UzbekAI

← Qonunlar

📅 2023-yil 20-noyabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2023 йил 20 ноябрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 20 ноября 2023 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 20 November 2023 · Other documents · Oliy sudi plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленумининг

Қарори

Хотин-қизлар ва болалар ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш тизими янада такомиллаштирилиши натижасида Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритилганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳамда жиноят ишлари бўйича айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида

Сўнгги йилларда «Янги Ўзбекистон»ни барпо этиш йўлида мамлакатимизда хотин-қизлар ва болалар ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини тазйиқ ва зўравонликдан ишончли ҳимоя қилишнинг институционал ҳамда ҳуқуқий асосларини тубдан такомиллаштиришга, болалар орасида назоратсизликнинг ва улар томонидан ҳуқуқбузарликлар содир этилишининг олдини олишга, шунингдек ногиронлиги бўлган болаларни ҳамда ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни давлат томонидан қўллаб-қувватлашга қаратилган кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда.

Айниқса хотин-қизларнинг жамиятдаги роли, ўрни ва нуфузини ошириш, ижтимоий-сиёсий фаоллигини мустаҳкамлаш борасида олиб борилаётган ишларни янги босқичга кўтариш ва уларни умумэътироф этилган жаҳон андозалари талабларига келтириш юзасидан қилинаётган саъй ҳаракатлар алоҳида эътиборга молик.

Хусусан, Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 11 апрелдаги «Хотин-қизлар ва болалар ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш тизими янада такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-829-сон Қонуни ушбу ислоҳотларда муҳим ўрин тутади.

Қабул қилинган Қонун билан хотин-қизларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш билан боғлиқ масалаларда юзага келаётган бир қатор муаммоларни бартараф этиш ва болалар масалалари бўйича комиссиялар фаолиятининг ҳуқуқий асосларини мустаҳкамлаб қўйишга қаратилган бир қатор ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди.

Ҳуқуқни қўлловчилар томонидан қайд этилган қонунни тўғри қўллаш, бу масалада барқарор суд ва тергов амалиётини шакллантириш мақсадида амалдаги қонунчилик ҳужжатларига киритилган оилавий, маиший, жисмоний, иқтисодий, руҳий каби тазйиқ ва зўравонликларга берилган тушунчаларнинг шарҳлари, оилавий (маиший) зўравонлик учун жиноий жавобгарлик белгиланиши муносабати билан айбдорнинг ҳаракатларини ушбу модда билан квалификация қилишга оид ўзига хос хусусиятлари, зўравонлик билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарликлар ва жиноятлар учун жазо тайинлаш ва жазодан озод қилиш қоидаларига киритилган ўзгартиришлардан келиб чиқиб эътиборга молик ҳолатлари юзасидан судлар учун ушбу масалаларда тегишли тушунтиришлар берилишини тақозо этади.

Шунга кўра, янги қабул қилинган ва давлат сиёсатининг муҳим йўналишини тартибга солувчи мазкур қонун талабларига мувофиқлаштириш, одил судловни амалга оширишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри татбиқ этилишини таъминлаш, судларда ягона амалиётни шакллантириш мақсадида ҳамда «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 11 апрелдаги «Хотин-қизлар ва болалар ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш тизими янада такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-829-сон Қонуни билан амалдаги қонун ҳужжатларига оилавий (маиший) зўравонлик, жисмоний зўравонлик, руҳий зўравонлик, иқтисодий зўравонлик, шаҳвоний шилқимлик, ҳақоратомуз шилқимлик каби тушунчалар киритилиб:

оилавий (маиший) зўравонлик деганда, оила аъзосининг бошқа оила аъзосига нисбатан унинг ҳуқуқларини, эркинликларини, қонуний манфаатларини бузадиган, жисмоний ва (ёки) руҳий азоб уқубатларга олиб келадиган, унинг ҳуқуқларини чеклайдиган, баданга шикаст етказилишига сабаб бўладиган қасддан содир этиладиган жисмоний, руҳий, иқтисодий ёки жинсий характердаги хатти-ҳаракатлар;

оилавий (маиший) жисмоний зўравонлик деганда, кундалик биргаликдаги ҳаёт (турмуш)да оиланинг бир ёки бир гуруҳ аъзолари томонидан бошқа бир аъзосининг соғлиғи ёки жисмоний дахлсизлигига тажовуз қиладиган ғайриқонуний ҳаракатлар;

оилавий (маиший) руҳий зўравонлик деганда, кундалик биргаликдаги ҳаёт (турмуш)да оиланинг бир ёки бир гуруҳ аъзолари томонидан бошқа бир аъзосининг шаъни ва қадр-қимматини таҳқирлаш, уларни шахсий, мулкий ҳуқуқларини амалга оширишни чеклаш, таълим олиш, соғлиқни сақлаш, меҳнатга оид ҳуқуқини амалга оширишга тўсқинлик қилиш, яқин қариндошларидан ажратиб қўйиш, мулкига шикаст етказиш, нобуд қилиш, ҳаёти ёхуд соғлиғи учун хавфли бўлган зўрлик ишлатиш билан қўрқитишдан иборат ҳаракатлар;

оиладаги жинсий зўравонлик деганда, кундалик биргаликдаги ҳаёт (турмуш)да оиланинг бир ёки бир гуруҳ аъзолари томонидан бошқа бир аъзосининг жинсий эркинлиги ёки жинсий дахлсизлигига тажовуз қилиш билан боғлиқ қилмишлар;

оилавий (маиший) иқтисодий зўравонлик деганда, кундалик биргаликдаги ҳаёт (турмуш)да оиланинг бир ёки бир гуруҳ аъзолари томонидан бошқа бир аъзосининг мулк, таълим олиш, соғлиқни сақлаш ва (ёки) меҳнатга оид ҳуқуқини амалга оширишини чеклашга олиб келадиган, мол-мулкига ва шахсий ашёларига қасддан шикаст етказишга қаратилган ҳаракатлар (ҳаракатсизлик);

шаҳвоний шилқимлик деганда, шахснинг хоҳишига қарши равишда унга нисбатан шаҳвоний тусдаги ҳар қандай мурожаат (масалан оғзаки ёки ёзма мурожаат, интернет орқали электрон хат-хабарлар, ижтимоий тармоқларда шахсга қаратилган шаҳвоний тусдаги хабарлар юбориш ва ҳ.к.) ва (ёки) жисмоний ҳаракатлар;

ҳақоратомуз шилқимлик деганда, шахснинг мақсади фуқароларга ҳақоратомуз тегажоғлик қилишдан иборат бўлиб, бошқа шахснинг обрў-эътибори, иззат-шаънини ҳақоратлаш, камситиш ҳамда уларнинг тинчлигини бузишга қаратилиб, бунда, фуқарони инсон қадр-қимматини ҳақоратловчи суҳбатга зўрлаб тортиш, шилқимлик билан унинг қўлини силташ ёки куч билан қўлидан ушлаш, бош кийимини юлқиб олиш, сигарет тутунини унинг юзига пуфлаш ва ҳоказо ҳаракатлар тушунилиши лозимлиги судлар эътиборига етказилсин.

Шу каби қоидабузарликлар учун маъмурий ва жиноий жавобгарлик белгиланиши ушбу масалага доир моддий ҳамда процессуал қонун нормаларини тўғри татбиқ этилишига эришиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг қуйидаги қарорларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритилсин:

1. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Вояга етмаганларнинг жиноятлари ҳақидаги ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида» 2000 йил 15 сентябрь 21-сонли қарори :

4-банди биринчи хатбошисидаги «вояга етмаганлар ишлари бўйича идоралараро комиссия» ҳамда «вояга етмаганларнинг ишлари бўйича шуғулланувчи комиссия» деган сўзлар «болалар масалалари бўйича комиссия» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

6-банди :

учинчи хатбошисидаги «вояга етмаганларнинг ишлари бўйича шуғулланувчи комиссия» деган сўзлар «болалар масалалари бўйича комиссия» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

қуйидаги мазмундаги бешинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Бунда суд ҳукмда мажбурлов чорасини қўллаш ёки қўлламаслик тўғрисида асослантирилган хулосасини кўрсатиши шарт»;

бешинчи ва олтинчи хатбошилари тегишинча олтинчи ва еттинчи хатбошилари деб ҳисоблансин;

қуйидаги мазмундаги 10 1 -банд билан тўлдирилсин:

«10 1 . Суд вояга етмаган шахсни шартли ҳукм қилса ёки унга озодликдан маҳрум этиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа жазо тайинласа, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 3 июндаги 339-сонли қарорига асосан вояга етмаган шахсга нисбатан жамоат тарбиячиси тайинлаш зарурлигини муҳокама қилиши шарт»;

13-банди биринчи хатбошисидаги «Вояга етмаганлар ишлари бўйича идоралараро комиссия» деган сўзлар «Болалар масалалари бўйича комиссия» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

2. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Судлар томонидан жиноят учун жазо тайинлаш амалиёти тўғрисида» 2006 йил 3 февралдаги 1-сонли қарори :

11-банди :

қуйидаги мазмундаги тўртинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Мазкур банднинг учинчи хатбошисида назарда тутилган қоида: ўта хавфли рецидивистларга, уюшган гуруҳ ёки жиноий уюшма аъзоларига нисбатан; тинчлик ва хавфсизликка қарши тамом бўлмаган жиноятларга; — жавобгарликни оғирлаштирадиган ҳолатларда қасддан одам ўлдириш билан; ўн саккиз ёшга тўлмаган жабрланувчининг номусига тегиш ёки унга нисбатан зўрлик ишлатиб, жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш билан; ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш билан; вояга етмаган шахс тавсифланган ёки тасвирланган порнографик маҳсулотни тарқатиш, реклама қилиш, намойиш этиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, худди шунингдек уни тайёрлаш, тарқатиш, реклама қилиш, намойиш этиш ёхуд вояга етмаган шахсни порнографик хусусиятга эга ҳаракатларнинг ижрочиси сифатида жалб этиш билан; вояга етмаган шахсни жалб этган ҳолда қўшмачилик қилиш, фоҳишахоналарни ташкил этиш ёки сақлаш билан; ядровий, кимёвий, биологик ва бошқа турдаги оммавий қирғин қуролини, бундай қурол яратишда фойдаланиш мумкинлиги аён бўлган материалларни ҳамда ускуналарни, радиоактив материалларни контрабанда қилиш билан боғлиқ бўлган жиноятлар учун жазо тайинлашда қўлланилмайди»;

тўртинчи хатбошиси тегишинча бешинчи хатбошиси деб ҳисоблансин;

49-банди биринчи хатбошисининг иккинчи кичик хатбошисидаги «(масалан, ЖК 228, 248, 273-моддалари)» деган сўзлар «(масалан, ЖК 126 1 , 131, 228, 248, 273-моддалари)» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

3. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Баданга қасддан шикаст етказишга оид ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида» 2007 йил 27 июндаги 6-сонли қарори :

қуйидаги мазмундаги 1 1 -банд билан тўлдирилсин:

«1 1 . Судлар, баданга шикаст етказиш жиноятларидан оилавий (маиший) зўравонлик билан боғлиқ жиноятларни фарқлаши лозим.

Оилавий (маиший) зўравонлик деганда, оила аъзосининг бошқа оила аъзосига нисбатан унинг ҳуқуқларини, эркинликларини, қонуний манфаатларини бузадиган, жисмоний ва (ёки) руҳий азоб уқубатларга олиб келадиган, унинг ҳуқуқларини чеклайдиган, баданга шикаст етказилишига сабаб бўладиган қасддан содир этиладиган жисмоний, руҳий, иқтисодий ёки жинсий характердаги хатти-ҳаракатни содир этилиши тушунилиши лозим.

Оилавий (маиший) жисмоний зўравонлик деганда, кундалик биргаликдаги ҳаёт (турмуш)да оиланинг бир ёки бир гуруҳ аъзолари томонидан бошқа бир аъзосининг соғлиғи ёки жисмоний дахлсизлигига тажовуз қиладиган ғайриқонуний ҳаракатлар тушунилиши лозим.

Оилавий (маиший) руҳий зўравонлик деганда, кундалик биргаликдаги ҳаёт (турмуш)да оиланинг бир ёки бир гуруҳ аъзолари томонидан бошқа бир аъзосининг шаъни ва қадр-қимматини таҳқирлаш, уларни шахсий, мулкий ҳуқуқларини амалга оширишни чеклаш, таълим олиш, соғлиқни сақлаш, меҳнатга оид ҳуқуқини амалга оширишга тўсқинлик қилиш, яқин қариндошларидан ажратиб қўйиш, мулкига шикаст етказиш, нобуд қилиш, ҳаёти ёхуд соғлиғи учун хавфли бўлган зўрлик ишлатиш билан қўрқитиш тушунилиши лозим.

Оилавий (маиший) иқтисодий зўравонлик деганда, кундалик биргаликдаги ҳаёт (турмуш)да оиланинг бир ёки бир гуруҳ аъзолари томонидан бошқа бир аъзосининг мулк, таълим олиш, соғлиқни сақлаш ва (ёки) меҳнатга оид ҳуқуқини амалга оширишини чеклашга олиб келадиган, мол-мулкига ва шахсий ашёларига қасддан шикаст етказишга қаратилган ҳаракат (ҳаракатсизлик) тушунилиши лозим.

Судларга оилавий (маиший) руҳий зўравонлик билан боғлиқ жиноятлар ЖКнинг 126 1 -моддасининг тегишли қисми билан квалификация қилиниши лозимлиги тушунтирилсин»;

қуйидаги мазмундаги 3 1 -банд билан тўлдирилсин:

«3 1 . Баданга қасддан шикаст етказиш хотинига (эрига), собиқ хотинига (собиқ эрига), бир рўзғор асосида биргаликда яшаётган шахсга ёки умумий фарзандга эга бўлган шахсга нисбатан етказилган бўлса, қилмиш ЖКнинг 126 1 -моддаси тегишли қисми билан квалификация қилинади. Бунда:

эр-хотин — никоҳи фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органларида рўйхатга олинган шахслар;

собиқ эр-хотин — никоҳи қонунда белгиланган тартибда тугатилган ёки ҳақиқий эмас деб топилган шахслар;

бир рўзғор асосида биргаликда яшаётган шахслар — муайян хонадон ёки уйда эр-хотинлик муносабатларида яшовчи, умумий мол-мулк ва пул маблағларига эгалик қилувчи эркак ҳамда аёл;

умумий фарзандга эга бўлган шахслар — ўзаро муносабатлари натижасида фарзандли бўлган эркак ва аёл тушунилади;

4-бандидаги «ЖК 104 — 110-моддаларида» деган сўзлар «ЖК 104 — 110, 126 1 -моддаларида» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

6-банди биринчи хатбошисидаги «ЖК 104-моддасининг биринчи қисмида» деган сўзлар «ЖК 104-моддасининг биринчи қисми, 126 1 -моддасининг олтинчи қисмида» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

7-банди биринчи хатбошисидаги «(ЖК 104-моддаси иккинчи қисмининг «а» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «б» банди)» деган сўзлар «(ЖК 104-моддаси иккинчи қисмининг «а» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «б» банди, 126 1 -моддаси бешинчи қисмининг «б» банди, 126 1 -моддаси еттинчи қисмининг «а» банди)» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

9-банди биринчи хатбошисидаги «ЖК 104-моддаси иккинчи қисмининг «в» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «г» банди» деган сўзлар «ЖК 104-моддаси иккинчи қисмининг «в» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «г» банди, 126 1 -моддаси бешинчи қисмининг «в» банди, 126 1 -моддаси еттинчи қисмининг «в» банди» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

14-бандидаги «ЖК 104-моддаси иккинчи қисмининг «з» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «з» банди билан» деган сўзлар «ЖК 104-моддаси иккинчи қисмининг «з» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «з» банди 126 1 -моддаси бешинчи қисмининг «д» банди, 126 1 -моддаси еттинчи қисмининг «д» банди билан» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

16-банди қуйидаги мазмундаги учинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Хотинини (эрини), собиқ хотинини (собиқ эрини), бир рўзғор асосида биргаликда яшаётган шахсни ёки умумий фарзандга эга бўлган шахснинг баданига ўртача оғир ёки оғир шикаст етказиш жинояти махсус субъектли жиноят бўлганлиги учун жиноят содир этишда иштирок этган бошқа шахсларнинг ҳаракатлари ЖКнинг 28 ва 126 1 -моддасининг тегишли қисми билан квалификация қилиниши лозим»;

17-бандидаги «ЖК 104-моддаси учинчи қисмининг «а» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «а» банди билан» деган сўзлар «ЖК 104-моддаси учинчи қисмининг «а» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «а» банди, 126 1 -моддаси бешинчи қисмининг «а» банди, 126 1 -моддаси саккизинчи қисмининг «а» банди билан» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

18-банди :

биринчи хатбошисидаги «ЖК 104-моддаси учинчи қисмининг «б» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «к» банди билан» деган сўзлар «ЖК 104-моддаси учинчи қисмининг «б» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «к» банди, 126 1 -моддаси бешинчи қисмининг «ж» банди, 126 1 -моддаси саккизинчи қисмининг «б» банди билан» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

учинчи хатбошисидаги «ЖК 104-моддаси учинчи қисмининг «б» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «к» банди» деган сўзлар «ЖК 104-моддаси учинчи қисмининг «б» банди, 105-моддаси иккинчи қисмининг «к» банди, 126 1 -моддаси бешинчи қисмининг «ж» банди, 126 1 -моддаси саккизинчи қисмининг «б» банди» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

19-банди биринчи хатбошисидаги «ЖК 104-моддаси учинчи қисмининг «д» банди билан» деган сўзлар «ЖК 104-моддаси учинчи қисмининг «д» банди, 1261-моддаси саккизинчи қисмининг «г» банди билан» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

21-банди :

биринчи хатбошисидаги «ЖК 104-моддаси иккинчи ёки учинчи қисмлари, 105-моддаси иккинчи қисмининг икки ва ундан ортиқ бандларида» деган сўзлар «ЖК 104-моддаси иккинчи ёки учинчи қисмлари, 105-моддаси иккинчи қисмининг икки ва ундан ортиқ бандларида, 1261-моддаси бешинчи, еттинчи ёки саккизинчи қисмларининг икки ва ундан ортиқ бандларида» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Айбдорнинг ҳаракатларида ЖК 104-моддасининг ҳам иккинчи ҳам учинчи қисмларида, 126 1 -моддаси иккинчи — саккизинчи қисмларида ҳам назарда тутилган квалификация белгилари мавжуд бўлган ҳолларда, барча қилмиш ЖК 104-моддасининг учинчи қисми, 126 1 -моддасининг саккизинчи қисми бўйича квалификация қилиниши лозим бўлиб, бироқ шахсни жиноят ишида айбланувчи тариқасида иштирок этишга жалб этиш тўғрисидаги қарорда ва ҳукмда барча квалификация белгилари кўрсатилиши шарт»;

учинчи хатбошисидаги «ЖК 104-моддаси иккинчи ёки учинчи қисмлари, 105-моддаси иккинчи қисмининг икки ва ундан ортиқ бандларида» деган сўзлар «ЖК 104-моддаси иккинчи ёки учинчи қисмлари, 105-моддаси иккинчи қисмининг икки ва ундан ортиқ бандларида, 126 1 -моддаси бешинчи, еттинчи ёки саккизинчи қисмларининг икки ва ундан ортиқ бандларида» деган сўзлар билан алмаштирилсин»;

23-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«23. Судларга тушунтирилсинки, кучли руҳий ҳаяжонланиш ҳолатида, зарурий мудофаа ёки ижтимоий хавфли қилмиш содир этган шахсни ушлаш чоралари чегарасидан четга чиқиб, баданга қасддан оғир ёки ўртача оғир шикаст етказиш, ҳатто ЖК 104-моддаси учинчи қисмида, 126 1 -моддаси саккизинчи қисмида кўрсатилган айбни оғирлаштирувчи белгилар мавжуд бўлган тақдирда ҳам тегишлича ЖК 104, 105, 126 1 -моддаси билан квалификация қилиниши мумкин эмас. Бундай ҳаракатлар, жумладан, улар эҳтиётсизлик орқасида ўлимга сабаб бўлган ҳолда ҳам тегишлича ЖК 106, 107, 108-моддалари билан квалификация қилиниши лозим;

24-бандининг иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Баданга қасддан бундай шикаст етказганлик учун жиноий жавобгарлик, фақат у шундай қилмиш учун шахсга нисбатан муқаддам маъмурий жазо қўллаш тўғрисидаги қарор чиқарилган пайтдан бошлаб бир йил мобайнида такроран содир этилган бўлса (ЖК 109-моддасининг биринчи қисми, 126 1 -моддасининг иккинчи қисми) ёки соғлиқнинг қисқа вақт давомида ёмонлашувига сабаб бўлган (ЖК 109-моддасининг иккинчи қисми, 126 1 -моддасининг учинчи қисми) ҳолдагина келиб чиқади»;

25-банди :

иккинчи хатбошисидаги «ЖК 109-моддаси билан» деган сўзлар «ЖК 109, 126 1 -моддаси иккинчи ва учинчи қисмлари билан» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

учинчи хатбошисидаги «ЖК 104 ёки 105 моддаси билан» деган сўзлар «ЖК 104, 105 ёки 126 1 -моддаси тўртинчи — саккизинчи қисмлари билан» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

4. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Бир неча жиноят содир этилганда қилмишни квалификация қилишга доир масалалар тўғрисида» 2008 йил 5 майдаги 13-сонли қарори :

2-банди :

учинчи хатбошисининг иккинчи кичик хатбошисидаги «(масалан, ЖК 228, 248, 273-моддалари)» деган сўзлар «(масалан, ЖК 126 1 , 131, 228, 248, 273-моддалари)» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

тўртинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Жиноят қонунида алоҳида назарда тутилган айрим ҳолларда, шахс томонидан қасддан Жиноят кодекси Махсус қисми турли моддаларида назарда тутилган икки ва ундан ортиқ жиноят содир этилиши ҳам такроран жиноят деб топилади (масалан, ЖК 118, 119, 129, 211, 212, 276-моддалари иккинчи қисмлари, 121-моддасининг тўртинчи қисми, 126 1 -моддаси бешинчи ва саккизинчи қисмлари, 128, 213-моддалари учинчи қисмлари)»;

20-банди :

иккинчи хатбошисининг иккинчи кичик хатбошисидаги «ЖК 228, 248, 273-моддалари» деган сўзлар «ЖК 126 1 , 228, 248, 273-моддалари» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

учинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Жиноят қонунида алоҳида назарда тутилган айрим ҳолларда, шахс илгари судланган жиноятларга айнан ўхшаш бўлмаган янги жиноятнинг қасддан содир этилиши ҳам хавфли рецидив жиноят деб топилади (масалан, ЖК 105, 118, 119, 129, 210, 211, 212, 274, 276-моддалари иккинчи қисмлари, 104, 128, 164, 213, 214, 273-моддалари учинчи қисмлари, 131-моддаси тўртинчи қисми, 126 1 -моддаси бешинчи ва саккизинчи қисмлари)».

5. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Номусга тегиш ва жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондиришга доир ишлар бўйича суд амалиёти тўғрисида» 2010 йил 29 октябрдаги 13-сонли қарори :

2-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«2. Номусга тегиш деганда (ЖК 118-моддаси), жабрланувчи билан унинг эркига қарши ёки эркидан ташқари зўрлик ишлатиб, қўрқитиб (бундан буён матнда — таҳдид этиб) ёхуд жабрланувчининг ожизлигидан фойдаланиб, табиий усулда жинсий алоқа қилиш тушунилиши лозим.

Агар ўша ҳолатларда айбдорнинг ҳаракатлари жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондиришга қаратилган бўлса, қилмиш ЖК 119-моддаси билан квалификация қилиниши керак.

Номусга тегиш ва жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондирганлик учун жиноий жавобгарлик бундай ҳаракатлар аёл жинсидаги шахсга нисбатан ҳам, эркак жинсидаги шахсга нисбатан ҳам содир этилганда келиб чиқади.

Оиладаги жинсий зўравонлик деганда, кундалик биргаликдаги ҳаёт (турмуш)да оиланинг бир ёки бир гуруҳ аъзолари томонидан бошқа бир аъзосининг жинсий эркинлиги ёки жинсий дахлсизлигига тажовуз қилиш билан боғлиқ қилмиш тушунилиши лозим»;

3-бандининг иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Номусга тегиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш пайтида жабрланувчига енгил ёки ўртача оғир шикаст етказилиши тегишлича ЖК 118-моддаси ёки 119-моддаси диспозицияси билан қамраб олинади ва ЖК 105, 109-моддалари, 126 1 -моддаси биринчи — тўртинчи қисмлари билан қўшимча квалификация қилишни талаб этмайди. Агар номусга тегиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш пайтида жабрланувчига оғир шикаст етказилса, айбдорнинг ҳаракатлари ЖК 118-моддаси ёки 119-моддаси ва ЖК 104-моддасининг тегишли қисми, 126 1 -моддаси олтинчи қисми мажмуи билан квалификация қилинади»;

6-бандининг биринчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

6. «Ожиз аҳвол деганда, жабрланувчининг шундай аҳволи тушунилиши керакки, бундай пайтда у ўзининг физиологик, жисмоний ёки руҳий ҳолати (жисмоний нуқсони, руҳияти бузилганлиги, ўн тўрт ёшга тўлмаган (кичик ёшдаги болалар) ёки кексалиги, қаттиқ оғриқ ёки беҳушлик ҳолати, алкоголь, гиёҳвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддалар таъсирида ўта мастлик ҳолати)га кўра ўзини ўзи ҳимоя қилиш, айбдорга фаол қаршилик кўрсатиш ёки ўзига нисбатан содир этилаётган ҳаракатлар хусусияти ва моҳиятини тушуниш ёки ўз ҳаракатларини бошқариш имкониятига эга бўлмайди. Бунда айбдор жабрланувчи ожиз аҳволда эканлигини англаган бўлиши шарт (ўн тўрт ёшга тўлмаган шахсга нисбатан содир этилган ҳолатлар бундан мустасно)»;

7-банди қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Ўн тўрт ёшга тўлмаган (кичик ёшдаги болалар) ожиз аҳволдаги шахс ҳисобланганлиги сабабли улар билан табиий ёки ғайритабиий усулда жинсий алоқа қилиш ЖК 118-моддаси тўртинчи қисми, 119-моддаси тўртинчи қисми билан квалификация қилиниши лозим»;

қуйидаги мазмундаги 7 1 -банд билан тўлдирилсин:

«7 1 . Судлар ЖК 118-моддаси ёки 119-моддасида назарда тутилган жиноят таркибларини ЖК 121-моддасида назарда тутилган жиноят таркибидан фарқлашлари лозим.

ЖКнинг 121-моддаси бўйича жиноий жавобгарлик хизмат, моддий ёки бошқа жиҳатдан айбдорга қарам бўлган шахсни жинсий алоқа қилишга ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондиришга мажбур қилганда келиб чиқади. Бунда, номусга тегиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондиришдаги руҳий зўрлик ишлатишдан фарқли равишда, жабрланувчи шахсни мажбур этишда шахснинг бош тортгани таҳдиднинг дарҳол амалга оширилишини тахмин қилмаслигини, айни вақтда амалда етказилган ёки қўрқитишда ифодаланадиган зарар жабрланувчи шахсига тегишли бўлмай, балки унинг мулкий ва бошқа шахсий ҳуқуқларига тааллуқли бўлишини ҳамда ўз хусусиятига кўра, бу зарар жабрланувчи моддий, хизмат ёки бошқа жиҳатлардан қарам бўлган шахс томонидангина етказилган бўлиши кераклигини эътибор қаратиш лозим;

10-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«10. Агар шахс номусга тегиш вақтида бирин-кетин бир неча марта (масалан, кун давомида) жинсий алоқа қилган ёки жинсий эҳтиёжини ғайритабиий усулда қондирган бўлса ва иш ҳолатлари айбдорда муайян бир шахсга нисбатан мазкур айнан ўхшаш ҳаракатларни содир этишга нисбатан ягона қасд мавжудлигидан далолат берса, қилмиш ЖК 118-моддаси ёки 119-моддасининг тегишли қисми бўйича квалификация қилиниши лозим бўлган битта давомли жиноят сифатида кўрилиши лозим.

Шунга ўхшаш ҳаракатлар муайян бир шахсга нисбатан турли вақтларда (масалан, турли кунларда) ёки бир неча шахсга нисбатан содир этилганда такроран жиноят белгиси мавжуд бўлади (ЖК 32-моддаси).

Мазкур қоидалар ЖК 128-моддаси кўрсатилган жиноятни содир қилган шахсларнинг ҳаракатларини квалификация қилишда ҳам қўлланилади.

Икки ва ундан ортиқ марта номусга тегиш ёки жинсий эҳтиёж ғайритабиий усулда қондириш содир этилган бўлиб, бунинг учун Жиноят кодексининг 118-моддаси ёки 119-моддасининг турли қисмларида жиноий жавобгарлик назарда тутилган бўлса, шунингдек бир ҳолда бундай жиноятларга суиқасд ёки уларда иштирокчилик, бошқа ҳолда эса, тугатилган жиноят содир этилган бўлса, айбдорнинг ҳаракатлари мазкур жиноятларнинг ҳар бири бўйича мустақил квалификация қилиниши лозим»;

қуйидаги мазмундаги 13 1 -банд билан тўлдирилсин:

«13 1 . ЖК 118-моддаси иккинчи қисми «д» банди ёки 119-моддаси иккинчи қисми «д» бандида назарда тутилган ногиронлик белгисига эга эканлиги айбдорга аён бўлган шахсга нисбатан содир этиш деганда жисмоний, ақлий, сенсор (сезги) ёки руҳий нуқсонлари аён (маълум) бўлган шахсга нисбатан содир қилинган ҳаракатларни тушуниш лозим;

14-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«14. Судлар шуни инобатга олишлари лозимки, ўн саккиз ёшга тўлмаган (ЖК 118-моддаси учинчи қисми «а» банди ёки 119-моддаси учинчи қисми «а» банди) ёки ўн тўрт ёшга тўлмаган (ЖК 118-моддаси тўртинчи қисми ёки 119-моддаси тўртинчи қисми) шахсга нисбатан номусга тегиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш жиноятини содир этганлик учун жиноий жавобгарлик, айбдор жабрланувчининг ёшини билган ёки билмаганлигидан қатъий назар келиб чиқади»;

15-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«15. Айбдорнинг ҳаракатларини ЖК 118-моддаси учинчи қисми «б» банди ёки 119-моддаси учинчи қисми «б» банди билан квалификация қилишда судлар Жиноят кодексининг саккизинчи бўлимида баён этилган «яқин қариндошлар» тушунчасига асосланишлари, бунда мазкур тушунчани кенг шарҳлаш мумкин эмаслигини, шунингдек собиқ хотинига (собиқ эрига), бир рўзғор асосида биргаликда яшаётган шахсга ёхуд умумий фарзандга эга бўлган шахсга нисбатан содир этилганда келиб чиқишини инобатга олишлари лозим.

Бунда бир рўзғор асосида биргаликда яшаётган шахслар деганда, муайян хонадон ёки уйда эр-хотинлик муносабатларида яшовчи, умумий мол-мулк ва пул маблағларига эгалик қилувчи эркак ва аёл тушуниши лозим»;

қуйидаги мазмундаги 15 1 -банд билан тўлдирилсин:

«15 1 . Судлар айбдор шахсларнинг ҳаракатларини ЖКнинг 118-моддаси 3-қисми «в» банди ва 119-моддаси 3-қисми «в» банди билан квалификация қилишда, жабрланувчи кимнинг қарамоғида бўлганлигига алоҳида эътибор қаратишлари лозим.

Жабрланувчини тарбиялаш ва (ёки) унга ғамхўрлик қилиш мажбуриятини бажараётган шахс деганда, қонунчиликда белгиланган тартибда фарзандликка олувчилар, васийлар, ҳомийлар тушунилади.

Жабрланувчига қараб туриш, ўқитиш мажбуриятлари қонун билан зиммасига юклатилган таълим, тарбия, даволаш ёки бошқа муассасаси деганда эса, мактабгача таълим, умумий ўрта таълим ва ўрта-махсус касб-ҳунар таълими, олий таълим ва олий ўқув юртидан кейинги таълим муассасалари, соғлиқни сақлаш тизимидаги ҳамда хусусий сектордаги (шу жумладан, халқ табобати) даволаш муассасалари ходимлари тушунилади»;

16-бандидаги «ЖК 118-моддаси учинчи қисми «д» банди ёки 119-моддаси учинчи қисми «д» бандида» деган сўзлар «ЖК 118-моддаси учинчи қисми «е» банди ёки 119-моддаси учинчи қисми «е» бандида» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

6. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Жазони ўташдан муддатидан илгари озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштириш бўйича суд амалиёти тўғрисида» 2016 йил 27 декабрдаги 28-сонли қарори :

3-банди қуйидаги мазмундаги учинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«ЖК 73-моддасининг 4-қисмида кўрсатилган шахслар бошқа жиноят содир этганлиги аниқланиб, кейинги ҳукм бўйича жазолар ЖКнинг 59-моддаси 8-қисми ёки 60-моддаси тартибида қўшилганда, ЖК 73-моддасининг 4-қисмида назарда тутилган жинояти учун озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланган бўлса жазонинг ўталмаган қисми енгилроғи билан алмаштирилиши ёки жазони ўташдан муддатидан илгари озод қилиниши мумкин эмас»;

қуйидаги мазмундаги 3 1 -банд билан тўлдирилсин:

«3 1 . Жазодан муддатидан илгари шартли равишда озод қилиш ва жазони енгилроғи билан алмаштириш:

а) умрбод ёки узоқ муддатга озодликдан маҳрум қилишга ҳукм этилган шахсга;

б) ўта хавфли рецидивистга;

в) уюшган гуруҳ ёки жиноий уюшманинг ташкилотчи ва қатнашувчиларига;

г) жавобгарликни оғирлаштирадиган ҳолатларда қасддан одам ўлдирганлик, ўн саккиз ёшга тўлмаган жабрланувчининг номусига текканлик ёки унга нисбатан зўрлик ишлатиб, жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондирганлик, ўн саккиз ёшга тўлмаган шахсни жинсий алоқада бўлиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш билан боғлиқ ҳолда жинсий алоқа қилишга мажбур этганлик, ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилганлик ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондирганлик ёки унга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар қилганлик, вояга етмаган шахс тавсифланган ёки тасвирланган порнографик маҳсулотни тарқатиш, реклама қилиш, намойиш этиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кирганлик, худди шунингдек уни тайёрлаганлик, тарқатганлик, реклама қилганлик, намойиш этганлик ёхуд вояга етмаган шахсни порнографик хусусиятга эга ҳаракатларнинг ижрочиси сифатида жалб этганлик, вояга етмаган шахсни жалб этган ҳолда қўшмачилик қилганлик, фоҳишахоналарни ташкил этганлик ёки сақлаганлик, Ўзбекистон Республикасига, тинчликка ва инсоният хавфсизлигига қарши жиноят содир этганлик, ядровий, кимёвий, биологик ва бошқа хилдаги оммавий қирғин қуролларини, шундай қуролларни ишлаб чиқариш учун фойдаланиш мумкинлиги аён бўлган материал ва ускуналарни, контрабанда қилганлик учун ҳукм қилинган шахсларга нисбатан қўлланилмайди».

7. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Судлар томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришни тартибга солувчи қонунларни қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида» 2018 йил 30 ноябрдаги 35-сонли қарори :

9-банди :

иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этган ўн олти ёшдан ўн саккиз ёшгача бўлган шахсларга нисбатан «Болалар масалалари бўйича комиссиялар тўғрисидаги» низомда кўрсатилган чоралар қўлланилади»;

учинчи хатбошисидаги «вояга етмаганлар ишлари бўйича идоралараро комиссияга» деган сўзлар «болалар масалалари бўйича комиссияга» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

қуйидаги мазмундаги 11 1 -банд билан тўлдирилсин:

«11 1 . Судлар томонидан МЖтКнинг 41 1 -моддаси ва 183-моддасида назарда тутилган маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришда, қуйидаги ҳолатларга эътиборларини қаратишлари лозим.

Шахснинг ҳаракатларини МЖтКнинг 41 1 -моддаси (шаҳвоний шилқимлик) ёки 183-моддасида (майда безорилик) назарда тутилган ҳақоратомуз шилқимлик белгиси билан квалификация қилишда шахснинг ушбу ҳаракатни содир қилишдан кўзлаган мақсадини аниқлаш лозим.

Хусусан шахснинг ҳаракати шаҳвоний шилқимлик қилишдан иборат бўлиб, шахснинг хоҳишига қарши равишда унга нисбатан шаҳвоний тусдаги ҳар қандай мурожаат (масалан оғзаки ёки ёзма мурожаат, интернет орқали электрон хат-хабарлар, ижтимоий тармоқларда шахсга қаратилган шаҳвоний тусдаги хабарлар юбориш ва ҳ.к.) ва (ёки) жисмоний ҳаракат қилиш. Бунга мисол сифатида шаҳвоний имо-ишоралар, яъни жинсий алоқага ишора қилиб чақириш, қадди-қоматни шаҳвоний тусда тавсифлаш, хоҳишига зид равишда уни қучоқлаш, ўпиш, тегиниш, силаш, бошқа жисмоний контакт турлари ва ҳоказо ҳаракатлар тушунилади.

Шаҳвоний шилқимлик нотаниш инсонга қаратилиши билан бир қаторда таниш бўлган, одатда эса бир иш жойида ишлайдиган ҳамкасбга ёки раҳбар томонидан бевосита унинг функционал тобелигида бўлган ходимга нисбатан содир этилиши мумкин.

Ҳақоратомуз шилқимлик деганда шахснинг мақсади фуқароларга ҳақоратомуз тегажоғлик қилишдан иборат бўлиб, бошқа шахснинг обрў-эътибори, иззат-шаънини ҳақоратлаш, камситиш ҳамда уларнинг тинчлигини бузишга қаратилиб, бунга, фуқарони инсон қадр-қимматини ҳақоратловчи суҳбатга зўрлаб тортиш, шилқимлик билан унинг қўлини силташ ёки куч билан қўлидан ушлаш, бош кийимини юлқиб олиш, сигарет тутунини унинг юзига пуфлаш ва ҳоказо ҳаракатлар тушунилади.

Ўн олти ёшга тўлмаган шахсга нисбатан содир этилган шаҳвоний шилқимлик кўринишидаги уятсиз-бузуқ ҳаракатлар ЖК 129-моддаси билан квалификация қилиниши лозим»;

қуйидаги мазмундаги 23 1 -банд билан тўлдирилсин:

«23 1 . Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, ҳақ тўланадиган жамоат ишларига мажбурий равишда жалб этиш тариқасидаги маъмурий жазо вояга етмаган ёки меҳнатга лаёқатсиз шахсларни ёхуд ота-онани моддий таъминлашдан бўйин товлаш учун қўлланилади.

Бунда, ҳақ тўланадиган жамоат ишларига жалб этиладиган шахслар иш ҳақининг эллик фоизи алимент мажбуриятлари бўйича қарзни тўлашга йўналтирилиши тушунтирилсин.

Ҳақ тўланадиган жамоат ишлари пенсия ёшига етган шахсларга (аёллар 55 ёшдан, эркаклар 60 ёшдан), ўн саккиз ёшга тўлмаган шахсларга, ҳомиладор аёлларга, уч ёшга тўлмаган болалари бор аёлларга, биринчи ва иккинчи гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга, доимий ишга эга шахсларга, ҳарбий хизматчиларга нисбатан қўлланилмайди»;

25-банди қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Бунда, МЖтК 29-1-моддасининг учинчи қисмига асосан Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан маъмурий тартибда чиқариб юбориш Ўзбекистон Республикаси фуқаросига алимент тўлаш бўйича мажбуриятларга эга бўлган чет эл фуқароларига ва фуқаролиги бўлмаган шахсларга нисбатан қўлланилмайди».

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси Н. ХАКИМОВА

Тошкент ш.,

2023 йил 20 ноябрь,

30-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining

Qarori

Xotin-qizlar va bolalar huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish tizimi yanada takomillashtirilishi natijasida Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilganligi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining maʼmuriy huquqbuzarlik hamda jinoyat ishlari boʻyicha ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida

Soʻnggi yillarda “Yangi Oʻzbekiston”ni barpo etish yoʻlida mamlakatimizda xotin-qizlar va bolalar huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini tazyiq va zoʻravonlikdan ishonchli himoya qilishning institutsional hamda huquqiy asoslarini tubdan takomillashtirishga, bolalar orasida nazoratsizlikning va ular tomonidan huquqbuzarliklar sodir etilishining oldini olishga, shuningdek nogironligi boʻlgan bolalarni hamda ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan keng koʻlamli ishlar amalga oshirilmoqda.

Ayniqsa xotin-qizlarning jamiyatdagi roli, oʻrni va nufuzini oshirish, ijtimoiy-siyosiy faolligini mustahkamlash borasida olib borilayotgan ishlarni yangi bosqichga koʻtarish va ularni umumeʼtirof etilgan jahon andozalari talablariga keltirish yuzasidan qilinayotgan saʼy harakatlar alohida eʼtiborga molik.

Xususan, Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 11-apreldagi “Xotin-qizlar va bolalar huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish tizimi yanada takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-829-son Qonuni ushbu islohotlarda muhim oʻrin tutadi.

Qabul qilingan Qonun bilan xotin-qizlarning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish bilan bogʻliq masalalarda yuzaga kelayotgan bir qator muammolarni bartaraf etish va bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar faoliyatining huquqiy asoslarini mustahkamlab qoʻyishga qaratilgan bir qator oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritildi.

Huquqni qoʻllovchilar tomonidan qayd etilgan qonunni toʻgʻri qoʻllash, bu masalada barqaror sud va tergov amaliyotini shakllantirish maqsadida amaldagi qonunchilik hujjatlariga kiritilgan oilaviy, maishiy, jismoniy, iqtisodiy, ruhiy kabi tazyiq va zoʻravonliklarga berilgan tushunchalarning sharhlari, oilaviy (maishiy) zoʻravonlik uchun jinoiy javobgarlik belgilanishi munosabati bilan aybdorning harakatlarini ushbu modda bilan kvalifikatsiya qilishga oid oʻziga xos xususiyatlari, zoʻravonlik bilan bogʻliq maʼmuriy huquqbuzarliklar va jinoyatlar uchun jazo tayinlash va jazodan ozod qilish qoidalariga kiritilgan oʻzgartirishlardan kelib chiqib eʼtiborga molik holatlari yuzasidan sudlar uchun ushbu masalalarda tegishli tushuntirishlar berilishini taqozo etadi.

Shunga koʻra, yangi qabul qilingan va davlat siyosatining muhim yoʻnalishini tartibga soluvchi mazkur qonun talablariga muvofiqlashtirish, odil sudlovni amalga oshirishda moddiy va protsessual huquq normalarini toʻgʻri tatbiq etilishini taʼminlash, sudlarda yagona amaliyotni shakllantirish maqsadida hamda “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 11-apreldagi “Xotin-qizlar va bolalar huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish tizimi yanada takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-829-son Qonuni bilan amaldagi qonun hujjatlariga oilaviy (maishiy) zoʻravonlik, jismoniy zoʻravonlik, ruhiy zoʻravonlik, iqtisodiy zoʻravonlik, shahvoniy shilqimlik, haqoratomuz shilqimlik kabi tushunchalar kiritilib:

oilaviy (maishiy) zoʻravonlik deganda, oila aʼzosining boshqa oila aʼzosiga nisbatan uning huquqlarini, erkinliklarini, qonuniy manfaatlarini buzadigan, jismoniy va (yoki) ruhiy azob uqubatlarga olib keladigan, uning huquqlarini cheklaydigan, badanga shikast yetkazilishiga sabab boʻladigan qasddan sodir etiladigan jismoniy, ruhiy, iqtisodiy yoki jinsiy xarakterdagi xatti-harakatlar;

oilaviy (maishiy) jismoniy zoʻravonlik deganda, kundalik birgalikdagi hayot (turmush)da oilaning bir yoki bir guruh aʼzolari tomonidan boshqa bir aʼzosining sogʻligʻi yoki jismoniy daxlsizligiga tajovuz qiladigan gʻayriqonuniy harakatlar;

oilaviy (maishiy) ruhiy zoʻravonlik deganda, kundalik birgalikdagi hayot (turmush)da oilaning bir yoki bir guruh aʼzolari tomonidan boshqa bir aʼzosining shaʼni va qadr-qimmatini tahqirlash, ularni shaxsiy, mulkiy huquqlarini amalga oshirishni cheklash, taʼlim olish, sogʻliqni saqlash, mehnatga oid huquqini amalga oshirishga toʻsqinlik qilish, yaqin qarindoshlaridan ajratib qoʻyish, mulkiga shikast yetkazish, nobud qilish, hayoti yoxud sogʻligʻi uchun xavfli boʻlgan zoʻrlik ishlatish bilan qoʻrqitishdan iborat harakatlar;

oiladagi jinsiy zoʻravonlik deganda, kundalik birgalikdagi hayot (turmush)da oilaning bir yoki bir guruh aʼzolari tomonidan boshqa bir aʼzosining jinsiy erkinligi yoki jinsiy daxlsizligiga tajovuz qilish bilan bogʻliq qilmishlar;

oilaviy (maishiy) iqtisodiy zoʻravonlik deganda, kundalik birgalikdagi hayot (turmush)da oilaning bir yoki bir guruh aʼzolari tomonidan boshqa bir aʼzosining mulk, taʼlim olish, sogʻliqni saqlash va (yoki) mehnatga oid huquqini amalga oshirishini cheklashga olib keladigan, mol-mulkiga va shaxsiy ashyolariga qasddan shikast yetkazishga qaratilgan harakatlar (harakatsizlik);

shahvoniy shilqimlik deganda, shaxsning xohishiga qarshi ravishda unga nisbatan shahvoniy tusdagi har qanday murojaat (masalan ogʻzaki yoki yozma murojaat, internet orqali elektron xat-xabarlar, ijtimoiy tarmoqlarda shaxsga qaratilgan shahvoniy tusdagi xabarlar yuborish va h.k.) va (yoki) jismoniy harakatlar;

haqoratomuz shilqimlik deganda, shaxsning maqsadi fuqarolarga haqoratomuz tegajogʻlik qilishdan iborat boʻlib, boshqa shaxsning obroʻ-eʼtibori, izzat-shaʼnini haqoratlash, kamsitish hamda ularning tinchligini buzishga qaratilib, bunda, fuqaroni inson qadr-qimmatini haqoratlovchi suhbatga zoʻrlab tortish, shilqimlik bilan uning qoʻlini siltash yoki kuch bilan qoʻlidan ushlash, bosh kiyimini yulqib olish, sigaret tutunini uning yuziga puflash va hokazo harakatlar tushunilishi lozimligi sudlar eʼtiboriga yetkazilsin.

Shu kabi qoidabuzarliklar uchun maʼmuriy va jinoiy javobgarlik belgilanishi ushbu masalaga doir moddiy hamda protsessual qonun normalarini toʻgʻri tatbiq etilishiga erishish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining quyidagi qarorlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilsin:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Voyaga yetmaganlarning jinoyatlari haqidagi ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida” 2000-yil 15-sentabr 21-sonli qarori :

4-bandi birinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiya” hamda “voyaga yetmaganlarning ishlari boʻyicha shugʻullanuvchi komissiya” degan soʻzlar “bolalar masalalari boʻyicha komissiya” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

6-bandi :

uchinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlarning ishlari boʻyicha shugʻullanuvchi komissiya” degan soʻzlar “bolalar masalalari boʻyicha komissiya” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

quyidagi mazmundagi beshinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Bunda sud hukmda majburlov chorasini qoʻllash yoki qoʻllamaslik toʻgʻrisida asoslantirilgan xulosasini koʻrsatishi shart”;

beshinchi va oltinchi xatboshilari tegishincha oltinchi va yettinchi xatboshilari deb hisoblansin;

quyidagi mazmundagi 10 1 -band bilan toʻldirilsin:

“10 1 . Sud voyaga yetmagan shaxsni shartli hukm qilsa yoki unga ozodlikdan mahrum etish bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa jazo tayinlasa, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 3-iyundagi 339-sonli qaroriga asosan voyaga yetmagan shaxsga nisbatan jamoat tarbiyachisi tayinlash zarurligini muhokama qilishi shart”;

13-bandi birinchi xatboshisidagi “Voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiya” degan soʻzlar “Bolalar masalalari boʻyicha komissiya” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Sudlar tomonidan jinoyat uchun jazo tayinlash amaliyoti toʻgʻrisida” 2006-yil 3-fevraldagi 1-sonli qarori :

11-bandi :

quyidagi mazmundagi toʻrtinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Mazkur bandning uchinchi xatboshisida nazarda tutilgan qoida: oʻta xavfli retsidivistlarga, uyushgan guruh yoki jinoiy uyushma aʼzolariga nisbatan; tinchlik va xavfsizlikka qarshi tamom boʻlmagan jinoyatlarga; — javobgarlikni ogʻirlashtiradigan holatlarda qasddan odam oʻldirish bilan; oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan jabrlanuvchining nomusiga tegish yoki unga nisbatan zoʻrlik ishlatib, jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirish bilan; oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxs bilan jinsiy aloqa qilish yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirish bilan; voyaga yetmagan shaxs tavsiflangan yoki tasvirlangan pornografik mahsulotni tarqatish, reklama qilish, namoyish etish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirish, xuddi shuningdek uni tayyorlash, tarqatish, reklama qilish, namoyish etish yoxud voyaga yetmagan shaxsni pornografik xususiyatga ega harakatlarning ijrochisi sifatida jalb etish bilan; voyaga yetmagan shaxsni jalb etgan holda qoʻshmachilik qilish, fohishaxonalarni tashkil etish yoki saqlash bilan; yadroviy, kimyoviy, biologik va boshqa turdagi ommaviy qirgʻin qurolini, bunday qurol yaratishda foydalanish mumkinligi ayon boʻlgan materiallarni hamda uskunalarni, radioaktiv materiallarni kontrabanda qilish bilan bogʻliq boʻlgan jinoyatlar uchun jazo tayinlashda qoʻllanilmaydi”;

toʻrtinchi xatboshisi tegishincha beshinchi xatboshisi deb hisoblansin;

49-bandi birinchi xatboshisining ikkinchi kichik xatboshisidagi “(masalan, JK 228, 248, 273-moddalari)” degan soʻzlar “(masalan, JK 126 1 , 131, 228, 248, 273-moddalari)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Badanga qasddan shikast yetkazishga oid ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida” 2007-yil 27-iyundagi 6-sonli qarori :

quyidagi mazmundagi 1 1 -band bilan toʻldirilsin:

“1 1 . Sudlar, badanga shikast yetkazish jinoyatlaridan oilaviy (maishiy) zoʻravonlik bilan bogʻliq jinoyatlarni farqlashi lozim.

Oilaviy (maishiy) zoʻravonlik deganda, oila aʼzosining boshqa oila aʼzosiga nisbatan uning huquqlarini, erkinliklarini, qonuniy manfaatlarini buzadigan, jismoniy va (yoki) ruhiy azob uqubatlarga olib keladigan, uning huquqlarini cheklaydigan, badanga shikast yetkazilishiga sabab boʻladigan qasddan sodir etiladigan jismoniy, ruhiy, iqtisodiy yoki jinsiy xarakterdagi xatti-harakatni sodir etilishi tushunilishi lozim.

Oilaviy (maishiy) jismoniy zoʻravonlik deganda, kundalik birgalikdagi hayot (turmush)da oilaning bir yoki bir guruh aʼzolari tomonidan boshqa bir aʼzosining sogʻligʻi yoki jismoniy daxlsizligiga tajovuz qiladigan gʻayriqonuniy harakatlar tushunilishi lozim.

Oilaviy (maishiy) ruhiy zoʻravonlik deganda, kundalik birgalikdagi hayot (turmush)da oilaning bir yoki bir guruh aʼzolari tomonidan boshqa bir aʼzosining shaʼni va qadr-qimmatini tahqirlash, ularni shaxsiy, mulkiy huquqlarini amalga oshirishni cheklash, taʼlim olish, sogʻliqni saqlash, mehnatga oid huquqini amalga oshirishga toʻsqinlik qilish, yaqin qarindoshlaridan ajratib qoʻyish, mulkiga shikast yetkazish, nobud qilish, hayoti yoxud sogʻligʻi uchun xavfli boʻlgan zoʻrlik ishlatish bilan qoʻrqitish tushunilishi lozim.

Oilaviy (maishiy) iqtisodiy zoʻravonlik deganda, kundalik birgalikdagi hayot (turmush)da oilaning bir yoki bir guruh aʼzolari tomonidan boshqa bir aʼzosining mulk, taʼlim olish, sogʻliqni saqlash va (yoki) mehnatga oid huquqini amalga oshirishini cheklashga olib keladigan, mol-mulkiga va shaxsiy ashyolariga qasddan shikast yetkazishga qaratilgan harakat (harakatsizlik) tushunilishi lozim.

Sudlarga oilaviy (maishiy) ruhiy zoʻravonlik bilan bogʻliq jinoyatlar JKning 126 1 -moddasining tegishli qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozimligi tushuntirilsin”;

quyidagi mazmundagi 3 1 -band bilan toʻldirilsin:

“3 1 . Badanga qasddan shikast yetkazish xotiniga (eriga), sobiq xotiniga (sobiq eriga), bir roʻzgʻor asosida birgalikda yashayotgan shaxsga yoki umumiy farzandga ega boʻlgan shaxsga nisbatan yetkazilgan boʻlsa, qilmish JKning 126 1 -moddasi tegishli qismi bilan kvalifikatsiya qilinadi. Bunda:

er-xotin — nikohi fuqarolik holati dalolatnomalarini qayd etish organlarida roʻyxatga olingan shaxslar;

sobiq er-xotin — nikohi qonunda belgilangan tartibda tugatilgan yoki haqiqiy emas deb topilgan shaxslar;

bir roʻzgʻor asosida birgalikda yashayotgan shaxslar — muayyan xonadon yoki uyda er-xotinlik munosabatlarida yashovchi, umumiy mol-mulk va pul mablagʻlariga egalik qiluvchi erkak hamda ayol;

umumiy farzandga ega boʻlgan shaxslar — oʻzaro munosabatlari natijasida farzandli boʻlgan erkak va ayol tushuniladi;

4-bandidagi “JK 104 — 110-moddalarida” degan soʻzlar “JK 104 — 110, 126 1 -moddalarida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

6-bandi birinchi xatboshisidagi “JK 104-moddasining birinchi qismida” degan soʻzlar “JK 104-moddasining birinchi qismi, 126 1 -moddasining oltinchi qismida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

7-bandi birinchi xatboshisidagi “(JK 104-moddasi ikkinchi qismining “a” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “b” bandi)” degan soʻzlar “(JK 104-moddasi ikkinchi qismining “a” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “b” bandi, 126 1 -moddasi beshinchi qismining “b” bandi, 126 1 -moddasi yettinchi qismining “a” bandi)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

9-bandi birinchi xatboshisidagi “JK 104-moddasi ikkinchi qismining “v” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “g” bandi” degan soʻzlar “JK 104-moddasi ikkinchi qismining “v” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “g” bandi, 126 1 -moddasi beshinchi qismining “v” bandi, 126 1 -moddasi yettinchi qismining “v” bandi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

14-bandidagi “JK 104-moddasi ikkinchi qismining “z” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “z” bandi bilan” degan soʻzlar “JK 104-moddasi ikkinchi qismining “z” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “z” bandi 126 1 -moddasi beshinchi qismining “d” bandi, 126 1 -moddasi yettinchi qismining “d” bandi bilan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

16-bandi quyidagi mazmundagi uchinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Xotinini (erini), sobiq xotinini (sobiq erini), bir roʻzgʻor asosida birgalikda yashayotgan shaxsni yoki umumiy farzandga ega boʻlgan shaxsning badaniga oʻrtacha ogʻir yoki ogʻir shikast yetkazish jinoyati maxsus subyektli jinoyat boʻlganligi uchun jinoyat sodir etishda ishtirok etgan boshqa shaxslarning harakatlari JKning 28 va 126 1 -moddasining tegishli qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim”;

17-bandidagi “JK 104-moddasi uchinchi qismining “a” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “a” bandi bilan” degan soʻzlar “JK 104-moddasi uchinchi qismining “a” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “a” bandi, 126 1 -moddasi beshinchi qismining “a” bandi, 126 1 -moddasi sakkizinchi qismining “a” bandi bilan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

18-bandi :

birinchi xatboshisidagi “JK 104-moddasi uchinchi qismining “b” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “k” bandi bilan” degan soʻzlar “JK 104-moddasi uchinchi qismining “b” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “k” bandi, 126 1 -moddasi beshinchi qismining “j” bandi, 126 1 -moddasi sakkizinchi qismining “b” bandi bilan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi xatboshisidagi “JK 104-moddasi uchinchi qismining “b” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “k” bandi” degan soʻzlar “JK 104-moddasi uchinchi qismining “b” bandi, 105-moddasi ikkinchi qismining “k” bandi, 126 1 -moddasi beshinchi qismining “j” bandi, 126 1 -moddasi sakkizinchi qismining “b” bandi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

19-bandi birinchi xatboshisidagi “JK 104-moddasi uchinchi qismining “d” bandi bilan” degan soʻzlar “JK 104-moddasi uchinchi qismining “d” bandi, 1261-moddasi sakkizinchi qismining “g” bandi bilan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

21-bandi :

birinchi xatboshisidagi “JK 104-moddasi ikkinchi yoki uchinchi qismlari, 105-moddasi ikkinchi qismining ikki va undan ortiq bandlarida” degan soʻzlar “JK 104-moddasi ikkinchi yoki uchinchi qismlari, 105-moddasi ikkinchi qismining ikki va undan ortiq bandlarida, 1261-moddasi beshinchi, yettinchi yoki sakkizinchi qismlarining ikki va undan ortiq bandlarida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Aybdorning harakatlarida JK 104-moddasining ham ikkinchi ham uchinchi qismlarida, 126 1 -moddasi ikkinchi — sakkizinchi qismlarida ham nazarda tutilgan kvalifikatsiya belgilari mavjud boʻlgan hollarda, barcha qilmish JK 104-moddasining uchinchi qismi, 126 1 -moddasining sakkizinchi qismi boʻyicha kvalifikatsiya qilinishi lozim boʻlib, biroq shaxsni jinoyat ishida ayblanuvchi tariqasida ishtirok etishga jalb etish toʻgʻrisidagi qarorda va hukmda barcha kvalifikatsiya belgilari koʻrsatilishi shart”;

uchinchi xatboshisidagi “JK 104-moddasi ikkinchi yoki uchinchi qismlari, 105-moddasi ikkinchi qismining ikki va undan ortiq bandlarida” degan soʻzlar “JK 104-moddasi ikkinchi yoki uchinchi qismlari, 105-moddasi ikkinchi qismining ikki va undan ortiq bandlarida, 126 1 -moddasi beshinchi, yettinchi yoki sakkizinchi qismlarining ikki va undan ortiq bandlarida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin”;

23-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“23. Sudlarga tushuntirilsinki, kuchli ruhiy hayajonlanish holatida, zaruriy mudofaa yoki ijtimoiy xavfli qilmish sodir etgan shaxsni ushlash choralari chegarasidan chetga chiqib, badanga qasddan ogʻir yoki oʻrtacha ogʻir shikast yetkazish, hatto JK 104-moddasi uchinchi qismida, 126 1 -moddasi sakkizinchi qismida koʻrsatilgan aybni ogʻirlashtiruvchi belgilar mavjud boʻlgan taqdirda ham tegishlicha JK 104, 105, 126 1 -moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi mumkin emas. Bunday harakatlar, jumladan, ular ehtiyotsizlik orqasida oʻlimga sabab boʻlgan holda ham tegishlicha JK 106, 107, 108-moddalari bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim;

24-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Badanga qasddan bunday shikast yetkazganlik uchun jinoiy javobgarlik, faqat u shunday qilmish uchun shaxsga nisbatan muqaddam maʼmuriy jazo qoʻllash toʻgʻrisidagi qaror chiqarilgan paytdan boshlab bir yil mobaynida takroran sodir etilgan boʻlsa (JK 109-moddasining birinchi qismi, 126 1 -moddasining ikkinchi qismi) yoki sogʻliqning qisqa vaqt davomida yomonlashuviga sabab boʻlgan (JK 109-moddasining ikkinchi qismi, 126 1 -moddasining uchinchi qismi) holdagina kelib chiqadi”;

25-bandi :

ikkinchi xatboshisidagi “JK 109-moddasi bilan” degan soʻzlar “JK 109, 126 1 -moddasi ikkinchi va uchinchi qismlari bilan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi xatboshisidagi “JK 104 yoki 105 moddasi bilan” degan soʻzlar “JK 104, 105 yoki 126 1 -moddasi toʻrtinchi — sakkizinchi qismlari bilan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Bir necha jinoyat sodir etilganda qilmishni kvalifikatsiya qilishga doir masalalar toʻgʻrisida” 2008-yil 5-maydagi 13-sonli qarori :

2-bandi :

uchinchi xatboshisining ikkinchi kichik xatboshisidagi “(masalan, JK 228, 248, 273-moddalari)” degan soʻzlar “(masalan, JK 126 1 , 131, 228, 248, 273-moddalari)” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

toʻrtinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Jinoyat qonunida alohida nazarda tutilgan ayrim hollarda, shaxs tomonidan qasddan Jinoyat kodeksi Maxsus qismi turli moddalarida nazarda tutilgan ikki va undan ortiq jinoyat sodir etilishi ham takroran jinoyat deb topiladi (masalan, JK 118, 119, 129, 211, 212, 276-moddalari ikkinchi qismlari, 121-moddasining toʻrtinchi qismi, 126 1 -moddasi beshinchi va sakkizinchi qismlari, 128, 213-moddalari uchinchi qismlari)”;

20-bandi :

ikkinchi xatboshisining ikkinchi kichik xatboshisidagi “JK 228, 248, 273-moddalari” degan soʻzlar “JK 126 1 , 228, 248, 273-moddalari” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Jinoyat qonunida alohida nazarda tutilgan ayrim hollarda, shaxs ilgari sudlangan jinoyatlarga aynan oʻxshash boʻlmagan yangi jinoyatning qasddan sodir etilishi ham xavfli retsidiv jinoyat deb topiladi (masalan, JK 105, 118, 119, 129, 210, 211, 212, 274, 276-moddalari ikkinchi qismlari, 104, 128, 164, 213, 214, 273-moddalari uchinchi qismlari, 131-moddasi toʻrtinchi qismi, 126 1 -moddasi beshinchi va sakkizinchi qismlari)”.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Nomusga tegish va jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirishga doir ishlar boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida” 2010-yil 29-oktabrdagi 13-sonli qarori :

2-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“2. Nomusga tegish deganda (JK 118-moddasi), jabrlanuvchi bilan uning erkiga qarshi yoki erkidan tashqari zoʻrlik ishlatib, qoʻrqitib (bundan buyon matnda — tahdid etib) yoxud jabrlanuvchining ojizligidan foydalanib, tabiiy usulda jinsiy aloqa qilish tushunilishi lozim.

Agar oʻsha holatlarda aybdorning harakatlari jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirishga qaratilgan boʻlsa, qilmish JK 119-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi kerak.

Nomusga tegish va jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirganlik uchun jinoiy javobgarlik bunday harakatlar ayol jinsidagi shaxsga nisbatan ham, erkak jinsidagi shaxsga nisbatan ham sodir etilganda kelib chiqadi.

Oiladagi jinsiy zoʻravonlik deganda, kundalik birgalikdagi hayot (turmush)da oilaning bir yoki bir guruh aʼzolari tomonidan boshqa bir aʼzosining jinsiy erkinligi yoki jinsiy daxlsizligiga tajovuz qilish bilan bogʻliq qilmish tushunilishi lozim”;

3-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Nomusga tegish yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirish paytida jabrlanuvchiga yengil yoki oʻrtacha ogʻir shikast yetkazilishi tegishlicha JK 118-moddasi yoki 119-moddasi dispozitsiyasi bilan qamrab olinadi va JK 105, 109-moddalari, 126 1 -moddasi birinchi — toʻrtinchi qismlari bilan qoʻshimcha kvalifikatsiya qilishni talab etmaydi. Agar nomusga tegish yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirish paytida jabrlanuvchiga ogʻir shikast yetkazilsa, aybdorning harakatlari JK 118-moddasi yoki 119-moddasi va JK 104-moddasining tegishli qismi, 126 1 -moddasi oltinchi qismi majmui bilan kvalifikatsiya qilinadi”;

6-bandining birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

6. “Ojiz ahvol deganda, jabrlanuvchining shunday ahvoli tushunilishi kerakki, bunday paytda u oʻzining fiziologik, jismoniy yoki ruhiy holati (jismoniy nuqsoni, ruhiyati buzilganligi, oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan (kichik yoshdagi bolalar) yoki keksaligi, qattiq ogʻriq yoki behushlik holati, alkogol, giyohvandlik vositalari, ularning analoglari yoki psixotrop moddalar taʼsirida oʻta mastlik holati)ga koʻra oʻzini oʻzi himoya qilish, aybdorga faol qarshilik koʻrsatish yoki oʻziga nisbatan sodir etilayotgan harakatlar xususiyati va mohiyatini tushunish yoki oʻz harakatlarini boshqarish imkoniyatiga ega boʻlmaydi. Bunda aybdor jabrlanuvchi ojiz ahvolda ekanligini anglagan boʻlishi shart (oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan sodir etilgan holatlar bundan mustasno)”;

7-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan (kichik yoshdagi bolalar) ojiz ahvoldagi shaxs hisoblanganligi sababli ular bilan tabiiy yoki gʻayritabiiy usulda jinsiy aloqa qilish JK 118-moddasi toʻrtinchi qismi, 119-moddasi toʻrtinchi qismi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim”;

quyidagi mazmundagi 7 1 -band bilan toʻldirilsin:

“7 1 . Sudlar JK 118-moddasi yoki 119-moddasida nazarda tutilgan jinoyat tarkiblarini JK 121-moddasida nazarda tutilgan jinoyat tarkibidan farqlashlari lozim.

JKning 121-moddasi boʻyicha jinoiy javobgarlik xizmat, moddiy yoki boshqa jihatdan aybdorga qaram boʻlgan shaxsni jinsiy aloqa qilishga yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirishga majbur qilganda kelib chiqadi. Bunda, nomusga tegish yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirishdagi ruhiy zoʻrlik ishlatishdan farqli ravishda, jabrlanuvchi shaxsni majbur etishda shaxsning bosh tortgani tahdidning darhol amalga oshirilishini taxmin qilmasligini, ayni vaqtda amalda yetkazilgan yoki qoʻrqitishda ifodalanadigan zarar jabrlanuvchi shaxsiga tegishli boʻlmay, balki uning mulkiy va boshqa shaxsiy huquqlariga taalluqli boʻlishini hamda oʻz xususiyatiga koʻra, bu zarar jabrlanuvchi moddiy, xizmat yoki boshqa jihatlardan qaram boʻlgan shaxs tomonidangina yetkazilgan boʻlishi kerakligini eʼtibor qaratish lozim;

10-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“10. Agar shaxs nomusga tegish vaqtida birin-ketin bir necha marta (masalan, kun davomida) jinsiy aloqa qilgan yoki jinsiy ehtiyojini gʻayritabiiy usulda qondirgan boʻlsa va ish holatlari aybdorda muayyan bir shaxsga nisbatan mazkur aynan oʻxshash harakatlarni sodir etishga nisbatan yagona qasd mavjudligidan dalolat bersa, qilmish JK 118-moddasi yoki 119-moddasining tegishli qismi boʻyicha kvalifikatsiya qilinishi lozim boʻlgan bitta davomli jinoyat sifatida koʻrilishi lozim.

Shunga oʻxshash harakatlar muayyan bir shaxsga nisbatan turli vaqtlarda (masalan, turli kunlarda) yoki bir necha shaxsga nisbatan sodir etilganda takroran jinoyat belgisi mavjud boʻladi (JK 32-moddasi).

Mazkur qoidalar JK 128-moddasi koʻrsatilgan jinoyatni sodir qilgan shaxslarning harakatlarini kvalifikatsiya qilishda ham qoʻllaniladi.

Ikki va undan ortiq marta nomusga tegish yoki jinsiy ehtiyoj gʻayritabiiy usulda qondirish sodir etilgan boʻlib, buning uchun Jinoyat kodeksining 118-moddasi yoki 119-moddasining turli qismlarida jinoiy javobgarlik nazarda tutilgan boʻlsa, shuningdek bir holda bunday jinoyatlarga suiqasd yoki ularda ishtirokchilik, boshqa holda esa, tugatilgan jinoyat sodir etilgan boʻlsa, aybdorning harakatlari mazkur jinoyatlarning har biri boʻyicha mustaqil kvalifikatsiya qilinishi lozim”;

quyidagi mazmundagi 13 1 -band bilan toʻldirilsin:

“13 1 . JK 118-moddasi ikkinchi qismi “d” bandi yoki 119-moddasi ikkinchi qismi “d” bandida nazarda tutilgan nogironlik belgisiga ega ekanligi aybdorga ayon boʻlgan shaxsga nisbatan sodir etish deganda jismoniy, aqliy, sensor (sezgi) yoki ruhiy nuqsonlari ayon (maʼlum) boʻlgan shaxsga nisbatan sodir qilingan harakatlarni tushunish lozim;

14-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“14. Sudlar shuni inobatga olishlari lozimki, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan (JK 118-moddasi uchinchi qismi “a” bandi yoki 119-moddasi uchinchi qismi “a” bandi) yoki oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan (JK 118-moddasi toʻrtinchi qismi yoki 119-moddasi toʻrtinchi qismi) shaxsga nisbatan nomusga tegish yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirish jinoyatini sodir etganlik uchun jinoiy javobgarlik, aybdor jabrlanuvchining yoshini bilgan yoki bilmaganligidan qatʼiy nazar kelib chiqadi”;

15-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“15. Aybdorning harakatlarini JK 118-moddasi uchinchi qismi “b” bandi yoki 119-moddasi uchinchi qismi “b” bandi bilan kvalifikatsiya qilishda sudlar Jinoyat kodeksining sakkizinchi boʻlimida bayon etilgan “yaqin qarindoshlar” tushunchasiga asoslanishlari, bunda mazkur tushunchani keng sharhlash mumkin emasligini, shuningdek sobiq xotiniga (sobiq eriga), bir roʻzgʻor asosida birgalikda yashayotgan shaxsga yoxud umumiy farzandga ega boʻlgan shaxsga nisbatan sodir etilganda kelib chiqishini inobatga olishlari lozim.

Bunda bir roʻzgʻor asosida birgalikda yashayotgan shaxslar deganda, muayyan xonadon yoki uyda er-xotinlik munosabatlarida yashovchi, umumiy mol-mulk va pul mablagʻlariga egalik qiluvchi erkak va ayol tushunishi lozim”;

quyidagi mazmundagi 15 1 -band bilan toʻldirilsin:

“15 1 . Sudlar aybdor shaxslarning harakatlarini JKning 118-moddasi 3-qismi “v” bandi va 119-moddasi 3-qismi “v” bandi bilan kvalifikatsiya qilishda, jabrlanuvchi kimning qaramogʻida boʻlganligiga alohida eʼtibor qaratishlari lozim.

Jabrlanuvchini tarbiyalash va (yoki) unga gʻamxoʻrlik qilish majburiyatini bajarayotgan shaxs deganda, qonunchilikda belgilangan tartibda farzandlikka oluvchilar, vasiylar, homiylar tushuniladi.

Jabrlanuvchiga qarab turish, oʻqitish majburiyatlari qonun bilan zimmasiga yuklatilgan taʼlim, tarbiya, davolash yoki boshqa muassasasi deganda esa, maktabgacha taʼlim, umumiy oʻrta taʼlim va oʻrta-maxsus kasb-hunar taʼlimi, oliy taʼlim va oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim muassasalari, sogʻliqni saqlash tizimidagi hamda xususiy sektordagi (shu jumladan, xalq tabobati) davolash muassasalari xodimlari tushuniladi”;

16-bandidagi “JK 118-moddasi uchinchi qismi “d” bandi yoki 119-moddasi uchinchi qismi “d” bandida” degan soʻzlar “JK 118-moddasi uchinchi qismi “e” bandi yoki 119-moddasi uchinchi qismi “e” bandida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida” 2016-yil 27-dekabrdagi 28-sonli qarori :

3-bandi quyidagi mazmundagi uchinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“JK 73-moddasining 4-qismida koʻrsatilgan shaxslar boshqa jinoyat sodir etganligi aniqlanib, keyingi hukm boʻyicha jazolar JKning 59-moddasi 8-qismi yoki 60-moddasi tartibida qoʻshilganda, JK 73-moddasining 4-qismida nazarda tutilgan jinoyati uchun ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan boʻlsa jazoning oʻtalmagan qismi yengilrogʻi bilan almashtirilishi yoki jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari ozod qilinishi mumkin emas”;

quyidagi mazmundagi 3 1 -band bilan toʻldirilsin:

“3 1 . Jazodan muddatidan ilgari shartli ravishda ozod qilish va jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish:

a) umrbod yoki uzoq muddatga ozodlikdan mahrum qilishga hukm etilgan shaxsga;

b) oʻta xavfli retsidivistga;

v) uyushgan guruh yoki jinoiy uyushmaning tashkilotchi va qatnashuvchilariga;

g) javobgarlikni ogʻirlashtiradigan holatlarda qasddan odam oʻldirganlik, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan jabrlanuvchining nomusiga tekkanlik yoki unga nisbatan zoʻrlik ishlatib, jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirganlik, oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxsni jinsiy aloqada boʻlish yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirish bilan bogʻliq holda jinsiy aloqa qilishga majbur etganlik, oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxs bilan jinsiy aloqa qilganlik yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirganlik yoki unga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar qilganlik, voyaga yetmagan shaxs tavsiflangan yoki tasvirlangan pornografik mahsulotni tarqatish, reklama qilish, namoyish etish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi hududiga olib kirganlik, xuddi shuningdek uni tayyorlaganlik, tarqatganlik, reklama qilganlik, namoyish etganlik yoxud voyaga yetmagan shaxsni pornografik xususiyatga ega harakatlarning ijrochisi sifatida jalb etganlik, voyaga yetmagan shaxsni jalb etgan holda qoʻshmachilik qilganlik, fohishaxonalarni tashkil etganlik yoki saqlaganlik, Oʻzbekiston Respublikasiga, tinchlikka va insoniyat xavfsizligiga qarshi jinoyat sodir etganlik, yadroviy, kimyoviy, biologik va boshqa xildagi ommaviy qirgʻin qurollarini, shunday qurollarni ishlab chiqarish uchun foydalanish mumkinligi ayon boʻlgan material va uskunalarni, kontrabanda qilganlik uchun hukm qilingan shaxslarga nisbatan qoʻllanilmaydi”.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Sudlar tomonidan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishni tartibga soluvchi qonunlarni qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida” 2018-yil 30-noyabrdagi 35-sonli qarori :

9-bandi :

ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etgan oʻn olti yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxslarga nisbatan “Bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar toʻgʻrisidagi” nizomda koʻrsatilgan choralar qoʻllaniladi”;

uchinchi xatboshisidagi “voyaga yetmaganlar ishlari boʻyicha idoralararo komissiyaga” degan soʻzlar “bolalar masalalari boʻyicha komissiyaga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

quyidagi mazmundagi 11 1 -band bilan toʻldirilsin:

“11 1 . Sudlar tomonidan MJtKning 41 1 -moddasi va 183-moddasida nazarda tutilgan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda, quyidagi holatlarga eʼtiborlarini qaratishlari lozim.

Shaxsning harakatlarini MJtKning 41 1 -moddasi (shahvoniy shilqimlik) yoki 183-moddasida (mayda bezorilik) nazarda tutilgan haqoratomuz shilqimlik belgisi bilan kvalifikatsiya qilishda shaxsning ushbu harakatni sodir qilishdan koʻzlagan maqsadini aniqlash lozim.

Xususan shaxsning harakati shahvoniy shilqimlik qilishdan iborat boʻlib, shaxsning xohishiga qarshi ravishda unga nisbatan shahvoniy tusdagi har qanday murojaat (masalan ogʻzaki yoki yozma murojaat, internet orqali elektron xat-xabarlar, ijtimoiy tarmoqlarda shaxsga qaratilgan shahvoniy tusdagi xabarlar yuborish va h.k.) va (yoki) jismoniy harakat qilish. Bunga misol sifatida shahvoniy imo-ishoralar, yaʼni jinsiy aloqaga ishora qilib chaqirish, qaddi-qomatni shahvoniy tusda tavsiflash, xohishiga zid ravishda uni quchoqlash, oʻpish, teginish, silash, boshqa jismoniy kontakt turlari va hokazo harakatlar tushuniladi.

Shahvoniy shilqimlik notanish insonga qaratilishi bilan bir qatorda tanish boʻlgan, odatda esa bir ish joyida ishlaydigan hamkasbga yoki rahbar tomonidan bevosita uning funksional tobeligida boʻlgan xodimga nisbatan sodir etilishi mumkin.

Haqoratomuz shilqimlik deganda shaxsning maqsadi fuqarolarga haqoratomuz tegajogʻlik qilishdan iborat boʻlib, boshqa shaxsning obroʻ-eʼtibori, izzat-shaʼnini haqoratlash, kamsitish hamda ularning tinchligini buzishga qaratilib, bunga, fuqaroni inson qadr-qimmatini haqoratlovchi suhbatga zoʻrlab tortish, shilqimlik bilan uning qoʻlini siltash yoki kuch bilan qoʻlidan ushlash, bosh kiyimini yulqib olish, sigaret tutunini uning yuziga puflash va hokazo harakatlar tushuniladi.

Oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan sodir etilgan shahvoniy shilqimlik koʻrinishidagi uyatsiz-buzuq harakatlar JK 129-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinishi lozim”;

quyidagi mazmundagi 23 1 -band bilan toʻldirilsin:

“23 1 . Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, haq toʻlanadigan jamoat ishlariga majburiy ravishda jalb etish tariqasidagi maʼmuriy jazo voyaga yetmagan yoki mehnatga layoqatsiz shaxslarni yoxud ota-onani moddiy taʼminlashdan boʻyin tovlash uchun qoʻllaniladi.

Bunda, haq toʻlanadigan jamoat ishlariga jalb etiladigan shaxslar ish haqining ellik foizi aliment majburiyatlari boʻyicha qarzni toʻlashga yoʻnaltirilishi tushuntirilsin.

Haq toʻlanadigan jamoat ishlari pensiya yoshiga yetgan shaxslarga (ayollar 55 yoshdan, erkaklar 60 yoshdan), oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarga, homilador ayollarga, uch yoshga toʻlmagan bolalari bor ayollarga, birinchi va ikkinchi guruh nogironligi boʻlgan shaxslarga, doimiy ishga ega shaxslarga, harbiy xizmatchilarga nisbatan qoʻllanilmaydi”;

25-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Bunda, MJtK 29-1-moddasining uchinchi qismiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi hududidan maʼmuriy tartibda chiqarib yuborish Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosiga aliment toʻlash boʻyicha majburiyatlarga ega boʻlgan chet el fuqarolariga va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarga nisbatan qoʻllanilmaydi”.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi N. XAKIMOVA

Toshkent sh.,

2023-yil 20-noyabr,

30-son

lex.uz

пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О внесении изменений и дополнений в некоторые постановления Пленума Верховного суда Республики Узбекистан по административным и уголовным делам в связи с внесением изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в результате дальнейшего совершенствования системы надежной защиты прав, свобод и законных интересов женщин и детей

В последние годы на пути построения «Нового Узбекистана» в нашей стране ведутся масштабные работы, направленные на коренное совершенствование институциональных и правовых основ надежной защиты прав, свобод и законных интересов женщин и детей от притеснений и насилия, предупреждение безнадзорности среди детей и совершения ими правонарушений, а также на государственную поддержку детей с инвалидностью также детей лишенных родительской опеки.

Особо следует отметить усилия по повышению роли, места и авторитета женщин в обществе, поднятию на новый уровень проводимой работы по укреплению социально-политической активности и приведению их к требованиям общепризнанных мировых стандартов.

В частности, важное место в этих реформах занимает Закон Республики Узбекистан от 11 апреля 2023 года № ЗРУ-829 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с дальнейшим совершенствованием системы надежной защиты прав, свобод и законных интересов женщин и детей».

Принятым Законом внесен ряд изменений и дополнений, направленных на устранение ряда проблем, возникающих в вопросах, связанных с надежной защитой прав, свобод и законных интересов женщин и укрепление правовой основы деятельности комиссии по вопросам детей.

В целях правильного применения правоприменителями отмеченного закона, формирования стабильной судебно-следственной практики по данному вопросу, исходя из включенных в действующее законодательство толкований понятий, относящихся к притеснениям и насилию, таким как семейное, бытовое, физическое, экономическое, психическое, особенностей квалификации действий виновного в связи с установлением уголовной ответственности за семейное (бытовое) насилие настоящей статьей, изменений внесенных в правила назначения наказания и освобождение от наказания за административные правонарушения и преступления, связанные с насилием потребовало предоставления судам соответствующих разъяснений по данным вопросам.

В этой связи, в целях приведения в соответствие с требованиями вновь принятого и регулирующего важнейшее направление государственной политики настоящего закона, обеспечения надлежащего применения норм материального и процессуального права при осуществлении правосудия, формирования единой практики в судах также руководствуясь статьей 22 закона Республики Узбекистан «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

Законом Республики Узбекистан от 11 апреля 2023 года № ЗРУ-829 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с дальнейшим совершенствованием системы надежной защиты прав, свобод и законных интересов женщин и детей» в действующее законодательство внесены такие понятия, как семейное (бытовое) насилие, физическое насилие, психологическое насилие, экономическое насилие, сексуальное домогательство, оскорбительное приставание, довести до сведения судов, что:

под семейным (бытовым) насилием следует понимать совершение в отношении другого члена семьи умышленные деяния физического, психического, экономического или сексуального характера, нарушающие его права, свободы, законные интересы, причиняющие физические и (или) психические страдания, ограничивающие или нарушающие его права, влекущего причинение телесных повреждений;

под семейным (бытовым) физическим насилием следует понимать противоправные действия, совершаемые одним членом или группой членов семьи в повседневной совместной жизни (браке), посягающие на здоровье или физическую неприкосновенность другого члена семьи;

под семейным (бытовым) психическим насилием следует понимать действия состоящие из унижения одним членом или группой членов семьи чести и достоинства другого члена семьи в повседневной совместной жизни (браке), ограничения их в осуществлении своих личных, имущественных прав, воспрепятствования осуществлению своего права на образование, здравоохранение, труд, изоляции от близких родственников, повреждения, уничтожения имущества, угрозы применением насилия, опасного для жизни или здоровья;

под семейным сексуальным насилием понимаются деяния, связанные с посягательством на половую свободу или половую неприкосновенность другого члена семьи одним членом или группой членов семьи в повседневной совместной жизни (браке).

под семейным (бытовым) экономическим насилием следует понимать действие (бездействие), одного члена или группы членов семьи в повседневной совместной жизни (браке) влекущее ограничение в осуществлении права на собственность, образование, здравоохранение и (или) труд, направленное на умышленное повреждение имущества и личных вещей другого члена семьи;

под сексуальным домогательством следует понимать любое обращение сексуального характера к лицу против его воли (например, устное или письменное обращение, электронные письма через интернет, сообщения сексуального характера, адресованные лицу в социальных сетях и т. д.) и (или) действия физического характера;

под оскорбительным приставанием следует понимать действия лица, выраженные в целенаправленном оскорбительном приставании к гражданам, направленные на оскорбление достоинства, чести, унижение другого лица и нарушение их покоя, включая насильственное вовлечение гражданина в разговор, оскорбляющий человеческое достоинство, назойливое одергивание его руки или насильственное удержание за руку, срывание головного убора, пускание дыма от сигарет в лицо и т.д.

В связи с установлением административной и уголовной ответственности за данные нарушения, в целях достижения надлежащего применения норм материального и процессуального права по данному вопросу внести изменения и дополнения в следующие постановления Пленума Верховного суда Республики Узбекистан:

1. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 15 сентября 2000 года № 21 «О судебной практике по делам о преступлениях несовершеннолетних»:

в абзаце первом пункта 4 слова «межведомственную комиссию по делам несовершеннолетних», «комиссии по делам несовершеннолетних» заменить словами «комиссия по вопросам детей»;

в пункте 6 :

в абзаце третьем слова «комиссии по делам несовершеннолетних» заменить словами «комиссия по вопросам детей»;

дополнить абзацем пятым следующего содержания:

«При этом суд обязан указать в приговоре свое мотивированный вывод о возможности применения или неприменении меры принуждения»;

абзацы пятый и шестой считать соответственно абзацами шестым и седьмым;

дополнить пунктом 10 1 следующего содержания:

«10 1 . Если суд назначает несовершеннолетнему лицу условное осуждение или иное наказание, не связанное с лишением свободы, суд должен обсудить необходимость назначения общественного воспитателя в отношении несовершеннолетнего на основании постановления Кабинета Министров Республики Узбекистан от 3 июня 2021 года № 339»;

в абзаце первом пункта 13 слова «межведомственные комиссии по делам несовершеннолетних» заменить словами «комиссии по вопросам детей».

2. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 3 февраля 2006 года № 1 «О практике назначения судами уголовного наказания»:

в пункте 11 :

дополнить абзацем четвертым следующего содержания:

«Правило, предусмотренное абзацем третьим настоящего пункта не применяется при назначении наказаний: к особо опасным рецидивистам, членам организованной группы или преступного сообщества; за неоконченные преступления против мира и безопасности, за преступления, связанные с умышленным убийством при отягчающих обстоятельствах; изнасилованием или насильственным удовлетворением половой потребности в противоестественной форме в отношении потерпевшего, не достигшего восемнадцати лет; половым сношением или удовлетворением половой потребности в противоестественной форме с лицом, не достигшим шестнадцати лет; ввозом на территорию Республики Узбекистан с целью распространения, рекламирования, демонстрации, а равно изготовлением, распространением, рекламированием, демонстрацией порнографической продукции с описанием или изображением несовершеннолетнего либо вовлечением несовершеннолетнего в качестве исполнителя в действиях порнографического характера; сводничеством, организацией или содержанием притонов разврата с привлечением несовершеннолетнего; контрабандой ядерного, химического, биологического и других видов оружия массового уничтожения, материалов и оборудования, радиоактивных материалов, которые заведомо могут быть использованы при его создании»;

абзац четвертый считать соответственно абзацем пятым;

в подабзаце втором абзаца первого пункта 49 слова «(например, статьи 228, 248, 273 УК)» заменить словами «(например, статьи 126 1 , 131, 228, 248, 273 УК)».

3. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 27 июня 2007 года № 6 «О судебной практике по делам о причинении умышленного телесного повреждения»:

дополнить пунктом 1 1 следующего содержания:

«1 1 . Судам следует различать преступления, связанные с семейным (бытовым) насилием, от преступлений, связанных с причинением телесного повреждения.

Под семейным (бытовым) насилием следует понимать совершение в отношении другого члена семьи умышленные деяния физического, психического, экономического или сексуального характера, нарушающие его права, свободы, законные интересы, причиняющие физические и (или) психические страдания, ограничивающие или нарушающие его права, влекущего причинение телесных повреждений.

Под семейным (бытовым) физическим насилием следует понимать противоправные действия, совершаемые одним членом или группой членов семьи в повседневной совместной жизни (браке), посягающие на здоровье или физическую неприкосновенность другого члена семьи.

Под семейным (бытовым) психическим насилием следует понимать действия состоящие из унижения одним членом или группой членов семьи чести и достоинства другого члена семьи в повседневной совместной жизни (браке), ограничения их в осуществлении своих личных, имущественных прав, воспрепятствования осуществлению своего права на образование, здравоохранение, труд, изоляции от близких родственников, повреждения, уничтожения имущества, угрозы применением насилия, опасного для жизни или здоровья.

Под семейным (бытовым) экономическим насилием следует понимать действие (бездействие), одного члена или группы членов семьи в повседневной совместной жизни (браке) влекущее ограничение в осуществлении права на собственность, образование, здравоохранение и (или) труд, направленное на умышленное повреждение имущества и личных вещей другого члена семьи.

Разъяснить судам, что преступления, связанные с семейным (бытовым) психическим насилием, должны быть квалифицированы соответствующей частью статьи 126 1 УК»;

дополнить пунктом 3 1 следующего содержания:

«3 1 . В случае нанесения умышленного телесного повреждения супруге (супругу), бывшей супруге (бывшему супругу), совместно проживающему на основе единого хозяйства лицу либо лицу, имеющему общего ребенка, деяние квалифицируется соответствующей частью статьи 126 1 УК. При этом:

супруга, супруг — лица, брак которых зарегистрирован в органах записи актов гражданского состояния;

бывшая супруга, бывший супруг — лица, брак которых расторгнут или признан недействительным в установленном законом порядке;

лица, совместно проживающие на основе единого хозяйства — мужчина и женщина, проживающие в супружеских отношениях в определенной квартире или доме, владеющие общим имуществом и денежными средствами;

лица, имеющие общего ребенка — мужчина и женщина, у которых есть дети в результате их отношений»;

в пункте 4 слова «в статьях 104 — 110 УК» заменить словами «в статьях 104 — 110, 126 1 УК»;

в абзаце первом пункта 6 слова «в части первой статьи 104 УК» заменить словами «в части первой статьи 104, в части шестой статьи 126 1 УК»;

в абзаце первом пункта 7 слова «(пункт «а» части второй статьи 104 и пункт «б» части второй статьи 105 УК)» заменить словами «(пункт «а» части второй статьи 104, пункт «б» части второй статьи 105, пункт «б» части пятой статьи 126 1 , пункт «а» части седьмой статьи 126 1 УК)»;

в абзаце первом пункта 9 слова «пункту «в» части второй статьи 104 и пункту «г» части второй статьи 105 УК» заменить словами «пункту «в» части второй статьи 104, пункту «г» части второй статьи 105, пункту «в» части пятой статьи 126 1 , пункту «в» части седьмой статьи 126 1 УК»;

в пункте 14 слова «пункту «з» части второй статьи 104 УК, пункту «з» части второй статьи 105 УК» заменить словами «пункту «з» части второй статьи 104 УК, пункту «з» части второй статьи 105 УК, пункту «д» части пятой статьи 126 1 УК, пункту «д» части седьмой статьи 126 1 УК»;

пункт 16 дополнить абзацем третьим следующего содержания:

«Поскольку причинение виновным тяжкого, средней тяжести телесного повреждения супруге (супругу), бывшей супруге (бывшему супругу), совместно проживающему на основе единого хозяйства лицу либо лицу, имеющему общего ребенка, является преступлением со специальным субъектом, действия других лиц, участвовавших в совершении преступления, подлежат квалификации по соответствующей части статьей 28 и 126 1 УК»;

в пункте 17 слова «По пункту «а» части третьей статьи 104, пункту «а» части второй статьи 105 УК» заменить словами «По пункту «а» части третьей статьи 104, пункту «а» части второй статьи 105, пункту «а» части пятой статьи 126 1 , пункту «а» части восьмой статьи 126 1 УК»;

в пункте 18 :

в абзаце первом слова «По пункту «б» части третьей статьи 104, пункту «к» части второй статьи 105 УК» заменить словами «По пункту «б» части третьей статьи 104, пункту «к» части второй статьи 105, пункту «ж» части пятой статьи 126 1 , пункту «б» части восьмой статьи 126 1 УК»;

в абзаце третьем слова «по пункту «б» части третьей статьи 104, пункту «к» части второй статьи 105 УК» заменить словами «по пункту «б» части третьей статьи 104, пункту «к» части второй статьи 105, пункту «ж» части пятой статьи 126 1 , пункту «б» части восьмой статьи 126 1 УК»;

в абзаце первом пункта 19 слова «по пункту «д» части третьей статьи 104 УК» заменить словами «по пункту «д» части третьей статьи 104, пункту «г» части восьмой статьи 126 1 УК»;

в пункте 21 :

в абзаце первом слова «двумя и более пунктами части второй или части третьей статьи 104, части второй статьи 105 УК» заменить словами «двумя и более пунктами части второй или части третьей статьи 104, части второй статьи 105, двумя и более пунктами части пятой, седьмой или восьмой статьи 126 1 УК»;

абзац второй изложить в следующей редакции:

«При наличии в действиях виновного квалифицирующих признаков, предусмотренных как частью второй, так и частью третьей статьи 104, частями второй-восьмой статьи 126 1 УК, содеянное подлежит квалификации соответственно по части третьей статьи 104, части восьмой статьи 126 1 УК, однако в постановлении о привлечении лица к участию в уголовном деле в качестве обвиняемого и в приговоре должны быть указаны все квалифицирующие признаки»;

в абзаце третьем слова «двумя и более пунктами части второй или части третьей статьи 104, части второй статьи 105 УК» заменить словами «двумя и более пунктами части второй или части третьей статьи 104, части второй статьи 105, двумя и более пунктами части пятой, седьмой или восьмой статьи 126 1 УК»;

пункт 23 изложить в следующей редакции:

«23. Разъяснить судам, что умышленное причинение тяжкого или средней тяжести телесного повреждения в состоянии сильного душевного волнения, при превышении пределов необходимой обороны или мер, необходимых для задержания лица, совершившего общественно опасное деяние, не может быть квалифицировано соответственно по статье 104, 105, 126 1 УК даже при наличии признаков отягчающих вину обстоятельств, содержащихся в части третьей статьи 104, части восьмой статьи 126 1 УК. Такие действия подлежат квалификации соответственно по статьям 106, 107, 108 УК, в том числе и в случае, если они повлекли причинение смерти по неосторожности»;

абзац второй пункта 24 изложить в следующей редакции:

«Уголовная ответственность за умышленное причинение такого телесного повреждения наступает лишь в случае, если оно совершено повторно в течение года с момента вынесения постановления о применении административного взыскания за такое же деяние (часть первая статьи 109, часть вторая статьи 126 1 УК) либо повлекло кратковременное расстройство здоровья (часть вторая статьи 109, часть третья статьи 126 1 УК)»;

в пункте 25 :

в абзаце втором слова «по статье 109 УК» заменить словами «по статье 109, частями вторым и третьим статьи 126 1 УК»;

в абзаце третьем слова «по статье 104 или 105 УК» заменить словами «по статье 104, 105 или частями четвертыми — восьмыми статьи 126 1 УК».

4. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 5 мая 2008 года № 13 «О вопросах квалификации деяний при множественности преступлений»:

в пункте 2 :

в подабзаце втором абзаца третьего слова «(например, статьи 228, 248, 273 УК)» заменить словами «(например, статьи 126 1 , 131, 228, 248, 273 УК)»;

абзац четвертый изложить в следующей редакции:

«В отдельных специально указанных в уголовном законе случаях повторностью признается и совершение лицом двух или более умышленных преступлений, предусмотренных разными статьями Особенной части УК (например, части вторые статей 118, 119, 129, 211, 212, 276, часть четвертая статьи 121, части пятая и восьмая статьи 126 1 , части третьи статей 128, 213 УК)»;

в пункте 20 :

в подабзаце втором абзаца второго слова «статьи 228, 248, 273 УК)» заменить словами «статьи 126 1 , 228, 248, 273 УК»;

абзац третий изложить в следующей редакции:

«В отдельных специально указанных в законе случаях, опасным рецидивом признается совершение лицом нового умышленного преступления, не тождественного тому, за которое оно ранее осуждалось (например, части вторые статей 105, 118, 119, 129, 210, 211, 212, 274, 276, части третьи статей 104, 128, 164, 213, 214, 273, часть четвертая статьи 131, части пятая и восьмая статьи 126 1 УК)».

5. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 29 октября 2010 года №13 «О судебной практике по делам об изнасиловании и удовлетворении половой потребности в противоестественной форме»:

пункт 2 изложить в следующей редакции:

«2. Под изнасилованием (статья 118 УК) следует понимать половое сношение в естественной форме с потерпевшим против или помимо его воли, совершенное с применением насилия, угроз либо с использованием беспомощного состояния потерпевшего.

Если при тех же обстоятельствах действия виновного направлены на удовлетворение половой потребности в противоестественной форме, содеянное следует квалифицировать по статье 119 УК.

Уголовная ответственность за изнасилование и удовлетворение половой потребности в противоестественной форме наступает за совершение указанных действий как в отношении женского, так и мужского пола.

Под сексуальным насилием в семье следует понимать посягательство на половую свободу или половую неприкосновенность другого члена семьи одним членом или группой членов семьи в повседневной совместной жизни (браке)»;

абзац второй пункта 3 изложить в следующей редакции:

«Умышленное причинение легкого или средней тяжести телесного повреждения потерпевшему при изнасиловании либо удовлетворении половой потребности в противоестественной форме охватывается соответственно диспозицией статей 118 или 119 УК и дополнительной квалификации по статьям 105, 109, частями первой — четвертой статьи 126 1 УК не требует. Если при изнасиловании либо удовлетворении половой потребности в противоестественной форме потерпевшему причиняется умышленное тяжкое телесное повреждение, действия виновного квалифицируются по совокупности статей 118 или 119 УК и соответствующей частью статьи 104, частью шестой статьи 126 1 УК»;

абзац первый пункта 6 изложить в следующей редакции:

6. «Под беспомощным состоянием следует понимать такое состояние потерпевшего, когда он в силу своего физиологического, физического или психического состояния (физических недостатков, расстройства психики, не достижение 14 летнего возраста (малолетние) или престарелого возраста, болезненного или бессознательного состояния, состояния тяжелой степени опьянения под воздействием алкоголя, наркотических средств, их аналогов или психотропных веществ) не был способен защитить себя, оказать активное сопротивление виновному или не мог понимать характер и значение совершаемых с ним действий либо руководить своими действиями. При этом виновный должен осознавать, что потерпевший находится в беспомощном состоянии (за исключением случаев, совершенных в отношении лица, не достигшего четырнадцатилетнего возраста)»;

пункт 7 дополнить абзацем вторым следующего содержания:

«Поскольку несовершеннолетние, не достигшие четырнадцатилетнего возраста (малолетние), считаются лицами, находящимися в беспомощном состоянии, половое сношение с ними в естественной или противоестественной форме следует квалифицировать соответственно по части четвертой статьи 118, и части четвертой статьи 119 УК»;

дополнить пунктом 7 1 следующего содержания:

«7 1 . Судам следует различать составы преступлений, предусмотренных статьями 118 или статьей 119 УК, от состава преступления, предусмотренного статьей 121 УК.

Уголовная ответственность по статье 121 УК наступает в случае понуждения лица к половому сношению или к удовлетворению половой потребности в противоестественной форме лицом, в отношении которого потерпевший находится в служебной, материальной или иной зависимости. В отличие от применения психического насилия при изнасиловании или удовлетворении половой потребности в противоестественной форме при понуждении отказ потерпевшего лица может не предполагать немедленного осуществления угрозы, при этом вред, причиненный фактически или выраженный в угрозе, не относится к личности потерпевшего, а относится к его имущественным и иным личным правам, и по своему характеру этот вред может быть причинен только тем лицом, в отношении которого потерпевший находится в служебной, материальной или иной зависимости»;

пункт 10 изложить в следующей редакции:

«10. В тех случаях, когда лицо совершило подряд несколько (например, в течении дня) половых сношений при изнасиловании либо удовлетворении половой потребности в противоестественной форме, и обстоятельства дела свидетельствовали о едином умысле виновного на совершение указанных тождественных действий в отношении одного лица, содеянное следует рассматривать как одно продолжаемое преступление, подлежащее квалификации по соответствующим частям статьи 118 или статьи 119 УК.

При совершении аналогичных действий в отношении одного и того же лица в разное время (например, в разные дни) или в отношении нескольких лиц будет признак повторности преступления (статья 32 УК).

Данные правила применяются и при квалификации действий лиц, совершивших преступления, указанные в статье 128 УК.

При совершении двух и более изнасилований или удовлетворений половой потребности в противоестественной форме, ответственность за которые предусмотрена различными частями статей 118 или 119 УК, а также при совершении в одном случае покушения или соучастия в этих преступлениях, а в другом — оконченного преступления, действия виновного по каждому из указанных преступлений должны квалифицироваться самостоятельно»;

дополнить пунктом 13 1 следующего содержания:

«13 1 . Под деяниями, совершаемыми в отношении лица, заведомо для виновного имеющего признак инвалидности, предусмотренными пунктом «д» части второй статьи 118 или пунктом «д» части второй статьи 119 УК, следует понимать деяния, совершенные в отношении лица с явными (известными) физическими, умственными, сенсорными (чувственными) или психическими недостатками»;

пункт 14 изложить в следующей редакции:

«14. Судам следует иметь в виду, что ответственность за совершение изнасилования или удовлетворения половой потребности в противоестественной форме в отношении лица, не достигшего восемнадцатилетнего (пункт «а» части третьей статьи 118 и пункт «а» части третьей статьи 119 УК) либо четырнадцатилетнего возраста (часть четвертая статьи 118 и часть четвертая статьи 119 УК), наступает независимо от того, знал ли виновный возраст потерпевшего или нет»;

пункт 15 изложить в следующей редакции:

«15. При квалификации действий виновного по пункту «б» части третьей статьи 118 или по пункту «б» части третьей статьи 119 УК судам необходимо руководствоваться понятием «близкие родственники», изложенным в разделе восьмом Уголовного кодекса, имея в виду, что расширительное толкование данного понятия недопустимо, наступает также в случае, когда совершается в отношении супруги (супруга), бывшей супруги (бывшего супруга), совместно проживающего на основе единого хозяйства лица либо лица, имеющего общего ребенка.

При этом лицами, совместно проживающими на основе единого хозяйства следует понимать мужчину и женщину, проживающих в супружеских отношениях в одном жилом помещении, владеющих общим имуществом и денежными средствами»;

дополнить пунктом 15 1 следующего содержания:

«15 1 . При квалификации действий виновного по пункту «в» части третьей статьи 118 и пункту «в» части третьей статьи 119, судам следует обратить особое внимание, на то, на чьем иждивении состоял потерпевший.

Под лицом, исполняющим обязанности по воспитанию и (или) заботе о потерпевшем, понимаются усыновители, опекуны, попечители в порядке, установленном законодательством.

Под образовательным, воспитательным, лечебным или иным учреждением, на которое по закону возложены обязанности по присмотру, обучению, понимаются работники учреждений дошкольного образования, общего среднего образования и среднего специального, профессионального образования, высшего образования и послевузовского образования, лечебных учреждений в системе здравоохранения и частном секторе (в том числе народной медицины)».

в пункте 16 слова «пунктом «д» части третьей статьи 118 и пунктом «д» части третьей статьи 119 УК» заменить словами «пунктом «е» части третьей статьи 118 и пунктом «е» части третьей статьи 119 УК».

6. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 27 декабря 2016 года № 28 «О судебной практике по досрочному освобождению от отбывания наказания и замене наказания более мягким»:

пункт 3 дополнить абзацем третьим следующего содержания:

«В случаях, когда установлено, что лицами, указанными в части 4 статьи 73 УК, совершено иное преступление, при сложении наказаний по последующему приговору в порядке части 8 статьи 59 или статьи 60 УК, если за преступление, предусмотренное частью 4 статьи 73 УК, назначено наказание в виде лишения свободы, не может быть неотбытая часть наказания заменена более мягким наказанием или применено условно-досрочное освобождение от наказания».

дополнить пунктом 3 1 следующего содержания:

«3 1 . Условно-досрочное освобождение от наказания и замена наказания более мягким не применяется к:

а) лицу, осужденному к пожизненному или длительному сроку лишения свободы;

б) особо опасному рецидивисту;

в) организатору, участникам организованной группы или преступного сообщества;

г) лицу, осужденному за умышленное убийство при отягчающих обстоятельствах, изнасилование или насильственное удовлетворение половой потребности в противоестественной форме в отношении потерпевшего, не достигшего восемнадцати лет, понуждение лица, не достигшего восемнадцати лет, к вступлению в половую связь, сопряженное с половым сношением или удовлетворением половой потребности в противоестественной форме, половое сношение или удовлетворение половой потребности в противоестественной форме с лицом, не достигшим шестнадцати лет, или совершение развратных действий в отношении него, ввоз на территорию Республики Узбекистан с целью распространения, рекламирования, демонстрации, а равно изготовление, распространение, рекламирование, демонстрация порнографической продукции с описанием или изображением несовершеннолетнего либо вовлечение несовершеннолетнего в качестве исполнителя в действиях порнографического характера, сводничество, организацию или содержание притонов разврата с привлечением несовершеннолетнего, преступления против Республики Узбекистан, мира и безопасности человечества, контрабанду ядерного, химического, биологического и других видов оружия массового уничтожения, материалов и оборудования, которые заведомо могут быть использованы при его создании».

7. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 30 ноября 2018 года № 35 «О некоторых вопросах применения судами законодательства, регулирующего рассмотрение дел об административных правонарушениях»:

в пункте 9 :

абзац второй изложить в следующей редакции:

«К лицам, совершившим административное правонарушение в возрасте от шестнадцати до восемнадцати лет, применяются меры, предусмотренные «Положением о комиссиях по вопросам детей»;

в абзаце третьем слова «межведомственную комиссию по делам несовершеннолетних» заменить словами «комиссию по вопросам детей»;

дополнить пунктом 11 1 следующего содержания:

«11 1 . При рассмотрении судами дел об административных правонарушениях, предусмотренных статьей 41 1 и статьей 183 КоАО, следует обратить внимание на следующие обстоятельства.

При квалификации действий лица с признаками оскорбительных приставаний, предусмотренных статьей 41 1 (сексуальное домогательство) или статьей 183 (мелкое хулиганство) КоАО, необходимо определить цель лица по совершению этого действия.

В частности, действие лица заключаются в сексуальном домогательстве против воли человека с любым обращением к нему сексуального характера (например, устное или письменное обращение, электронная почта через интернет, сообщения сексуального характера, адресованные лицу в социальных сетях и т. д.) и (или) физическим движением. Примерами этого являются сексуальные жесты, то есть призывы к половому сношению, описание фигуры в сексуальной форме, объятия, поцелуи, прикосновения, поглаживания, другие виды физического контакта и т. д.

Сексуальное домогательство может быть совершено не только в отношении незнакомого человека, но и в отношении знакомого, обычно коллеги, работающего по тому же месту работы, или сотрудника, находящегося непосредственно в функциональном подчинении руководителя.

Под оскорбительным приставанием понимается цель лица совершить оскорбительное прикосновение к гражданам, направленное на оскорбление достоинства, чести, унижение и нарушение их покоя, включая насильственное вовлечение гражданина в разговор, оскорбляющий человеческое достоинство, насильственное размахивание его рукой или насильственное удержание за руку, срывание головного убора, пускание дыма от сигарет в лицо и т.д.

Развратные действия в виде сексуального домогательства в отношении лица, не достигшего шестнадцати лет должны квалифицироваться статьей 129 УК»;

дополнить пунктом 23 1 следующего содержания:

«23 1 . Обратить внимание судов на то, что административное взыскание в виде обязательного привлечения к оплачиваемым общественным работам применяется за уклонение от содержания несовершеннолетних или нетрудоспособных лиц либо родителей.

Разъяснить, что при этом пятьдесят процентов заработной платы лиц, привлекаемых к оплачиваемым общественным работам, направляется на погашение задолженности по алиментным обязательствам.

Оплачиваемые общественные работы не применяются к лицам, достигшим пенсионного возраста (женщины от 55 лет, мужчины от 60 лет), не достигшим восемнадцати лет, беременным женщинам, женщинам, имеющим детей в возрасте до трех лет, лицам с инвалидностью первой и второй групп, лицам, имеющим постоянную работу, военнослужащим»;

пункт 25 дополнить абзацем вторым следующего содержания:

«При этом административное выдворение за пределы Республики Узбекистан не применяется в отношении иностранных граждан и лиц без гражданства, имеющих обязанности по уплате алиментов гражданину Республики Узбекистан, на основании части третьей статьи 29-1 КоАО».

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда Н. ХАКИМОВА

г. Ташкент,

20 ноября 2023 г.,

№ 30

lex.uz