📅 2023-yil 28-sentabr · Prezident farmonlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
UzbekAI
📅 2023 йил 28 сентябрь · Президент фармонлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 28 сентября 2023 г. · Указы Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 28 September 2023 · Presidential decrees
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
Фармони
КОНЦЕПЦИЯСИ
«ЙЎЛ ХАРИТАСИ»
Энергетика соҳасини ислоҳ қилишнинг навбатдаги босқичини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида
Сўнгги йилларда иқтисодиётнинг барча тармоқларини жадал ривожлантириш, инвестициявий жозибадорликни ошириш, аҳолининг ишчанлик фаоллигини ошириш учун қулай шароит яратиш, ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаларини кенгайтириш ҳамда ижтимоий соҳа ва аҳолининг турмуш даражасини яхшилаш юзасидан кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилди.
Энергетика соҳасида соғлом рақобат муҳитини ривожлантириш учун қулай шарт-шароитларни яратиш, соҳага хорижий ва хусусий инвестициялар келишини кўпайтириш, нарх шаклланишининг эркин ва шаффоф механизмларини жорий қилишга асосланган электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозорларини ташкил этиш мақсадида:
1. Қуйидагилар:
а) қуйидаги ёндашувларга асосланган 2023 — 2030 йилларга мўлжалланган электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига босқичма-босқич ўтиш концепцияси 1-иловага мувофиқ:
электр энергиясининг рақобатга асосланган улгуржи ва чакана бозорларини босқичма-босқич шакллантириш;
электр энергетика тармоғининг инвестициявий жозибадорлигини ошириш ҳамда соҳага хусусий секторни кенг жалб қилишга шарт-шароит яратиш;
электр энергияси таъминотининг узлуксизлиги, барқарорлигини таъминлаш ва истеъмолчиларга кўрсатиладиган хизматлар сифатини ошириш;
аҳоли учун электр энергияси тарифларини белгилашда ижтимоий ҳимоя механизмларини жорий этиш ҳамда республиканинг барча ҳудудларида 2035 йилга қадар аҳолига электр энергияси ягона нарх сиёсати асосида сотилишини таъминлаш;
аҳоли ва тадбиркорлик субъектларига электр энергияси таъминотчиларини эркин танлаш ҳуқуқини бериш;
электр энергиясининг улгуржи бозорида нархнинг талаб ва таклиф асосида эркин шаклланишини таъминлаш, кунлик савдосини йўлга қўйиш ҳамда барча харид қилиш ва сотиш операцияларини онлайн савдо платформаси орқали амалга ошириш;
қайта тикланувчи энергия манбаларининг салоҳиятидан кенг фойдаланиш эвазига «яшил энергия» ишлаб чиқариш кўламини кенгайтириш;
б) 2023 — 2030 йилларга мўлжалланган электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига босқичма-босқич ўтиш концепциясини 2023-2024 йилларда амалга ошириш бўйича «йўл харитаси» 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
Бунда:
электр энергиясининг рақобатга асосланган улгуржи ва чакана бозори механизмларини шакллантиришнинг бир босқичидан кейинги босқичига ўтиш 2023 — 2030 йилларга мўлжалланган электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига босқичма-босқич ўтиш концепциясида белгиланган шартлар тўлиқ бажарилгандан сўнг амалга оширилади;
Вазирлар Маҳкамаси 2024 йилдан бошлаб ҳар йили 1 декабрга қадар келгуси йил учун 2023 — 2030 йилларга мўлжалланган электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига босқичма-босқич ўтиш концепциясини амалга ошириш бўйича амалий чора-тадбирлар дастурини қабул қилсин.
2. Энергетика вазирлиги, Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг:
«Ўзэнергосотиш» акциядорлик жамиятини (кейинги ўринларда — «Ўзэнергосотиш» АЖ) ташкил этиш;
«Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖни электр энергиясини ташиш ва транзит қилишга ихтисослашган ягона магистраль электр энергияси узатиш тизими оператори этиб белгилаш тўғрисидаги таклифларига розилик берилсин.
3. Белгилаб қўйилсинки:
2024 йил 1 июлдан бошлаб магистрал электр тармоқларини эксплуатация қилиш функцияси «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ томонидан тўлиқ амалга оширилади;
2025 йил 1 январдан бошлаб «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергияси экспорти ва импорти шартномалари, хусусий электр станциялари билан имзоланган электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги битимлари бўйича мажбуриятлари «Ўзэнергосотиш» АЖга тўлиқ ўтказилади.
4. Қуйидагилар:
а) «Ўзэнергосотиш» АЖнинг асосий вазифалари этиб белгилансин:
дастлабки босқичда электр энергиясининг рақобатга асосланган улгуржи бозори механизмига ўтиш даврида электр энергияси ишлаб чиқарувчилардан электр энергиясини харид қилиш ҳамда ҳудудий электр тармоқлари корхоналарига ва йирик истеъмолчиларга белгиланган тарифларда сотиш;
кейинги босқичда электр энергиясини онлайн савдо платформасида талаб ва таклиф асосида шаклланадиган эркин нархда сотиш;
электр энергиясининг экспорт ва импорт операцияларини шартномалар асосида амалга ошириш;
б) «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг асосий вазифалари этиб белгилансин:
ягона электр энергетика тизимининг реал вақт режимида ишончли ишлашини ва мувозанатини таъминлаш;
тасдиқланган тарифлар асосида магистраль электр тармоқлари орқали электр энергиясини узатиш хизматларини кўрсатиш;
магистраль электр тармоқларини тасдиқланган дастурлар асосида ривожлантириш;
қўшни мамлакатларнинг энергетика тизимлари билан барқарор боғланишни таъминлаш ва параллел ишлаш режимларини бошқариш.
5. Энергетика вазирлиги, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитасининг таклифлари асосида энергетика бозори регулятори — Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик) ташкил этилсин.
Қуйидагилар Агентликнинг асосий вазифалари этиб белгилансин:
электр энергияси, табиий ва суюлтирилган газ таъминотида рақобатга асосланган улгуржи ва чакана бозорларни босқичма-босқич ташкил қилишни таъминлаш;
электр энергияси, табиий ва суюлтирилган газ таъминотининг улгуржи ва чакана бозорларида рақобатни қўллаб-қувватлаш, бозорнинг жозибадорлигини ҳамда талаб ва таклифнинг мутаносиблигини таъминлаш;
электр энергияси, табиий ва суюлтирилган газ таъминотининг рақобатга асосланган улгуржи ва чакана бозорлари иштирокчилари учун тенг ҳуқуқ ва шаффофликни таъминловчи қонун-қоидаларга риоя этилиши устидан давлат назоратини ўрнатиш;
электр энергияси, табиий ва суюлтирилган газ таъминотининг рақобатга асосланган улгуржи ва чакана бозорлари иштирокчилари фаолиятини лицензиялаш, уларнинг лицензия шартларига амал қилишини назорат қилиш;
электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашдаги технологик йўқотишларнинг рухсат этилган меъёрларини тасдиқлаш;
бозор конъюнктураси ва энергия ресурсларига бўлган эҳтиёждан келиб чиққан ҳолда, ишлаб чиқариш ҳажмларини оширишни режалаштириш ҳамда инфратузилмани яратишга қаратилган узоқ муддатли инвестиция сиёсатини шакллантиришда ва амалга оширишда иштирок этиш;
2028 йилдан бошлаб электр энергияси, табиий ва суюлтирилган газ таъминотида тартибга солинадиган тарифлар ва тўловларни тасдиқлаш;
2028 йилдан бошлаб электр энергияси, табиий ва суюлтирилган газ таъминотида истеъмолчилар ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, хизматлар сифати устидан мониторингни амалга ошириш ҳамда истеъмолчилар мурожаатларини кўриб чиқишнинг самарали тизимини жорий этиш.
6. Агентлик Энергетика вазирлиги, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Адлия вазирлиги билан биргаликда қуйидагиларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин:
2024 йил 1 январга қадар Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги тўғрисидаги низомни;
2024 йил 1 мартга қадар электр энергиясининг рақобатга асосланган улгуржи ва чакана бозорлари қонун-қоидаларини ҳамда ушбу бозорлар иштирокчилари фаолиятини лицензиялаш тартибини назарда тутувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар пакетини.
7. Энергетика вазирлиги, Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги, ҳамда «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ 2025 йил 1 январга қадар «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергияси экспорти ва импорти шартномалари, хусусий электр станциялари билан имзоланган электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги битимлари «Ўзэнергосотиш» АЖга қайтадан расмийлаштирилишини таъминласин.
8. Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги ҳамда Иқтисодиёт ва молия вазирлиги 2025 йил 1 январга қадар хусусий электр станциялари инвесторлари билан имзоланган инвестиция шартномаларига ва давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тўғрисидаги битимларга тегишли ўзгартиришлар киритсин.
Мазкур банднинг биринчи хатбошисидаги шартнома ва битимларда кўзда тутилган «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг тармоқ оператори сифатидаги функцияларини бажариш бўйича мажбуриятлар «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ зиммасида қолиши эътиборга олинсин.
9. Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Идоралараро тариф комиссияси:
Агентлик билан биргаликда 2024 йил 1 февралга қадар халқаро молия институтларининг техник кўмагида халқаро экспертларни жалб қилган ҳолда Электр энергияси тарифларини шакллантиришнинг янги услубиётини ишлаб чиқиб, Вазирлар Маҳкамасига тасдиқлаш учун киритсин;
2024 йил 1 майга қадар «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергиясини магистраль электр тармоқлари орқали узатиш, «Ўзэнергосотиш» АЖ учун электр энергиясини сотиш ва харид қилиш тарифларини ҳамда электр энергияси учун келиб тушадиган маблағларни тақсимлашнинг янги тартибини тасдиқласин.
10. Белгилансинки:
а) «Ўзэнергосотиш» АЖ штат бирликлари, биринчи навбатда, «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергияси савдоси билан боғлиқ бўлган тегишли штат бирликларини қисқартириш ҳисобига шакллантирилади;
б) «Ўзэнергосотиш» АЖ Тошкент шаҳри, Осиё кўчаси, 42-уй манзили бўйича жойлаштирилади;
в) «Ўзэнергосотиш» АЖнинг ягона акциядори Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳисобланади;
г) Агентликнинг чекланган штат бирлиги 50 тани ташкил этади, шу жумладан:
10 та штат бирлиги Атом энергетикасини ривожлантириш агентлиги ва унинг ҳузуридаги «Атом электр станцияси қурилиши дирекцияси» ДУКнинг штат бирликларини мос равишда қисқартириш ҳисобига;
20 та штат бирлиги эса 2023 йил 1 декабрга қадар босқичма-босқич тегишли вазирлик ва идораларнинг Агентликка ўтказилаётган функцияларини бажариш вазифаси юклатилган штат бирликларини Агентликка ўтказиш ҳисобига шакллантирилади;
д) Агентлик фаолияти Давлат бюджети маблағлари, лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш тартиб-таомилларини амалга ошириш ҳамда қонунчиликка мувофиқ жарималарни қўллашдан тушадиган тўловлар, қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан молиялаштирилади;
е) Агентликнинг 2023 йилдаги харажатлари Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан тасдиқланган харажатлар сметаси асосида Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан молиялаштирилади.
11. Вазирлар Маҳкамаси:
а) икки ой муддатда:
«Ўзэнергосотиш» АЖ ва «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ устав капиталлари шакллантирилишини ҳамда уларнинг таъсис ҳужжатлари ва ташкилий тузилмалари тасдиқланишини;
«Ўзэнергосотиш» АЖнинг бошқарув органлари ташкил қилинишини;
«Ўзэнергосотиш» АЖда раҳбарлик лавозимларига зарур тажриба ва амалий кўникмаларга эга бўлган юқори малакали мутахассислар, шу жумладан хорижий мутахассислар жалб этилишини таъминласин;
Агентликнинг фаолиятини ташкил этиш тўғрисидаги Ўзбекистон Республикаси Президенти қарори лойиҳасини Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясига киритсин;
б) 2024 йил 1 апрелга қадар «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергиясини харид қилиш ва сотиш бўйича мавжуд қарздорликлари (жумладан, электр энергиясини харид қилиш ва сотиш нархлари ўртасидаги салбий тафовут ҳисобидан шаклланган қарздорлик)ни тақсимлаш тартиби ҳамда сўндириш манбаларини тасдиқласин.
12. Белгилансинки, мазкур Фармонга мувофиқ акциядорлик жамиятларининг ва Агентликнинг бир ташкилотдан бошқа бир ташкилотга ўтказилаётган мулки, мулкий ҳуқуқлари, шунингдек, устав капиталидаги акциялари ва улушлари қиймати, шу жумладан уларни қайта ташкил этиш ва тугатиш жараёнлари солиққа тортишнинг барча турлари бўйича солиқ солиш объекти ҳисобланмайди.
13. Бош вазир ўринбосари Ж.А. Қўчқоров:
доимий ишчи гуруҳ тузган ҳолда, энергетика соҳасидаги ислоҳотларни, шу жумладан 2023 — 2030 йилларга мўлжалланган электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозорларига босқичма-босқич ўтиш концепциясининг амалга оширилишини мувофиқлаштириш ва мониторинг қилишни ташкил этсин;
ҳар ой амалга оширилган ишлар натижалари тўғрисидаги ахборотни Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясига киритиб борсин.
14. Энергетика вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда икки ой муддатда қонунчилик ҳужжатларига ушбу Фармондан келиб чиқадиган ўзгартириш ва қўшимчалар тўғрисида Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритсин.
15. Мазкур Фармоннинг ижросини самарали ташкил қилишга масъул ва шахсий жавобгар этиб Бош вазир ўринбосари Ж.А. Қўчқоров ҳамда энергетика вазири Ж.Т. Мирзамаҳмудов белгилансин.
Фармон ижросини назорат қилиш Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А.Н. Арипов зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 28 сентябрдаги ПФ-166-сон Фармонига 1-ИЛОВА
2023 — 2030 йилларга мўлжалланган электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига босқичма-босқич ўтиш
I. УМУМИЙ ҚОИДАЛАР
1. Сўнгги 6 йилда Ўзбекистон Республикасининг иқтисодиёт тармоқлари ва аҳолиси томонидан электр энергиясига бўлган талаб 1,6 баробар ошиб, 83 млрд кВт/соатга етди.
Таҳлилларга кўра, 2030 йилга қадар иқтисодиётнинг барча тармоқлари жадал ривожланишини инобатга олган ҳолда электр энергиясига талаб қўшимча 40 млрд кВт/соатга ошиши мумкин.
Энергетика соҳасининг инвестициявий жозибадорлигини ошириш, ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаларини кенгайтириш ҳамда ижтимоий соҳа ва аҳолининг турмуш фаровонлигини ошириш йўлида ўсиб бораётган электр энергиясига бўлган талабни қондириш ва шу билан бир қаторда электр энергетика соҳасида рақобат муҳитини яратиш мақсадида 2023 — 2030 йилларга мўлжалланган электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига босқичма-босқич ўтиш концепцияси (кейинги ўринларда — Концепция) ишлаб чиқилган.
2. Концепциянинг асосий мақсади шаффоф ва рақобатли электр энергияси бозорини яратиш, электр энергиясини ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишнинг мувозанатини таъминлаш, хусусий инвестицияларни жалб қилишни рағбатлантириш ҳамда электр энергиясининг адолатли нарх ва тарифларда сотилишини таъминлашдан иборат.
Концепция электр энергияси улгуржи ва чакана бозори механизмларига ўтишнинг асосий босқичларини ва уларда кўзда тутилган муҳим шартларни ўз ичига олиб, комплекс чора-тадбирларни ва ривожланиш дастурларини ишлаб чиқиш учун асос ҳисобланади.
3. Концепцияда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланади:
(а) бозор оператори — бозорни шакллантириш ҳамда унинг хавфсиз ва самарали ишлаши учун бозор иштирокчилари номидан электр энергиясини сотиш ва (ёки) сотиб олишни ташкил этиш учун масъул бўлган юридик шахс;
(б) ваколатли истеъмолчи — электр энергияси таъминотчисини танлаш ёки ўзгартириш ҳуқуқига эга бўлган истеъмолчи;
(в) ишлаб чиқарувчи — электр энергиясини ишлаб чиқаришга доир фаолиятни амалга оширувчи юридик ёки жисмоний шахс;
(г) йирик истеъмолчи — электр энергиясининг улгуржи бозорида ишлаб чиқарувчилардан ёки электр энергиясининг чакана бозоридаги бир ва ундан ортиқ таъминотчилардан электр энергиясини сотиб олиш ҳуқуқига эга бўлган истеъмолчи;
(д) марказий харид қилувчи («Ўзэнергосотиш» АЖ) — электр энергиясини марказлашган тарзда сотиш ва сотиб олиш ҳуқуқига эга бўлган юридик шахс;
(ж) микро ва кичик электр станция — ягона электр энергетикаси тизимига уланган нуқтада ўрнатилган қуввати 5 МВт гача бўлган электр станцияси;
(з) мустақил ишлаб чиқарувчи — электр энергиясини узоқ муддатли кафолатланган сотиб олиш тўғрисидаги битимни имзоламаган, лицензия асосида фаолият юритадиган электр энергиясини ишлаб чиқарувчи хусусий корхона;
(и) тайинланган таъминотчи («Ҳудудий электр тармоқлари» АЖнинг «Энергосавдо» филиали) — таъминотчини танлаш имкониятига эга бўлмаган истеъмолчиларга кафолатланган тарзда ёки ваколатли истеъмолчининг мурожаатига кўра электр энергиясини етказиб бериш (сотиш) билан шуғулланадиган корхона;
(к) таъминотчи — электр энергиясини истеъмолчиларга етказиб бериш (сотиш) билан шуғулланадиган корхона;
(л) тақсимлаш тизими операторлари — Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги томонидан бериладиган лицензия асосида муайян ҳудудда электр энергиясини тақсимлаш фаолиятини юритиш, бунда тақсимлаш тизимини эксплуатация қилиш, унга хизмат кўрсатиш ва ривожлантириш учун масъул бўлган, устав фондидаги (устав капиталидаги) давлат улуши юз фоиз бўлган акциядорлик жамияти шаклида ташкил этилган электр энергетикаси корхоналари;
(м) трейдер — ишлаб чиқарилган электр энергиясини улгуржи бозорда харид қилувчи хусусий корхона;
(н) узатиш тизими оператори — Ўзбекистон Республикасида узатиш тизимларини эксплуатация қилиш ва ривожлантириш бўйича фаолиятни амалга ошириш ваколатига эга бўлган юридик шахс;
(о) Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги (кейинги ўринларда — Регулятор) — қонунчиликда белгиланган ваколатлар доирасида фаолият юритувчи ва энергетика бозорини тартибга солувчи ҳамда барча бозор иштирокчиларига лицензия берувчи орган.
II . ЭЛЕКТР ЭНЕРГЕТИКА СОҲАСИДА ЎТКАЗИЛГАН ДАСТЛАБКИ ИСЛОҲОТЛАР ВА ҲОЗИРГИ КУНДАГИ ҲОЛАТ
Электр энергиясини ишлаб чиқариш (ИЭС, ГЭС, ИЭМ ва ҚЭС) 14 та иссиқлик электр станциялари; 46 та гидроэлектр станциялари; 9 та микро гидроэлектр станциялари; 3 та иссиқлик электр марказлари; 2 та ДХШ қуёш электр станциялари • Ишлаб чиқариш давомида юзага келган барча харажатларни қоплаб берувчи тарифлар асосида электр энергияси Ягона харид қилувчига кафолатланган тарзда сотилади. ↓ Электр энергиясини узатиш, харид қилиш ва сотиш (Ягона харид қилувчи) «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Ягона харид қилувчи) • Республика ҳудудида ишлаб чиқарилган барча электр энергиясини Ягона харид қилувчи сифатида харид қилиш ва «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖга сотиш. • Экспорт ва импорт операцияларини амалга ошириш. • Магистраль тармоқларга техник хизмат кўрсатиш. ↓ Электр энергиясини тақсимлаш ва сотиш «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ • Электр энергиясини истеъмолчиларга етказиб бериш ва барча истеъмолчиларга ўрнатилган тарифларда сотиш. ↓ Истеъмолчилар Барча истеъмолчилар (7,6 млн аҳоли, 425 мингта юридик истеъмолчилар) • Ишлаб чиқарилган электр энергиясини фақатгина «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖдан харид қилади.
4. Сўнгги йилларда халқаро молия институтлари экспертлари билан ҳамкорликда ислоҳотларнинг дастлабки фаол фазаси амалга оширилган, шу жумладан Энергетика вазирлиги ташкил этилган ҳамда вертикал интеграллашган «Ўзбекэнерго» акциядорлик жамияти функционал тамойилига кўра, тегишли фаолият турлари билан бевосита шуғулланадиган корхоналарга ажратилган:
«Иссиқлик электр станциялари» акциядорлик жамияти (кейинги ўринларда — «ИЭС» АЖ) — иссиқлик электр станциялари ҳамда электр ва иссиқлик энергияси ишлаб чиқарувчи электр марказларини бошқарувчи ва «Ўзбекгидроэнерго» акциядорлик жамияти (кейинги ўринларда — «Ўзбекгидроэнерго» АЖ) — сув-энергетика ресурсларини ягона бошқарув тизимини шакллантирувчи ва гидроэнергетика объектларини марказлашган технологик бошқарувчи ташкилотлар;
«Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» акциядорлик жамияти (кейинги ўринларда — «Ўзбекистон МЭТ» АЖ) — узатиш тизими оператори ва ягона харид қилувчи функциясини ўзида мужассам этган ташкилот;
«Ҳудудий электр тармоқлари» акциядорлик жамияти (кейинги ўринларда — «ҲЭТ» АЖ) — тақсимлаш тизими оператори ва электр энергиясини истеъмолчиларга сотиш функциясини бажарувчи ташкилот.
5. Электр энергетика тизимида олиб борилаётган ислоҳотлар натижасида ушбу соҳага хусусий инвестициялар жалб қилина бошлади.
Жумладан, 2019 — 2023 йиллар мобайнида умумий қиймати 25,2 млрд долларлик, қуввати 24 ГВтга тенг бўлган 44 та электр станциясини қуриш бўйича инвесторлар билан келишувларга эришилди.
«Ўзбекистон МЭТ» АЖ ишлаб чиқарувчи корхоналардан (14 та иссиқлик электр станциялари, 46 та гидроэлектр станциялари, 9 та микро гидроэлектр станциялари, 3 та иссиқлик электр марказлари ва 2 та қуёш электр станциялари) электр энергиясини марказлашган тарзда харид қилмоқда ва «ҲЭТ» АЖга белгиланган тарифларда сотмоқда.
«ҲЭТ» АЖ томонидан республика бўйлаб электр энергиясини барча тоифадаги истеъмолчиларга сотиш давлат томонидан тартибга солинадиган тарифлар асосида амалга оширилмоқда .
Бундан ташқари, республиканинг қайта тикланувчи энергия манбалари потенциалидан фойдаланган ҳолда қуёш ва шамол электр станцияларини қуриш доирасида инвестициялар жалб қилиниши соҳа ривожланиши учун таянч бўлди.
Электр энергиясини назорат қилиш ва ҳисобга олишнинг автоматлаштирилган тизими (АСКУЭ) жорий қилиниб, ишлаб чиқарилган электр энергияси истеъмолини реал вақт режимида назорат қилиш имкони яратилиб, жараён тўлиқ рақамлаштирилди.
Умумий узунлиги 1165 кмдан ортиқ бўлган узатиш электр тармоқлари ҳамда 29 540 кмдан ортиқ бўлган тақсимлаш электр тармоқлари, шунингдек 10 690 та паст кучланишли трансформаторлар барпо этилди.
Соҳада амалга оширилган дастлабки ислоҳотлар натижасида йилига қўшимча 15 млрд кВт/соат электр энергияси ишлаб чиқарила бошлади ҳамда ишлаб чиқарилган электр энергиясини узатиш ва етказиб беришда техник йўқотишлар 15,3 фоиздан 13,2 фоизгача камайди.
6. Ўзбекистон Республикасининг «Қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш тўғрисида»ги ва «Давлат-хусусий шериклик тўғрисида»ги қонунлари билан бир қаторда электр энергетика соҳасини эркинлаштириш, соҳада давлат ролини камайтириш, электр энергияси бозори фаолиятининг ҳуқуқий асосларини яратиш мақсадида қуйидаги ҳужжатлар ишлаб чиқилмоқда:
электр энергиясини ишлаб чиқариш, тақсимлаш, харид қилиш ва сотиш билан шуғулланадиган ҳар бир субъектнинг ҳолатини, функцияларини ва мажбуриятларини ҳамда электр энергияси бозорини шакллантириш сиёсатини тартибга солувчи ва сиёсат юритувчи давлат органларининг ҳолати ва функцияларини белгилашни назарда тутувчи янги таҳрирдаги «Электр энергетикаси тўғрисида»ги Қонун;
барча турдаги электр энергиясини ишлаб чиқарувчилар ва истеъмолчиларни электр тармоқларига улаш жараёнини тартибга солувчи, турли хилдаги ваколат ва мақомга эга бўлган бир қатор идоравий ҳужжатлар ўрнига ягона техник регламентни белгилашни назарда тутувчи Магистраль электр тармоқларидан ҳамда Тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари (Transmission and Distribution Grid Codes).
Республикада тегишли қонунчилик базаси яратилиши натижасида электр энергиясини келишилган нархлар асосида сотиб олиш бўйича узоқ муддатли битимлар тузиш орқали давлат-хусусий шериклик (ДХШ) асосидаги электр станциялари қурилиши учун тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар жалб қилинмоқда.
7. Шу билан бирга, 2030 йилга қадар электр энергетика соҳасида ҳал этилиши зарур бўлган қуйидаги асосий масалалар мавжуд:
электр энергиясига ўсиб бораётган талабни қондириш билан боғлиқ йиллик капитал харажатларни қоплаш учун инвестицияларга бўлган зарурий эҳтиёж;
давлат ва хусусий электр станциялари ўртасида рақобат муҳити шаклланмаганлиги туфайли уларнинг таннархни туширишдан манфаатдор эмаслиги;
ишлаб чиқариш қувватларининг етарли даражадаги захирага эга эмаслиги сабабли истеъмолчиларни электр энергияси билан таъминлай олмаслик хавфи;
электр энергетика соҳасида норматив-ҳуқуқий базанинг такомиллашмаганлиги ҳамда электр энергияси бозорининг фаолиятига доир ҳуқуқий асосларнинг етишмаслиги.
8. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 11 сентябрдаги ПФ-158-сон Фармони билан тасдиқланган «Ўзбекистон — 2030» стратегиясида келгуси 7 йилда иқтисодиёт ҳажмини 2 баробар ошириш, йирик мис, кимё-полимер ва машинасозлик кластерларини ташкил этиш ҳамда хом ашёни чуқур қайта ишлаш тармоқлари ҳажмини 2,5 баробарга кўпайтириш кўзда тутилган.
Шунингдек, иқтисодиёт тармоқлари ва аҳоли эҳтиёжи учун етказиб бериладиган электр энергияси миқдорини 120 миллиард кВтга етказиш ва ушбу кўрсаткичнинг 40 фоизи миқдори қайта тикланувчи энергия манбалари ҳисобига амалга оширилиши белгиланган.
Ушбу кўрсаткичларга эришиш учун соҳага қўшимча 52,3 млрд АҚШ доллари миқдорида, жумладан, узатиш ва тақсимлаш электр тармоқларини ривожлантиришга 3,7 млрд АҚШ доллари, подстанция ва трансформаторлар учун 5,3 млрд АҚШ доллари, қуёш ва шамол электр станциялари ҳамда электр энергиясини сақлаш қувватларини қуриш учун 26,7 млрд АҚШ доллари, шунингдек иссиқлик ва гидроэлектр станцияларини қуриш учун 16,5 млрд АҚШ доллари миқдорида инвестиция жалб этиш талаб қилинади.
Шунингдек, электр энергиясини махсус назорат қилиш ва маълумотларни йиғиш тизимини (SCADA) ҳамда электр энергиясини бошқариш тизимини (EMS) жорий этиш учун 125 млн АҚШ доллари миқдоридаги инвестицияга зарурат мавжуд.
Мазкур ишлар соҳада рақобат муҳитини яратиш ҳамда электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозорларини ташкил қилиш орқали амалга оширилиши мумкин.
III. ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСИНИНГ УЛГУРЖИ ВА ЧАКАНА БОЗОРИ МЕХАНИЗМЛАРИГА ЎТИШНИНГ УСТУВОР ЙЎНАЛИШЛАРИ
9. Электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига ўтишнинг устувор йўналишлари қуйидагилардан иборат:
электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозорларини босқичма-босқич шакллантириш орқали электр энергиясига бўлган талабнинг тўлиқ қондирилишини ва нархларнинг асоссиз равишда оширилмаслигини ҳамда республикада электр энергияси хавфсизлигини таъминлаш;
электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозорлари барча иштирокчиларининг тенг шароитларда узатиш ва тақсимлаш электр тармоқларига уланишини таъминлаш (тармоқлар ва бозорларга очиқ кириш);
электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозорларини шакллантириш орқали истеъмолчиларни сифатли электр энергияси билан таъминлаш;
аҳоли учун ижтимоий тарифлар тизимини сақлаб қолиш;
давлат кафолатисиз хусусий инвестицияларни жалб қилишга замин яратиш;
қайта тикланувчи энергия манбаларининг салоҳиятидан кенг фойдаланиш орқали экологик тоза электр энергиясини ишлаб чиқариш кўламини кенгайтириш;
тарифларни белгилаш тизимидан электр энергиясининг улгуржи бозорида шаклланадиган рақобатбардош (талаб ва таклифлар асосида) нархлар тизимига ўтиш.
IV. ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСИНИНГ УЛГУРЖИ ВА ЧАКАНА БОЗОРИ МЕХАНИЗМЛАРИГА ЎТИШ ШАРТЛАРИ ВА БОСҚИЧЛАРИ
10. Электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига ўтиш 3 та босқичда амалга оширилади ва босқичларнинг асосий шартлари қуйидагилардан иборат:
Регулятор томонидан энергетика соҳасида бозор муносабатларининг молиявий, иқтисодий ва ҳуқуқий сиёсатини юритиш;
электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозорлари иштирокчилари фаолиятини тартибга солувчи бозор қонун-қоидаларини тасдиқлаш;
электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозорлари иштирокчиларига лицензия бериш тартибини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш;
Магистраль электр тармоқларидан ҳамда Тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларини (Transmission and Distribution Grid Codes) қабул қилиш;
Ўзбекистон Республикасининг «Электр энергетикаси тўғрисида»ги Қонунини янги таҳрирда қабул қилиш;
электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига ўтишнинг амалдаги босқич шартлари тўлиқ бажарилганидан кейин навбатдаги босқичга ўтиш.
Бунда, аҳоли учун электр энергияси тарифларини белгилашда ижтимоий ҳимоя механизмлари жорий этилиб, республиканинг барча ҳудудларида 2035 йилга қадар аҳоли учун электр энергияси ягона нарх сиёсати асосида сотилиши таъминланади.
1-босқич — «Икки томонлама шартномалар асосидаги харидлар» босқичи (кафолатланган харид қилувчи)
11. «Икки томонлама шартномалар асосидаги харидлар» босқичида қуйидаги асосий чора-тадбирлар амалга оширилади:
(а) «ҲЭТ» АЖнинг электр энергиясини якуний истеъмолчиларга сотиш функцияси тақсимлаш электр тармоқларига хизмат кўрсатиш функциясидан ажратилиб, алоҳида давлат чакана савдо корхонасига ўтказилган ҳолда «ҲЭТ» АЖнинг филиали — «Энергосавдо» корхонаси ташкил этилади;
(б) «ҲЭТ» АЖ электр энергиясини тақсимлаш ва электр тармоқларига хизмат кўрсатиш вазифаларини амалга оширади;
(в) республиканинг тажриба-синов сифатида танланган ҳудудларида электр энергиясини тақсимлаш ва тақсимлаш электр тармоқларига хизмат кўрсатиш, шу жумладан, қуриш, қайта қуриш ва модернизация қилиш вазифалари босқичма-босқич хусусий тақсимлаш тизими операторларига танлов натижалари асосида ишончли бошқарувга берилади. Бунда ишончли бошқарувни амалга оширувчи юридик шахс тақсимлаш тизими объектларининг ишчи ҳолатда сақланишини таъминлайди;
(г) электр энергияси савдоси операцияларини амалга оширувчи бозор операторининг вазифалари марказий харид қилувчига юкланади ҳамда савдо операциялари «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖнинг Электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими (ЭҲНАТ) ва биллинг тизимидан фойдаланган ҳолда амалга оширилади;
(д) электр энергияси савдо операциялари учун мўлжалланган савдо платформаси (кейинги ўринларда — савдо платформаси) тажриба-синов тариқасида ишга туширилади;
(ж) ваколатли истеъмолчиларнинг ва йирик истеъмолчиларнинг мақоми Регулятор томонидан белгиланади.
12. Электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига ўтишнинг биринчи — «Икки томонлама шартномалар асосидаги харидлар» босқичи қуйидаги тамойилларга асосланади:
(а) электр энергияси бозорининг иштирокчилари Регулятор томонидан мазкур босқич учун ишлаб чиқилган ва Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган бозор қоидалари асосида фаолият юритади;
(б) электр энергияси бозорининг барча иштирокчиларига (ишлаб чиқарувчилар, электр энергиясини сақлаш тизими операторлари, марказий харид қилувчи, тайинланган таъминотчи, узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторлари) Регулятор томонидан лицензия берилади;
(в) давлат улуши (капитали) 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган ишлаб чиқарувчилар электр энергиясини марказий харид қилувчига ваколатли орган томонидан белгиланган тарифларда сотади;
(г) электр энергияси сотиб олиниши кафолатланган хусусий ишлаб чиқарувчилар (Электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги битимга асосан) электр энергиясини марказий харид қилувчига ўзаро келишилган (битимларда белгиланган) нархда сотади;
(д) электр энергияси сотиб олиниши давлат томонидан кафолатланмаган мустақил ишлаб чиқарувчилар (узоқ ва қисқа муддатли икки томонлама шартномага эга бўлган) пайдо бўлади ва улар электр энергиясини:
(i) йирик истеъмолчига ўзаро келишилган нарх асосида сотади. Бунда электр энергиясини узатиш ва (ёки) тақсимлаш хизматидан фойдаланганлик учун тўлов шартнома шартларига мувофиқ ишлаб чиқарувчи ёки йирик истеъмолчи томонидан амалга оширилади;
(ii) марказий харид қилувчига белгиланган тарифларда сотади;
(ж) микро ва кичик электр станциялар электр энергиясини:
(i) тайинланган таъминотчига белгиланган тарифларда сотади;
(ii) истеъмолчиларга (маиший истеъмолчилардан ташқари) ўзаро келишилган нархда сотади (бунда узатиш ва (ёки) тақсимлаш тизимидан фойдаланганлик учун тўлов ишлаб чиқарувчилар томонидан амалга оширилади);
(з) марказий харид қилувчи электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторларига, ишлаб чиқарувчиларга, тайинланган таъминотчига ва йирик истеъмолчиларга белгиланган тарифларда, электр энергиясини сақлаш тизимларига (электр энергиясини сақлаш хизматини амалга оширишда сарфланиши лозим бўлган электр энергиясидан ортган қисмини қоплаш мақсадида) электр энергиясини сақлаш хизматини кўрсатиш битимларига асосан уларда белгиланган нархда сотади ҳамда хорижий мамлакатларнинг ваколатли компаниялари билан тузилган шартномалар асосида экспорт ва импорт операцияларини амалга оширади;
(и) узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторлари белгиланган тарифларда электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш хизматларни кўрсатади. Бунда:
(i) узатиш тизими оператори томонидан узатиш электр тармоқлари бошқарилади ва уларни кенгайтириш ҳамда модернизация қилиш орқали энергия тизимида барқарорлик таъминланади;
(ii) тақсимлаш тизими операторлари томонидан тақсимлаш электр тармоқлари бошқарилади, эксплуатация қилинади, қурилади, қайта қурилади ва модернизация қилинади;
(iii) узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторлари томонидан қабул қилинган электр энергияси ҳажми тўлиқ узатилади ва тақсимланади ҳамда электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш жараёнидаги технологик сарф ўрни улгуржи бозордан харид қилиш орқали қопланади;
(iv) бозорнинг барча иштирокчилари, ҳам давлат, ҳам хусусий ишлаб чиқарувчи корхоналар учун узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторлари тизимларига уланишда тенг имкониятлар яратилади (электр тармоқларига эркин уланиш);
(к) тайинланган таъминотчи электр энергиясини барча истеъмолчиларга (йирик истеъмолчилар бундан мустасно) белгиланган тарифларда сотади;
(л) электр энергиясини сақлаш тизими операторлари марказий харид қилувчига электр энергиясини сақлаш хизматини кўрсатиш битимларида белгиланган шартларда электр энергиясини сақлаш хизматини кўрсатади.
13. «Икки томонлама шартномалар асосидаги харидлар» босқичини (1-босқич) амалга ошириш муддати 2024-2025 йиллар.
2-босқич — «Кейинги кун учун савдолар» босқичи
14. «Кейинги кун учун савдолар» босқичига ўтишнинг асосий шартлари:
йилнинг исталган кунида, жумладан, электр энергиясининг ўта юкланиш даврларида (талаб максимал бўлган даврларда) истеъмолчиларнинг электр энергиясига бўлган талаби тўлиқ қондирилишини таъминлаш;
электр энергиясининг кейинги кун учун савдолари ҳисобини юритиш учун бозор оператори томонидан онлайн савдо платформасини тўлиқ ишга тушириш;
«Кейинги кун учун савдолар» босқичи учун бозор қоидаларини Регулятор томонидан ишлаб чиқиш ва Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқлаш.
реал вақтда электр энергиясини ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишнинг мувозанатини таъминлаш учун электр энергиясининг захира қувватларини сақлаб туриш хизмати бозорини (мувозанатлаш бозори) йўлга қўйиш мақсадида мувозанатлаш бозори қонун-қоидаларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш.
15. «Кейинги кун учун савдолар» босқичида қуйидаги асосий чора-тадбирлар амалга оширилади:
(а) «ҲЭТ» АЖнинг «Энергосавдо» филиали алоҳида корхона шаклида қайта ташкил этилади;
(б) республиканинг барча ҳудудларида электр энергиясини тақсимлаш ва тақсимлаш электр тармоқларига хизмат кўрсатиш, шу жумладан, қуриш ва модернизация қилиш вазифалари босқичма-босқич хусусий тақсимлаш тизими операторларига ишончли бошқарувга берилади. Бунда ишончли бошқарувни амалга оширувчи юридик шахс тақсимлаш тизими объектларининг ишчи ҳолатда сақланишини таъминлайди;
(в) электр энергияси бозори иштирокчиларини ва савдо шартномаларини рўйхатдан ўтказиш ҳамда ҳисоб-китоб ва клиринг операцияларини амалга ошириш мақсадида бозор оператори вазифаси марказий харид қилувчидан ажратилиб, алоҳида мустақил бозор оператори ташкил этилади;
(г) республиканинг тажриба-синов сифатида танланган ҳудудларида таъминотчиларга босқичма-босқич фаолият юритишига рухсат берилади.
16. «Кейинги кун учун савдолар» босқичи қуйидаги тамойилларга асосланади:
(а) электр энергияси бозорининг иштирокчилари бозор қоидалари асосида фаолият юритади;
(б) электр энергияси бозорининг янги иштирокчиларига (бозор оператори, ишлаб чиқарувчилар, электр энергиясини сақлаш тизими операторлари, таъминотчилар, трейдерлар ва тақсимлаш тизимлари операторлари) Регулятор томонидан лицензия берилади;
(в) улгуржи бозорда электр энергиясини харид қилиш ва сотиш билан шуғулланадиган хусусий компаниялар — трейдерлар пайдо бўлади;
(г) ДХШ тамойили асосида фаолият юритадиган электр станциялари электр энергиясини электр энергиясининг улгуржи ва чакана савдоси бўйича фаолиятни амалга ошириш учун лицензияга эга тадбиркорлик субъектларига узоқ муддатли битимлар асосида сотади;
(д) мустақил электр станциялари электр энергиясини онлайн савдо платформаси орқали улгуржи бозорда ваколатли истеъмолчилар, таъминотчилар, «Энергосавдо» корхонаси ва трейдерларга — талаб ва таклиф асосида шаклланган нархларда сотади;
(ж) электр энергиясининг улгуржи ва чакана савдоси бўйича фаолиятни амалга ошириш учун лицензияга эга тадбиркорлик субъектлари ва трейдерлар электр энергиясини онлайн савдо платформаси орқали таъминотчиларга, тайинланган таъминотчига ва ваколатли истеъмолчиларга талаб ва таклиф асосида шаклланган нархларда сотади;
(з) Регулятор томонидан узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторларининг электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш хизматлари учун алоҳида тарифлар белгиланади;
(и) узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторлари томонидан қабул қилинган электр энергияси ҳажми тўлиқ узатилади ва тақсимланади ҳамда электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш жараёнидаги технологик сарфланган электр энергиясининг ўрни электр энергиясини улгуржи бозордан харид қилиш орқали қопланади;
(к) тайинланган таъминотчи электр энергиясини Регулятор томонидан белгиланган тарифларда истеъмолчиларга сотади;
(л) таъминотчилар электр энергиясини белгиланган тарифларда ёки белгиланган тарифлардан чегирмалар қўллаган ҳолда истеъмолчиларга сотади;
(м) ваколатли истеъмолчилар ва таъминотчиларга давлат ҳамда хусусий электр станцияларидан онлайн савдо платформаси орқали электр энергиясини тўғридан-тўғри харид қилиш ҳуқуқи берилади;
(н) электр энергиясининг барча савдо операциялари ўрнатилган тартибда онлайн савдо платформаси орқали амалга оширилади;
(о) маълум бир ҳудудда таъминотчи фаолияти мавжуд бўлмаганда ёки тўхтатилган тақдирда, тайинланган таъминотчи электр энергиясини кафолатланган етказиб берувчи функциясини бажаради.
17. «Кейинги кун учун савдолар» босқичини (2-босқич) амалга ошириш муддати 2026 — 2028 йиллар.
3-босқич — «Кун ичи (соатбай) савдолар» босқичи
18. «Кун ичи (соатбай) савдолар» босқичига ўтишнинг асосий шартлари:
электр энергиясининг кун ичи (соатбай) савдолари учун соатбай шаклланадиган нархлар ҳисобини юритиш мақсадида бозор оператори томонидан онлайн савдо платформасини такомиллаштириш;
Кун ичи (соатбай) савдолар» босқичи учун бозор қоидаларини Регулятор томонидан ишлаб чиқиш ва Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқлаш.
19. «Кун ичи (соатбай) савдолар» босқичида қуйидаги асосий чора-тадбирлар амалга оширилади:
«Ўзэнергосотиш» АЖнинг бозордаги улушини камайтириш учун унга маҳаллий электр станцияларидан электр энергиясини харид қилиш тақиқланади;
бозор оператори томонидан электр энергияси кун ичи (соатбай) чакана бозорида фаолият юритиб келаётган ва бозорга кириш истагида бўлган иштирокчиларнинг молиявий-иқтисодий аҳволи клиринг операциялари орқали таҳлил қилинади ва бозорда иштирок этишга лойиқлик даражаси баҳоланади.
20. Электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига ўтишнинг учинчи — «Кун ичи (соатбай) савдолар» босқичи қуйидаги тамойилларга асосланади:
(i) электр энергияси бозорининг иштирокчилари «Кун ичи (соатбай) савдолар» босқичи учун тасдиқланган бозор қоидалари асосида фаолият юритади;
(ii) электр энергияси бозорининг янги иштирокчиларига (шу жумладан, ишлаб чиқарувчилар, таъминотчилар, трейдерлар ва тақсимлаш тизимлари операторлари) Регулятор томонидан лицензия берилади;
(iii) ишлаб чиқарувчилар электр энергиясини онлайн савдо платформаси орқали улгуржи бозорда ваколатли истеъмолчилар, тайинланган таъминотчи, трейдерлар ва таъминотчиларга талаб ва таклиф асосида шаклланган нархларда соатбай сотади;
ДХШ тамойили асосида фаолият юритадиган электр станциялари электр энергиясини электр энергиясининг улгуржи ва чакана савдоси бўйича фаолиятни амалга ошириш учун лицензияга эга тадбиркорлик субъектларига узоқ муддатли битимлар асосида сотади;
электр энергиясининг улгуржи ва чакана савдоси бўйича фаолиятни амалга ошириш учун лицензияга эга тадбиркорлик субъектлари электр энергиясини ваколатли истеъмолчиларга, тайинланган таъминотчи ва таъминотчиларга талаб ва таклиф асосида шаклланган нархларда сотади;
трейдерлар электр энергиясини ваколатли истеъмолчиларга, тайинланган таъминотчи ва таъминотчиларга талаб ва таклиф асосида шаклланган нархларда сотади;
Регулятор томонидан узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторларининг электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш хизматлари учун алоҳида тарифлар белгиланади;
узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторлари томонидан қабул қилинган электр энергияси ҳажми тўлиқ узатилади ва тақсимланади ҳамда электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш жараёнидаги технологик сарфланган электр энергиясининг ўрни электр энергиясини улгуржи бозордан харид қилиш орқали қопланади;
тайинланган таъминотчи электр энергиясини Регулятор томонидан белгиланган тарифларда истеъмолчиларга сотади;
таъминотчилар электр энергиясини белгиланган тарифларда ёки белгиланган тарифлардан чегирмалар қўллаган ҳолда истеъмолчиларга сотади;
маълум бир ҳудудда таъминотчи фаолияти мавжуд бўлмаганда ёки тўхтатилган тақдирда, тайинланган таъминотчи электр энергиясини кафолатланган етказиб берувчи функциясини бажаради.
21. «Кун ичи (соатбай) савдолар» босқичини (3-босқич) амалга ошириш муддати 2029-2030 йиллар.
V. Электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига ўтишдан кутилаётган натижалар
22. Электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига босқичма-босқич ўтиш орқали қуйидаги натижаларга эришилади:
йилнинг исталган кунида, жумладан, ўта юкланиш даврларида (талаб максимал бўлган даврларда) истеъмолчиларнинг электр энергиясига бўлган талаби тўлиқ қондирилиши таъминланади;
республикада электр энергиясининг таъминот сифати, ишончлилиги ва барқарорлиги таъминланади;
электр энергиясининг нархи асоссиз оширилмаслиги таъминланади;
электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозорлари шаклланиши натижасида ишлаб чиқарувчилар ва таъминотчилар ўртасидаги шартномалар онлайн равишда бозор талаб ва таклифларига мувофиқ шаклланган нархларда тузилади ва ваколатли истеъмолчиларнинг электр энергияси истеъмоли, таъминотчиларнинг харажатлари, электр энергиясини ишлаб чиқариш мобайнида фойдаланилган энергия ресурсларини истеъмол қилиш ҳажмлари оптималлаштирилади;
ҳудудларда таъминотчиларнинг сони ошишига, истеъмолчилар томонидан танлаш имконияти яратилишига ҳамда кўрсатилаётган хизматлар сифатининг доимий яхшиланишига эришилади;
электр энергетика соҳасида рақобат муҳити шаклланиши ҳисобига хусусий электр станциялари қурилишида давлат кафолатисиз инвестициялар жалб қилинади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 28 сентябрдаги ПФ-166-сон Фармонига 2-ИЛОВА
2023 — 2030 йилларга мўлжалланган электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори механизмларига босқичма-босқич ўтиш концепциясини 2023-2024 йилларда амалга ошириш бўйича
Т/р Чора-тадбирлар номи Амалга ошириш механизми Ижро муддати Масъул ижрочилар I. Электр энергетикаси соҳасини ислоҳ қилиш бўйича ҳуқуқий базани шакллантириш 1. Янги таҳрирдаги «Электр энергетикаси тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг қонуни лойиҳасини ишлаб чиқиш. Европа тикланиш ва тараққиёт банкининг ҳамда Жаҳон банкининг техник кўмаги асосида жалб қилинган халқаро экспертлар билан биргаликда ишлаб чиқилган янги таҳрирдаги «Электр энергетикаси тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг қонуни лойиҳасини тегишли вазирлик ва идоралар билан келишиб, Вазирлар Маҳкамасига киритиш. 2023 йил декабрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Адлия вазирлиги (Ташкулов), манфаатдор вазирлик ва идоралар 2. «Энергетика бозорини тартибга солиш тўғрисида»ги норматив-ҳуқуқий ҳужжатни қабул қилиш. 1. Халқаро молия институтлари техник кўмагида халқаро экспертларни жалб қилган ҳолда, «Энергетика бозорини тартибга солиш тўғрисида»ги норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқиш. 2024 йил апрель Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги, Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Адлия вазирлиги (Ташкулов), манфаатдор вазирлик ва идоралар 2. «Энергетика бозорини тартибга солиш тўғрисида»ги норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини тегишли вазирлик ва идоралар билан келишиб, Вазирлар Маҳкамасига киритиш. 2024 йил май 3. Халқаро молия институтлари техник кўмагида халқаро экспертларни жалб қилган холда, электр энергетикаси соҳасида рақобатли бозорни шакллантириш мақсадида бозор иштирокчилари фаолиятини тартибга солувчи улгуржи ва чакана бозор қоидаларини, шу жумладан бозор иштирокчилари фаолиятини лицензиялаш тартибини тасдиқлаш. 1. Бозор иштирокчилари фаолиятини тартибга солувчи рақобатли улгуржи ва чакана бозор қоидаларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 2024 йил март Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги, Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Адлия вазирлиги (Ташкулов), Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси (Шарахметов) 2. Электр энергияси бозорида фаолият юритиш учун бозор иштирокчилари фаолиятини лицензиялаш тартибини тасдиқлаш. 2024 йил март 4. 2020 — 2030 йилларда Ўзбекистон Республикасини электр энергияси билан таъминлаш концепциясини қайта кўриб чиқиш. 1. Жаҳон банкининг техник кўмаги асосида 2020 — 2030 йилларда Ўзбекистон Республикасини электр энергияси билан таъминлаш концепциясини қайта кўриб чиқиб, унинг янги таҳририни ишлаб чиқиш. 2023 йил декабрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги, «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов), «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ (Мустафаев), «Иссиқлик электр станциялари» АЖ (Жураев) 2. Янги таҳрирдаги 2020 — 2030 йилларда Ўзбекистон Республикасини электр энергияси билан таъминлаш концепциясини Вазирлар Маҳкамасига киритиш. 2024 йил февраль 5. Магистраль электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларини қабул қилиш. 1. Халқаро молия институтларининг техник кўмагида халқаро экспертлар билан ҳамкорликда ишлаб чиқилган Магистраль электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари лойиҳасини тегишли вазирлик ва идоралар билан келишиш. 2023 йил декабрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Адлия вазирлиги (Ташкулов), Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги, «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов) 2. Магистраль электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари лойиҳасини Вазирлар Маҳкамасига киритиш. 2024 йил январь 6. Тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларини қабул қилиш. 1. Халқаро молия институтларининг техник кўмагида халқаро экспертларни жалб қилган холда, Тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари лойиҳасини ишлаб чиқиш. 2024 йил апрель «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ (Мустафаев), Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги, Адлия вазирлиги (Ташкулов) 2. Тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари лойиҳасини тегишли вазирлик ва идоралар билан келишиш ҳамда Вазирлар Маҳкамасига киритиш. 2024 йил июнь 7. Электр энергиясининг савдо операциялари учун мўлжалланган савдо платформасини (кейинги ўринларда — савдо платформаси) яратиш. 1. Халқаро молия институтларининг техник кўмагида халқаро экспертларни жалб қилган ҳолда савдо платформасини яратиш учун техник топшириқ ишлаб чиқиш. 2024 йил апрель «Ўзэнергосотиш» АЖ, Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги, Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов) 2. Савдо платформасининг дастурий таъминотини ишлаб чиқиш ва синовдан ўтказиш. 2024 йил декабрь II. Магистраль ва тақсимлаш электр тармоқларини ривожлантириш 8. Республика ҳудудидаги юқори кучланишли магистраль электр тармоқларини ривожлантириш. «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ томонидан давлат кафолати остида халқаро молия институтларидан 3 та инвестиция лойиҳаси доирасида жалб қилинган 138,9 млн доллар миқдоридаги маблағларни тўлиқ ўзлаштириш орқали қуввати 500 МВА бўлган 1 та 220 кВли ва 1 002 МВА қувватга эга 500 кВли янги подстанция, шунингдек 465 км юқори кучланишли (220 ва 500 кВли) электр узатиш тармоқларини қуриш ишларини якунлаш. 2024 йил декабрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов) 9. Республика ҳудудидаги паст кучланишли тақсимлаш электр тармоқларини ривожлантириш. 2024 йил якунига қадар умумий узунлиги 12 минг км бўлган 0,4 — 110 кВли электр узатиш тармоқлари ва 3 мингта трансформатор пунктини модернизация ва реконструкция қилиш ишларини якунлаш. Шу жумладан, «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ томонидан давлат кафолати остида халқаро молия институтларидан 3 та инвестиция лойиҳаси доирасида жалб қилинган 790 млн доллар миқдоридаги маблағларни тўлиқ ўзлаштириш. 2024 йил декабрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ (Мустафоев) 10. Республиканинг энергетика соҳасини Диспетчерлик бошқаруви ва маълумотларни йиғиш дастурий-аппарат комплекси (SCADA) ҳамда Акциядорлик жамиятининг ресурсларни бошқаришнинг автоматлаштирилган тизимини (ERP) жорий этиш орқали рақамлаштириш ва киберхавфсизликни таъминлаш. 1. «Энергетика тизимига рақамли технологияларни жорий қилишни мувофиқлаштирувчи ҳукумат ишчи гуруҳи»ни тузиш. 2023 йил ноябрь «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов), «Миллий диспетчерлик маркази» ДУК (Бобоев), Энергетика вазирлиги ( Мирзамаҳмудов ), «Киберхавфсизлик маркази» ДУК ( Мирзаев ), Рақамли технологиялар вазирлиги ( Шерматов ), «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ ( Мустафоев ), «Иссиқлик электр станциялари» АЖ ( Жураев ) 2. Акциядорлик жамиятининг ресурсларни бошқаришнинг автоматлаштирилган тизимини (ERP) «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ, «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ, «Иссиқлик электр станциялари» АЖ ва «Ўзбекгидроэнерго» АЖга жорий этиш бўйича лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш. 2024 йил декабрь 3. Диспетчерлик бошқаруви ва маълумотларни йиғиш дастурий-аппарат комплексини (SCADA) «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ ва «Миллий диспетчерлик маркази» ДУКга жорий этиш бўйича лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш. 2024 йил декабрь 11. «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ истеъмолчиларига етказиб бериладиган электр энергияси ҳисобини юритиш учун янги биллинг тизимини ишлаб чиқиш ва тўлиқ амалиётга жорий этиш. 1. Жаҳон тажрибасидан келиб чиққан ҳолда, замонавий технологиялар асосида, истеъмолчиларга етказиб берилган электр энергиясининг ҳисобини юритиш учун янги биллинг дастурини яратишда техник талабларни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 2023 йил декабрь Рақамли технологиялар вазирлиги ( Шерматов ), Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов) , «Киберхавфсизлик маркази» ДУК ( Мирзаев ), «Миллий диспетчерлик маркази» ДУК (Бобоев), «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ ( Мустафоев ) 2. «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ «UZI№FOCOM» давлат ахборот тизимларини яратиш ва қўллаб қувватлаш бўйича ягона интегратор» МЧЖ билан янги биллинг тизимини ишлаб чиқиш ва тўлиқ амалиётга жорий этиш бўйича тузилган шартнома доирасида янги биллинг тизими тест режимида ишлашини ҳамда Тошкент шаҳри истеъмолчилари мазкур тизимга ўтказилишини таъминлаш. 2024 йил февраль 3. Етказиб берилган электр энергияси ҳисобини юритиш учун янги биллинг тизимини тўлиқ амалиётга жорий этиш. 2024 йил декабрь III. Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги ҳамда «Ўзэнергосотиш» АЖ фаолиятини ташкил этиш 12. Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги (кейинги ўринларда — Агентлик) фаолиятини ташкил этиш. Агентлик ижро аппаратининг бошқарув лавозимларига тайинланадиган номзодлар (бошқарув раиси ва унинг ўринбосарлари) бўйича Вазирлар Маҳкамасига таклиф киритиш. 2023 йил октябрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (Ходжаев) Агентликни жойлаштириш бўйича Вазирлар Маҳкамасига таклиф киритиш. 2023 йил ноябрь Давлат активларини бошқариш агентлиги (Ортиков), Тошкент шаҳри ҳокимлиги (Умурзаков), Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов) Тегишли вазирлик ва идораларнинг Агентликка босқичма-босқич ўтказилаётган функцияларини бажариш вазифаси юклатилган штат бирликларини Агентликка ўтказиш ҳисобига Агентликнинг 20 та штат бирлигини шакллантириш. 2023 йил декабрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (Ходжаев) , Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги Халқаро молия институтларининг техник кўмагида халқаро экспертларни жалб қилган холда Агентлик тўғрисидаги низомни ишлаб чиқиш ва Вазирлар Маҳкамасига киритиш. 2024 йил январь Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги, Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Адлия вазирлиги (Ташкулов) 13. Электр энергияси тарифларини шакллантиришнинг янги услубиётини ишлаб чиқиш. 1. Халқаро молия институтларининг техник кўмагида электр энергияси тарифларини шакллантиришнинг янги услубиётини ишлаб чиқиш учун экспертларни жалб қилиш. 2023 йил декабрь Идоралараро тариф комиссияси, Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (Ходжаев) , Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги 2. Электр энергияси тарифларини шакллантиришнинг янги услубиётини ишлаб чиқиш ва Вазирлар Маҳкамасига тасдиқлаш учун киритиш. 2024 йил февраль 3. «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергиясини харид қилиш ва сотиш бўйича мавжуд қарздорлиги (шу жумладан, электр энергиясини харид қилиш ва сотиш нархлари ўртасидаги салбий тафовут ҳисобидан шаклланган қарздорлик)ни тақсимлаш тартибини ишлаб чиқиш ва сўндириш манбаларини тасдиқлаш. 2024 йил апрель 14. «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергияси марказий харид қилувчиси функциясини алоҳида компанияга ўтказиш орқали «Ўзэнергосотиш» АЖ фаолиятини ташкил этиш. 1. «Ўзэнергосотиш» АЖни ташкил этиш учун таъсис ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва расмийлаштириш. 2023 йил октябрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (Ходжаев) , Давлат активларини бошқариш агентлиги (Ортиқов), «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов) 2. «Ўзэнергосотиш» АЖнинг ташкилий тузилмаси ва ижроия органларининг тузилмаларини тасдиқлаш. 2023 йил ноябрь 3. «Ўзэнергосотиш» АЖнинг бошқарув органларини (кузатув кенгаши ва ижро этувчи органлар) шакллантириш. 2023 йил ноябрь 4. «Ўзэнергосотиш» АЖ фаолиятини йўлга қўйиш учун зарур бўлган барча чораларни кўриш. 2024 йил март 15. Электр энергиясининг узатиш, уни сотиш ва сотиб олиш тарифларини ҳамда электр энергияси учун келиб тушадиган маблағларни тақсимлашнинг янги тартибини тасдиқлаш. 1. «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергиясини магистраль электр тармоқлари орқали узатиш, «Ўзэнергосотиш» АЖ учун электр энергиясини сотиш ва сотиб олиш тарифларини ҳамда электр энергияси учун келиб тушадиган маблағларни тақсимлашнинг янги тартибини ишлаб чиқиш. 2024 йил апрель Идоралараро тариф комиссияси, Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (Ходжаев) , Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги 2. Ишлаб чиқилган электр энергиясини узатиш, «Ўзэнергосотиш» АЖ учун электр энергиясини сотиш ва сотиб олиш тарифларини ҳамда электр энергияси учун келиб тушадиган маблағларни тақсимлашнинг янги тартибини тасдиқлаш. 2024 йил май 3. «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖнинг «Энергосавдо» корхонасини ташкил этиш ва унинг фаолиятини барча ҳудудларда йўлга қўйиш. 2024 йил май 16. Инвестиция лойиҳаларини молиялаштириш ва айланма маблағларни тўлдириш учун «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ томонидан имзоланган шартномаларни қайта расмийлаштириш. 1. «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг узоқ муддатли электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги шартномаларини (Power Purchase Agreements) янги ташкил этилган «Ўзэнергосотиш» АЖ номига тегишли далолатномалар ва шартномалар (битимлар) орқали қайта расмийлаштириш. 2024 йил май «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов), «Ўзэнергосотиш» АЖ, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (Ходжаев) , Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги (Кудратов), Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов) 2. Хусусий электр станциялари инвесторлари билан «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ томонидан имзоланган 34 та инвестиция шартномаси ва давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тўғрисидаги битимларга тегишли ўзгартиришлар киритиш. 2024 йил май 3. «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергиясини «Ўзбекгидроэнерго» АЖ, «Иссиқлик электр станциялари» АЖлардан сотиб олиш ва электр энергиясини «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖга сотиш билан боғлиқ 16 та шартномани «Ўзэнергосотиш» АЖ номига тегишли далолатномалар ва шартномалар (битимлар) орқали қайта расмийлаштириш. 2024 йил май 4. «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергиясини сотиш ва сотиб олиш билан боғлиқ бўлган барча дебиторлик ва кредиторлик қарздорлигини хатловдан ўтказиб, «Ўзэнергосотиш» АЖ номига тегишли далолатномалар ва шартномалар (битимлар) орқали ўтказиш. 2024 йил июль 5. «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖнинг электр энергияси экспорти ва импорти шартномалари, хусусий электр станциялари билан имзоланган электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги шартномалари бўйича мажбуриятларни «Ўзэнергосотиш» АЖга тўлиқ ўтказиш. 2024 йил декабрь 17. Қайта тикланувчи энергия манбаларининг ишлаб чиқариш қувватларини ошириш. 1. Шамол электр станцияларининг ишлаб чиқариш қувватларини 200 МВтга етказиш. 2024 йил декабрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (Ходжаев) , Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги (Кудратов), Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги 2. Қуёш фотоэлектр станцияларининг ишлаб чиқариш қувватларини 3 347 МВтга етказиш. 2024 йил декабрь 3. Қайта тикланувчи энергия манбалари ишлаб чиқариш қувватларини электр тармоққа интеграция қилиш доирасида батарея энергия сақлаш тизимлари қувватини 500 МВтга етказиш. 2024 йил декабрь 4. Энергия тизимининг шарқий томонида ишлаб чиқарилган қайта тикланувчи энергия манбалари қувватларини ғарбий қисмга узатиш мақсадида юқори кучланишли ўзгармас ток ҳаво линиясини (НVDC) лойиҳалаш ишларини якунлаш. 2024 йил ноябрь 18. Қайта тикланувчи энергия манбалари асосида қуриладиган қуёш ва шамол электр станцияларини ягона электр тармоғига интеграция қилиш. 1. Қуёш ва шамол электр станциялари томонидан ишлаб чиқариладиган электр энергиясининг ягона электр тармоғига уланишини симуляция қилувчи дастурлардан фойдаланган ҳолда, келгусида қурилиши режалаштирилган қуёш ва шамол электр станцияларини ягона электр тармоғига таъсирини ўрганиш. 2023 йил ноябрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов), «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ (Мустафоев), «Иссиқлик электр станциялари» АЖ (Жураев), «Ўзбекгидроэнерго» АЖ (Сангинов) 2. Қуёш ва шамол электр станцияларининг ягона электр тармоғига таъсирини ўрганиш натижаларига кўра республикани электр энергияси билан таъминлаш концепциясини қайта кўриб чиқиш. 2023 йил декабрь 3. Ишга тушириладиган қуёш ва шамол электр станцияларини ягона электр тармоғига интеграция қилиш учун мунтазам равишда қайта тикланувчи энергия манбалари потенциалини ўрганиб бориш. Доимий асосида IV. Республика электр энергетикаси соҳаси учун кадрлар тайёрлаш 19. Республика электр энергетикаси соҳаси учун етук мутахассисларни, шу жумладан диспетчерларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш тизимини ҳозирги замон талабларига тўлиқ мослаштириш. 1. Кадрларга бўлган талаб ва кадрларни тайёрлаш йўналишларини аниқлаш. 2023 йил декабрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (Ходжаев) , «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов), «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ (Мустафоев), «Иссиқлик электр станциялари» АЖ (Жураев), «Ўзбекгидроэнерго» АЖ (Сангинов) 2. Электр энергетикаси соҳасини замон талабларига тўлиқ мослаштириш мақсадида ушбу йўналишдаги мутахассислар, шу жумладан диспетчерларни тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш бўйича ягона марказни ташкил этиш. 2024 йил январь 3. Марказда хорижий давлатларнинг етакчи таълим муассасалари, илмий-тадқиқот марказлари, бизнес-ҳамжамиятлари ва халқаро жамиятлар билан узоқ муддатли ҳамкорликни ривожлантириш ҳамда мустаҳкамлаш. 2024 йил июнь 20. Электр энергетикаси соҳасидаги кадрларнинг билимларини мунтазам равишда ошириб бориш. 1. Ходимларни уларнинг соҳавий хизматда ишлаш лаёқатини аниқлаш мақсадида ҳар уч йилда бир маротаба алоҳида ўқув дастури асосида ўқитиш. 2. Ўқув курслари якунида умумий ва махсус модуллар бўйича синовлардан муваффақиятли ўтган ходимларга сертификат бериш. Доимий асосда Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов), «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ (Мустафоев), «Иссиқлик электр станциялари» АЖ (Жураев), «Ўзбекгидроэнерго» АЖ (Сангинов), «Иссиқлик электр станциялари» АЖ ( Жураев ) 21. Электр энергетикаси соҳасидаги кадрларни касбга оид сифатларини ривожлантириш ва фаолиятининг самарадорлигини ошириш. 1. Электр энергетикаси соҳасида кадрларнинг ўз касбига оид бўлган қўшимча билимларни ўзлаштириши ва фаолият самарадорлигини ошириш учун ўзаро боғлиқ бўлинмалар рўйхатини шакллантириш. 2023 йил ноябрь Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов), «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ (Мустафоев), «Иссиқлик электр станциялари» АЖ (Жураев), «Ўзбекгидроэнерго» АЖ (Сангинов) 2. Шакллантирилган рўйхат асосида кадрларни ротация қилиш графикларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 2023 йил декабрь 3. Электр энергетикаси соҳасида кадрларни мунтазам равишда ротация қилиш. Доимий асосда 22. Малакали халқаро экспертларни Агентлик фаолиятига жалб қилиш. Халқаро молия институтларининг техник кўмагида халқаро экспертлар учун техник шартларни ишлаб чиқиш ва уларни жалб қилиш. 2024 йил февраль Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги, Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов), Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги (Кудратов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (Ходжаев) 23. Илғор хорижий компанияларда электр энергетикаси соҳасидаги диспетчерларнинг малакасини ошириш. 1. Электр энергетикаси соҳасидаги диспетчерларнинг малакасини ошириш мақсадида илғор хорижий компаниялар билан ҳамкорлик алоқаларини йўлга қўйиш. 2024 йил февраль Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов) , «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ (Исақулов) , «Миллий диспетчерлик маркази» ДУК (Бобоев) 2. Ҳамкорлик келишувлари асосида ҳар йили камида 10 нафар диспетчерни илғор хорижий компанияларга малака оширишга юбориш. 2024 йил декабрь 24. Агентлик ходимларининг малакасини оширишга қаратилган тадбирларни ташкил этиш. 1. Халқаро молия институтларининг техник кўмагида Агентлик ходимларининг малакасини оширишга қаратилган чора-тадбирлар дастурини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш. 2. Тасдиқланган дастур асосида илмий-назарий ҳамда илмий-амалий семинарлар, форумлар, кўргазмалар, симпозиум, тренинглар, мастер-класслар ва давра суҳбатлари ташкил қилиш. 2023 йил декабрь Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги, Энергетика вазирлиги (Мирзамаҳмудов)
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2023 йил 28 сентябрь,
ПФ-166-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
Farmoni
KONSEPSIYASI
“YOʻL XARITASI”
Energetika sohasini isloh qilishning navbatdagi bosqichini amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida
Soʻnggi yillarda iqtisodiyotning barcha tarmoqlarini jadal rivojlantirish, investitsiyaviy jozibadorlikni oshirish, aholining ishchanlik faolligini oshirish uchun qulay sharoit yaratish, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarini kengaytirish hamda ijtimoiy soha va aholining turmush darajasini yaxshilash yuzasidan keng koʻlamli islohotlar amalga oshirildi.
Energetika sohasida sogʻlom raqobat muhitini rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlarni yaratish, sohaga xorijiy va xususiy investitsiyalar kelishini koʻpaytirish, narx shakllanishining erkin va shaffof mexanizmlarini joriy qilishga asoslangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlarini tashkil etish maqsadida:
1. Quyidagilar:
a) quyidagi yondashuvlarga asoslangan 2023 — 2030-yillarga moʻljallangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtish konsepsiyasi 1-ilovaga muvofiq:
elektr energiyasining raqobatga asoslangan ulgurji va chakana bozorlarini bosqichma-bosqich shakllantirish;
elektr energetika tarmogʻining investitsiyaviy jozibadorligini oshirish hamda sohaga xususiy sektorni keng jalb qilishga shart-sharoit yaratish;
elektr energiyasi taʼminotining uzluksizligi, barqarorligini taʼminlash va isteʼmolchilarga koʻrsatiladigan xizmatlar sifatini oshirish;
aholi uchun elektr energiyasi tariflarini belgilashda ijtimoiy himoya mexanizmlarini joriy etish hamda respublikaning barcha hududlarida 2035-yilga qadar aholiga elektr energiyasi yagona narx siyosati asosida sotilishini taʼminlash;
aholi va tadbirkorlik subyektlariga elektr energiyasi taʼminotchilarini erkin tanlash huquqini berish;
elektr energiyasining ulgurji bozorida narxning talab va taklif asosida erkin shakllanishini taʼminlash, kunlik savdosini yoʻlga qoʻyish hamda barcha xarid qilish va sotish operatsiyalarini onlayn savdo platformasi orqali amalga oshirish;
qayta tiklanuvchi energiya manbalarining salohiyatidan keng foydalanish evaziga “yashil energiya” ishlab chiqarish koʻlamini kengaytirish;
b) 2023 — 2030-yillarga moʻljallangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtish konsepsiyasini 2023-2024-yillarda amalga oshirish boʻyicha “yoʻl xaritasi” 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
Bunda:
elektr energiyasining raqobatga asoslangan ulgurji va chakana bozori mexanizmlarini shakllantirishning bir bosqichidan keyingi bosqichiga oʻtish 2023 — 2030-yillarga moʻljallangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtish konsepsiyasida belgilangan shartlar toʻliq bajarilgandan soʻng amalga oshiriladi;
Vazirlar Mahkamasi 2024-yildan boshlab har yili 1-dekabrga qadar kelgusi yil uchun 2023 — 2030-yillarga moʻljallangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtish konsepsiyasini amalga oshirish boʻyicha amaliy chora-tadbirlar dasturini qabul qilsin.
2. Energetika vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligining:
“Oʻzenergosotish” aksiyadorlik jamiyatini (keyingi oʻrinlarda — “Oʻzenergosotish” AJ) tashkil etish;
“Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJni elektr energiyasini tashish va tranzit qilishga ixtisoslashgan yagona magistral elektr energiyasi uzatish tizimi operatori etib belgilash toʻgʻrisidagi takliflariga rozilik berilsin.
3. Belgilab qoʻyilsinki:
2024-yil 1-iyuldan boshlab magistral elektr tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish funksiyasi “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan toʻliq amalga oshiriladi;
2025-yil 1-yanvardan boshlab “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasi eksporti va importi shartnomalari, xususiy elektr stansiyalari bilan imzolangan elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi bitimlari boʻyicha majburiyatlari “Oʻzenergosotish” AJga toʻliq oʻtkaziladi.
4. Quyidagilar:
a) “Oʻzenergosotish” AJning asosiy vazifalari etib belgilansin:
dastlabki bosqichda elektr energiyasining raqobatga asoslangan ulgurji bozori mexanizmiga oʻtish davrida elektr energiyasi ishlab chiqaruvchilardan elektr energiyasini xarid qilish hamda hududiy elektr tarmoqlari korxonalariga va yirik isteʼmolchilarga belgilangan tariflarda sotish;
keyingi bosqichda elektr energiyasini onlayn savdo platformasida talab va taklif asosida shakllanadigan erkin narxda sotish;
elektr energiyasining eksport va import operatsiyalarini shartnomalar asosida amalga oshirish;
b) “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning asosiy vazifalari etib belgilansin:
yagona elektr energetika tizimining real vaqt rejimida ishonchli ishlashini va muvozanatini taʼminlash;
tasdiqlangan tariflar asosida magistral elektr tarmoqlari orqali elektr energiyasini uzatish xizmatlarini koʻrsatish;
magistral elektr tarmoqlarini tasdiqlangan dasturlar asosida rivojlantirish;
qoʻshni mamlakatlarning energetika tizimlari bilan barqaror bogʻlanishni taʼminlash va parallel ishlash rejimlarini boshqarish.
5. Energetika vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasining takliflari asosida energetika bozori regulatori — Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi (keyingi oʻrinlarda — Agentlik) tashkil etilsin.
Quyidagilar Agentlikning asosiy vazifalari etib belgilansin:
elektr energiyasi, tabiiy va suyultirilgan gaz taʼminotida raqobatga asoslangan ulgurji va chakana bozorlarni bosqichma-bosqich tashkil qilishni taʼminlash;
elektr energiyasi, tabiiy va suyultirilgan gaz taʼminotining ulgurji va chakana bozorlarida raqobatni qoʻllab-quvvatlash, bozorning jozibadorligini hamda talab va taklifning mutanosibligini taʼminlash;
elektr energiyasi, tabiiy va suyultirilgan gaz taʼminotining raqobatga asoslangan ulgurji va chakana bozorlari ishtirokchilari uchun teng huquq va shaffoflikni taʼminlovchi qonun-qoidalarga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini oʻrnatish;
elektr energiyasi, tabiiy va suyultirilgan gaz taʼminotining raqobatga asoslangan ulgurji va chakana bozorlari ishtirokchilari faoliyatini litsenziyalash, ularning litsenziya shartlariga amal qilishini nazorat qilish;
elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashdagi texnologik yoʻqotishlarning ruxsat etilgan meʼyorlarini tasdiqlash;
bozor konyunkturasi va energiya resurslariga boʻlgan ehtiyojdan kelib chiqqan holda, ishlab chiqarish hajmlarini oshirishni rejalashtirish hamda infratuzilmani yaratishga qaratilgan uzoq muddatli investitsiya siyosatini shakllantirishda va amalga oshirishda ishtirok etish;
2028-yildan boshlab elektr energiyasi, tabiiy va suyultirilgan gaz taʼminotida tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlarni tasdiqlash;
2028-yildan boshlab elektr energiyasi, tabiiy va suyultirilgan gaz taʼminotida isteʼmolchilar huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, xizmatlar sifati ustidan monitoringni amalga oshirish hamda isteʼmolchilar murojaatlarini koʻrib chiqishning samarali tizimini joriy etish.
6. Agentlik Energetika vazirligi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Adliya vazirligi bilan birgalikda quyidagilarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin:
2024-yil 1-yanvarga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi toʻgʻrisidagi nizomni;
2024-yil 1-martga qadar elektr energiyasining raqobatga asoslangan ulgurji va chakana bozorlari qonun-qoidalarini hamda ushbu bozorlar ishtirokchilari faoliyatini litsenziyalash tartibini nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjatlar paketini.
7. Energetika vazirligi, Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi, hamda “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ 2025-yil 1-yanvarga qadar “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasi eksporti va importi shartnomalari, xususiy elektr stansiyalari bilan imzolangan elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi bitimlari “Oʻzenergosotish” AJga qaytadan rasmiylashtirilishini taʼminlasin.
8. Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligi 2025-yil 1-yanvarga qadar xususiy elektr stansiyalari investorlari bilan imzolangan investitsiya shartnomalariga va davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisidagi bitimlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritsin.
Mazkur bandning birinchi xatboshisidagi shartnoma va bitimlarda koʻzda tutilgan “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning tarmoq operatori sifatidagi funksiyalarini bajarish boʻyicha majburiyatlar “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ zimmasida qolishi eʼtiborga olinsin.
9. Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Idoralararo tarif komissiyasi:
Agentlik bilan birgalikda 2024-yil 1-fevralga qadar xalqaro moliya institutlarining texnik koʻmagida xalqaro ekspertlarni jalb qilgan holda Elektr energiyasi tariflarini shakllantirishning yangi uslubiyotini ishlab chiqib, Vazirlar Mahkamasiga tasdiqlash uchun kiritsin;
2024-yil 1-mayga qadar “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasini magistral elektr tarmoqlari orqali uzatish, “Oʻzenergosotish” AJ uchun elektr energiyasini sotish va xarid qilish tariflarini hamda elektr energiyasi uchun kelib tushadigan mablagʻlarni taqsimlashning yangi tartibini tasdiqlasin.
10. Belgilansinki:
a) “Oʻzenergosotish” AJ shtat birliklari, birinchi navbatda, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasi savdosi bilan bogʻliq boʻlgan tegishli shtat birliklarini qisqartirish hisobiga shakllantiriladi;
b) “Oʻzenergosotish” AJ Toshkent shahri, Osiyo koʻchasi, 42-uy manzili boʻyicha joylashtiriladi;
v) “Oʻzenergosotish” AJning yagona aksiyadori Iqtisodiyot va moliya vazirligi hisoblanadi;
g) Agentlikning cheklangan shtat birligi 50 tani tashkil etadi, shu jumladan:
10 ta shtat birligi Atom energetikasini rivojlantirish agentligi va uning huzuridagi “Atom elektr stansiyasi qurilishi direksiyasi” DUKning shtat birliklarini mos ravishda qisqartirish hisobiga;
20 ta shtat birligi esa 2023-yil 1-dekabrga qadar bosqichma-bosqich tegishli vazirlik va idoralarning Agentlikka oʻtkazilayotgan funksiyalarini bajarish vazifasi yuklatilgan shtat birliklarini Agentlikka oʻtkazish hisobiga shakllantiriladi;
d) Agentlik faoliyati Davlat budjeti mablagʻlari, litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillarini amalga oshirish hamda qonunchilikka muvofiq jarimalarni qoʻllashdan tushadigan toʻlovlar, qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi;
e) Agentlikning 2023-yildagi xarajatlari Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan tasdiqlangan xarajatlar smetasi asosida Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladi.
11. Vazirlar Mahkamasi:
a) ikki oy muddatda:
“Oʻzenergosotish” AJ va “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ ustav kapitallari shakllantirilishini hamda ularning taʼsis hujjatlari va tashkiliy tuzilmalari tasdiqlanishini;
“Oʻzenergosotish” AJning boshqaruv organlari tashkil qilinishini;
“Oʻzenergosotish” AJda rahbarlik lavozimlariga zarur tajriba va amaliy koʻnikmalarga ega boʻlgan yuqori malakali mutaxassislar, shu jumladan xorijiy mutaxassislar jalb etilishini taʼminlasin;
Agentlikning faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti qarori loyihasini Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga kiritsin;
b) 2024-yil 1-aprelga qadar “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasini xarid qilish va sotish boʻyicha mavjud qarzdorliklari (jumladan, elektr energiyasini xarid qilish va sotish narxlari oʻrtasidagi salbiy tafovut hisobidan shakllangan qarzdorlik)ni taqsimlash tartibi hamda soʻndirish manbalarini tasdiqlasin.
12. Belgilansinki, mazkur Farmonga muvofiq aksiyadorlik jamiyatlarining va Agentlikning bir tashkilotdan boshqa bir tashkilotga oʻtkazilayotgan mulki, mulkiy huquqlari, shuningdek, ustav kapitalidagi aksiyalari va ulushlari qiymati, shu jumladan ularni qayta tashkil etish va tugatish jarayonlari soliqqa tortishning barcha turlari boʻyicha soliq solish obyekti hisoblanmaydi.
13. Bosh vazir oʻrinbosari J.A. Qoʻchqorov:
doimiy ishchi guruh tuzgan holda, energetika sohasidagi islohotlarni, shu jumladan 2023 — 2030-yillarga moʻljallangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlariga bosqichma-bosqich oʻtish konsepsiyasining amalga oshirilishini muvofiqlashtirish va monitoring qilishni tashkil etsin;
har oy amalga oshirilgan ishlar natijalari toʻgʻrisidagi axborotni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga kiritib borsin.
14. Energetika vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda qonunchilik hujjatlariga ushbu Farmondan kelib chiqadigan oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻgʻrisida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
15. Mazkur Farmonning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsiy javobgar etib Bosh vazir oʻrinbosari J.A. Qoʻchqorov hamda energetika vaziri J.T. Mirzamahmudov belgilansin.
Farmon ijrosini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A.N. Aripov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 28-sentabrdagi PF-166-son Farmoniga 1-ILOVA
2023 — 2030-yillarga moʻljallangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtish
I. UMUMIY QOIDALAR
1. Soʻnggi 6 yilda Oʻzbekiston Respublikasining iqtisodiyot tarmoqlari va aholisi tomonidan elektr energiyasiga boʻlgan talab 1,6 barobar oshib, 83 mlrd kVt/soatga yetdi.
Tahlillarga koʻra, 2030-yilga qadar iqtisodiyotning barcha tarmoqlari jadal rivojlanishini inobatga olgan holda elektr energiyasiga talab qoʻshimcha 40 mlrd kVt/soatga oshishi mumkin.
Energetika sohasining investitsiyaviy jozibadorligini oshirish, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalarini kengaytirish hamda ijtimoiy soha va aholining turmush farovonligini oshirish yoʻlida oʻsib borayotgan elektr energiyasiga boʻlgan talabni qondirish va shu bilan bir qatorda elektr energetika sohasida raqobat muhitini yaratish maqsadida 2023 — 2030-yillarga moʻljallangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtish konsepsiyasi (keyingi oʻrinlarda — Konsepsiya) ishlab chiqilgan.
2. Konsepsiyaning asosiy maqsadi shaffof va raqobatli elektr energiyasi bozorini yaratish, elektr energiyasini ishlab chiqarish va isteʼmol qilishning muvozanatini taʼminlash, xususiy investitsiyalarni jalb qilishni ragʻbatlantirish hamda elektr energiyasining adolatli narx va tariflarda sotilishini taʼminlashdan iborat.
Konsepsiya elektr energiyasi ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga oʻtishning asosiy bosqichlarini va ularda koʻzda tutilgan muhim shartlarni oʻz ichiga olib, kompleks chora-tadbirlarni va rivojlanish dasturlarini ishlab chiqish uchun asos hisoblanadi.
3. Konsepsiyada quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllanadi:
(a) bozor operatori — bozorni shakllantirish hamda uning xavfsiz va samarali ishlashi uchun bozor ishtirokchilari nomidan elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olishni tashkil etish uchun masʼul boʻlgan yuridik shaxs;
(b) vakolatli isteʼmolchi — elektr energiyasi taʼminotchisini tanlash yoki oʻzgartirish huquqiga ega boʻlgan isteʼmolchi;
(v) ishlab chiqaruvchi — elektr energiyasini ishlab chiqarishga doir faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs;
(g) yirik isteʼmolchi — elektr energiyasining ulgurji bozorida ishlab chiqaruvchilardan yoki elektr energiyasining chakana bozoridagi bir va undan ortiq taʼminotchilardan elektr energiyasini sotib olish huquqiga ega boʻlgan isteʼmolchi;
(d) markaziy xarid qiluvchi (“Oʻzenergosotish” AJ) — elektr energiyasini markazlashgan tarzda sotish va sotib olish huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxs;
(j) mikro va kichik elektr stansiya — yagona elektr energetikasi tizimiga ulangan nuqtada oʻrnatilgan quvvati 5 MVt gacha boʻlgan elektr stansiyasi;
(z) mustaqil ishlab chiqaruvchi — elektr energiyasini uzoq muddatli kafolatlangan sotib olish toʻgʻrisidagi bitimni imzolamagan, litsenziya asosida faoliyat yuritadigan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi xususiy korxona;
(i) tayinlangan taʼminotchi (“Hududiy elektr tarmoqlari” AJning “Energosavdo” filiali) — taʼminotchini tanlash imkoniyatiga ega boʻlmagan isteʼmolchilarga kafolatlangan tarzda yoki vakolatli isteʼmolchining murojaatiga koʻra elektr energiyasini yetkazib berish (sotish) bilan shugʻullanadigan korxona;
(k) taʼminotchi — elektr energiyasini isteʼmolchilarga yetkazib berish (sotish) bilan shugʻullanadigan korxona;
(l) taqsimlash tizimi operatorlari — Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi tomonidan beriladigan litsenziya asosida muayyan hududda elektr energiyasini taqsimlash faoliyatini yuritish, bunda taqsimlash tizimini ekspluatatsiya qilish, unga xizmat koʻrsatish va rivojlantirish uchun masʼul boʻlgan, ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) davlat ulushi yuz foiz boʻlgan aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etilgan elektr energetikasi korxonalari;
(m) treyder — ishlab chiqarilgan elektr energiyasini ulgurji bozorda xarid qiluvchi xususiy korxona;
(n) uzatish tizimi operatori — Oʻzbekiston Respublikasida uzatish tizimlarini ekspluatatsiya qilish va rivojlantirish boʻyicha faoliyatni amalga oshirish vakolatiga ega boʻlgan yuridik shaxs;
(o) Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi (keyingi oʻrinlarda — Regulator) — qonunchilikda belgilangan vakolatlar doirasida faoliyat yurituvchi va energetika bozorini tartibga soluvchi hamda barcha bozor ishtirokchilariga litsenziya beruvchi organ.
II . ELEKTR ENERGETIKA SOHASIDA OʻTKAZILGAN DASTLABKI ISLOHOTLAR VA HOZIRGI KUNDAGI HOLAT
Elektr energiyasini ishlab chiqarish (IES, GES, IEM va QES) 14 ta issiqlik elektr stansiyalari; 46 ta gidroelektr stansiyalari; 9 ta mikro gidroelektr stansiyalari; 3 ta issiqlik elektr markazlari; 2 ta DXSH quyosh elektr stansiyalari • Ishlab chiqarish davomida yuzaga kelgan barcha xarajatlarni qoplab beruvchi tariflar asosida elektr energiyasi Yagona xarid qiluvchiga kafolatlangan tarzda sotiladi. ↓ Elektr energiyasini uzatish, xarid qilish va sotish (Yagona xarid qiluvchi) “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Yagona xarid qiluvchi) • Respublika hududida ishlab chiqarilgan barcha elektr energiyasini Yagona xarid qiluvchi sifatida xarid qilish va “Hududiy elektr tarmoqlari” AJga sotish. • Eksport va import operatsiyalarini amalga oshirish. • Magistral tarmoqlarga texnik xizmat koʻrsatish. ↓ Elektr energiyasini taqsimlash va sotish “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ • Elektr energiyasini isteʼmolchilarga yetkazib berish va barcha isteʼmolchilarga oʻrnatilgan tariflarda sotish. ↓ Isteʼmolchilar Barcha isteʼmolchilar (7,6 mln aholi, 425 mingta yuridik isteʼmolchilar) • Ishlab chiqarilgan elektr energiyasini faqatgina “Hududiy elektr tarmoqlari” AJdan xarid qiladi.
4. Soʻnggi yillarda xalqaro moliya institutlari ekspertlari bilan hamkorlikda islohotlarning dastlabki faol fazasi amalga oshirilgan, shu jumladan Energetika vazirligi tashkil etilgan hamda vertikal integrallashgan “Oʻzbekenergo” aksiyadorlik jamiyati funksional tamoyiliga koʻra, tegishli faoliyat turlari bilan bevosita shugʻullanadigan korxonalarga ajratilgan:
“Issiqlik elektr stansiyalari” aksiyadorlik jamiyati (keyingi oʻrinlarda — “IES” AJ) — issiqlik elektr stansiyalari hamda elektr va issiqlik energiyasi ishlab chiqaruvchi elektr markazlarini boshqaruvchi va “Oʻzbekgidroenergo” aksiyadorlik jamiyati (keyingi oʻrinlarda — “Oʻzbekgidroenergo” AJ) — suv-energetika resurslarini yagona boshqaruv tizimini shakllantiruvchi va gidroenergetika obyektlarini markazlashgan texnologik boshqaruvchi tashkilotlar;
“Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” aksiyadorlik jamiyati (keyingi oʻrinlarda — “Oʻzbekiston MET” AJ) — uzatish tizimi operatori va yagona xarid qiluvchi funksiyasini oʻzida mujassam etgan tashkilot;
“Hududiy elektr tarmoqlari” aksiyadorlik jamiyati (keyingi oʻrinlarda — “HET” AJ) — taqsimlash tizimi operatori va elektr energiyasini isteʼmolchilarga sotish funksiyasini bajaruvchi tashkilot.
5. Elektr energetika tizimida olib borilayotgan islohotlar natijasida ushbu sohaga xususiy investitsiyalar jalb qilina boshladi.
Jumladan, 2019 — 2023-yillar mobaynida umumiy qiymati 25,2 mlrd dollarlik, quvvati 24 GVtga teng boʻlgan 44 ta elektr stansiyasini qurish boʻyicha investorlar bilan kelishuvlarga erishildi.
“Oʻzbekiston MET” AJ ishlab chiqaruvchi korxonalardan (14 ta issiqlik elektr stansiyalari, 46 ta gidroelektr stansiyalari, 9 ta mikro gidroelektr stansiyalari, 3 ta issiqlik elektr markazlari va 2 ta quyosh elektr stansiyalari) elektr energiyasini markazlashgan tarzda xarid qilmoqda va “HET” AJga belgilangan tariflarda sotmoqda.
“HET” AJ tomonidan respublika boʻylab elektr energiyasini barcha toifadagi isteʼmolchilarga sotish davlat tomonidan tartibga solinadigan tariflar asosida amalga oshirilmoqda .
Bundan tashqari, respublikaning qayta tiklanuvchi energiya manbalari potensialidan foydalangan holda quyosh va shamol elektr stansiyalarini qurish doirasida investitsiyalar jalb qilinishi soha rivojlanishi uchun tayanch boʻldi.
Elektr energiyasini nazorat qilish va hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimi (ASKUE) joriy qilinib, ishlab chiqarilgan elektr energiyasi isteʼmolini real vaqt rejimida nazorat qilish imkoni yaratilib, jarayon toʻliq raqamlashtirildi.
Umumiy uzunligi 1165 kmdan ortiq boʻlgan uzatish elektr tarmoqlari hamda 29 540 kmdan ortiq boʻlgan taqsimlash elektr tarmoqlari, shuningdek 10 690 ta past kuchlanishli transformatorlar barpo etildi.
Sohada amalga oshirilgan dastlabki islohotlar natijasida yiliga qoʻshimcha 15 mlrd kVt/soat elektr energiyasi ishlab chiqarila boshladi hamda ishlab chiqarilgan elektr energiyasini uzatish va yetkazib berishda texnik yoʻqotishlar 15,3 foizdan 13,2 foizgacha kamaydi.
6. Oʻzbekiston Respublikasining “Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish toʻgʻrisida”gi va “Davlat-xususiy sheriklik toʻgʻrisida”gi qonunlari bilan bir qatorda elektr energetika sohasini erkinlashtirish, sohada davlat rolini kamaytirish, elektr energiyasi bozori faoliyatining huquqiy asoslarini yaratish maqsadida quyidagi hujjatlar ishlab chiqilmoqda:
elektr energiyasini ishlab chiqarish, taqsimlash, xarid qilish va sotish bilan shugʻullanadigan har bir subyektning holatini, funksiyalarini va majburiyatlarini hamda elektr energiyasi bozorini shakllantirish siyosatini tartibga soluvchi va siyosat yurituvchi davlat organlarining holati va funksiyalarini belgilashni nazarda tutuvchi yangi tahrirdagi “Elektr energetikasi toʻgʻrisida”gi Qonun;
barcha turdagi elektr energiyasini ishlab chiqaruvchilar va isteʼmolchilarni elektr tarmoqlariga ulash jarayonini tartibga soluvchi, turli xildagi vakolat va maqomga ega boʻlgan bir qator idoraviy hujjatlar oʻrniga yagona texnik reglamentni belgilashni nazarda tutuvchi Magistral elektr tarmoqlaridan hamda Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari (Transmission and Distribution Grid Codes).
Respublikada tegishli qonunchilik bazasi yaratilishi natijasida elektr energiyasini kelishilgan narxlar asosida sotib olish boʻyicha uzoq muddatli bitimlar tuzish orqali davlat-xususiy sheriklik (DXSH) asosidagi elektr stansiyalari qurilishi uchun toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar jalb qilinmoqda.
7. Shu bilan birga, 2030-yilga qadar elektr energetika sohasida hal etilishi zarur boʻlgan quyidagi asosiy masalalar mavjud:
elektr energiyasiga oʻsib borayotgan talabni qondirish bilan bogʻliq yillik kapital xarajatlarni qoplash uchun investitsiyalarga boʻlgan zaruriy ehtiyoj;
davlat va xususiy elektr stansiyalari oʻrtasida raqobat muhiti shakllanmaganligi tufayli ularning tannarxni tushirishdan manfaatdor emasligi;
ishlab chiqarish quvvatlarining yetarli darajadagi zaxiraga ega emasligi sababli isteʼmolchilarni elektr energiyasi bilan taʼminlay olmaslik xavfi;
elektr energetika sohasida normativ-huquqiy bazaning takomillashmaganligi hamda elektr energiyasi bozorining faoliyatiga doir huquqiy asoslarning yetishmasligi.
8. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmoni bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida kelgusi 7 yilda iqtisodiyot hajmini 2 barobar oshirish, yirik mis, kimyo-polimer va mashinasozlik klasterlarini tashkil etish hamda xom ashyoni chuqur qayta ishlash tarmoqlari hajmini 2,5 barobarga koʻpaytirish koʻzda tutilgan.
Shuningdek, iqtisodiyot tarmoqlari va aholi ehtiyoji uchun yetkazib beriladigan elektr energiyasi miqdorini 120 milliard kVtga yetkazish va ushbu koʻrsatkichning 40 foizi miqdori qayta tiklanuvchi energiya manbalari hisobiga amalga oshirilishi belgilangan.
Ushbu koʻrsatkichlarga erishish uchun sohaga qoʻshimcha 52,3 mlrd AQSH dollari miqdorida, jumladan, uzatish va taqsimlash elektr tarmoqlarini rivojlantirishga 3,7 mlrd AQSH dollari, podstansiya va transformatorlar uchun 5,3 mlrd AQSH dollari, quyosh va shamol elektr stansiyalari hamda elektr energiyasini saqlash quvvatlarini qurish uchun 26,7 mlrd AQSH dollari, shuningdek issiqlik va gidroelektr stansiyalarini qurish uchun 16,5 mlrd AQSH dollari miqdorida investitsiya jalb etish talab qilinadi.
Shuningdek, elektr energiyasini maxsus nazorat qilish va maʼlumotlarni yigʻish tizimini (SCADA) hamda elektr energiyasini boshqarish tizimini (EMS) joriy etish uchun 125 mln AQSH dollari miqdoridagi investitsiyaga zarurat mavjud.
Mazkur ishlar sohada raqobat muhitini yaratish hamda elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlarini tashkil qilish orqali amalga oshirilishi mumkin.
III. ELEKTR ENERGIYASINING ULGURJI VA CHAKANA BOZORI MEXANIZMLARIGA OʻTISHNING USTUVOR YOʻNALISHLARI
9. Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga oʻtishning ustuvor yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlarini bosqichma-bosqich shakllantirish orqali elektr energiyasiga boʻlgan talabning toʻliq qondirilishini va narxlarning asossiz ravishda oshirilmasligini hamda respublikada elektr energiyasi xavfsizligini taʼminlash;
elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlari barcha ishtirokchilarining teng sharoitlarda uzatish va taqsimlash elektr tarmoqlariga ulanishini taʼminlash (tarmoqlar va bozorlarga ochiq kirish);
elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlarini shakllantirish orqali isteʼmolchilarni sifatli elektr energiyasi bilan taʼminlash;
aholi uchun ijtimoiy tariflar tizimini saqlab qolish;
davlat kafolatisiz xususiy investitsiyalarni jalb qilishga zamin yaratish;
qayta tiklanuvchi energiya manbalarining salohiyatidan keng foydalanish orqali ekologik toza elektr energiyasini ishlab chiqarish koʻlamini kengaytirish;
tariflarni belgilash tizimidan elektr energiyasining ulgurji bozorida shakllanadigan raqobatbardosh (talab va takliflar asosida) narxlar tizimiga oʻtish.
IV. ELEKTR ENERGIYASINING ULGURJI VA CHAKANA BOZORI MEXANIZMLARIGA OʻTISH SHARTLARI VA BOSQICHLARI
10. Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga oʻtish 3 ta bosqichda amalga oshiriladi va bosqichlarning asosiy shartlari quyidagilardan iborat:
Regulator tomonidan energetika sohasida bozor munosabatlarining moliyaviy, iqtisodiy va huquqiy siyosatini yuritish;
elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlari ishtirokchilari faoliyatini tartibga soluvchi bozor qonun-qoidalarini tasdiqlash;
elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlari ishtirokchilariga litsenziya berish tartibini ishlab chiqish va tasdiqlash;
Magistral elektr tarmoqlaridan hamda Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalarini (Transmission and Distribution Grid Codes) qabul qilish;
Oʻzbekiston Respublikasining “Elektr energetikasi toʻgʻrisida”gi Qonunini yangi tahrirda qabul qilish;
elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga oʻtishning amaldagi bosqich shartlari toʻliq bajarilganidan keyin navbatdagi bosqichga oʻtish.
Bunda, aholi uchun elektr energiyasi tariflarini belgilashda ijtimoiy himoya mexanizmlari joriy etilib, respublikaning barcha hududlarida 2035-yilga qadar aholi uchun elektr energiyasi yagona narx siyosati asosida sotilishi taʼminlanadi.
1-bosqich — “Ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar” bosqichi (kafolatlangan xarid qiluvchi)
11. “Ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar” bosqichida quyidagi asosiy chora-tadbirlar amalga oshiriladi:
(a) “HET” AJning elektr energiyasini yakuniy isteʼmolchilarga sotish funksiyasi taqsimlash elektr tarmoqlariga xizmat koʻrsatish funksiyasidan ajratilib, alohida davlat chakana savdo korxonasiga oʻtkazilgan holda “HET” AJning filiali — “Energosavdo” korxonasi tashkil etiladi;
(b) “HET” AJ elektr energiyasini taqsimlash va elektr tarmoqlariga xizmat koʻrsatish vazifalarini amalga oshiradi;
(v) respublikaning tajriba-sinov sifatida tanlangan hududlarida elektr energiyasini taqsimlash va taqsimlash elektr tarmoqlariga xizmat koʻrsatish, shu jumladan, qurish, qayta qurish va modernizatsiya qilish vazifalari bosqichma-bosqich xususiy taqsimlash tizimi operatorlariga tanlov natijalari asosida ishonchli boshqaruvga beriladi. Bunda ishonchli boshqaruvni amalga oshiruvchi yuridik shaxs taqsimlash tizimi obyektlarining ishchi holatda saqlanishini taʼminlaydi;
(g) elektr energiyasi savdosi operatsiyalarini amalga oshiruvchi bozor operatorining vazifalari markaziy xarid qiluvchiga yuklanadi hamda savdo operatsiyalari “Hududiy elektr tarmoqlari” AJning Elektr energiyasini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimi (EHNAT) va billing tizimidan foydalangan holda amalga oshiriladi;
(d) elektr energiyasi savdo operatsiyalari uchun moʻljallangan savdo platformasi (keyingi oʻrinlarda — savdo platformasi) tajriba-sinov tariqasida ishga tushiriladi;
(j) vakolatli isteʼmolchilarning va yirik isteʼmolchilarning maqomi Regulator tomonidan belgilanadi.
12. Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga oʻtishning birinchi — “Ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar” bosqichi quyidagi tamoyillarga asoslanadi:
(a) elektr energiyasi bozorining ishtirokchilari Regulator tomonidan mazkur bosqich uchun ishlab chiqilgan va Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan bozor qoidalari asosida faoliyat yuritadi;
(b) elektr energiyasi bozorining barcha ishtirokchilariga (ishlab chiqaruvchilar, elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlari, markaziy xarid qiluvchi, tayinlangan taʼminotchi, uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlari) Regulator tomonidan litsenziya beriladi;
(v) davlat ulushi (kapitali) 50 foiz va undan ortiq boʻlgan ishlab chiqaruvchilar elektr energiyasini markaziy xarid qiluvchiga vakolatli organ tomonidan belgilangan tariflarda sotadi;
(g) elektr energiyasi sotib olinishi kafolatlangan xususiy ishlab chiqaruvchilar (Elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi bitimga asosan) elektr energiyasini markaziy xarid qiluvchiga oʻzaro kelishilgan (bitimlarda belgilangan) narxda sotadi;
(d) elektr energiyasi sotib olinishi davlat tomonidan kafolatlanmagan mustaqil ishlab chiqaruvchilar (uzoq va qisqa muddatli ikki tomonlama shartnomaga ega boʻlgan) paydo boʻladi va ular elektr energiyasini:
(i) yirik isteʼmolchiga oʻzaro kelishilgan narx asosida sotadi. Bunda elektr energiyasini uzatish va (yoki) taqsimlash xizmatidan foydalanganlik uchun toʻlov shartnoma shartlariga muvofiq ishlab chiqaruvchi yoki yirik isteʼmolchi tomonidan amalga oshiriladi;
(ii) markaziy xarid qiluvchiga belgilangan tariflarda sotadi;
(j) mikro va kichik elektr stansiyalar elektr energiyasini:
(i) tayinlangan taʼminotchiga belgilangan tariflarda sotadi;
(ii) isteʼmolchilarga (maishiy isteʼmolchilardan tashqari) oʻzaro kelishilgan narxda sotadi (bunda uzatish va (yoki) taqsimlash tizimidan foydalanganlik uchun toʻlov ishlab chiqaruvchilar tomonidan amalga oshiriladi);
(z) markaziy xarid qiluvchi elektr energiyasini uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlariga, ishlab chiqaruvchilarga, tayinlangan taʼminotchiga va yirik isteʼmolchilarga belgilangan tariflarda, elektr energiyasini saqlash tizimlariga (elektr energiyasini saqlash xizmatini amalga oshirishda sarflanishi lozim boʻlgan elektr energiyasidan ortgan qismini qoplash maqsadida) elektr energiyasini saqlash xizmatini koʻrsatish bitimlariga asosan ularda belgilangan narxda sotadi hamda xorijiy mamlakatlarning vakolatli kompaniyalari bilan tuzilgan shartnomalar asosida eksport va import operatsiyalarini amalga oshiradi;
(i) uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlari belgilangan tariflarda elektr energiyasini uzatish va taqsimlash xizmatlarni koʻrsatadi. Bunda:
(i) uzatish tizimi operatori tomonidan uzatish elektr tarmoqlari boshqariladi va ularni kengaytirish hamda modernizatsiya qilish orqali energiya tizimida barqarorlik taʼminlanadi;
(ii) taqsimlash tizimi operatorlari tomonidan taqsimlash elektr tarmoqlari boshqariladi, ekspluatatsiya qilinadi, quriladi, qayta quriladi va modernizatsiya qilinadi;
(iii) uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlari tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi hajmi toʻliq uzatiladi va taqsimlanadi hamda elektr energiyasini uzatish va taqsimlash jarayonidagi texnologik sarf oʻrni ulgurji bozordan xarid qilish orqali qoplanadi;
(iv) bozorning barcha ishtirokchilari, ham davlat, ham xususiy ishlab chiqaruvchi korxonalar uchun uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlari tizimlariga ulanishda teng imkoniyatlar yaratiladi (elektr tarmoqlariga erkin ulanish);
(k) tayinlangan taʼminotchi elektr energiyasini barcha isteʼmolchilarga (yirik isteʼmolchilar bundan mustasno) belgilangan tariflarda sotadi;
(l) elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlari markaziy xarid qiluvchiga elektr energiyasini saqlash xizmatini koʻrsatish bitimlarida belgilangan shartlarda elektr energiyasini saqlash xizmatini koʻrsatadi.
13. “Ikki tomonlama shartnomalar asosidagi xaridlar” bosqichini (1-bosqich) amalga oshirish muddati 2024-2025-yillar.
2-bosqich — “Keyingi kun uchun savdolar” bosqichi
14. “Keyingi kun uchun savdolar” bosqichiga oʻtishning asosiy shartlari:
yilning istalgan kunida, jumladan, elektr energiyasining oʻta yuklanish davrlarida (talab maksimal boʻlgan davrlarda) isteʼmolchilarning elektr energiyasiga boʻlgan talabi toʻliq qondirilishini taʼminlash;
elektr energiyasining keyingi kun uchun savdolari hisobini yuritish uchun bozor operatori tomonidan onlayn savdo platformasini toʻliq ishga tushirish;
“Keyingi kun uchun savdolar” bosqichi uchun bozor qoidalarini Regulator tomonidan ishlab chiqish va Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlash.
real vaqtda elektr energiyasini ishlab chiqarish va isteʼmol qilishning muvozanatini taʼminlash uchun elektr energiyasining zaxira quvvatlarini saqlab turish xizmati bozorini (muvozanatlash bozori) yoʻlga qoʻyish maqsadida muvozanatlash bozori qonun-qoidalarini ishlab chiqish va tasdiqlash.
15. “Keyingi kun uchun savdolar” bosqichida quyidagi asosiy chora-tadbirlar amalga oshiriladi:
(a) “HET” AJning “Energosavdo” filiali alohida korxona shaklida qayta tashkil etiladi;
(b) respublikaning barcha hududlarida elektr energiyasini taqsimlash va taqsimlash elektr tarmoqlariga xizmat koʻrsatish, shu jumladan, qurish va modernizatsiya qilish vazifalari bosqichma-bosqich xususiy taqsimlash tizimi operatorlariga ishonchli boshqaruvga beriladi. Bunda ishonchli boshqaruvni amalga oshiruvchi yuridik shaxs taqsimlash tizimi obyektlarining ishchi holatda saqlanishini taʼminlaydi;
(v) elektr energiyasi bozori ishtirokchilarini va savdo shartnomalarini roʻyxatdan oʻtkazish hamda hisob-kitob va kliring operatsiyalarini amalga oshirish maqsadida bozor operatori vazifasi markaziy xarid qiluvchidan ajratilib, alohida mustaqil bozor operatori tashkil etiladi;
(g) respublikaning tajriba-sinov sifatida tanlangan hududlarida taʼminotchilarga bosqichma-bosqich faoliyat yuritishiga ruxsat beriladi.
16. “Keyingi kun uchun savdolar” bosqichi quyidagi tamoyillarga asoslanadi:
(a) elektr energiyasi bozorining ishtirokchilari bozor qoidalari asosida faoliyat yuritadi;
(b) elektr energiyasi bozorining yangi ishtirokchilariga (bozor operatori, ishlab chiqaruvchilar, elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlari, taʼminotchilar, treyderlar va taqsimlash tizimlari operatorlari) Regulator tomonidan litsenziya beriladi;
(v) ulgurji bozorda elektr energiyasini xarid qilish va sotish bilan shugʻullanadigan xususiy kompaniyalar — treyderlar paydo boʻladi;
(g) DXSH tamoyili asosida faoliyat yuritadigan elektr stansiyalari elektr energiyasini elektr energiyasining ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlariga uzoq muddatli bitimlar asosida sotadi;
(d) mustaqil elektr stansiyalari elektr energiyasini onlayn savdo platformasi orqali ulgurji bozorda vakolatli isteʼmolchilar, taʼminotchilar, “Energosavdo” korxonasi va treyderlarga — talab va taklif asosida shakllangan narxlarda sotadi;
(j) elektr energiyasining ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari va treyderlar elektr energiyasini onlayn savdo platformasi orqali taʼminotchilarga, tayinlangan taʼminotchiga va vakolatli isteʼmolchilarga talab va taklif asosida shakllangan narxlarda sotadi;
(z) Regulator tomonidan uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlarining elektr energiyasini uzatish va taqsimlash xizmatlari uchun alohida tariflar belgilanadi;
(i) uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlari tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi hajmi toʻliq uzatiladi va taqsimlanadi hamda elektr energiyasini uzatish va taqsimlash jarayonidagi texnologik sarflangan elektr energiyasining oʻrni elektr energiyasini ulgurji bozordan xarid qilish orqali qoplanadi;
(k) tayinlangan taʼminotchi elektr energiyasini Regulator tomonidan belgilangan tariflarda isteʼmolchilarga sotadi;
(l) taʼminotchilar elektr energiyasini belgilangan tariflarda yoki belgilangan tariflardan chegirmalar qoʻllagan holda isteʼmolchilarga sotadi;
(m) vakolatli isteʼmolchilar va taʼminotchilarga davlat hamda xususiy elektr stansiyalaridan onlayn savdo platformasi orqali elektr energiyasini toʻgʻridan-toʻgʻri xarid qilish huquqi beriladi;
(n) elektr energiyasining barcha savdo operatsiyalari oʻrnatilgan tartibda onlayn savdo platformasi orqali amalga oshiriladi;
(o) maʼlum bir hududda taʼminotchi faoliyati mavjud boʻlmaganda yoki toʻxtatilgan taqdirda, tayinlangan taʼminotchi elektr energiyasini kafolatlangan yetkazib beruvchi funksiyasini bajaradi.
17. “Keyingi kun uchun savdolar” bosqichini (2-bosqich) amalga oshirish muddati 2026 — 2028-yillar.
3-bosqich — “Kun ichi (soatbay) savdolar” bosqichi
18. “Kun ichi (soatbay) savdolar” bosqichiga oʻtishning asosiy shartlari:
elektr energiyasining kun ichi (soatbay) savdolari uchun soatbay shakllanadigan narxlar hisobini yuritish maqsadida bozor operatori tomonidan onlayn savdo platformasini takomillashtirish;
Kun ichi (soatbay) savdolar” bosqichi uchun bozor qoidalarini Regulator tomonidan ishlab chiqish va Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlash.
19. “Kun ichi (soatbay) savdolar” bosqichida quyidagi asosiy chora-tadbirlar amalga oshiriladi:
“Oʻzenergosotish” AJning bozordagi ulushini kamaytirish uchun unga mahalliy elektr stansiyalaridan elektr energiyasini xarid qilish taqiqlanadi;
bozor operatori tomonidan elektr energiyasi kun ichi (soatbay) chakana bozorida faoliyat yuritib kelayotgan va bozorga kirish istagida boʻlgan ishtirokchilarning moliyaviy-iqtisodiy ahvoli kliring operatsiyalari orqali tahlil qilinadi va bozorda ishtirok etishga loyiqlik darajasi baholanadi.
20. Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga oʻtishning uchinchi — “Kun ichi (soatbay) savdolar” bosqichi quyidagi tamoyillarga asoslanadi:
(i) elektr energiyasi bozorining ishtirokchilari “Kun ichi (soatbay) savdolar” bosqichi uchun tasdiqlangan bozor qoidalari asosida faoliyat yuritadi;
(ii) elektr energiyasi bozorining yangi ishtirokchilariga (shu jumladan, ishlab chiqaruvchilar, taʼminotchilar, treyderlar va taqsimlash tizimlari operatorlari) Regulator tomonidan litsenziya beriladi;
(iii) ishlab chiqaruvchilar elektr energiyasini onlayn savdo platformasi orqali ulgurji bozorda vakolatli isteʼmolchilar, tayinlangan taʼminotchi, treyderlar va taʼminotchilarga talab va taklif asosida shakllangan narxlarda soatbay sotadi;
DXSH tamoyili asosida faoliyat yuritadigan elektr stansiyalari elektr energiyasini elektr energiyasining ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlariga uzoq muddatli bitimlar asosida sotadi;
elektr energiyasining ulgurji va chakana savdosi boʻyicha faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega tadbirkorlik subyektlari elektr energiyasini vakolatli isteʼmolchilarga, tayinlangan taʼminotchi va taʼminotchilarga talab va taklif asosida shakllangan narxlarda sotadi;
treyderlar elektr energiyasini vakolatli isteʼmolchilarga, tayinlangan taʼminotchi va taʼminotchilarga talab va taklif asosida shakllangan narxlarda sotadi;
Regulator tomonidan uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlarining elektr energiyasini uzatish va taqsimlash xizmatlari uchun alohida tariflar belgilanadi;
uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlari tomonidan qabul qilingan elektr energiyasi hajmi toʻliq uzatiladi va taqsimlanadi hamda elektr energiyasini uzatish va taqsimlash jarayonidagi texnologik sarflangan elektr energiyasining oʻrni elektr energiyasini ulgurji bozordan xarid qilish orqali qoplanadi;
tayinlangan taʼminotchi elektr energiyasini Regulator tomonidan belgilangan tariflarda isteʼmolchilarga sotadi;
taʼminotchilar elektr energiyasini belgilangan tariflarda yoki belgilangan tariflardan chegirmalar qoʻllagan holda isteʼmolchilarga sotadi;
maʼlum bir hududda taʼminotchi faoliyati mavjud boʻlmaganda yoki toʻxtatilgan taqdirda, tayinlangan taʼminotchi elektr energiyasini kafolatlangan yetkazib beruvchi funksiyasini bajaradi.
21. “Kun ichi (soatbay) savdolar” bosqichini (3-bosqich) amalga oshirish muddati 2029-2030-yillar.
V. Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga oʻtishdan kutilayotgan natijalar
22. Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtish orqali quyidagi natijalarga erishiladi:
yilning istalgan kunida, jumladan, oʻta yuklanish davrlarida (talab maksimal boʻlgan davrlarda) isteʼmolchilarning elektr energiyasiga boʻlgan talabi toʻliq qondirilishi taʼminlanadi;
respublikada elektr energiyasining taʼminot sifati, ishonchliligi va barqarorligi taʼminlanadi;
elektr energiyasining narxi asossiz oshirilmasligi taʼminlanadi;
elektr energiyasining ulgurji va chakana bozorlari shakllanishi natijasida ishlab chiqaruvchilar va taʼminotchilar oʻrtasidagi shartnomalar onlayn ravishda bozor talab va takliflariga muvofiq shakllangan narxlarda tuziladi va vakolatli isteʼmolchilarning elektr energiyasi isteʼmoli, taʼminotchilarning xarajatlari, elektr energiyasini ishlab chiqarish mobaynida foydalanilgan energiya resurslarini isteʼmol qilish hajmlari optimallashtiriladi;
hududlarda taʼminotchilarning soni oshishiga, isteʼmolchilar tomonidan tanlash imkoniyati yaratilishiga hamda koʻrsatilayotgan xizmatlar sifatining doimiy yaxshilanishiga erishiladi;
elektr energetika sohasida raqobat muhiti shakllanishi hisobiga xususiy elektr stansiyalari qurilishida davlat kafolatisiz investitsiyalar jalb qilinadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 28-sentabrdagi PF-166-son Farmoniga 2-ILOVA
2023 — 2030-yillarga moʻljallangan elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori mexanizmlariga bosqichma-bosqich oʻtish konsepsiyasini 2023-2024-yillarda amalga oshirish boʻyicha
T/r Chora-tadbirlar nomi Amalga oshirish mexanizmi Ijro muddati Masʼul ijrochilar I. Elektr energetikasi sohasini isloh qilish boʻyicha huquqiy bazani shakllantirish 1. Yangi tahrirdagi “Elektr energetikasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining qonuni loyihasini ishlab chiqish. Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankining hamda Jahon bankining texnik koʻmagi asosida jalb qilingan xalqaro ekspertlar bilan birgalikda ishlab chiqilgan yangi tahrirdagi “Elektr energetikasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining qonuni loyihasini tegishli vazirlik va idoralar bilan kelishib, Vazirlar Mahkamasiga kiritish. 2023-yil dekabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Adliya vazirligi (Tashkulov), manfaatdor vazirlik va idoralar 2. “Energetika bozorini tartibga solish toʻgʻrisida”gi normativ-huquqiy hujjatni qabul qilish. 1. Xalqaro moliya institutlari texnik koʻmagida xalqaro ekspertlarni jalb qilgan holda, “Energetika bozorini tartibga solish toʻgʻrisida”gi normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish. 2024-yil aprel Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Adliya vazirligi (Tashkulov), manfaatdor vazirlik va idoralar 2. “Energetika bozorini tartibga solish toʻgʻrisida”gi normativ-huquqiy hujjat loyihasini tegishli vazirlik va idoralar bilan kelishib, Vazirlar Mahkamasiga kiritish. 2024-yil may 3. Xalqaro moliya institutlari texnik koʻmagida xalqaro ekspertlarni jalb qilgan xolda, elektr energetikasi sohasida raqobatli bozorni shakllantirish maqsadida bozor ishtirokchilari faoliyatini tartibga soluvchi ulgurji va chakana bozor qoidalarini, shu jumladan bozor ishtirokchilari faoliyatini litsenziyalash tartibini tasdiqlash. 1. Bozor ishtirokchilari faoliyatini tartibga soluvchi raqobatli ulgurji va chakana bozor qoidalarini ishlab chiqish va tasdiqlash. 2024-yil mart Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Adliya vazirligi (Tashkulov), Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi (Sharaxmetov) 2. Elektr energiyasi bozorida faoliyat yuritish uchun bozor ishtirokchilari faoliyatini litsenziyalash tartibini tasdiqlash. 2024-yil mart 4. 2020 — 2030-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini elektr energiyasi bilan taʼminlash konsepsiyasini qayta koʻrib chiqish. 1. Jahon bankining texnik koʻmagi asosida 2020 — 2030-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini elektr energiyasi bilan taʼminlash konsepsiyasini qayta koʻrib chiqib, uning yangi tahririni ishlab chiqish. 2023-yil dekabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov), “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ (Mustafayev), “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ (Jurayev) 2. Yangi tahrirdagi 2020 — 2030-yillarda Oʻzbekiston Respublikasini elektr energiyasi bilan taʼminlash konsepsiyasini Vazirlar Mahkamasiga kiritish. 2024-yil fevral 5. Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalarini qabul qilish. 1. Xalqaro moliya institutlarining texnik koʻmagida xalqaro ekspertlar bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari loyihasini tegishli vazirlik va idoralar bilan kelishish. 2023-yil dekabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Adliya vazirligi (Tashkulov), Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov) 2. Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari loyihasini Vazirlar Mahkamasiga kiritish. 2024-yil yanvar 6. Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalarini qabul qilish. 1. Xalqaro moliya institutlarining texnik koʻmagida xalqaro ekspertlarni jalb qilgan xolda, Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari loyihasini ishlab chiqish. 2024-yil aprel “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ (Mustafayev), Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, Adliya vazirligi (Tashkulov) 2. Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari loyihasini tegishli vazirlik va idoralar bilan kelishish hamda Vazirlar Mahkamasiga kiritish. 2024-yil iyun 7. Elektr energiyasining savdo operatsiyalari uchun moʻljallangan savdo platformasini (keyingi oʻrinlarda — savdo platformasi) yaratish. 1. Xalqaro moliya institutlarining texnik koʻmagida xalqaro ekspertlarni jalb qilgan holda savdo platformasini yaratish uchun texnik topshiriq ishlab chiqish. 2024-yil aprel “Oʻzenergosotish” AJ, Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, Energetika vazirligi (Mirzamahmudov) 2. Savdo platformasining dasturiy taʼminotini ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazish. 2024-yil dekabr II. Magistral va taqsimlash elektr tarmoqlarini rivojlantirish 8. Respublika hududidagi yuqori kuchlanishli magistral elektr tarmoqlarini rivojlantirish. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan davlat kafolati ostida xalqaro moliya institutlaridan 3 ta investitsiya loyihasi doirasida jalb qilingan 138,9 mln dollar miqdoridagi mablagʻlarni toʻliq oʻzlashtirish orqali quvvati 500 MVA boʻlgan 1 ta 220 kVli va 1 002 MVA quvvatga ega 500 kVli yangi podstansiya, shuningdek 465 km yuqori kuchlanishli (220 va 500 kVli) elektr uzatish tarmoqlarini qurish ishlarini yakunlash. 2024-yil dekabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov) 9. Respublika hududidagi past kuchlanishli taqsimlash elektr tarmoqlarini rivojlantirish. 2024-yil yakuniga qadar umumiy uzunligi 12 ming km boʻlgan 0,4 — 110 kVli elektr uzatish tarmoqlari va 3 mingta transformator punktini modernizatsiya va rekonstruksiya qilish ishlarini yakunlash. Shu jumladan, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan davlat kafolati ostida xalqaro moliya institutlaridan 3 ta investitsiya loyihasi doirasida jalb qilingan 790 mln dollar miqdoridagi mablagʻlarni toʻliq oʻzlashtirish. 2024-yil dekabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ (Mustafoyev) 10. Respublikaning energetika sohasini Dispetcherlik boshqaruvi va maʼlumotlarni yigʻish dasturiy-apparat kompleksi (SCADA) hamda Aksiyadorlik jamiyatining resurslarni boshqarishning avtomatlashtirilgan tizimini (ERP) joriy etish orqali raqamlashtirish va kiberxavfsizlikni taʼminlash. 1. “Energetika tizimiga raqamli texnologiyalarni joriy qilishni muvofiqlashtiruvchi hukumat ishchi guruhi”ni tuzish. 2023-yil noyabr “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov), “Milliy dispetcherlik markazi” DUK (Boboyev), Energetika vazirligi ( Mirzamahmudov ), “Kiberxavfsizlik markazi” DUK ( Mirzayev ), Raqamli texnologiyalar vazirligi ( Shermatov ), “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ ( Mustafoyev ), “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ ( Jurayev ) 2. Aksiyadorlik jamiyatining resurslarni boshqarishning avtomatlashtirilgan tizimini (ERP) “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ va “Oʻzbekgidroenergo” AJga joriy etish boʻyicha loyiha hujjatlarini ishlab chiqish. 2024-yil dekabr 3. Dispetcherlik boshqaruvi va maʼlumotlarni yigʻish dasturiy-apparat kompleksini (SCADA) “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ va “Milliy dispetcherlik markazi” DUKga joriy etish boʻyicha loyiha hujjatlarini ishlab chiqish. 2024-yil dekabr 11. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ isteʼmolchilariga yetkazib beriladigan elektr energiyasi hisobini yuritish uchun yangi billing tizimini ishlab chiqish va toʻliq amaliyotga joriy etish. 1. Jahon tajribasidan kelib chiqqan holda, zamonaviy texnologiyalar asosida, isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasining hisobini yuritish uchun yangi billing dasturini yaratishda texnik talablarni ishlab chiqish va tasdiqlash. 2023-yil dekabr Raqamli texnologiyalar vazirligi ( Shermatov ), Energetika vazirligi (Mirzamahmudov) , “Kiberxavfsizlik markazi” DUK ( Mirzayev ), “Milliy dispetcherlik markazi” DUK (Boboyev), “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ ( Mustafoyev ) 2. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ “UZI№FOCOM” davlat axborot tizimlarini yaratish va qoʻllab quvvatlash boʻyicha yagona integrator” MCHJ bilan yangi billing tizimini ishlab chiqish va toʻliq amaliyotga joriy etish boʻyicha tuzilgan shartnoma doirasida yangi billing tizimi test rejimida ishlashini hamda Toshkent shahri isteʼmolchilari mazkur tizimga oʻtkazilishini taʼminlash. 2024-yil fevral 3. Yetkazib berilgan elektr energiyasi hisobini yuritish uchun yangi billing tizimini toʻliq amaliyotga joriy etish. 2024-yil dekabr III. Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi hamda “Oʻzenergosotish” AJ faoliyatini tashkil etish 12. Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi (keyingi oʻrinlarda — Agentlik) faoliyatini tashkil etish. Agentlik ijro apparatining boshqaruv lavozimlariga tayinlanadigan nomzodlar (boshqaruv raisi va uning oʻrinbosarlari) boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritish. 2023-yil oktabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Xodjayev) Agentlikni joylashtirish boʻyicha Vazirlar Mahkamasiga taklif kiritish. 2023-yil noyabr Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Ortikov), Toshkent shahri hokimligi (Umurzakov), Energetika vazirligi (Mirzamahmudov) Tegishli vazirlik va idoralarning Agentlikka bosqichma-bosqich oʻtkazilayotgan funksiyalarini bajarish vazifasi yuklatilgan shtat birliklarini Agentlikka oʻtkazish hisobiga Agentlikning 20 ta shtat birligini shakllantirish. 2023-yil dekabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Xodjayev) , Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi Xalqaro moliya institutlarining texnik koʻmagida xalqaro ekspertlarni jalb qilgan xolda Agentlik toʻgʻrisidagi nizomni ishlab chiqish va Vazirlar Mahkamasiga kiritish. 2024-yil yanvar Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Adliya vazirligi (Tashkulov) 13. Elektr energiyasi tariflarini shakllantirishning yangi uslubiyotini ishlab chiqish. 1. Xalqaro moliya institutlarining texnik koʻmagida elektr energiyasi tariflarini shakllantirishning yangi uslubiyotini ishlab chiqish uchun ekspertlarni jalb qilish. 2023-yil dekabr Idoralararo tarif komissiyasi, Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Xodjayev) , Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi 2. Elektr energiyasi tariflarini shakllantirishning yangi uslubiyotini ishlab chiqish va Vazirlar Mahkamasiga tasdiqlash uchun kiritish. 2024-yil fevral 3. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasini xarid qilish va sotish boʻyicha mavjud qarzdorligi (shu jumladan, elektr energiyasini xarid qilish va sotish narxlari oʻrtasidagi salbiy tafovut hisobidan shakllangan qarzdorlik)ni taqsimlash tartibini ishlab chiqish va soʻndirish manbalarini tasdiqlash. 2024-yil aprel 14. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasi markaziy xarid qiluvchisi funksiyasini alohida kompaniyaga oʻtkazish orqali “Oʻzenergosotish” AJ faoliyatini tashkil etish. 1. “Oʻzenergosotish” AJni tashkil etish uchun taʼsis hujjatlarini ishlab chiqish va rasmiylashtirish. 2023-yil oktabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Xodjayev) , Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (Ortiqov), “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov) 2. “Oʻzenergosotish” AJning tashkiliy tuzilmasi va ijroiya organlarining tuzilmalarini tasdiqlash. 2023-yil noyabr 3. “Oʻzenergosotish” AJning boshqaruv organlarini (kuzatuv kengashi va ijro etuvchi organlar) shakllantirish. 2023-yil noyabr 4. “Oʻzenergosotish” AJ faoliyatini yoʻlga qoʻyish uchun zarur boʻlgan barcha choralarni koʻrish. 2024-yil mart 15. Elektr energiyasining uzatish, uni sotish va sotib olish tariflarini hamda elektr energiyasi uchun kelib tushadigan mablagʻlarni taqsimlashning yangi tartibini tasdiqlash. 1. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasini magistral elektr tarmoqlari orqali uzatish, “Oʻzenergosotish” AJ uchun elektr energiyasini sotish va sotib olish tariflarini hamda elektr energiyasi uchun kelib tushadigan mablagʻlarni taqsimlashning yangi tartibini ishlab chiqish. 2024-yil aprel Idoralararo tarif komissiyasi, Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Xodjayev) , Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi 2. Ishlab chiqilgan elektr energiyasini uzatish, “Oʻzenergosotish” AJ uchun elektr energiyasini sotish va sotib olish tariflarini hamda elektr energiyasi uchun kelib tushadigan mablagʻlarni taqsimlashning yangi tartibini tasdiqlash. 2024-yil may 3. “Hududiy elektr tarmoqlari” AJning “Energosavdo” korxonasini tashkil etish va uning faoliyatini barcha hududlarda yoʻlga qoʻyish. 2024-yil may 16. Investitsiya loyihalarini moliyalashtirish va aylanma mablagʻlarni toʻldirish uchun “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan imzolangan shartnomalarni qayta rasmiylashtirish. 1. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning uzoq muddatli elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi shartnomalarini (Power Purchase Agreements) yangi tashkil etilgan “Oʻzenergosotish” AJ nomiga tegishli dalolatnomalar va shartnomalar (bitimlar) orqali qayta rasmiylashtirish. 2024-yil may “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov), “Oʻzenergosotish” AJ, Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Xodjayev) , Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi (Kudratov), Energetika vazirligi (Mirzamahmudov) 2. Xususiy elektr stansiyalari investorlari bilan “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ tomonidan imzolangan 34 ta investitsiya shartnomasi va davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisidagi bitimlarga tegishli oʻzgartirishlar kiritish. 2024-yil may 3. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasini “Oʻzbekgidroenergo” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJlardan sotib olish va elektr energiyasini “Hududiy elektr tarmoqlari” AJga sotish bilan bogʻliq 16 ta shartnomani “Oʻzenergosotish” AJ nomiga tegishli dalolatnomalar va shartnomalar (bitimlar) orqali qayta rasmiylashtirish. 2024-yil may 4. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasini sotish va sotib olish bilan bogʻliq boʻlgan barcha debitorlik va kreditorlik qarzdorligini xatlovdan oʻtkazib, “Oʻzenergosotish” AJ nomiga tegishli dalolatnomalar va shartnomalar (bitimlar) orqali oʻtkazish. 2024-yil iyul 5. “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJning elektr energiyasi eksporti va importi shartnomalari, xususiy elektr stansiyalari bilan imzolangan elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi shartnomalari boʻyicha majburiyatlarni “Oʻzenergosotish” AJga toʻliq oʻtkazish. 2024-yil dekabr 17. Qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish. 1. Shamol elektr stansiyalarining ishlab chiqarish quvvatlarini 200 MVtga yetkazish. 2024-yil dekabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Xodjayev) , Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi (Kudratov), Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi 2. Quyosh fotoelektr stansiyalarining ishlab chiqarish quvvatlarini 3 347 MVtga yetkazish. 2024-yil dekabr 3. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari ishlab chiqarish quvvatlarini elektr tarmoqqa integratsiya qilish doirasida batareya energiya saqlash tizimlari quvvatini 500 MVtga yetkazish. 2024-yil dekabr 4. Energiya tizimining sharqiy tomonida ishlab chiqarilgan qayta tiklanuvchi energiya manbalari quvvatlarini gʻarbiy qismga uzatish maqsadida yuqori kuchlanishli oʻzgarmas tok havo liniyasini (NVDC) loyihalash ishlarini yakunlash. 2024-yil noyabr 18. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari asosida quriladigan quyosh va shamol elektr stansiyalarini yagona elektr tarmogʻiga integratsiya qilish. 1. Quyosh va shamol elektr stansiyalari tomonidan ishlab chiqariladigan elektr energiyasining yagona elektr tarmogʻiga ulanishini simulyatsiya qiluvchi dasturlardan foydalangan holda, kelgusida qurilishi rejalashtirilgan quyosh va shamol elektr stansiyalarini yagona elektr tarmogʻiga taʼsirini oʻrganish. 2023-yil noyabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov), “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ (Mustafoyev), “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ (Jurayev), “Oʻzbekgidroenergo” AJ (Sanginov) 2. Quyosh va shamol elektr stansiyalarining yagona elektr tarmogʻiga taʼsirini oʻrganish natijalariga koʻra respublikani elektr energiyasi bilan taʼminlash konsepsiyasini qayta koʻrib chiqish. 2023-yil dekabr 3. Ishga tushiriladigan quyosh va shamol elektr stansiyalarini yagona elektr tarmogʻiga integratsiya qilish uchun muntazam ravishda qayta tiklanuvchi energiya manbalari potensialini oʻrganib borish. Doimiy asosida IV. Respublika elektr energetikasi sohasi uchun kadrlar tayyorlash 19. Respublika elektr energetikasi sohasi uchun yetuk mutaxassislarni, shu jumladan dispetcherlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini hozirgi zamon talablariga toʻliq moslashtirish. 1. Kadrlarga boʻlgan talab va kadrlarni tayyorlash yoʻnalishlarini aniqlash. 2023-yil dekabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Xodjayev) , “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov), “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ (Mustafoyev), “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ (Jurayev), “Oʻzbekgidroenergo” AJ (Sanginov) 2. Elektr energetikasi sohasini zamon talablariga toʻliq moslashtirish maqsadida ushbu yoʻnalishdagi mutaxassislar, shu jumladan dispetcherlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish boʻyicha yagona markazni tashkil etish. 2024-yil yanvar 3. Markazda xorijiy davlatlarning yetakchi taʼlim muassasalari, ilmiy-tadqiqot markazlari, biznes-hamjamiyatlari va xalqaro jamiyatlar bilan uzoq muddatli hamkorlikni rivojlantirish hamda mustahkamlash. 2024-yil iyun 20. Elektr energetikasi sohasidagi kadrlarning bilimlarini muntazam ravishda oshirib borish. 1. Xodimlarni ularning sohaviy xizmatda ishlash layoqatini aniqlash maqsadida har uch yilda bir marotaba alohida oʻquv dasturi asosida oʻqitish. 2. Oʻquv kurslari yakunida umumiy va maxsus modullar boʻyicha sinovlardan muvaffaqiyatli oʻtgan xodimlarga sertifikat berish. Doimiy asosda Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov), “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ (Mustafoyev), “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ (Jurayev), “Oʻzbekgidroenergo” AJ (Sanginov), “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ ( Jurayev ) 21. Elektr energetikasi sohasidagi kadrlarni kasbga oid sifatlarini rivojlantirish va faoliyatining samaradorligini oshirish. 1. Elektr energetikasi sohasida kadrlarning oʻz kasbiga oid boʻlgan qoʻshimcha bilimlarni oʻzlashtirishi va faoliyat samaradorligini oshirish uchun oʻzaro bogʻliq boʻlinmalar roʻyxatini shakllantirish. 2023-yil noyabr Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov), “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ (Mustafoyev), “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ (Jurayev), “Oʻzbekgidroenergo” AJ (Sanginov) 2. Shakllantirilgan roʻyxat asosida kadrlarni rotatsiya qilish grafiklarini ishlab chiqish va tasdiqlash. 2023-yil dekabr 3. Elektr energetikasi sohasida kadrlarni muntazam ravishda rotatsiya qilish. Doimiy asosda 22. Malakali xalqaro ekspertlarni Agentlik faoliyatiga jalb qilish. Xalqaro moliya institutlarining texnik koʻmagida xalqaro ekspertlar uchun texnik shartlarni ishlab chiqish va ularni jalb qilish. 2024-yil fevral Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, Energetika vazirligi (Mirzamahmudov), Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi (Kudratov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Xodjayev) 23. Ilgʻor xorijiy kompaniyalarda elektr energetikasi sohasidagi dispetcherlarning malakasini oshirish. 1. Elektr energetikasi sohasidagi dispetcherlarning malakasini oshirish maqsadida ilgʻor xorijiy kompaniyalar bilan hamkorlik aloqalarini yoʻlga qoʻyish. 2024-yil fevral Energetika vazirligi (Mirzamahmudov) , “Oʻzbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ (Isaqulov) , “Milliy dispetcherlik markazi” DUK (Boboyev) 2. Hamkorlik kelishuvlari asosida har yili kamida 10 nafar dispetcherni ilgʻor xorijiy kompaniyalarga malaka oshirishga yuborish. 2024-yil dekabr 24. Agentlik xodimlarining malakasini oshirishga qaratilgan tadbirlarni tashkil etish. 1. Xalqaro moliya institutlarining texnik koʻmagida Agentlik xodimlarining malakasini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar dasturini ishlab chiqish va tasdiqlash. 2. Tasdiqlangan dastur asosida ilmiy-nazariy hamda ilmiy-amaliy seminarlar, forumlar, koʻrgazmalar, simpozium, treninglar, master-klasslar va davra suhbatlari tashkil qilish. 2023-yil dekabr Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi, Energetika vazirligi (Mirzamahmudov)
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2023-yil 28-sentabr,
PF-166-son
Президента Республики Узбекистан
Указ
О мерах по проведению очередного этапа реформирования сферы энергетики
В последние годы осуществлены широкомасштабные реформы по ускоренному развитию, повышению инвестиционной привлекательности всех отраслей экономики, созданию благоприятных условий для роста деловой активности населения, а также расширению отраслей производства и оказания услуг, улучшению социальной сферы и повышению уровня жизни населения.
В целях создания благоприятных условий для развития здоровой конкурентной среды и увеличения притока иностранных и частных инвестиций в сферу энергетики, а также образования оптового и розничного рынков электроэнергии, основанных на внедрении свободных и прозрачных механизмов ценообразования:
1. Утвердить:
а) Концепцию поэтапного перехода на механизмы оптового и розничного рынков электроэнергии на 2023 — 2030 годы согласно приложению № 1 * , основанную на нижеследующих подходах:
поэтапное формирование основанных на конкуренции оптового и розничного рынков электроэнергии;
повышение инвестиционной привлекательности электроэнергетической отрасли и создание условий для широкого привлечения частного сектора в данную сферу;
обеспечение непрерывности и устойчивости обеспечения электроэнергией, а также повышение качества услуг, оказываемых потребителям;
внедрение механизмов социальной защиты при определении тарифов на электроэнергию для населения, а также обеспечение до 2035 года реализации электроэнергии населению на основе единой ценовой политики во всех регионах республики;
предоставление населению и субъектам предпринимательства права на свободный выбор поставщиков электрической энергии;
обеспечение свободного формирования цен на оптовом рынке электроэнергии исходя из спроса и предложения, организация ежедневной реализации электроэнергии, а также осуществление всех операций по закупке и реализации посредством торговой онлайн-платформы;
расширение масштаба производства зеленой энергии за счет широкого задействования потенциала возобновляемых источников энергии;
б) «Дорожную карту» по реализации в 2023-2024 годах Концепции поэтапного перехода на механизмы оптового и розничного рынков электроэнергии на 2023 — 2030 годы согласно приложению № 2 * .
При этом:
переход от одного этапа к следующему этапу формирования основанных на конкуренции механизмов оптового и розничного рынков электроэнергии осуществляется после полного выполнения условий, определенных Концепцией поэтапного перехода на механизмы оптового и розничного рынков электроэнергии на 2023 — 2030 годы;
Кабинету Министров начиная с 2024 года ежегодно в срок до 1 декабря принимать на следующий год Программу практических мер по реализации Концепции поэтапного перехода на механизмы оптового и розничного рынков электроэнергии на 2023 — 2030 годы.
2. Согласиться с предложениями Министерства энергетики и Министерства экономики и финансов, предусматривающими:
образование Акционерного общества «Узэнергосотиш» (далее — АО «Узэнергосотиш»);
определение АО «Национальные электрические сети Узбекистана» оператором единой магистральной системы передачи электроэнергии, специализированным на транспортировке и транзите электрической энергии.
3. Установить, что:
с 1 июля 2024 года функции эксплуатации магистральных электрических сетей осуществляются в полном объеме АО «Национальные электрические сети Узбекистана;
с 1 января 2025 года обязательства АО «Национальные электрические сети Узбекистана» по договорам экспорта и импорта электроэнергии, а также соглашениям о закупке электроэнергии, подписанным с частными электростанциями, полностью переходят АО «Узэнергосотиш».
4. Определить:
а) основными задачами АО «Узэнергосотиш»:
на начальном этапе в период перехода на механизмы основанного на конкуренции оптового рынка электроэнергии — закупку у производителей электрической энергии и сбыт электроэнергии территориальным предприятиям электрических сетей и крупным потребителям по установленным тарифам;
на следующем этапе — сбыт электрической энергии посредством торговой онлайн-платформы по свободным ценам, формирующимся исходя из спроса и предложения;
осуществление операций экспорта и импорта электроэнергии на основании договоров;
б) основными задачами АО «Национальные электрические сети Узбекистана»:
обеспечение надежного функционирования в режиме реального времени и устойчивости единой электроэнергетической системы;
оказание услуг передачи электроэнергии по магистральным электрическим сетям на основе утвержденных тарифов;
развитие магистральных электрических сетей на основе утвержденных программ;
обеспечение стабильной интеграции с энергетическими системами соседних стран и управление режимами параллельного функционирования.
5. На основании предложений Министерства энергетики, Министерства экономики и финансов, Комитета по развитию конкуренции и защите прав потребителей образовать регулятор рынка энергетики — Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан (далее — Агентство).
Определить основными задачами Агентства:
обеспечение поэтапного создания основанных на конкуренции оптового и розничного рынков в сферах снабжения электроэнергией, природным и сжиженным газом;
поддержку конкуренции, обеспечение привлекательности, а также баланса спроса и предложения на оптовом и розничном рынках в сферах снабжения электроэнергией, природным и сжиженным газом;
установление государственного контроля за соблюдением законоположений, обеспечивающих всем участникам равные права и прозрачность основанных на конкуренции оптового и розничного рынков в сферах снабжения электроэнергией, природным и сжиженным газом;
лицензирование деятельности участников основанных на конкуренции оптового и розничного рынков в сферах снабжения электроэнергией, природным и сжиженным газом, а также осуществление контроля за соблюдением ими условий лицензии;
утверждение допустимых норм технологических потерь при производстве, передаче и распределении электроэнергии;
формирование и участие в реализации долгосрочной инвестиционной политики, направленной на планирование увеличения объемов производства и создание инфраструктуры, исходя из конъюнктуры рынка и потребности в энергоресурсах;
утверждение с 2028 года регулируемых тарифов и платежей в сферах снабжения электроэнергией, природным и сжиженным газом;
внедрение с 2028 года эффективной системы защиты прав и законных интересов потребителей, проведения мониторинга качества услуг и рассмотрения обращений потребителей в сферах снабжения электроэнергией, природным и сжиженным газом.
6. Агентству совместно с Министерством энергетики, Министерством экономики и финансов, Министерством юстиции внести в Кабинет Министров:
в срок до 1 января 2024 года — Положение об Агентстве по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан;
в срок до 1 марта 2024 года — пакет нормативно-правовых актов, предусматривающих законоположения основанных на конкуренции оптового и розничного рынков электроэнергии, а также порядок лицензирования деятельности участников этих рынков.
7. Министерству энергетики, Министерству инвестиций, промышленности и торговли, а также АО «Национальные электрические сети Узбекистана» в срок до 1 января 2025 года обеспечить переоформление на АО «Узэнергосотиш» договоров экспорта и импорта электроэнергии, а также соглашений о закупке электроэнергии, подписанных с частными электростанциями, АО «Национальные электрические сети Узбекистана».
8. Министерству инвестиций, промышленности и торговли, а также Министерству экономики и финансов в срок до 1 января 2025 года внести соответствующие изменения в инвестиционные договора, подписанные с инвесторами частных электростанций, а также соглашения о государственной поддержке.
Принять во внимание оставление за АО «Национальные электрические сети Узбекистана» обязательств по выполнению АО «Национальные электрические сети Узбекистана» функций оператора сети, предусмотренных договорами и соглашениями, указанными в абзаце первом настоящего пункта.
9. Межведомственной тарифной комиссии при Кабинете Министров:
совместно с Агентством в срок до 1 февраля 2024 года разработать и внести на утверждение в Кабинет Министров новую методологию формирования тарифов на электрическую энергию с привлечением международных экспертов при техническом содействии международных финансовых институтов;
в срок до 1 мая 2024 года утвердить тарифы АО «Национальные электрические сети Узбекистана» по передаче электроэнергии по магистральным электрическим сетям, сбыту и закупке электроэнергии для АО «Узэнергосотиш», а также новый порядок распределения средств, поступающих за электроэнергию.
10. Определить, что:
а) штатные единицы АО «Узэнергосотиш» формируются в первую очередь за счет сокращения соответствующих штатных единиц АО «Национальные электрические сети Узбекистана», связанных с торговлей электроэнергией;
б) АО «Узэнергосотиш» размещается по адресу: город Ташкент, улица Осиё, дом 42;
в) единственным акционером АО «Узэнергосотиш» является Министерство экономики и финансов;
г) предельная штатная численность Агентства составляет 50 человек, из них:
10 штатных единиц формируются за счет соразмерного сокращения штатных единиц Агентства по развитию атомной энергетики и ГУП «Дирекция по строительству атомной электростанции» при нем;
20 штатных единиц формируются за счет поэтапной передачи до 1 декабря 2023 года Агентству штатных единиц соответствующих министерств и ведомств, на которые было возложено выполнение функций, передаваемых Агентству;
д) деятельность Агентства финансируется за счет средств Государственного бюджета, лицензирования, осуществления разрешительных и уведомительных процедур, поступлений от штрафов, применяемых в соответствии с законодательством, а также иных источников, не запрещенных законодательством;
е) расходы Агентства в 2023 году финансируются за счет средств Государственного бюджета на основании сметы расходов, утвержденной Министерством экономики и финансов.
11. Кабинету Министров обеспечить:
а) в двухмесячный срок:
формирование уставных капиталов, утверждение учредительной документации и организационных структур АО «Узэнергосотиш» и АО «Национальные электрические сети Узбекистана»;
образование органов управления АО «Узэнергосотиш»;
привлечение на руководящие должности в АО «Узэнергосотиш» высококвалифицированных специалистов, включая зарубежных, обладающих необходимым опытом и практическими навыками;
внесение в Администрацию Президента Республики Узбекистан проекта постановления Президента Республики Узбекистан об организации деятельности Агентства;
б) утверждение до 1 апреля 2024 года порядка распределения и источников погашения имеющейся задолженности (в том числе задолженности, образовавшейся за счет отрицательной разницы между закупочной ценой и ценой сбыта электроэнергии) АО «Национальные электрические сети Узбекистана» по закупке и сбыту электроэнергии.
12. Установить, что имущество, имущественные права, стоимость акций и долей в уставных капиталах акционерных обществ и Агентства, передаваемых в соответствии с настоящим Указом от одной организации другой, включая процессы их реорганизации и ликвидации, не являются объектами налогообложения по всем видам налогообложения.
13. Заместителю Премьер-министра Д.А. Кучкарову:
образовать постоянную рабочую группу, организовать координацию и ведение мониторинга реализации реформ в сфере энергетики, в том числе Концепции поэтапного перехода на механизмы оптового и розничного рынков электроэнергии на 2023 — 2030 годы;
ежемесячно вносить в Администрацию Президента Республики Узбекистан информацию о результатах проводимых работ.
14. Министерству энергетики совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами в двухмесячный срок внести в Кабинет Министров предложения об изменениях и дополнениях в акты законодательства, вытекающих из настоящего Указа.
15. Возложить на заместителя Премьер-министра Д.А. Кучкарова и министра энергетики Ж.Т. Мирзамахмудова персональную ответственность за эффективную организацию исполнения настоящего Указа.
Контроль за исполнением настоящего Указа возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
28 сентября 2023 г.,
№ УП-166