oluvchining profilaktika vositalarini qoʻllamagan holda yukni tashish uchun roziligi haqida yukxatida koʻrsatilmagan boʻlsa, shuningdek yukdan vagon tormoz qismlarining muzlashiga olib keladigan miqdorda namlik ajraladigan hollarda temir yoʻl transporti muzlovchi yuklarni tashishga qabul qilishni rad etishi mumkin.

315. Yuk muzlagan holatda yetib kelgan taqdirda, temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi yukni oluvchining ishtirokida umumiy shaklda dalolatnoma tuzadi. Dalolatnomada yuk muzlagan holda kelganligi fakti tasdiqlanadi, yukni oluvchi tomonidan vagonlardan yukni tushirish uchun qoʻrilgan choralar va yukni tushirish uchun sarflangan vaqt koʻrsatiladi.

Muzlagan yuk temir yoʻl transporti (tashuvchi) aybi bilan kechikib yetkazilganda yukni oluvchiga bunday yukni tushirish uchun qoʻshimcha vaqt beriladi. Qoʻshimcha vaqt mazkur yukni mexanizatsiyalashmagan usulda tushirish uchun belgilangan muddatning bir yarim baravaridan oshmasligi kerak.

22-bob. Tez buziluvchan yuklarni tashish

1-§. Umumiy shartlar

316. Tashish vaqtida atmosfera havosining yuqori yoki past haroratlari taʼsiridan himoya qilishni, yoʻl davomida kuzatib borish yoki maxsus xizmat koʻrsatishni talab etadigan yuklar tez buziluvchan yuklar sarasiga kiradi.

Tez buziluvchan yuklar ularga termik va texnologik jihatdan ishlov berilishidan hamda yil davridan kelib chiqqan holda mazkur Qoidalarning 34-ilovasida belgilangan muddatlarda tashiladi.

317. Tez buziluvchan yuklar izotermik vagonlarda (refrijeratorli vagonlar, termos-vagonlar, avtonom refrijeratorli vagonlar (ARV), vagon-sisternalar, vino va vino mahsulotlarini tashish uchun sisterna-termoslar), universal yopiq vagonlar, kuzovi isitish moslamalari bilan jihozlangan yopiq vagonlar (KRU), refrijeratorli va universal konteynerlarda tashiladi.

Refrijerator seksiyalari va avtonom refrijeratorli vagonlardan (ARV) birinchi navbatda tez buziluvchan yuklarni uzoq masofalarga tashish uchun foydalaniladi.

Vagonlarga ortishdan oldin termik jihatdan tayyorlangan (muzlatilgan, sovutilgan, isitilgan) tez buziluvchan yuklarni tashish uchun termos-vagonlardan foydalaniladi.

Termik jihatdan tayyorlanmagan tez buziluvchan yuklarni va oʻzidan biologik issiqlik ajratadigan (yangi uzilgan meva-sabzavotlar va kartoshka), shuningdek saqlanishi 10 sutkadan kam boʻlgan muddatni tashkil etgan yuklarni termos-vagonlarda tashish taqiqlanadi.

318. Tashishga taqdim etilayotgan tez buziluvchan yuklar mazkur Qoidalarning 5-bobida belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

Yuklar yogʻoch, taxta va kartondan qilingan yopiq qutilar, shuningdek lotok-qutilar, bochkalar, qoplar, toʻrlar, bidonlar, flyagalar, barabanlar, ixtisoslashgan tirab qoʻyiladigan poddonlarda tashiladi. Koʻrsatilgan tara soz holatda, mustahkam, toza va oqib ketish izlarisiz boʻlishi, yukni mexanizatsiyalashgan usulda ortish, tushirish va taxlab joylashtirish imkoniyatini taʼminlashi kerak.

Sovutilgan, bir oz muzlatilgan va muzlatilgan goʻshtni (soʻyilgan mol goʻshtining butun qismi, yarimi, chorak qismi) qadoqsiz tashishga ruxsat beriladi.

319. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuklarning tarasini (qadogʻini) ushbu turdagi tara (qadoqlar) uchun texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) belgilangan talablarga muvofiqligini tekshirish huquqiga ega.

Tashish uchun taqdim etilgan yukning tarasida (qadogʻida) tashqi tekshirish paytida yuklar yoʻqolishi, kamomadi, transport vositalari va yukning shikastlanishiga (zarar yetkazilishi) xavf soluvchi va sabab boʻluvchi kamchiliklar aniqlanganda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuklarni tashish uchun qabul qilishdan bosh tortishi mumkin.

320. Tekshirish yuklarni tashish uchun taqdim etish jarayonida amalga oshiriladi.

Tekshirishni bevosita saqlash kameralarida (sovutgich va omborlarda) hamda yukni vagonga ortish jarayonida amalga oshirish mumkin.

Muzlatilgan va sovutilgan yuklarning harorati vagonga ortish vaqtida oʻlchanadi. Bunda, yukning tovar navlari boʻyicha muvofiqligi tekshirmaydi.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuklarni tashish uchun taqdim etishda va yukni oluvchiga berishda germetik qadoqdagi yukning (bankalar, butilkalar, bochkalar va boshqa germetik qadoqlar) sifati tekshirilmaydi.

Alohida joylarni ochish va tekshirishdan keyin yukni qadoqlash, shuningdek vagon va konteynerlarni plombalash yuk joʻnatuvchi tomonidan amalga oshiriladi.

321. Refrijeratorli seksiyalarda yuklarni tashishda yuk joʻnatuvchi har bir yuk vagoni uchun yukxatini taqdim etishi shart. Yukxatining “Maxsus belgilar va shtempellar uchun joy” grafasida yuk joʻnatuvchi “Tez buziluvchan” shtempelini qoʻyishi kerak.

322. Yuk joʻnatuvchi tomonidan tez buziluvchan yuklarni umumiy foydalanishdagi joylarda ortish uchun olib kirishda temir yoʻl stansiyasida tegishli anjomlar (ekipirovka) bilan taʼminlangan harakatdagi temir yoʻl tarkibi mavjud boʻlishi kerak.

Yilning yoz mavsumi va oʻtish davrida (aprel, noyar) muzlatilgan va sovutilgan yuklar, shuningdek qish mavsumida muzlab qolishiga yoʻl qoʻyilmaydigan yuklar, yuklash joyiga tashqi havo harorati taʼsiridan himoyalangan holda avtorefrijeratorlar yoki kuzovi issiqlik izolyatsiyasi bilan jihozlangan yuk avtotransport vositalarida yetkazilishi kerak.

323. Tez buziluvchan yuklar yukning sifati toʻgʻrisidagi kuzatuv hujjatida yoki markirovkada koʻrsatilgan yaroqlilik muddati va ularni tashishning cheklangan muddati yetkazib berish muddatidan kam boʻlganda, tashishga qabul qilinmaydi.

Saqlash muddati tugagan yoki ishlab chiqarish sanasidan ortish va yetkazib berish muddatigacha yukni saqlashning umumiy davomiyligi belgilangan saqlash muddatidan ortiq boʻlsa ham, yuk tashish uchun qabul qilinmaydi.

324. Holati va qadogʻi texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar, standartlashtirishga doir normativ hujjatlar) talablariga javob bermaydigan tez buziluvchan yuklarni tashish zarur boʻlganda, yuklar Temir yoʻl ustaviga muvofiq alohida shartlar asosida tashishga qabul qilinadi.

325. Yuk joʻnatuvchi yuk tashish usulini tanlashda hisob-kitob boʻyicha yetkazib berish muddatini, yukni transportda tashish muddatini hamda yukning but saqlanishi va sifati taʼminlanishini inobatga olgan holda yil fasli va yoʻl davomida iqlim sharoitlarini hisobga olishi kerak.

326. Hid chiqarmaydigan va oʻziga hidni tortmaydigan, tashish shartlari va xizmat koʻrsatish usullari bir xil boʻlgan turli xildagi tez buziluvchan yuklar bitta vagonda (konteynerda) tashilishi mumkin. Bunda, ushbu yuklarni yetkazib berish muddati eng kam muddat hisoblangan yuk uchun belgilangan tashish muddatidan oshmasligi kerak.

327. Baliq va boshqa yuklarning hidi mavjud boʻlgan vagonlarga tez buziluvchan yuklarni ortish vagonlar issiq suv bilan yuvilib, shamollatilgandan soʻng amalga oshiriladi.

328. Yilning oʻtish davrida (aprel, noyabr) sovuq tushishidan oldin yopiq vagonlarda tashish vaqtida xom dudlangan kolbasalar, quritilgan baliq, meva va sabzavotlar, shirdon suvli qattiq pishloq va sovutilmagan tovuq tuxumlari butun yoʻl davomida ventilyatsiya yordamida uzluksiz shamollatiladi.

Yopiq vagonlarni ventilyatsiya yordamida uzluksiz shamollatish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

1) yarim ochiq holatdagi yon tomon lyuklari orqali. Yon tomon lyuklarining qopqogʻi yarim ochiq holatda yogʻoch ponalar qoʻyilib, 4 — 6 mm diametrli sim bilan mahkamlangan boʻlishi lozim. Lyuk qopqoqlarini yarim ochiq holatda mahkamlash yuk joʻnatuvchilar tomonidan hamda yuk tushirilgandan soʻng simlarni olib qoʻyish yukni oluvchilar tomonidan amalga oshiriladi;

2) lyukning yuqori va pastki qismlarida oʻrama bruslar bilan ichkaridan mahkamlangan holda metall panjara yoki toʻr bilan ichki tomondan toʻsilgan yon tomonlardagi ochiq lyuklar orqali.

329. Yuk joʻnatuvchi yuklarni ortishda ularni ichki uskunalarga zarar yetkazmasdan vagonga (konteynerga) joylashtirishi va taxlashi kerak. Tara ifloslanmagan va shikastlanmagan boʻlishi lozim.

Yuk joʻnatuvchi tez buziluvchan yuklarni vagonga ortishda quyidagi shartlarga rioya etishi shart:

1) vagon devorlarida vertikal bruslar yoki gofralar boʻlsa, tez buziluvchan yuklar ularga zich qilib taxlanadi, bruslar va gofralar boʻlmasa, vagon chetidagi va boʻylama devorlaridan 4 — 5 sm masofada joylashtiriladi;

2) muzlatilgan tez buziluvchan yuklar, eritilgan hayvon yogʻlari, tibbiyot va oshxona moylari, muz bilan joylashtirilgan sovutilgan baliq, baliq uvildirigʻi, turli xil tuzlangan baliq, sovuq holda dudlangan baliq, muzlatilgan issiq holda dudlangan baliq, sigir yogʻi, margarin, konservalar, vinolar, ichimliklar, qiyomlar va pivo vagonning yuk koʻtarish qobiliyati yoki sigʻimidan maksimal foydalangan holda qutilarga zich taxlanishi lozim.

Ushbu yuklar solingan bochkalar tiqini va qopqogʻi tepaga qaratilib, oʻlchami va sigʻimidan kelib chiqqan holda bir yoki bir nechta qavat qilib vertikal holatda taxlanadi yoxud qopqogʻi yon tomonda boʻlsa, gorizontal holatda yotqiziladi.

Bochkalarni bir nechta qavat qilib oʻrnatishda utorlar va tublarini shikastlanishdan saqlash maqsadida qistirmalar qoʻllaniladi.

200 litrdan ortiq sigʻimga ega boʻlgan bochkalar qalinligi kamida 2,5 sm, kengligi 15 — 20 sm va bochkalarning eng katta diametriga teng uzunlikdagi qistirmalarga joylashtiriladi.

Refrijeratorli vagonlar, termos-vagonlar, kuzovi isitish moslamalari bilan jihozlangan yopiq vagonlar (KRU), shuningdek universal va refrijeratorli konteynerlarga bochkalarni yuklashda vagonlar polidagi panjaralar va konteynerlar poliga taxta yoki toʻsiqlar yotqiziladi.

Sigʻimi 400 litrdan ortiq boʻlgan bochkalarni refrijeratorli vagonlar, termos-vagonlar, kuzovi isitish moslamalari bilan jihozlangan yopiq vagonlar (KRU), sigʻimi 100 litrdan ortiq boʻlgan bochkalarni — universal va refrijeratorli konteynerlarga yuklashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Ortishda har bir qavat va qatorga bir xil oʻlchamdagi bochkalar joylashtirilishi kerak. Vagon yoki konteynerning toʻliq sigʻimi uchun bir xil oʻlchamdagi bochkalar yetarli boʻlmasa, bir xillik prinsipiga qatorlarga nisbatan rioya qilish kerak, bunda ogʻirroq bochkalar birinchi qatorga joylashtiriladi.

Yilning qish mavsumida yopiq vagonlarda tashish vaqtida bochkalar sigʻimi 10 — 15% ga toʻldirilmasligi kerak, bu toʻgʻrisida yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasiga belgilab qoʻyadi;

3) meva va sabzavotlar solingan qutilar izotermik va yopiq vagonlarda quyidagi usullardan birida taxlanadi:

birinchi usul — qutilar orasida 4 — 5 sm boʻsh joy qoldirilgan holda ularni vertikal joylashtirish. Har bir-ikki qator orasida quti boshchalariga 2x3 sm kesimga ega ingichka taxtalar (reykalar) qoʻyilib, ularning uchlari vagonning boʻylama devoriga tiralishi kerak. Yuqoridagi ikki qatorda qutilar ingichka taxtalarga (reykalarga) oʻrnatilishi lozim;

ikkinchi usul — kesishgan holda taxlash. Qutilar birinchi qatorda vagon uzunasiga, ikkinchi qatorda esa vagonning eniga joylashtirilib, qutilar qatorlari oʻrtasida 4 — 5 sm boʻsh joy qoldiriladi. Qutilar toʻgʻri joylashtirilganda, ular bir-birini oʻzaro yopib turadi. Toq qatorlardagi qutilar orasida vagon uzunasi boʻylab toʻgʻri kanallar, juft qatorlar qutilari orasida esa vagon eni boʻylab kanallar hosil boʻladi. Qutilar uzunligi vagon eniga teng boʻlmaganda, bitta quti uzunligidan kichikroq boʻlgan boʻsh joy qutilar oʻrtasida bir xil taqsimlanadi;

uchinchi usul — ertapishar karam uchun qutilar orasiga ingichka taxtalar (reykalar) joylashtirmasdan va boʻsh joy qoldirmasdan vertikal holda taxlash;

4) quti-lotoklar bir-biriga va vagonning boʻylama devorlariga zich oʻrnatilib, ularning barcha grafalari (kallagi) yuqori qatordagi qutilarning pazlariga aniq kirishi lozim.

Yuqori qatorda yonma-yon taxlangan qutilarning grafalari oʻzaro sim yoki kanop ip bilan bogʻlanadi.

Vagonning boʻylama devori yonida quti-lotok uzunligiga teng boʻsh joy qoladigan boʻlsa, ushbu joyga vagon eni boʻylab uning uzunasi boʻyicha quti-lotok joylashtiriladi.

Ushbu boʻsh joy quti-lotokni joylashtirish uchun yetarli boʻlmasa, vagonning bir gal bitta, bir gal boshqa boʻylama devori boʻylab navbatma-navbat boʻsh joy qoldiriladi.

330. Qutilarga qadoqlangan sovutilgan parranda goʻshti, kolbasalar, dudlangan goʻsht mahsulotlari, quritilgan baliq, turli xil pishloqlar va mazkur Qoidalarning 329-bandi 2-kichik bandida koʻrsatilgan tez buziladigan boshqa yuklar (tuxumdan tashqari), sovutilgan holda tashish chogʻida vagonlarga vertikal, kesishgan yoki shaxmat usulida joylashtiriladi. Tuxumli qutilar vagonlarga vertikal usulda taxlanadi.

Qutilar siljib ketishining oldini olish maqsadida yuqori qatorlarda ularni pogʻonasimon taxlashga yoʻl qoʻyilmaydi.

Kuli, qoplar, toʻrva xaltalarga qadoqlangan kechpishar kartoshka, piyoz, sabzi, lavlagi va boshqa sabzavotlar kuz mavsumida vagonga zich taxlanadi.

Ushbu yuklarni sovutib, isitib yoki uzluksiz holda shamollatib tashish chogʻida, kuli va qoplar, oʻlchami va sigʻimiga qarab, vagonda tik holatda bir nechta qator qilib, ammo balandligi 1,6 metrdan ortiq boʻlmagan tarzda taxlanadi.

Yopiq taxta qutilardagi ertapishar karam refrijeratorli vagonlarga vertikal usulda qutilar orasiga ingichka taxtalar (reykalar) qoʻyilmasdan va boʻsh joy qoldirmasdan taxlanadi.

331. Refrijeratorli vagonlar va yopiq vagonlarda tashish chogʻida danakli mevalar, yangi uzilgan meva va sabzavotlar solingan quti-lotoklar, shuningdek yozgi olma va noklar solingan yopiq qutilarni taxlash balandligi vagonlarda 160 — 180 sm dan oshmasligi zarur.

Beshta vagonli refrijeratorli seksiyalarda va avtonom refrijeratorli vagonlarda ertapishar karam, yangi uzilgan bodring va pomidorlarni tashishda qutilarni taxlash balandligi 220 sm, yopiq vagonlarda ertapishar karam uchun 180 sm va pomidor uchun yopiq vagonlarda 200 — 220 sm ni tashkil etishi kerak.

Refrijeratorli vagonlarda uzum solingan polimer va taxta qutilarni taxlash 200 — 220 sm balandlikda amalga oshiriladi.

Refrijeratorli va yopiq vagonlarning barcha turlariga qovun solingan qutili poddonlarni ortish kamida ikki qator balandlikda, qutilarni esa 180 — 200 sm balandlikda amalga oshiriladi.

332. Qoidalarning ushbu bobida ortish balandligi belgilanmagan tez buziluvchan yuklar, vagonning yuk koʻtarish qobiliyati yoki sigʻimidan toʻliq foydalanishni (tara turi va yil mavsumidan qatʼi nazar), yukning yuqori qatori va vagon shifti oʻrtasida kamida 50 sm dan boʻsh joy qolishini taʼminlaydigan balandlikda taxlanadi.

Vagonda poddonlar va ilgakli toʻsinlar mavjud boʻlganda, ular va yuk oʻrtasidagi boʻsh joy kamida 10 sm boʻlishi lozim.

Zarurat tugʻilganda, eshik orasidagi boʻsh joyga bunday yuklardan tashkil topgan joylarni vagonning uzunligi, eni va diagonali boʻyicha joylashtirishga ruxsat beriladi, yuklar eshikka qarab agʻdarilib tushib ketishining oldini olish hamda taxning mustahkamligini taʼminlash maqsadida eshik oʻrnida ikkita yuqori qator balandligida taxtalar oʻrnatiladi.

333. Muzlatilishi mumkin boʻlmagan meva va sabzavotlar hamda boshqa tez buziluvchan yuklar tashqaridagi havo haroratiga qarab, yilning oʻtish davrida izotermik vagonlarda sovutilmasdan va isitilmasdan yoki isitilib tashiladi.

Oʻtish davrida (aprel, noyabr) sovuq tushganda yuklar:

yuk ortish punktida tashqaridagi harorat 0 ºC darajadan past boʻlmaganda va yuk tashish muddati 4 sutkadan ortiq boʻlmaganda, lyuklari yopilgan yopiq vagonlarda qoʻshimcha ravishda isitilmasdan;

yuk ortish punktida tashqaridagi harorat minus 7 ºC darajadan past boʻlmaganda va yuk tashish muddati 7 sutkadan ortiq boʻlmaganda, izotermik vagonlarda isitilmasdan tashiladi.

Yuk joʻnatuvchi yuk ortishdan oldin toʻkish (sifon) quvurlarini somon, qirindi yoki qogʻoz bilan isitishi hamda sifon pallasini ishchi (yopiq) holatga oʻrnatishi lozim.

334. Tez buziluvchan yuklar isitilgan yopiq vagonlarda tashilishi mumkin.

Yukni tashish uchun vagonning jihozlanishi temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishilgan holda yuk joʻnatuvchi tomonidan amalga oshiriladi.

Yuklarni vagonga joylashtirishda iliq havoning erkin aylanishi hisobga olinib, eshik orasidagi joy tirgaklar bilan ishonch hosil qiladigan tarzda toʻsiladi.

Yuk va isitish pechi oʻrtasidagi masofa 1 m dan kam boʻlmasligi, yuk taxining yuqori qavati va vagon shifti oʻrtasidagi masofa esa 50 sm dan kam boʻlmasligi lozim.

Isitish pechi mavjud boʻlgan yopiq vagonlarga yoʻl davomida yuk joʻnatuvchining kuzatuvchilari tomonidan xizmat koʻrsatiladi.

335. Yuk kelgani haqidagi xabarnomani olgandan soʻng yukni oluvchi muayyan sabablarga koʻra manziliga kelgan tez buziladigan yukni oʻrnatilgan muddatlarda qabul qilolmasa va bu holat 24 soatdan ortiq vaqt davom etish ehtimoli boʻlsa, yukni oluvchi kelgan vagonlarni navbatma-navbat qoʻyib berish toʻgʻrisida temir yoʻl stansiyasiga buyurtma beradi.

336. Yukni oluvchi talabiga koʻra temir yoʻl transporti (tashuvchi) refrijeratorli vagonlar uchun belgilangan haroratlar jurnali bilan uni tanishtirishi shart.

Temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan topshirilayotgan yuklar yukni oluvchi omborida tekshirilmasdan sifat boʻyicha davlat inspektori, ekspert yoki oziq-ovqat tovarlarini qabul qilish vakolati berilgan tegishli shaxs fikriga koʻra qabul qilingan hollarda, haroratlar jurnalidan koʻchirma talab etiladi, koʻrsatilgan shaxslar bu haqda temir yoʻl stansiyasi boshligʻiga yukni oluvchi orqali yozma ravishda xabar beradi.

Temir yoʻl stansiyasi boshligʻi yukni oluvchiga temir yoʻl stansiyasi shtempeli bilan tasdiqlangan haroratlar jurnalidan koʻchirmani taqdim etishi shart. Bu holda haroratlar jurnalidan koʻchirma yukni oluvchida saqlanishi lozim. Bunda, haroratlar jurnalidan koʻchirma temir yoʻl stansiyasidan refrijeratorli poyezdlar va seksiyalar joʻnatilishidan oldin talab qilishi mumkin.

337. Tez buziluvchan yuklarni termos-vagonlarda tashish uchun termik jihatdan tayyorlash yuk joʻnatuvchi tomonidan yil mavsumidan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi.

Umumiy foydalanishdagi joylarda termos-vagonlarga ortish uchun tez buziluvchan yuklarni olib kirishga texnik va tijorat jihatidan yaroqli boʻlgan vagonlar qoʻyib berilishi lozim.

Bunda, tez buziluvchan yuklarni yetkazib berish quyidagicha amalga oshirilishi kerak:

yoz mavsumida — tashqaridagi havo harorati musbat boʻlganda yilning oʻtish davrida (aprel, noyabr) muzlatilgan va sovutilgan yuklar yetkazish yoʻli davomida va termos-vagonlarga ortish jarayonida sovutish qurilmalari yoqilgan avtorefrijeratorlarda tashiladi;

yilning oʻtish davrida (aprel, noyabr) va qish mavsumida — tashqaridagi havo harorati manfiy boʻlganda muzlashi mumkin boʻlmagan yuklar yetkazib berish yoʻli davomida isitish qurilmalari yoqilgan avtorefrijeratorlarda tashiladi.

338. Tez buziluvchan yuklarni ortishda yuk joʻnatuvchi tomonidan yuklarga yogʻingarchilik taʼsir etishini hamda muzlatilgan va yaxlatilgan yuk yuzasiga kondensat tushishini istisno etish choralari koʻriladi. Ushbu yuklarni tashqaridagi havoning musbat haroratida ortish vaqtida ularga quyosh nurlarining toʻgʻridan-toʻgʻri tushishini oldini olish lozim.

Yuklarni termos-vagonlariga ortish imkon qadar qisqa muddatlarda bevosita avtotransport vositasidan amalga oshirilishi zarur.

339. Termos-vagonga yuk ortishda vagonning sigʻimi va yuk koʻtarish qobiliyatidan toʻliq foydalanish maqsadida yuk zich taxlanadi, bundan vagon sigʻimidan yoki yuk koʻtarish qobiliyatidan toʻliq foydalanish imkoni boʻlmagan holatlarda ortiladigan hamda ortish balandligi boʻyicha cheklovlarga ega boʻlgan yuklar mustasno.

Gofrirovka qilingan kartondan yasalgan qutilar, “Tetra Pak”, “Tetra Brik Aseptik”, “Kombiblok” kabi aseptik qadoqlar va boshqa aseptik qadoqlardagi mayonezlar, qaylalar, sharbatlar va sut 1,6 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda yuklanadi, bloklar koʻrinishida shakllantirilgan, polietilen butilkalardagi pivo, mineral va alkogolsiz ichimliklar 1,8 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda, gofrirovka qilingan kartondan yasalgan qutilarga taxlangan shisha banka va butilkalardagi konserva mahsulotlari, bloklar koʻrinishida shakllantirilgan temir bankalaridagi alkogolsiz va kuchsiz alkogol ichimliklari 2 m dan ortiq boʻlmagan balandlikda taxlanadi.

340. Goʻsht va goʻsht mahsulotlarini tashish oziq-ovqat xavfsizligiga doir qonunchilik hujjatlari hamda amaldagi sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlari talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

2-§. Baliq va baliq mahsulotlarini tashish shartlari

341. Muzlatilgan baliq harorati ortish vaqtida quyidagilardan yuqori boʻlmasligi lozim:

minus 8 ºC darajada — quruq sunʼiy va nam holda muzlatishda;

minus 6 ºC daraja — tabiiy muzlatishda.

342. Muzlatilgan baliq filesi minus 10 ºC darajadan yuqori boʻlmagan harorat bilan tashish uchun taqdim etilishi lozim.

343. Muzlatilgan baliq qadoqlangan holda tashilishi mumkin. Yilning 1-mayidan 30-sentabrigacha boʻlgan davrda xoʻjalik matosidan tayyorlangan qoplar va ip gazlama qoplarga qadoqlangan muzlagan baliqni izotermik vagonlarga yuklashga yoʻl qoʻyilmaydi.

344. Sovutilgan baliq yogʻochdan yasalgan qutilarda yoki quruq tara bochkalarda tashiladi.

Tara tubiga va baliqning har bir qatori orasiga maydalangan toza muz qatlami sepilgan boʻlishi lozim. Bochka va qutilarda erigan muz suvining oqib ketishi uchun teshiklar boʻlishi kerak.

Sovutilgan baliqning umurtqaoldi goʻshti qatlamidagi harorat minus 1 dan plyus 5 ºC darajagacha atrofida boʻlishi lozim.

345. Tuzlangan baliq va seld yogʻochdan yasalgan suyuqlik quyiladigan va quruq tara bochkalarga hamda yogʻochdan yasalgan qutilarga joylanadi.

Baliq va seld tarkibidagi tuz miqdori quyidagicha boʻlishi kerak:

nimtatir tuzlangan baliq uchun — 6% dan (seld uchun 7% dan) 10% gacha;

oʻrtacha tuzlangan baliq uchun — 11% dan 14% gacha;

koʻp tuzlangan baliq uchun — 14% dan ortiq.

Yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida hamda muvofiqlik sertifikatida (ushbu mahsulot majburiy sertifikatlanishi lozim boʻlgan hollarda) tuz miqdori koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

346. Sovuq holda dudlangan, issiq holda dudlangan muzlatilgan baliq, quritilgan baliq va baliq mahsulotlari faqat tarada tashiladi.

Sovuq holda dudlangan baliq (ivasi seldidan tashqari) ortish vaqtida 0 ºC darajadan yuqori boʻlmagan haroratda boʻlishi va izotermik vagonlarda tashilishi lozim.

Issiq usulda dudlangan muzlatilgan baliq faqat refrijeratorli vagonlarda tashilib, ortish paytidagi harorati minus 18 ºC darajadan yuqori boʻlmasligi lozim. Issiq usulda dudlangan baliqni muzlatilmagan holatda tashishga ruxsat berilmaydi.

Sovuq usulda dudlangan baliq 30 kg gacha sigʻimga ega taxta va kartondan yasalgan qutilarga, issiq usulda dudlangan baliq — 20 kg gacha sigʻimga ega qutilarga, baliq mahsulotlari esa 25 kg gacha sigʻimga ega qutilarga joylanadi.

3-§. Yangi uzilgan meva va sabzavotlarni tashish shartlari

347. Meva-sabzavotlar yangi uzilgan, toza, mexanik shikastlarsiz, zararkunanda va kasalliklar taʼsirida zarar yetkazilmagan koʻrinishda, ortiqcha tashqi namliksiz, shuningdek vagonlarga ortiladigan har bir partiyaning yetilganlik darajasi bir xil boʻlishi sharti bilan tashish uchun taqdim etilishi lozim.

Meva-sabzavotlar tarkibidagi zaharli elementlar, pestitsidlar va nitratlar oziq-ovqat xom ashyosi va mahsulotlari sifati boʻyicha tibbiy-biologik talablar va sanitariya meʼyorlarida belgilangan koʻrsatkichlardan ortib ketmasligi lozim.

Meva-sabzavotlar har bir meva va sabzavot turiga mos keladigan quyidagi taralarga qadoqlangan boʻlishi kerak:

kechpishar kartoshka — qutilar, qutili poddonlar, matodan tayyorlangan va setka qoplarga, ertapishar kartoshka — qattiq taraga joylashtiriladi, uzoq muddat saqlash uchun moʻljallangan va uzoq muddat saqlangan kartoshka faqatgina tarada tashiladi;

lavlagi va sabzi — qutilar, matodan tayyorlangan qoplar va qutili poddonlarga;

piyoz — taxta qutilar, matodan tayyorlangan va setka qoplarga;

sarimsoq piyoz — qutilarga;

bodring, baqlajon, kabachki, gulkaram — taxta qutilarga;

ertapishar karam — taxta qutilarga, oʻrtapishar, oʻrtakechpishar va kechpishar karam esa — taxta qutilar va qutili poddonlarga;

mayda qovun — taxtali qutilar, yumaloq qovun va qovoq — maxsus konteyner va kataklarga;

tarvuz — qutili poddonlarga;

pomidorlar — taxta qutilar va quti-lotoklarga. Yetilganlik darajasi yashil rangda boʻlgan pomidorlar tashishga qabul qilinmaydi;

bulgʻor qalampiri — taxta qutilarga;

olma, nok, behi — taxta qutilar, kechpishar olmalar — gofrirovka qilingan kartondan tayyorlangan qutilarga;

yangi uzilgan anor va xurmo — taxta qutilarga;

uzum, oʻrik, shaftoli, togʻolcha, olxoʻri, olcha va gilos — taxta qutilar va quti-lotoklarga;

qoragʻat va krijovnik — quti-lotoklarga;

yertut — quti-lotoklar va katakli kuzovlarga;

sitrus mevalar (apelsin, mandarin, limon, greypfrukt) — taxta va kartondan tayyorlangan qutilarda.

Meva-sabzavotlar yopiq tara ichiga urilmaydigan, ishqalanmaydigan va ezilmaydigan qilib tara chetlarigacha toʻldirilgan holda zich taxlanadi.

Har bir qutiga bitta botanik guruhga tegishli boʻlgan, bir xil oʻlcham va turdagi mevalar joylanadi. Meva-sabzavotlar refrijeratorli vagonlarda faqatgina tarada tashiladi.

348. Tarasiz tashishda meva-sabzavotlar va kartoshka toʻkilgan holda tashiladi va vagonlarga ortish balandligining meʼyorlari mazkur Qoidalarning 35-ilovasiga muvofiq belgilanadi.

349. Meva-sabzavotlar va kartoshka tarasiz tashilganda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) talabiga koʻra yuk joʻnatuvchi tomonidan vagon eshiklarini toʻsish uchun eshik toʻsiqlari oʻrnatiladi.

350. Sutli va sutli-dumbul yetilgan joʻxori soʻtalari faqat 4, 5 va 10 ta vagonli tarkibda refrijeratorli seksiyalarda tashiladi.

Joʻxori soʻtalari 15 sm dan kichik boʻlmagan (qand joʻxori uchun 12 sm dan kam boʻlmagan) uzunlikda, soʻlish alomatlarisiz, yangi och yashil barglar bilan qoplangan, urugʻchi grafachasi jigarrang, mayin qobiqli burishmagan va bir-biriga zich joylashgan donlarga ega boʻlgan, shuningdek turli kasalliklar va qishloq xoʻjaligi zararkunandalari taʼsiriga uchramagan holatda tashishga taqdim etilishi lozim.

Soʻtaning yuqori qismida 3 sm gacha boʻlgan uzunlikda donlari yetilmagan joʻxori soʻtalari partiyada mavjud boʻlishiga yoʻl qoʻyiladi.

Joʻxori soʻtalari lotoklarga yoki 12 kg gacha sigʻimga ega panjarali qutilarga joylanib, temir yoʻl stansiyasiga oldindan tayyorlangan vagon mavjud boʻlganda keltiriladi.

Joʻxori vertikal yoki kesishgan usulda ortiladi. Oldindan sovutilmagan joʻxori soʻtalarini ortish balandligi 120 sm dan ortmasligi zarur.

Oldindan sovutilgan joʻxori soʻtalarining balandligi 160 sm gacha ortadi.

Plyus 3 ºC darajadan ortiq boʻlmagan haroratgacha oldindan sovutilgan joʻxori soʻtalarini tashish muddati 6 sutkadan, sovutilmaganini esa 4 sutkadan ortiq boʻlmagan muddat ichida tashilishi mumkin.

Soʻtalarni uzib olishdan ortishgacha boʻlgan vaqt sovutilmagan soʻtalar uchun 12 soat, oldindan sovutilgan soʻtalar uchun esa 30 soatdan oshmasligi kerak.

351. Tirik oʻsimliklar va urugʻli ekin materiallari uchun tashish usulini yuk joʻnatuvchi yukxatida koʻrsatadi.

Oʻsimliklar va tirik gullar yuk joʻnatuvchi kuzatuvchilari hamrohligida tashiladi.

Boshoqli oʻsimliklar panjarali qutilar yoki savatlarga qadoqlangan boʻlishi lozim.

Oldindan quritilmagan yoki shamollatilmagan nam boʻlgan, shuningdek 0,5 sm dan uzun kurtaklarga ega boshoqli oʻsimliklar tashishga taqdim etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Boshoqli oʻsimliklar vertikal usulda har bir qavat orasiga ingichka taxtalar (reykalar) qoʻyish sharti bilan ortiladi. Yopiq vagonlarga ortishda savatlar yoki qutilarning pastki qavati tagliklar yoki bir qavat quruq shox-shabbalar ustiga joylashtiriladi.

Yuk ortish punktida tashqaridagi havo harorati minus 15 ºC darajadan past boʻlganda, boshoqli oʻsimliklar yopiq vagonlarda tashish uchunga taqdim etilmasligi lozim.

4-§. Sut va sut mahsulotlari, konserva va boshqa tez buziluvchan yuklarni tashish shartlari

352. Sut va sut mahsulotlari refrijerator (izotermik) vagonlarda tashiladi.

Yengil muzlatilgan va muzlatilgan sut izotermik vagonlarda yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida bu haqda tegishli yozuv qayd etilishi sharti bilan tashishga qabul qilinadi.

Sut mahsulotlari bilan birgalikda boshqa oziq-ovqat mahsulotlari tashilgan taqdirda, sut mahsulotlari izotermik vagonlarda alohida joylashtirilishi lozim.

353. Tovuq tuxumlari (sovutilmagan va sovutilgan) yuk vagonlarda (yopiq vagonlar va izotermik) qatorlar orasiga qirindilar, bosma qilingan yoki gofrirovka qilingan karton solinib qutilarga joylangan holda tashiladi.

Muzlatilgan tuxum mahsulotlari (tuxum melanji, sarigʻi va oqi) yuk vagonlarda (yopiq vagonlar va izotermik) germetik payvandlangan oq tunuka metall bankalarda zich qutilarga joylangan holda tashiladi.

Tuxum mahsulotlari yuk vagonlariga ortish vaqtida minus 6 ºC darajadan yuqori boʻlmagan haroratda boʻlishi lozim.

354. Non mahsulotlari uchun moʻljallangan presslangan xamirturushlar (bundan buyon matnda xamirturush deb yuritiladi) vagonlarga ortishda plyus 4 ºC darajadan yuqori boʻlmagan haroratda boʻlishi lozim.

Vagonlarga har xil ishlab chiqarish sanalariga ega xamirturush partiyalari ortilganda, butun vagon uchun tashish muddati eng oldin ishlab chiqarilgan partiya sanasi boʻyicha hisoblanadi.

Tashishga taqdim etiladigan xamirturush kamida 48 soat ichida oʻzgarmasligi kerak.

Xamirturush joylashtirilgan qutilar refrijeratorli va izotermik vagonlarga vertikal usulda taxlanadi.

Xamirturush joylashtirilgan qutilarni refrijeratorli vagonlarda tashishda ularni taxlash balandligi 200 — 220 sm, izotermik vagonlarda esa 180 sm boʻlishi kerak.

355. Muzqaymoq faqat refrijeratorli 4 va 5 talik vagon seksiyalarida, yozda har bir vagonga yuk joʻnatuvchi vositalari bilan qoʻshimcha 1,5 — 2 tonnadan muz ortilgan holda metall, polimer, qogʻoz va karton, keramik bankalarda, mayda qadoqlarga oʻralganda esa qutilar, polimer va aralash materialli konteynerlarda tashiladi. Ortish vaqtida muzqaymoq harorati minus 20 ºC darajadan yuqori boʻlmasligi lozim.

356. Yogʻ-moy mahsulotlarini (mayonezni) izotermik vagonlarda tashishda metall va polimer bochkalar, shisha, plastik yoki fayans taralarda qutilarga qadoqlangan holda qabul qilinadi.

Ortish vaqtida mayonez harorati plyus 4 ºC darajadan yuqori boʻlmasligi lozim.

357. Konserva mahsulotlarini izotermik vagonlarda, metall (tunuka), shisha tarada, qutilarga joylashtirilgan holda tashiladi.

358. Alkogol mahsulotlar (spirtli ichimliklar, vino mahsulotlari, distillyatlar, pivo mahsulotlari) yopiq va izotermik vagonlarda metall, polimer, qogʻoz (karton), yogʻoch, shisha, aralash turdagi material, yengil sanoat material, keramik turdagi taralarga qadoqlangan holda tashiladi.

Alkogol mahsulotlarini tashishda tara (qadoqlar) yukni butligini taʼminlashi kerak.

Etil spirti va konyak distillyatini yopiq vagonlarda va izotermik vagonlarda tashish Temir yoʻl transportida xavfli yuklarni tashish qoidalari talablariga binoan amalga oshiriladi.

Qish mavsumida vino mahsulotlari bochkalarda isitish moslamalari bilan jihozlangan holda yoki isitilmasdan yopiq vagonlarda tashiladi.

Isitilmaydigan yopiq vagonlarda vino mahsulotlarini bochkalarda tashishda muzlash oqibatida bochkalar yorilmasligi uchun ularning sigʻimi 10 — 15 foizga toʻldirilmaydi, bu haqda yuk joʻnatuvchi yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari” grafasida qayd etishi shart.

Vino mahsulotlari yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchiga tegishli boʻlgan yoki ular ijaraga olgan sisterna-termoslarda va ixtisoslashtirilgan izotermik vagon-sisternalarda, yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchining kuzatuvchilari hamrohligida quyilgan holda tashilishi mumkin.

359. Desert uchun moʻljallangan va gazlangan ichimliklar, sharbatlar, mineral suv, butilkalarda temir yoʻl yopiq vagonlarida qutilarga qadoqlangan holda tashiladi. Mevali mors va sharbat mahsulotlari bochkalarda ham tashilishi mumkin.

360. Yopiq va izotermik vagonlarda butilkalardagi mineral suvlar taralarda quyidagi shartlarda tashiladi:

yilning yoz davrida — sovutilmaydigan va shamollatilmaydigan vagonlarda;

yilning oʻtish (aprel, noyabr) davrida — shamollatilmaydigan vagonlarda;

qish vaqtida — faqat isitiladigan izotermik vagonlarda.

361. Tashish uchun taqdim etiladigan alkogol mahsulotlari, sut va sut mahsulotlari, xamirturush, muzqaymoq, idishlarga qadoqlangan ichimlik suvi, desert va gazli ichimliklar, sharbatlar, tovuq tuxumi, konserva va mayonez mahsulotlari ularning xavfsizligi hamda qadoqlanishiga doir qonunchilik talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

5-§. Refrijeratorli vagonlar, refrijeratorli va universal konteynerlar, yopiq vagonlardan foydalanish shartlari

362. Tez buziluvchan yuklarni marshrutlarda va yirik guruhlar bilan sovutiladigan va isitiladigan refrijeratorli vagonlarda tashish mumkin, bundan tuzlangan baliq, bochkada ustidan namakob qoʻyilgan seld, taraga joylashtirilmagan meva-sabzavot va kartoshka mustasno.

Refrijeratorli seksiyalarga faqat bitta stansiyada yuk ortilishi va tushirilishi mumkin.

363. Refrijeratorli vagonlarni yuk ortish uchun qoʻyib berishdan oldin yozda sovutish va qishda isitish quyidagi haroratlarda amalga oshirilishi lozim:

sovutilgan yuklarni ortish vaqtida — mazkur Qoidalarning 366-bandida koʻrsatilgan haroratgacha;

muzlatilgan yuklarni ortish vaqtida 0 ºC darajagacha va past haroratli yuklarni ortish vaqtida minus 10 ºC darajagacha.

Sovutilmagan yuklar oldindan sovutilmagan vagonlarga ortilishi mumkin.

364. Yuk ortish va tushirish vaqtida poyezdning refrijeratorli vagonlarni dizelelektrostansiya va vagon mashina boʻlinmasi vagonidan koʻpi bilan 6 soatga ajratilishi mumkin.

Beshta vagonli refrijeratorli seksiyadan ajratilgan vagon 380V kuchlanishga ega oʻzgaruvchan tok elektr kuchlanish tarmogʻiga faqat xizmat koʻrsatuvchi brigada tomonidan ulanishi mumkin.

Refrijeratorli poyezdlar va seksiyalarga yuk ortish va tushirish ishlari xizmat koʻrsatuvchi brigada xodimlari ishtirokida bajarilishi lozim.

365. Refrijeratorli seksiyalardan poyezdlar tuzilishi mumkin.

Poyezd tarkibining 50 foizidan oshmagan vagonlarga yoʻlda xizmat koʻrsatish rejimi boʻyicha faqat bir xil turdagi yuklar ortilishi mumkin.

Beshta vagonli seksiyalar vagonlariga yoʻl davomida xizmat koʻrsatish rejimi turli boʻlgan yuklar ortilishi mumkin.

366. Refrijeratorli poyezdlar va seksiyalarda tez buziluvchan yuklarni tashish vaqtida harorat rejimi va shamollatish zarurati yukning ortish vaqtidagi haroratidan, meva-sabzavotlar uchun esa mazkur Qoidalarning 36-ilovasiga muvofiq ularning turlaridan kelib chiqib belgilanadi.

Minus 9 ºC daraja va undan past harorat bilan ortishga taqdim etilgan muzlatilgan yuklar (past haroratlilardan tashqari) minus 9 ºC darajadan minus 12 ºC darajagacha boʻlgan haroratda tashiladi.

Quyidagi yuklarni qishda tashishda:

1) minus 5 ºC darajadan past haroratga ega boʻlgan muzlatilgan va oʻta muzlatilgan yuklar, shuningdek mol yogʻi, moylar, margarin, xamirturush, sovuq holda dudlangan baliq va issiq holda dudlangan muzlatilgan baliqlarni tashishda ularning harorati cheklanmagan holda pasaytirilishi mumkin;

2) mazkur Qoidalar 36-ilovasining 5 va 7-bandalarda qayd etilgan yuklarni (bundan vino, shampan vinosi va biopreparatlar mustasno) tashishda haroratlarning quyi chegara meʼyori plyus 2 ºC darajagacha pasaytirilishi mumkin.

367. Yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatilgan tashish rejimlari (sovutish, isitish va shamollatish) mazkur Qoidalarning 36-ilovasida koʻrsatilgan meʼyorlarda belgilanadi:

Past haroratli yuklar yuklash vaqtida minus 18 ºC darajadan yuqori boʻlmagan haroratga ega boʻlishi va refrijeratorli vagonlarda quyidagi haroratlarda tashilishi lozim:

refrijeratorli poyezdlarda — minus 9 ºC dan minus 12 ºC darajagacha;

4 va 5 ta vagonli seksiyalarda — minus 15ºC dan minus 18 ºC darajagacha.

368. Refrijeratorli poyezdda sovutilmagan mahsulotlarni joʻnatishda tashqaridagi havo harorati oʻrtacha plyus 25 ºC darajadan yuqori boʻlmaganda vagonlarning yukxonalaridagi harorat ortish vaqtidan boshlab koʻpi bilan 4 sutka davomida, seksiyalarda tashish chogʻida tashqaridagi havo harorati oʻrtacha plyus 30 ºC darajadan yuqori boʻlmagan hollarda esa — 3 sutka davomida mazkur Qoidalarning 366 va 367-bandlarida belgilangan darajaga yetkaziladi. Vagonlar ichidagi harorat brigada xodimlari tomonidan nazorat jurnalida qayd etiladi.

369. Yuk tushirilganidan keyin refrijeratorli vagonlar yukni oluvchi tomonidan yaxshilab tozalanishi, vagon poli va devorlari artilishi lozim.

370. Universal konteynerlarda quyidagi tez buziluvchan yuklar tashilishi mumkin:

1) goʻsht va sut mahsulotlaridan tayyorlangan konservalar — yil davomida, koʻpi bilan 12 sutka cheklangan muddatda;

2) meva va sabzavotlar hamda goʻsht va oʻsimliklardan tayyorlangan konservalar, mineral suv, uzum (spirt qoʻshilgan) va meva vinolari (shampan vinosidan tashqari) — yozda tashish muddatlari cheklanmagan holda, yilning oʻtish davrida (aprel, noyabr) yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilangan cheklangan tashish muddatida;

3) butilkalarda vino va sterilizatsiya qilingan pivo — yilning yoz va oʻtish davrlarida koʻpi bilan 12 sutka cheklangan muddatda;

4) baliq konservalari — yilning yoz va oʻtish davrlarida (aprel, noyabr) yuk joʻnatuvchi tomonidan belgilangan cheklangan tashish muddatida.

23-bob. Hayvonlar, parrandalar va asalarilarni tashish

371. Hayvon va parrandalarni vagonlarda joʻnatish uchun ortish hayvonlarni ortish uchun moʻljallangan platformalar bilan jihozlangan temir yoʻl stansiyalarda amalga oshiriladi. Hayvonlar umumiy foydalanishdagi platformalar yoki maydonchalardan traplar yordamida vaqtincha ortilishi mumkin.

Vagon joʻnatmalarida tashilayotgan hayvon va parrandalarni tushirish yuklarni qabul qilish va topshirish uchun ochiq boʻlgan barcha temir yoʻl stansiyalarida amalga oshiriladi.

372. Hayvon va parrandalar maxsus vagonlarda, bunday vagonlar yetishmaganda esa vagonlar atrof-muhitning qattiq va suyuq organik chiqindilar bilan ifloslanishini oldini oluvchi maxsus qurilmalar bilan jihozlanishi sharti bilan oddiy yopiq yogʻoch polli vagonlarda tashiladi.

Qora mol, choʻchqa va buzoqlarni tashish chogʻida oddiy yopiq vagonlarni jihozlash uchun hayvon va parrandalarni tashishda zarur boʻlgan uskuna va moslamalar yuk joʻnatuvchi tomonidan taqdim etiladi.

373. Parrandalar yopiq tubli kataklarda yoki kataklarsiz tashiladi. Kataksiz tashilganda parrandalar ikki qavatli usulda, yuqori qavat poli yopiq boʻlishi sharti bilan ortiladi.

374. Hayvonlar, parrandalar va asalarilarni tashish uchun yuvilgan vagonlar, zotdor hayvonlarni tashish uchun esa yuvilgan va dezinfeksiyalangan vagonlar berilishi kerak.

Zaharli kimyoviy moddalar va mineral oʻgʻitlardan boʻshagan vagonlarga tegishli maxsus ishlov berilmasdan hayvonlar, parrandalar va asalarilarni ortishga yoʻl qoʻyilmaydi.

375. Asalarilar uyalarda yoki faner paketlarda yuk joʻnatuvchining kuzatuvchilari hamrohligida faqat yoz va oʻtish davrida (aprel, noyabr) tashiladi.

Yopiq vagonlarda tashish vaqtida paketlar va uyalar bir nechta qator qilib, shamollatish teshiklari toʻsilmagan holda, qatorlar orasida kuzatuvchilar oʻtishiga joy qoldirilib joylashtiriladi. Mahkam turishi uchun paketlar va uyalar taxtalar bilan bir-biriga mixlanadi, oʻtish joyidagi chetki qatorlar vertikal bruslar bilan mahkamlanadi.

Asalarilarni tashish uchun optimal harorat plyus 8 ºC darajani tashkil etadi.

Oʻtish davrida (aprel, noyabr) tashqaridagi havo harorati plyus 10 ºC darajadan yuqori boʻlmagan sharoitda asalarilarni yopiq vagonlarda tashishga yoʻl qoʻyiladi.

376. Hayvonlarni toʻrt oʻqli vagonlarga ortish quyidagi miqdorlarda amalga oshiriladi:

1) qoramol — yoshi, oʻlchamlari va ogʻirligiga qarab 16 dan 24 boshgacha. Koʻrsatilgan miqdordagi hayvonlar vagonga joylashtirilgandan soʻng unda yana bitta hayvon joylashishi uchun yetarli boʻlgan boʻsh joy qolishi kerak;

2) qoramol buzoqlari — 24 dan 28 boshgacha;

3) buzoqchalar — yoshiga qarab 36 dan 50 boshgacha;

4) qoʻy va echkilar — 80 dan 110 boshgacha;

5) choʻchqalar:

ogʻirligi 80 kg gacha — 50 dan 60 boshgacha;

80 dan 100 kg gacha — 44 dan 50 boshgacha;

100 dan 150 kg gacha — 28 dan 44 boshgacha;

150 kg dan ortiq — 20 dan 28 boshgacha;

6) otlar — koʻpi bilan 14 bosh, ot zavodlari sertifikatlari boʻyicha tashish vaqtida — koʻpi bilan 12 bosh;

7) tuyalar — koʻpi bilan 8 bosh.

377. Otlar vagonlarda vagonning boʻylama oʻqiga parallel ravishda boshlari eshiklarga qaratilgan holda joylashtiriladi. Toʻrt oʻqli vagonning har bir yarmida otlar ikki qator qilib joylashtiriladi.

Kuzatuvchi oʻtishi uchun oʻrta qatorlarda chetdagilarga qaraganda bitta ot kam joylashtiriladi. Otlarni taqasi olib tashlangan holdagina tashishga ruxsat beriladi.

378. Qoramol vagonda koʻndalang yoki boʻylama usulda joylashtiriladi.

Koʻndalang usulda ortishdan oldin vagonning boʻylama devoridagi olinmaydigan taxtalarga shuruplar yordamida temir halqalar (yoki skobalar) 1-2 bosh hayvonga moʻljallab mahkamlanadi.

Vagonning yon devorlarida vagonning eni boʻyicha olinmaydigan taxtalarga vagon oldi devorlariga tirab yotqiziladigan har biri ikkita taxtadan iborat tokchalar oʻrnatiladi.

Qoramol ortilganidan keyin vagonning eshiklari oʻrnida panjaralar oʻrnatiladi. Qoramolni boʻylama joylashtirish usulida vagonlar otlarni tashishda qoʻllangani kabi jihozlanadi, biroq eshik taxtalari oʻrniga eshik oʻrniga panjaralar oʻrnatiladi.

Qoramol maxsus vagonlarga faqat koʻndalang usulda ortiladi.

Qoʻy, echki, buzoq, choʻchqa va yosh qoramollar vagonga bogʻlanmasdan ortiladi.

379. Buqa va sigirlar, qoʻy va qoʻchqorlar, erkak va ona choʻchqalar, shuningdek har xil turdagi hayvon va parrandalarni bitta vagonda birgalikda tashishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Alohida ortish imkoni boʻlmagan hollarda har xil jinsdagi va turdagi hayvon va parrandalarni bitta vagonda tashishga ularni toʻsiqlar bilan bir-biridan ishonchli ravishda ajratgan holdagina yoʻl qoʻyiladi.

Choʻchqalarni qishda tashqaridagi havo harorati minus 25 ºC darajadan past boʻlganda, ogʻirligi 100 kg dan ortiq boʻlgan yirik semiz choʻchqalarni yozda tashqaridagi havo harorati plyus 25 ºC va undan yuqori darajada boʻlganda ortishga yoʻl qoʻyilmaydi.

380. Mayda hayvonlar katak va qutilarda bir nechta qavat qilib tashiladi. Yuqoridagi katak bilan vagon tomi va yon devorlari orasidagi oraliq 0,2 m dan kam boʻlmasligi lozim.

Qutilar va kataklar vagon boʻylama devorlari boʻylab hayvonlarni parvarishlash va shamollatish uchun oraliq masofa qoldirilib oʻrnatiladi. Qutilar va kataklar tubi yopiq boʻlishi va ortilgandan soʻng ishonchli mahkamlanishi lozim.

381. Moʻynali hayvonlar turiga qarab metal kataklarda yoki metal panjarali eshikka ega boʻlgan mustahkam taxta kataklarda tashiladi. Kataklarning eshiklari oʻz-oʻzidan ochilib ketmaydigan, mustahkam va qulf bilan bekiladigan boʻlishi lozim.

382. Yuk joʻnatuvchilar, yetkazish muddatlaridan kelib chiqqan holda hayvonlar, parrandalar, asalarilarni butun yoʻl davomida sifatli yem hamda tagiga solish uchun toʻshamalar bilan taʼminlashi lozim.

Qishda joʻnatish punktida tashqaridagi havo harorati minus 15ºC darajadan past boʻlganda oziqlantirish uchun press, barda va silos ishlatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

383. Hayvonlar tagiga solish uchun toʻshamalar va yem vagonlarda hayvon va parrandalar bilan birgalikda tashiladi va furaj tokchalariga yoki vagon eshiklari oraligʻiga joylashtiriladi. Donli yem-xashaklar (suli, un, kepak va omuxta yem) qoplarga joylanishi, pichan va somon esa bogʻlamlarga presslanishi kerak.

Yem-xashak va toʻshamalarni tashish uchun yuk joʻnatuvchi talabiga binoan va uning prognozini hisobga olgan holda hayvonlar ortilgan har bir 10 — 16 ta vagonga alohida vagon taqdim etiladi.

384. Hayvonlar, parrandalar, asalarilarni vagonlarda yuqori tezlikda tashish temir yoʻl transporti (tashuvchi) bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi.

Hayvonlar ortilgan vagonlarni tepalikdan tushirish va turtkilab manyovrlar bajarish alohida hushyorlik bilan amalga oshiriladi. Temir yoʻl stansiya xodimlari hayvon ortilgan vagon kuzatuvchilarini tepalikdan tashlash yoki turtish usulidagi manyovrlar bajarilishi boshlanishi haqida ogohlantirishlari lozim.

385. Kuzatuvchilar vagonlarda hayvonlar, parrandalar, asalarilarni bilan birgalikda joylashadi, yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchilar kuzatuvchilari hamrohligida ushbu Qoidalarda koʻzda tutilgan majburiyatlarni bajarishi lozim boʻladi.

Kuzatuvchilar uchun alohida vagonlar yuk joʻnatuvchi prognozi hisobidan, biroq hayvonlar, parrandalar, asalarilarni ortilgan 10 — 16 ta vagonga bitta vagondan ortiq boʻlmagan miqdorda taqdim etiladi.

Hayvonlar, parrandalar, asalarilarni kasallanganda yoki yem va suvni qabul qilmaganda kuzatuvchi bu haqda joylashuvi eng yaqin boʻlgan stansiya boshligʻiga yoʻlda yaqinroqda joylashgan chegara va transport veterinariya nazorati punktini ogohlantirishi uchun yozma ravishda xabar berishi shart.

Kasal boʻlgan hayvonlarni, parrandalarni yoʻlda soʻyish taqiqlanadi.

386. Yozda hayvonlar, parrandalar, asalarilarga sutkasiga kamida ikki marotaba, qishda esa bir marotaba suv berish kerak.

Hayvonlar, parrandalar, asalarilarni suv beriladigan temir yoʻl stansiyalari temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi.

Temir yoʻl stansiyalari tomonidan hayvonlar, parrandalar, asalarilarga suv berilgani yoki kuzatuvchi tomonidan ularga suv berish rad etilgani haqida kuzatuvchining yoʻl jurnalida qayd yozuvlari kiritilishi lozim.

387. Hayvon va parrandalar ortilgan vagonlar mavjud boʻlgan poyezdlar suv berish belgilangan punktlarda vodoprovod kolonkalari yoki hayvonlarga suv berish moslamalari bilan jihozlangan temir yoʻllarga qabul qilinishi lozim. Hayvonlar ortilgan vagonlarni bevosita suv berish uchun moʻljallangan yoʻlga qabul qilish imkoniyati boʻlmaganda, temir yoʻl stansiyasi boshligʻi hayvon ortilgan vagonlarni u yerga yetkazib berishni taʼminlashi shart.

Hayvonlar ortilgan vagonlar joʻnatilgani haqida qoʻshni suv berish temir yoʻl stansiyasiga xabar beriladi.

388. Yoʻlda vagonlarni kuzatuvchilar tomonidan tozalash faqat temir yoʻl transporti (tashuvchi) belgilagan temir yoʻl stansiyalarda amalga oshiriladi.

Temir yoʻl stansiyasi boshligʻi poyezdning jadval boʻyicha belgilangan turish muddati ichida hayvonlar ortilgan vagonlar tozalash temir yoʻllariga qoʻyib berilishini taʼminlashi lozim.

Kasallangan hayvonlar aniqlanganda, shuningdek, hayvonlarni alohida shart-sharoitlarda tashishda vagonlarni goʻngdan tozalash taqiqlanadi.

389. Yoʻl davomida vagonda nobud boʻlgan, kasallangan yoki holsizlangan hayvon va parrandalar aniqlangan taqdirda, davlat veterinariya xizmati organlari veterinariya sohasidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq choralar koʻradi.

Nobud boʻlgan, kasallangan yoki holsizlangan hayvon va parrandalarni vagondan tushirish, ularni ushlab turish hamda karantinga oʻtkazish temir yoʻl stansiyasi kuchi va vositalari bilan davlat veterinariya xizmati organlari yozma talabnomasiga muvofiq yukni oluvchi (yuk joʻnatuvchi) hisobidan amalga oshiriladi.

Hayvon va parrandalar ushlab turilgan va vagondan tushirilgan barcha holatlar toʻgʻrisida umumiy shaklda dalolatnoma tuziladi va davlat veterinariya xizmati organi yozma talabnomasi bilan birgalikda tashish hujjatlariga ilova qilinadi.

Nobud boʻlgan hayvonlarni vagondan tushirish amalga oshiriladigan temir yoʻl stansiyalari roʻyxati davlat veterinariya xizmati organi bilan kelishilgan holda temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi.

390. Hayvon va parrandalar ortilgan vagonlarda texnik nosozlik yuzaga kelganda, temir yoʻl stansiyasi darhol vagonlarni taʼmirlashi va imkon qadar ularni yetkazib kelgan poyezd yoki keyingi eng yaqin poyezd bilan joʻnatish choralarini koʻrishi lozim. Hayvon va parrandalarni boshqa vagonga ortishga nosoz vagonni tez taʼmirlash imkoni boʻlmagan hollardagina yoʻl qoʻyiladi.

391. Hayvon va parrandalar ortilgan vagonlar yuk tushirish uchun kelgani haqida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yukni oluvchini, chegara va transport veterinariya nazorati punktini xabardor qiladi. Hayvon va parrandalar yuk tushirish uchun vagon qoʻyib berilgan vaqtdan boshlab 12 soat ichida yukni oluvchi tomonidan qabul qilinishi va temir yoʻl stansiyasidan olib chiqib ketilishi lozim.

392. Hayvon va parrandalar tushirilganidan keyin yukni oluvchi goʻng va toʻshama qoldiqlarini vagon eshiklari oldida (III toifa boʻyicha ishlov beriladigan vagonlardan tashqari) uyib toʻplashi lozim. Goʻng uyilib toʻplanganidan keyin vagonlar dezinfeksiya qilish va yuvish stansiyasiga tashish hujjatlari rasmiylashtirilib, vagon eshiklariga plombalar va buramalar qoʻyilgan holda joʻnatiladi.

Goʻng va toʻshama qoldiqlarini uyib toʻplash uchun yukni oluvchilar iltimosiga binoan bitta jismoniy vagon uchun yozda 30 daqiqa, qishda 1 soat qoʻshimcha vaqt belgilanadi.

393. Ikkinchi va uchinchi toifa boʻyicha ishlov berilishi lozim boʻlgan vagonlar uchun tashish hujjatlarining “Yukning nomi” grafasida ishlov berish toifasi va “Dezinfeksiyaga” deb koʻrsatiladi. Vagon varagʻida vagonda mavjud boʻlgan uskunalar haqida qayd yozuvi kiritiladi. Vagonning ikki tomonidagi eshiklarga 20x30 sm oʻlchamda qogʻozda yopishtirilib yoki boʻr bilan aniq koʻrsatilib “Dezinfeksiyaga” deb yoziladi.

24-bob. Yuklar ogʻirligining tabiiy kamayishi meʼyorlari

394. Normal texnologik jarayon va saqlash sharoitlarida tabiiy sabablar (yukning fizik-kimyoviy xususiyatlari, meteorologik faktorlar taʼsiri va nomukammallik, transportda tashish yoki saqlash chogʻida mahsulot va tovarlarni yoʻqotishlardan saqlashga doir amaldagi himoya vositalari oqibati sanalgan yoʻqotishlar, uning sifati saqlangan holda yuk ogʻirligining kamayishi) taʼsiriga koʻra yuk ogʻirligining kamayishi tabiiy kamayish hisoblanadi.

Yuklar ogʻirligi tabiiy kamayishining bugʻlanish, changib kamayish, siltanib toʻkilish, oqib ketish va qurib qolish kabi turlari mavjud.

Toʻkilgan va uyulgan holda tashiladigan yuklar hamda zich boʻlmagan taradagi kukunsimon va changsimon moddalar uchun xos boʻlgan yuklarni tashish va ortish-tushirish ishlarida sodir boʻluvchi holatlar changib kamayish va siltanib toʻkilish hisoblanadi. Vagon kuzovidan uchib ketish jarayoni tashish vaqtida qarshi shamol taʼsirida sodir boʻladi.

Yuklarni oqib ketishi deganda quyilgan holda tashiladigan suyuq yuklarning idishlar, sigʻimlar, sisternalardagi tirqishlar va teshiklardan, zich yopilmagan toʻkish moslamalari orqali taxta-yogʻoch tara orqali oqib ketishi, shuningdek uyulgan holda tashiladigan yuklar va toʻkilgan holda tashiladigan yuklarning mayda fraksiyalari vagonlarning zich boʻlmagan kuzovlari orqali toʻkilishi tushuniladi.

Suyuq yuklarning bugʻlanishi (neft mahsulotlari, suyultirilgan gaz, kimyoviy yuklar, spirtlar, efirlar) va baʼzi qattiq jismli yuklar (naftalin, vanil) tarkibida yengil uchuvchi fraksiyalar mavjudligi sababli sodir boʻladi.

Yukning qurib qolishi yuk (sabzavotlar, mevalar, don va oziq-ovqat mahsulotlari) tarkibida boʻlgan namlikning toʻliq yoki qisman bugʻlanishi oqibatida sodir boʻladi.

395. Oʻzining tabiiy xususiyatlari tufayli tashish paytida ogʻirligi kamayadigan yuklarga nisbatan temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashilgan masofadan qatʼi nazar, suyuq yoki nam (hoʻl) holatda tashish uchun topshirilgan yuklar ogʻirligidan 2% miqdorida va quruq yuklar ogʻirligidan 1% miqdoridagi meʼyordan ortiq boʻlgan kamomad qismi uchungina javob beradi.

Uyulgan, toʻkilgan yoki quyilgan holda tashiladigan yuklar uchun ular yoʻnalish boʻyicha tushirib yuklanadigan boʻlsa, belgilangan meʼyorlar har bir ortish-tushirish ishlari uchun 0,3% ga ortadi.

396. Oʻzining tabiiy xususiyatlariga koʻra tashish chogʻida ogʻirligi kamaymaydigan yuklarga nisbatan temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashilgan masofadan qatʼi nazar yuk ogʻirligidan 0,2% dan ortiq boʻlgan kamomad qismi uchungina javobgar boʻladi.

397. Bitta yukxati boʻyicha bir nechta yuk joylari tashilganda, uning ogʻirligi yukxatida alohida koʻrsatilgan yoki boshqa usul bilan belgilangan boʻlsa, yukning kamayishi har bir joy uchun hisoblanadi.

398. Yukning yoʻqotilishi yoki bir nechta yuk joyining kamomadi uchun undiriladigan summani hisoblashda yoʻqolgan yuk yoki kamomad joylari uchun mazkur Qoidalarning 395 va 396-bandlarida belgilangan meʼyorlar hisoblanmaydi.

399. Yuk toʻliq yoʻqotilganda yoki yukning alohida joylari yoʻqotilganda, zararni qoplash chogʻida yoʻqotilgan joylar ogʻirligining kamayishi hisobga olinmaydi.

25-bob. Yuklarni saqlash

400. Umumiy foydalanishdagi joylarda tushirilgan yuklar ularning xususiyatlaridan kelib chiqqan holda yopiq omborlar yoki ochiq platforma va maydonlarda saqlanishi mumkin.

Ochiq platforma yoki maydonlarda mazkur Qoidalarning 37-ilovasida koʻrsatilgan yuklar saqlanishi mumkin.

401. Yuklar yukni oluvchi tomonidan qabul qilib olinganidan soʻng quyidagi muddatlarda olib umumiy foydalanishdagi joylarda (shu jumladan, vagon va konteynerlarda) saqlanishi mumkin, bundan tashish hujjatlari boʻlmagan yuklar mustasno:

1) 12 soat davomida:

portlovchi va kuchli taʼsir etuvchi moddalar;

achitqilar;

tirik hayvonlar va qushlar;

tirik baliq uvildirigʻi (ikrasi) va maleklar;

sut mahsulotlari, bundan yangi sogʻilgan sut mustasno;

goʻsht mahsulotlari (shu jumladan, turli xil parranda goʻshti), hayvon aʼzolari (quloqlari, oyoqlari), hayvonlar ichki aʼzolari;

yangi uzilgan sabzavotlar va qoʻziqorinlar, bundan karam, kartoshka va lavlagi mustasno;

asalarilar;

qisqichbaqalar, krablar, mollyuskalar;

kesilgan oʻsimliklar;

har qanday tirik, yangi ushlangan va muzlatilgan baliq;

yangi uzilgan mevalar va rezavorlar;

kesilgan tirik gullar;

2) bir sutka davomida:

qora ikra;

kartoshka, lavlagi va karam;

ishlov berilmagan charm, terilar va moʻynalar;

isteʼmol margarini va moylari;

alkogolsiz ichimliklar;

xavfli yuklar, bundan portlovchi va kuchli taʼsir etuvchi zaharli moddalar mustasno;

tirik zuluklar;

asosiy kimyoviy sanoat mahsulotlari;

vino spirti, pivo va porter;

turli fosfor;

pishirilgan non;

3) ikki sutka davomida:

tayyorlangan sabzavot va qoʻziqorinlar;

tirik oʻsimliklar, bundan kesilgan oʻsimliklar mustasno;

baliq va ikra, bundan saqlanishiga kamroq muddat belgilangan baliq va ikra mustasno;

tayyorlangan meva va reza mevalar;

tuxum;

4) uch sutka davomida:

yer oʻgʻitlash moddalari;

ohak;

qamish, tok, bast (lik), mochal, novba, somon va shu kabi materiallari mahsulotlari;

chiqindi qogʻoz va qogʻoz qirindilari;

pichan va somon;

yogʻoch chiplari;

torf;

lattalar;

5) besh sutka davomida boshqa barcha yuklar, bundan uy-roʻzgʻor buyumlari mustasno;

6) 30 sutka davomida uy-roʻzgʻor buyumlari.

402. Tashish hujjatlari boʻlmagan yuklar quyidagi muddatlar davomida saqlanadi:

bir sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 1-kichik bandida belgilangan yuklar uchun;

ikki sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 2-kichik bandida belgilangan yuklar uchun;

uch sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 3-kichik bandida belgilangan yuklar uchun;

toʻrt sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 4-kichik bandida belgilangan yuklar uchun;

oʻttiz sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 5-kichik bandida belgilangan yuklar uchun;

ellik sutka — mazkur Qoidalarning 401-bandi 6-kichik bandida belgilangan yuklar uchun.

Bunda, cheklangan saqlash muddati temir yoʻl transporti (tashuvchi) yoki yukni oluvchining kuchi va texnik vositalari bilan yukni tushirish uchun vagon qoʻyib berish vaqtidan boshlab hisoblanadi.

26-bob. Yuklarni yetkazib berish muddatlari va ularni hisoblash

403. Yuklarni temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yetkazib berish quyidagi muddatlardan oshmasligi kerak:

konteynerlar uchun — boshlangan har bir 150 kilometr uchun bir sutka;

boshqa joʻnatmalar uchun — boshlangan har bir 200 kilometr uchun bir sutka.

Yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchilarning yuklarini, shu jumladan boʻsh vagonlarni (konteynerlarni) yetkazib berish muddatlari yuklarni tashish uchun toʻlovni hisoblash masofasi, joʻnatmalar turlari va kunlik bosib oʻtilgan yoʻl meʼyorlari asosida hisoblab chiqiladi.

Xorijiy davlatlar temir yoʻllarining tranzit uchastkalarini kesib oʻtish va xalqaro qatnovlarda yuk tashishlarini amalga oshirishda yuklarni yetkazib berish muddatlari SMGS asosida hisoblanadi.

404. Yukni yetkazib berish muddatini hisoblash yukni tashish shartnomasi tuzilgan kundan keyingi kunning 0 — 00 soatidan boshlanadi.

405. Mazkur Qoidalarning 403-bandida koʻrsatilgan yuklarni yetkazib berish muddatlari quyidagi holatlarda uzaytiriladi:

uch sutkaga — yukni joʻnatish va yetkazib kelishda u bilan bogʻliq boʻlgan operatsiyalarga;

bir sutkaga — yukning manzilini oʻzgartirish bilan bogʻliq operatsiyalarga;

bir sutkaga — Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga muvofiq xavfli yuklarni tashishda;

bir sutkaga — toʻgʻridan-toʻgʻri aralash qatnovlarda tashiluvchi yuklarni boshqa transport turiga topshirish yoki boshqa transport turidan qabul qilishda.

406. Oʻzining texnik xususiyatlariga koʻra tezlik cheklovini talab etuvchi, nogabaritli va alohida lokomotiv bilan maxsus poyezdlarda tashiluvchi yuklar uchun yetkazib berish muddati temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi.

407. Quyidagi holatlarda yuklarni yetkazib berish muddatlari kechikkanligi uchun ushbu kechikishlar muddatiga uzaytiriladi:

chegara, bojxona, veterinariya, fitosanitariya nazorati va boshqa nazorat turlarini amalga oshirish;

alohida shartlarda tashiluvchi yuklarning maʼlumotlari yukxatiga mos kelmasligi yoki yuklar boʻyicha ehtiyot choralari qoʻllanilmaganligi aniqlansa;

temir yoʻl stansiyalarida hayvonlarga suv berish yoki vagondan olib chiqish yoxud ularni veterinariya koʻrigidan oʻtkazish;

yuk joʻnatuvchi aybi bilan vagon, konteynerlarning yoʻl davomida ortiqcha ogʻirligini tushirish, yukni yoki uning tarasini (qadogʻi) tuzatish hamda ortishga tuzatish kiritish, yuk ortiqcha ortilganini bartaraf etish;

vagon, konteynerlarning yoʻl davomida temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) bogʻliq boʻlmagan hollarda yuzaga kelgan texnik va tijorat holatini tuzatish;

yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi, temir yoʻl shoxobcha yoʻllari egalari va kontragentlarga bogʻliq boʻlgan sabablarga koʻra temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida vagonlarga oʻz vaqtida yuk ortish yoki tushirishni taʼminlash imkoniyati yoʻqligi oqibatida yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi tomonidan ular qabul qilinmagani sababli harakatlanish yoʻli davomida temir yoʻl stansiyalarida vagonlarning kechikib qolishi;

bitta yoki bir nechta yukni oluvchilar manziliga bitta yoki bir nechta yuk joʻnatuvchilar tomonidan yoʻl davomida joylashgan bitta yoki bir nechta temir yoʻl stansiyalarida refrijerator seksiyalariga yuk ortish yoki tushirishda mos ravishda yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi tomonidan refrijerator seksiyasini kechiktirish;

qatnovda temir yoʻl transportining (tashuvchining) aybisiz yuzaga kelgan va tashishni boshlash yoki davom ettirishga vaqtincha xalaqit berayotgan uzilishlar;

temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra sodir boʻlgan boshqa kechikishlar.

408. Mazkur Qoidalarning 407-bandida koʻrsatilgan yuklarning kechikishi sabablari va kechikish vaqti haqida temir yoʻl transporti tomonidan ikki nusxada umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi. Dalolatnomaning birinchi nusxasi tashish hujjatlariga biriktiriladi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuk yetib kelgandan soʻng yoʻl qaydnomasiga ilova qilinadi, ikkinchi nusxasi dalolatnoma tuzilgan temir yoʻl stansiyasida saqlanadi.

Yukxati asl nusxasining “Temir yoʻl transporti (tashuvchi) belgilari” grafasida va yoʻl qaydnomasining “Yukning nomi” grafasida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan “Vagon (konteyner) temir yoʻl stansiyasida_______ (sabab koʻrsatiladi) uchun_________ (sana) _____ dan ______ (sana) gacha kechikdi, bu toʻgʻrisida _____ yil___ ______dagi _____-son umumiy shakldagi dalolatnoma tuzildi” yozuvi qayd etiladi. Ushbu yozuv temir yoʻl stansiyasining vakolatli xodimi imzosi va stansiyaning kalendar shtempelini qoʻyish bilan tasdiqlanadi.

409. Yuk quyidagi hollarda oʻz vaqtida yetkazib berilgan deb hisoblanadi:

1) yetkazib berish belgilangan muddati tugashidan oldin yuk mavjud boʻlgan vagon, konteyner yukni oluvchiga tushirish uchun taqdim etilganda;

2) yetkazib berish belgilangan muddati tugashidan oldin yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan yuk tushirilganda;

3) yetkazib berish belgilangan muddati tugashidan oldin yuk yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yetib kelganda va:

temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) toʻlanishi lozim boʻlgan toʻlovlar amalga oshirilmaganligi;

yuk tushirish joyi band boʻlganligi va temir yoʻl transportiga (tashuvchi) bogʻliq boʻlmagan boshqa sabablar tufayli vagonlar kechikib taqdim etilganligi sababli yukni oluvchining ixtiyoriga topshirish imkoniyati boʻlmaganda.

Vagonlar (konteynerlar) qoʻyib berilishi kechikishi sabablari toʻgʻrisida umumiy shaklda dalolatnoma tuziladi.

410. Bojxona nazorati ostidagi yuk yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga kelgani toʻgʻrisida bojxona organlariga mazkur Qoidalarning 130-bandida koʻrsatilgan tartibda xabar berilgan sana yuklar yetkazish manziliga yetib kelingan sanasi hisoblanadi.

Bunda, temir yoʻl transporti (tashuvchi) yukning yetkazish manzili temir yoʻl stansiyasida bojxona rasmiylashtiruvi bilan bogʻliq kechikishi uchun javobgar boʻlmaydi.

Yuk bojxona organining ish vaqti hisoblanmagan vaqtda kelgan boʻlsa, yetkazib berish muddati yuk yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga kelgan vaqtdan boshlab, bojxona organi ishi boshlagan vaqtgacha uzaytiriladi.

411. Yetkazib berish muddati tugagunga qadar yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yetib kelganda, yukni oluvchi ixtiyoriga topshirilishi mumkin boʻlganda va bu haqda temir yoʻl transporti (tashuvchi) yukni oluvchiga xabar berganda, boʻsh vagon oʻz muddatida yetkazib berilgan deb hisoblanadi.

412. Yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) va temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk tashish shartnomasida mazkur Qoidalarda koʻrsatilgan yukni yetkazib berish muddatlaridan farqli muddatni belgilashi mumkin hamda bu haqda yukxatining “Yuk joʻnatuvchining arizalari va belgilari” grafasida tegishli belgi qayd etiladi.

27-bob. Boshqa transport turlari ishtirokida toʻgʻridan-toʻgʻri aralash qatnovda yuklarni tashish

413. Boshqa transport turlari ishtirokida toʻgʻridan-toʻgʻri aralash qatnovda yuklarni tashish Oʻzbekiston Respublikasining “Transport toʻgʻrisida”gi Qonuni , Temir yoʻl ustavi va boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

28-bob. Yuklarni tashishda dalolatnomalarni tuzish

414. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) va yuk joʻnatuvchilarning (yukni oluvchilarning) tashish vaqtidagi moddiy javobgarligi uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin boʻlgan holatlar mazkur Qoidalarning 38-ilovasiga muvofiq shakldagi tijorat dalolatnomasi va umumiy shakldagi dalolatnoma bilan tasdiqlanadi.

Vagon va konteynerning texnik holati hamda shikastlanishi toʻgʻrisida mazkur Qoidalarning 39 , 40 va 41-ilovalarida belgilangan shaklda dalolatnomalar tuziladi.

415. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) va yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) oʻrtasida elektron hujjat almashinuvi toʻgʻrisida shartnoma mavjud boʻlsa, tijorat dalolatnomasi, umumiy shakldagi dalolatnoma va boshqa dalolatnomalar elektron hujjat shaklida tuzilishi mumkin. Bunda, tegishli dalolatnomani saqlash va yuborish tartibi elektron hujjat almashinuvi toʻgʻrisidagi shartnomada belgilanadi.

Elektron hujjat shaklidagi dalolatnomalar zaruratga koʻra qogʻoz koʻrinishida chop etilishi mumkin. Bunda, elektron dalolatnomaning asl nusxasini imzolagan shaxslarning lavozimi, familiyasi, ismi va otasining ismi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar tegishli grafalarga kiritiladi.

Elektron dalolatnomaning qogʻoz nusxasi temir yoʻl stansiyasida temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi imzosi hamda kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi.

416. Tijorat dalolatnomalari temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi tomonidan temir yoʻl stansiyasida quyidagi holatlarni tasdiqlash uchun tuziladi:

1) yukning haqiqiy nomi, vazni yoki joylari soni tashish hujjatida koʻrsatilgan maʼlumotlar bilan mos kelmasligi;

2) yukning buzilishi yoki shikastlanishi;

3) yukning hujjatsiz yoki hujjatlarning yuksiz aniqlanishi;

4) oʻgʻirlangan yukning temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) qaytarilishi;

5) yukni hujjatlar boʻyicha topshirish ishlari yuk idorasida (kassada) rasmiylashtirilganidan soʻng temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan shoxobcha temir yoʻliga yuk 24 soat mobaynida topshirilmasligi. Bunda, tijorat dalolatnomasi faqat yukni oluvchi talabiga koʻra tuziladi.

417. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) mazkur Qoidalarning 416-bandida qayd etilgan holatlarni oʻzi aniqlagan yoki yukni oluvchi yoxud yuk joʻnatuvchi ushbu holatlarning hech boʻlmaganda bittasi mavjudligini koʻrsatgan boʻlsa, temir yoʻl transporti (tashuvchi) tijorat dalolatnomasini tuzishi shart.

Tijorat dalolatnomasida maʼlumotlar tashish hujjatlari, dalolatnomalar, vagon tarozisidagi oʻlchash va tortish kitoblari hamda boshqa hujjatlar asosida koʻrsatiladi.

Yuk ogʻirligidagi farq yuk ogʻirligining tabiiy kamayishi va tarozi koʻrsatkichlaridagi tafovut meʼyoridan ortiq boʻlmagan hollarda tijorat dalolatnomasi tuzilmaydi, yuk topshirilishini rasmiylashtirish esa mazkur Qoidalarning 8-bobida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

418. Tijorat dalolatnomalari quyidagi kunlarda tuziladi:

1) umumiy foydalanishdagi joylarda yukni tushirishda — tushirish kunida, yukni oluvchiga yukni topshirishda — topshirish kunida;

2) umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda yukni tushirishda — yukni tushirish kunida. Bunda, yukni tekshirish ishlari tushirish vaqtida yoki bevosita tushirishdan soʻng amalga oshirilishi kerak.

Vagon tarasining ogʻirligi yukni tushirish kunida uning vaznini tekshirgan temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimidan boshqa xodim tomonidan tekshirilgan boʻlsa, dalolatnomaning “D” boʻlimida yukning vaznini oʻlchashda va vagon tarasini tekshirishda qatnashgan temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari koʻrsatiladi. Dalolatnoma vagonning tarasini tekshirishda qatnashgan temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimi tomonidan imzolanadi.

3) yukni yoʻl davomida tashishda — tijorat dalolatnomasini rasmiylashtirish lozim boʻlgan holatlar aniqlangan kunda.

419. Tijorat dalolatnomalari uch nusxada tuziladi hamda elektron, qogʻoz shaklda yoki siyohlar bilan aniq, boʻyashlarsiz, toʻgʻirlashlarsiz va hech qanday tuzatishlarsiz toʻldiriladi. Har bir dalolatnomada temir yoʻl stansiyasining qatorli shtempeli qoʻyiladi. Dalolatnomaning birinchi nusxasi oʻrnatilgan tartibda tekshirish uchun yuboriladi, ikkinchi nusxasi yukni oluvchiga uning talabiga koʻra topshiriladi, uchinchi nusxasi esa temir yoʻl stansiyasi yigʻmajildida saqlanadi.

Temir yoʻl stansiyalari tomonidan tijorat dalolatnomalarni boshqa temir yoʻl stansiyalariga yuborish tartibi temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan belgilanadi.

Tijorat dalolatnomasi joʻnatish temir yoʻl stansiyasi yoki yoʻlda joylashgan temir yoʻl stansiyasida tuzilgan boʻlsa, dalolatnomaning ikkinchi nusxasi yukxatiga biriktiriladi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga yuboriladi. Tijorat dalolatnomasi tuzilganligi yuzasidan mazkur Qoidalarning 4 va 8-boblarida nazarda tutilgan tartibda yukxati va yoʻl qaydnomasida belgi qayd etiladi.

Yuklarni talon-taroj qilinganligi alomatlari aniqlanganda, shu jumladan yukning harakatlanish davomida keltirilgan zarar miqdoriga qaramay temir yoʻl transporti (tashuvchi) xizmat tekshiruvi uchun belgilangan muddatdan uch kundan kechikmagan holda, tijorat dalolatnomasi tuzgan stansiya hududiga qarashli transportda xavfsizlikni taʼminlash boshqarmasining hududiy boʻlinmalariga tijorat dalolatnomasi, yukxati, vagon varagʻi va boshqa hujjatlarni tasdiqlangan nusxalarini, ularning soʻrovnomalari asosida taqdim etishi shart.

420. Tijorat dalolatnomasida yuk holatining va nosozlik aniqlanishidagi vaziyatlarning aniq va toʻliq tavsifi yozilishi kerak. Dalolatnomada yukni tekshirish vaqtida aniqlangan, yuk kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishining kelib chiqishiga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan holatlar ham koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

Tijorat dalolatnomasiga tashish nosozligi sabablari yoki yuk joʻnatuvchi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) aybdorligi toʻgʻrisida hech qanday taxminlar kiritilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tijorat dalolatnomasi blankasi grafalariga joylashtirilgan barcha savollarga aniq javoblar berilishi kerak.

Qaytariluvchi maʼlumotlar oʻrniga chiziq chizish hamda qoʻshtirnoq belgisini qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Tijorat dalolatnomasida yuk toʻgʻri yoki notoʻgʻri ortilganligi, joylashtirilganligi va mahkamlanganligi hamda ochiq harakatdagi temir yoʻl tarkibida tashilayotgan yuklar uchun himoya markirovkasi mavjudligi koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

Tez buziluvchan yuklarning buzilishi yuzasidan tijorat dalolatnomasi tuzilganda dalolatnomaning birinchi nusxasiga quyidagilar biriktiriladi:

vagon-termoslarda tashishda nazorat maʼlumotlari;

mashina sovutish va elektr isitish qurilmalari mavjud boʻlgan refrijeratorli vagonlarda tashishda haroratlar kitobidan koʻchirma. Bunda, tijorat dalolatnomasiga yoʻl davomida refrijeratorli vagonlardagi harorat rejimi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kiritilishi kerak.

Haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan tijorat dalolatnomasini yoki umumiy shakldagi dalolatnomani tuzgan yoki imzolagan shaxslar zimmasiga qonunchilikka muvofiq belgilangan tartibda javobgarlik yuklanadi.

421. Tijorat dalolatnomasi temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari hamda tekshirishda ishtirok etgan yukni oluvchi tomonidan imzolanadi.

422. Tijorat dalolatnomalari tuzilgan hollarda vagonlardan yechilgan plombalar temir yoʻl transporti (tashuvchi) ixtiyorida qoladi.

423. Yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida tekshirish vaqtida yoʻl davomida joylashgan temir yoʻl stansiyasida tuzilgan dalolatnomadagi maʼlumotlar va yukning aslida mavjudligi va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasidagi holati oʻrtasida farq aniqlanmasa, u holda temir yoʻl stansiyasi yangi dalolatnoma tuzmasdan yoʻl davomida joylashgan temir yoʻl stansiyasida tuzilgan dalolatnomaga “Yukni tekshirish chogʻida mazkur dalolatnomaga qarshi farq aniqlanmadi” yozuvini qayd etishi kerak. Ushbu belgi temir yoʻl stansiyasining shtempeli va mazkur Qoidalarning 421-bandida koʻrsatilgan shaxslar imzosi bilan tasdiqlanadi. Ushbu dalolatnoma yukni oluvchiga uning talabiga binoan beriladi.

Yoʻl davomida joylashgan temir yoʻl stansiyasida tuzilgan dalolatnomada mavjud boʻlgan maʼlumotlar yukni tekshirish vaqtida aniqlangan maʼlumotlarga mos kelmagan holatlarda yangi tijorat dalolatnomasi tuziladi.

424. Yuklarning ekspertizasi mazkur Qoidalarning 8-bobida koʻzda tutilgan tartibda amalga oshiriladi. Oʻtkazilgan ekspertiza toʻgʻrisida tijorat dalolatnomasining “E” boʻlimiga belgi qoʻyilgan boʻlishi kerak.

425. Yukni oluvchining talabiga binoan temir yoʻl stansiyasi uch kun ichida ushbu joʻnatma uchun tuzilgan tijorat dalolatnomasini berishi shart.

Yukni oluvchilarga dalolatnomani berish temir yoʻl stansiyasi yigʻmajildlarida saqlanadigan dalolatnoma nusxasiga imzo qoʻyish yoʻli bilan amalga oshiriladi, yukni oluvchining tijorat dalolatnomalarini olish yoki yukni qabul qilish huquqini beruvchi ishonchnomasiga ega boʻlgan shaxs dalolatnoma berilishini tashkilotlar nomidan talab qiladi.

Yoʻl davomida yoki temir yoʻl stansiyasi omboriga yukni tushirishda yuk joʻnatuvchi plombasiga ega boʻlgan vagonda yukning but saqlanmaganligi aniqlanganligi toʻgʻrisida dalolatnoma tuzilgan boʻlsa, yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi yukni topshirish chogʻida u tomonidan tuzilgan dalolatnoma berilishidan qatʼi nazar yukni oluvchiga bunday dalolatnomaning nusxasini berishi shart.

Yuk topshirilgan kundan eʼtiboran olti oy muddat davomida tuzilgan dalolatnomalar berilishini talab qilish mumkin.

426. Umumiy shakldagi dalolatnoma quyidagi holatlarni tasdiqlash uchun tuziladi:

1) yuk joʻnatuvchi tomonidan yukxatiga ilova qilingan hujjatlarning yoʻqolishi;

2) temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi va yukni oluvchiga bogʻliq sabablarga koʻra yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi, oraliq va qoʻshni temir yoʻl stansiyalarida yukni tushirish, ortish-tushirish uchun qoʻyib berishini kutish natijasida vagonlarning turib qolishi;

3) yukni oluvchi vositalari yordamida yuk tushirilgandan soʻng vagonlar yuk qoldiqlari va axlatdan tozalanmaganligi;

4) sisterna va bunkerli yarim ochiq vagonlarning tashqari tomoni yuk quyilgan va toʻkilgandan soʻng tozalanmaganligi. Sisterna va bunkerli yarim ochiq vagonlarda toʻliq toʻkilmagan yuk qoldiqlari aniqlanganda Suyuq yuklarni quyilgan holda tashish qoidalarida koʻzda tutilgan dalolatnoma tuziladi;

5) yuk joʻnatuvchining roziligi boʻyicha tozalanmagan vagonlar uning vositalari bilan yuk ortish uchun temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan qoʻyib berilishi;

6) yukxatida vagonga plomba qoʻyilganligi toʻgʻrisida belgi boʻla turib, vagonda plomba boʻlmaganda, plomba shikastlanganda yoki almashtirilganda, bunda tijorat dalolatnomasini tuzish uchun asos boʻladigan holatlar mavjud boʻlmasa, shuningdek yoʻl davomida yoki yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida vagonlardagi qoʻrgʻoshinli plombalar noaniq yoki kuch ishlatish izlari boʻlmagan kesilgan boʻlaklari aniqlansa, agar oʻqiluvchi belgilar yukxatidagi maʼlumotlarga mos kelsa va plombada temir yoʻl stansiyasi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) nomini oʻqish mumkin boʻlsa;

7) vagon yoki konteyner shikastlanganda;

8) yuk tashuvlari prognozi bajarilishini hisobga olish kartochkasiga, yuklarni qabul qilib topshiruvchisining eslatmasiga, vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomasiga, qoʻshimcha yigʻimlar jamgʻarib boriladigan kartochkaga va boshqa taalluqli hujjatlarga imzo qoʻyishdan bosh tortish yoki rad etishda;

9) xususiy yoki ijaraga olingan vagon va konteynerlarning temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan oʻzboshimchalik bilan band qilinishida;

10) temir yoʻl transporti (tashuvchi) roziligisiz yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilar, temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi tomonidan temir yoʻl transportining (tashuvchining) vagon va konteynerlaridan oʻzining ichki tashishlari uchun foydalanilishi;

11) tomonlarning moddiy javobgarligi uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin boʻlgan boshqa holatlarni tasdiqlashda, bunda tijorat dalolatnomasi yoki boshqa maxsus shakldagi dalolatnoma tuzilishi talab qilinmasa;

12) yoʻl davomida vagonga oʻrnatilgan va yukxatida koʻrsatilgan plombalar yoʻqligi aniqlangan hollarda, vagon joyida komissiya ishtirokida vagondagi yukning holati tekshiriladi. Bunda, talon-taroj alomatlari yoʻqligi hamda vagondagi yuk bir tekis va vagonning sigʻimi boʻyicha yuklangan aniqlansa, yukning butligini saqlash maqsadida vagonga plomba oʻrnatiladi.

Agar vagondagi yuklarning talon-taroj etilganligi alomati boʻlsa, vagonga yukning butligini saqlash maqsadida plomba oʻrnatiladi hamda ushbu holat aniqlangan stansiyada vagondagi yukning tushirish va ortish uchun sharoiti boʻlsa, tekshirish amalga oshiriladi. Agar aniqlangan stansiyada tekshirish uchun sharoit boʻlmagan taqdirda, vagon tekshirish sharoiti bor eng yaqin yoki manzil stansiyasiga joʻnatiladi.

Talon-taroj alomati aniqlangan hollarda transportda xavfsizlikni taʼminlash boshqarmasining hududiy boʻlinmalariga tezkor xabarnoma joʻnatiladi yoki ularga tezkor ravishda telefon orqali xabar beriladi.

Umumiy shakldagi dalolatnomani tuzishda ishtirok etgan kamida ikki kishi tomonidan dalolatnoma imzolanishi shart.

427. Tomonlar umumiy shakldagi dalolatnomaga imzo qoʻyishdan bosh tortgan taqdirda, dalolatnomaga bu haqda yozib qoʻyiladi. Tomonlar umumiy shakldagi dalolatnomaning mazmuni yuzasidan dalolatnomaga ilova qilinadigan tushuntirish va mulohazalarini berishga, shuningdek mazkur dalolatnomaga imzo chekishdan bosh tortish sabablarini bayon etishga haqlidir.

428. Vagonning (konteynerning) texnik holati nosozligi oqibatida yukning oqib ketishi, buzilishi yoki namlanishi aniqlangan hollarda, tijorat dalolatnomasidan tashqari vagonning (konteynerning) texnik holati toʻgʻrisidagi dalolatnoma tuziladi.

Vagonning (konteynerning) texnik holati toʻgʻrisidagi dalolatnoma vagonning (konteynerning) nosozligi aniqlangan kunda va tijorat dalolatnomasi tuzilgan kundan kech boʻlmagan holda tuzilishi shart.

Vagonning (konteynerning) texnik holati toʻgʻrisidagi dalolatnomaning birinchi nusxasi tijorat dalolatnomasining birinchi nusxasiga biriktiriladi va ikkinchi nusxasi stansiya yigʻmajildida qoladi.

429. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari tijorat dalolatnomasini tuzishdan bosh tortganda yoki dalolatnoma mazkur Qoidalarning talablari buzilishiga yoʻl qoʻyilgan holda rasmiylashtirilganda, yukni oluvchi yukni temir yoʻl stansiyasidan olib chiqish vaqtigacha, umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarda yuk tushirishda esa yuk tekshirilgan vaqtdan eʼtiboran 24 soat ichida temir yoʻl stansiyasi boshligʻi orqali yoki bevosita temir yoʻl transportining (tashuvchining) hududiy boʻlinmasi boshligʻiga bu haqda yozma ariza berish huquqiga ega.

Temir yoʻl stansiyasi boshligʻi orqali ariza berilganda, yukni oluvchiga ariza qabul qilinganligi toʻgʻrisida arizaning nusxasiga belgi qoʻyiladi.

Temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlari tomonidan umumiy shakldagi dalolatnomani tuzishdan bosh tortish holatlarida yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi temir yoʻl transportining (tashuvchining) hududiy boʻlinmasi boshligʻiga shikoyat taqdim etadi.

430. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) hududiy boʻlinmasi boshligʻi tijorat dalolatnomasini tuzishdan bosh tortish yoki notoʻgʻri rasmiylashtirish toʻgʻrisidagi shikoyatga quyidagi muddatlarda javob berishi shart:

tez buziluvchan yuklar boʻyicha bir sutka ichida;

boshqa yuklar boʻyicha esa ariza qabul qilingan kundan uch sutka ichida.

Yukni oluvchining shikoyati asoslangan boʻlsa, temir yoʻl transportining (tashuvchining) hududiy boʻlinmasi boshligʻi temir yoʻl transportining (tashuvchining) vakolatli xodimlariga tijorat dalolatnomasini tuzish yoki notoʻgʻri rasmiylashtirilgan dalolatnomani almashtirish toʻgʻrisida koʻrsatma beradi. Bunda, yuk dalolatnomani tuzish munosabati bilan kechiktirilgan vaqt davomida saqlanganligi uchun yukni oluvchidan toʻlov undirilmaydi.

431. Xalqaro yoʻnalishlardagi tashishlar boʻyicha tijorat dalolatnomalari SMGS va SMGSning xizmat yoʻriqnomasi talablariga muvofiq tuziladi.

29-bob. Talablarni taqdim etish va koʻrib chiqish

432. Yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) yoki uning vakillari tomonidan yuk yoʻqolgani, kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi xarajatlarini undirish toʻgʻrisidagi talablar temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) har bir yukxati boʻyicha alohida taqdim etilishi lozim.

Bitta temir yoʻl stansiyasida bitta yuk joʻnatuvchi tomonidan bitta yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasiga bitta yukni oluvchining manziliga yuborilgan bir xil turdagi yuklar uchun bir nechta yukxati boʻyicha, lekin beshtadan ortiq boʻlmagan bitta talab taqdim etilishi mumkin. Butun marshrut yoki vagonlar guruhi uchun bitta tijorat dalolatnomasi tuzilgan yuklar uchun esa dalolatnomada koʻrsatilgan yukxatlari soniga muvofiq talablar taqdim etiladi.

Toʻgʻridan-toʻgʻri aralash qatnovda boshqa transport turlari ishtirokida tashilayotgan yuklar har xil punktlar orqali bir transport turidan boshqa transport turiga oʻtib kelgan boʻlsa, bu yuklar uchun bir nechta yukxati boʻyicha bitta talab taqdim etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Yuk yoʻqolgani, kamomadi, buzilishi yoki shikastlanishi xarajatlarini undirish bilan bogʻliq boʻlmagan talablar bitta talab arizasida taqdim etilishi mumkin.

Koʻrib chiqish uchun yuk hujjatlari yoki kvitansiyalar zarur boʻlgan talab arizalari bunday hujjatlar zarur boʻlmagan talablarni oʻzida birlashtirmasligi lozim.

433. Talab arizasida quyidagi maʼlumotlar qayd etilishi lozim:

1) talabning mazmuni va qisqacha asoslanishi;

2) talabning har bir alohida turi va har bir alohida hujjat boʻyicha talab summasi;

3) talab arizasini taqdim etuvchining (bundan buyon matnda arizachi deb yuritiladi) pochta manzili toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (shahar, koʻcha, uy raqami, pochta indeksi);

4) arizachining hisob raqami ochilgan bank boʻlimi va uning bank rekvizitlari;

5) talab arizasi raqami va tuzilgan sanasi.

Talab arizalari tashkilot rahbari (uning oʻrinbosari) yoki arizachi tomonidan imzolanishi lozim.

434. Yuk yoʻqolganda yuk kvitansiyasining aslini taqdim etishning imkoni boʻlmasa, arizachi joʻnatish temir yoʻl stansiyasining yuk joʻnatilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomasini taqdim etadi.

Joʻnatish temir yoʻl stansiyasi maʼlumotnomasida yukxatining raqami, vagon raqami, yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasi va temir yoʻl transporti (tashuvchilar), yuk joʻnatuvchining va yukni oluvchining nomi, yuk nomi, miqdori va ogʻirligi, shuningdek yukni qabul qilish va joʻnatish sanasi koʻrsatilgan boʻlishi lozim.

Joʻnatish temir yoʻl stansiyasi maʼlumotnomasi temir yoʻl stansiyasining kalendar shtempeli bilan tasdiqlanadi.

435. Yuk kamomadi toʻgʻrisidagi talab arizasiga yuk ogʻirligi tabiiy kamayishi meʼyorini hisobga olgan holda tuzilgan talab summasining hisob-kitobi ilova qilinishi lozim, agar ushbu turdagi yukka tabiiy kamayish meʼyori belgilangan boʻlsa.

Talab arizasida yuk ogʻirligi tabiiy kamayishi meʼyori hisob-kitobi koʻrsatilgan boʻlsa, talab summasining hisob-kitobi ilova qilinishi shart emas.

436. Jarimalar boʻyicha hisob-kitoblardan kelib chiqadigan talablar yuzasidan arizalarga quyidagilar ilova qilinadi:

1) tashishlar prognozi bajarilmagani va yoʻnalishda yuk ortish taʼminlanmagani uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — yuk tashishlar prognozini bajarish yuzasidan temir yoʻl stansiyasi tomonidan berilgan hisobga olish kartochkalari;

2) tozalanmagan vagonlar qoʻyib berilgani uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — temir yoʻl stansiyasi tomonidan berilgan umumiy shakldagi dalolatnoma;

3) vagonlar turib qolgani uchun jarimani qaytarish toʻgʻrisida — vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomalari, temir yoʻl stansiyasi tomonidan berilgan umumiy shakldagi dalolatnomalar;

4) yuk kechikib yetkazib berilgani uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — yukxati;

5) vagonlarga texnik meʼyor yoki toʻliq yuk koʻtarish qobiliyati (sigʻimi) doirasida yuk ortilmaganligi uchun jarimani qaytarish toʻgʻrisida — jarima notoʻgʻri undirilganini tasdiqlovchi hujjatlar;

6) temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan tashkilotlar va jismoniy shaxslarga tegishli boʻlgan yoki ular tomonidan ijaraga olingan vagonlar (konteynerlar) oʻzboshimchalik bilan egallanganligi uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — oʻzboshimchalik bilan egallanganlik holatini tasdiqlovchi hujjatlar, xususan yukxati yoki yuk kvitansiyalari, umumiy shakldagi dalolatnoma yoki boshqa dalillar, jarima miqdorining hisob-kitobi;

7) vagonlar yuk ortish va tushirish uchun kechikib qoʻyib berilgani, vagonlarni yuk ortish va tushirish joylaridan olib chiqish yoki temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan qabul qilish kechikkani uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomalari, shuningdek vagonlar qoʻyib berish va olib chiqish uchun tayyorligi toʻgʻrisida xabarnomalar, qoʻyib berish va olib chiqish muddatlarini koʻrsatgan holda shartnomalardan koʻchirmalar, tomonlardan biri yuqorida koʻrsatilgan ikki tomonlama hujjatlarni imzolashdan bosh tortgan hollarda tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnomalar;

8) tashkilotlar va jismoniy shaxslarga tegishli boʻlgan yoki ular tomonidan ijaraga olingan harakatdagi tarkib (konteynerlar) temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan shikastlanganligi uchun jarima toʻlash toʻgʻrisida — temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan berilgan umumiy shakldagi dalolatnoma, texnik dalolatnoma, koʻrsatilgan harakatdagi tarkib (konteyner) temir yoʻl tomonidan shikastlanganini tasdiqlovchi hujjatlar yoxud temir yoʻl transporti (tashuvchi) ushbu dalolatnomalarni berishdan bosh tortishiga nisbatan shikoyat qilinganini tasdiqlovchi dalillar va yetkazilgan shikastlanish fakti va miqdorini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar hamda talab summasining hisob-kitobi;

9) yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi, temir yoʻl shoxobcha yoʻllari egasi tomonidan temir yoʻl transporti (tashuvchi) parki vagonlari va konteynerlaridan temir yoʻl transportining (tashuvchining) ruxsatisiz oʻz ichki tashishlarida foydalanilgani uchun jarimalarni qaytarish toʻgʻrisida — jarima notoʻgʻri hisoblanganini (undirilgani) tasdiqlovchi hujjatlar.

Jarimalarni hamda qoʻshimcha ish va xizmatlar uchun toʻlovlarni qaytarish toʻgʻrisidagi talab arizalariga mazkur Qoidalarda koʻrsatilgan hujjatlardan tashqari jarimalar hamda qoʻshimcha ish va xizmatlar uchun toʻlovlar toʻlanganini tasdiqlovchi hujjat (bankdan olingan toʻlov talabnomasi va ushbu talabnoma toʻlangani haqida bosh buxgalter tomonidan imzolangan maʼlumotnoma, kvitansiya yoki temir yoʻl transporti tomonidan jarima yoki toʻlovlarning ushbu summasi toʻlovni amalga oshirish uchun taqdim etilganini tasdiqlovchi hujjat) ilova qilinishi lozim.

Talab arizalariga talab mazmuniga taalluqli boʻlmagan hujjatlar ilova qilinmaydi.

437. Yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchi oʻrtasidagi meʼyorlangan va haqiqiy namlikni hisobga olgan holda hisob-kitob qilinadigan yukning kamomadi toʻgʻrisidagi talab arizalariga yuk qanday namlikda joʻnatilganini tasdiqlovchi hujjat va kelgan yukning namlik darajasi boʻyicha tahlil maʼlumotlari ilova qilinadi, agar shunday tahlil oʻtkazilgan boʻlsa.

438. Tez buziluvchan yuk buzilganligi uchun talab arizasiga temir yoʻl transporti (tashuvchi) ishtirokida oʻtkazilgan ekspertiza dalolatnomasi ilova qilinishi lozim.

439. Temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) talablar 6 oylik muddat mobaynida, jarimalarni toʻlashga oid talablar esa 45 kun mobaynida taqdim etilishi mumkin.

Koʻrsatilgan muddatlar quyidagicha hisoblanadi:

1) yuk topshirilgan kunidan boshlab — yukning buzilishi, shikastlanishi yoki kamomadi boʻyicha zararni qoplash toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha;

2) yetkazib berish muddati tugagandan boshlab 30 sutka oʻtgach — yukning yoʻqotilganligi boʻyicha zararni qoplash toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha;

3) yukni yetkazib berish muddati oʻtkazib yuborganligi toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha yukni topshirgan kunidan boshlab;

4) jarimani toʻlash uchun oʻrnatilgan 5 kunlik muddatning tugashi bilan — yuk tashish rejasini bajarmaganlik uchun jarima undirish toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha;

5) talab arizachisi tomonidan jarima hisoblanganligi toʻgʻrisidagi temir yoʻlning toʻlov talabnomasi (schetni) nusxasini olgan kunidan boshlab — vagonlarning turib qolganligi va konteynerlar ushlanib qolganligi uchun jarimani va boshqa jarimalarni qaytarish toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha;

6) boshqa barcha holatlarda — talabni taqdim etish uchun asos boʻladigan hodisa sodir boʻlgan kundan boshlab.

440. Temir yoʻl transportining (tashuvchining) talablarni koʻrib chiqish topshirilgan boʻlinmasiga bevosita qoʻlda yetkazib berilgan talablar, talabning ikkinchi nusxasida temir yoʻl transportini (tashuvchini) vakolatli xodimining belgisi bilan qabul qilinadi.

Talab arizasi pochta orqali joʻnatilganda qabul qiluvchiga topshirilgan yoki bevosita temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) qoʻlda yetkazib berilgan kuni talab taqdim etilgan kun deb hisoblanadi.

Agar talab arizasini berish muddati bayram kuni yoki haftaning dam olish kuni tugaydigan boʻlsa va agar talab arizasi ulardan keyingi birinchi ish kunida pochtaga topshirilgan yoki bevosita temir yoʻl transportiga (tashuvchiga) qoʻlda yetkazib berilgan boʻlsa, talab qoʻyib berish muddati oʻtgan hisoblanmaydi.

Agar yuk marshrut yoki vagonlar guruhi bilan bitta yukxati boʻyicha kelayotgan boʻlsa va yetkazish manzilidagi temir yoʻl stansiyasida bu yuk asosiy yukxati boʻyicha va qoʻshimcha yoʻl qaydnomalari boʻyicha topshirilgan boʻlsa, bunday yuk hujjatlari boʻyicha talab taqdim etish muddatlarining boshlanishi yuk oxirgi qismini qoʻshimcha yoʻl qaydnomasi boʻyicha berilgan paytdan hisoblanadi.

441. Agar talab Temir yoʻl ustavining talablarini buzgan holda berilgan boʻlsa, bunday talab temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan arizachiga koʻrib chiqilmasdan talab olingan kundan boshlab 10 kundan kechiktirmay qaytariladi.

Bunda, arizachi Temir yoʻl ustavida belgilangan muddatlarda zarur hujjatlarni ilova qilgan holda talab arizasi bilan qayta murojaat qilish huquqiga ega.

442. Yoʻqotish va shikastlanish toʻgʻrisidagi talablar qondirilishida qoplanishi lozim boʻlgan yuklarning qiymati Temir yoʻl ustavida belgilangan tartibda aniqlanadi.

443. Temir yoʻl transporti (tashuvchi) talab taqdim etilgan kundan boshlab quyidagi muddatlarda taqdim etilgan talabni koʻrib chiqishi va uni qondirilishi yoki rad etilishi toʻgʻrisida arizachini xabardor etishi shart:

3 oy mobaynida — temir yoʻl qatnovlarda tashishda yuzaga kelgan talablar boʻyicha;

45 kun mobaynida — jarimalarni toʻlash toʻgʻrisidagi talablar boʻyicha.

Agar temir yoʻl transporti (tashuvchi) talabni rad etsa, xabarnomada shikoyatni rad etish sabablari koʻrsatilishi lozim.

Xabarnomani temir yoʻl transporti (tashuvchi) rahbari yoki u tomonidan vakolat berilgan shaxs imzolaydi.

444. Agar talab temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan arizachiga nomaʼlum boʻlgan dalolatnomaga asosan rad etilgan boʻlsa, bunda temir yoʻl transporti (tashuvchi) arizachiga xabarnoma bilan birga arizachiga nomaʼlum boʻlgan dalolatnoma nusxasini ham yuboradi.

445. Talab toʻliq miqdorda qanoatlantirilganda, arizachi taqdim etgan hujjatlar qaytarilmaydi va temir yoʻl transporti (tashuvchi) ish jildlarida qoldiriladi.

446. Eksport va import yuklariga daʼvolarni topshirish va koʻrib chiqish SMGS va SMGSning xizmat yoʻriqnomasi talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

30-bob. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartlari hamda vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish tartibi

1-§. Umumiy shartlar

447. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash ishlari boʻyicha majburiyatlar ularning tegishliligiga qarab aniqlanadi.

Infratuzilma egasiga tegishli temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanuvchi yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilar temir yoʻl shoxobcha yoʻllarini chiqindilardan, qor, yuk qoldiqlaridan, begona oʻtlardan tozalab turishlari, yogʻingarchilik va oqava suvlar oʻtishini, egallab turgan hudud chegarasida temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining (yuklarni ortish va tushirish joylari) yoritilishini taʼminlashlari, shuningdek temir yoʻllarda begona buyumlar boʻlishiga yoʻl qoʻymasliklari lozim.

448. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllari umumiy foydalanish temir yoʻllari bilan chegaradosh boʻladi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining chegarasi “Temir yoʻl shoxobcha yoʻl chegarasi” belgisi bilan belgilanadi. Ushbu belgining oʻrnatish joyi infratuzilma egasi tomonidan shoxobcha egasi bilan kelishilgan holda aniqlanadi.

Yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilar temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida ortish gabaritini, vagonlarni tozalash, vagonga ortilgan yuk ogʻirligini nazorat qilish uchun gabarit darvoza, kuzatuv minorasi, tarozi va boshqa texnik moslamalardan foydalanishlari kerak.

449. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllari tasdiqlangan loyiha va texnik hujjatlariga muvofiq boʻlishi kerak.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllari doimiy yoki vaqtinchalik foydalanish uchun ochilishi mumkin.

450. Har bir temir yoʻl shoxobcha yoʻllari uchun uning egasi tomonidan reja, temir yoʻllarning chizmasi, texnik pasporti, boʻylama kesimi va sunʼiy inshootlar chizmalari ishlab chiqilishi kerak. Ushbu hujjatlar toʻplami temir yoʻl shoxobcha yoʻlini foydalanishga qabul qilishda infratuzilma egasiga taqdim etiladi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining texnik pasportida relslar, shpallar, temir yoʻl ballasti, yer qatlami, ombor binolari, maydonchalar, inshootlar, shaxsiy harakat tarkibi, manyovr vositalari, tarozi uskunalari, ortish, tushirish, vagonlarni tozalash va yuvish uchun moʻljallangan mexanizmlar va qurilmalar, vagon bilan manyovr ishlarini bajarishda qoʻllaniladigan mexanizm va qurilmalar mavjudligi, shuningdek saralash tepaligi, tortish yoʻllari, poyezd va manyovr ishlarida qoʻllaniladigan signallashtirish, markazlashtirish, bloklashtirish va aloqa qurilmalari hamda boshqa qurilma va mexanizmlar mavjudligi koʻrsatiladi.

Yangi obyektlar foydalanishga topshirilganda yoki ular yopilgan hollarda shoxobcha egasi texnik pasportga tegishli oʻzgartirishlarni oʻz vaqtida kiritadi va texnik pasportning bir nusxasini infratuzilma egasiga topshiradi, unga pasportga kiritilgan oʻzgartirishlar toʻgʻrisida tegishli hujjatlar ilova qilingan holda xabar beradi.

Infratuzilma egasi temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga tutashgan temir yoʻl stansiyasi texnik-maʼmuriy dalolatnomasiga oʻzgartirish kiritilishini taʼminlaydi va texnik-maʼmuriy dalolatnomasiga temir yoʻl shoxobcha yoʻllari qaydnomasini ilova qiladi.

451. Har bir temir yoʻl shoxobcha yoʻllari uchun xizmat koʻrsatish va temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida harakatni tashkil qilish boʻyicha yoʻriqnoma tuziladi (bundan buyon matnda yoʻriqnoma deb yuritiladi). Yoʻriqnoma shoxobcha egasi va kontragent tomonidan ishlab chiqiladi va stansiya boshligʻi bilan kelishiladi hamda infratuzilma egasi tomonidan tasdiqlanadi.

Yoʻriqnomada temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining yoʻllar tizimi xususiyati, “Temir yoʻl shoxobcha yoʻl chegarasi” belgisi oʻrnatiladigan joy, temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida harakatlanishga ruxsat etilgan poyezd ogʻirlik meʼyori va uzunligi, ruxsat etilgan maksimal harakat tezligi, lokomotivlar turi, manyovr harakatlanish tartibi, strelkali oʻtkazgichlar normal holati, mavjud signallar va ularning joylashishi, vagonlar mahkamlash meʼyorlari va poyezdlar harakat xavfsizligi, harakatdagi temir yoʻl tarkibi va yuklar butligini taʼminlash bilan bogʻliq boshqa qoidalar koʻrsatib oʻtiladi.

Yoʻriqnoma tasdiqlangunga qadar temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga vagonlarni qoʻyib berish taqiqlanadi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining texnik jihozlanishi va uning ishlash texnologiyasi oʻzgargan taqdirda yoʻriqnoma qayta koʻrib chiqiladi.

Shoxobcha egasi oʻzgargan taqdirda, ushbu Qoidalarda belgilangan tartibda yangi yoʻriqnoma tasdiqlanadi. Yoʻriqnomaning shakli, uni tuzish va yuritish tartibi temir yoʻl (infratuzilma egasi) tomonidan belgilanadi.

452. Infratuzilma egasiga (tashuvchiga) tegishli boʻlmagan harakatdagi temir yoʻl tarkibining umumiy foydalanishdagi temir yoʻllariga chiqish, shuningdek harakat xavfsizligini taʼminlash yuzasidan temir yoʻl shoxobcha yoʻlini texnik koʻrikdan oʻtkazish (tekshirish) Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 22-fevraldagi 86-son qarori bilan tasdiqlangan Maxsus elektron tizim orqali ruxsat etish xususiyatiga ega ayrim hujjatlarni berish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi yagona nizomning 27-ilovasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

2-§. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish, vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalari tuzish tartibi va shartlari

453. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllari tegishliligiga qarab infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi, kontragent oʻrtasida temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi tuziladi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi infratuzilma egasi (tashuvchi), shoxobcha egasi va kontragent oʻrtasida elektron shaklda elektron raqamli imzo bilan (ERI) tasdiqlash orqali tuzilishi mumkin.

454. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi:

temir yoʻl shoxobcha yoʻliga xizmat koʻrsatish shoxobcha egasiga tegishli lokomotiv bilan amalga oshirilganda, infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi oʻrtasida;

temir yoʻl shoxobcha yoʻliga xizmat koʻrsatish infratuzilma egasiga (tashuvchiga) tegishli lokomotiv bilan amalga oshirilganda, infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi oʻrtasida;

temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga xizmat koʻrsatish kontragentga tegishli lokomotiv bilan amalga oshirilganda, infratuzilma egasi (tashuvchi) va kontragent oʻrtasida tuziladi. Bunda, shartnoma faqat shoxobcha egasining vagonlarni kontragent tomonidan ortish, tushirish joylariga oʻtkazishga roziligi asosida tuzilishi mumkin. Ushbu rozilik shoxobcha egasining temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasidagi imzosi va muhri yoki yozma roziligi bilan tasdiqlanadi.

455. Vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi temir yoʻl shoxobcha yoʻliga xizmat koʻrsatish infratuzilma egasiga (tashuvchiga) tegishli lokomotiv bilan amalga oshirilganda infratuzilma egasi (tashuvchi) va kontragent oʻrtasida tuziladi. Bunda, shartnoma faqat shoxobcha egasining vagonlarni kontragent tomonidan ortish, tushirish joylariga qoʻyib berish va olib chiqishga roziligi asosida tuzilishi mumkin. Ushbu rozilik shoxobcha egasining vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasidagi imzosi va muhri yoki yozma roziligi bilan tasdiqlanadi.

456. Kontragent va shoxobcha egasi orasidagi munosabatlar ular oʻrtasida tuzilgan shartnoma bilan tartibga solinadi.

Shartnomada kontragentga transport xizmatini koʻrsatish, shoxobcha egasining temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish tartibi, shoxobcha egasining yoki kontragentning lokomotivi bilan qabul qilib topshirish yoʻllariga (yoʻllaridan) vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish tartibi, vagonlar va konteynerlarning turib qolganligi, foydalanganligi va ularni shikastlanganligi uchun javobgarlik va boshqa masalalar kelishib olinadi.

Infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan kontragentga xizmat koʻrsatilganda, infratuzilma egasi (tashuvchi) va kontragent oʻrtasida vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi tuziladi hamda vagonlar, konteynerlar shikastlanishi, ulardan temir yoʻl shoxobcha yoʻlida foydalanganlik hamda tutashgan temir yoʻl stansiyasida vagon va konteynerlarni qoʻyib berishga qadar turib qolishi bilan bogʻliq javobgarlik ular oʻrtasida tartibga solinadi.

457. Temir yoʻl stansiyasiga alohida tutashgan bir nechta temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga ega tashkilotlarga xizmat koʻrsatishda temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi tutashgan har bir temir yoʻl shoxobcha yoʻllari uchun alohida tuziladi.

Infratuzilma egasi (tashuvchi) va xizmat koʻrsatiladigan tashkilot oʻrtasidagi kelishuvga asosan yagona shartnoma tuzilishi mumkin.

458. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi vagonlar qoʻyib berish va olib chiqish tartibi, qabul-qilib topshirish operatsiyalarini bajarish joyi va tartibi, temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga bir vaqtda topshiriladigan vagonlar soni, qoʻyib berish va olib chiqish yigʻimini hisoblash uchun zarur maʼlumotlar va infratuzilma egasiga (tashuvchiga) belgilangan toʻlovlarni kiritish tartibi, ortish,tushirish joylari (frontlar oʻlchamlari) sigʻimi, vagonlar bilan ortish-tushirish ishlarini bajarish texnologik meʼyorlari, tomonlarning oʻzaro majburiyatlari va boshqa tartiblarni belgilaydi.

459. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi 5 yilgacha muddatga tuziladi.

Shartnomalarni qayta tuzish davrida nizolar hal qilingunga qadar barcha munosabatlar, agar tomonlar oʻrtasida avvalgi shartnomalar amal qilish muddatini uzaytirish boʻyicha tegishli kelishuv mavjud boʻlsa, kelishmovchiliklar avval tuzilgan shartnomalar shartlari bilan tartibga solinadi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomalari va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalari bilan ularning amal qilish muddatlari tugagunga qadar temir yoʻl stansiyasi yoki temir yoʻl shoxobcha yoʻllari texnik jihozlanishi yoki ishlash texnologiyasi oʻzgargan taqdirda shartnoma shartlariga oʻzgartirish kiritish yoki bu shartnomalarni qayta tuzish tartibi koʻzda tutiladi.

Mazkur shartnomalarga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish loyihasi ushbu Qoidalar 464-bandida belgilangan tartib va muddatlarda ishlab chiqiladi.

460. Agar shoxobcha egasi yoki kontragent oʻzgargan boʻlsa, yangi shoxobcha egasi, kontragent yoki infratuzilma egasi (tashuvchi) oʻrtasida temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish boʻyicha yangi shartnomalar tuziladi.

Bunday oʻzgarish haqida infratuzilma egasi (tashuvchi) shoxobcha egasi yoki kontragent tomonidan oʻzgarish sodir boʻlgan vaqtdan boshlab 10 kun ichida xabardor qilinishi kerak.

461. Infratuzilma egasi (tashuvchi) shoxobcha egasi yoki kontragent bilan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish boʻyicha tuzilgan shartnomalarning amal qilish muddati tugashidan kamida ikki oy avval yangi shartnoma loyihasini ishlab chiqishga kirishishlari kerak.

462. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomalari tuzilishdan avval uning shartlarini aniqlab olish uchun infratuzilma egasi (tashuvchi) shoxobcha egasi yoki kontragent bilan hamkorlikda temir yoʻl shoxobcha yoʻli va uning texnik jihozlanishini tekshiruvdan oʻtkazadilar. Tekshirish natijalari mazkur Qoidalarning 42-ilovasiga muvofiq shakldagi temir yoʻl shoxobcha yoʻllari ish sharoitlarini tekshirish dalolatnomasi bilan (bundan keyingi matnda tekshirish dalolatnomasi deb yuritiladi) rasmiylashtiriladi.

463. Tekshirish dalolatnomasi tekshirishda ishtirok etgan infratuzilma egasi (tashuvchi), shoxobcha egasi va kontragent yoki ularning vakillari tomonidan imzolanadi.

Tekshirishda ishtirok etgan tomonlar yoki ularning vakillari tekshirish dalolatnomasini imzolashdan bosh tortganda, unda yozma ravishda yoki dalolatnomaga biriktirilgan alohida varaqda oʻzining eʼtirozlarini koʻrsatib oʻtadi.

Tekshirish dalolatnomasi uch nusxada tuziladi, birinchi nusxasi shoxobcha egasi yoki kontragentda, ikkinchi nusxasi tutashgan temir yoʻl stansiyasida, uchinchi nusxasi infratuzilma egasida (tashuvchida) qoladi.

464. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi quyidagi tartibda tuziladi. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi loyihasi infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan ishlab chiqiladi.

Infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan imzolangan shartnoma loyihasining ikki nusxasi imzolash uchun shoxobcha egasi yoki kontragentga yuboriladi, ular qabul qilingan shartnoma loyihasini imzolaydilar va uni 30 kunlik muddatda infratuzilma egasiga (tashuvchiga) qaytaradilar. Ushbu muddat shartnoma loyihasini toʻgʻridan-toʻgʻri yetkazib berishda shartnoma loyihasini qabul qilib olgani haqida manzildagi shaxsning lavozimi va familiyasi koʻrsatilgan yozuvi qayd etilgan va imzosi qoʻyilgan (pochta orqali joʻnatilganda qabul qiluvchiga topshirilgan kundan yoki xabarnoma orqali joʻnatilganda — xabarnomada qabul qiluvchiga topshirilgan sana koʻrsatilgan kundan) kundan boshlab hisoblanadi.

Kelishuvga erishilmaganda nizolar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda koʻrib chiqiladi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartlari, infratuzilma egasiga (tashuvchiga) toʻlanishi lozim boʻlgan toʻlovlar qiymati va toʻlash tartibi oʻzgargan hollarda, tomonlar temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasiga tegishli oʻzgartirishlar va qoʻshimchalar kiritishlari lozim.

465. Yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilarga shoxobcha egasi yoki kontragentga tegishli lokomotivlar bilan xizmat koʻrsatilganda vagonlarni va yuklarni topshirish operatsiyalari infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi yoki kontragent oʻrtasida amalga oshiriladi.

Shoxobcha egasi yoki kontragent tashuvchiga yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchining tegishli ishonchnomalarini taqdim etishlari kerak.

466. Umumiy foydalanishdagi temir yoʻl transporti tarkibiga kiruvchi tashkilotlar bilan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi tuzilmaydi.

Vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish tartibi, vagonlar, konteynerlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turish vaqtini hisobga olish va temir yoʻl tizimiga kiruvchi tashkilotlar va alohida tarkibiy boʻlinmalar (filiallar)ga xizmat koʻrsatuvchi shoxobcha temir yoʻllaridan foydalanish shartlari temir yoʻl transporti tomonidan belgilanadi.

467. Shoxobcha egasi boʻlmagan, shuningdek oʻziga tegishli boʻlmagan temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida ombor va ortish-tushirish maydonchalariga ega boʻlmagan yuk joʻnatuvchilar va yukni oluvchilarning ishi vaqtinchalik xarakterga ega boʻlsa va tomonlar oʻrtasida kelishmovchiliklar mavjud boʻlmasa vagonlarni temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga qoʻyib berish va olib chiqish ishlari, yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi bilan shoxobcha egasi yoki kontragent va infratuzilma egasi (tashuvchi) oʻrtasida tuziladigan vaqtinchalik kelishuv asosida amalga oshirilishi mumkin. Ushbu kelishuvda uning amal qilish muddati, toʻlovni amalga oshiruvchi, vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish tartibi, vagonlar, tomonlar majburiyatlari va transport xizmatlarini koʻrsatish bilan bogʻliq boshqa holatlar koʻrsatiladi.

Ish uzoq muddatli xarakterga ega boʻlganda, yuk joʻnatuvchi (yukni oluvchi) boʻyicha infratuzilma egasi (tashuvchi) bilan shaxobcha egasi oʻrtasida vagonlar qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasiga qoʻshimcha kiritiladi.

3-§. Vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish

468. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga shoxobcha egasi yoki kontragentga tegishli lokomotivlar xizmat koʻrsatganda, vagonlar infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivlari bilan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida belgilangan vagonlarni qabul qilib topshirish yoʻllariga qoʻyib beriladi.

Vagonlarni keyingi harakatlanishi, ortish, tushirish joylariga tarqatish va qabul qilib topshirish yoʻliga qaytarish shoxobcha egasi yoki kontragentga tegishli lokomotiv bilan amalga oshiriladi. Qabul qilib topshirish yoʻllari sifatida umumiy foydalanishdagi temir yoʻllar va temir yoʻl shoxobcha yoʻllari ishlatilishi mumkin.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatilsa, vagonlar toʻgʻridan-toʻgʻri temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga (temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan) ortish, tushirish joylariga qoʻyib beriladi va olib chiqiladi.

469. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatilganda, vagonlar, konteynerlar va yuklarni topshirish va qabul qilish ishlari ortish-tushirish joylarida, shoxobcha egasi yoki kontragentga tegishli lokomotiv bilan xizmat koʻrsatilsa qabul qilib topshirish yoʻllarida amalga oshiriladi.

Vagonlarni temir yoʻl shoxobcha yoʻliga topshirish va temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan qabul qilib olish qabul qiluvchi va topshiruvchi tomonlar vakolatli vakillarining qabul qilib topshiruvchi eslatmasida qoʻyiladigan imzolari bilan tasdiqlanadi.

Vagonlar, konteynerlar va yuklarni qoʻriqlash temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida, shuningdek tashkilot hududi chegarasida va infratuzilma egasiga tegishli temir yoʻl shoxobcha yoʻllarining ortish-tushirish joylarida (frontlarida), temir yoʻl stansiyasi yoki peregonda (stansiyalar oraligʻida) joylashgan qabul qilib topshirish yoʻlida, infratuzilma egasidan (tashuvchidan) qabul qilib olingandan keyin temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasi yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi kim bilan tuzilganliga qarab shoxobcha egasi yoki kontragent tomonidan taʼminlanadi.

470. Vagonlar qabul qilib topshirish yoʻliga topshirilganda, bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlarning maksimal soni qabul qilib topshirish yoʻlining foydali uzunligi yoki lokomotiv quvvatiga qarab aniqlanadi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻlining ortish-tushirish joylariga infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatilganda, bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar miqdori (bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar maksimal soni) ortish-tushirish joylari sigʻimiga qarab lokomotiv tortish kuchini hisobga olgan holda aniqlanadi.

Vagonlarni qayta joylashtirish uchun manyovr vositalari mavjud boʻlsa yoki yuklarni harakatlanuvchi ortish-tushirish mexanizmlari bilan qayta ishlash imkoniyati boʻlsa bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar miqdori ortish, tushirish joylari sigʻimidan ortiq boʻlishi mumkin. Bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar miqdori manyovr vositalari quvvati va harakatlanuvchi mexanizmlar qayta ishlash qobiliyatini hisobga olib belgilanadi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga bir vaqtning oʻzida qoʻyib beriladigan vagonlarning maksimal soni mahalliy yoʻriqnoma bilan belgilanadi va temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish shartnomasida yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida koʻrsatiladi.

471. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga vagonlarni qoʻyib berish va shoxobcha temir yoʻllaridan ularni olib chiqish xabarnoma asosida bajariladi.

Vagonlarni qoʻyib berish vaqti haqida xabarnoma infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan shoxobcha egasi yoki kontragentga (shoxobcha temir yoʻllaridan foydalanish yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasi kim bilan tuzilganligiga koʻra) vagonlar qoʻyib berilishidan ikki soat oldin, vagonlar qoʻyib berilishi xabarnomada koʻrsatilgan vaqtdan ikki soatdan ortiq kechikkanda, xabarnoma qayta berilishi kerak.

Vagonlarni qoʻyib berish vaqti boʻyicha xabarnomalar telefon yoki boshqa aloqa vositalari orqali sutka davomida berib boriladi, infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan temir yoʻl stansiyasida yuritiladigan vagonlarni ortish yoki tushirish uchun qoʻyib berish vaqtlari haqidagi yozuvlar xabarnoma kitobida qayd qilinadi.

Xabarnomalar uchun barcha mavjud aloqa vositalari ishlatilishi mumkin.

Xabarnomalar qabul qilinishini taʼminlash uchun shoxobcha egasi yoki kontragent tomonidan xabarnomalarni qabul qilish boʻyicha masʼul shaxslar aniqlanib, ularning familiyasi va telefon (faks, telekslar) raqamlari infratuzilma egasiga (tashuvchiga) xabar qilinadi.

Xabarnoma yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilarga xizmat koʻrsatuvchi temir yoʻl stansiyalari boʻlinmalarida eʼlonlar joylashtirish yoʻli bilan amalga oshirilishi mumkin va qoʻyib berilgan vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turgan vaqti xabarnomada koʻrsatilgan paytdan boshlab oʻz vaqtida qoʻyib berilgan vagonlar deb hisoblanadi.

Agar temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida yuk tushirishdan boʻshagan vagonlarga yuk ortish ishlari, yaʼni ikkilamchi operatsiya bajarilsa, unda boʻsh vagonlarni qoʻyib berish vaqti haqida xabarnoma berish talab etilmaydi.

Vagonlarni qoʻyib berish vaqti haqida xabarnoma berish tartibi temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida koʻrsatiladi.

Vagonlar temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan yoki qabul qilib topshirish yoʻllaridan olib chiqishga tayyor boʻlganda, shoxobcha egasi yoki kontragent infratuzilma egasiga (tashuvchiga) yuk operatsiyalari tugagan vaqti haqida yozma xabarnoma berishi kerak.

Ushbu xabarnoma telefon orqali, keyinchalik yozma ravishda tasdiqlash orqali berilishi mumkin. Xabarnomada uni berish vaqti va bergan shaxsning familiyasi koʻrsatilishi kerak.

Infratuzilma egasi (tashuvchi) berilgan xabarnomalarni roʻyxatdan oʻtkazish uchun yuk operatsiyasini tugatish vaqti haqida xabarnomalar kitobini yuritadi. Yuk operatsiyalari tugagan vaqti haqida xabarnomalar berish tartibi temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida koʻrsatiladi.

Agar yuk ortish, tushirish joylariga bir vaqtda qoʻyib berilayotgan vagonlar partiyasi ortish va tushirish joylarining sigʻimidan ortiq boʻlsa va ularni infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan qayta qoʻyishsiz ortilishi yoki tushirilishi mumkin boʻlgan hollarda, bir vaqtning oʻzida ortish va tushirish uchun qoʻyib berilgan barcha vagonlarni olib chiqishga tayyorligi haqida xabarnoma beriladi. Agar infratuzilma egasida (tashuvchida) bunday imkoniyat mavjud boʻlsa, bir vaqtda qoʻyib berilgan vagonlarning ortilgan yoki tushirilgan qismini olib chiqishga yoʻl qoʻyiladi.

472. Yukli va boʻsh vagonlarni infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridagi ortish-tushirish joylariga yoki tutash temir yoʻl stansiya hududidan tashqarida joylashgan qabul qilib topshirish yoʻllariga qoʻyib berilganligi hamda vagonlarni ortish-tushirish joylaridan yoki bunday qabul qilib topshirish yoʻllaridan olib chiqilganligi uchun infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan toʻlov undiriladi.

Ortish-tushirish va qayta ortish ishlari temir yoʻl stansiyasi ichida joylashgan umumiy foydalanish joylarida amalga oshirilgan taqdirda, infratuzilma egasi (tashuvchi) yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchidan vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish uchun toʻlov undirmaydi.

473. Mexanizatsiyalashmagan holda ortish-tushirish ishlari bajarilganda, yaʼni yukni toʻgʻridan-toʻgʻri vagonga yuklanganda yoki vagondan qoʻl mehnatidan foydalanib tushirilganda ortish, tushirish joylari sigʻimi bir xil turdagi yuklarni bir vaqtda ortish yoki tushirish uchun foydalanish mumkin boʻlgan omborning, ortish-tushirish temir yoʻlining foydali uzunligi boʻyicha joylashtiriladigan vagonlar soni boʻyicha belgilanadi.

Ortish va tushirish joylarini bir xil turdagi yuklar boʻyicha boʻlish, ombor maydonlarining bunday yuklar uchun doimiy ixtisoslashgan taqdirda amalga oshiriladi. Bir xil holatda (toʻkilgan, uyulgan, quyilgan holda va boshqalar) tashiladigan, birga saqlanishi mumkin boʻlgan yuklar bir turdagi yuklar hisoblanadi.

Yopiq omborlarda saqlash talab etiladigan yuklar uchun ortish-tushirish joylarining sigʻimi, ombordagi eshiklar orasidagi masofani hisobga olgan holda eshiklar soniga teng boʻlgan vagonlar soni bilan belgilanadi.

474. Neft, neft mahsulotlari va sisternalarda quyilgan holda tashiladigan boshqa yuklar boʻyicha ortish-tushirish joylari sigʻimi quyish va toʻkish qurilmasi orasidagi masofani hisobga olgan holda uning soniga teng miqdordagi sisternalar soni bilan, rels orasiga toʻkishda esa toʻkish joyidagi yoʻlning foydali uzunligida joylashtiriladigan sisternalar soni bilan belgilanadi. Zarur hollarda, quyish va toʻkish joylari sigʻimi yuk turi boʻyicha (qora neft mahsulotlari, yorugʻ neft mahsulotlari, moylar va boshqalar) va sisterna oʻqi (toʻrt oʻqli va sakkiz oʻqli) boʻyicha belgilanadi.

475. Quyiladigan yuklardan tashqari boshqa hamma yuklar mexanizatsiyalashgan holda, yaʼni yukni vagonga toʻgʻridan-toʻgʻri yetkazib berish yoki yukni vagondan olish mexanizmi yordamida bajarilganda, ortish va tushirish joylari sigʻimi ortish-tushirish mexanizmlari va qurilmalari soni hamda qayta ishlash quvvati boʻyicha, bir vaqtda har bir mexanizm yoki qurilma yordamida qayta ishlanishi mumkin boʻlgan vagonlar soni boʻyicha belgilanadi.

Temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida yuklarni ortish, tushirish mexanizmlari joriy etilganda, ular mexanizatsiyalashmagan usulda qayta ishlanadigan vagonlar bilan teng miqdordagi vagonlarni shu vaqt ichida qayta ishlay olmasa, ushbu temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida ortish-tushirish joylari sigʻimi mexanizatsiyalashgan holda mexanizmlar soni boʻyicha, qolgan qismida esa mexanizatsiyalashmagan holda yuklarni qayta ishlashga saqlab qolinadi.

476. Infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatiladigan shoxobcha temir yoʻllarida ortish, tushirish joylari sigʻimi va omborlar maydonlarining bir xil yuklar boʻyicha ixtisoslashganligi temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish haqidagi shartnomada yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida koʻrsatiladi.

Shartnomada koʻrsatilgan ortish-tushirish joylari sigʻimi omborlar toʻldirilganligiga bogʻliq holda kamaytirilishi mumkin emas.

4-§. Vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turgan vaqtini hisobga olish

477. Infratuzilma egasining (tashuvchining) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatiladigan temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida vagonlarning yuk ortish va tushirish uchun turish vaqti qabul qilib topshiruvchi eslatmasiga asosan vagonlar, konteynerlarni ortish yoki tushirish joylariga haqiqiy qoʻyib berilgan vaqtdan boshlab stansiya tomonidan shoxobcha egasi yoki kontragentdan yukni qoʻyib berish uchun zarur tashish hujjatlarini rasmiylashtirgan holda yuk operatsiyalari tugaganligi haqidagi xabarnoma olingunga qadar hisoblanadi.

Temir yoʻl stansiyasiga shoxobcha egasi yoki kontragentning yuk operatsiyalari tugaganligi haqidagi xabarnomasi ortish-tushirish joyiga va vagonlar guruhiga, ushbu Qoidalarining 474 yoki 476-bandiga muvofiq temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish haqidagi shartnoma yoki vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida belgilangan bir vaqtda qoʻyib beriladigan vagonlar soniga qarab beriladi.

Infratuzilma egasining (tashuvchining) bir vaqtning oʻzida qoʻyib berilgan vagonlar guruhidan ortilgan yoki tushirilgan qismini olib chiqishga roziligi va imkoniyati boʻlgan taqdirda, ushbu vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turish vaqti yuk operatsiyalari tugaganligi haqidagi xabarnoma kitobi va vagonlarni qabul qilib topshiruvchining eslatmasiga muvofiq yuk operatsiyalari haqiqiy tugagan vaqtigacha hisoblanadi.

478. Infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan xizmat koʻrsatilmaydigan temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida vagonlarning turib qolish vaqti, vagonlarni qabul qilib topshiruvchining eslatmasiga asosan temir yoʻl stansiya tomonidan vagonlarni qabul qilib topshirish yoʻlida shoxobcha egasi yoki kontragentga topshirgan vaqtdan boshlab, vagonlarni qaytarish paytiga va qabul qilib topshirish yoʻlida shoxobcha egasi yoki kontragent tomonidan yukni berish uchun tashish hujjatlari rasmiylashtirilgan holda temir yoʻl stansiyasiga qayta topshirgunga qadar hisoblanadi.

479. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan foydalanish haqidagi shartnoma va vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish shartnomasida quyidagi vaqtlar (vagonlar aylanish muddati) oʻrnatilishi mumkin:

1) qabul qilish-topshirish operatsiyalari uchun shoxobcha egasining lokomotivi bilan qoʻyib berilayotgan vagonlar soniga qarab har bir vagonga 1 minut, lekin bir vaqtning oʻzida berilayotgan vagonlar partiyasiga 30 minutdan koʻp boʻlmagan miqdorda;

2) vagonlarni temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida shoxobcha egasi yoki kontragentning lokomotivi bilan harakatlanishi va manyovr operatsiyalarini bajarishi uchun harakatlanish masofasi va tezligidan kelib chiqib hisob kitob yoʻli bilan aniqlanadigan vaqt;

3) mazkur Qoidalarning 10-bobida belgilangan vagonlarni ortish va tushirish vaqti;

4) shoxobcha egasi yoki kontragentning lokomotivi bilan temir yoʻl tarkibini tarqatish uchun 25 daqiqadan va temir yoʻl tarkibini shakllantirish uchun 30 daqiqadan oshmagan miqdorda.

480. Infratuzilma egasi (tashuvchi) lokomotivi bilan vagonlar xabarnomasiz yoki muddatlari buzilgan holda qoʻyib berilganda, vagonlar qoʻyib berilgan hisoblanadi va vagonlar bekor turish vaqti:

1) xabarnomasiz berilganda — vagonlar haqiqiy qoʻyib berilgan paytdan ikki soat oʻtgandan soʻng;

2) xabarnomada koʻrsatilgan muddatdan oldin qoʻyib berilganda — koʻrsatilgan muddat kelgandan soʻng;

3) xabarnomada koʻrsatilgan vaqtdan kechikib qoʻyib berilganda — vagonlar haqiqiy qoʻyib berilgan paytdan boshlab hisoblanadi.

Agar kechikish ikki soatdan oshib ketsa, tashuvchi qayta qoʻyib berish vaqti haqida yana xabar berishi kerak.

481. Vagonlarni qabul qilib topshiruvchining eslatmasi va umumiy shakldagi dalolatnomalar tuzilgan holatda vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turish vaqtini hisobga olish ular asosida amalga oshiriladi. Vagonlarni turib qolganligi uchun jarimalarni hisoblash vagonlarni qoʻyib berish va olib chiqish qaydnomalari boʻyicha amalga oshiriladi.

482. Yuklarni ortish-tushirish va qayta ortish infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan amalga oshirilganda, yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchidan vagonlarning turib qolganligi uchun jarima undirilmaydi.

483. Infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan ortish uchun infratuzilma egasining (tashuvchining) tozalanmagan boʻsh vagonlar qoʻyib berilgan boʻlsa va tegishli ishlar yuk joʻnatuvchi tomonidan bajarilgan boʻlsa, vagonni tozalash vaqti infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnomaga asosan vagonlarni bekor turish vaqtiga kiritilmaydi hamda vagonlarni tozalash vaqtida turib qolganligi uchun jarima undirilmaydi.

484. Yukli va boʻsh vagonlarning joʻnatish yoki manzil temir yoʻl stansiyasida yuk joʻnatuvchiga, yukni oluvchiga bogʻliq sabablarga koʻra (yuk hujjatlarini rasmiylashtirish, bojxona operatsiyalari, katta guruhli vagonlar kelishi, tushirish uchun qoʻyib berishni stansiyada kutib qolgan marshrutlar, ortish-tushirish joylarining (frontlarining) oldin qoʻyib berilgan vagonlar bilan bandligi va boshqa sabablar) kechiktirilganda, har bir turib qolish holati boʻyicha infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan umumiy shakldagi dalolatnoma rasmiylashtiriladi.

Umumiy shakldagi dalolatnomada:

vagonlar qoʻyib berishda kechiktirish sabablari;

temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga qoʻyib berishga tayyor boʻlgan, turib qolgan barcha vagonlar soni, ularning raqami, temir yoʻl stansiyaga kelgan sanasi va vaqti;

vagonlar kechiktirishining boshlanish vaqti;

boshqa maʼlumotlar koʻrsatiladi.

Vagonlarning kechiktirilishi tugashi bilan ushbu umumiy shakldagi dalolatnomaga qoʻshimcha ravishda infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan kechiktirishning tugash vaqtini koʻrsatuvchi umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi.

485. Temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridan topshirishga tayyor boʻlgan vagonlarni infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan qabul qilish infratuzilma egasiga (tashuvchiga) bogʻliq sabablarga (infratuzilma egasi (tashuvchi) vakilining yoʻqligi, lokomotiv yoʻqligi va boshqa sabablarga) koʻra kechiktirilganda infratuzilma egasi (tashuvchi) va shoxobcha egasi yoki kontragentning ishonchli vakillari tomonidan imzolangan umumiy shakldagi dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Ushbu dalolatnoma asosida vagonlarni qabul qilishni kechiktirish vaqti vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻllarida turib qolish vaqtidan chiqarib tashlanadi.

486. Temir yoʻl ustavi va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar (texnik reglamentlar va standartlar) hamda temir yoʻl transportidan texnik jihatdan foydalanish qoidalari talablari, shuningdek tuzilgan shartnoma shartlari buzilganligi sababli infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan shoxobcha egasi yoki kontragentdan qabul qilinmagan, temir yoʻl shoxobcha yoʻllaridagi vagonlarning turib qolgan vaqti, ushbu vagonlarni infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan shoxobcha egasi, kontragenti, yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi tomonidan tegishli nosozliklar bartaraf etilgandan soʻng qabul qilib olgunga qadar hisoblanadi.

Qoidabuzilish holati infratuzilma egasining (tashuvchining) vakolatli vakili tomonidan tuziladigan umumiy shakldagi dalolatnomada qayd etiladi.

487. Vagonlarning yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyalarida ushlab qolish infratuzilma egasining (tashuvchining) yozma farmoyishi asosida amalga oshiriladi hamda unda poyezd raqami, vagonlar soni, ularning raqamlari, sanasi, vaqti va ushlab turish sababi koʻrsatiladi. Bunday farmoyish yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchi, shoxobcha egasi yoki kontragentni xabardor qilish uchun temir yoʻl stansiyasiga manziliga beriladi.

Ushlab qolishni bekor qilish va ushlab qolingan vagonlarni stansiya manziliga joʻnatish sanasi va vaqti haqidagi buyruq va xabarnoma ham shu tartibda beriladi.

Yoʻnalishi boʻyicha vagonlarni ushlab qolish haqidagi farmoyishga asosan infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan vagonlar ushlab qolingan temir yoʻl stansiyasida vagonlarning kelgan vaqti, vagonlarni ushlab qolish haqidagi buyruq raqami va uni olgan vaqtini, vagonlar raqamini koʻrsatgan holda uch nusxada umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi.

Vagonlarni ushlab qolish bekor qilinganligi haqidagi buyruqqa asosan vagonlarni ushlab qolish haqidagi umumiy shakldagi dalolatnomaga qoʻshimcha ravishda infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan vagonlarni ushlab qolish vaqti tugashi haqidagi maʼlumot kiritilgan umumiy shakldagi dalolatnoma tuziladi.

Umumiy shakldagi dalolatnomaning bir nusxasi vagonlar ushlab qolingan temir yoʻl stansiyasida qoladi, qolganlari esa yuk hujjatlari bilan birga manzil temir yoʻl stansiyasiga yuboriladi. Manzil temir yoʻl stansiyasida mazkur umumiy shakldagi dalolatnomaning bir nusxasi yuk hujjatlari bilan birgalikda infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan yukni oluvchiga, umumiy foydalanishda boʻlmagan temir yoʻl shoxobcha yoʻllari egasi yoki kontragentga beriladi.

Umumiy shakldagi ushbu dalolatnoma asosida infratuzilma egasi (tashuvchi) tomonidan vagonlarning yoʻnalishi boʻyicha ushlab qolingan vaqti aniqlanadi va tegishli yoʻl toʻlovlari hisoblanadi.

488. Temir yoʻl ustaviga muvofiq vagonlarning oʻz vaqtida ortilmaganligi, tushirilmaganligi, yukni oluvchilar tomonidan yuklarning temir yoʻl stansiyalaridan tashib ketilmaganligi, yuk joʻnatuvchi, yukni oluvchiga bogʻliq sabablarga koʻra vagonlarning yuk manzilini oʻzgartirish uchun turib qolganligi va buning natijasida temir yoʻl stansiyasida texnologik qiyinchiliklar yuzaga kelganligi uchun koʻrsatilgan shaxslar tomonidan vagonlar (konteynerlar) turib qolganligi uchun jarima toʻlanadi.

Temir yoʻl stansiyasi ishidagi texnologik qiyinchiliklar dalili sifatida:

1) tushirish-ortish uchun qoʻyib berishni kutayotgan vagonlar navbatining hosil boʻlishi;

2) stansiyada turib qolgan vagonlar tufayli qoʻshimcha manyovr ishlarining bajarilishi;

3) vagonlarni qayta saralash zaruriyatining yuzaga kelishi;

4) qoʻshni temir yoʻl stansiyalaridan poyezdlarni qabul qilishda kechikishlar yuzaga kelishi;

5) yoʻnalish davomidagi temir yoʻl stansiyalarida vagonlarni ushlab turish zaruriyati;

6) uzoq muddat yuk tushirilishi sababli, ortish uchun boʻsh vagonlarni boshqa joylardan yuborish zaruriyati va boshqa holatlar hisoblanishi mumkin.

Texnologik qiyinchiliklar, ularning kelib chiqish sababi va shartlari, ularning amal qilish muddatini aniqlash tashuvchining vakolatiga kiradi.

31-bob. Yakuniy qoidalar

489. Mazkur Qoidalarning talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

490. Yuk joʻnatuvchilar, yukni oluvchilar, temir yoʻl transporti (tashuvchilar), shoxobcha egalari, kontragentlar, boshqa yuridik va jismoniy shaxslar oʻz huquq va manfaatlarining buzilishi yuzasidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda vakolatli organlarga yoki sudga murojaat qilish huquqiga ega.

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 1-ILOVA

Ilova matni havolada berilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 2-ILOVA

NAMUNA GU - 27e shaklida Marshrut yoki vagonlar guruhiga * ____________ - son YUKXATI _________-son prognoz boʻyicha Ortish tayinlangan __________ kun __________ oyi ___________________ tezlikda ___________________________ (yozuv bilan) _________________ (yukli, katta) “____” ____________ 20 ___ g. Stansiya boshligʻi ________________________ ____________________________________________________ (imzo) Joʻnatish stansiyasi Yetkazish stansiya Yuk joʻnatuvchi (toʻliq nomi) Yukni oluvchi (toʻliq nomi) Uning pochta manzili Uning pochta manzili Vagonlar soni Joylar soni Yukning nomi Yuk massasi, kg da, aniqlangan Vositasida ortish Yuk joʻnatuvchi Temir yoʻl transporti (tashuvchi) (yuk joʻnatuvchi, temir yoʻl transporti (tashuvchi)) Jami vagonlar soni (yozma) Jami joylar soni (yozma) Jami massasi (yozma) Massasini aniqlash usuli ____________________________ (tarozida, standart, trafaret boʻyicha hisoblash yoʻli bilan,oʻlchash, shartli) Tarif belgilari: _______ guru h , pozitsiyasi, _________ sxemasi ______-son, istisno tarif ra q ami ________ Temir yoʻl transporti (tashuvchi) yuk qabul-qilib topshiruvchisi Yuk joʻnatuvchi _____km ga toʻlovlar hisobi Soʻm Tiyin ___________________ (imzo) ______________________ (imzo) Yuk texnik shartlar ______ bobiga muvofiq toʻgʻri joylashtirilgan va mahkamlangan Yuk joʻnatuvchi ___________________________________ Yoʻl kira haqi Kuzatuvchi Qoʻriqlash QQS (mansabi va imzosi) QQS Jami Joʻnatishda _______________________________________________________ Boshqa toʻlovlar undirildi _______________________________________________________ (miqdori yozma) _______________________________________________________ Naqd pulsiz Yuk kassiri __________ _________________ ___________ Jami joʻnatish paytida Naqd pul bilan (imzo) Berish paytida Berish paytida undirilgan toʻlov _______________________________________________________ _______________________________________________________ (miqdori yozma) _______________________________________________________ JAMI Naqd pulsiz _______________________________________________________ Naqd pul bilan Yuk kassiri ____________ _____________ _____________ (imzo)

Yuk hujjatlari mashinkalar yozuvi, shu qatorda kompyuter uslubi, shtempellar yordamida toʻldiriladi.

Oʻchirishlar, dogʻlar, tuzatishlar, shuningdek, qalam bilan toʻldirilgan yuk hujjatlari qabul qilinmaydi. Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻllari Ustaviga muvofiq yuk joʻnatuvchilar tomonidan yuk hujjatlarida koʻrsatilgan xato, noaniq yoki maʼlumotlarning toʻliq emasligi natijasida kelib chiqadigan oqibatlar uchun javobgardirlar.

Yuk hujjatining orqa tomoni 1. Yuk joʻnatuvchining arizasi va belgilari. 2. Yuk berilgani toʻgʻrisida belgi 3. Yoʻnalish davomidagi belgilar _____________ raqamli vagon _____________ raqamli vagon _____________ raqamli vagon ________________________ ________________________ ________________________ ________________________ ________________________ ________________________ ______________ sabab bilan ______________ sabab bilan ______________ sabab bilan ________ stansiyasida uzilgan ________ stansiyasida uzilgan ________ stansiyasida uzilgan 20__ y. “___” ________ 20__ y. “___” ________ 20__ y. “___” ________ __________________-sonli umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan __________________-sonli umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan __________________-sonli umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan 20__ y. “___” ________ 20__ y. “___” ________ 20__ y. “___” ________ ______________-son ______________-son ______________-son qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi tuzildi qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi tuzildi qoʻshimcha tarzda joʻnatish yoʻl qaydnomasi tuzildi Stansiya boshligʻi ____ _____ ___ Stansiya boshligʻi ____ _____ ___ Stansiya boshligʻi ____ _____ ___ ____ _____ ______ __ ___ (imzo) ____ _____ ______ __ ___ (imzo) ____ _____ ______ __ ___ (imzo) Vagon uzilgan stansiya shtempeli Vagon uzilgan stansiya shtempeli Vagon uzilgan stansiya shtempeli 4. Temir yoʻl (tashuvchi) belgilari Vaqt kalendar shtempellari Tashish shartnomasi tuzilgan sana Yuk kelgan sana Yuk berilishini rasmiylashtirish

T/r Vagon raqami Vagon turi Oʻqlar soni Yuk koʻtarish qobiliyati, tonn Yuklash texnik normalari, tonn Yuk massasi, kg Joylar soni Tarif Izoh T/r Vagon raqami Vagon turi Oʻqlar soni Yuk koʻtarish qobiliyati, tonn Yuklash texnik normalari, tonn Yuk massasi, kilogrammda Joylar soni Tarif Izoh 1. 31. 2. 32. 3. 33. 4. 34. 5. 35. 6. 36. 7. 37. 8. 38. 9. 39. 10. 40. 11. 41. 12. 42. 13. 43. 14. 44. 15. 45. 16. 46. 17. 47. 18. 48. 19. 49. 20. 50. 21. 51. 22. 52. 23. 53. 24. 54. 25. 55. 26. 56. 27. 57. 28. 58. 29. 59. 30. 60. Jami tarif ________________________________________________________________________________________________ _ ____ Jami vagonlar soni _________________________________________________________________________________________ _ ____ Jami joylar soni _________________________________________________________________________________________ _ _____ Jami umumiy yuk massasi_______________________________________________________________________________ _ _________ Yuk joʻnatuvchi _____________________ ______ Temir yoʻl stansiyasi yuk qabul-qilib topshiruvchisi _________________________ ___________________ _____ (imzo) _ ___________________ ______ ___________________ ______ ________________ (imzo)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 3-ILOVA

NAMUNA GU-11 shakli DEKADALIK BUYURTMANOMA Temir yoʻl transporti ( tashuvchi) boʻlinmasi ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ boshligʻiga _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ yuklar ortishga (yuk joʻnatuvchi nomi) ______________-son ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________ boʻyicha (asosiy yoki qoʻshimcha buyurtmanoma boʻyicha) 20 ____ y. ______________ oyi _______________________ ________________ _____________ dan __________________ ______________ ______________________ gacha Oy sanalari Yukning aniq nomi Vagonlar soni Tonna miqdori Yetkazish temir yoʻli Joʻnatish marshrutlari soni Marshrutni manzillash (tarqatish) stansiyasi Yopiq vagonlar Platformalar Yarim ochiq vagonlar Sisternalar Refrijerator vagonlar Boshqa vagonlar Shu qatorida sementovozlar Jami Marshrutlar Vagonlar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Izoh. Faqat vagonlarda prognozlashtiriladigan yuk tashishlar boʻyicha 11-grafa toʻldirilmaydi. Tashkilot rahbari _______________________________________ 20 ___ y. “____” ___________________ (imzo)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 4-ILOVA

NAMUNA GU-12 shakli Identifikatsiyalovchi Tashuvchi ____________________________________________________________________________________________________ (yuk joʻnatuvchining yuqori turuvchi tashkiloti (vazirlik, idora, birlashma) nomi, yuk joʻnatuvchi nomi va pochta manzili, hisob raqami va qaysi bank boʻlimida) YUK TASHISHGA BUYURTMANOMA (asosiy,qoʻshimcha)20__ y. __________________________________________ oyi uchun TYM Ekspeditor nomi (joʻnatish stansiyasi nomi) (yuklar nomenklaturasi guruhining nomi) Ariza turi Topshirish punkti Joʻnatma belgisi Ariza raqami MTU raqami Kodi Kodi Joʻnatuvchi kodi Vagon turlari kodlari Jami Vagon tegishliligi (jumla turi) Yukning aniq nomi yuk kodi Yetkazish stansiyasi va temir yoʻli nomi (qisqartirilgan) Yetkazish temir yoʻli va stansiyaning, chegara stansiyasi, qayta ortish va yetkazish punkti kodlari Yetkazish davlati kodi Yukni oluvchining nomi Yuk miqdori tonna Vagon turlari nomi YUYATSN YUUN Vagonlar soni 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 JAMI Yuk joʻnatuvchi imzosi ____________________________________________________ (F.I.O.)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 5-ILOVA

Temir yoʻl transportida tashishlarni prognozlash uchun yuklar nomenklaturasi

T/r Yukning nomi 1. Tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir 2. Koks 3. Neft va neft mahsulotlari 4. Torf i torf mahsulotlari 5. Yonuvchan slanslar 6. Flyuslar 7. Temir va marganets maʼdanlari 8. Rangli maʼdan va oltingugurt xom ashyosi 9. Qora metallar 10. Mashinalar va uskunalar 11. Metall konstruksiyalar 12. Metizlar 13. Ikkilamchi qora metallar parchalari 14. Qishloq xoʻjaligi mashinalari 15. Avtomobillar 16. Rangli metallar, ularning mahsulotlari va rangli metall parchalari 17. Kimyoviy va mineral oʻgʻitlar 18. Kimyoviy moddalar va soda 19. Qurilish mollari 20. Sanoat xom ashyosi va qolip materiallari 21. Granulali shlaklar 22. Oʻtga chidamli materiallar 23. Sement 24. Yogʻoch materiallar 25. Shakar 26. Goʻsht va mol yogʻi 27. Baliq 28. Kartoshka, sabzavot va mevalar 29. Osh tuzi 30. Boshqa oziq-ovqat mahsulotlari 31. Xalq isteʼmol sanoat mahsulotlari 32. Paxta 33. Qand lavlagi va urugʻlar 34. Bugʻdoy 35. Yanchilgan mahsulotlar 36. Mol ozuqasi 37. Chorva mollari 38. Moyli kek 39. Qogʻoz 40. Konteynerdagi yuklar 41. Boshqa va yigʻma yuklar 42. Yuklarni suv transportidan temir yoʻl transportiga oʻtkazish

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 6-ILOVA

NAMUNA GU - 1 shakli 20_______ y. ____________________________________ oyi ____________________________ - son tashish rejasi bajarilishini HISOBGA OLISH KARTOCHKASI __________________ stansiyasi temir yoʻl (infratuzilma egasi), yuk turi _______________, statistik yuklama _______________ Yuk joʻnatuvchi ______________, uning manzili _____________, hisob raqami ________________ __________ bank boʻlimida Kun, oyi Prognoz Taqdim etilgan vagonlar (kont) Ortilgan Tashish prognozi bajarilmaganligi sababi Imzosi Yetkazish temir yoʻllari (mamlakatlari) boʻyicha yuklangan vagonlar (konteynerlar) Vag (kont) tonna Vag (kont) tonna Stansiyaning Yuk joʻnatuvchining 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Oy uchun 1-oʻn kunlik 1-oʻn kunlikda kam yuklangan vagonlar, shu jumladan: yuk joʻnatuvchi aybi bilan ___ vagon, ____ tonna; temir yoʻl (infratuzilma egasi) aybi bilan ________ vagon, ______ tonna. 2-oʻn kunlik 2-oʻn kunlikda kam yuklangan vagonlar, shu jumladan: yuk joʻnatuvchi aybi bilan ____ vagon, ____ tonna; temir yoʻl (infratuzilma egasi) aybi bilan ______ vagon, _______ tonna. Kun, oyi Prognoz Taqdim etilgan vagonlar (kont) Yuklangan Ortish sababi Imzosi Manzillashtirilgan temir yoʻllar boʻyicha yuklangan vagonlar (konteynerlar) Vag (kont) tonna Vag (kont) tonna Stansiyaning Yuk joʻnatuvchining Mosk Okt. Sev. Gork. Belor. Lv. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 3-ya dekada 3-oʻn kunlikda kam yuklangan vagonlar, shu jumladan: joʻnatuvchi aybi bilan ____ vagon, _______ tonna; temir yoʻl (infratuzilma egasi) aybi bilan _____ vagon, _______ tonna. Jami oyiga Yuk joʻnatuvchi aybi bilan _______ vagon, _____________ tonna; temir yoʻl (infratuzilma egasi) aybi bilan) __________ vagon. Hisoblangan jarima miqdori Yuk joʻnatuvchining jarima toʻlaganligi toʻgʻrisida belgi Yuk joʻnatuvchiga Temir yoʻl (infratuzilma egasi)ga) 1-oʻn kunlikda 2-oʻn kunlikda 3-oʻn kunlikda Bir oyda 1-oʻn kunlikda 2-oʻn kunlikda 3-oʻn kunlikda Bir oyda Kam yuklanganlik vag (kont) yoki tonna Yuk ortishga vagon berish bilan taʼminlamaganlik vag (kont) yoki tonna Jarima miqdori Jarima miqdori Marshrutlar ortilishini taʼminlamaganlik Kol-vo Marshrutlar ortilishini taʼminlamaganlik Kol-vo Jarima miqdori Jarima miqdori Stansiya boshligʻi ______________ (imzosi) Jami jarima miqdori Jami jarima miqdori Umumiy jarima miqdori (Temir yoʻl (infratuzilma egasi), yuk joʻnatuvchi) foydasiga saldo ________ soʻm ____ tiyin

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 7-ILOVA

Manipulyatsiya belgilari

Belgi raqami Belgi koʻrinishi Belgining nomlanishi va qoʻllanishi 1. Diqqat, moʻrt! Belgi moʻrt, sinuvchi, silkinish va zarbalar natijasida shikastlanuvchi yuklarga qoʻyiladi. Bu belgi ostidagi yuklar zarba va qulab tushishdan himoya qilinishi kerak. 2. Isishdan qoʻrqadi. Agar harorat koʻtarilishi yukka uchun zarar yetkazishi yoki xususiyatlari oʻzgarishiga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Bu belgili yuklar tashish va saqlash paytida issiq va quyosh manbalariga yaqin oʻrnatilmasligi kerak. 3. Namlikdan qoʻrqadi Belgi yogʻingarchiliklar va suv taʼsiridan himoyalanishi zarur boʻlgan yuklarga qoʻyiladi. Ushbu belgili yuklarni himoyasiz ochiq transport vositalarida tashish va ochiq havoda, yerda tagliklarsiz saqlash mumkin emas. 4. Nurlanishdan qoʻrqadi. Agar har qanday nurli energiya turlari yukning xususiyatlariga yoki ularning oʻzgarishiga taʼsir qilsa, bu belgi yukka qoʻyiladi. 5. Harorat oraligʻiga rioya qilish Agar boshqa harorat oraligʻida tashish va saqlash yukning buzilishiga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Bu belgili yukni tashish va saqlashda koʻrsatilgan harorat oraligʻida boʻlgan atmosfera sharoitlarida ushlab turish kerak. 6. Tez buziluvchan yuk Belgi tashish va saqlashda yuqori yoki past harorat taʼsirida boʻlishiga yoʻl qoʻyilmaydigan va yukni himoya qilish uchun tegishli tadbirlar talab qiluvchi yuklarga qoʻyiladi. Belgi Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish Qoidalari 23-bobida oʻrnatilgan tez buziluvchan yuklar tashish tartibiga muvofiq tashiladigan yuklarga qoʻyiladi. 7. Germetik qadoq Belgi yukka, agar u atrof-muhit taʼsiriga sezgir boʻlsa qoʻyiladi. Bu belgili yukni tashish paytida va saqlashda ochish taqiqlanadi. 8. Toʻgʻridan-toʻgʻri ilmoqlar bilan olinmasin Belgi ilmoq bilan qadoqqa zarar yetkazilishi natijasida buzilishi yoki yoʻqotilishiga olib keladigan yukka qoʻyiladi. Bu belgili yuklarni koʻtarish va qoʻzgʻaltirish qadoqni toʻgʻridan-toʻgʻri ilmoq bilan ilmasdan amalga oshirilishi kerak. 9. Koʻtaruvchi moslama joyi Agar yuk koʻtarish uchun koʻtaruvchi moslamaning boshqa joydan biriktirilishi xavfli yoki mahsulot yoki qadoq shikastlanishiga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Yuk koʻtarishda koʻtaruvchi moslamalar belgida koʻrsatilgan joyda biriktirilgan boʻlishi lozim. 10. Arava bilan koʻtarish joyi Arava bilan boshqa joydan koʻtarish xavfli yoki mahsulot yoki qadoq shikastlanishiga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Yuk koʻtarishda aravacha belgida koʻrsatilgan joyga keltirilgan boʻlishi lozim. 11. Yuqoriga qarab joylanmasin Agar yukning joylashish holatini oʻzgartirish, unga shikast yetkazishga olib kelsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Bu belgili yuklarni tashish, saqlash va ortish-tushirish ishlarida doimiy ravishda strelkalar yuqoriga yoʻnaltirilgan holatda boʻlishi kerak. 12. Ogʻirlik markazi Yuk ogʻirlik markazi yukning geometrik markazidan tashqarida joylashganda, shuningdek, yuk balandligi 1 metrdan oshsa, ushbu belgi yukka qoʻyiladi. Belgining joylashishi transport vositalarida yukni mahkamlash va ortish-tushirish ishlari bajarilishida hisobga olinishi lozim. 13. Tropik qadoqlash Yuk ortish-tushirish ishlari, tashishlar yoki saqlashda qadoq shikastlanishi tropik iqlimning salbiy taʼsiri oqibatida yukning buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan holatlarda yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Belgilash: T — kasr suratida tropik qadoq belgisi; maxrajida qadoqlash oy va yili (masalan, 05-09). 14. Shtabellash taqiqlanadi Agar yukni yigʻish (shtabellash)ga ruxsat etilmagan boʻlsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Tashilish va saqlashda bu belgili yuklarga boshqa yuklarni joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi. 15. Yukni toʻgʻridan-toʻgʻri koʻtarish Yukni bevosita koʻtarish strop (koʻtarish moslamasi) yordamida amalga oshirilsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Tashish va saqlashda ushbu belgili yukni qadoq orqali koʻtarishga yoʻl qoʻyilmaydi. 16. Bu yerda ochilsin Yuk ochilish joyi maʼlum ahamiyatga ega boʻlsa, yukka ushbu belgi qoʻyiladi. Bu belgili yukni faqat koʻrsatilgan joydan ochiladi. 17. Hayvonlar Yuk joʻnatuvchi vagon yon devorlari vagon raqami ostiga, belgilangan oʻlchamli kleyli qogʻoz belgini oʻrnatadi.

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 8-ILOVA

Transport markirovkasini tushirish joyi, usullari hamda markirovka yorliqlari

1. Transport belgilari (asosiylari, qoʻshimchalari, axborot yozuvlari va manipulyatsiya belgilari) yorliqlarga qoʻyilishi kerak.

Yuklarni ochiq turdagi harakatdagi tarkibda tashishda qogʻozli, kartonli yorliqlar va yogʻoch tolali taxta-plitali yorliqlardan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Transport taraga qadoqlanmagan yuklar uchun belgilarni bevosita yuklarga qoʻyilishiga ruxsat etiladi.

Yuklarni ochiq turdagi harakatlanuvchi tarkibda mayda joʻnatmalarda tashishda, shuningdek, yukni bir yildan ortiq muddat saqlashda belgilar bevosita taraga yoki yorliqlarga qoʻyilishi, ular mustahkam biriktirilgan va himoyalangan boʻlishi yoki tashishda va saqlashda yozuvlarning saqlanishini taʼminlovchi materiallardan tayyorlangan boʻlishi kerak.

2. Transport belgilari quyidagicha joylashtiriladi:

qutilarda — yon tomonlardan birida. Panjarali qutilar va tashqi chiziqlarga ega qutilar uchun, belgilar joylashtirish imkoniyati boʻlishi kerak. Yuklarni ochiq turdagi harakatdagi tarkibda mayda joʻnatmalarda tashishda, transport belgilari qoʻshimcha ravishda qadoqlarning yuqori tomonida joylashtirilishi kerak;

bochka va barabanlarda — tarani tavsiflovchi belgidan boʻsh boʻlgan past qismida. Belgini yon tomonga joylashtirishga ruxsat etiladi.

qoplarda — yuqori qismi chokida;

toylarda — yon yuzalaridan birida;

kipalarda — oxirgi yuzasida. Belgini yon yuzasiga joylashtirishga ruxsat beriladi;

boshqa turdagi taralarda, transport idishlariga qadoqlanmagan boshqa yuklarda, — eng qulay va yaxshi koʻrinadigan joylarda.

3. Manipulyatsiya belgilar (ogohlantiruvchi yozuvlar)ni har bir yuk joyiga qoʻyiladi va ikki qoʻshni idish devorlari yuqori chap burchagida joylashtiriladi, 9, 10 va 12-sonli belgilaridan tashqari. Bochka va barabanlarda belgilar pastki qismlardan birida yoki yon tomonlarida joylashtiriladi.

Yomgʻir tomchilari belgisini 3-sonli (namlikdan qoʻrqadi) belgi oldida koʻrsatmaslikka ruxsat beriladi.

9-sonli belgisi bevosita taraga, yuk koʻtaruv moslamasi ulanadigan joyiga qoʻyiladi.

10-sonli belgi telejka joylashgan joyi yuqorisida bevosita taraga qoʻyiladi.

12-sonli belgi qadoqning qoʻshni yon va oxirgi yuzalari, ushbu yuzalarning ogʻirlik markazi proyeksiyasi tushadigan joylariga qoʻyiladi.

12-sonli belgini bevosita taraga qoʻyilishiga ruxsat beriladi.

16-sonli belgi qadoqni ochish lozim boʻlgan joyda qoʻyiladi.

4. Poddonlarsiz yoki toʻrt tomonlik tagliklardan tuzilgan paketlarga belgilarni qoʻshni, yon va oxirgi yuzalariga qoʻyiladi.

Ikki tomonlik tagliklardan tuzilgan paketlarga belgini ikki tutqichli tomonda qoʻyiladi.

5. Belgini tipografik, litografik, elektrolitik usullarda, trafaretni boʻyoqlash, shtempellash, shtampovkalash, kuydirish, bosim ostida ezish, markalash, yozuv mashinkasi va markalash mashinalari yordamida qoʻyiladi.

Yukni oluvchi va yetkazish punkt nomlari, temir yoʻl belgilarini yorliqlarda va bevosita tarada aniq va tushunarli qilib, yukni oluvchiga yetib borguncha yozuvlar saqlanishini taʼminlash sharti bilan qoʻl bilan yozishga ruxsat etiladi.

6. Yorliqlarni qadoq (yuk)ga kley, bolt, shurup, sim, arqon va boshqa materiallar yordamida yukning va belgilarning butligini saqlagan holda qoʻyiladi.

7. Manipulyatsiya belgilari va yozuvlari yorugʻ yuzliklarda qoramtir rangli va qorongʻi yuzliklarda yorugʻ rangli boʻlishi kerak.

6-sonli belgi yorugʻ fonda koʻk rangda qoʻyiladi.

13-sonli belgi qizil rangda qoʻyiladi.

1-Rasm. Transport belgilarining joylashtirish tartibi:

1 — manipulyatsiya belgilari;

2 — ruxsat etilgan ogohlantirish yozuvlari (Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish Qoidalari 1-ilovadagi eslatma qarang);

3 — joʻnatmadagi joylar soni, joʻnatma ichidagi tartib raqami;

4 — yukni oluvchi va yetkazish punkt nomi;

5 — qayta ortish temir yoʻl stansiyasi nomi;

6 — temir yoʻl belgisi;

7 — yuk joyi hajmi;

8 — yuk joyi gabarit oʻlchamlari;

9 — brutto ogʻirligi;

10 — netto ogʻirligi;

11 — temir yoʻl joʻnatish stansiyasi nomi;

12 — yuk joʻnatuvchi nomi.

2-Rasm. Belgi yorliqlarini joylashtirish

3-Rasm. Bevosita qutiga qoʻyiladigan belgi

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 9-ILOVA

Transport tarasini tavsiflovchi markirovkaning tarkibi, uni tushirish usuli va tartibi

1. Tarasini tavsiflovchi belgi quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

korxona nomi — tara ishlab chiqaruvchi yoki uning tovar belgisi;

texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatni belgilanishi;

standartlar boʻyicha ishlab chiqarilgan, taraning aniq parametrlarini belgilovchi narxlar indeksi va tara uchun narxlar roʻyxati boʻyicha tartib raqami;

yogʻoch tara uchun yogʻoch “toza” hajmi yoki karton tara uchun (texnik shartlar boʻyicha ishlab chiqilgan idish uchun) quti yoyma maydoni. Koʻp marotaba ishlatiladigan idishga “koʻpmarotabalik” yozuvi qoʻyilishi kerak.

2. Qoplardan tashqari taralarni tavsiflovchi belgilarni toʻgʻridan-toʻgʻri taralarga ularni ishlab chiqaruvchi tomonidan qoʻyiladi.

Qoplarni tavsiflovchi belgilarni, qoplar qadoqlangan toylar yoki toʻplamlarda koʻrsatiladi.

3. Tarani tavsiflovchi belgilar quyidagicha qoʻyilishi kerak:

qutilarga — oxirgi devor yuqori chap burchagiga;

bochka va barabanlarga — yukni tavsiflovchi, belgidan boʻsh tublaridan biriga. Isteʼmolchi bilan kelishilgan holda belgini idish yon tomoniga qoʻyishga ruxsat beriladi;

flyaga i ballonlarga — tubiga.

Qoplar, kanistrlar va transport taralarni barcha turlarida belgi qoʻyish joylari ushbu turdagi taralar uchun texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarida bilan belgilanadi.

4. Tarani tavsiflovchi belgi qoʻyilish usullari:

yogʻochli — trafaret boʻyicha boʻyoqlash, shtempellash, quydirish;

kartonli — tipografik usulda, shtempellash;

metalli — trafaret boʻyicha boʻyoqlash, siqish;

plastmassali — qolipli-siqish.

Tarani tavsiflovchi belgi maxsus markalovchi mashinalar yordamida qoʻyiladi.

5. Ushbu ilovadagi 1, 2-rasmlarda tarani tavsiflovchi belgi qoʻyish misollari keltirilgan.

1-rasm. Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq ishlab chiqarilgan yogʻoch va karton taralarni tavsiflovchi belgi qoʻyilishi:

1 — ishlab chiqaruvchi nomi yoki uning mahsulot belgisi;

2 — standartni belgilash;

3 — narxlar roʻyxati indeksi;

4 — narxlar roʻyxati boʻyicha tartib raqami.

2-rasm. Texnik shartlar boʻyicha ishlab chiqarilgan yogʻoch tarani tavsiflovchi belgi qoʻyilishi:

1 — ishlab chiqaruvchi nomi yoki uning mahsulot belgisi;

2 — texnik shartlarni belgilash;

3 — “toza” yogʻoch hajmi kub metrda

3-rasm. Texnik shartlar boʻyicha ishlab chiqarilgan karton tarani tavsiflovchi belgi qoʻyish:

1 — ishlab chiqaruvchi nomi yoki uning mahsulot belgisi:

2 — texnik shartlarni belgilash;

3 — quti yon devorlari (qoʻshimchasi) bilan karton yoyma maydoni kvadrat metrda;

4 — 07 — 30 narxlar roʻyxati II boʻlimi boʻyicha narxlar guruhi;

5 — narxlar roʻyxati indeksi;

6 — narxlar roʻyxati boʻyicha 1000 kvadrat metrda quti yoyma maydoni narxining tartib raqami.

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 10-ILOVA

Temir yoʻllarda xavfli yuklarni tashish qoidalariga rioya etishni talab etadigan yongʻin chiqish xavfi bor yuklar roʻyxati hamda bunday yuklarni tashish uchun vagonlar va konteynerlarni tanlash va yongʻinga qarshi tartibi

1. Ortish vaqtida vagon va konteynerlarni yongʻin xavfsizligi inobatga olgan holda tanlash va tayyorlash kerak boʻlgan yuklar roʻyxati:

T/r Yukning nomi 1. Momiq, tibbiy, qogʻozli, sellyulozali, ipakli, junli paxta 2. Latta 3. Kigiz va kigiz mahsulotlari 4. Nam va xom hayvonot va oʻsimlik tolalari 5. Toʻqimachilik buyumlari uchun tola 6. Poyafzal granitoli 7. Jut, jut mato va jut mato mahsulotlari 8. Buyum taʼminoti (bu nom bilan kiyim-kechak, toʻqimachilik mahsulotlari ortilganda) * 9. Chit toʻqilgan va shtukaturkalar uchun 10. Qamish, uzum novdasi, somon, maysa, trostnik, bastadan tayyorlangan mahsulotlar 11. Qogʻoz va karton buyumlari 12. Gilam mahsulotlari * 13. Moʻyna mahsulotlari * 14. Toʻqimachilik va attorlik buyumlari* 15. Trikotaj buyumlari 16. Tikuvchilik va toʻqimachilik sanoati mahsulotlari, brezent va kleyonka mahsulotlaridan tashqari.* 17. Oshlangan qorakoʻl * 18. Har xil gilamlarzar * 19. Daraxtlarning har xil poʻstloqlari 20. Momiq* 21. Uzum novdasi, supurgi (tol novdalari) 22. Gugurt, qutilar, pardalar, somonlar 23. Qogʻoz chiqindisi 24. Yumshoq mebel 25. Moʻyna* 26. Yogʻoch uni 27. Daraxt qipiqlari 28. Momiq, toʻnka, tuklar, pat,trikotaj, paxta, selluloid, selyuloza chiqindilari 29. Tuk, pat va ulardan yasalgan buyumlar. 30. Planerlar (qadoqlanmagan va qadoqlangan koʻrinishda) 31. Yogʻoch tolali izolyatsiya plitalari 32. Har xil turdagi iplar 33. Moʻyna * 34. Har xil qurum 35. Samolyotlar, vertolyotlar va aviatsiya tashish vositalari 36. Har xil yogʻoch qirindilari 37. Oʻsimlik dorivor xom ashyosi 38. Tamaki (bargi) 39. Har xil matolar, rezina bilan qoplangan brezentlardan tashqari* 40. Torf va torf mahsulotlari 41. Trikotaj 42. Yogʻoch maydalagich 43. Texnik uglerod 44. Nitrotsellyuloz asosidagi rasmga olish plenkasi 45. Shoxlar 46. Sellyuloza 47. Qobiqlar (Sheluxa) 48. Shpon 49. Yogʻoch chiplari (shepa) 50. Somon, uzum novdasi va qamishdan qurilish shitlari

2. Vagon va konteynerlarni yongʻindan himoya qilish nuqtai nazaridan tanlash va tayyorlash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

1) xavfli yuklar, oltingugurt, oʻsimlik tolalari, yengil yonuvchan qattiq organik moddalar (taralgan kanop tola, paxta momigʻi paxta xom-ashyosi), piyoz, pichan, somon, hayvon va oʻsimlik materiallari, shuningdek, ushbu ilovaning 1-bandida sanab oʻtilgan yuklarni tashishga taqdim etiladigan yopiq vagon va konteynerlar texnik tomondan soz, yoriq va boʻshliqlarga ega boʻlmasligi va tom qismi soz boʻlishi kerak. Vagon tomi, lyuklari va vagon devorlari teshiklarini zich-yopuvchi qopqoqqa ega boʻlishi kerak;

2) Vagon va konteynerlarning ushbu bandning 1-kichik bandida keltirilgan yuklar tashish uchun yaroqliligi yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatiladi.

Agar vagon va konteynerlardagi nosozliklar tashishda yukning yonishiga sababchi boʻlishi mumkin boʻlgan holda, yuk joʻnatuvchi ularga yuk ortishdan bosh tortishi mumkin.

Vagon va konteyner kuzovi sozligi vagon eshiklari yopiq holda ichidan kunning yorugʻ vaqtida tekshiriladi. Kunning qorongʻi vaqtida yaxshi yoritilgan joylarda koʻriladi.

Vagon kuzovi sozligi tekshirilganda vagon tomi yopilgan qismining yon devorlariga ulangan joylariga, ichki devor qoplamalari ramkasiga, oʻtish maydonchali vagonlarda shuningdek, tom qismining oxirgi devor qoplamasi bilan ulanish, tormoz maydoniga chiquvchi joylariga alohida eʼtibor beriladi.

Tekshirish vaqtida aniqlangan vagon va konteynerlar kuzovidagi tirqishlar va boʻshliqlar boʻr bilan belgilanib, bartaraf etilishi kerak.

Vagon va konteynerlarni ortish uchun tayyorlash, vagon va konteynerlar eshik va lyukli boʻshliqlardagi tirqish (teshiklar)ni yopish yuk joʻnatuvchi tomonidan amalga oshiriladi;

3) yuklarni temir yoʻl transporti (tashuvchi) vositalarida ortishda vagon va konteynerlarning yaroqliligi, vagon va konteynerlar boʻshliqlarini yopish temir yoʻl transporti (tashuvchi) tomonidan bajariladi;

4) oltingugurt, oʻsimlik va hayvon materiallari ortishda, ushbu ilovada “*” belgi bilan belgilangan yuklardan tashqari boʻshliqlarni, shu jumladan vagon va konteynerlar eshik va lyuki oraliqlaridagi konstruktiv boʻshliq (yoriqlar)ni yopish toʻl, ruberoid, zich karton yoki shunga oʻxshash material bilan bajariladi.

Tirqishga zich joylashishi uchun, yopish uchun ishlatiladigan material mixli yogʻoch taxtalar yoki ishonchli usul bilan biriktiriladi.

Yopish vagon yoki konteyner ichki tomonidan amalga oshirilishi kerak.

Ortish amalga oshiriladigan eshik, tashqi tomondan qoʻl mehnati bilan yopiladi.

Boshqa xavfli boʻlmagan yuklar yengil yonuvchan (mato, zambil, qiyqimlar, somon, qogʻoz) materiallar ishlatilgan panjarali qadoqda tashishga taqdim etilganda shikastlanishdan himoya qilish uchun shunga oʻxshash usulda tayyorlangan vagonlarga ortilishi kerak.

Ushbu ilovaning 1-bandida keltirilgan yuklar, “*” belgi bilan belgilangan yuklardan tashqari va zich idishda (taxta, fanera, karton)li idishlarda tashishga vagon va konteynerlar eshik va lyuk boʻshliqlari teshik va yoriqlarini toʻsmasdan ortishga ruxsat etiladi;

5) oʻsimlik tolalari (paxta momigʻi,paxta tolasi,jut tolasi,taralgan zigʻir, quruq bast, paxta tuklari, paklya), yengil yonuvchan qattiq organik moddalar, taralgan kenevir, paxta momigʻi va paxta,somon,pichan va ushbu ilova bandida “*” belgi bilan belgilangan yuklar bilan ortilganda, vagon va konteynerlar eshik va lyukli boʻshliqlari konstruktiv yoriqlar (teshiklar)ni yopish suyuq shishali kraft-qogʻoz yoki kigiz tagliklar ishlatiladigan yogʻoch ingichka taxtalar (reykalar) yoki kley asosli shisha tolali mato bilan bajariladi.

Qorakoʻl ortishdan avval yuk joʻnatuvchi butun vagon kuzovini ichki tomonidan shishatolali mato bilan qoplashi (yelimlashi) kerak.

Vagon kuzovi va konteynerni shishatolali mato bilan ishlash xalqaro yoʻnalishda yuk tashishda amalga oshiriladigan usulda bajariladi.

Yuk joʻnatuvchi tomonidan teshiklar ishlangandan soʻng, temir yoʻl transporti (tashuvchi) vositalari bilan ortilganda esa — temir yoʻl transporti (tashuvchi) ikkinchi marotaba vagon va konteynerni ichki tomondan eshik va lyuklari yopiq holatda koʻzdan kechirishlari kerak.

Yuk ortilgandan soʻng vagon eshiklari boʻshliq tashqi ramkasiga zich oʻrnashishi uchun eshik pastki qoplamasi va yoʻnaltiruvchi kronshteynlar orasida tashqaridan uchta yogʻoch taqozlar bilan mustahkamlanishi kerak;

6) ushbu ilovaning 1-bandida sanab oʻtilgan yuklarni tashishda, shuningdek, oʻsimlik tolalari, yengil yonuvchan qattiq organik moddalar (taralgan keneviri, paxta momigʻi, paxta tolasi), pichan, somon va xavfli boʻlmagan yuklar panjarali yoki qogʻoz qadoqda, qadoq materiallari sifatida mato, zambil, qogʻoz, qiyqim, somon ishlatilganda yukxati yuqori qismida yuk joʻnatuvchi qizil rangdagi “Tez yonuvchan”, “Toʻsiq 3/0-0-1-0” shtempellarini qoʻyishi kerak.

Vagon varogʻida bunday belgilar temir yoʻl (temir yoʻl infratuzilma egasi, tashuvchi) tomonidan qoʻyiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 11-ILOVA

Markalash yorliqlari, manipulyatsiya belgilari va yozuvlari oʻlchamlari

1. Belgilar oʻlchamlari va yozuvlar soniga bogʻliq ravishda markalash yorligʻi maydoni kamida 60 sm 2 tomonlar nisbati 2:3 boʻlishi kerak.

Manipulyatsiya belgilarini qoʻyish uchun yorliqlar oʻlchamlari quyidagi jadvalda koʻrsatilgan oʻlchamlarga mos boʻlishi lozim:

Yorliq raqami Yorliq oʻlchami, mm da Yuk joyi (yuk)ning oʻlchamlari, mm da Uzunligi yoki kengligi Balandligi 1. 52 x 74 1000 gacha 190 gacha 2. 74x105 1000 gacha 190 dan ortiq 3. 105 x 148 1000 dan ortiq - 4. 148 x 210 1500 dan ortiq -

2. Yuk joyiga bittadan ortiq manipulyatsiya belgisi qoʻyilganda, belgilarni bir yorliqda birlashtirishga ruxsat etiladi, bunda uning oʻlchami belgi soniga karra ravishda oshishi kerak.

3. Tipografik usulda tayyorlangan yorliqlarda, belgi yorliq chetidan 5 — 7 mm masofada joylashtirilishi kerak.

4. Transport belgilari shriftlari balandligi: 3, 6, 8, 10, 15, 30, 50 va 100 mm.

Balandligi 3 — 6 mm shriftlarni bevosita idishga yozishda qabul qilishga ruxsat etilmaydi.

5. Asosiy yozuvlar balandligi qoʻshimcha va axborot yozuvlaridan bir daraja yuqori boʻlishi kerak.

Bevosita idishlarga qoʻyiladigan asosiy yozuvlar, shuningdek, temir yoʻl belgilari balandligi quyidagicha boʻlishi kerak:

30 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 0,5 m gacha;

50 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 0,5 dan 1,5 m gacha;

100 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 1,5 m dan ortiq.

6. Bevosita idishlarga qoʻyiladigan qoʻshimcha va axborot yozuvlari balandligi:

10 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 0,5 m gacha;

15 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 0,5 dan 1,5 m gacha;

30 mm — yuk joyi uzunligi yoki kengligi 1,5 m dan ortiq.

7. Transport belgisini bevosita qadoqlarga joylashtirish imkoni boʻlmasa, yozuvlar balandligi va belgi oʻlchamlarini 1 — 2 darajaga kamaytirishga ruxsat etiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 12-ILOVA

NAMUNA GU-29 b shakli Kirish kitobi raqami Toʻplam raqami Yetkazib berish muddati tugaydi __________ Marshrutga/vagonlar guruhiga/ulangan vagonlarga _______________-sonli YOʻL QAYDNOMASI Tezlik ________________ (yukli, katta) Tashuvchi Joʻnatish stansiyasi Yetkazish stansiya Yuk joʻnatuvchi (toʻliq nomi) Yukni oluvchi (toʻliq nomi) Yuk joʻnatuvchi pochta manzili Yukni oluvchi pochta manzili Toʻlovchi Toʻlovchi Yuk massasi kilogrammda, aniqlangan Taqdim etish stansiyasi Yuk joʻnatuvchi vositalari bilan vagon ortish Joylar soni Qadoq Yukning nomi Yuk joʻnatuvchi tomondan Kodi birgalikda (keraksizi oʻchirilsin) Jami vagonlar Jami joylar Jami massasi (yozma) (yozma) (yozma) Eʼlon qilingan qiymati __________________________________________________ soʻm Tarif belgilari (yozma) Sxemasi Yukning sinfi Toʻlovlar joʻnatish stansiyasida kiritilgan __________________________________________ Istisno tarif raqami ____ _______________________ tashuvchi _____________________________________ (imzo) Joʻnatma turi Oʻrniga vagon berildi ___km ga toʻlovlar hisobi soʻm tiyin YUK KELGANDA joʻnatishda Yukxati aslini oldim _______________ kun _________ oy ______________ y. __________________________-son ishonchnoma bilan _______________________________ y. Pasport seriyasi raqami _______________ roʻyxatga olingan ____________________________ sh. koʻch. ____________________________, uy raqami ______________, xonadon raqami _______________ Yukni oluvchi yozma tasdigʻi _________________________________________________ Yoʻlkira haqi Kuzatuvchi Soni Eʼlon qilingan qiymati uchun yigʻim Jami joʻnatishda Toʻlovlar yetkazish stansiyasida kiritildi__________________________________________ Kelganda Yoʻlkira haqi Kuzatuvchi Soni Eʼlon qilingan qiymati uchun yigʻim Tashuvchi ____________________________________ (imzo) Jami joʻnatish paytida Yukni tashishga qabul qilishni rasmiylashtirish Joʻnatish stansiyasida tashuvchi kalendar shtempeli

GU-29b shakli T/r Vagon raqami Vagon turi Oʻqlar soni Yuk koʻtarish qobiliyati, tonna massasi kg da Joylar soni Tarif Eslatma brutto vagon tarasi netto 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. Jami tarif _________________________________ Jami vagonlar soni ______________________________ Jami joylar soni ___________________________________ Jami yukning umumiy brutto massasi ______________________________ Jami yukning umumiy netto massasi _________________________________ Yuk joʻnatuvchi ____________________________________ __ ________ Tashuvchi __________________________________________ _______________________________ (mansabi va imzosi) __________________________________________ (imzo)

KALENDAR SHTEMPELI Yukni tashishga rasmiylashtirish Yetkazish stansiyaga kelishi Yuk kelgani haqida yuk oluvchiga xabar qilish Yuk oluvchiga yuk hujjati aslini berish Vaqti _____ soat _______ min ______________ ____ __________ Tashuvchi __________ imzo Yoʻnalish davomida belgilar ______________ stansiyasida ______________ stansiyasida ______________ stansiyasida _____________________ raqamli vagon uzilgan _____________________ raqamli vagon uzilgan _____________________ raqamli vagon uzilgan Sababi __________________________ Sababi __________________________ Sababi __________________________ _____________________________________ _____________________________________ _____________________________________ __________ y _________-sonli __________ y _________-sonli __________ y _________-sonli umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan umumiy shakldagi dalolatnoma tuzilgan Tashuvchi vakili Tashuvchi vakili Tashuvchi vakili ________________________ ________________________ ________________________ _________ (imzo) _________ (imzo) _________ (imzo) Vagon uzilgan stansiya shtempeli Vagon uzilgan stansiya shtempeli Vagon uzilgan stansiya shtempeli TA Q DIM ETISH STANSIYALARI KALENDAR SHTEMPELLARI (grafa ra q amlari q atʼiy ketma-ketligida q oʻyiladi) 1 2 3 4

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 13-ILOVA

NAMUNA GU-23 shaklida __________-sonli UMUMIY SHAKLDAGI DALOLATNOMA 20___ y. “___” _______________________ Temir yoʻl transporti(tashuvchi )_________________________________ stansiyasi ___________________________ peregonda ____________________-sonli poyezd Ushbu dalolatnoma quyidagi shaxslar ishtirokida tuzildi: ________________________________________________________________________________________ (familiyasi, lavozimi) ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Joʻnatish stansiyasi__________________________________ temir yoʻl (infratuzilma egasi) Yetkazish stansiyasi ____________________________ temir yoʻl (infratuzilma egasi) 20___ y “___” ________________________.________________________________________-son yukxati ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Vagon, konteyner raqami: __________________ Yukning nomi: __________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Dalolatnoma tuzishga sabab boʻlgan holatlar tavsifi: ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ Imzolar: 3 _______________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 14-ILOVA

Vagonlarda plombasiz, lekin simli burmalar majburiy oʻrnatilgan holda tashishga ruxsat berilgan yuklar ROʻYXATI

T/r Yukning nomi 1. Asbestit 2. Asbozurit 3. Aspid boʻlaklari 4. Asfalt 5. Bazalt 6. Bentonit 7. Qayin poʻstlogʻi 8. Beton 9. Blyumslar 10. Gips, loy, kulol, grafit, gʻisht, shisha, chinni, fayans, shamot siniqlari 11. Boksitlar 12. Yoʻl sirtini qoplash uchun, toshkoʻmir, ruda, torfli briketlar 13. Shamot bruslar 14. Quruq yogʻoch qatroni 15. Bronzalash pompasi 16. Oʻchoq parchalari (metall zavodlar chiqindilari) 17. Gadja (gips mergeli) 18. Har xil loy 19. Boʻlakli alyumin sulfati va xlorid kislotasi 20. Silikat soda boʻlagi 21. Har xil shagʻal 22. Grafit boʻlaklari 23. Kuzatuvchilar nazoratida tashiladigan yuklar 24. Vannalar uchun mineral loy 25. Diatomit ( infuzor yer) 26. Kuydirilgan va kuydirilmagan dolomit 27. Tegirmon toshlari 28. Tuproq, boʻyoqlanganlar bundan mustasno 29. Kul 30. Har xil tutunlar 31. Qoliplar 32. Har xil tosh 33. Qamish 34. Goʻng 35. Temir, mis, oltingugurt kolchedani 36. Maʼdanli konsentratlar (volfram qalay, nodir metallar, qoʻrgʻoshin, rux, sheyelitlidan tashqari) 37. Har qanday poʻstloq 38. Korund boʻlaklari 39. Ishlatilmaydigan oddiy xom suyak 40. Labrador boʻlaklangan 41. Tok (tol novdalari) 42. Har xil donli qobigʻi 43. Makulatura 44. Anvil 45. Har xil shlaklar 46. Odubina (bronzalash pompasi) 47. Asbest, asboshifer, oʻrmon va kimyo sanoati, shifer chiqindilari 48. Pegmatit 49. Har xil tosh koʻmir qatroni 50. Har qanday qum 51. Yarimgudron 52. Asboshifer, asfalt, ohak, torf, shamot kukunlari 53. Magnezit metallurgiya kukuni 54. Maydalangan makkajoʻxori boshoqlari 55. Maʼdanli boshoqli chang 56. Supurgi (tol novdalari) 57. Dengiz va daryo (qurilish) chigʻanoqlari (rakushka) 58. Eski (qayta ishlashga moʻljallangan) rezina va rezina buyumlar 59. Har qanday maʼdan (mishyaklidan tashqari) 60. Quruq qurum 61. Neftli slanslar 62. Slyuda boʻlaklari 63. Yogʻoch, tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir, neft, slans smolasi 64. Stealit 65. Grafit siniqlari xochlari 66. Torf 67. Qamish 68. Latta (vetosh) 69. Quvurlar 70. Tosh, suyakli, yogʻoch koʻmiri 71. Chiqindilar, trikotaj chiqindilaridan tashqari 72. Flyuslar 73. Yogʻoch idishlar 74. Shisha yoriqlari (shisha tayyorlashdan qolgan qoldiqlar) 75. Shlak 76. Har qanday shlam 77. Eski qogʻoz bobinalari 78. Shtib 79. Shagʻal 80. Eternit 81. Langar 82. Ochiq turdagi harakat tarkibida, yogʻoch va oʻtinlardan tashqari tashishga ruxsat etilgan boshqa yuklar

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 15-ILOVA

Joʻnatish va yetkazish temir yoʻl stansiyalarida yuklarni oʻlchashda tarozilar koʻrsatkichlari tafovutlar meʼyorlari

1. Joʻnatish va yetkazish stansiyalarida turli xil usul va vositalarda oʻlchashda tarozilar koʻrsatkichidagi tafovutlar meʼyoriy qiymatlari:

T/r Netto ogʻirligini oʻlchash usuli va vositasi Netto ogʻirligidan cheklangan tafovuti % 1. 50 kg boʻlinmali vagon tarozisida ortilgan va boʻsh vagonni toʻxtagan va ajratilgan holda oʻlchash, bunda netto ogʻirligi: 26 ortiq 40 t gacha ±0,4 40 t dan ortiq ±0,3 2. 50 kg boʻlinmali vagon tarozisida ortilgan va boʻsh vagonni toʻxtagan va ajratilgan holda oʻlchash,bunda (vagon tara ogʻirligi trafaret boʻyicha) netto ogʻirligi: 16 t gacha. ±0,7 16 dan ortiq 28 t gacha ±0,5 28 dan ortiq 42 t gacha ±0,3 42 t dan ortiq ±0,2 3. Ortilgan vagonni toʻxtatib ajratmagan holda vagon tarozisida oʻlchash (vagonlar oʻrtacha soni tarkibda 35 vagonga teng, vagon tarasi ogʻirligi trafaret boʻyicha) qabul qilinadi ±0,9 4. Ortilgan vagonni harakat davomida oʻlchash (vagon tarasi ogʻirligi trafaret boʻyicha) ±1,4 5. Yuklarni tovar tarozilarida oʻlchash ±0,1

2. Joʻnatish va yetkazish stansiyalarida turli xil usul va vositalarda oʻlchashda tarozilar koʻrsatkichidagi tafovutlar meʼyoriy qiymatlari:

T/r Netto ogʻirligini oʻlchash usuli va vositasi Netto ogʻirligidan cheklangan tafovuti % Joʻnatish (topshirish) paytida Topshirish (qabul qilishda) paytida 1. Elevator (bunker)li tarozilarda oʻlchash yoki ±0,1 % tafovut yoʻl qoʻyiladigan dozirovka qilish 50 kg boʻlinmali vagon tarozisida ortilgan va boʻsh vagonni toʻxtagan va ajratilgan holda oʻlchash, bunda (netto ogʻirligi 40 t dan ortiq) ±0,25 2. Elevator (bunker)li tarozilarda oʻlchash yoki ±0,1 % tafovut yoʻl qoʻyiladigan dozirovka qilish Ortilgan vagonni toʻxtatib ajratmagan holda vagon tarozisida oʻlchash (vagon tara ogʻirligi trafaret boʻyicha), bunda netto ogʻirligi: 55 dan ortiq 61 t gacha ±2,4 61 dan ortiq 70 t gacha ±2,2 70 tonnadan ortiq ±2,0 3. Yuk ogʻirligini oʻlchash, hisoblash yoʻli bilan yoki shartli ravishda aniqlash Ortilgan vagonni toʻxtatib va ajratgan holda yoki toʻxtatib ajratmagan holda vagon tarozisida oʻlchash (vagon tarasi ogʻirligi trafaret boʻyicha), bunda netto ogʻirligi: 35 t gacha ±4,0 35 dan ortiq 45 t gacha ±3,0 45 dan ortiq 55 t gacha ±2,5 55 dan ortiq 75 t gacha ±2,0 75 t dan ortiq ±1,5

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 16-ILOVA

Umumiy foydalanishda va umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarida yuk joʻnatuvchilar vositalari bilan mexanizatsiyalashmagan uslubda yuk ortish texnologik vaqti (muddati)

T/r Yukning nomi Ortish jarayonida, soat va minutlarda Yopiq va izotermik vagonga Ochiq turdagi harakat tarkibiga 1. Tara va donali yuklar 2.30 2.30 2. Oʻrmonchilik yuklari va taxta-yogʻochlar 3.25 3.55 3. Metall 3.55 3.25 4. Avtomobil, traktor, qishloq xoʻjaligi va harakatlanuvchi mashinalar - 1.35 5. Jonivorlar: Bir yarusga ortishda 1.10 - Ikki yarusga ortishda 2.05 - 6. Qadoqlanmagan goʻsht: Sovutilgan 2.15 - Muzlatilgan, vagonga ortish miqdori: 30 t gacha 3.30 30 dan 35 t gacha 4.00 - 35 dan 40 t gacha 4.30 - 40 t dan ortiq 5.00 - 7. Bankalar, shisha idishlar, shisha idishli suvlar, sopol va shisha idishlar 5.40 -

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 17-ILOVA

Umumiy foydalanish va umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarida yuk joʻnatuvchilar vositalari bilan mexanizatsiyalashmagan usulda yuk tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati)

1. Yopiq, izotermik vagonlardan va ochiq turdagi harakat tarkibidan mexanizatsiyalashmagan usulda yuklarni tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati):

T/r Yukning nomi Yuk tushirishda, soat va minutlarda Yopiq va izotermik vagonlardan Ochiq turdagi harakat tarkibidan 1. Tarali va donali yuklar 2.30 2.30 2. Yoyma va quyma qadoqlanmagan holda tashiladigan, quyida keltirilgan yuklardan tashqari: 3.25 2.55 a) albastr, gips, ohak, boʻr, sement, mineral yoki kimyoviy oʻgʻitlar 4.20 1.35 b) bankalar, shisha idishlar, shisha idishda suv, sopol va shisha idish 5.40 - v) shagʻal, tuproq, qum (har xil), maydalangan tosh 2.30 1.35 g) dolomit, qurilish toshi, koks, har xil turdagi maʼdanlar, tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir, flyus 2.55 2.05 d) oʻtga chidamli fason mahsulotlar 3.55 2.55 e) har xil gʻishtlar 3.25 2.55 3. Metall 3.35 2.55 4. Avtomobil, traktor, qishloq xoʻjaligi va harakatlanuvchi mashinalar - 0.45 5. Oʻrmon yuklari va oʻtinlar 3.25 3.25 6. Hayvonot: Bir yarusga yuklashda 0.45 - Ikki yarusga yuklashda 1.10 - 7. Qadoqlanmagan goʻsht: Sovutilgan 2.15 - Muzlatilgan, vagonga yuklash miqdori: 30 t gacha 3.30 30 dan 35 t gacha 4.00 - 35 dan 40 t gacha 4.30 - 40 t dan ortiq 5.00 -

2. Yopiq vagonlardan mexanizatsiyalashmagan usulda quyma donli yuklarni tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati):

T/r Yukning nomi Yopiq vagonlardan tushirish, soatda bir vagonga 1. Har qanday don, don ekinlari 0,80 2. Kungaboqar, paxta urugʻi, kepak, har xil ozuqa 0,78 3. Boshoqli joʻxori 0,82

3. Xopper vagonlardan mexanizatsiyalashmagan usulda yoyma donli yuklarni tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati):

Yukning nomi Xopper-sementovozlardan tushirishda, soat va minutlarda Sement 2.30

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 18-ILOVA

Umumiy foydalanishda va umumiy foydalanish boʻlmagan joylarida yuk joʻnatuvchilar vositalari bilan mexanizatsiyalashgan usulda yuklarni ortish texnologik vaqti (muddati)

1. Tarali-qadoqlangan yuklarni koʻtarish qobiliyati 1,5 t gacha quvvatga ega yuklagichlar bilan tagliklar ishlatilgan yoki tagliklarsiz paketlangan holda ortish texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona yopiq vagon uchun):

T/r Yukning nomi Paketni tarqatish bilan Paketlarda Qop va toylardagi yuklar joyi massasi: 1. 30 kg gacha 1,43 0,71 2. 31 - 50 kg gacha 1,31 0,65 3. 51 kg va oshiq 1,16 0,58 Toy, qutilarda ochiq va yopiq holda, bidon, pachkalardagi yuklar joy massasi: 4. 30 kg gacha 1,62 0,81 5. 31 - 50 kg gacha 1,46 0,73 6. 51 - 80 kg gacha 1,40 0,70 7. 81 - 100 kg gacha 1,36 0,68 8. 101 kg va undan oshiq 1,43 0,71 Yumalanadigan bochkalarda yuklar joy ogʻirligi: 9. 30 kg gacha 1,62 0,81 10. 31 - 50 kg gacha 1,54 0,77 11. 51 - 80 kg gacha 1,18 0,59 12. 81 - 120 kg gacha 0,91 0,46 13. 121 - 300 kg gacha 1,00 0,50 14. Terma va mayda partiyalik har xil taradagi yuklar 1,77 0,88 Qoplangan kimyoviy zararli yuklar joyi massasi: 15. 30 kg gacha 1,71 0,85 16. 31 kg va oshiq 1,60 0,80 Qutilarda ogʻirligi: 17. 30 kg gacha 2,00 1,00 18. 31 - 50 kg gacha 1,82 0,91 19. 51 - 80 kg gacha 1,68 0,84 20. 81 kg va oshiq 1,65 0,82 Bochka va barabanlarda joy massasi: 21. 30 kg gacha 1,94 0,97 22. 31 - 50 kg gacha 1,71 0,86 23. 51 - 80 kg gacha 1,40 0,70 24. 81 - 120 kg gacha 1,30 0,65 25. 121 kg va oshiq 1,36 0,68

2. Ogʻir vaznli yuklarni, konteynerlar, metall va metall buyumlarni ilmoqli yuk ilish moslamali kranlar va avtoyuklagichlar bilan yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga):

T/r Yukning nomi Yuklar miqdori Konsolsiz kozlovoy elektrokranlarda Ikki konsolli kozlovoy elektrokranlarda Koʻprikli elektrokranlarda IYOD (DVS)li kranlar temir yoʻlli izlarda harakatlananuvchi Avtoyuklagichlar, avtokranlarda Yuk koʻtarish qobiliyati, t 5 gacha 5 gacha 7,5 dan 10 gacha 5 gacha 6 dan 10 gacha 6 dan 10 gacha 3 dan 5 gacha 1. Barcha turdagi yukli va boʻsh konteynerlar 8 dona 10 dona 12 dona 0,37 0,45 0,55 0,29 0,36 0,43 0,29 0,36 0,43 0,26 0,32 0,39 0,26 0,32 0,39 0,29 0,36 0,43 0,53 0,67 0,80 2. Qutilarda va qadoqlanmagan yuklar, joy massasi 3 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 1,26 1,58 1,09 1,36 1,00 1,25 0,96 1,20 0,86 1,07 1,14 1,43 0,92 1,15 3. Shu kabi yuklar massasi 3 dan 6 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 0,76 0,95 0,67 083 0,63 0,79 0,62 0,77 0,57 0,72 0,71 0,88 0,75 0,94 4. Kabel va tros barabanga oʻralgan joy massasi 3 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 1,17 1,46 1,00 1,25 0,86 1,07 0,80 1,00 0,73 0,91 1,06 1,33 0,85 1,07 5. Shu kabi joy massasi 3 tonna va oshiq 40 t gacha 40 t va ortiq 0,73 0,91 0,63 0,79 0,60 0,75 0,57 0,71 0,53 0,67 0,65 0,81 0,72 0,89 6. Metall va asbotsementli, oʻramli sortli metall trubalar 25 t gacha 25 t va ortiq 0,94 1,31 0,88 1,23 0,83 1,17 0,79 1,10 0,68 0,95 0,88 1,24 0,77 1,07 7. Rels, balka, shveller, metall oʻramli 40 t gacha 40 t va ortiq 1,33 1,67 1,14 1,43 1,07 1,33 1,00 1,25 0,92 1,15 1,20 1,50 1,01 1,26

3. Elektromagnit plitalar bilan jihozlangan kranlarda metall yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga):

T/r Yukning nomi Vagonda yuk ogʻirligi, tonn 40 t dan kam 40 t va oshiq 1. Metallar chushkalarda 0,80 1,00 2. Presslangan (paketli) metall chiqindilari 0,59 0,89 3. Presslanmagan metall chiqindilari 0,86 1,29

4. Ogʻir vaznli yuklarni konteynerlarni vagonga yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga):

T/r Yukning nomi Yukning miqdori Koʻtarish qobiliyati 32 t lik ikki konsolli chorpoyali elektr kranlarda Koʻtarish qobiliyati 45 t lik avtoyuklagichlarda 1. 20 - futli konteynerlar 1 0,18 0,26 2 0,36 0,52 3 0,54 0,72 4 0,72 0,92 2. 40 - futli konteynerlar 1 0,20 0,22 2 0,40 0,44

5. Yoyma yuklarni yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona toʻrt oʻqli vagonga):

T/r Yukning nomi Yoyli kranlar va greyferi 1,5 m 3 sigʻimli ekskavator-kranlarda yarim ochiq vagonga platformaga 1. Yirik boʻlakli har xil koʻmir, yonuvchan slanslar, har xil yonilgʻi briketlari, koks 0,84 - 2. Har xil mayda koʻmir 0,78 - 3. Har xil qum 0,71 0,60 4. Shagʻal, mayda tosh, toshlar, har xil maʼdan, texnik tuz 0,96 0,83 5. Toshkoʻmir va donalangan shlak, quruq loy 1,08 0,94

6. Yoyma yuklarni portal kranlari va greyferlar bilan jihozlangan kranlarda yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona yarim ochiq vagonga):

T/r Yukning nomi Greyfer sigʻimi, m 3 Bir yarim ochiq vagonga yuklash muddati 1. Koks 2 0,53 3 0,42 4 0,35 5 0,31 6 0,27 2. Mayda koks 2 0,44 3 0,34 4 0,29 5 0,25 6 0,23 3. Yirik boʻlakli har xil toshkoʻmir, yonilgʻi briketlari, yonuvchan slanslar 2 0,47 3 0,37 4 0,31 5 0,27 6 0,24 4. Mayda tosh koʻmir 2 0,42 3 0,32 4 0,27 5 0,24 6 0,21

7. Paxta mahsulotlarini mexanizatsiyalashgan usulda yuklash texnologik vaqti (muddati) (soat va minutda):

Yukning nomi Yopiq vagon Izotermik vagon Paxta tolasi va boshqa paxta mahsulotlari 4.50 * 2.30 **

8. Yogʻoch mahsulotlarini yukli ilgaklar bilan jihozlangan kranlar asosiy turlari yordamida yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir jismoniy vagonga):

T/r Yukning nomi va vagon turi Konsolsiz kozlovoy elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 5 t gacha Ikki konsolli kozlovoy elektrokranda koʻtarish qobiliyati 5 t gacha Ikki konsolli kozlovoy elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 7,5 dan 10 t gacha Koʻprikli elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 5 t gacha Koʻprikli elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 6 dan 10 t gacha IYOD (DVS)li kranlar temir yoʻlli izlarda harakatlananuvchi yuk koʻtarish qobiliyati 6 dan 25 tonna gacha, portal kranda yuk koʻtarish qobiliyati 10 t Avtoyuklagichlar, avtokranlarda yuk koʻtarish qobiliyati 3 dan 5 t gacha Platforma 1) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalangan holda: 1. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 1,63 1,49 1,28 1,37 1,23 1,41 1,10 2. Har xil taxtalar 1,74 1,61 1,38 1,48 1,32 1,51 1,23 2) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalanmagan holda: 3. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 1,40 1,30 1,12 1,20 1,07 1,22 0,96 4. Har xil taxtalar 1,37 1,27 1,09 1,17 1,05 1.20 0,97 Yarim ochiq vagon 1) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalangan holda: 5. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 0,99 0,90 0,78 0,84 0,75 0,86 1,00 6. Har xil taxtalar 1,26 1,16 1,00 1,07 0,95 1,10 1,09 2) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalanmagan holda: 7. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 0,86 0,79 0,68 0,73 0,65 0,75 0,87 8. Har xil taxtalar 0,98 0,90 0,78 0,83 0,74 0,86 0,85

9. Sochma don mahsulotlari yuklash texnologik (muddati) (soatda bir jismoniy vagonga):

T/r Yukning nomi Elevator chiqish quvurlari orqali yuklash, bunda noriya samaradorligi, t /s 50 gacha 50 dan oshiq 1. Ogʻir don (javdar, bugʻdoy, makkajoʻxori, noʻxat, loviya) 0,67 0,57 2. Yengil don (suli, arpa, grechka) 0,50 0,45 3. Kungaboqar, paxta urugʻlari, kepak,aralash ozuqa 0,74 0,67

10. Oʻzi harakatlangan avtomobillarni ikki yarusli platformaga va avtomobil tashishga moʻljallangan yopiq vagonga yuklash texnologik vaqti (muddati) (soatda bir jismoniy vagonga):

Yukning nomi Bir platforma yuklash muddati Yengil avtomobillar 0,5

11. Ekskavatorlar yordamida toʻrt oʻqli vagonga shagʻal yuklash texnologik vaqti (muddati) (minutlarda):

Mexanizm turi Platforma Yarim ochiq vagon Ekskavator 10 15

12. Donli yuklarni (har xil don) mexanizatsiyalashgan usulda yuklash texnologik vaqti (muddati) (soat va minutlarda):

Yuklash usuli Don tashuvchi vagon Shnekli uzatgichlar orqali samaradorligi soatiga 50 t boʻlgan lentali transporterlarga uzatish. 1.27 Chiqish quvurlari va samaradorligi soatiga 50 t lik noriyalar orqali. 1.27 Chiqish quvurlari va samaradorligi soatiga 100 t lik noriyalar orqali. 0.48

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 19-ILOVA

Umumiy foydalanish va umumiy foydalanishda boʻlmagan joylarida yukni oluvchilar vositalari bilan mexanizatsiyalashgan usulda yuklarni tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati)

1. Tarali-qadoqlangan yuklarni tagliklardan foydalangan yoki tagliklarsiz paketlangan holda koʻtarish quvvati 1,5t gacha boʻlgan yuklagichlarda tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona yopiq vagonga):

T/r Yukning nomi Paketlar bogʻlash bilan Paketlarda Qop va qogʻoz qoplarda gi yuklar joy massasi: 1. 30 kg gacha 1,43 0,71 2. 31-50 kg 1,31 0,65 3. 51 kg va ortiq 1,16 0,58 Kipda, toʻplarda, ochiq va yopiq qutilarda, bidon, pachkalardagi yuklar joy massasi : 4. 30 kg gacha 1,62 0,81 5. 31-50 kg gacha 1,46 0,73 6. 51-80 kg gacha 1,40 0,70 7. 81-100 kg gacha 1,36 0,68 8. 101 kg va ortiq 1,43 0,71 Yumalanadigan bochkalarda yuklar joy massasi: 9. 30 kg gacha 1,62 0,81 10. 31-50 kg gacha 1,54 0,77 11. 51-80 kg gacha 1,18 0,59 12. 81-120 kg gacha 0,91 0,46 13. 121 — 300 kg gacha 1,00 0,50 14. Terma va mayda partiyalik har xil idishdagi yuklar 1,77 0,88 Kimyoviy zararli yuklar qopda, joyi massasi: 15. 30 kg gacha 1,71 0,85 16. 31 kg va ortiq 1,60 0,80 Qutilarda ogʻirligi: 17. 30 kg gacha 2,00 1.00 18. 31-50 kg gacha 1,82 0,91 19. 51-80 kg gacha 1,68 0,84 20. 81 kg va ortiq 1,65 0,82 Bochka va barabanlarda joy massasi: 21. 30 kg gacha 1,94 0,97 22. 31-50 kg gacha 1,71 0,86 23. 51-80 kg gacha 1,40 0,70 24. 81-120 kg gacha 1,30 0,65 25. 121 kg va ortiq 1,36 0,68

2. Ogʻir vaznli yuklar, konteynerlar, metall va metall buyumlarni ilmoqli yuk ilish moslamali kranlar va avtoyuklagichlar bilan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga):

T/r Yukning nomi Yuklar miqdori Konsolsiz kozlovoy elektrokranlarda Ikki konsolli kozlovoy elektrokranlarda Koʻprikli elektrokranlarda IYOD (DVS)li kranlar temir yoʻl izlarida harakatlananuvchi Avtoyuklagichlar, avtokranlarda Yuk koʻtarish quvvati, t 5 gacha 5 gacha 7,5 dan 10 gacha 5 gacha 6 dan 10 gacha 6 dan 25 gacha 3 dan 5 gacha 1. Barcha turdagi yukli va boʻsh konteynerlar 8 dona 10 dona 12 dona 0,37 0,45 0,55 0,29 0,36 0,43 0,29 0,36 0,43 0,26 0,32 0,39 0,26 0,32 0,39 0,29 0,36 0,43 0,53 0,67 0,80 2. Qutida va qadoqlanmagan yuklar joy ogʻirligi 3 t gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 1,26 1,58 1,09 1,36 1,00 1,25 0,96 1,20 0,86 1,07 1,14 1,43 0,92 1,15 3. Shu kabi joy ogʻirligi 3 dan 6 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 0,76 0,95 0,67 083 0,63 0,79 0,62 0,77 0,57 0,72 0,71 0,88 0,75 0,94 4. Kabel va barabanga oʻralgan tros joy ogʻirligi 3 tonna gacha 40 t gacha 40 t va ortiq 1,17 1,46 1,00 1,25 0,86 1,07 0,80 1,00 0,73 0,91 1,06 1,33 0,85 1,07 5. Shu kabi joy ogʻirligi 3 tonna va ortiq 40 t gacha 40 t va ortiq 0,73 0,91 0,63 0,79 0,60 0,75 0,57 0,71 0,53 0,67 0,65 0,81 0,72 0,89 6. Metall va asbotsement quvurlar, bogʻlamli sortli metall 25 t gacha 25 t va ortiq 0,94 1,31 0,88 1,23 0,83 1,17 0,79 1,10 0,68 0,95 0,88 1,24 0,77 1,07 7. Rels, balka, shvellerlar, listli metall 40 t gacha 40 t va ortiq 1,33 1,67 1,14 1,43 1,07 1,33 1,00 1,25 0,92 1,15 1,20 1,50 1,01 1,26

3. Ogʻir vaznli yuklarni konteynerlarni vagondan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga):

T/r Yukning nomi Yukning miqdori Koʻtarish qobiliyati 32 t lik ikki konsolli chorpoya elektr kranlarda Koʻtarish qobiliyati 45 t lik avtoyuklagichlarda 1. 20-futli konteynerlar 1 0,18 0,26 2 0,36 0,52 3 0,54 0,72 4 0,72 0,92 2. 40-futli konteynerlar 1 0,20 0,22 2 0,40 0,44

4. Elektromagnit plitalar bilan jihozlangan kranlarda metall tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona jismoniy vagonga):

T/r Yukning nomi Vagonda yuk ogʻirligi, tonnada 40 t dan kam 40 t va undan yuqori 1. Metallar chushkalarda 0,80 1,00 2. Presslangan (paketli) metallolom 0,59 0,89 3. Presslanmagan metallolom 0,86 1,29

5. Toʻkiluvchan yuklarni portal kranlarda va greyferlar bilan jihozlangan kranlarda tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda bir dona ochiq yarim vagonga):

T/r Yukning nomi Greyfer sigʻimi, m 3 da Bir dona yarim ochiq vagondan tushirish muddati 1. Koks 2 0,70 3 0,52 2. Mayda koks 2 0,58 3 0,44 3. Yirik boʻlakli har xil tosh koʻmir, yonilgʻi briketlari, yonuvchan slanslar 2 0,63 3 0,48 4. Mayda tosh koʻmir 2 0,54 3 0,42 5. Marganets rudasi 2 0,38 3 0,32

6. Toʻkiluvchan yuklarni tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati):

T/r Yukning nomi Balandligi 1 m dan oshiq koʻtarma yoʻllarda va estakadalarda, qabul qilish bunkerlari va xandaqlarida (soatda front boʻyicha barcha yarim ochiq vagonlar toʻplamiga) Yoyli kranlar va greyfer sigʻimi 1,5 m 3 da boʻlgan ekskavator-kranlar bilan, soatda Bir tomonga Ikki tomonga Bir dona yarim ochiq vagonga Bir dona platformaga 1. Mayda har xil koʻmir, qoʻngʻir har xil koʻmirdan tashqari 0,52 0,35 0,88 - 2. Yirik boʻlakli har xil koʻmir (qoʻngʻirdan tashqari), koks, har xil yonilgʻi briketlari 0,67 0,43 0,97 - 3. Shu jumladan antratsit-plita 0,90 0,52 - - 4. Qoʻngʻir har xil koʻmir 1,29 0,86 0,97 - 5. Har xil shlak 1,05 0,63 1,26 1,11 6. Har xil qum 0,45 0,29 0,81 0,69 7. Shagʻal,maydalangan tosh, har xil maʼdan, texnik tuz 0,52 0,32 1,11 1,00 8. Qand lavlagi va ildiz mevalari - 0,52 0 -

7. Yogʻoch mahsulotlarini yukli ilgaklar bilan jihozlangan kranlar asosiy turlari yordamida tushirish texnologik vaqti (muddati) (soatda bir jismoniy vagonga):

T/r Yukning nomi va vagon turi Konsolsiz kozlovoy elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 5 t gacha Ikki konsolli kozlovoy elektrokranda koʻtarish qobiliyati 5 t gacha Ikki konsolli kozlovoy elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 7,5 dan 10 t gacha Koʻprikli elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 5 t gacha Koʻprikli elektrokranda yuk koʻtarish qobiliyati 6 dan 10 t gacha IYOD (DVS)li kranlar temir yoʻlli izlarda harakatlananuvchi yuk koʻtarish qobiliyati 6 dan 25 t gacha, portal kranda yuk koʻtarish qobiliyati 10 t Avtoyuklagichlar, avtokranlarda yuk koʻtarish qobiliyati 3 dan 5 t gacha Platforma 1) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalangan holda: 1. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 1,24 1,14 0,98 1,06 0,95 1,09 0,97 2. Har xil taxtalar 1,33 1,23 1,06 1,14 1,02 1,17 1,08 2) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalanmagan holda: 3. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 1,08 0,99 0,86 0,92 0,83 0,94 0,85 4. Har xil taxtalar 1,05 0,97 0,84 0,90 0,81 0.92 0,86 Yarim ochiq vagon 1) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalangan holda: 5. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 1,33 1,23 1,06 1,14 1,01 1,17 1,13 6. Har xil taxtalar 1,63 1,50 1,26 1,39 1,24 1,44 1,28 2) yuklash konturining yuqori chegaralangan qismidan foydalanmagan holda: 7. Har xil yumaloq oʻrmon yogʻochi 1,16 1,07 0,92 0,99 0,88 1.01 0,98 8. Har xil taxtalar 1,27 1,17 0,98 1,08 0,97 1,12 1,00

8. Sochiluvchan don mahsulotlarini noriyalar bilan jihozlangan qabul qilish qurilmalariga tushirish (boʻshatish) texnologik (muddati) (minutlarda bir don tashish vagonga):

Samaradorligi 350 t / s Samaradorligi 175 t / s Samaradorligi 100 t / s 20 35 50

9. Maxsus mexanizmlarda yuklar tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soatda toʻrt oʻqli bir vagonga)1:

T/r Yukning nomi Har xil turdagi vagon toʻntaruvchi moslamalarda Elevator-kovshli yuklagichlarda 1. Har xil koʻmir, metallurgiya ohaktoshi, shagʻal, qum, maydalangan tosh 0,06 0,30 2. Har qanday maʼdan 0,07 -

10. Oʻzi harakatlanuvchi avtomobillarni ikki yarusli platforma va avtomobil tashishga moʻljallangan yopiq vagondan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (minutlarda):

Yukning nomi Bir dona jismoniy vagon tushirish muddati Yengil avtomobillar 10

11. Sement tashuvchi maxsus vagondan (xopper) tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (minutda):

Yukning nomi Qabul qilish bunkerlari mavjud punktlar uchun, sigʻimi, kub metr Koʻtarma yoʻl va tushirish chuqurlari mavjud punktlar uchun Yarim bunker turidagi rels oraligʻi ariqlari 70 dan kam 70 va ortiq Sement 50 35 55 40

12. Mineral oʻgʻit tashuvchi maxsuslashtirilgan vagon-sisternadan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (soat va minutlarda):

Yukning nomi Bir vagon tushirish muddati Sement, slans kuli, mineral oʻgʻitlar 1.15

13. Mineral oʻgʻitlarni mexanizmlar bilan tushirish muddati (soat va minutda):

Yukning nomi Toʻrt oʻqli bir yopiq vagondan tushirish muddati Mineral oʻgʻitlar 2.15

14. Mineral oʻgʻit tashuvchi vagon-mineralovozdan tushirish (boʻshatish) texnologik vaqti (muddati) (minutda):

Yukning nomi Bir vaqtda tushiriladigan vagonlar toʻplamiga Maxsus jihozlangan qabul qilish alohida bunkerlariga Tushirish chuqurlariga Koʻtarma yoʻllar va xandaqli omborlarda Bir tomonga Ikki tomonga Mineral oʻgʻitlar 30 60 30 45

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 20-ILOVA

Ilova matni havolada berilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 21-ILOVA

Dozalash punktlarida bitta vagon uchun vazn oʻlchash va dozalash vaqtining muddatlari

Tortish yoʻlidagi manyovr vositalari Dozirovka uchun uzatilgan vagonlar soni: mexanizatsiyalashmagan mexanizatsiyalashgan 24 gacha 24 dan oshiq 24 gacha 24 dan ortiq Lokomotivlar 3,9 3,7 2,8 2,5 Manevr lebedkasi 4,2 4,1 3,0 2,9

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 22-ILOVA

NAMUNA GU-112 shakli ___________-son yukxati boʻyicha qiymati eʼlon qilingan yuklarni tashish uchun roʻyxat Joʻnatish stansiyasi ____________________________________________ Yetkazish stansiyasi _____________________________________________ Yuk joʻnatuvchi_________________________________________________ Yukni oluvchi __________________________________________________ Qadoq turi Har bir joyni ajratib turuvchi belgilari Har bir joyning eʼlon qilingan qiymati Har bir joyda qadoqlangan buyumlar nomi Buyumlar soni Har bir buyumning eʼlon qilingan qiymati 1 2 3 4 5 6 Jami joylar soni _________ umumiy miqdori ___________ soʻm ____ tiyin Yuk joʻnatuvchi imzosi_________________________________________ Roʻyxat qabul qilindi _________________________________________ (yuk kassiri imzosi) Joʻnatish stansiyasi kalendar shtempeli

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 23-ILOVA

Toʻkma holda tashishga ruxsat etilgan yuklar

T/r Yukning nomi 1. Qizilmiya 2. Tarvuzlar, shilimshiq, qovunning chidamli navlari, kechki karam, kartoshka, turp, sholgʻom, kech qazilgan lavlagi va yangi qovoq 3. Har xil suv oʻtlari, qamish, qizilmiya ildizi, yem-xashak oʻtlari, shakar qamishi 4. Dumaloq yogʻoch — barcha nomlardagi 5. Taxtalar, singdirilmagan shpallar, singdirilgan shpallar 6. Oʻtin, texnologik ehtiyojlar uchun yogʻochli oʻtin, maydalangan yogʻoch — barcha nomlari 7. Oʻrmon xoʻjaligi boshqa mahsulotlari, ekinlar — barcha nomlardagi 8. Yigʻma yogʻoch uylar qismlari, yogʻoch uy va binolar yoyilgan holda, parket parketli ingichka taxtalar (reykalar), tom yopish chiplari 9. Temir va marganets rudasi 10. Rangli metallar xomashyosi, oltingugurt xomashyosi 11. Tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir 12. Toshkoʻmirli koks 13. Neftli slanslar 14. Ishlab chiqarish uchun metall buyumlari, temir yoʻl harakat tarkibi qismlari va yoʻl ustki tuzilishi (relslardan tashqari). Metall sigʻimlar, idish va boshqa metalli buyumlar 15. Oʻgʻitlar ishlab chiqarish uchun togʻ-kimyoviy xomashyosi 16. Getinaks, iporka, mipora, penopoliuretan, poroplast (penoplast), porolon 17. Grafitli va koʻmirli mahsulotlar, toshkoʻmir pek va qatroni, yogʻochli koʻmir 18. Natriy tripolifosfati 19. Qattiq neft bitumlari (BN-IV, BN-V markali), parafin, koks va neftli pek, serezin 20. Tabiiy mineral-qurilish materiallari. Kul, shlaklar, donadorli va metallurgiyada qayta eritish uchun ishlatiladigan-barcha nomlilardan tashqari 21. Sanoat mineral xomashyosi. Qolipli va abraziv materiallari — barcha nomlari 22. Devor va tom materiallari (yogʻilmagan koʻrinishdagi uylardan tashqari barcha nomlari ) 23. Sanoat ishlab chiqarish materiallari va buyumlari, devor va tom materiallaridan tashqari — barcha nomlari, texnik va qurilish shishalaridan, va sanitar-keramikalilardan tashqari 24. Donadorlangan shlaklar 25. Sement 26. Flyuslar 27. Oʻtga chidamli materiallar, asbest va slyuda 28. Qora metalllar 29. Qora metall prokati 30. Metallurgiya shlaklari, qayta eritish uchun 31. Moyli kek va shrot,chorva ozuqa uni, oziq-ovqat sanoati chiqindilari 32. Tuyoqlar, kornit (presslangan shox qirqishlari), tanasi, shoxlari 34. Shisha, chinni va fayans buyumlari — barcha nomlari 35. Qamish, tok, uzum novdasi, daraxt ichki qobigʻi, poʻstloq buyumlari, toʻqilgan mebellardan tashqari 36. Texnik tuzi 37. Qayta ishlash xomashyosi

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 24-ILOVA

Toʻkma xolda qadoqsiz tashiladigan, ularni yuklashda eshik toʻsiqlari oʻrnatilishi shart boʻlgan yuklar roʻyxati

T/r Yukning nomi 1. Qizilmiya 2. Tarvuzlar, shilimshiq, qovunning chidamli navlari, kechki karam, kartoshka, turp, sholgʻom, kech qazilgan lavlagi va yangi qovoq 3. Organik oʻgʻitlar 4. Yogʻochli klepka 5. Parket va parketli ingichka taxtalar (reykalar) 6. Temir va marganets rudasi 7. Rangli metallar xom ashyosi, oltingugurt xom ashyosi 8. Tosh koʻmir 10. Koks 11. Neftli slanslar 12. Gips, ohak, mel, mayda tosh, maydalangan mramor, qumtosh, shlaklar, mayda tosh 13. Sanoat mineral xom ashyosi. Qolipli va abraziv materiallari 14. Donadador shlaklar 15. Sement 16. Flyuslar 17. Oʻtga va kislotaga chidamli xom ashyo, har xil shamot kukuni 18. Rangli metallar parchalari va chiqindilari 19. Qayta eritish uchun metallurgik shlaklari 20. Oʻgʻitlar ishlab chiqarish uchun togʻ-kimyoviy xom ashyosi 21. Texnik tuz 22. Tuyoqlar, ozuqaviy suyak,shoxlar 23. Shisha, chinni va fayans buyumlari

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 25-ILOVA

Yuklash va tushirish vaqtida vagonlar buksasiga himoya fartuklari oʻrnatilishi shart va yuk tushirilgandan soʻng, vagonlarni yuvish yoki tozalash shart boʻlgan yuklar roʻyxati

T/r Yukning nomi Tushirilgandan soʻng, vagonlar yuvilishi shart boʻlgan yuklar: 1. Alebastr (gips) boʻlakli va maydalangan 2. Asbest 3. Tabiiy asfalt 4. Barit (ogʻir shpat ) 5. Tosh koʻmirli bitum 6. Tosh koʻmir, qoʻngʻir koʻmir, torfli briketlar 7. Mineral paxta 8. Tuproqni oʻgʻitlovchi moddalar 9. Har xil siqimlar 10. Texnologik gips 11. Har xil tuproq, oʻtga chidamli (shamot)tuproqdan tashqari 12. Alyuminli tuproq 13. Grafit 14. Vannalar uchun minerallangan loy 15. Dolomit 16. Mol yemi xamirturushi (gidrolik, sulfatli) 17. Kartoshka va lavlagili xamir (pulpa) 18. Moyli kek va shrot, ozuqaviy un, oziq-ovqat sanoati chiqindilari 19. Har xil tuproq 20. Har xil kul 21. Har xil ohak 22. Har xil ohaktosh 23. Har xil tutunlar 24. Kaolin (chinni loyi) 25. Sement klinkeri 26. Har xil koagulyantlar 27. Apatit konsentrati 28. Kvars konsentrati 29. Nefelin konsentrati 30. Oddiy quruq suyak, tuyoqlar, kornit (presslangan shoxli qirqimlar), tanasi, shoxlari 31. Har xil quruq kraskalar 32. Qoʻrgʻoshin va rux kroni 33. Mis sulfati 34. Magnezit 35. Mertel (oʻtga chidamli kukuni) 36. Moylangan metall buyumlar 37. Ohakli un 38. Har xil qogʻoz chiqindisi 39. Har xil boʻrlar 40. Dolomit uni 41. Pegmatit 42. Asfalt kukuni 43. Ohak kukuni 44. Magnezit kukuni 45. Shisha kukuni 46. Shamot kukuni 47. Inert chang 48. Torf changi 49. Ruberoid 50. Qurum 51. Har xil oltingugurt 52. Alfavitda nomlanmagan toshkoʻmirli qatronlar 53. Kalsiylangan soda (natriy karbonati) 54. Kristalli tuz 56. Sintetik va yogʻ solidoli 57. Osh, ozuqaviy, texnik tuzlar 58. Kukunli yuvish vositalari 59. Har xil sulfatlar 60. Sulfat koʻmir 61. Boʻlakli va maydalangan talk 62. Har xil tomyopgʻich materiallar (tol) 63. Har xil torflar 64. Har xil texnik uglerodlar 65. Yogʻochli koʻmir 66. Qayta ishlash xomashyosi 67. Mineralli kimyoviy oʻgʻitlar 68. Murakkab organik oʻgʻitlar 69. Goʻshtli qiyma, quritilgan (qoplarda) 70. Temir qotishmalari 71. Xloramin 72. Har xil sementlar 73. Shamot boʻlakli 74. Har xil shlaklar Tushirilgandan keyin vagonlar tozalanishi shart boʻlgan yuklar: 75. Argillit 76. Har xil siniqlar 77. Latta 78. Quritgich (gipsli margel) 79. Asbestli karton 80. Har xil gʻisht 81. Har xil aralash mol-ozuqaviy yemi 82. Har xil yorma (isteʼmol qadoqlari shikastlangan boʻlsa) 83. Yogʻochli koʻkatlardan vitaminli un 84. Oziq-ovqat uni 85. Yogʻoch uni (jumladan ignabargli) 86. Har xil mol-ozuqaviy uni 87. Rangli metalllar qipiqlari 88. Har xil chiqindilar (xavflilardan tashqari) 89. Sigaretlar (papiroslar) (isteʼmol qadoqlari shikastlangan boʻlsa) 90. Ushbu roʻyxatda qayd etilmagan shishalar 91. Texnik va qurilish shishalari 92. Rangli metall qiymalari va ularning qotishmalari 93. Tamaki va maxorka xomashyosi 94. Har xil tamakilar 95. Har xil shisha idishlar 96. Shlakobloklar (shlakli bloklar) 97. Mol ozuqaviy yemi (shroti)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 26-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 27-ILOVA

Ochiq harakatdagi tarkibda tashishga ruxsat berilgan yuklar roʻyxati

T/r Yukning nomi 1. Asbozurit 2. Asfalt 3. Poʻlatli baklar va bochkalar 4. Bandajlar temir metallardan 5. Barabanlar kabellar va arqonlar uchun 6. Barabanlar qora metallardan yasalgan 7. Bitumlar neftli qurilishlar uchun qattiq markali 8. Bitumen (bituminozli tosh) 9. Gips, loy, sopol, grafit, gʻisht, shisha, chinni, fayans, shamotlar sinigʻi 10. Bolvankalar qora metallardan 11. Briketlar yoʻllarga toʻshaladigan, toshkoʻmirli, maʼdanli 12. Val va valiklar qora metallardan yasalgan 13. Vannalar qora metallardan, shu jumladan sirlangan vannalar 14. Vagon tarozilari 15. Loy 16. Shagʻal 17. Grafit boʻlaklarda 18. Gudron qadoqlangan yoki taralarda 19. Oʻtinlar 20. Tarnovlar asbestsementli trubalar uchun 21. Tarnovlar beton sement trubalar uchun 22. Tarnovlar temir beton trubalar uchun 23. Tarnovlar litoidli trubalar uchun 24. Tarnovlar sement trubalar uchun 25. Tarnovlar qora metallardan 26. Infuzor tuproq: diatomit, trepel, melli ohaktoshlar (opoka), kizelgur va boshqa yuklar YUYATSN, YUUN boʻyicha yuklarning alfavitli roʻyxatida koʻrsatilmagan 27. Oddiy tuproq (grunt) 28. Izgarlar xar xil 29. Asbest-sementli, asfaltli (toldan tashqari), betonli, beton-sementli, temir betonli, qurilish mahsulotlari tabiiy toshdan, sementli mahsulotlar 30. Qoliplar 31. Kabellar aloqa va kuchlangan (buxtalarda, barabanlarda) 32. Toshlar xar xil 33. Kanatlar (trosslar) poʻlatli 34. Katankalar (oʻramalar) poʻlatli bir joy ogʻirligi 200 kg dan ortiq 35. Katoklar yer haydash uchun, yoʻllar uchun 36. Kessonlar poʻlatli 37. Gʻisht paketlarda (betonli, gidravlikali, gipsli, oddiy loyli, boʻsh loyli, dinasli, lekalli, olovga chidamli, oq gʻisht, qizil gʻisht, penodiatomitli, diatomitli, trepelli, silikatli, shishali ichi boʻsh, YUYATSN, YUUN boʻyicha yuklarning alfavitli roʻyxatida koʻrsatilmagan, shlakli 38. Klinker sementli 39. Shaxtalar aylanmalari 40. Koks, pek, elektrodlidan tashqari 41. Koksik 42. Gʻildiraklar taxtali va metalli 43. Gʻildiraklar vagon va lokomotivlar uchun yangi butun quymalangan. 44. Mashinalar gʻildiraklari quyma va yasama 45. Kolchedan temirli, misli, oltingugurtli 46. Temir beton va poʻlat konstruksiyalar 47. Maʼdan konsentratlari, apatitli, volframli, nefelinli, tinli, noyob metallar, qoʻrgʻoshin, sheyelit, sinkli 48. Konteynerlar universal 49. Konteynerlar mahsuslashtirilgan 50. Konteynerlar yumshoq yukli 51. Kemalar k orpuslari 52. Qozonlar bugʻli 53. Yogʻochlar qotirishga moʻljallangan, yomoloq, arralangan 54. Quymalar poʻlatli va choʻyanli 55. Kemalar har xil ( rezinaliklardan tashqari) 56. Tok, supurgi (tol novdalari) 57. Lokomobillar 58. Rangli metallar chiqindilari, magniy chiqindilaridan tashqari 59. Qora metall chiqindilari 60. Quruq qobiq va uning mahsuloti 61. Sanoat uskunalari uchun mashinalar 62. Mashinalar gʻildirakli va gusenitsali 63. Mashinalar qishloq xoʻjaligi uchun 64. Qora metallardan aylanalar 65. Metallar rangli bolvankalarda, zagotovkalarda, quymalarda, chushkalarda, YUYATSN, YUUN boʻyicha yuklarning alfavitli roʻyxatida koʻrsatilmagan, mahsulotning bir joyi 1 tonnadan ortiq boʻlgan. 66. Metallar qora, YUYATSN, YUUN boʻyicha yuklarning alfavitli roʻyxatida koʻrsatilmagan 67. Kolchedan ogarkalari 68. Qora metall okalinalari 69. Temir beton tirgaklari 70. Qishloq xoʻjalik uskunalari 71. Metall oʻqlari 72. Rangli metallar chiqindilari, magniy, simob, titan qirindilari va changlanuvchi moddalar chiqindilari (volfram, molibdenlar kukunlari, tarkibida rangli metallar boʻlgan tuproq, mis va mis-grafitlar changi) 73. Qora metall chiqindilari 74. Pek toshkoʻmirli, oʻrta va plastmassalar uchun 75. Strelka oʻtkazgichlari 76. Qum xar xil, kvarsli, keramikaliklardan tashqari 77. Planerlar, samolyotlar va vertolyotlar qismlarga ajratilgan va ajratilmagan holda 78. Toʻnkalar 79. Harakatdagi tarkib qismlarga ajratilgan va ajratilmagan holda, oʻz oʻqida boʻlmagan 80. Transformator va podstansiyalar uskunalari 81. Taxta qurilmalar qismlarga ajratilgan holda 82. Qora metallar prokati 83. Radiatorlar choʻyanli, isitishga moʻljallangan 84. Tol ( tol novdalari) 85. Chigʻanoqlar 86. Chigʻanoqlar dengiz va daryolardan qurilish uchun 87. Rezervuarlar metallardan 88. Relslar 89. Maʼdan xar turdagi, mishyaklidan tashqari 90. Qant lavlagisi 91. Oltingugurt boʻlaklangan 92. Skameykalar qora metallardan 93. Slanslar yonuvchan 94. Bochkalardagi gaz va toshkoʻmir qatroni 95. Tuz toshli, texnik ehtiyojlar uchun 96. Transportirovkalash vositalari 97. Poʻlat xar turdagi, avtopoʻlat, dekapir, dinamli, krovelli, sinklangan 98. Stanoklar xar turdagi 99. Kemalar qismlarga ajratilgan va ajratilmagan 100. Sutunka (poʻlat zagotovkasi) 101. Torf 102. Torfbloklar, torfplitalar 103. Transformatorlar 104. Transporterlar 105. Trosslar (kanatlar) poʻlatli buxtalarda 106. Trubalar xar turdagi, rangli metall trubalaridan tashqari 107. Tyubinglar choʻyanli 108. Koʻmir toshli 109. Oʻgʻitlar kaliyli maxsus yumshoq konteynerlarda 110. Oʻtin 111. Oʻtinlar flotatsion 112. Chanlar taxta va qora metallardan 113. Choʻyan ishlatilmaydigan 114. Sharlar poʻlatli (diametri 40 mm va undan ortiq) 115. Shinalar qora metallardan 116. Shisha ishlovidan qoldiqlar 117. Shlak 118. Shlakobloklar 119. Loy (shlam) koʻmirli 120. Shpallar 121. Shagʻal 122. Yogʻoch parchalari 123. Langarlar 124. Qutilar taxtali yangi paketlangan 125. Qutilar metalli paketlangan

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 28-ILOVA

NAMUNA GU-18 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) _____________________________________________________________ YUKNI KUZATUVCHISI GUVOHNOMASI Ushbuni taqdim etuvchi _________________________________________________ (familiyasi, ismi, otasining ismi) Yuk kuzatuvchisi _____________________________________________ (yukning turi) Yukxati _______________________________________-son stansiyasigacha _____________________________________________________ vagonlarda ______________________________________________-son Guvohnoma boʻyicha, faqat koʻrsatilgan yuk boʻlgan poyezdda harakatlanishga ruxsat beriladi Yuk kuzatuvchisi vagonning ichida/ tashqarisida joylashishi mumkin. Taqdim etilgan hujjatlar: pasport seriyasi _____________________ _______________________-son, mehnat safari guvohnomasi ____________________________-son Yuk joʻnatuvchi stansiyaning kalendar shtempeli Stansiya boshligʻi _____________________________ (F.I.O., imzo) GU-18 shaklini orqa tarafi 1. Yukni kuzatuvchilarga quyidagilar man etiladi: a) temir yoʻl maʼmuriyatining koʻrsatmalariga aralashish; b) yuk joylashgan vagonda chekish; v) primuslar, kerosinkalar va isitish moslamalardan foydalanish, temir yoʻl pechlaridan tashqari; g) lampalar, shamlar va yoritish moslamalardan foydalanish, portlashdan himoyalangan fonarlardan tashqari; d) kuzatuvlaridagi vagonlarga boshqa shaxslarni kiritish; e) yuk hujjatida koʻrsatilmagan, hamda oʻrnatilgan meʼyordagi (36 kilogramm) qoʻl yukidan ortiq yuklarni tashishga olish; j) vagonlardan stansiyaning temir yoʻllariga va peregonlarga goʻnglarni tashlash; z) izotermik vagonlarning eshiklarini, temir yoʻl peregonlarida va harakatda boʻlganida stansiyaning temir yoʻllarida; 2. Yukni kuzatuvchilarning majburiyatlari: a) kuzatuvdagi hayvonlarga va qushlarga yemlarini va suvlarini berish; b) temir yoʻl maʼmuriyati tomonidan ruxsat berilgan punktlarda vagonlarni goʻngdan tozalash; v) temir yoʻl stansiyasining boshligʻiga yoʻlda hayvonlar va qushlarning kasallanganligi hamda vagonning isitish moslamalari va uskunalarining nosozligi yuzasidan xabar berish; g) tez buziladigan mahsulotlarni tashishda, agar ushbu yuklarga talab etilgan hollarda vagonni isitish va shamollatish; d) stansiyaning temir yoʻllarida shaxsiy xavfsizlikni talablariga rioya qilish; temir yoʻl yoʻllarini toʻgʻri burchakda oʻtish, avvaldan ularda temir yoʻl harakatlanuvchi tarkibni yoʻqligiga qarab oʻtish. Strelka va krestovinalar oldidan temir yoʻllarni kesib oʻtish; Temir yoʻllardan, yaqinlashib kelayotgan temir yoʻlda harakatlanuvchi temir yoʻl tarkibining oldidan yugurib oʻtish, vagonlarni aylanib oʻtilganda ularga yaqinlashib oʻtish; Vagonlarni tagidan oʻtish man etiladi, avtossepkalardan oʻtish, hamda yaqin turgan vagonlar oʻrtasidan, platformalarning bortlarida oʻtirmaslik va manevr vaqtida vagonning ochiq eshiklarida turish; Elektrifikatsiyalangan temir yoʻl uchastkalarida vagonning tomidan yuqoriga koʻtarilmaslik, chunki kontakt liniyalardagi yuqori hayot uchun xavfli. Ushbu balandlikdan yuqoriga koʻtarilish zaruriyati boʻlganda, ushbu yuzasidan yukni kuzatuvchisi temir yoʻl stansiyasining navbatchisiga murojaat qilishi lozim. Yukni kuzatuvchisi tashilayotgan yuklarning butligiga va uning aybi bilan vagonning shikastlanganligiga hamda vagonning inventarlari va jihozlarni yoʻqolishi va shikastlanishi uchun javobgardir. Oʻqidim va bajarishga majburiyat olaman: Yukni kuzatuvchisi __________________________ (F.I.O., imzo)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 29-ILOVA

NAMUNA KEU-4 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) _______________________________ _______________________________ Stansiya _______________________ Toʻrt ekzemplyarda toʻldiriladi: 1, 2 va 3 ekzemplyarlar ekspeditorga beriladi, 4 ekzemplyar (koreshogi) yuk idorasida qoldiriladi NARYAD _______________-son “___” ____________ 20___ y. Shartnoma ______________ - son Ekspeditorga (haydovchi - ekspeditorga) _______________________________ avtomashina _________________________________________________ - son olish uchun yuk va yuklangan konteyner ____________ - son (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) stansiyadan va uning yukni oluvchiga yetkazib berishga ____________________ Yukxati raqami Joʻnatish stansiyasi Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning vazni, kg Yukni yoki yuklangan konteynerni kimga yetkazilishi (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) __________________________________________________________________ (yukni oluvchining nomi) Manzil boʻyicha ___________________________________________________ Naryad berilgan shaxsning imzosi ___________________________________

KEU-4 shakldagi naryadning orqa tarafi TILXAT Yuk, naryadda koʻrsatilgan ogʻirlikda va soni bilan, yoki konteyner ____________-son yuk joʻnatuvchining plombalari soz holda (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) temir yoʻl yukxati bilan oldi ________________________ Yukni oluvchi imzosi ___________________________________________ (lavozimi, familiyasi, ismi va otasining ismi) Avtomashina kelgan vaqti _____________ soat ________________ daqiqa, Ketgan vaqti _______________________ soat _________________ daqiqa. Muhr va shtempel joyi Yukni oluvchi __________________________ (F.I.O., imzo) “___” ________________________ 20___ y. Muhrsiz yoki firma shtempelisiz tilxat kuchga ega emas.

KEU - 4 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) ____________________________________ ____________________________________ Stansiya ____________________________ ____________________________________ Toʻrt ekzemplyarda tuziladi: 1, 2, 3 va 4 ekzemplyarlari ekspeditorlarga beriladi, 4 ekzemplyar (koreshogi) yuk idorasida qoladi NARYAD _______________- son (koreshogi) “___” _____________ 20___ y. Shartnoma ______________ - son Ekspeditorga (haydovchi-ekspeditorga) ______________________________ avtomashina ________________________________________________ - son qabul qilishga yuk va yuklangan konteynerni __________ - son (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) stansiyadan yukni oluvchiga yetkazish _________________________________ Yukxati raqami Joʻnatish stansiyasi Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning vazni, kg kimga yukni va yuklangan konteynerni olib borish kerak _________________ __________________________________________________________________ (yukni oluvchining nomi) manzil boʻyicha _____________________________________________________ naryad berilgan shaxsning imzosi _____________________________________ TILXAT Yuk, naryadda koʻrsatilgan ogʻirlikda va soni bilan, yoki konteyner ________ - son yuk joʻnatuvchining plombalari soz holda (kerak boʻlmagani ustidan chizilsin) temir yoʻl yuk hujjati bilan oldi ________________________________________________ ________________________________________________________________________ (lavozimi, yukni oluvchining familiyasi) Ekspeditor (haydovchi-ekspeditor) ________________________ (imzo)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 30-ILOVA

NAMUNA KEU - 5 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) _____________________ _______ __ _ Stansiya _______________________ _______________________________ Toʻrt ekzemplyarda toʻldiriladi: 1-chi ekzemplyar yuk joʻnatuvchiga taqdim etiladi; 2-chi (dublikati) avtokorxonaga, yoʻl varaqalariga biriktirilishi uchun beriladi; 3-chi (dublikat nusxasi) avtokorxonaga hisob varaqasiga ilova qilish uchun beriladi; 4-chi (koreshogi) yuk idorasida qoldiriladi NARYAD _______________-son “___” _____________ 20___ y. Shartnoma _____________-son Ekspeditorga (haydovchi - ekspeditorga) ________________________________ Avtomashina _________________________________________________-son yuk joʻnatuvchidan yukni yoki yuklangan konteynerni ________-son olish uchun (kerakmasini oʻchirilsin) uning plombalari bilan stansiyaga yetkazib berish va topshirish uchun ______________________________________________________ Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning ogʻirligi, kg yuk kimdan olingan _______________________________________________ (yuk joʻnatuvchining nomi) yuk joʻnatuvchining manzili _________________________________________ naryad bergan shaxsning imzosi ______________________________________ TILXAT Yuk, naryadda koʻrsatilgan ogʻirlikda va soni bilan, yoki konteyner ____________-son yuk joʻnatuvchining plombalari soz holda (kerakmasi oʻchirilsin) temir yoʻl yuk hujjati bilan oldi ______________________________ Ekspeditor (haydovchi-ekspeditor) ____________________________ (imzo)

KEU - 5 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) __________________________ _____ Stansiya ______________________ _ ______________________________ _ Toʻrt ekzemplyarda toʻldiriladi: 1-chi ekzemplyar yuk joʻnatuvchiga taqdim etiladi; 2-chi (dublikati) avtokorxonaga, yoʻl varaqalariga biriktirilishi uchun beriladi; 3-chi (dublikat nusxasi) avtokorxonaga hisob varaqasiga ilova qilish uchun beriladi; 4-chi (koreshogi) yuk idorasida qoldiriladi NARYAD _______________ -son (dublikat) “___” _____________ 20___ y. Shartnoma ______________-son Ekspeditorga (haydovchi - ekspeditorga) _______________________________ avtomashina _________________________________________________-son yuk joʻnatuvchidan yukni yoki yuklangan konteynerni __________-son olish uchun (kerakmasini oʻchirilsin) uning plombalari bilan stansiyaga yetkazib berish va topshirish uchun _________________________________________________ Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning ogʻirligi, kg yuk kimdan qabul qilingan _____________________________________ (yuk joʻnatuvchining nomi) yuk joʻnatuvchining manzili ________________________________________ naryad bergan shaxsning imzosi ______________________________________ avtomashina kelgan vaqti ___ soat ___ daqiqa, chiqarilgan vaqti ____ soat _____ daqiqa. Yuk joʻnatuvchi _________________________ (imzo) Yuk joʻnatuvchining muhri yoki shtempeli joyi TILXAT Yuk, naryadda koʻrsatilgan ogʻirlikda va soni bilan, yoki konteyner ____________-son yuk joʻnatuvchining plombalari soz holda (kerakmasi oʻchirilsin) temir yoʻl yukxati bilan oldi _________________________________________________ Konteyner maydonchasining yuk qabul qilib topshiruvchisi __________________ (imzo)

Forma KEU - 5 Temir yoʻl transporti (tashuvchi) ________________ _________ _____ Stansiya ___________________ _ __ ___________________________ _ __ Toʻrt ekzemplyarda toʻldiriladi: 1-chi ekzemplyar yuk joʻnatuvchiga taqdim etiladi; 2-chi (dublikati) avtokorxonaga, yoʻl varaqalariga biriktirilishi uchun beriladi; 3-chi (dublikat nusxasi) avtokorxonaga hisob varaqasiga ilova qilish uchun beriladi; 4-chi (koreshogi) yuk idorasida qoldiriladi NARYAD _______________ -son (koreshogi) “___” _____________ 20___ y. Shartnoma _______________ -son Ekspeditorga (haydovchi - ekspeditorga) ______________________________ avtomashina _________________________________________________-son yuk joʻnatuvchidan yukni yoki yuklangan konteynerni _______________ -son olish uchun (kerakmasini oʻchirilsin) uning plombalari bilan stansiyaga yetkazib berish va topshirish uchun _________________________________________________ Yukning nomi Qadogʻi Joylar soni Yukning ogʻirligi, kg yuk kimdan qabul qilingan __________________________________________ (yuk joʻnatuvchining nomi) yuk joʻnatuvchining manzili __________________________________________ naryad bergan shaxsning imzosi _______________________________________ Yuk joʻnatuvchining muhri yoki shtempeli joyi TILXAT Uch ekzemplyardagi tuzilgan naryad va vizalar qoʻyilgan yuk hujjatini oldim ekspeditor (haydovchi - ekspeditor) ____________________________________________ (imzo)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 31-ILOVA

NAMUNA KEU - 16 shakli Temir yoʻl transporti (tashuvchi) _________________________ _____ _ _______________________________ Stansiya _______________________ _______________________________ Uch ekzemplyarda tuziladi NARYAD _______________son “___” _____________ 20 ___ y. Konteynerni olib chiqish stansiyasi ______________________ va uni qaytarish stansiyasi ______________________________ mijoz avtotransportida. Konteyner _______son ortish/tushirishga berildi (kerakmasi oʻchirilsin) Kimga _______________________________________________________________ (korxona nomi) Korxona manzili ______________________________________________________ Konteynerni berishga ruxsat bergan shaxsning imzosi ______________________ Konteynerni olgan shaxsning imzosi _____________________________________ (lavozimi, familiyasi, ismi, otasining ismi) YUK QABUL QILIB TOPSHIRUVCHISI BELGILARI Konteyner ________-son, berildi “____” sana ____ soat _______ daqiqa. Qaytarildi “____” sana _________ soat _________ daqiqa. Yuk qabul qilib topshiruvchisi__________________________________ (imzo) Konteynerni stansiyaga oʻz vaqtida qaytarilmaganligi uchun jarima solinadi _________________ soat uchun. Konteyner maydonchasi boshligʻi ______________________________________ (imzo)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 32-ILOVA

Muzlab qoluvchi yuklarga kiruvchi, uyulgan va sochilgan holda tashiluvchi yuklar roʻyxati

T/r Yukning nomi 1. Aglomerat (namlangan) 2. Ballast 3. Barit (boʻlaklangan) 4. Boksitlar 5. Loylar: kaolinli, oʻtga chidamli, oddiy 6. Shagʻal 7. Maydalagan lavlagi chiqindilari (xom) 8. Yer (har xil) 9. Ohak (yuvilgan) 10. Tosh: gipsli; ohakli; qurilish uchun — butli, rakushkali, tufli 11. Kvarsitlar (yuvilgan) 12. Koks 13. Klinker: sinkli, sementli 14. Kolchedanlar: temirli, misli va oltingugurtli oddiy va flotatsion 15. Koks (yongʻoqli) 16. Koksik har xil 17. Konsentrat vermikulitli 18. Konsentratlar va shteynlar: apatitli, baritli, volframli, temirli, kobaltli, misli, molibdenli, piritli (flotatsion dumlar), qoʻrgʻoshinli, sinkli 19. Koks maydalari (zarrachalari 10 mm gacha boʻlgan) 20. Mergeli 21. Un (dolomitli) ohakli 22. Ogarkalar piritli 23. Qum: kvarsli, qurilish uchun, qoliplovchi 24. Raymovka 25. Rudalar: temir, qimmat metallardan, marganetsli, misli, nikelli, qoʻrgʻoshinli, xromitli, sinkli 26. Lavlagi 27. Slanslar yonuvchan 28. Tuz: toshli, texnik 29. Koʻmir: qoʻngʻir va tosh (shu jumladan yuvilgan va suv bilan qazilgan) 30. Flyuslar 31. Shlaklar granullangan 32. Shlam koʻmirli 33. Shpat plavikli 34. Shagʻal yuvilgan

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 33-ILOVA

Koʻp miqdorda tashiluvchi, sochilgan va uyulgan holda yuklarni tashishlarda, ularni muzlab qolishidan saqlashni profilaktik tipik choralari

1. Temir rudasi

1. Temir rudalarini tashishlarda, kuydirilmagan ohak, osh tuzi, taxta qurimlari, somon chiqindilari, somon va qamish sechkasi, qaytma aglomeratlar profilaktik moslama sifatida ishlatiladi.

2. Magnetitli, martitli va gematitli rudalar uchun ohakni qoʻshish meʼyorlari 1 — 3%, oxristli va qayin temir rudalari uchun 1 — 4% ortilgan rudaning massasidan.

3. Tuz ortilayotgan rudaning massasidan 0,75% miqdorida qoʻshiladi.

Aglomeratsiyaga ketayotgan rudalar uchun, profilaktik moslama sifatida tuzni ishlatilishi taqiqlanadi.

4. Saralangan (elangan), har xil boʻlaklardagi rudalar, martenov rudalar har qatoriga ohak sepilmasdan ortiladi, lekin ohakni vagonning poliga sepiladi.

Bunday rudalar ortilganda yukxatining yukning nomi qayd etiladigan grafasida yuk joʻnatuvchi “Saralangan (elangan), marten” deb qayd etish kerak.

Yuvilgan rudalar va suvlangan joylardan olingan rudalar uchun tuzlar ishlatiladi, ohakni ishlatish man etiladi.

5. Yukning orasiga profilaktik moslamalarsiz, lekin moslamalar vagonning poliga sepilgan quyidagi yuklar tashiladi:

a) yuvilgan burdalangan rudalar;

b) kuydirilgan maydalangan rudalar;

v) sovutilgan quruq aglomeratlar;

g) maydalangan va saralangan (elangan), har xil boʻlaklardagi rudalar;

d) maydalangan magnit temir rudalar.

6. Barcha rudalar, profilaktik moslamalarsiz ortilishi mumkin, agar ushbu yuklar muzlatilishi va quritilishi shartlari bajarilganda.

2. Marganets rudasi

7. Marganets rudasi tashilganda profilaktik moslama sifatida tuz, yogʻoch qirindilari, somon chiqindilari, somon va qamish sechkalari qoʻllaniladi.

Boʻlaklangan marganets rudasi profilaktik moslamalarni qoʻllanmasdan tashiladi.

3. Xromit rudasi

8. Saralangan (elangan) xromit rudasining boʻlakchalari oʻlchamlari 20 mm va undan ortiq boʻlganda profilaktik moslamalardan qoʻllanmagan holda tashiladi;

Oddiy xromit rudasini barcha isteʼmolchilarga (oʻtga chidamli zavodlardan tashqari) ortilganda kuydirilgan ohak bilan sepilish miqdori 1 dan 2% gacha yoki osh tuzi bilan rudaning massasidan 0,75 dan 1% gacha boʻlgan miqdorda.

Oʻtga chidamli oddiy xromit rudasi zavodlar tomonidan 15-noyabrdan 15-martgacha boʻlgan davrda faqat yukni oluvchi roziligi bilan ortilishi mumkin.

4. Shpat plavikli

9. Shpat plavikli yogʻoch qirindilari yoki tuz bilan sepilib va toʻldirilib tashiladi.

5. Yuvilgan ohak. Aglomerat namlangan

10. Yuvilgan ohak va namlangan aglomerat faqat yilning issiq mavsumlarida tashiladi.

Suvlangan ohak maydalangan (ohak chiqindilari) yilning issiq mavsumlarida tashiladi. Sovuq mavsumda faqat yukni oluvchi roziligi bilan ortilishi mumkin.

6. Shlak granullangan

11. Hoʻl granulyatsiya qilinganda shlaklar ortishdan oldin suvsizlantirilishi yoki muzlatilishi kerak.

Bir kun ichida qisqa muddatli tashishlarda granullashtirilgan namligi 20% gacha boʻlgan va namliklari miqdori vagonning tormoz qismlarini muzlab qolishi va muzlama hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymasa, shlaklarni ortishga ruxsat beriladi.

12. Shlaklar ishlab chiqarilganda, basseyn va suvlarda granulyatsiya qilinganlar, yilning sovuq mavsumida mahalliy sharoitlarga koʻra, namlikni kamaytirishga yoʻnaltirilgan, quyidagi profilaktik choralar qilinadi:

granulyatsiya qilish basseyn oldida maxsus maydoncha ajratish;

maxsus maydoncha boʻlmagan holda, basseynni bir boʻlimini oraliq ombor sifatida, shlaklarni vagonga ortgunga qadar saqlanishi uchun ajratish;

oraliq omborlarda shlak tinch holatda tutiladi, sharoit mumkin boʻlgan joylarda esa, shlak mexanizmlar bilan kovlanib turiladi.

13. Granullashtirilgan shlaklar, yarim quruq granullashtirish uskunalarida ishlab chiqarilganda quyidagi talablarga rioya qilish kerak: shlakni ortiqcha namlanishini oldini olish maqsadida barabanga uzatiladigan suvning miqdorini tartibga solish, omborning tagida suv yigʻilishini oldini olib suvlarning ariqchalarini doimo tozalab turish, mavjud mexanizmlar yordamida bor shlaklarni aralashtirib turib, ortish yoʻllarining oldiga suv oqib ketishini taʼminlovchi baland konus shaklida toʻplab qoʻyish.

7. Rangli rudalarning konsentratlari

14. Namligi 2% gacha boʻlgan konsentrat yopiq vagonlarda profilaktika vositalaridan foydalanmagan holda tashiladi.

Konsentratlarni maxsus metall konteynerlarda tashish, yukning namligi foizining miqdoridan qatʼiy nazar profilaktika vositalaridan foydalanmagan holda tashiladi.

15. Yogʻoch qirindilar, Namligi 2% dan 8% gacha boʻlgan konsentratlar ortishda vagonning poliga sepiladi, namligi 8% dan 12% gacha boʻlsa ularni ikki qatorli qatlamli, har qatlamidagi konsentratlarni boʻlaklab (bloklarga) oʻlchami 70x80 sm va massasi 250 kg oshmaydigan holda toʻldiriladi.

16. Boʻylama va koʻndalang kesma joylar tepasigacha quruq yogʻoch qirindilari bilan toʻldiriladi va zichlantiriladi. Bundan tashqari, quruq yogʻoch qirindilari vagon devorlari oldiga ortilgan yuk balandligi boʻyicha sepiladi.

17. Baritli konsentratlar vagonlarga quritilgan holda ortiladi (namlik miqdori 4% koʻp boʻlmagan). Baritli konsentratlar namligi 12% gacha boʻlsa oz miqdorda muzlatilgan holda alohida boʻlaklar va palaxsali turlarda ortiladi.

18. Klinker sinkli namligi 12 — 14% va boʻlakchalar oʻlchamlari 30 — 40 mm boʻlganda vagonlarga ozgina muzlatilgan holatda ortiladi.

19. Namligi 22 — 25% boʻlgan qoʻrgʻoshin keklari ortishdan oldin vagonning ichki yuzasiga filtrlangan matolar toʻshaladi, vagonning poliga esa 60 mm qalinlikdagi quruq yogʻoch qirindilar toʻshaladi.

8. Kolchedan oltingugurtli (oddiy va flotatsionli)

20. Namligi 2% dan koʻp boʻlmagan rudalar va flyuslar profilaktika vositalaridan foydalanmagan holda tashiladi.

Mis rudalari va flyuslarda katta miqdordagi namlik boʻlganda ularni ortishdan oldin muzlatilishi kerak. Koʻrsatilgan yuklar vagonning poliga muzlab yopishib qolmasligi uchun, ortishdan oldin vagonning poliga 60 mm qatlamdagi quruq yogʻoch qirindilari toʻkib tashlanadi.

Mis rudalarni ortish jarayonida vagonning butun maydoni boʻyicha ortish balandligining har 300 — 400 mm rudalar tekislanadi, shundan keyin 30 millimetrdan kam boʻlmagan qatlamda quruq yogʻoch qirindilari toʻkib tashlanadi, soʻngra rudalarni bir tekis qatlamda ortiladi.

21. Kolchedan oltingugurtli (oddiy va flotatsionli) qishki mavsumda faqat yukni oluvchi roziligi bilan ortiladi.

9. Nikel rudasi

22. Nikel rudasi yuqori darajali namlikka ega. Nikel rudalarini vagonlarga ortishdan avval, ularni oldindan puxta ravishda muzlatilishi kerak. Vagonga ortishdan oldin uning poliga somon yoki qamish qatlamini 60 mm kam boʻlmagan qalinlikda toʻkib tashlanadi.

Nikel rudalarni ortishda profilaktik moslamalar sifatida zarrachalari 1,1 millimetr oʻlchovdagi boʻlgan osh tuzi ishlatiladi.

Ortish oldidan vagonning poliga osh tuzi bir tekis qatlamda toʻkib tashlanadi.

Bundan tashqari, ortishdan oldin rudani toʻplanib turgan joyida tuz sepiladi va vagonlarga ortish jarayonida greyfer bilan qorishtiriladi. Osh tuzining ortishdagi umumiy sarfi ortilayotgan rudaning ogʻirligidan 0,5% tashkil etadi.

10. Boksitlar

23. Namligi 5% va undan ortiq boʻlgan sement va qora metall zavodlarining boksitlari ortishda kuydirilmagan ohak ishlatiladi, uni vagonning poliga qalinligi 15 mm dan (har bir vagonga 250 kg) kam boʻlmagan qalinlikda sepiladi. Abraziv sanoatlarining zavodlariga boksitlarni ortishda, vagonning poliga quritilgan yogʻoch qirindilari 50 mm dan kam boʻlmagan qalinlikda sepiladi (har bir vagonga 250 kg).

Qishki mavsumda boksitlarni tashishda vagonning poliga quritilgan yogʻoch qirindilari 50 mm dan kam boʻlmagan (har bir vagonga 250 kg) qalinlikda sepiladi.

Quritilgan yogʻoch qirindilari boʻlmagan taqdirda yuqorida koʻrsatilgan meʼyorda kuydirilmagan ohak ishlatiladi.

Tashqaridagi havoning harorati minus 15 ºC daraja va undan past boʻlgan hollarda, boksitlarni kovlash yoʻli bilan muzlatish amalga oshiriladi. Muzlatilgan boksitlarning boʻlaklari va palaxsalari vagonlarga ortilganda vagonning poliga profilaktik moslamalar sepilmaydi.

11. Koʻmirlar tosh va qoʻngʻir

24. 7% dan ortiq boʻlgan namlikdagi tosh koʻmirlarni va 30% dan ortiq namlikdagi qoʻngʻir koʻmirlarni tashishda yuk joʻnatuvchilar quyidagi profilaktik choralarni koʻrishlari kerak: koʻmirlarni moylashtirish; quruq va nam koʻmirlarni aralashtirish; oldindan koʻmirlarni muzlatish; koʻmirni yogʻoch qirindilari bilan sepish; niogrin; severin.

25. Moylashtirish, koks va kimyo sanoatining ogʻir moylari bilan havo atmosfera haroratining quyidagi meʼyorlarida amalga oshirilishi kerak:

harorati minus 15 ºC darajasigacha moylar umumiy ortiladigan yukning 1% miqdorida. Koʻmirning namligi 10% dan oshmagan hollarda moylashtirish uchun ishlatiladigan moylarni miqdorini 0,75% gacha qisqartirish mumkin;

harorati minus 15 ºC darajadan minus 20 darajagacha boʻlganda moy miqdori umumiy ortiladigan koʻmirning 1,5 % miqdorida qoʻshiladi;

harorati minus 20 ºC darajasidan past boʻlganda moy miqdori umumiy ortiladigan koʻmirning 2% miqdorida qoʻshiladi.

Koks va kimyo sanoatining ogʻir moylari bilan moylashtirish maxsus moylashtirish uskunalari yordamida amalga oshiriladi.

Moylashtirilish uskunalari boʻlmaganda yoki ularning ishdan chiqqan vaqtlarida nam koʻmirlarni tashilishi 24 punktda koʻrsatilgan boshqa profilaktik moslamalarini qoʻllanish usuli bilan tashish mumkin.

26. Quruq koʻmirga nam koʻmirni qoʻshish qatlamli sepish yoʻli bilan amalga oshiriladi, bunda quruq koʻmirning bir qatlami vagon poliga va ikki qatlam ortish balandligi boʻyicha yotqiziladi.

27. Nam koʻmirlarni yogʻoch qirindilari bilan sepilishi uch qatlamda amalga oshiriladi. Birinchi qatlami 30 — 40 mm qalinlikda polning butun maydoniga yoyiladi, ikkinchi va uchinchi qatlamlari mos ravishda vagonning 1/3 va 2/3 qismlari ortilganda 20 — 30 mm qalinlikda koʻmirning butun usti qatlamiga yoyiladi.

28. Yilning sovuq mavsumida shlamni faqat muzlatilgan holda tashishga ruxsat etiladi.

29. Profilaktikaning suyuq moslamalari — niogrin yoki severin bilan ishlov berish quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

a) havo harorati minus 10 ºC darajagacha boʻlganda vagonning poli va devorlari toʻrt oʻqlik yarim ochiq vagonlar uchun 20 — 25 kilogramm, olti oʻqlik yarim ochiq vagonlar uchun 30 — 35 kilogramm profilaktik suyuqlik bilan ishlov beriladi;

b) havo harorati minus 10 ºC darajadan 20 darajagacha boʻlganda vagonning poli va devorlari, ushbu punktning “a” kichik punktida koʻrsatilgandek bajariladi, hamda koʻmirning namligiga qarab ortilayotgan koʻmirga suyuqlik quyidagi miqdorda kiritiladi:

9% — 0,54÷0,6% gacha ortilayotgan koʻmirning miqdoridan;

9% — 0,8% ortiq ortilayotgan koʻmirning miqdoridan;

v) havo harorati minus 20 ºC darajadan kam boʻlganda vagonning poli va devorlari ushbu punktning “a” kichik punktida koʻrsatilgandek bajariladi, va suyuqlik ortiluvchi koʻmirning miqdoriga, koʻmirning namligiga qarab quyidagi miqdorda

9% — 0,8% gacha ortilayotgan koʻmirning miqdoridan;

9% — 1% ortiq ortilayotgan koʻmirning miqdoridan.

Niogrin yoki severinlarni ortilinayotgan koʻmir miqdoriga qoʻshilish miqdori barcha holatlarda 1% dan oshmasligi kerak.

30. Profilaktika uchun suyuq profilaktik moslamalar niogrin va severin ishlatilganda quyidagi shartlar bajarilishi kerak:

Koʻmirning tashish davomiyligi ikki sutkadan oshmasa niogrin va severin bilan vagonning poli va devorlariga ishlov berilishi ushbu punktning “a” kichik punktida koʻrsatilgandek bajariladi.

suyuqlik forsunka yoʻli bilan vagonning poli va devorlariga sepiladi, shuningdek, vagonlarga ortilishida koʻmirning massasiga bir meʼyorda kiritiladi;

niogrin va severin yetarli past haroratda qotib qolishiga ega, shuning uchun ularni koʻmir va vagonning ichki qoplamasiga forsunkali sepish isitmasdan amalga oshiriladi.;

niogrin koʻmirning muzlab qolishidan saqlanishi uchun havoning tashqaridagi harorati minus 25 ºC darajagacha boʻlganda, severin — minus 25 ºC darajadan past boʻlganda qoʻllaniladi.

12. Yonuvchi slanslar

30. Yonuvchi slanslar muzlatilgan holda yoki yuklarni yogʻoch qirindilari, somon, qamish, mayda torflar bilan qatlama sepilgan holda ortiladi .

13. Qum. Mayda shagʻal. Ballast

31. Qum (qurilish uchun, quyma va kvarsli), hamda mayda shagʻal, shagʻal va ballast yilning sovuq mavsumida karyerlarning tepa quruq qatlamlaridan olib ortilishi kerak.

Agar bunday ortishning imkoni boʻlmaganda, hamda qumning namligi yuqori boʻlgan hollarda, uni ortilishi muzlama sharoitida muzlatilgandan soʻng amalga oshiriladi. Buning uchun qazib olishda va boyitishlarda ularning koʻp marotaba sochilishi (kavlanishi) yoki temir yoʻl ortish joylarida alohida maxsus maydonchalar ajratilishi qumni muzlatilib katta boʻlaklarda ortish maqsadida.

32. Yilning sovuq mavsumida yer osti suvlarining darajasidan pastroq qatlamidan qumlarni ortish man etiladi.

14. Loy. Gips toshlar

33. Loy (oddiy va yongʻinga chidamli), hamda tosh (gipsdan maydalangan) quritilgan yoki muzlatilgan holda ortilishi kerak.

Kaolinali loy quruq holda quritish moslamalaridan olingan korj koʻrinishida tashiladi. Quritish moslamalari boʻlmagan taqdirda, Kaolinali loy muzlatilgan holatda orasiga koalin quruq boʻlaklari sepilgan va toʻldirilgan holda tashilishi kerak

15. Boshqa muzlab qoluvchi yuklar

34. Yuk joʻnatuvchi va yukni oluvchilar oʻrtasida kelishilgan holda muzlab qoluvchi yuklar, muzlab qoluvchi yuklarga kiruvchi, toʻkilgan va uyulgan holda tashiluvchi yuklar roʻyxatiga kiritilgan (Oʻzbekiston Respublikasi umumiy foydalanish temir yoʻl transportining yuklarni tashish Qoidalarining 32-ilovasi ), ushbu ilovada profilaktika vositalari oʻrnatilmagan hollarda (masalan, vermikulit konsentrati, ohak uni, dolomit uni, pirit ogarkalari), muzlab qolishdan himoya qilish uchun muzlatilib, nam mahsulotlarni quruq mahsulotlar bilan qorishtirilib yoki boshqa usullar bilan amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 34-ILOVA

Umumiy foydalanish temir yoʻllarida tashishga ruxsat etilgan tez buziladigan yuklarning roʻyxati hamda ularning issiqlik, texnologik qayta ishlash va yil davriga koʻra tashish muddatlari

1. Refrijerator va izotermik vagonlarda tashiladigan goʻsht va goʻsht mahsulotlarini yilning davriga koʻra tashish muddatlari roʻyxati, sutkalarda:

T/r Yukning nomi Refrijerator vagonlar Vagon-termoslar Sovitish bilan Sovutish bilan, isitish bilan sovutilmasdan (isitish bilan) Yozgi Oʻtish Qishki Yozgi Oʻtish Qishki 1. Muzlatilgan goʻshtlar: Mol goʻshti, qoʻy goʻshti, choʻchqa goʻshti, barcha hayvonlar goʻshti, bloklarda va kesilgan goʻshtlar; 30 30 30 12 3 4 15 Quyon goʻshti, qush goʻshti, yovvoyi qush goʻshti; 25 30 30 12 3 4 15 Temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga ega boʻlmagan muzlatgichlar va goʻsht kombinatlaridan joʻnatiladigan mahsulotlar: hayvonlar goʻshti; 25 30 30 12 tashilmaydi 3 15 soʻyilgan qushlar; 20 30 30 10 3 12 Sanoat ishlov oʻtkazish uchun joʻnatiladigan hayvonlar goʻshti. 25 30 30 12 3 12 2. Muzlatilgan goʻsht: Mol va choʻchqa goʻshti 6* 6* 9* tashilmaydi 3. Sovutilgan goʻsht: mol goʻshti, qoʻy goʻshti, choʻchqa goʻshti, buzoq goʻshti va boshqa katta yirik hayvonlar balkalarga ilgaklarda osilgan va tirgaklik poddonlardagi; 10* 10* 10* tashilmaydi soʻyilgan qushlar; 3* 3* 3* tashilmaydi temir yoʻl shoxobcha yoʻllariga ega boʻlmagan korxonalardan ortilgan hayvonlar goʻshti; 7* 10* 10* tashilmaydi Qutilarga joylashtirilgan va polimer plenkalarga oʻralgan kesilgan sovutilgan yirik hayvonlar goʻshti. 4* 4* 4* tashilmaydi 4. Sovugan goʻsht: Mol, qoʻy, ot goʻshti tashilmaydi 5 tashilmaydi tashilmaydi 5. Goʻsht mahsulotlari: a) muzlatilgan submahsulotlar; 20 20 25 5 tashilmaydi 5 b) suyaklardan ajratilgan goʻsht massasi va muzlatilgan qushlarning tanalari; 25 30 30 12 3 4 15 v) muzlatilgan endokrinnik xom ashyosi; 12 15 25 tashilmaydi g) qon va ulardan ishlab chiqarilgan bloklarga muzlatilgan mahsulotlar; 25 25 25 tashilmaydi d) chala dudlangan goʻsht dudlangan mahsulotlar ortilishdagi haroratlar: 0 ºC darajadan minus 9 darajagacha; 25 25 25 - 8 12 - 0 ºC darajadan plyus 4 darajagacha; 10* 10* 10* tashilmaydi 4* 6* 10* e) kolbasalar yarim dudlangan ortishdagi haroratlar: 4 ºC darajadan minus 9 darajagacha; 25 25 25 - 8 12 - 0 ºC darajadan plyus 4 darajagacha; 10* 10* - 10* 4* 6* 10* j) pishirilgan-dudlangan kolbasalar ortishdagi haroratlar: minus 7 ºC darajadan minus 9 ºC darajagacha; 25 25 25 tashilmaydi 0 ºC darajadan minus 3 darajagacha; 10* 10* 10* tashilmaydi z) kolbasalar xomdudlangan; 30 30 30 17 tashilmaydi i) yogʻ bilan qoplangan dudlangan mahsulotlar, bekon, choʻchqa shpiki, eritilgan hayvonlar moyi, solonina, tuzlangan tillar 25 25 Sovutilmagan xolda 25 sutkagacha 8 15 25

2. Refrijerator va izotermik vagonlarda tashiladigan baliq va baliq mahsulotlarining yil davrlarida tashish muddatlari sutkada:

T/r Yukning nomi Refrijerator vagonlar Vagon - termoslar sovutilgan Sovutish bilan (isitish bilan) Sovutilmasdan (isitilib yozgi oʻtish qishki yozgi oʻtish qishki 1. Baliq, seld va muzlatilgan baliq filesi 24 26 30 10 6 8 15 2. Sovutilgan baliq, muz bilan qoplangan miqdori: baliq massadan 50%; 7 8 - - ** - ** - ** - ** baliq massadan 60%; 8 9 - - ** - ** - ** - ** baliq massadan 70% va undan koʻproq 9 10 - - ** - ** - ** - ** 3. Tuzlangan baliq va seld: Tuzlanish foizi 6% dan 10% gacha; 15 20 - 30 4 6 30 Tuzlanish foizi 10 % dan ortiq 14% gacha; 20 30 - 30 6 15 30 Tuzlanish foizi 14% foizdan ortiq 30 30 sovutilmasdan - 30 15 30 30 4. Sovuq usulda dudlangan baliq (ivasidan tashqari) 12 12 - 12 4 5 12 5. Sovuq usulda dudlangan seld (ivasidan tashqari) 15 25 - 25 5 8 25 6. Sovuq usulda dudlangan baliq mahsulotlari va quritilgan va, yogʻ miqdori 10% ortiq boʻlgan quritilgan baliqlar 15 25 25 15 10 8 20 7. Krablar, krevetkalar pishirib muzlatilgan 20 25 30 - ** - ** - ** - ** 8. Muzlatilgan issiq dudlash usulda dudlangan baliq: boʻlaklangan; 10 10 10 - ** - ** - ** - ** boʻlaklanmagan. 8 8 8 - ** - ** - ** - ** 9. Muzlatilgan krab qalamchalari 8 8 8 - ** - ** - ** - ** 10. Marinovkalangan baliq va bochkalaga tuzlangan baliq 20 30 - 30 4 10 30 11. Qovurib muzlatilgan “mino”ga baligʻi 12 15 - 30 - ** - ** 30 12. Baliq va dengiz sutemizuvchilar meditsina moylari 30 30 - 30 - ** - ** 30 13. Har xil baliq uvuldiriqlari: bankalardagi osetr baligʻining donachali uvildiriqlari 20 25 25 15 - ** 5 18 pasterizatsiya qilingan osetr baligʻining donachali uvildiriqlari 30 sovutilmasdan 30 sovutilmasdan - 30 30 30 30 osetr baliqlari uvildiriqlarining presslangan massasi 20 25 - 25 - ** 10 25 losos donalangan, va boshqa baliqlarning tuzlangan uvildiriqlari 30 30 - 30 - ** 5 30 14. Tirik baliqlar va baliq ekin mahsulotlari Yuk joʻnatuvchining kuzatuvchisi javobgarligida tirik baliq tashiladigan vagonlarda tashiladi 15. Tirik qisqich baqalar 6 6 sovutilmasdan - ** - ** - ** - ** - **

3. Izotermik va yopiq vagonlarda tashiladigan, meva va sabzavotlar, kartoshkalar roʻyxati, yilning davriga koʻra belgilangan tashish muddatlari sutkalarda:

T/r Yukning nomi Aprel-iyun Iyul-avgust Sentabr-oktabr Noyabr Qish davri izotermik vagonlarda sovutilgan holda Yopiq vagonlarda izotermik vagonlarda sovutilgan holda Yopiq vagonlarda izotermik vagonlarda sovutilgan holda Yopiq vagonlarda izotermik vagonlarda sovutilgan holda Yopiq vagonlarda izotermik vagonlarda sovutilgan holda 1. Olmalar: erta pishar navlari; 20 4 20 7 - - - - - kechki pishar, kuzda sotish uchun moʻljallangan navlari - - 30/25 10 30 15 30 30 30 karton va taxta qutilarda qishda saqlanuvchi; 20 15 20 15 20 qishki saqlovdan keyingi. 15 - - - - - - - - 2. Noklar: erta pishar navlari; 12 2 12 5 - - - - - kechki pishar, kuzda sotish uchun moʻljallangan navlari; - - 15 8 25/18 10 30 30 20 kechki pishar, qishda saqlash uchun moʻljallangan navlari; - - - - 30 20 30 30 qishki saqlovdan keyingi. 10 - - - - - - - - 3. Bexi, xurmo (pishmagan) - - - - 30 30 30 30 20 4. Olxoʻri, olcha 12 4 12 4 12 6 - - - 5. Shaftoli, oʻrik 10 - 12 - - - - - - 6. Gilos 8 - 10 - - - - - - 7. Olcha, qora, oq va qizil smorodina 7 - 7 - - - - - - 8. Yirik mevali qulupnay 3 - 3 - - - - - - 9. Yangi hosildagi oshxona sortidagi uzumlar 10 - 18 - 20 8 15 - - 10. Klyukva - - 15 10 20 15 30 20 30 isitilmasdan 11. Brusnika - - 12 5 12 8 30 15 isitilmasdan 12. Sitrus mevalar 25 - 25 - 25 - 25 - 25 13. Anor mevalari - - - - 30 20 30 - 30 14. Karam: ertapishar, idishlarda; 14 6 15 9 - - - - - oʻrta pishgan idishlarda - - 18 9 25 10 - - - oʻrtakech va kechpishar yangi hosildagi taxta qutilarda va quti poddonlarda. - - - - 30 5 30 5 15 15. Rangli karam - - 7 - 10 - 12 - 10 16. Kartoshka idishlarda: erta pishar; 14 6 15 8 - - - - - kech pishar 20* 15 - - 30 30 30 - 25 17. Ildizlar va yosh koʻkatli va kesma 5 - 5/7 - 5/7 - -/7 - - 18. Sabzi yangi hosildan taxta qutilarda va qutili poddonlarda: 8 - 12 - 15 - 10 - 8 taxta qutilarda; - - - - - - - - 6 qutili poddonlarda - - - - - - - - 5 19. Qizilcha, turp va sholgʻom tepa barglarisiz: tarada; 10 5 15 5 30 5 30 - 30 uyilgan holda. - - - - - - - - - 20. Xren (ildizi) 10 5 15 10 30 30 30 30 30 21. Bodring: gruntdagi; 7 - 9 - 9 - - - - parnikdagi. 6 - 6 - 6 - 6 - 6 22. Oshqovoq: tarada; 10 - 20 15 30 30 30 30 30 uyilgan holda. - - - - - - - - - 23. Tarvuzlar: tarada; - 20 15 25 15 20 15 10 uyma holda. - - - 10 - 10 - 10 - 24. Qovunlar tarada - 7 20 7 20 7 15 10 Qovunlar uyma Tashilmaydi 25. Tomatlar: pushti; 10 6 10 6 12 6 12 - - koʻk; 15 10 15 10 15 10 15 10 12 yosh 15 15 15 15 15 15 10 15 12 26. Baqlajonlar, qalampir shirin, achchiq 12 3 12 5 12 6 12 - 12 27. Qovoqchalar 12 4 12 5 12 8 12 - 12 28. Koʻkatlar (koʻk piyoz, salat, ismaloq, rediska) 3 - 4 - 4 - 4 - 4 29. Yangi hosildagi sarimsoq piyoz 15 12 18 16 30 30 30 15 30 30. Piyoz qutilarda (surʼat) va qoplarda (maxraj), saqlashdan keyin: 15/10 10/7 20/15 18/16 30/20 25/20 30/20 - 20/12 1 oy; - - - - - - - 18/16 - 3 oy; - - - - - - - 25/20 - 5 oy; - - - - - - - - 23/18 6 oy; - - - - - - - - 20/12 6 oy saqlangandan keyin. - - - - - - - - 18/12 31. Tirik oʻsimliklar va urugʻlik ekin materiallari Tashish uslubi va muddatlari yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatiladi 32. Koʻk bananlar 10** - 10** - 10** - 10** - 10** 33. Muzlatilgan mevalar va sabzavotlar 30 - 30 - 30 - 30 - 30

4. Sut va sut mahsulotlari, konserva mahsulotlari va boshqa tezbiziluvchan yuklar roʻyxati va ularning izotermik va yopiq vagonlarda yilning davriga koʻra belgilangan tashish muddatlari sutkada:

T/r Yukning nomi Yoz davri Oʻtish davri Qish davri izotermik vagonlarda Yopiq vagonlarda izotermik vagonlarda Yopiq vagonlarda izotermik vagonlarda sovutilgan sovutilmagan sovutilgan sovutilmagan Sovutilgan yoki isitilmagan Sovutilgan yoki isitilmagan 1. Konservalar tunika va shisha bankalardagi goʻsht va oʻsimliklar qoʻshilgan, goʻshtli, pasterizatsiya qilinganlardan tashqari. 30 20 20 30 20 30 30 20 2. Konservalar goʻshtli pasterizatsiya qilingan (choʻchqa goʻshti, dudlangan bekon). 30 3 - 30 6 - 30 3 3. Konservalar baliq goʻshtidan va krablardan, har xil baliq va preservlar jigarlaridan tashqari. 30 15 10 30 25 - 30 8 4. Konservalar baliq jigaridan. 30 20 15 30 25 - 30 15 5. Preservalar har xil, seld bankalarga tuzlangan (ivasidan tashqari). 25 - - 30 - - 30 6 6. Konservalar sabzavotli: tomatli konsentratsiyalashtirilgan mahsulotlar shisha va metal bankalardagi va bochkalarda, tomat sousi sterilizatsiya qilingan, tomatlar sterilizatsiya qilingan butun va tozalangan; 30 20 15 30 25 30 30 12 tomat pastasi va tomat-pyure bochkalarda, tomat sulfitlangan sharbatlar; tuzlangan sabzavotlar va tuzlangan, achigan karam (tuzlangan), pishirilgan tuzlangan va marinovka qilingan qoʻziqorinlar bochkalarda; tarvuz va qovunlar tuzlangan; tomat sousi sterilizatsiya qilinmagan shisha bankalarda; 25 10 - 30 20 15 30 10 konservatsiya qilingan qoʻziqorin mahsulotlari shisha va metal bochkalarda; 30 20 15 30 25 30 30 12 konservalar sabzavotlardan va souslar yuqorida qayd etilganlardan tashqari; 30 20 20 30 25 30 30 10 7. Konservalar mevalardan: mevalardan konservatsiya qilingan mahsulotlar har turdagi taralarda, pyure, sharbatlar bolarlar ovqati uchun, kompotlar, djemlar, qiyomlar, konfityurlar, povidlo, shakar aralashtirilgan mevalar, meva sharbatlari va tabiiy mevalar sharbatlari shakar bilan, quyiltirilgan sharbatlar, pasterizatsiya qilingan va konsentratsiyalashtirilgan, uzumli va sitrusli sharbatlardan tashqari, TBA paketlardagi sharbatlar va nektarlar; 30 25 20 30 20 30 30 10 namlangan meva va rezavorlar, tuzlangan mevalar bochkalarda, pyure va sharbatlar sulfitlangan bochkalarda; 30 12 - 30 25 15 30 10 mandarin va apelsinlar tabiiy shakar bilan; 25 8 - 25 15 10 25 10 limon sharbati tabiiy; 20 4 - 20 8 - 20 5 uzum sharbati tabiiy. 30 15 20 30 20 - 30 10 8. Konservalar sutli: quyiltirilgan sutli, sut va qaymoq shakarli, kakao va kofe quyiltirilgan sutli shakarli. Quyiltirilgan sut sterilizatsiya qilingan bankalarda, quritilgan sut, sterilizatsiya qilingan sut bankalarda. 30 25 20 30 25 30 30 20 9. Oziq ovqat ekstraktlar, konsentratlar 30 30 20 30 30 30 30 20 10. Tabiiy asal 30 30 30 30 30 30 30 30 11. Tezmuzlatilgan meva, sabzavot va qoʻziqorin mahsulotlari 30 - - 30 - - 30 - 12. Oziq ovqat tovuq tuxumlari: sovutilgan; 20 - - 25 25 - 20 - sovutilmagan 20 15 15 20 18 12 20 - 13. Tuxum mahsulotlari: muzlatilgan (tuxum sarigʻi, oqi va melanj) tunika idishda; 30 - - 30 - - 30 15 karton qoʻshimcha moslamalangan qutilarda; 5 - - 10 - - 15 - quritilgan tuxumning oqi; 30 30 30 30 30 30 30 30 quritilgan tuxumning sarigʻi 30 10 - 30 20 15 30 - 14. Taqsimlangan shisha bankalarga yoki polimer stakanlarga joylashtirilgan mayonez, ortilgan harorati: Selsiy gradusi plyus 6 dan ortiq boʻlmagan; 10 5 - 15 8 - 15 10 Selsiy gradusi plyus 6 dan ortiq 5 - - 5 - - 5 - 15. Presslangan navoylik xamirturishlar, ishlab chiqarilgan: maxsuslashtirilgan zavodlarda; 9 - - 9 - - 9 - spirt zavodlarda 5 - - 5 - - 5 - 16. Pivolar: Pasterizatsiya qilinmagan; 4 4 - 4 4 - 4 4 Pasterizatsiya qilingan 30 12 12 12 12 - 12 8 17. Mineral suvlar, alkogolsiz va yengil alkogolli ichimliklar, shu jumladan gazlangan 30 25 15 30 20 - 30 7 18. Uzum vinosi (gazlangan shampan vinosi) va mevali: bochkalarda; 30 25 30 30 20 30 30 12 butilkalarda; 30 25 20 30 20 15 30 10 izotermik vagon-sisternalarda; 30 30 - - 30 - 30 - sisterna termoslarda va sut tashuvchi sisternalarda. - 30 - - 30 - - 8 19. Shampan vinosi: issiqlik ishlovdan oʻtkazilgan; - 30 30 - 30 10 30 8 nazorat vaqtini oʻtgan (issiqlik ishlovdan oʻtkazilmagan) 30 6 30 15 - 30 8 20. Spirt va aroq mahsulotlari: aroq; 30 30 30 30 30 30 30 30 liker va aroq mahsulotlari; 30 30 30 30 20 10 30 15 konyak 30 30 30 30 30 20 30 20 21. Biopreparatlar 15 - - 15 - - 15 - 22. Tirik asalarilar Tashish shartlari va muddatlari yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatiladi

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 35-ILOVA

Kartoshka va meva-sabzavotlarni vagonlarga tarasiz toʻkilgan holda ortishdagi balandlik meʼyorlari

Kartoshka va meva-sabzavotlar nomlari Toʻkilgan holda ortish balandligi, metrda Karam (1-sentabrdan keyingi) 1,3 m Kechgi karam 1,7 m kam boʻlmagan Kech kuzda qazilgan kartoshka 1,6 m kam boʻlmagan Oʻtgan yilgi hosildagi kartoshka: aprel va may oylarida tashilganda; iyun oyida tashilganda 1,5 m ortiq boʻlmagan 1,1 m ortiq boʻlmagan Qizilcha 1,6 m ortiq boʻlmagan Tarvuzlar 1,3 m ortiq boʻlmagan Oshqovoq 1,6 m ortiq boʻlmagan

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 36-ILOVA

Yuk joʻnatuvchi tomonidan oʻrnatilgan tashish rejimlari (sovutish, isitish va shamollatish)

T/r Yukning nomi Harorat rejimi, Selsiy darajasida Shamollatish dan gacha 1. Muzlatilgan, qattiq muzlatilgan va sovutilgan, minus 6 ºC darajadan minus 18 ºC darajagacha boʻlgan yuklar (pas haroratlilar bundan mustasno) minus 6 minus 12 shamollatilmaydi 2. Sovutib muzlatilgan goʻsht, sovutilgan, baliq ogʻirligi 30 foizdan kam boʻlmagan miqdordagi muz bilan aralashtirilgan baliq, sovuq uslubda dudlangan baliqlar, yarim dudlangan kolbasalar va dudlangan goʻsht mahsulotlari, hamda sovutilgan harorati 0 ºC darajadan plyus 6 ºC darajagacha boʻlgan yuklar. 0 minus 3 shamollatilmaydi 3. Isitish uslubida dudlangan muzlatilgan baliqlar minus 9 minus 12 shamollatilmaydi 4. Sut, sut mahsulotlari, tovuq tuxumlari, shuningdek, plyus 6 ºC darajadan 0 ºC darajagacha sovutilgan yuklar, sovutilgan va sovutilmagan kartoshka, mevalar va sabzavotlar, quyida keltirilganlar bundan mustasno. plyus 5 plyus 2 shamollatilmaydi 5. Tomatlar pushti, chala va oʻrtacha pishganlari, bodringlar, tarvuzlar, qovunlar, ananaslar plyus 9 plyus 6 sovutilganda shamollatilmaydi, isitilganda shamollatilmaydi 6. Bananlar plyus 13 plyus 11 shamollatilmaydi 7. Uzum, meva va shampan sharoblari, biopreparatlar, va boshqa harorati plyus 6 ºC darajadan yuqori boʻlgan yuklar. plyus 15 plyus 9 shamollatilmaydi 8. Presslangan nonvoychilik hamirturishlari plyus 5 minus 3 shamollatilmaydi

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 37-ILOVA

Ochiq platformalarda va maydonchalarda saqlanishi mumkin boʻlgan yuklarning roʻyxati

T/r Yukning nomi 1. Asfalt 2. Baklar, taxtali va poʻlatli bochkalar 3. Qora metallardan boʻlgan bandajlar 4. Kabel va arqonlar uchun barabanlar 5. Barda 6. Qattiq neftli bitum (BN-IV, BN-V markali) 7. Bitumen (bitum tosh) 8. Gips, loy, kulolchilik, grafit, gʻisht, oyna, chinni, fayans, shamotlarning siniq parchalari. 9. Qora metallardan yasalgan bolvankalar 10. Butilkalar, butillar (ballonlar) 11. Ishlov berilmagan vallar va kichik vallar 12. Var 13. Pechlardan chiqqan parchalar (metal zavodlarning chiqindilari) 14. Loy 15. Graviy 16. Grafit boʻlaklari 17. Gudron 18. Degot 19. Oʻtin 20. Jivitsa (qatronli modda) 21. Yer (boʻyoqlangandan tashqari) 22. Izgar har turdagi 23. Asbotsementli, asfaltli, betonli, beton va sementli, temir betonli, tabiiy va sunʼiy toshlardan qurilish uchun moʻljallangan, sementli mahsulotlar. 24. Izrazsilar (kafel) har xildagi, mayoliklilar bundan mustasno 25. Aloqa va kuchli barabanlardagi kabellar (katushkalarda) 26. Toshlar har xildagi 27. Poʻlat arqonlar 28. Kanifol 29. Poʻlat katankalar 30. Yoʻl katoklari 31. Poʻlat kessonlar 32. Kir (togʻ mumi) 33. Gʻishtlar sirlangan, oddiy loydan, silikat, ichi boʻsh, abraziv, shlakli 34. Klinker sementli 35. Strelkalar oʻtkazgichlari 36. Qoʻm har xil, kvarsli nozik kulolchilikda ishlatiladigandan tashqari 37. Pirogranit 38. Postamentlar qora metallardan 39. Sopol idishlar 40. Radiatorlar choʻyanli isitish uchun moʻljallangan 41. Rakitnik (tol navdalari) 42. Rakushechnik (tabiiy choʻkindi jinslar, chigʻanoqlar) 43. Rakushkalar (qurilishga ishlatiladigan) dengiz va daryolardagi 44. Relslar 45. Shoxlar 46. Maʼdan har xil ( mishyoqlilardan tashqari) 47. Pichan va somonlar presslangan 48. Skameykalar qora metallardan yasalgan 49. Skipidar 50. Relslar qotirmalari 51. Slanslar yoqilgʻi 52. Idishlardagi gaz, yogʻoch va toshkoʻmir qatroni 53. Transport vositalari 54. Koks va koksik 55. Gʻildiraklar yogʻochli, metalli 56. Tormozlovchi kolodkalar choʻyanli 57. Kolchedan temirli, misli, oltingugurtli 58. Shaxta kolsolari 59. Konsentratlar rudali (apatitli, volframli, nefelinli, qalayli, kamdan-kam uchraydigan metallar, qoʻrgʻoshinli, ruxli, shchelitlilar bundan mustasno) 60. Tuyoqlar 61. Kema korpuslari 62. Daraxtlar qobigʻi 63. Kranlar uchun korpuslar 64. Oddiy suyaklar 65. Bugʻli qozonlar 66. Kreozot 67. Kreolitlar 68. Kretslar 69. Yumaloq, arralangan, mahkamlagich yogʻochlar 70. Poʻlat va choʻyan quymalari 71. Qayiqlar 72. Lokomobillar 73. Qora metallar parchalari 74. Antratsenli, degtyarli, pixtali moylar. 75. Qurilish va hunarmandchilik yogʻoch materiallari (qimmatbaho yogʻoch turlaridan tashqari) 76. Sanoat uskunalari uchun mashinalar 77. Qishloq xoʻjalik mashinalari 78. Mufellar loyli 79. Teri shilindiqlari 80. Temir jantlar 81. Stublar 82. Ozokerit 83. Okalina, temir va misdan (oksidlar qorishmasi) 84. Qishloq xoʻjalik qurollari 85. Metalli oʻqlar 86. Qora metallar chiqindilari 87. Toshkoʻmir qatroni idishlarda 88. Stanoklar har xil 89. Torflar 90. Trubalar har xil, rangli metallardan yasalgan trubalar bundan mustasno 91. Tyubinglar choʻyanli 92. Yogʻochli, toshli koʻmirlar 93. Flotatsion dumlari 94. Serezit 95. Yogʻochli, qora metallardan chanlar 96. Tomlar qoplamasi (cherepitsalar) 97. Choʻyan 98. Shlak 99. Shinalar qora metallardan 100. Shkvarlar oynalarniki (oynalar qoldiqlari) 101. Shlaklar 102. Koʻmir loyi 103. Shpallar 104. Moloz 105. Yogʻochli qalqonlar qamishdan va uzum poyalaridan. 106. Yogʻochli qutilar 107. Langarlar

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 38-ILOVA

NAMUNA GU-22 shakli TIJORAT DALOLATNOMASI ____-son Dalolatnomaga ilova etildi: 1. Plombalar: a) temir yoʻlning (infratuzilma egasining, tashuvchining) ___ dona; b) yuk joʻnatuvchining ______ dona; v) bojxonaning ___________ dona; 2. Dalolatnoma nusxasi _________ 3. Vagon (konteyner)ning texnik holati dalolatnomasi _____-son 4. Qidiruv yozishmalari ___ varaqda 5. __________ stansiya vagon varagʻi 6. _____-son dalolatnomaga ilova qilingan plombalar va boshqa hujjatlar joʻnatma _____-son Tuzilgan “___” __________20___ y. St. (stansiya shtempeli) _________________________ t.y.st. ______-son “___” _________ 20___ y. dalolatnomasiga qoʻshimchalar (nima toʻgʻrisida) __________________ _________________________________ Yuk hujjatidagi tezligi __________ joʻnatma ____-son “___” ____ 20___ y. Joʻnatish stansiya _________________________________________ temir yoʻl Manzil stansiya __________________________________________ temir yoʻl Yuk joʻnatuvchi _____________________________________________________ Yukni oluvchi ______________________________________________________ A boʻlimi. Vagondagi, konteynerdagi, plombalar toʻgʻrisidagi va yuk hujjatidagi belgilar haqidagi maʼlumotlar: Vagon (konteyner) _____-son turi _________yuk koʻtarish qobiliyati ________tonnada, keldi “___” __________ 20___ y. poyezd _____-son _____________kuzatuvida plombalar soni __________________ dona, oʻrnatilgan: Plombalardagi maʼlumotlar Qayerga oʻrnatilgan vagonning bir tarafiga vagonning boshqa tarafiga sisterna lyukiga konteynerga a b v g Kimning plombalari Temir yoʻlning (tashuvchining) Stansiya va temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchi) nomlari Nazorat belgilari Yuk joʻnatuvchining Stansiya va temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchi)* nomlari Yuk joʻnatuvchining nomi Nazorat belgilari* Bundan tashqari, maxsus harakatdagi tarkibda plombalar mavjud boʻlgan (qayerda, kimga tegishli, qanday belgilari boʻlgan) ____________________________ Plombalarda ochilganliklari va shikastlanish alomatlari borligi _______ __________________________________________________________________ Vagon (konteyner)ning texnik holati yuzasidan ________________________ texnik holati dalolatnomasi _____-son sanasi _____________________________ Yukning holati va tarasi yuzasidan yuk hujjatiga kiritilgan belgilar ____ __________________________________________________________________ Yukning eʼlon qilingan qiymati ______________ soʻm _____________ tiyin Yuk kimning moslamalari bilan ortilgan____________________________ Yukning ortishda aniqlangan ogʻirligi ________________________________ (kim tomonidan va qaysi uslubda) *Agar, plombalarda nazorat belgilari, stansiya va temir yoʻlning (infratuzilma egasining, tashuvchining) nomi boʻlmasa koʻrsatilgan grafalarda “yoʻq” soʻzi qoʻyiladi. Tekshirish natijalari: Markasi Joylar soni Oʻrovlar Yukning nomi Yukning umumiy ogʻirligi, kg Standart oʻrovdagi bir joyning ogʻirligi B boʻlimi. Hujjatlarda koʻrsatilishi boʻyicha: V boʻlimi. Aslida aniqlandi: Shu jumladan shikastlangan joylar: G boʻlimi. Shikastlanish tavsifi* D boʻlimi. Aniqlangan holatni yukning kamomadi va ortiqchaligini koʻrsatgan holda tavsiflash Stansiya boshligʻi ____________________ (imzo) Yuk saroyi boshligʻi _________________ (imzo) Yukni qabul qilib topshiruvchisi __________________ (imzo) Yukni oluvchi _____________________ (imzo) E boʻlimi. Ekspertiza xulosasi J boʻlimi. Yoʻl boʻyi stansiyasi dalolatnomasi bilan manzil stansiya kelgan yukning holati toʻgʻrisidagi belgisi Stansiya boshligʻi ______________________________ (imzo) Yuk saroyi boshligʻi ______________________________ (imzo) Yukni qabul qilib topshiruvchisi ______________________________ (imzo) Haqiqatga zid boʻlgan maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan tijorat dalolatnomasini tuzgan va imzolagan shaxslar qonunga muvofiq javobgar boʻladilar. Ushbu dalolatnoma uzatilgan ____________________________________________ Stansiya boshligʻi _____________________________________________ (shtempel va imzo) “___” _______ 20___ y. _______________-son

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 39-ILOVA

NAMUNA GU-106 shakli Vagon (konteyner)ning texnik holati DALOLATNOMASI _____-son Tuzildi “_____” ________________________________ 20____ y. Stansiya ________________________________________________________ (stansiya shtempeli) Dalolatnoma ushbu yuzasidan tuzildi, taqdim etilgan _________ sonli vagon (konteyner)ni koʻrikdan oʻtkazilganda quyidagilar aniqlandi: Vagon (konteyner) “_____”-oʻqli yuk koʻtarish qobiliyati ___________ tonna, vagon turi ________ qurilgani __________ 20___ y. _________________ zavodida Vagonning taʼmirlangan joyi va vaqti: Kapital __________________________________________________________ depodagi __________________________________________________________ Konteynerning taʼmirlangan joyi va vaqti: kapital ___________________________________________________________ reja asosida joriy ________________________________________________ Aniqlangan shikastlanish ___________________________________________ Shikastlanishning kelib chiqish sababi _______________________________ Yuqorida koʻrsatilgan shikastlanish oqibatida yukning buzilishi va yoʻqotilishi yuzasidan xulosa _________________________________________________________ Imzolar: Vagon deposining boshligʻi (yoki uning movuni) ________________________ Texnik xizmat koʻrsatish punktining boshligʻi _________________________ Vagon ustasi ______________________________________________________ (kerakmasi oʻchirilsin) Stansiya boshligʻi (yoki uning movuni) _________________________________ Yuk saroyi boshligʻi ________________________________________________ Konteyner boʻlimining boshligʻi ______________________________________ Saralash platformasi boshligʻi _______________________________________ (kerakmasi oʻchirilsin)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 40-ILOVA

NAMUNA VU-25 shakli Stansiya ____________________ ______-son vagon shikastlanganligi DALOLATNOMASI ____-son Tuzildi “____” ___________ 20 ____ y. soat __________________ Vagon _____ - son taalluqli kodi _________________________________________ Ishlab chiqarilgan _________ yil, oxirgi rejali taʼmir ___________________ Bajarilgan___________________________________________________________ Shikastlanish quyidagi qoidalarni buzilishi oqibatida yoʻl qoʻyilgan ______ ___________________________________________________________________________ (TFQ, manevr ishlari qoidalari, TSH va boshqalar) Shikastlangan joy ____________________________________________________ (yoʻl __-son, poyezd __-son, temir yoʻl shaxobcha yoʻlida va boshqalar) Kimning aybi bilan ___________________________________________________ (temir yoʻl (infratuzilma egasi, tashuvchi) korxonasining nomi yoki boshqa vazirlik, idora,tashkilot) Vagonning shikastlari roʻyxati Shikastlangan detallar soni Shikastlangan detallar qiymati Summasi (soʻmda) JAMI Shikastlarni tuzatishga sarflangan qiymat _________ soʻm ___________ tiyin Jarima _____________________ soʻm ______________________________ tiyin Vagonni remontga qoʻyib berish va qaytib olish qiymati ____ soʻm _____ tiyin Taʼmirlashda turib qolganligi qiymati _________ soʻm ______________ tiyin Jami ______________________ soʻm _______________________________ tiyin Qoʻshimcha maʼlumotlar: ________________________________________________ _____________________________________________________________________ 3. Talab qilinuvchi taʼmirlash turi yoki inventardan chiqarilishi ___________ Vagon koʻruvchisi va boshqa, temir yoʻl transporti (tashuvchi)ning mintaqaviy boʻlinmalari tomonidan tayinlangan ishchilar Temir yoʻl transporti (tashuvchi)ning quyi turuvchi, texnik va texnologik nazoratlarni olib boruvchi korxonalarning vakillari (toʻqnashuvlar, vagon izidan chiqib ketganda va refrijerator harakatdagi tarkibining shikastlanganligi holatlarida) ______________________________ __________________________________ (F.I.O., imzo) (F.I.O., imzo) Vagon deposi boshligʻi _________________________________________ M.Oʻ. (VCHD) (F.I.O, imzo) Vagonning shikastlanishiga sababchi tashkilotning vakilining lavozimi, familiyasi, imzosi ______________________________________________________ Sana ________20__ y vaqt _____soat _____ daqiqa M. Oʻ. (shikastlanishiga sababchi tashkilotning) Ushbu VU - 25 dalolatnomasini aybdorlar tomonidan imzolanishiga qadar turib qolgan vaqti _____soat ______ daqiqa. Summasi _________________________ soʻm _____________________ tiyin Vagon taʼmirlash uchun joʻnatilmoqda (VCHD, zavod) ______________ stansiyasiga stansiyasidan ______________ VU-26 shakldagi kuzatuv varagʻi bilan ____________ (raqam, sana) “__” __________ 20__ y. masofasi kilometr da _______ boʻsh harakatlanganligi summasi ________ soʻm___________ tiyin Stansiya boshligʻi (vagon aniqlangan) _________________________________ M.Oʻ. yoki stansiya shtempeli (F.I.O, imzo) Vagon taʼmirlash uchun uzilgan (vaqti, sanasi) ___________________________ Vagon joriy taʼmirdan chiqarilgan sanasi, vaqti __________________________ Jami summasi (zarari va jarimasi) tashkil etadi ______ soʻm _________ tiyin Vagon deposi boshligʻi ___________________________________ M.Oʻ. (VCHD) (F.I.O., imzo)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 41-ILOVA

NAMUNA VU-16k shakl Temir yoʻl transporti( tashuvchi) ________________________ ________-son konteynerni shikastlanganligi DALOLATNOMASI __________-son 1. Kun ___________________________ oy _________________________ 20_____ y. 2. Temir yoʻl _________________________ stansiyasi _________________________ 3. Konteyner turi __________________________________ yuklangan (boʻsh) 4. Yukning nomi ___________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________ 5. Konteynerning shikastlangan joyning nomi ________________________________________ ________________________________________________________________________________________ (stansiya, peregon, shoxobcha yoʻli, yuk saroyi va boshqalar) 6. Konteynerning shikastlanishiga sababchi xodimning tashkiloti nomi ___________________ ________________________________________________________________________________________ 7. Konteynerning shikastlanishiga sababchi xodimning lavozimi va familiyasi _____________ ________________________________________________________________________________________ 8. Konteynerning shikastlanishi qanday holatda yuz bergan ______________________________ ________________________________________________________________________________________ 9. Konteynerga yetkazilgan shikastlarni batafsil shikastlangan qismlarning narxlari koʻrsatilgan holdagi roʻyxati ______________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________ 10. Konteynerga yetkazilgan shikastlarni bartaraf etish uchun joriy yoki kapital taʼmir talab etiladimi _____________________________________________________________________________ Depo ustasi (koʻrikdan oʻtkazuvchi) _________________________ (imzo) Katta koʻrikdan oʻtkazuvchi _________________________ (imzo) Stansiya boshligʻi _________________________ (imzo) Yuk joʻnatuvchi yoki yukni oluvchi _________________________ (imzo)

Oʻzbekiston Respublikasi temir yoʻl transportida yuk tashish qoidalariga 42-ILOVA

Temir yoʻl shoxobcha yoʻli ish sharoitlarini tekshirish DALOLATNOMASI Stansiya _____________________________________________ temir yoʻli “___” _____________ 20__ y. Komissiya tarkibi: _________________________________________________________________ (infratuzilma egalari vakillari, tashuvchi va temir yoʻl ________________________________________________________________________________________ shoxobcha yoʻli egasi, kontragent yoki tekshirishda ishtirok ________________________________________________________________________________________ etuvchi foydalanuvchi vakillari F.I.O., mansabi) ________________________________________________________________________________________ temir yoʻl shoxobcha yoʻlini (toʻliq nomi) temir yoʻl shoxobcha yoʻlini ekspluatatsiya qilish yoki vagonlarni taqdim etish va olib chiqish boʻyicha (keraklisi ostiga chiziladi) shartnoma tuzish uchun tekshirishdan oʻtkazdik. Komissiya quyidagilarni aniqladi: T/r Savollar Tekshirish natijalari 1. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi, kontragent yoki foydalanuvchi nomi (keraklisi ostiga chiziladi). 2. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasining yuridik va pochta manzili. 3. Bank rekvizitlari. 4. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli tutashgan joyi (strelkali oʻtkazgichlar raqamlari, qaysi yoʻlga tutashgan). 5. “Shoxobcha yoʻli chegarasi” belgisidan shu jumladan, infratuzilma egasiga tegishli boʻlgan temir yoʻl shoxobcha yoʻli umumiy uzunligi, metrda. 6. Yoʻl ustki qismi, sunʼiy inshootlar va tuproq qatlami texnik holati va tavsifi. 7. Temir yoʻl shoxobcha yoʻliga xizmat koʻrsatuvchi lokomotivning tegishliligi. 8. Vagonlarni taqdim etish va olib chiqish joyi: temir yoʻl shoxobcha yoʻliga topshirish uchun; umumiy foydalanishda boʻlmagan temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan olib chiqish uchun. 9. Vagonlarni taqdim etish va olib chiqish tartibi (usullari). 10. Temir yoʻl shoxobcha yoʻliga topshiriladigan vagonlar oʻrtacha sutkalik soni. 11. Temir yoʻl shoxobcha yoʻliga bir vaqtda topshiriladigan vagonlar soni. 12. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi, kontragent yoki foydalanuvchiga (keraklisi ostiga chiziladi) stansiya tomonidan vagonlarni taqdim etish boʻyicha xabarnoma joʻnatish tartibi (kim joʻnatadi, kimga, telefon raqamlari). 13. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi, kontragent yoki foydalanuvchi tomonidan (keraklisi ostiga chiziladi) olib chiqishga tayyor vagonlar haqida stansiyaga xabarnoma joʻnatish tartibi (kim joʻnatadi, qabul qiladi va telefon raqamlari). 14. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan qaytayotgan vagonlar soni. 15. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlida mavjud texnik vositalar: a) ortish - tushirish mexanizmlari (turi, tavsifi, unumdorligi, qanday yuklarni qayta ishlash uchun ishlatiladi); b) vagon tarozisi, uning koʻtarish quvvati va joylashish joyi; v) manevr vositalari (shu jumladan ishchi parkida); g) yopishqoq va muzlovchi yuklarni isitish vositalari, issiqxonalar va ularning sigʻimi; d) greyferli tushirish (asoslash); e) koʻtarma yoʻl, vagonlarda sigʻimi; j) nazorat - gabarit darvozalar; z) kuzatuv minoralari; i) yuk quyish va tushirish moslamalari (stoyaklar), ularning unumdorligi; k) boshqalar. 16. Temir yoʻl shoxobcha yoʻli asosiy egasi yoʻliga tutashuvchi boshqa tashkilotlar temir yoʻl shoxobcha yoʻllari roʻyxati (nomi, uzunligi). 17. Vagonlar taqdim etish va olib chiqish toʻlovlarini undirish uchun ikki tomonga boʻlgan masofa, kilometrda. 18. Ortish va tushirish joylari (frontlar). Ombor, maydon, yuk turi nomlari. Yoʻl foydali uzunligi, eshiklar soni, ortish/tushirish nuqtalari. Ortish,tushirish uslubi. Joy sigʻimi (front oʻlchami). Vagonlar bir vaqtda uzatish soni va ortish/tushirish frontida harakatlanish usuli. 19. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlidan foydalanish yoki vagonlar taqdim etish va olib chiqish shartnomasini ishlab chiqish uchun zarur boshqa maʼlumotlar va hujjatlar. 20. Temir yoʻl shoxobcha yoʻlini rivojlantirish, harakat tarkibi ishini yaxshilash, vagonlarning temir yoʻl shoxobcha yoʻlida bekor turib qolish vaqtini kamaytirishga qaratilgan taklif va tadbirlar. Komissiya: _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ (tekshirishda ishtirok etgan infratuzilma egasi, tashuvchi va temir yoʻl shoxobcha yoʻli egasi kontragent yoki foydalanuvchi vakillari F.I.O., mansabi, shaxsiy imzosi)

Vazir I. MAXKAMOV

Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi raisi Sh. SHARAXMETOV

Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri A. ABDUXAKIMOV

Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV

Investitsiyalar va tashqi savdo vaziri L. KUDRATOV

Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV

Tashqi ishlar vaziri B. SAIDOV

Favqulodda vaziyatlar vaziri A. KULDASHEV

Iqtisodiyot va moliya vaziri Sh. KUDBIYEV

Qishloq xoʻjaligi vaziri A. VOITOV

Raqamli texnologiyalar vazirining birinchi oʻrinbosari O. PEKOS

Togʻ-kon sanoati va geologiya vaziri B. ISLAMOV

Mudofaa vaziri B. KURBANOV

Ichki ishlar vaziri P. BOBOJONOV

Sogʻliqni saqlash vaziri A. INOYATOV

Toshkent sh.,

2023-yil 5-avgust,

2023-yil 4-avgust

2023-yil 3-avgust

2023-yil 31-iyul

2023-yil 1-avgust

2023-yil 13-iyul

2023-yil 26-iyul

2023-yil 17-iyul

2023-yil 12-iyul

2023-yil 19-iyul

2023-yil 19-iyul

2023-yil 14-iyul

2023-yil 7-iyul

2023-yil 13-iyul

2023-yil 11-iyul

22-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.09.2023-y., 10/23/3457/0724-son; 09.10.2025-y., 10/25/3457-1/0951-son)

lex.uz