📅 2023-yil 20-noyabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2023-yil 20-noyabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2023 йил 20 ноябрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 20 ноября 2023 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 20 November 2023 · Other documents · Oliy sudi plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди пленумининг
Қарори
Чет эллик шахслар иштирокидаги ишларни иқтисодий судлар томонидан кўришда қонунчилик ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида
Ҳар кимнинг, шу жумладан, халқаро иқтисодий фаолият иштирокчиларининг суд орқали ҳимояланиш ҳуқуқи Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ( 24 , 55 , 139-моддалари ), қонунчилик ҳужжатлари, халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган нормалари ва тамойиллари ҳамда халқаро шартномалар билан тан олинади ва кафолатланади.
Иқтисодий судлар томонидан Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг чет эллик шахслар иштирокидаги ишларни юритишни тартибга солувчи нормаларини тўғри ва бир хилда қўлланилишини таъминлаш мақсадида «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 22-моддасига асосан, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
I боб. Умумий масалалар ва ишда иштирок этувчи шахснинг ҳуқуқий мақомини аниқлаш
1. Иқтисодий судлар томонидан чет эл ташкилотлари, халқаро ташкилотлар, чет эл фуқаролари, фуқаролиги бўлмаган шахслар (бундан буён матнда чет эллик шахслар деб юритилади) иштирокидаги ишларни кўришда, шу жумладан, чет эл давлат суди ёки арбитраж қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш, шунингдек, чет эл давлат судининг топшириғини бажариш тўғрисидаги ишларни кўришда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси , Нью-Йорк шаҳрида 1958 йил 10 июнда имзоланган «Чет эл мамлакатлари ҳакамлик қарорларини эътироф этиш ва ижро этиш тўғрисидаги»ги Конвенция (бундан буён матнда Нью-Йорк Конвенцияси деб юритилади), Киев шаҳрида 1992 йил 20 мартда имзоланган «Хўжалик фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ низоларни ҳал этиш тартиби тўғрисида»ги Битим (бундан буён матнда Киев Битими деб юритилади), Минск шаҳрида 1993 йил 22 январда имзоланган «Фуқаролик, оилавий ва жиноий ишлар бўйича ҳуқуқий муносабатлар ва ҳуқуқий ёрдам тўғрисида»ги Конвенция (бундан буён — Минск Конвенцияси деб юритилади), Кишинев шаҳрида 2002 йил 7 октябрда имзоланган «Фуқаролик, оилавий ва жиноий ишлар бўйича ҳуқуқий ёрдам ва ҳуқуқий муносабатлар тўғрисида»ги Конвенция (бундан буён — Кишинев Конвенцияси деб юритилади), Гаага шаҳрида 1954 йил 1 мартда имзоланган «Фуқаролик процесси масалаларига доир» Конвенция , ҳуқуқий ёрдам бериш ҳақидаги Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари, Ўзбекистон Республикасининг бошқа қонунчилик ҳужжатлари, халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган тамойилларига амал қилишлари лозим.
2. Иқтисодий суд низо бўйича иштирок этувчи шахсларнинг ҳуқуқий мақомини аниқлаш юзасидан чоралар кўради. Ишда иштирок этувчи шахснинг ҳуқуқий мақоми чет эллик шахс сифатида тасдиқланиши Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда ФК деб юритилади) 1158-моддаси асосида чет эл ҳуқуқини қўлланилишига сабаб бўлиши мумкинлигини эътиборга олиш лозим.
3. Чет эллик юридик шахснинг ҳуқуқий мақоми мазкур юридик шахс таъсис этилган давлатнинг ҳуқуқи билан белгиланади (рўйхатдан ўтган ёки ўзининг асосий жойлашган жойи бўлса).
4. Чет эл ҳуқуқи бўйича юридик шахс бўлмаган хорижий ташкилотларнинг фуқаролик ҳуқуқий мақоми ташкилот таъсис этилган давлат ҳуқуқи билан белгиланади.
Чет эллик жисмоний шахснинг ҳуқуқий мақоми у фуқароси бўлган ёки доимий яшайдиган (фуқаролиги бўлмаган шахс) давлатнинг ҳуқуқи билан белгиланади.
Чет эллик шахс — тадбиркорнинг ҳуқуқий мақоми у тадбиркор сифатида рўйхатидан ўтган давлат қонунчилигига мувофиқ белгиланади.
5. Чет эллик юридик шахснинг ҳуқуқий мақоми, қоида тариқасида, келиб чиққан давлатнинг савдо реестридан (регистридан) тегишли тартибда тасдиқланган кўчирма ёки муассаса ўша давлат қонунчилигида тан олинган ҳуқуқий мақомнинг бошқа эквивалент далиллари билан тасдиқланади.
6. Судлар тақдим этилган ҳужжатларни баҳолашда, савдо реестридан (регистридан) кўчирмада раҳбар сифатида ёки имзо қўйиш ҳуқуқига эга бўлган шахслар тўғрисидаги маълумотларнинг даъвони, аризани, шикоятни имзолаган ёки ишончнома берган шахснинг реквизитларига мувофиқлигига эътибор қаратишлари лозим.
7. Судлар инобатга олишлари лозимки, даъво ариза юридик шахснинг ўзига эмас, балки алоҳида бўлинмасига (филиал, ваколатхона)га нисбатан тақдим этилган бўлса, ИПК 154-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан даъво аризасини қабул қилиш рад этилади. Агар бу ҳолат даъво аризаси иш юритишга қабул қилинганидан кейин аниқланса, иш юритиш ИПК 110-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мувофиқ тугатилиши лозим.
8. Чет эллик шахснинг доимий муассасаси орқали Ўзбекистон Республикасида олиб бораётган фаолияти билан боғлиқ низолар бўйича даъво қаноатлантирилган тақдирда, ундириладиган сумма чет эллик шахснинг Ўзбекистон Республикасида «Валютани тартибга солиш тўғрисида»ги 2019 йил 22 октябрдаги ЎРҚ-573-сонли Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 13-моддаси асосида очилган ҳисобрақамларидан ундирилишига судларнинг эътибори қаратилсин.
8.1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ олдиндан давлат божи тўлашдан озод қилинган чет эллик шахс судга даъво аризаси, ариза ва шикоят билан мурожаат қилганда, уларнинг даъво аризаси, ариза ва шикоятини қаноатлантириш рад этилганда, улардан ундирилиши лозим бўлган давлат божи ва бошқа суд харажатлари чет эллик шахснинг Ўзбекистон Республикасида фаолият олиб бораётган доимий муассасасининг ҳисобрақамларидан ундирилади.
8.2. «Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 17-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ Палатага аъзолик тадбиркорлик фаолияти субъекти ёки тадбиркорлик фаолияти субъектларининг бирлашмаси ёхуд тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш учун ташкил этилган бошқа ташкилот, чет эл компанияларининг ваколатхоналари ва Палата ўртасида шартнома тузиш йўли билан расмийлаштирилишини эътиборга олган ҳолда, судлар шуни назарда тутиши лозимки, Палата унга аъзо ҳисобланган чет эллик шахслар манфаатида ҳам судларга даъво аризалари билан бир қаторда шикоятлар, аризалар бериши мумкин.
II боб. Иқтисодий судларнинг чет эллик шахслар иштирокидаги ишлар бўйича ваколатлари
9. Иқтисодий судларнинг чет эллик шахслар иштирокидаги ишлар бўйича ваколатлари Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари ва ИПК 31-бобига асосан белгиланади.
10. ИПК 239-моддасининг биринчи қисмида Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судлари чет эллик шахслар иштирокида иқтисодиёт соҳасида юзага келадиган низолар бўйича ишларни кўриб чиқиши мумкин бўлган асослар (ҳолатлар) рўйхати, ИПК 240-моддасининг биринчи қисмида эса Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судларининг мутлақ ваколатларига киритилган чет эллик шахслар иштирокидаги низолар бўйича ишлар рўйхати келтирилган.
11. Агар тарафлардан ҳеч бўлмаганда бири чет эллик шахс бўлиб, улар ўзларининг иқтисодиёт соҳасида амалга оширган фаолияти билан боғлиқ юзага келган ёки юзага келиши мумкин бўлган низони кўриш бўйича Ўзбекистон Республикаси иқтисодий суди ваколатига эга деб белгиланган битимни тузсалар, башарти, бундай битим чет давлат судининг мутлақ ваколатларини ўзгартирмаса, Ўзбекистон Республикаси иқтисодий суди ушбу низони кўриш бўйича мутлақ ваколатга эга бўлади.
12. Иқтисодий судларнинг ваколатларини белгилаш тўғрисидаги битим ёзма шаклда тузилиши керак.
Мазкур битим шартноманинг таркибий қисми бўлган шартнома шартида ёки алоҳида битим тарзида расмийлаштирилиши мумкин.
Агар битим тарафларнинг хоҳиш-иродаси улар томонидан имзоланган ҳужжатда ифодаланган бўлса ёки бундай битимни қайд этишни таъминловчи электрон ёхуд бошқа алоқа воситаларидан фойдаланилган ҳолда хатлар ёки хабарлар алмашиш йўли билан тузилган бўлса, бундай битим ёзма шаклда тузилган ҳисобланади.
13. Тарафлар ўртасида тузилган битимда улар ўртасида келиб чиқиши мумкин бўлган иқтисодий низоларни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судларида кўриш белгиланган бўлиб, бироқ низо айнан қайси иқтисодий судда кўрилиши белгиланмаган бўлса, низони кўриш лозим бўлган иқтисодий судни ва низони судловга тегишлилигини аниқлашда ИПК нормалари қўлланилади (5 боб, 2 параграф ).
14. Тарафлар ўртасида низоларни халқаро арбитраж ёки ҳакамлик судига топшириш ҳақидаги келишувнинг мавжудлиги битим тарафининг иқтисодий судга даъво тақдим қилишига ва иқтисодий суд томонидан иш қўзғатилишига тўсқинлик қилмайди.
15. Судлар инобатга олишлари лозимки, агар тарафларнинг низони халқаро арбитраж ёки ҳакамлик судига кўриш учун топшириш тўғрисидаги келишуви мавжуд бўлиб, ҳакамлик судига мурожаат қилиш имконияти бой берилмаган ва ишнинг иқтисодий судда кўрилишига қарши бўлган жавобгар ўзининг низонинг мазмуни бўйича биринчи аризасидан кечиктирмай низони ҳакамлик судининг ёки арбитражнинг ҳал қилувига ўтказиш тўғрисида илтимоснома берса, иқтисодий суд ИПК 107-моддасининг 2-бандига асосан даъво аризасини кўрмасдан қолдириши лозим.
Агар жавобгар судга шу мазмундаги ариза ёки илтимосномани кўрсатилган муддатда тақдим қилмаган ёки жавобгар низони иқтисодий судда кўрилишига розилигидан гувоҳлик берувчи процессуал ҳаракатларни содир этган тақдирда (масалан, низо юзасидан фикрнома тақдим қилиш, бирор процессуал хусусиятдаги илтимоснома ёки ариза тақдим этиш ва бошқалар), у ишни халқаро арбитраж ёки ҳакамлик судига топширишни талаб қилиш ҳуқуқидан маҳрум бўлади.
16. Агар низони чет давлат суди судловига топшириш тўғрисидаги битим Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судининг мутлақ ваколатини ўзгартирмаса, суд даъво аризасини (аризани) ИПК 154-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мос равишда қабул қилишни рад этади, агар даъво аризаси (ариза) иш юритувига қабул қилинган бўлса, ИПК 110-моддасининг 1-бандига мос равишда иш юритиш тугатилади.
17. Агар тарафларнинг низони халқаро арбитраж ёки ҳакамлик судига кўриш учун топшириш тўғрисидаги келишуви мавжуд бўлса, ушбу битимни ўз-ўзидан ҳақиқий бўлмаган ёки ўз кучини йўқотган ёхуд ижро этиб бўлмайдиган битим деб ҳисоблаган тақдирда, суд низони мазмунан кўриб чиқади (Нью-Йорк Конвенцияси 2-моддасининг учинчи банди). Бунда, иқтисодий суд келишувнинг ҳақиқийлигини, хусусан, битимнинг ёзма шаклига риоя этилганлиги, тарафларнинг муомала ва ҳуқуқ лаёқатига ҳамда шартнома тузиш эркинлигига риоя этилганлиги, келишувнинг ўз кучини йўқотган ёки йўқотмаганлиги (иқтисодий судда айни бир низо предмети бўйича низо юзасидан иш кўрилмаганлиги), шунингдек, низони халқаро арбитраж ёки ҳакамлик суди ҳал қиладиган низолар жумласига кириш ёки кирмаслигига баҳо бериши лозим.
17.1. Низони халқаро арбитражга кўриш учун топшириш тўғрисидаги келишув мавжуд бўлса, судлар келишувда кўрсатилган суд ҳақиқатда мавжудлигини текширишлари лозим.
III боб. Чет элга мансуб ҳужжатларга қўйиладиган талаблар
18. ИПК 246-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарида жойлашган чет давлатлар муассасалари, ташкилотлари ва фуқаролари томонидан Ўзбекистон Республикаси муассасалари, ташкилотлари ва фуқароларига ёки чет эллик шахсларга нисбатан чет эл ҳуқуқи нормалари бўйича белгиланган шакл бўйича берилган, тузилган ёки тасдиқланган ҳужжатлар, агар Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатларида ёки Ўзбекистон Республикаси ҳамда бу ҳужжатлар келиб чиққан муассасалар ва ташкилотларнинг давлати иштирокчи бўлган халқаро шартномада бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ушбу ҳужжатлар Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судлари томонидан фақат консуллик легаллаштируви мавжуд бўлганда ёхуд уларга апостиль қўйилган бўлса, қабул қилинади.
19. Чет давлат ҳудудида тузилган ва иқтисодий судга тақдим қилинган расмий ҳужжатларни легаллаштириш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 20 ноябрдаги 610-сон қарори билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикасида ҳамда хорижда ҳужжатлар ва далолатномаларни консуллик легаллаштириш тартиби тўғрисида»ги Низомда белгиланган тартибда амалга оширилади.
20. Низони иқтисодий судда кўриб чиқишда чет давлат ҳудудида расмийлаштирилган ҳужжатларни легаллаштирилиши далиллар манбаини тасдиқлаш учун лозим, бироқ ҳужжатдаги маълумотларнинг мазмунан тўғрилигини аниқлаш мақсадида суд томонидан текширув ўтказилишини истисно қилмайди.
21. Судларга тушунтирилсинки, Гаага шаҳрида 1961 йил 5 октябрда имзоланган «Хорижий расмий ҳужжатларни легаллаштириш талабини бекор қилувчи» Конвенция (бундан буён матнда Гаага Конвенцияси деб юритилади) иштирокчиси бўлган чет давлатнинг расмий ҳужжатлари Конвенцияда назарда тутилган ҳолларда консуллик легаллаштирувисиз қабул қилинади.
Гаага Конвенцияси 1-моддасининг иккинчи қисмига кўра, чет давлатнинг расмий ҳужжатлари деб ўз моҳиятига кўра қуйидагилар тушунилади:
чет давлат ваколатли органлари ва мансабдор шахсларининг ҳужжатлари, шу жумладан, прокуратура, суд котибияти ёки суд ижрочиларининг ҳужжатлари;
маъмурий ҳужжатлар;
нотариал идоралар ҳужжатлари;
расмий қайдлар, рўйхатдан ўтказилганлиги ҳақидаги қайдлар, муайян санани тасдиқловчи визалар, нотариусда тасдиқланмаган ҳужжатдаги имзони тасдиқлаш каби қайдлар.
Шу билан бирга, судларнинг эътибори Гаага Конвенцияси талаблари дипломатик ёки консуллик агентлари томонидан бажарилган ҳужжатлар ҳамда тадбиркорлик ёки божхона операциялари билан бевосита боғлиқ бўлган маъмурий ҳужжатларга татбиқ этилмаслигига қаратилсин.
22. Гаага Конвенциясига мувофиқ бир давлатнинг ваколатли органлари томонидан тайёрланган ва бошқа давлат ҳудудида фойдаланишга мўлжалланган ҳужжатларга махсус штамп — «апостиль» қўйилади.
Апостиль билан тасдиқланган расмий ҳужжатни кейинчалик легаллаштириш талаб этилмайди ва расмий ҳужжатдан Гаага Конвенциясига аъзо барча иштирокчи давлатларда фойдаланиш мумкин.
23. Агар халқаро шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, чет давлат резидентлари томонидан унинг вакилига берилган ишончномалар апостиль билан тасдиқланиши лозим.
24. Судларнинг эътибори ФКнинг 1182-моддасига мувофиқ, ишончноманинг шакли ва амал қилиш муддати ишончнома берилган мамлакатнинг ҳуқуқи бўйича белгиланишига, агар Ўзбекистон Республикаси ҳуқуқи талабларига риоя этилган бўлса, ишончнома шаклига риоя этилмаганлиги туфайли ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин эмаслигига қаратилсин.
25. Судлар Гаага Конвенциясида даъво аризалар, аризалар, шикоятлар, шартномалар (контрактлар), божхона ва тўлов ҳужжатларига апостиль қўйилиши назарда тутилмаганлигини инобатга олишлари лозим.
26. Судлар инобатга олишлари лозимки, судга даъво аризаси, ариза, шикоят билан мурожаат этишда, апостиль қўйилиши талаб этиладиган ҳужжатларга апостиль даъво аризаси судга топширилган санага қадар қўйилган бўлиши лозим.
27. Судлар Ўзбекистон Республикаси томонидан тузилган ҳуқуқий ёрдам тўғрисидаги халқаро шартномаларда белгиланган тартибга кўра, шартнома тарафи бўлган чет давлатларнинг расмий ҳужжатларини легаллаштирилмаган ва апостиль қўйилмаган ҳолда иш юритишга қабул қилишга ҳақли.
Бунда чет давлат томонидан расмий ҳужжат сифатида тан олинган ҳужжатлар Ўзбекистон Республикаси ҳудудида худди шундай ҳуқуқий аҳамиятга эга бўлган расмий ҳужжат сифатида тан олиниши лозим.
28. ИПК 246-моддасининг иккинчи қисмига кўра, чет тилида тузилган ҳужжатларни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судига тақдим этишда, ушбу ҳужжатларга уларнинг давлат тилидаги ёки иқтисодий суд ишлари юритилаётган тилдаги тегишли тарзда тасдиқланган таржимаси қўшиб топширилиши керак.
Мазкур тартибга риоя қилинмаган ҳолда тақдим қилинган ҳужжатлар иқтисодий суд томонидан иш юритувига қабул қилинмайди ва даъво аризаси ИПК 155-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мос ҳолда қайтарилади.
Агар даъвогар (аризачи) томонидан даъво ариза (аризани) судга тақдим этишда ИПК 246-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган талабларга риоя этилмаганлиги суд томонидан даъво аризаси иш юритишга қабул қилинганидан кейин аниқланса, иш мазмунан кўриб чиқилади.
IV боб. Чет эллик шахслар иштирокидаги иқтисодий ишларни кўриб чиқиш тартиби
29. Агар халқаро шартномаларда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, иқтисодий судлар чет эллик шахслар иштирокидаги ишларни қонунчиликда белгиланган муддатларда кўриб, ҳал этишга эътибор қаратиш лозим.
Ишни кўриш муддатини белгилашда судларнинг эътибори ишнинг мураккаблиги, чет эллик шахснинг ҳуқуқий мақоми, қўлланилиши лозим бўлган ҳуқуқни аниқлаш ва шарҳлаш юзасидан сўровномалар юбориш, тарафларни суд мажлиси вақти ва жойи ҳақида тегишли тартибда хабардор қилиш, суд топшириқларини юбориш ва бошқа ҳолатлар инобатга олинишига қаратилсин.
30. Иқтисодий судлар ИПКнинг 239-240-моддаларида назарда тутилган чет эллик шахслар иштирокидаги ишларни кўришда уларнинг суд мажлиси вақти ва жойи ҳақида белгиланган тартибда хабардор қилиниши ҳамда процессуал ва бошқа ҳужжатларни таржима қилинишини инобатга олган ҳолда ИПКнинг 244-моддасида белгиланган махсус процессуал муддатларга риоя қилишлари лозим.
31. Чет эллик шахслар иштирокидаги ишлар, агар бу шахслар ёки уларнинг филиаллари, ваколатхоналари, доимий муассасалари, ёхуд уларнинг иш юритишга ваколатли бўлган вакиллари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида турган ёки яшаётган бўлса, ИПКнинг 164-моддасида белгиланган муддатда кўрилади.
Агар чет эллик шахсларнинг иш юритишга ваколатли бўлган вакиллари Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан чиқиб кетганлиги аниқланса ёки уларнинг филиаллари, ваколатхоналарининг Ўзбекистон Республикасида фаолияти тугатилган бўлса, иш ИПКнинг 244-моддасида белгиланган махсус процессуал муддатларда кўриб чиқилади.
32. Ишда иштирок этувчи чет эллик шахслар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида белгиланган тартибда хабардор қилинган ҳолларда, ишни кўриш муддати суд топшириқларини юбориш учун Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида белгиланган муддатда, шартномада бундай муддат белгиланмаган ёки шартнома мавжуд бўлмаган тақдирда, олти ойдан ортиқ бўлмаган муддатга узайтирилади.
33. Агар иқтисодий судлар томонидан ишда иштирок этувчи шахсларни тегишли равишда хабардор қилиш учун белгиланган тартибда хорижий давлатларнинг ваколатли органларига суд топшириқлари юборилган бўлса, судлар ИПК 102-моддасининг 4-бандига мувофиқ иқтисодий иш бўйича иш юритишни тўхтатиб туришлари мумкинлигини инобатга олиш лозим.
34. Чет эллик шахслар иштирокидаги ишлар апелляция ёки кассация ва тафтиш инстанциясида ИПКда белгиланган муддатларда тегишли тартибда кўриб чиқилади.
35. Суд ишлари юритиладиган тил принципига мувофиқ иқтисодий судларнинг суд топшириқлари Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги органларига халқаро шартномаларда бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, юборилаётган давлатнинг давлат тили ёки иш юритилаётган тилдаги тегишли тарзда тасдиқланган таржимаси қўшиб тақдим этилади.
36. Низолашаётган томонлар чет элга топшириладиган ҳужжатларнинг тегишли тартибда тасдиқланган таржималарини иқтисодий судга топширишлари мумкин.
37. Суд топшириғи ва ҳужжатлар чет давлат тилига таржима қилиш учун иқтисодий суд томонидан ИПКда белгиланган тартибда суд ишларини юритиш билан шуғулланувчи таржимонга ёки ихтисослашган ташкилотга юборилиши мумкин (таржима бюроси, Савдо-саноат палатаси ва бошқалар).
Судларга тушунтирилсинки, гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар, таржимонларга тўланиши лозим бўлган суммалар ва уларни тўлаш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 28 октябрдаги 570-сонли «Жабрланувчилар, гувоҳлар, экспертлар, мутахассислар, таржимонлар ва холисларга тўланиши лозим бўлган маблағларни ҳисоблаш ва тўлаш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарори билан белгиланган.
38. Судлар ҳужжатларни чет тилига таржима қилиш учун тарафлар розилиги билан таржимонни ишга жалб қилиш мумкинлигини инобатга олишлари лозим.
Халқаро шартномаларда назарда тутилган ҳолларда, чет тилига таржима қилинган суд ҳужжатлари ва унга илова қилинаётган ҳужжатларнинг таржима қилган таржимоннинг имзоси нотариал тасдиқланиши лозим.
39. Чет элга топшириладиган ҳужжатларнинг чет тилига таржима қилиш харажатларини тақсимлаш ИПКда белгиланган тартибда амалга оширилади.
40. Таржимонларга тўланиши лозим бўлган сумма тегишли илтимоснома билан мурожаат қилган ишда иштирок этувчи шахс томонидан, шунингдек, суд топшириғига илова қилинадиган ҳужжатларни даъвогар (аризачи) томонидан суднинг депозит ҳисобварағига олдиндан ўтказилади.
Агар таржима қилиниши лозим бўлган ҳужжатлар иккала тарафга тегишли бўлса, талаб қилинадиган суммани улар тенг бўлиб суднинг депозит ҳисобварағига ўтказади.
Агар ҳужжатлар суднинг ташаббуси билан таржима учун берилган бўлса, тўланиши лозим бўлган сумма суднинг депозит ҳисобварағидан тўланади.
Кейинчалик, мазкур сумма ишда иштирок этувчи шахслардан ИПКнинг 118-моддасига мувофиқ ундирилиб, суднинг депозит ҳисобварағига ўтказилади.
41. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, баъзи халқаро шартномаларга мувофиқ, суд топшириқлари ва унга илова қилинадиган ҳужжатлар халқаро шартномада кўрсатилган тилда расмийлаштирилиши мумкин. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси ва Хитой Халқ Республикаси ўртасида фуқаролик ва жиноий ишлар бўйича ҳуқуқий ёрдам тўғрисидаги шартнома (Пекин, 1997 йил 11 декабрь) 4-моддасининг иккинчи бандида ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш ҳақидаги илтимоснома ва тақдим этиладиган ҳужжатлар сўралаётган аҳдлашувчи томоннинг расмий тилида тузилади ва унга сўралаётган аҳдлашувчи томоннинг расмий тилига ёки инглиз ёхуд рус тилига таржимаси илова қилиниши назарда тутилган.
V боб. Чет эллик шахслар иштирокида иқтисодий низоларни кўриб чиқишда суд томонидан қўлланиладиган ҳуқуқни аниқлаш
42. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принцип ва нормалари билан бир қаторда Ўзбекистон Республикаси ҳуқуқий тизимининг таркибий қисмидир.
43. Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг қонунида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаси қоидалари қўлланилади.
44. Иқтисодий судлар томонидан халқаро шартномаларни қўллаш ва уларни талқин қилиш 1969 йил 23 майда Вена шаҳрида имзоланган «Халқаро шартномалар ҳуқуқи тўғрисида»ги Конвенцияси (бундан буён матнда Вена Конвенцияси деб юритилади) ҳамда «Ўзбекистон Республикасининг Халқаро шартномалари тўғрисида»ги 2019 йил 6 февралдаги ЎРҚ-518-сонли Қонуни ҳисобга олинган ҳолда амалга оширилади.
45. Киев Битими иштирокчиси бўлган Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги мамлакатларидаги чет эллик шахслар иштирокидаги ишларни кўриб чиқишда иқтисодий судлар ушбу Битим нормаларининг махсус хусусиятларини инобатга олишлари лозим.
46. Агар ҳуқуқий муносабатлар Киев Битими билан тартибга солинмаган бўлса, ишларни кўришда Кишинев Конвенцияси нормалари қўлланилади. Кишинев конвенцияси иштирокчилари бўлмаган МДҲ давлатлари билан муносабатларда Минск Конвенцияси қўлланилади.
47. Ўзбекистон Республикаси билан ҳуқуқий ёрдам тўғрисида икки томонлама халқаро шартномалар тузган давлатларнинг чет эллик шахслари иштирокидаги ишларни кўришда ушбу шартномаларнинг қоидалари қўлланилади.
48. Бошқа давлатларнинг чет эл шахслари иштирокидаги ишларни кўриб чиқишда универсал кўп томонлама шартномалар қўлланилади, хусусан, «Фуқаролик процесси масалаларига доир» Гаага шаҳрида 1954 йил 1 мартда имзоланган Конвенция, Гаага Конвенцияси .
49. Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларини қўллашда, судлар халқаро шартнома мажбурий бўлишига розилигини билдирган ва улар учун кучга кирган давлатларнинг таркибига эътибор қаратишлари лозим.
Шу билан бирга, шуни инобатга олиш керакки, агар шартноманинг кучга кириш тартибида якуний имзолашдан бошқача тартиб назарда тутилган бўлса, халқаро шартнома уни тузишда иштирок этган ва имзолаган давлат шартномани мажбурий бўлишига розилик билдирмаган бўлса, халқаро шартнома ўша давлат учун қўлланилмайди. Хусусан, Киев Битими уни имзолаган, бироқ ратификация қилмаган Молдова Республикаси билан муносабатларда қўлланилмайди.
50. Шунингдек, чет эллик шахслар иштирокидаги ишларда Ўзбекистон Республикаси қўшилган махсус кўп томонлама халқаро шартномалар нормалари қўлланилади. Хусусан, Вена шаҳрида 1980 йил 11 апрелда имзоланган «Халқаро товарлар олди-сотди шартномалари тўғрисида»ги Конвенция , унга қўшилган давлатларнинг тадбиркорлик субъектлари ўртасида маҳсулот етказиб бериш шартномаларидан келиб чиқадиган низоларга нисбатан, Оттава шаҳрида 1988 йил 28 майда имзоланган «Халқаро молиявий лизинг тўғрисида»ги УНИДРУА Конвенцияси , унга қўшилган давлатларнинг тадбиркорлик субъектлари ўртасида молиявий лизинг шартномаларидан келиб чиқадиган низоларга нисбатан, Женева шаҳрида 1956 йил 19 майда имзоланган «Юкларни халқаро йўлларда ташиш шартномаси тўғрисида»ги (ЮЙТК) Конвенция , унга қўшилган давлатларнинг тадбиркорлик субъектлари ўртасида юкларни халқаро йўлларда ташиш шартномаларидан келиб чиқадиган низоларга нисбатан қўлланилади.
51. Иқтисодий суд низони ҳал қилишда, Ўзбекистон Республикаси қонунларига зид бўлмаган ва тарафлар шартномада тўғридан-тўғри кўрсатган ҳолларда халқаро иш одатларини, шунингдек, Халқаро савдо терминларини шарҳлаш Қоидалари (Инкотермс) ва Халқаро тижорат шартномалари принциплари (УНИДРУА)ни қўллаши мумкин.
52. Чет давлат ҳуқуқи нормаларини қўллашда иқтисодий суд ушбу нормаларнинг мазмунини уларнинг тегишли чет давлатда шарҳланишига ва амалда қўлланилишига мувофиқ ҳолда аниқлайди.
53. Судларнинг эътибори низони ҳар қандай инстанцияда кўриш давомида чет давлат ҳуқуқи нормалари мазмунини аниқлаш мақсадида кўмаклашишни ва тушунтириб беришни сўраб Ўзбекистон Республикаси ҳамда чет давлатларнинг ваколатли органларига ёки ташкилотларига суд топшириғи билан мурожаат қилиши ёхуд экспертларни жалб этиши мумкинлигига қаратилсин.
54. Чет давлат ҳуқуқи нормалари мазмунини аниқлаш мақсадида кўмаклашишни ва тушунтириб беришни сўраб, чет давлатларнинг ваколатли органларига ёки ташкилотларига алоҳида процессуал ҳаракатларни амалга ошириш ҳақида суд топшириғи берилган тақдирда, иқтисодий судлар ИПК 102-моддасининг 4-бандига мувофиқ иқтисодий иш бўйича иш юритишни тўхтатишга ҳақли.
55. Ишда иштирок этувчи шахслар талабларига ёки эътирозларига асос қилиб келтираётган чет давлат ҳуқуқи нормалари мазмунини тасдиқловчи ҳужжатларни тақдим этиши ва ушбу нормаларнинг мазмунини аниқлашда иқтисодий судга бошқача тарзда кўмаклашиши мумкин.
56. Агар кўрилган чораларга қарамай, чет давлат ҳуқуқи нормаларининг мазмуни аниқланмаса, иқтисодий судлар Ўзбекистон Республикасининг тегишли ҳуқуқ нормаларини қўллайди.
VI боб. Чет давлатлар судларининг ва арбитражларининг ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш ҳамда чет давлат судининг топшириғини ижро этиш тўғрисидаги ишлар
57. Судларга тушунтирилсинки, чет давлат суди деганда, суд ҳокимиятини амалга оширувчи давлат органи, арбитраж деганда эса, алоҳида ҳар бир иш бўйича тайинланган арбитраж ва доимий фаолият кўрсатувчи арбитраж органи тушунилади.
58. Иқтисодиёт соҳасида вужудга келадиган низолар ва бошқа ишлар юзасидан қабул қилинган чет давлат суди ёки арбитражнинг ҳал қилув қарорлари Ўзбекистон Республикасида, башарти, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартнома ва қонунларида бундай қарорларни тан олиш ва ижрога қаратиш назарда тутилган бўлса, тан олиниши ва ижрога қаратилиши мумкин.
Ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича қабул қилинган қонуний кучга кирган суд ҳужжатигина тан олиниши ва ижрога қаратилиши мумкин.
Чет давлат судининг илтимоси бўйича бошқа процессуал ҳаракатлар (ашёвий далилларни текшириш, тарафларни эшитиш ва бошқалар) суд топшириғини ижро этиш жараёнида амалга оширилиши мумкин.
59. Киев Битимининг 4-моддасида назарда тутилган ваколатли суд деганда, қарори бошқа аҳдлашувчи тараф ҳудудида ижрога қаратилиши лозим бўлган, қайд этилган Битимнинг 4-моддаси қоидаларига мувофиқ низоларни кўриб чиқиш ҳуқуқига эга бўлган аҳдлашувчи тарафнинг суди тушунилади. Ўзбекистон Республикасида эса бундай судлар бўлиб иқтисодий судлар ҳисобланади.
60. Судлар эътиборга олишлари лозимки, чет давлат суди ёки арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимосномани кўриб чиқиш ҳамда чет давлат судининг топшириғини ижро этиш билан боғлиқ ишлар, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ИПК қоидалари бўйича кўриб чиқилади.
61. Чет давлат суди ёки арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимосномани кўриб чиқишда ишда иштирок этувчи шахслар суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида ИПКнинг 127-моддасида белгиланган тартибда хабардор қилинади.
Чет давлат суди ёки арбитраж қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимоснома ёзма шаклда берилиши ва ундирувчи ёки унинг вакили томонидан имзоланган бўлиши керак.
Илтимосномада қуйидагилар кўрсатилиши шарт:
1) ариза берилаётган иқтисодий суднинг номи;
2) чет давлат судининг ёки арбитражининг номи ва жойлашган ери ҳамда унинг таркиби;
3) ишда иштирок этувчи шахсларнинг номлари (фамилияси, исми, отасининг исми), уларнинг жойлашган ери (почта манзили) ёки яшаш жойи;
4) аризачи тан олиш ва ижрога қаратишни сўраётган чет давлат судининг ёки арбитражининг ҳал қилув қарори тўғрисидаги маълумотлар;
5) аризачининг чет давлат судининг ёки арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимосномаси;
6) илова қилинаётган ҳужжатларнинг рўйхати.
Чет давлат суди ёки арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимосномада аризачи ёки унинг вакилининг телефон, факс рақамлари, электрон манзили кўрсатилиши мумкин.
Илтимоснома ва унга илова қилинган ҳужжатлар халқаро шартномаларда кўрсатилган тилда баён этилиши керак.
62. Судлар эътиборга олишлари лозимки, иқтисодий суд чет давлат суди ёки арбитраж ҳал қилув қарорини мазмунан қайта кўришга, ўзгартиришга ёки бекор қилишга ҳақли эмас.
Агар чет давлат суди ёки арбитражнинг ҳал қилув қарори қисман ижро этилган бўлса, суд бундай ҳолда чет давлат суди ёки арбитраж судининг ҳал қилув қарорининг ижро этилмаган қисмига ижро варақаси беради.
Чет давлат суди ёки арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ишлар қарздор жойлашган ердаги ёки яшайдиган жойдаги ёхуд, агар қарздор жойлашган ер ёки яшайдиган жой номаълум бўлганда, унинг мол-мулки жойлашган жойдаги иқтисодий суд томонидан кўрилади.
63. Судлар чет давлат суди ёки арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимоснома ИПК 107-моддасининг 6-бандида белгиланган асослар бўйича кўрмасдан қолдирилиши мумкин эмаслигини инобатга олишлари лозим.
64. «Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 6-моддасининг иккинчи қисмига кўра, чет эл суди ёки арбитражининг қарори асосида Ўзбекистон Республикаси суди томонидан берилган ижро варақаси, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилган бўлмаса, ҳал қилув қарор қонуний кучга кирган вақтдан эътиборан уч йил ичида мажбурий ижро этиш учун топширилиши мумкин.
Бундан келиб чиқиб, судлар чет давлат суди ёки арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ажримга асосан берилган ижро варақасида чет давлат суди ёки арбитраж суди ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган санани кўрсатишлари лозим.
Судларга тушунтирилсинки, ИПК 255-моддаси 1-қисмининг 6-бандига кўра, чет давлат судининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижрога қаратиш муддати ўтган ва ушбу муддат суд томонидан тикланмаган бўлса, чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш рад этилади, шунингдек, ИПК 256-моддаси иккинчи қисмининг 3-бандига кўра чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш муддати ўтган бўлса, чет эл арбитражининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш рад қилиниши мумкин.
65. Чет давлат суди ёки арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ишни кўриш натижаси бўйича қабул қилинган ажрим устидан ИПКда белгиланган тартиб ва муддатларда шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.
Чет давлат судининг суд топшириғини ижро этиш билан боғлиқ ишни кўриш натижаси бўйича қабул қилинган ажрим устидан шикоят қилинмайди (протест келтирилмайди).
66. Арбитражнинг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ишлар иқтисодий судлар томонидан Нью-Йорк Конвенцияси асосида кўриб чиқилади.
Нью-Йорк Конвенциясининг 4-моддасига кўра, арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратишни сўраётган тараф илтимосномани беришда тегишли тартибда тасдиқланган арбитраж ҳал қилув қарори ва арбитраж келишувининг асли ёки тегишли тартибда тасдиқланган нусхаларини тақдим этади. Агар ҳакамлик қарори ва келишуви расмий (ўзбек) тилида баён этилмаган бўлса, ушбу ҳал қилув қарорни тан олиш ва ижрога қаратишни сўраётган тараф бу ҳужжатларнинг расмий тилдаги таржимасини тақдим қилади. Таржима расмий ёки қасамёд қилган таржимон, дипломатик ёхуд консуллик муассасаси томонидан тасдиқланади.
Судлар эътиборга олишлари лозимки, арбитраж ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш Нью-Йорк Конвенциясининг 5-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд бўлгандагина рад этилиши мумкин.
Бунда шуни назарда тутиш керакки, Нью-Йорк Конвенцияси 5-моддасининг 1-банди асосида арбитражнинг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратишни рад этишга ушбу бандда кўрсатилган ҳолатларни исботловчи далиллар мавжуд бўлган ҳоллардагина йўл қўйилади. Нью-Йорк Конвенцияси 5-моддасининг 2-банди асосида арбитражнинг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратишни рад этишга судга қандай далиллар тақдим этилганлигидан қатъий назар, йўл қўйилади.
67. Иқтисодий судларда чет давлат судининг ҳал қилув қарорларини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги ишлар Киев Битими , Кишинев , Минск Конвенциялари ҳамда Ўзбекистон Республикаси ва чет давлатлар ўртасида тузилган ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш тўғрисидаги шартномалар асосида кўриб чиқилади. Бунда Киев Битими, Минск, Кишинёв Конвенциялари ва Ўзбекистон Республикасининг ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш тўғрисидаги шартномалари уларнинг иштирокчиси бўлган давлатларнинг суд ҳужжатларига нисбатан қўлланилиши инобатга олиниши лозим.
Агар Киев Битими ёки Минск , Кишинев Конвенциялари иштирокчиси бўлмаган ёхуд Ўзбекистон Республикаси билан ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш тўғрисида шартнома тузмаган чет давлат судининг қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисида илтимоснома берилган бўлса, бундай илтимосномани қабул қилиш ИПК 154-моддасининг 1-банди асосида рад этилади. Агар кўрсатилган ҳолат илтимоснома иш юритишга қабул қилинганидан кейин аниқланса, иш бўйича ИПК 110-моддасининг 1-бандига мос ҳолда иш юритиш тугатилади.
Агар Ўзбекистон Республикаси ва икки томонлама ўзаро ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш тўғрисида шартнома имзолаган давлат, ўзаро ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш тўғрисидаги кўп томонлама шартноманинг ҳам иштирокчилари бўлсалар, суд чет давлат суди қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш ҳақидаги ишни кўриб чиқишда икки томонлама шартноманинг қоидаларини, у билан тартибга солинмаган ҳуқуқий муносабатлар қисми бўйича эса, ўзаро ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш тўғрисидаги кўп томонлама шартнома қоидаларини қўллайди.
Судлар чет давлат суди ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимосномага халқаро шартномаларда назарда тутилган ҳужжатлар илова қилиниши шартлигига эътибор қаратишлари лозим.
Хусусан, ИПКнинг 251-моддасига кўра, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, чет давлат судининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризага қуйидагилар илова қилинади:
1) аризачи тан олиш ва ижрога қаратишни сўраётган чет давлат судининг ҳал қилув қарори ёки унинг чет давлатнинг ёки Ўзбекистон Республикасининг ваколатли органи томонидан тасдиқланган кўчирма нусхаси;
2) агар ҳал қилув қарори матнининг ўзида кўрсатилмаган бўлса, ҳал қилув қарорининг қонуний кучга кирганлигини тасдиқловчи расмий ҳужжат;
3) ҳал қилув қарори қисман ижро этилганлиги тўғрисидаги ҳужжат, агар у тегишли чет давлат ҳудудида илгари ижро этилган бўлса;
4) ўзига қарши ҳал қилув қарори қабул қилинган ва суд процессида иштирок этмаган тараф ишни кўриш вақти ҳамда жойи тўғрисида ўз вақтида ва тегишли тартибда хабардор қилинганлигини англатувчи ҳужжат;
5) вакилнинг ваколатларини тасдиқловчи ишончнома ёки бошқа ҳужжат;
6) чет давлат судининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги аризанинг кўчирма нусхаси қарздорга юборилганлигини тасдиқловчи ҳужжат;
7) агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, белгиланган тартибда ва миқдорда давлат божи ҳамда почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар;
8) агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ушбу модданинг 1 — 5-бандларида кўрсатилган ҳужжатларнинг белгиланган тартибда тасдиқланган давлат тилидаги таржимаси.
Агар чет давлат суди ҳал қилув қарорининг тан олиниши ва ижрога қаратилиши Киев Битими ёки Минск , Кишинев Конвенциялари асосида сўралаётган бўлса, илтимосномага илова қилинаётган ҳужжатлар давлат тили ёки рус тилига қилинган таржимаси билан бирга тасдиқланган ҳолда тақдим этилади.
Агар чет давлат суди ҳал қилув қарорининг тан олиниши ва ижрога қаратилиши Ўзбекистон Республикасининг икки томонлама ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш ҳақидаги шартномаси асосида сўралаётган бўлса, илтимосномага илова қилинаётган ҳужжатлар ушбу шартномада белгиланган тилда баён этилиши лозим.
Судларнинг эътибори, чет давлат судининг ҳал қилув қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш ҳақидаги илтимосномани қаноатлантириш Киев Битимининг 9-моддасида, Минск Конвенциясининг 55-моддасида, Кишинев Конвенциясининг 59-моддасида ҳамда Ўзбекистон Республикасининг икки томонлама шартномаларида кўрсатилган асослар мавжуд бўлгандагина рад этилиши мумкинлигига қаратилсин. Бунда халқаро шартномаларда кўрсатилган чет давлат судининг қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимосномани қаноатлантиришни рад этиш асосларининг рўйхати тугал ҳисобланиши инобатга олиниши лозим.
Агар чет давлат суди ҳал қилув қарорининг тан олиниши ва ижрога қаратилиши Ўзбекистон Республикасининг икки томонлама ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш ҳақидаги халқаро шартномаси асосида сўралаётган бўлса, қарорни тан олиш ва ижрога қаратиш мазкур шартномада назарда тутилган асослар бўйича рад этилади.
Чет давлат судининг ажримини тан олиш ва ижрога қаратиш тўғрисидаги илтимоснома қарорни тан олиш ва ижрога қаратиш учун назарда тутилган тартибда кўрилади.
68. Иқтисодий судлар чет давлат судлари топшириғини ижро этиш ҳақидаги ишларни Киев Битими , Минск , Кишинев ва Гаага Конвенциялари ҳамда Ўзбекистон Республикаси ва чет давлатлар ўртасида тузилган ўзаро ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш тўғрисидаги шартномалар асосида кўриб чиқади.
Судларга тушунтирилсинки, Киев Битимининг 5-моддасига асосан ҳуқуқий ёрдам кўрсатишда ёрдам сўралаётган ваколатли судлар ва бошқа органлар бундай ишларни кўришда ўз давлатининг қонунчилик ҳужжатларини қўллайдилар. Шундан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судига ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш ҳақидаги илтимоснома билан мурожаат қилинганда, Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатлари қўлланилади.
Иқтисодий суд томонидан айрим процессуал ҳаракатларни бажариш тўғрисидаги топшириқларни ижро этиш, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ИПКда белгиланган тартибда амалга оширилади.
Иқтисодий суд ИПКнинг 247-моддасига мувофиқ айрим процессуал ҳаракатларни бажариш тўғрисида чет давлат судлари томонидан Ўзбекистон Республикасининг қонунлари ёки халқаро шартномаларида белгиланган тартибда ўзига берилган топшириқларни (чақирув қоғозларини ва бошқа ҳужжатларни топшириш, ёзма далиллар олиш, экспертиза ўтказиш, жойни кўздан кечириш ва бошқаларни) ижро этади.
Судлар назарда тутишлари керакки, топшириқ қуйидаги ҳолларда ижро этилмайди:
1) суд топшириғини ижро этиш Ўзбекистон Республикаси суверенитетига зид бўлса ёки Ўзбекистон Республикаси хавфсизлигига таҳдид солса;
2) суд топшириғини ижро этиш Ўзбекистон Республикаси иқтисодий судининг ваколатига кирмаса;
3) айрим процессуал ҳаракатларни бажариш тўғрисидаги суд топшириғини ўз ичига олган ҳужжатнинг ҳақиқийлиги аниқланмаса.
Чет давлат суди топшириғи билан боғлиқ ишни кўриш натижалари бўйича ажрим чиқарилади, у халқаро шартномаларда назарда тутилган тартибда сўраётган тарафга жўнатилади.
Чет давлат суди топшириғи ижро этилганда, ажримга ижрони тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилинади.
Чет давлат суди топшириғи ижро этилмаган тақдирда, ажримда унинг ижро этилмаганлигининг сабаблари кўрсатилади.
Судлар агар суд топшириғи Ўзбекистон Республикаси билан ўзаро ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш ҳақида шартнома имзоламаган, бироқ 1954 йил 1 мартда Гаага шаҳрида тузилган «Фуқаролик процесси масалаларига доир» Конвенция иштирокчиси бўлган давлатдан келиб тушган бўлса, чет давлат судининг топшириғи кўриб чиқиш учун қабул қилиниши шартлигини инобатга олишлари лозим.
69. Судларнинг эътибори чет эл арбитражлари иқтисодий судларга суд топшириғи (экспертиза ўтказиш, тарафлар эшитиш, гувоҳлар, экспертлар ва арбитраж муҳокамасининг бошқа иштирокчиларини сўроқ қилиш) беришга ҳақли эмасликларига қаратилсин.
Агарда бундай топшириқ тақдим этилган бўлса, уни қабул қилиш ИПК 154-моддасининг 1-бандига мос ҳолда рад этилади. Агар кўрсатилган ҳолат топшириқ иш юритишга қабул қилинганидан кейин аниқланса, иш бўйича иш юритиш ИПК 110-моддасининг 1-бандига мувофиқ тугатилади.
VII боб. Якунловчи қоидалар
70. Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар суди чет эллик шахслар иштирокидаги низоларни кўришда Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги ҳамда халқаро нормаларни қўллашга доир суд амалиётини мунтазам равишда умумлаштириб бориши ва мазкур тоифадаги ишларни кўришда суд хатоларининг олдини олиш юзасидан чоралар кўриши лозим.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси Н. ХАКИМОВА
Тошкент ш.,
2023 йил 20 ноябрь,
27-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi plenumining
Qarori
Chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarni iqtisodiy sudlar tomonidan koʻrishda qonunchilik hujjatlarini qoʻllashning ayrim masalalari haqida
Har kimning, shu jumladan, xalqaro iqtisodiy faoliyat ishtirokchilarining sud orqali himoyalanish huquqi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi ( 24 , 55 , 139-moddalari ), qonunchilik hujjatlari, xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan normalari va tamoyillari hamda xalqaro shartnomalar bilan tan olinadi va kafolatlanadi.
Iqtisodiy sudlar tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksi (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi)ning chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarni yuritishni tartibga soluvchi normalarini toʻgʻri va bir xilda qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 22-moddasiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
I bob. Umumiy masalalar va ishda ishtirok etuvchi shaxsning huquqiy maqomini aniqlash
1. Iqtisodiy sudlar tomonidan chet el tashkilotlari, xalqaro tashkilotlar, chet el fuqarolari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslar (bundan buyon matnda chet ellik shaxslar deb yuritiladi) ishtirokidagi ishlarni koʻrishda, shu jumladan, chet el davlat sudi yoki arbitraj qarorini tan olish va ijroga qaratish, shuningdek, chet el davlat sudining topshirigʻini bajarish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi , Nyu-York shahrida 1958-yil 10-iyunda imzolangan “Chet el mamlakatlari hakamlik qarorlarini eʼtirof etish va ijro etish toʻgʻrisidagi”gi Konvensiya (bundan buyon matnda Nyu-York Konvensiyasi deb yuritiladi), Kiyev shahrida 1992-yil 20-martda imzolangan “Xoʻjalik faoliyatini amalga oshirish bilan bogʻliq nizolarni hal etish tartibi toʻgʻrisida”gi Bitim (bundan buyon matnda Kiyev Bitimi deb yuritiladi), Minsk shahrida 1993-yil 22-yanvarda imzolangan “Fuqarolik, oilaviy va jinoiy ishlar boʻyicha huquqiy munosabatlar va huquqiy yordam toʻgʻrisida”gi Konvensiya (bundan buyon — Minsk Konvensiyasi deb yuritiladi), Kishinev shahrida 2002-yil 7-oktabrda imzolangan “Fuqarolik, oilaviy va jinoiy ishlar boʻyicha huquqiy yordam va huquqiy munosabatlar toʻgʻrisida”gi Konvensiya (bundan buyon — Kishinev Konvensiyasi deb yuritiladi), Gaaga shahrida 1954-yil 1-martda imzolangan “Fuqarolik protsessi masalalariga doir” Konvensiya , huquqiy yordam berish haqidagi Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari, Oʻzbekiston Respublikasining boshqa qonunchilik hujjatlari, xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan tamoyillariga amal qilishlari lozim.
2. Iqtisodiy sud nizo boʻyicha ishtirok etuvchi shaxslarning huquqiy maqomini aniqlash yuzasidan choralar koʻradi. Ishda ishtirok etuvchi shaxsning huquqiy maqomi chet ellik shaxs sifatida tasdiqlanishi Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining (bundan buyon matnda FK deb yuritiladi) 1158-moddasi asosida chet el huquqini qoʻllanilishiga sabab boʻlishi mumkinligini eʼtiborga olish lozim.
3. Chet ellik yuridik shaxsning huquqiy maqomi mazkur yuridik shaxs taʼsis etilgan davlatning huquqi bilan belgilanadi (roʻyxatdan oʻtgan yoki oʻzining asosiy joylashgan joyi boʻlsa).
4. Chet el huquqi boʻyicha yuridik shaxs boʻlmagan xorijiy tashkilotlarning fuqarolik huquqiy maqomi tashkilot taʼsis etilgan davlat huquqi bilan belgilanadi.
Chet ellik jismoniy shaxsning huquqiy maqomi u fuqarosi boʻlgan yoki doimiy yashaydigan (fuqaroligi boʻlmagan shaxs) davlatning huquqi bilan belgilanadi.
Chet ellik shaxs — tadbirkorning huquqiy maqomi u tadbirkor sifatida roʻyxatidan oʻtgan davlat qonunchiligiga muvofiq belgilanadi.
5. Chet ellik yuridik shaxsning huquqiy maqomi, qoida tariqasida, kelib chiqqan davlatning savdo reyestridan (registridan) tegishli tartibda tasdiqlangan koʻchirma yoki muassasa oʻsha davlat qonunchiligida tan olingan huquqiy maqomning boshqa ekvivalent dalillari bilan tasdiqlanadi.
6. Sudlar taqdim etilgan hujjatlarni baholashda, savdo reyestridan (registridan) koʻchirmada rahbar sifatida yoki imzo qoʻyish huquqiga ega boʻlgan shaxslar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning daʼvoni, arizani, shikoyatni imzolagan yoki ishonchnoma bergan shaxsning rekvizitlariga muvofiqligiga eʼtibor qaratishlari lozim.
7. Sudlar inobatga olishlari lozimki, daʼvo ariza yuridik shaxsning oʻziga emas, balki alohida boʻlinmasiga (filial, vakolatxona)ga nisbatan taqdim etilgan boʻlsa, IPK 154-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan daʼvo arizasini qabul qilish rad etiladi. Agar bu holat daʼvo arizasi ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, ish yuritish IPK 110-moddasi birinchi qismining 1-bandiga muvofiq tugatilishi lozim.
8. Chet ellik shaxsning doimiy muassasasi orqali Oʻzbekiston Respublikasida olib borayotgan faoliyati bilan bogʻliq nizolar boʻyicha daʼvo qanoatlantirilgan taqdirda, undiriladigan summa chet ellik shaxsning Oʻzbekiston Respublikasida “Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida”gi 2019-yil 22-oktabrdagi OʻRQ-573-sonli Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 13-moddasi asosida ochilgan hisobraqamlaridan undirilishiga sudlarning eʼtibori qaratilsin.
8.1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, qonunchilik hujjatlariga muvofiq oldindan davlat boji toʻlashdan ozod qilingan chet ellik shaxs sudga daʼvo arizasi, ariza va shikoyat bilan murojaat qilganda, ularning daʼvo arizasi, ariza va shikoyatini qanoatlantirish rad etilganda, ulardan undirilishi lozim boʻlgan davlat boji va boshqa sud xarajatlari chet ellik shaxsning Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat olib borayotgan doimiy muassasasining hisobraqamlaridan undiriladi.
8.2. “Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 17-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq Palataga aʼzolik tadbirkorlik faoliyati subyekti yoki tadbirkorlik faoliyati subyektlarining birlashmasi yoxud tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlash uchun tashkil etilgan boshqa tashkilot, chet el kompaniyalarining vakolatxonalari va Palata oʻrtasida shartnoma tuzish yoʻli bilan rasmiylashtirilishini eʼtiborga olgan holda, sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, Palata unga aʼzo hisoblangan chet ellik shaxslar manfaatida ham sudlarga daʼvo arizalari bilan bir qatorda shikoyatlar, arizalar berishi mumkin.
II bob. Iqtisodiy sudlarning chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar boʻyicha vakolatlari
9. Iqtisodiy sudlarning chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar boʻyicha vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari va IPK 31-bobiga asosan belgilanadi.
10. IPK 239-moddasining birinchi qismida Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari chet ellik shaxslar ishtirokida iqtisodiyot sohasida yuzaga keladigan nizolar boʻyicha ishlarni koʻrib chiqishi mumkin boʻlgan asoslar (holatlar) roʻyxati, IPK 240-moddasining birinchi qismida esa Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlarining mutlaq vakolatlariga kiritilgan chet ellik shaxslar ishtirokidagi nizolar boʻyicha ishlar roʻyxati keltirilgan.
11. Agar taraflardan hech boʻlmaganda biri chet ellik shaxs boʻlib, ular oʻzlarining iqtisodiyot sohasida amalga oshirgan faoliyati bilan bogʻliq yuzaga kelgan yoki yuzaga kelishi mumkin boʻlgan nizoni koʻrish boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi vakolatiga ega deb belgilangan bitimni tuzsalar, basharti, bunday bitim chet davlat sudining mutlaq vakolatlarini oʻzgartirmasa, Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudi ushbu nizoni koʻrish boʻyicha mutlaq vakolatga ega boʻladi.
12. Iqtisodiy sudlarning vakolatlarini belgilash toʻgʻrisidagi bitim yozma shaklda tuzilishi kerak.
Mazkur bitim shartnomaning tarkibiy qismi boʻlgan shartnoma shartida yoki alohida bitim tarzida rasmiylashtirilishi mumkin.
Agar bitim taraflarning xohish-irodasi ular tomonidan imzolangan hujjatda ifodalangan boʻlsa yoki bunday bitimni qayd etishni taʼminlovchi elektron yoxud boshqa aloqa vositalaridan foydalanilgan holda xatlar yoki xabarlar almashish yoʻli bilan tuzilgan boʻlsa, bunday bitim yozma shaklda tuzilgan hisoblanadi.
13. Taraflar oʻrtasida tuzilgan bitimda ular oʻrtasida kelib chiqishi mumkin boʻlgan iqtisodiy nizolarni Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlarida koʻrish belgilangan boʻlib, biroq nizo aynan qaysi iqtisodiy sudda koʻrilishi belgilanmagan boʻlsa, nizoni koʻrish lozim boʻlgan iqtisodiy sudni va nizoni sudlovga tegishliligini aniqlashda IPK normalari qoʻllaniladi (5 bob, 2 paragraf ).
14. Taraflar oʻrtasida nizolarni xalqaro arbitraj yoki hakamlik sudiga topshirish haqidagi kelishuvning mavjudligi bitim tarafining iqtisodiy sudga daʼvo taqdim qilishiga va iqtisodiy sud tomonidan ish qoʻzgʻatilishiga toʻsqinlik qilmaydi.
15. Sudlar inobatga olishlari lozimki, agar taraflarning nizoni xalqaro arbitraj yoki hakamlik sudiga koʻrish uchun topshirish toʻgʻrisidagi kelishuvi mavjud boʻlib, hakamlik sudiga murojaat qilish imkoniyati boy berilmagan va ishning iqtisodiy sudda koʻrilishiga qarshi boʻlgan javobgar oʻzining nizoning mazmuni boʻyicha birinchi arizasidan kechiktirmay nizoni hakamlik sudining yoki arbitrajning hal qiluviga oʻtkazish toʻgʻrisida iltimosnoma bersa, iqtisodiy sud IPK 107-moddasining 2-bandiga asosan daʼvo arizasini koʻrmasdan qoldirishi lozim.
Agar javobgar sudga shu mazmundagi ariza yoki iltimosnomani koʻrsatilgan muddatda taqdim qilmagan yoki javobgar nizoni iqtisodiy sudda koʻrilishiga roziligidan guvohlik beruvchi protsessual harakatlarni sodir etgan taqdirda (masalan, nizo yuzasidan fikrnoma taqdim qilish, biror protsessual xususiyatdagi iltimosnoma yoki ariza taqdim etish va boshqalar), u ishni xalqaro arbitraj yoki hakamlik sudiga topshirishni talab qilish huquqidan mahrum boʻladi.
16. Agar nizoni chet davlat sudi sudloviga topshirish toʻgʻrisidagi bitim Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudining mutlaq vakolatini oʻzgartirmasa, sud daʼvo arizasini (arizani) IPK 154-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos ravishda qabul qilishni rad etadi, agar daʼvo arizasi (ariza) ish yurituviga qabul qilingan boʻlsa, IPK 110-moddasining 1-bandiga mos ravishda ish yuritish tugatiladi.
17. Agar taraflarning nizoni xalqaro arbitraj yoki hakamlik sudiga koʻrish uchun topshirish toʻgʻrisidagi kelishuvi mavjud boʻlsa, ushbu bitimni oʻz-oʻzidan haqiqiy boʻlmagan yoki oʻz kuchini yoʻqotgan yoxud ijro etib boʻlmaydigan bitim deb hisoblagan taqdirda, sud nizoni mazmunan koʻrib chiqadi (Nyu-York Konvensiyasi 2-moddasining uchinchi bandi). Bunda, iqtisodiy sud kelishuvning haqiqiyligini, xususan, bitimning yozma shakliga rioya etilganligi, taraflarning muomala va huquq layoqatiga hamda shartnoma tuzish erkinligiga rioya etilganligi, kelishuvning oʻz kuchini yoʻqotgan yoki yoʻqotmaganligi (iqtisodiy sudda ayni bir nizo predmeti boʻyicha nizo yuzasidan ish koʻrilmaganligi), shuningdek, nizoni xalqaro arbitraj yoki hakamlik sudi hal qiladigan nizolar jumlasiga kirish yoki kirmasligiga baho berishi lozim.
17.1. Nizoni xalqaro arbitrajga koʻrish uchun topshirish toʻgʻrisidagi kelishuv mavjud boʻlsa, sudlar kelishuvda koʻrsatilgan sud haqiqatda mavjudligini tekshirishlari lozim.
III bob. Chet elga mansub hujjatlarga qoʻyiladigan talablar
18. IPK 246-moddasining birinchi qismiga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida joylashgan chet davlatlar muassasalari, tashkilotlari va fuqarolari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi muassasalari, tashkilotlari va fuqarolariga yoki chet ellik shaxslarga nisbatan chet el huquqi normalari boʻyicha belgilangan shakl boʻyicha berilgan, tuzilgan yoki tasdiqlangan hujjatlar, agar Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlarida yoki Oʻzbekiston Respublikasi hamda bu hujjatlar kelib chiqqan muassasalar va tashkilotlarning davlati ishtirokchi boʻlgan xalqaro shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudlari tomonidan faqat konsullik legallashtiruvi mavjud boʻlganda yoxud ularga apostil qoʻyilgan boʻlsa, qabul qilinadi.
19. Chet davlat hududida tuzilgan va iqtisodiy sudga taqdim qilingan rasmiy hujjatlarni legallashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 20-noyabrdagi 610-son qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasida hamda xorijda hujjatlar va dalolatnomalarni konsullik legallashtirish tartibi toʻgʻrisida”gi Nizomda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
20. Nizoni iqtisodiy sudda koʻrib chiqishda chet davlat hududida rasmiylashtirilgan hujjatlarni legallashtirilishi dalillar manbaini tasdiqlash uchun lozim, biroq hujjatdagi maʼlumotlarning mazmunan toʻgʻriligini aniqlash maqsadida sud tomonidan tekshiruv oʻtkazilishini istisno qilmaydi.
21. Sudlarga tushuntirilsinki, Gaaga shahrida 1961-yil 5-oktabrda imzolangan “Xorijiy rasmiy hujjatlarni legallashtirish talabini bekor qiluvchi” Konvensiya (bundan buyon matnda Gaaga Konvensiyasi deb yuritiladi) ishtirokchisi boʻlgan chet davlatning rasmiy hujjatlari Konvensiyada nazarda tutilgan hollarda konsullik legallashtiruvisiz qabul qilinadi.
Gaaga Konvensiyasi 1-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, chet davlatning rasmiy hujjatlari deb oʻz mohiyatiga koʻra quyidagilar tushuniladi:
chet davlat vakolatli organlari va mansabdor shaxslarining hujjatlari, shu jumladan, prokuratura, sud kotibiyati yoki sud ijrochilarining hujjatlari;
maʼmuriy hujjatlar;
notarial idoralar hujjatlari;
rasmiy qaydlar, roʻyxatdan oʻtkazilganligi haqidagi qaydlar, muayyan sanani tasdiqlovchi vizalar, notariusda tasdiqlanmagan hujjatdagi imzoni tasdiqlash kabi qaydlar.
Shu bilan birga, sudlarning eʼtibori Gaaga Konvensiyasi talablari diplomatik yoki konsullik agentlari tomonidan bajarilgan hujjatlar hamda tadbirkorlik yoki bojxona operatsiyalari bilan bevosita bogʻliq boʻlgan maʼmuriy hujjatlarga tatbiq etilmasligiga qaratilsin.
22. Gaaga Konvensiyasiga muvofiq bir davlatning vakolatli organlari tomonidan tayyorlangan va boshqa davlat hududida foydalanishga moʻljallangan hujjatlarga maxsus shtamp — “apostil” qoʻyiladi.
Apostil bilan tasdiqlangan rasmiy hujjatni keyinchalik legallashtirish talab etilmaydi va rasmiy hujjatdan Gaaga Konvensiyasiga aʼzo barcha ishtirokchi davlatlarda foydalanish mumkin.
23. Agar xalqaro shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, chet davlat rezidentlari tomonidan uning vakiliga berilgan ishonchnomalar apostil bilan tasdiqlanishi lozim.
24. Sudlarning eʼtibori FKning 1182-moddasiga muvofiq, ishonchnomaning shakli va amal qilish muddati ishonchnoma berilgan mamlakatning huquqi boʻyicha belgilanishiga, agar Oʻzbekiston Respublikasi huquqi talablariga rioya etilgan boʻlsa, ishonchnoma shakliga rioya etilmaganligi tufayli haqiqiy emas deb topilishi mumkin emasligiga qaratilsin.
25. Sudlar Gaaga Konvensiyasida daʼvo arizalar, arizalar, shikoyatlar, shartnomalar (kontraktlar), bojxona va toʻlov hujjatlariga apostil qoʻyilishi nazarda tutilmaganligini inobatga olishlari lozim.
26. Sudlar inobatga olishlari lozimki, sudga daʼvo arizasi, ariza, shikoyat bilan murojaat etishda, apostil qoʻyilishi talab etiladigan hujjatlarga apostil daʼvo arizasi sudga topshirilgan sanaga qadar qoʻyilgan boʻlishi lozim.
27. Sudlar Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan tuzilgan huquqiy yordam toʻgʻrisidagi xalqaro shartnomalarda belgilangan tartibga koʻra, shartnoma tarafi boʻlgan chet davlatlarning rasmiy hujjatlarini legallashtirilmagan va apostil qoʻyilmagan holda ish yuritishga qabul qilishga haqli.
Bunda chet davlat tomonidan rasmiy hujjat sifatida tan olingan hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasi hududida xuddi shunday huquqiy ahamiyatga ega boʻlgan rasmiy hujjat sifatida tan olinishi lozim.
28. IPK 246-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, chet tilida tuzilgan hujjatlarni Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudiga taqdim etishda, ushbu hujjatlarga ularning davlat tilidagi yoki iqtisodiy sud ishlari yuritilayotgan tildagi tegishli tarzda tasdiqlangan tarjimasi qoʻshib topshirilishi kerak.
Mazkur tartibga rioya qilinmagan holda taqdim qilingan hujjatlar iqtisodiy sud tomonidan ish yurituviga qabul qilinmaydi va daʼvo arizasi IPK 155-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda qaytariladi.
Agar daʼvogar (arizachi) tomonidan daʼvo ariza (arizani) sudga taqdim etishda IPK 246-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan talablarga rioya etilmaganligi sud tomonidan daʼvo arizasi ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, ish mazmunan koʻrib chiqiladi.
IV bob. Chet ellik shaxslar ishtirokidagi iqtisodiy ishlarni koʻrib chiqish tartibi
29. Agar xalqaro shartnomalarda boshqacha tartib belgilanmagan boʻlsa, iqtisodiy sudlar chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarni qonunchilikda belgilangan muddatlarda koʻrib, hal etishga eʼtibor qaratish lozim.
Ishni koʻrish muddatini belgilashda sudlarning eʼtibori ishning murakkabligi, chet ellik shaxsning huquqiy maqomi, qoʻllanilishi lozim boʻlgan huquqni aniqlash va sharhlash yuzasidan soʻrovnomalar yuborish, taraflarni sud majlisi vaqti va joyi haqida tegishli tartibda xabardor qilish, sud topshiriqlarini yuborish va boshqa holatlar inobatga olinishiga qaratilsin.
30. Iqtisodiy sudlar IPKning 239-240-moddalarida nazarda tutilgan chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarni koʻrishda ularning sud majlisi vaqti va joyi haqida belgilangan tartibda xabardor qilinishi hamda protsessual va boshqa hujjatlarni tarjima qilinishini inobatga olgan holda IPKning 244-moddasida belgilangan maxsus protsessual muddatlarga rioya qilishlari lozim.
31. Chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar, agar bu shaxslar yoki ularning filiallari, vakolatxonalari, doimiy muassasalari, yoxud ularning ish yuritishga vakolatli boʻlgan vakillari Oʻzbekiston Respublikasi hududida turgan yoki yashayotgan boʻlsa, IPKning 164-moddasida belgilangan muddatda koʻriladi.
Agar chet ellik shaxslarning ish yuritishga vakolatli boʻlgan vakillari Oʻzbekiston Respublikasi hududidan chiqib ketganligi aniqlansa yoki ularning filiallari, vakolatxonalarining Oʻzbekiston Respublikasida faoliyati tugatilgan boʻlsa, ish IPKning 244-moddasida belgilangan maxsus protsessual muddatlarda koʻrib chiqiladi.
32. Ishda ishtirok etuvchi chet ellik shaxslar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida belgilangan tartibda xabardor qilingan hollarda, ishni koʻrish muddati sud topshiriqlarini yuborish uchun Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida belgilangan muddatda, shartnomada bunday muddat belgilanmagan yoki shartnoma mavjud boʻlmagan taqdirda, olti oydan ortiq boʻlmagan muddatga uzaytiriladi.
33. Agar iqtisodiy sudlar tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarni tegishli ravishda xabardor qilish uchun belgilangan tartibda xorijiy davlatlarning vakolatli organlariga sud topshiriqlari yuborilgan boʻlsa, sudlar IPK 102-moddasining 4-bandiga muvofiq iqtisodiy ish boʻyicha ish yuritishni toʻxtatib turishlari mumkinligini inobatga olish lozim.
34. Chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar apellyatsiya yoki kassatsiya va taftish instansiyasida IPKda belgilangan muddatlarda tegishli tartibda koʻrib chiqiladi.
35. Sud ishlari yuritiladigan til prinsipiga muvofiq iqtisodiy sudlarning sud topshiriqlari Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi organlariga xalqaro shartnomalarda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, yuborilayotgan davlatning davlat tili yoki ish yuritilayotgan tildagi tegishli tarzda tasdiqlangan tarjimasi qoʻshib taqdim etiladi.
36. Nizolashayotgan tomonlar chet elga topshiriladigan hujjatlarning tegishli tartibda tasdiqlangan tarjimalarini iqtisodiy sudga topshirishlari mumkin.
37. Sud topshirigʻi va hujjatlar chet davlat tiliga tarjima qilish uchun iqtisodiy sud tomonidan IPKda belgilangan tartibda sud ishlarini yuritish bilan shugʻullanuvchi tarjimonga yoki ixtisoslashgan tashkilotga yuborilishi mumkin (tarjima byurosi, Savdo-sanoat palatasi va boshqalar).
Sudlarga tushuntirilsinki, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlarga toʻlanishi lozim boʻlgan summalar va ularni toʻlash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 28-oktabrdagi 570-sonli “Jabrlanuvchilar, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar va xolislarga toʻlanishi lozim boʻlgan mablagʻlarni hisoblash va toʻlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori bilan belgilangan.
38. Sudlar hujjatlarni chet tiliga tarjima qilish uchun taraflar roziligi bilan tarjimonni ishga jalb qilish mumkinligini inobatga olishlari lozim.
Xalqaro shartnomalarda nazarda tutilgan hollarda, chet tiliga tarjima qilingan sud hujjatlari va unga ilova qilinayotgan hujjatlarning tarjima qilgan tarjimonning imzosi notarial tasdiqlanishi lozim.
39. Chet elga topshiriladigan hujjatlarning chet tiliga tarjima qilish xarajatlarini taqsimlash IPKda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
40. Tarjimonlarga toʻlanishi lozim boʻlgan summa tegishli iltimosnoma bilan murojaat qilgan ishda ishtirok etuvchi shaxs tomonidan, shuningdek, sud topshirigʻiga ilova qilinadigan hujjatlarni daʼvogar (arizachi) tomonidan sudning depozit hisobvaragʻiga oldindan oʻtkaziladi.
Agar tarjima qilinishi lozim boʻlgan hujjatlar ikkala tarafga tegishli boʻlsa, talab qilinadigan summani ular teng boʻlib sudning depozit hisobvaragʻiga oʻtkazadi.
Agar hujjatlar sudning tashabbusi bilan tarjima uchun berilgan boʻlsa, toʻlanishi lozim boʻlgan summa sudning depozit hisobvaragʻidan toʻlanadi.
Keyinchalik, mazkur summa ishda ishtirok etuvchi shaxslardan IPKning 118-moddasiga muvofiq undirilib, sudning depozit hisobvaragʻiga oʻtkaziladi.
41. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, baʼzi xalqaro shartnomalarga muvofiq, sud topshiriqlari va unga ilova qilinadigan hujjatlar xalqaro shartnomada koʻrsatilgan tilda rasmiylashtirilishi mumkin. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi va Xitoy Xalq Respublikasi oʻrtasida fuqarolik va jinoiy ishlar boʻyicha huquqiy yordam toʻgʻrisidagi shartnoma (Pekin, 1997-yil 11-dekabr) 4-moddasining ikkinchi bandida huquqiy yordam koʻrsatish haqidagi iltimosnoma va taqdim etiladigan hujjatlar soʻralayotgan ahdlashuvchi tomonning rasmiy tilida tuziladi va unga soʻralayotgan ahdlashuvchi tomonning rasmiy tiliga yoki ingliz yoxud rus tiliga tarjimasi ilova qilinishi nazarda tutilgan.
V bob. Chet ellik shaxslar ishtirokida iqtisodiy nizolarni koʻrib chiqishda sud tomonidan qoʻllaniladigan huquqni aniqlash
42. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 15-moddasiga asosan, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsip va normalari bilan bir qatorda Oʻzbekiston Respublikasi huquqiy tizimining tarkibiy qismidir.
43. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining qonunida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasi qoidalari qoʻllaniladi.
44. Iqtisodiy sudlar tomonidan xalqaro shartnomalarni qoʻllash va ularni talqin qilish 1969-yil 23-mayda Vena shahrida imzolangan “Xalqaro shartnomalar huquqi toʻgʻrisida”gi Konvensiyasi (bundan buyon matnda Vena Konvensiyasi deb yuritiladi) hamda “Oʻzbekiston Respublikasining Xalqaro shartnomalari toʻgʻrisida”gi 2019-yil 6-fevraldagi OʻRQ-518-sonli Qonuni hisobga olingan holda amalga oshiriladi.
45. Kiyev Bitimi ishtirokchisi boʻlgan Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi mamlakatlaridagi chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarni koʻrib chiqishda iqtisodiy sudlar ushbu Bitim normalarining maxsus xususiyatlarini inobatga olishlari lozim.
46. Agar huquqiy munosabatlar Kiyev Bitimi bilan tartibga solinmagan boʻlsa, ishlarni koʻrishda Kishinev Konvensiyasi normalari qoʻllaniladi. Kishinev konvensiyasi ishtirokchilari boʻlmagan MDH davlatlari bilan munosabatlarda Minsk Konvensiyasi qoʻllaniladi.
47. Oʻzbekiston Respublikasi bilan huquqiy yordam toʻgʻrisida ikki tomonlama xalqaro shartnomalar tuzgan davlatlarning chet ellik shaxslari ishtirokidagi ishlarni koʻrishda ushbu shartnomalarning qoidalari qoʻllaniladi.
48. Boshqa davlatlarning chet el shaxslari ishtirokidagi ishlarni koʻrib chiqishda universal koʻp tomonlama shartnomalar qoʻllaniladi, xususan, “Fuqarolik protsessi masalalariga doir” Gaaga shahrida 1954-yil 1-martda imzolangan Konvensiya, Gaaga Konvensiyasi .
49. Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini qoʻllashda, sudlar xalqaro shartnoma majburiy boʻlishiga roziligini bildirgan va ular uchun kuchga kirgan davlatlarning tarkibiga eʼtibor qaratishlari lozim.
Shu bilan birga, shuni inobatga olish kerakki, agar shartnomaning kuchga kirish tartibida yakuniy imzolashdan boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlsa, xalqaro shartnoma uni tuzishda ishtirok etgan va imzolagan davlat shartnomani majburiy boʻlishiga rozilik bildirmagan boʻlsa, xalqaro shartnoma oʻsha davlat uchun qoʻllanilmaydi. Xususan, Kiyev Bitimi uni imzolagan, biroq ratifikatsiya qilmagan Moldova Respublikasi bilan munosabatlarda qoʻllanilmaydi.
50. Shuningdek, chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlarda Oʻzbekiston Respublikasi qoʻshilgan maxsus koʻp tomonlama xalqaro shartnomalar normalari qoʻllaniladi. Xususan, Vena shahrida 1980-yil 11-aprelda imzolangan “Xalqaro tovarlar oldi-sotdi shartnomalari toʻgʻrisida”gi Konvensiya , unga qoʻshilgan davlatlarning tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida mahsulot yetkazib berish shartnomalaridan kelib chiqadigan nizolarga nisbatan, Ottava shahrida 1988-yil 28-mayda imzolangan “Xalqaro moliyaviy lizing toʻgʻrisida”gi UNIDRUA Konvensiyasi , unga qoʻshilgan davlatlarning tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida moliyaviy lizing shartnomalaridan kelib chiqadigan nizolarga nisbatan, Jeneva shahrida 1956-yil 19-mayda imzolangan “Yuklarni xalqaro yoʻllarda tashish shartnomasi toʻgʻrisida”gi (YUYTK) Konvensiya , unga qoʻshilgan davlatlarning tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida yuklarni xalqaro yoʻllarda tashish shartnomalaridan kelib chiqadigan nizolarga nisbatan qoʻllaniladi.
51. Iqtisodiy sud nizoni hal qilishda, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlariga zid boʻlmagan va taraflar shartnomada toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatgan hollarda xalqaro ish odatlarini, shuningdek, Xalqaro savdo terminlarini sharhlash Qoidalari (Inkoterms) va Xalqaro tijorat shartnomalari prinsiplari (UNIDRUA)ni qoʻllashi mumkin.
52. Chet davlat huquqi normalarini qoʻllashda iqtisodiy sud ushbu normalarning mazmunini ularning tegishli chet davlatda sharhlanishiga va amalda qoʻllanilishiga muvofiq holda aniqlaydi.
53. Sudlarning eʼtibori nizoni har qanday instansiyada koʻrish davomida chet davlat huquqi normalari mazmunini aniqlash maqsadida koʻmaklashishni va tushuntirib berishni soʻrab Oʻzbekiston Respublikasi hamda chet davlatlarning vakolatli organlariga yoki tashkilotlariga sud topshirigʻi bilan murojaat qilishi yoxud ekspertlarni jalb etishi mumkinligiga qaratilsin.
54. Chet davlat huquqi normalari mazmunini aniqlash maqsadida koʻmaklashishni va tushuntirib berishni soʻrab, chet davlatlarning vakolatli organlariga yoki tashkilotlariga alohida protsessual harakatlarni amalga oshirish haqida sud topshirigʻi berilgan taqdirda, iqtisodiy sudlar IPK 102-moddasining 4-bandiga muvofiq iqtisodiy ish boʻyicha ish yuritishni toʻxtatishga haqli.
55. Ishda ishtirok etuvchi shaxslar talablariga yoki eʼtirozlariga asos qilib keltirayotgan chet davlat huquqi normalari mazmunini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etishi va ushbu normalarning mazmunini aniqlashda iqtisodiy sudga boshqacha tarzda koʻmaklashishi mumkin.
56. Agar koʻrilgan choralarga qaramay, chet davlat huquqi normalarining mazmuni aniqlanmasa, iqtisodiy sudlar Oʻzbekiston Respublikasining tegishli huquq normalarini qoʻllaydi.
VI bob. Chet davlatlar sudlarining va arbitrajlarining hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish hamda chet davlat sudining topshirigʻini ijro etish toʻgʻrisidagi ishlar
57. Sudlarga tushuntirilsinki, chet davlat sudi deganda, sud hokimiyatini amalga oshiruvchi davlat organi, arbitraj deganda esa, alohida har bir ish boʻyicha tayinlangan arbitraj va doimiy faoliyat koʻrsatuvchi arbitraj organi tushuniladi.
58. Iqtisodiyot sohasida vujudga keladigan nizolar va boshqa ishlar yuzasidan qabul qilingan chet davlat sudi yoki arbitrajning hal qiluv qarorlari Oʻzbekiston Respublikasida, basharti, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnoma va qonunlarida bunday qarorlarni tan olish va ijroga qaratish nazarda tutilgan boʻlsa, tan olinishi va ijroga qaratilishi mumkin.
Ishni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha qabul qilingan qonuniy kuchga kirgan sud hujjatigina tan olinishi va ijroga qaratilishi mumkin.
Chet davlat sudining iltimosi boʻyicha boshqa protsessual harakatlar (ashyoviy dalillarni tekshirish, taraflarni eshitish va boshqalar) sud topshirigʻini ijro etish jarayonida amalga oshirilishi mumkin.
59. Kiyev Bitimining 4-moddasida nazarda tutilgan vakolatli sud deganda, qarori boshqa ahdlashuvchi taraf hududida ijroga qaratilishi lozim boʻlgan, qayd etilgan Bitimning 4-moddasi qoidalariga muvofiq nizolarni koʻrib chiqish huquqiga ega boʻlgan ahdlashuvchi tarafning sudi tushuniladi. Oʻzbekiston Respublikasida esa bunday sudlar boʻlib iqtisodiy sudlar hisoblanadi.
60. Sudlar eʼtiborga olishlari lozimki, chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrib chiqish hamda chet davlat sudining topshirigʻini ijro etish bilan bogʻliq ishlar, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, IPK qoidalari boʻyicha koʻrib chiqiladi.
61. Chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnomani koʻrib chiqishda ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida IPKning 127-moddasida belgilangan tartibda xabardor qilinadi.
Chet davlat sudi yoki arbitraj qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnoma yozma shaklda berilishi va undiruvchi yoki uning vakili tomonidan imzolangan boʻlishi kerak.
Iltimosnomada quyidagilar koʻrsatilishi shart:
1) ariza berilayotgan iqtisodiy sudning nomi;
2) chet davlat sudining yoki arbitrajining nomi va joylashgan yeri hamda uning tarkibi;
3) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning nomlari (familiyasi, ismi, otasining ismi), ularning joylashgan yeri (pochta manzili) yoki yashash joyi;
4) arizachi tan olish va ijroga qaratishni soʻrayotgan chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarori toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
5) arizachining chet davlat sudining yoki arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnomasi;
6) ilova qilinayotgan hujjatlarning roʻyxati.
Chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnomada arizachi yoki uning vakilining telefon, faks raqamlari, elektron manzili koʻrsatilishi mumkin.
Iltimosnoma va unga ilova qilingan hujjatlar xalqaro shartnomalarda koʻrsatilgan tilda bayon etilishi kerak.
62. Sudlar eʼtiborga olishlari lozimki, iqtisodiy sud chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini mazmunan qayta koʻrishga, oʻzgartirishga yoki bekor qilishga haqli emas.
Agar chet davlat sudi yoki arbitrajning hal qiluv qarori qisman ijro etilgan boʻlsa, sud bunday holda chet davlat sudi yoki arbitraj sudining hal qiluv qarorining ijro etilmagan qismiga ijro varaqasi beradi.
Chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ishlar qarzdor joylashgan yerdagi yoki yashaydigan joydagi yoxud, agar qarzdor joylashgan yer yoki yashaydigan joy nomaʼlum boʻlganda, uning mol-mulki joylashgan joydagi iqtisodiy sud tomonidan koʻriladi.
63. Sudlar chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnoma IPK 107-moddasining 6-bandida belgilangan asoslar boʻyicha koʻrmasdan qoldirilishi mumkin emasligini inobatga olishlari lozim.
64. “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 6-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, chet el sudi yoki arbitrajining qarori asosida Oʻzbekiston Respublikasi sudi tomonidan berilgan ijro varaqasi, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilgan boʻlmasa, hal qiluv qaror qonuniy kuchga kirgan vaqtdan eʼtiboran uch yil ichida majburiy ijro etish uchun topshirilishi mumkin.
Bundan kelib chiqib, sudlar chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ajrimga asosan berilgan ijro varaqasida chet davlat sudi yoki arbitraj sudi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan sanani koʻrsatishlari lozim.
Sudlarga tushuntirilsinki, IPK 255-moddasi 1-qismining 6-bandiga koʻra, chet davlat sudining hal qiluv qarorini majburiy ijroga qaratish muddati oʻtgan va ushbu muddat sud tomonidan tiklanmagan boʻlsa, chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish rad etiladi, shuningdek, IPK 256-moddasi ikkinchi qismining 3-bandiga koʻra chet el arbitrajining hal qiluv qarorini majburiy ijro etish muddati oʻtgan boʻlsa, chet el arbitrajining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish rad qilinishi mumkin.
65. Chet davlat sudi yoki arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ishni koʻrish natijasi boʻyicha qabul qilingan ajrim ustidan IPKda belgilangan tartib va muddatlarda shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.
Chet davlat sudining sud topshirigʻini ijro etish bilan bogʻliq ishni koʻrish natijasi boʻyicha qabul qilingan ajrim ustidan shikoyat qilinmaydi (protest keltirilmaydi).
66. Arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ishlar iqtisodiy sudlar tomonidan Nyu-York Konvensiyasi asosida koʻrib chiqiladi.
Nyu-York Konvensiyasining 4-moddasiga koʻra, arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratishni soʻrayotgan taraf iltimosnomani berishda tegishli tartibda tasdiqlangan arbitraj hal qiluv qarori va arbitraj kelishuvining asli yoki tegishli tartibda tasdiqlangan nusxalarini taqdim etadi. Agar hakamlik qarori va kelishuvi rasmiy (oʻzbek) tilida bayon etilmagan boʻlsa, ushbu hal qiluv qarorni tan olish va ijroga qaratishni soʻrayotgan taraf bu hujjatlarning rasmiy tildagi tarjimasini taqdim qiladi. Tarjima rasmiy yoki qasamyod qilgan tarjimon, diplomatik yoxud konsullik muassasasi tomonidan tasdiqlanadi.
Sudlar eʼtiborga olishlari lozimki, arbitraj hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish Nyu-York Konvensiyasining 5-moddasida koʻrsatilgan asoslar mavjud boʻlgandagina rad etilishi mumkin.
Bunda shuni nazarda tutish kerakki, Nyu-York Konvensiyasi 5-moddasining 1-bandi asosida arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratishni rad etishga ushbu bandda koʻrsatilgan holatlarni isbotlovchi dalillar mavjud boʻlgan hollardagina yoʻl qoʻyiladi. Nyu-York Konvensiyasi 5-moddasining 2-bandi asosida arbitrajning hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratishni rad etishga sudga qanday dalillar taqdim etilganligidan qatʼiy nazar, yoʻl qoʻyiladi.
67. Iqtisodiy sudlarda chet davlat sudining hal qiluv qarorlarini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi ishlar Kiyev Bitimi , Kishinev , Minsk Konvensiyalari hamda Oʻzbekiston Respublikasi va chet davlatlar oʻrtasida tuzilgan huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomalar asosida koʻrib chiqiladi. Bunda Kiyev Bitimi, Minsk, Kishinyov Konvensiyalari va Oʻzbekiston Respublikasining huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomalari ularning ishtirokchisi boʻlgan davlatlarning sud hujjatlariga nisbatan qoʻllanilishi inobatga olinishi lozim.
Agar Kiyev Bitimi yoki Minsk , Kishinev Konvensiyalari ishtirokchisi boʻlmagan yoxud Oʻzbekiston Respublikasi bilan huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisida shartnoma tuzmagan chet davlat sudining qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisida iltimosnoma berilgan boʻlsa, bunday iltimosnomani qabul qilish IPK 154-moddasining 1-bandi asosida rad etiladi. Agar koʻrsatilgan holat iltimosnoma ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, ish boʻyicha IPK 110-moddasining 1-bandiga mos holda ish yuritish tugatiladi.
Agar Oʻzbekiston Respublikasi va ikki tomonlama oʻzaro huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisida shartnoma imzolagan davlat, oʻzaro huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi koʻp tomonlama shartnomaning ham ishtirokchilari boʻlsalar, sud chet davlat sudi qarorini tan olish va ijroga qaratish haqidagi ishni koʻrib chiqishda ikki tomonlama shartnomaning qoidalarini, u bilan tartibga solinmagan huquqiy munosabatlar qismi boʻyicha esa, oʻzaro huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi koʻp tomonlama shartnoma qoidalarini qoʻllaydi.
Sudlar chet davlat sudi hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnomaga xalqaro shartnomalarda nazarda tutilgan hujjatlar ilova qilinishi shartligiga eʼtibor qaratishlari lozim.
Xususan, IPKning 251-moddasiga koʻra, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizaga quyidagilar ilova qilinadi:
1) arizachi tan olish va ijroga qaratishni soʻrayotgan chet davlat sudining hal qiluv qarori yoki uning chet davlatning yoki Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli organi tomonidan tasdiqlangan koʻchirma nusxasi;
2) agar hal qiluv qarori matnining oʻzida koʻrsatilmagan boʻlsa, hal qiluv qarorining qonuniy kuchga kirganligini tasdiqlovchi rasmiy hujjat;
3) hal qiluv qarori qisman ijro etilganligi toʻgʻrisidagi hujjat, agar u tegishli chet davlat hududida ilgari ijro etilgan boʻlsa;
4) oʻziga qarshi hal qiluv qarori qabul qilingan va sud protsessida ishtirok etmagan taraf ishni koʻrish vaqti hamda joyi toʻgʻrisida oʻz vaqtida va tegishli tartibda xabardor qilinganligini anglatuvchi hujjat;
5) vakilning vakolatlarini tasdiqlovchi ishonchnoma yoki boshqa hujjat;
6) chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi arizaning koʻchirma nusxasi qarzdorga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat;
7) agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji hamda pochta xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar;
8) agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu moddaning 1 — 5-bandlarida koʻrsatilgan hujjatlarning belgilangan tartibda tasdiqlangan davlat tilidagi tarjimasi.
Agar chet davlat sudi hal qiluv qarorining tan olinishi va ijroga qaratilishi Kiyev Bitimi yoki Minsk , Kishinev Konvensiyalari asosida soʻralayotgan boʻlsa, iltimosnomaga ilova qilinayotgan hujjatlar davlat tili yoki rus tiliga qilingan tarjimasi bilan birga tasdiqlangan holda taqdim etiladi.
Agar chet davlat sudi hal qiluv qarorining tan olinishi va ijroga qaratilishi Oʻzbekiston Respublikasining ikki tomonlama huquqiy yordam koʻrsatish haqidagi shartnomasi asosida soʻralayotgan boʻlsa, iltimosnomaga ilova qilinayotgan hujjatlar ushbu shartnomada belgilangan tilda bayon etilishi lozim.
Sudlarning eʼtibori, chet davlat sudining hal qiluv qarorini tan olish va ijroga qaratish haqidagi iltimosnomani qanoatlantirish Kiyev Bitimining 9-moddasida, Minsk Konvensiyasining 55-moddasida, Kishinev Konvensiyasining 59-moddasida hamda Oʻzbekiston Respublikasining ikki tomonlama shartnomalarida koʻrsatilgan asoslar mavjud boʻlgandagina rad etilishi mumkinligiga qaratilsin. Bunda xalqaro shartnomalarda koʻrsatilgan chet davlat sudining qarorini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnomani qanoatlantirishni rad etish asoslarining roʻyxati tugal hisoblanishi inobatga olinishi lozim.
Agar chet davlat sudi hal qiluv qarorining tan olinishi va ijroga qaratilishi Oʻzbekiston Respublikasining ikki tomonlama huquqiy yordam koʻrsatish haqidagi xalqaro shartnomasi asosida soʻralayotgan boʻlsa, qarorni tan olish va ijroga qaratish mazkur shartnomada nazarda tutilgan asoslar boʻyicha rad etiladi.
Chet davlat sudining ajrimini tan olish va ijroga qaratish toʻgʻrisidagi iltimosnoma qarorni tan olish va ijroga qaratish uchun nazarda tutilgan tartibda koʻriladi.
68. Iqtisodiy sudlar chet davlat sudlari topshirigʻini ijro etish haqidagi ishlarni Kiyev Bitimi , Minsk , Kishinev va Gaaga Konvensiyalari hamda Oʻzbekiston Respublikasi va chet davlatlar oʻrtasida tuzilgan oʻzaro huquqiy yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomalar asosida koʻrib chiqadi.
Sudlarga tushuntirilsinki, Kiyev Bitimining 5-moddasiga asosan huquqiy yordam koʻrsatishda yordam soʻralayotgan vakolatli sudlar va boshqa organlar bunday ishlarni koʻrishda oʻz davlatining qonunchilik hujjatlarini qoʻllaydilar. Shundan kelib chiqib, Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudiga huquqiy yordam koʻrsatish haqidagi iltimosnoma bilan murojaat qilinganda, Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik hujjatlari qoʻllaniladi.
Iqtisodiy sud tomonidan ayrim protsessual harakatlarni bajarish toʻgʻrisidagi topshiriqlarni ijro etish, agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarida boshqacha tartib belgilangan boʻlmasa, IPKda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Iqtisodiy sud IPKning 247-moddasiga muvofiq ayrim protsessual harakatlarni bajarish toʻgʻrisida chet davlat sudlari tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari yoki xalqaro shartnomalarida belgilangan tartibda oʻziga berilgan topshiriqlarni (chaqiruv qogʻozlarini va boshqa hujjatlarni topshirish, yozma dalillar olish, ekspertiza oʻtkazish, joyni koʻzdan kechirish va boshqalarni) ijro etadi.
Sudlar nazarda tutishlari kerakki, topshiriq quyidagi hollarda ijro etilmaydi:
1) sud topshirigʻini ijro etish Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetiga zid boʻlsa yoki Oʻzbekiston Respublikasi xavfsizligiga tahdid solsa;
2) sud topshirigʻini ijro etish Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiy sudining vakolatiga kirmasa;
3) ayrim protsessual harakatlarni bajarish toʻgʻrisidagi sud topshirigʻini oʻz ichiga olgan hujjatning haqiqiyligi aniqlanmasa.
Chet davlat sudi topshirigʻi bilan bogʻliq ishni koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqariladi, u xalqaro shartnomalarda nazarda tutilgan tartibda soʻrayotgan tarafga joʻnatiladi.
Chet davlat sudi topshirigʻi ijro etilganda, ajrimga ijroni tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi.
Chet davlat sudi topshirigʻi ijro etilmagan taqdirda, ajrimda uning ijro etilmaganligining sabablari koʻrsatiladi.
Sudlar agar sud topshirigʻi Oʻzbekiston Respublikasi bilan oʻzaro huquqiy yordam koʻrsatish haqida shartnoma imzolamagan, biroq 1954-yil 1-martda Gaaga shahrida tuzilgan “Fuqarolik protsessi masalalariga doir” Konvensiya ishtirokchisi boʻlgan davlatdan kelib tushgan boʻlsa, chet davlat sudining topshirigʻi koʻrib chiqish uchun qabul qilinishi shartligini inobatga olishlari lozim.
69. Sudlarning eʼtibori chet el arbitrajlari iqtisodiy sudlarga sud topshirigʻi (ekspertiza oʻtkazish, taraflar eshitish, guvohlar, ekspertlar va arbitraj muhokamasining boshqa ishtirokchilarini soʻroq qilish) berishga haqli emasliklariga qaratilsin.
Agarda bunday topshiriq taqdim etilgan boʻlsa, uni qabul qilish IPK 154-moddasining 1-bandiga mos holda rad etiladi. Agar koʻrsatilgan holat topshiriq ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, ish boʻyicha ish yuritish IPK 110-moddasining 1-bandiga muvofiq tugatiladi.
VII bob. Yakunlovchi qoidalar
70. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar sudi chet ellik shaxslar ishtirokidagi nizolarni koʻrishda Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi hamda xalqaro normalarni qoʻllashga doir sud amaliyotini muntazam ravishda umumlashtirib borishi va mazkur toifadagi ishlarni koʻrishda sud xatolarining oldini olish yuzasidan choralar koʻrishi lozim.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi N. XAKIMOVA
Toshkent sh.,
2023-yil 20-noyabr,
27-son
Пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О некоторых вопросах применения законодательных актов при рассмотрении экономическими судами дел с участием иностранных лиц
Право на судебную защиту каждого, в том числе участников международной экономической деятельности, признается и гарантируется Конституцией Республики Узбекистан ( статьи 24 , 55 , 139 ), законодательными актами Республики Узбекистан, общепризнанными принципами и нормами международного права, международными договорами Республики Узбекистан.
В целях обеспечения правильного и единообразного применения экономическими судами норм Экономического процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — ЭПК), регулирующих производство по делам с участием иностранных лиц, руководствуясь статьей 22 Закона Республики Узбекистан «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
Глава I. Общие вопросы и определение статуса лица участвующего в деле
1. При рассмотрении дел с участием иностранных организаций, международных организаций, иностранных граждан, лиц без гражданства (далее — иностранные лица), в том числе заявлений о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража, а также об исполнении поручения суда иностранного государства экономические суды руководствуются Конституцией Республики Узбекистан, Конвенцией «О признании и приведении в исполнение иностранных арбитражных решений», подписанной 10 июня 1958 года в городе Нью-Йорке (далее — Нью-Йоркская Конвенция), Соглашением «О порядке разрешения споров, связанных с осуществлением хозяйственной деятельности», подписанным 20 марта 1992 года в городе Киеве (далее — Киевское Соглашение), Конвенцией «О правовой помощи и правовых отношениях по гражданским, семейным и уголовным делам», подписанной 22 января 1993 года в городе Минске (далее — Минская Конвенция), Конвенцией «О правовой помощи и правовых отношениях по гражданским, семейным и уголовным делам», подписанной 7 октября 2002 года в городе Кишиневе (далее — Кишиневская Конвенция), Конвенцией «По вопросам Гражданского процесса», подписанной 1 марта 1954 года в Гааге, международными договорами Республики Узбекистан об оказании правовой помощи, иными актами законодательства Республики Узбекистан, общепризнанными принципами международного права.
2. Экономический суд принимает меры к установлению юридического статуса лиц, участвующих в споре. Нужно принимать во внимание, что подтверждение статуса участника процесса как иностранного лица может обуславливать применение иностранного права в соответствии со статьей 1158 Гражданского кодекса Республики Узбекистан (далее — ГК).
3. Юридический статус иностранного юридического лица определяется по праву страны, где учреждено юридическое лицо (зарегистрировано или имеет свое основное местонахождение).
4. Гражданская правоспособность иностранных организаций, не являющихся юридическими лицами по иностранному праву, определяется по праву страны, где организация учреждена.
Правовой статус иностранного физического лица определяется по праву страны, гражданином которой он является или в которой постоянно проживает (лицо без гражданства).
Правовой статус иностранного лица — предпринимателя определяется по законодательству той страны, где оно зарегистрировано как предприниматель.
5. Юридический статус иностранного юридического лица подтверждается, как правило, легализованной выпиской из торгового реестра (регистра) страны происхождения или иными эквивалентными доказательствами юридического статуса, признаваемыми в качестве таковых законодательством страны учреждения.
6. Судам при оценке представленных документов необходимо обращать внимание на соответствие данных о лицах, указанных в выписке из торгового реестра (регистра) в качестве руководителей либо имеющих право подписи, реквизитам лица, подписавшего иск, заявление, жалобу или выдавшего доверенность.
7. Судам следует иметь в виду, что при подаче иска не к самому юридическому лицу, а к его обособленному подразделению (филиалу, представительству) суд отказывает в принятии иска на основании пункта 1 части первой статьи 154 ЭПК. Если это обстоятельство будет выявлено после принятия искового заявления к производству, производство по делу прекращается согласно пункту 1 части первой статьи 110 ЭПК.
8. Обратить внимание судов на то, что в случае удовлетворения иска по спору, связанному с деятельностью иностранного лица в Республике Узбекистан, осуществляемой через его постоянное учреждение, присужденная сумма подлежит взысканию со счетов иностранного юридического лица в банке Республики Узбекистан, открываемого на основании статьи 13 Закона Республики Узбекистан «О валютном регулировании» от 22 октября 2019 года за № ЗРУ-573.
8.1. Обратить внимание судов, что если иностранное юридическое лицо согласно актам законодательства освобождено от оплаты государственной пошлины при подаче иска, заявления, жалобы, и если по итогам рассмотрения дела в удовлетворении иска, заявления, жалобы отказано, то государственная пошлина и иные судебные расходы взыскиваются со счетов постоянного учреждения иностранного лица, осуществляющего деятельность в Республике Узбекистан.
8.2. Принимая во внимание, что согласно части второй статьи 17 Закона Республики Узбекистан «О Торгово-промышленной палате Республики Узбекистан» членство в Торгово-промышленной палате оформляется путем заключения договора между субъектом предпринимательской деятельности или объединением субъектов предпринимательской деятельности либо иной организацией, созданной для поддержки предпринимательской деятельности, представительствами иностранных компаний и Торгово-промышленной палатой, судам следует иметь в виду, что Палата имеет право обращаться в суды с исковыми заявлениями, заявлениями и жалобами в интересах иностранных лиц, являющихся ее членами.
Глава II. Компетенция экономических судов Республики Узбекистан по делам с участием иностранных лиц
9. Компетенция экономических судов по делам с участием иностранных лиц определяется в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан и главой 31 ЭПК.
10. В части первой статьи 239 ЭПК приведен перечень оснований (случаев), при наличии которых экономические суды Республики Узбекистан могут рассматривать дела по спорам с участием иностранных лиц, возникающим в экономической сфере, а в части первой статьи 240 ЭПК приведен перечень дел с участием иностранных лиц, отнесенных к исключительной компетенции экономических судов Республики Узбекистан.
11. В случае, если стороны, хотя бы одна из которых является иностранным лицом, заключили соглашение, в котором определили, что экономический суд Республики Узбекистан обладает компетенцией по рассмотрению возникшего или могущего возникнуть спора, связанного с осуществлением ими деятельности в экономической сфере, экономический суд Республики Узбекистан будет обладать исключительной компетенцией по рассмотрению данного спора при условии, что такое соглашение не изменяет исключительную компетенцию иностранного суда.
12. Соглашение об определении компетенции экономических судов Республики Узбекистан должно быть заключено в письменной форме.
Данное соглашение может быть предусмотрено условиями договора, которые является его составной частью, или в виде отдельного соглашения.
Соглашение считается заключенным в письменной форме, если оно содержится в документе, подписанном сторонами соглашения, либо заключено путем обмена письмами или сообщениями с использованием средств электронной или иной связи.
13. Если из заключенного сторонами соглашения следует, что воля сторон направлена на разрешение экономического спора в экономическом суде Республики Узбекистан, но отсутствуют указания на конкретный экономический суд Республики Узбекистан, то при определении суда, которому надлежит рассматривать дело и подсудности спора экономическому суду применяются нормы ЭПК ( параграф 2 главы 5).
14. Наличие соглашения между сторонами о передаче спора в международный арбитраж или третейский суд не препятствует стороне сделки предъявить иск в экономический суд и возбуждению дела в экономическом суде.
15. Экономическим судам следует оставлять исковое заявление без рассмотрения на основании пункта 2 статьи 107 ЭПК, если имеется соглашение сторон о передаче данного спора на разрешение международного арбитража или третейского суда, и возможность обращения к третейскому суду не утрачена, и если ответчик, возражающий против рассмотрения дела в экономическом суде, не позднее своего первого заявления по существу спора заявит ходатайство о передаче спора на разрешение международного арбитража или третейского суда.
Ответчик лишается права требовать передачи дела в международный арбитраж или третейский суд, если ответчик не предъявил в суд заявление или ходатайство такого содержания в установленный срок или ответчик совершит процессуальные действия, свидетельствующие о своем согласии на рассмотрение спора в экономическом суде (например: представил отзыв по спору, заявления или ходатайства процессуального характера и т. д.).
16. В случае, если соглашение о подсудности спора суду иностранного государства не изменяет исключительную компетенцию экономического суда Республики Узбекистан, суд отказывает в принятии искового заявления (заявления) применительно к пункту 1 части первой статьи 154 ЭПК, а если данное обстоятельство обнаружено после принятия иска (заявления) к производству, то прекращает производство по делу применительно пункту 1 части первой статьи 110 ЭПК.
17. Экономический суд рассматривает спор по существу, хотя имеется соглашение сторон о передаче спора в международный арбитраж или третейский суд, если найдет, что данное соглашение недействительно, утратило силу или не может быть исполнено ( пункт 3 статьи 2 Нью-Йоркской Конвенции). При этом экономический суд должен дать оценку действительности соглашения, в частности: соблюдена ли письменная форма соглашения, соблюдены ли правоспособность и дееспособность сторон, а также свобода заключения договора, не утратило ли соглашение силу (не рассматривал ли экономический суд спор по тому же предмету), а также относится ли спор к спорам, подлежащим разрешению в международном арбитраже или третейском суде.
17.1. При наличии соглашения сторон о передаче спора в международный арбитраж судам следует проверить факт существования указанного в соглашении суда.
Глава III. Требования, предъявляемые к документам иностранного происхождения
18. Согласно части первой статьи 246 ЭПК документы, выданные, составленные или удостоверенные по установленной форме учреждениями, организациями и гражданами иностранных государств вне пределов Республики Узбекистан по нормам иностранного права в отношении учреждений, организаций и граждан Республики Узбекистан или иностранных лиц, принимаются экономическими судами Республики Узбекистан лишь при наличии консульской легализации указанных документов либо проставления апостиля на них, если иное не предусмотрено законодательством или международным договором Республики Узбекистан, участником которого является Республика Узбекистан и государство, от учреждений и организаций которого исходят эти документы.
19. Легализация официальных документов, составленных в иностранном государстве и представленных в экономический суд, осуществляется в порядке, установленном Положением «О порядке консульской легализации документов и актов в Республике Узбекистан и за рубежом», утвержденным постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан от 20 ноября 2023 года № 610.
20. При рассмотрении спора в экономическом суде легализация документов, оформленных на территории иностранного государства, необходима для подтверждения источника получения доказательств, но не исключает возможность проверки документа судом, с целью определения достоверности сведений, содержащихся в нем.
21. Обратить внимание судов, что официальные документы иностранного государства — участника Конвенции «Отменяющей требование легализации иностранных официальных документов», подписанной в Гааге 5 октября 1961 года (далее — Гаагская Конвенция), принимаются без консульской легализации в случаях, предусмотренных Конвенцией.
Согласно части второй статьи 1 Гаагской конвенции под официальным документом иностранного государства по существу понимается следующее:
документы, исходящие от органа или должностного лица, подчиняющихся юрисдикции государства, включая документы, исходящие от прокуратуры, секретаря суда или судебного исполнителя;
административные документы;
нотариальные акты;
официальные пометки, такие как отметки о регистрации; визы, подтверждающие определенную дату; заверения подписи на документе, не засвидетельствованном у нотариуса.
Обратить внимание судов на то, что Гаагская Конвенция не распространяется на документы, совершенные дипломатическими или консульскими агентами; административные документы, имеющие прямое отношение к коммерческой или таможенной операции.
22. Документы, подготовленные компетентными органами одного государства и предназначенные для использования на территории другого государства, в соответствии с Гаагской конвенцией должны иметь специальный штамп — «апостиль».
Дальнейшая легализация официального документа, заверенного апостилем, не требуется, и официальный документ может быть использован во всех государствах-участниках Гаагской конвенции .
23. Если иное не установлено международным договором, доверенности, выданные резидентом иностранного государства своему представителю, должны быть удостоверены апостилем.
24. Обратить внимание судов, что в соответствии со статьей 1182 ГК форма и срок действия доверенности определяются по праву страны, где выдана доверенность, доверенность не может быть признана недействительной вследствие несоблюдения формы, если соблюдены требования права Республики Узбекистан.
25. Экономическим судам следует иметь в виду, что Гаагская Конвенция не предусматривает проставление апостиля на исковых заявлениях, договорах (контрактах), таможенных и платежных документах.
26. При обращении в экономический суд с исковым заявлением (заявлением), жалобой на документах, требующих проставления апостиля, апостиль должен быть проставлен до даты подачи иска в суд.
27. Экономические суды вправе в порядке, установленном международными договорами о правовой помощи, заключенными Республикой Узбекистан, принять к своему производству официальные документы иностранных государств-участников договора без легализации и проставления апостиля.
В этом случае документы, признанные иностранным государством официальным документом, должны быть признаны официальным документом такого же правового значения на территории Республики Узбекистан.
28. Согласно части второй статьи 246 ЭПК составленные на иностранном языке документы при представлении в экономический суд Республики Узбекистан должны сопровождаться их надлежащим образом заверенным переводом на государственный язык либо на язык, на котором ведется экономическое судопроизводство. Исключением являются случаи, предусмотренные международными актами.
Документы, представленные с нарушением данного порядка, экономическим судом не принимаются, а исковое заявление возвращается применительно к пункту 1 части первой статьи 155 ЭПК.
В случае, если судом после принятия искового заявления (заявления) будет выявлено, что истцом (заявителем) при подаче иска (заявления) не были выполнены требования, предусмотренные частью второй статьи 246 ЭПК, суд рассматривает дело по существу.
Глава IV. Порядок рассмотрения дел с участием иностранных лиц в экономическом судопроизводстве
29. Экономическим судам необходимо обратить внимание, что дела с участием иностранных лиц должны быть рассмотрены и разрешены в сроки, установленные законом, если иное не предусмотрено международным соглашением.
Судам следует обратить внимание на сложность спора, правовой статус иностранного лица, направление запросов для определения применимого права и его толкования, надлежащее извещение сторон о времени и месте судебного заседания, а также на другие обстоятельства.
30. При рассмотрении дел с участием иностранных лиц, предусмотренных статьями 239-240 ЭПК, экономические суды, принимая во внимание необходимость надлежащего извещения иностранных лиц о времени и месте судебного заседания, а также перевод процессуальных и иных документов, должны соблюдать специальные процессуальные сроки, установленные статьей 244 ЭПК.
31. Дела с участием иностранных лиц, если эти лица или их филиалы, представительства, постоянные учреждения либо их представители, уполномоченные на ведение дела, находятся или проживают на территории Республики Узбекистан, рассматриваются в срок, установленный статьей 164 ЭПК.
Если уполномоченные представители иностранного лица покинули пределы Республики Узбекистан или выяснится, что деятельность филиала, представительства иностранного лица в Республике Узбекистан была прекращена, дело рассматривается в специальные процессуальные сроки, предусмотренные статьей 244 ЭПК.
32. В случаях извещения иностранных лиц, участвующих в деле, в порядке, установленном международным договором Республики Узбекистан, срок рассмотрения дела продлевается на срок, установленный международным договором Республики Узбекистан для направления судебных поручений, а при отсутствии в договоре такого срока или при отсутствии указанного договора — не более чем на шесть месяцев.
33. Обратить внимание, что экономический суд может приостановить производство по экономическому делу в соответствии с пунктом 4 статьи 102 ЭПК, если компетентным органам иностранных государств в установленном порядке направлены судебные поручения о надлежащем уведомлении лиц, участвующих в деле.
34. Дела с участием иностранных лиц рассматриваются в апелляционной или кассационной и ревизионной инстанциях согласно срокам установленным ЭПК.
35. В соответствии с принципом языка судопроизводства поручения экономических судов представляются в органы Министерства юстиции Республики Узбекистан и Министерства иностранных дел Республики Узбекистан на государственном языке или на языке судопроизводства страны, в которую направляется судебное поручение, если иное не предусмотрено международными договорами Республики Узбекистан.
36. Стороны в споре могут представлять в экономический суд заверенные переводы документов, подлежащих вручению за границей.
37. Судебное поручение и прилагаемые к нему документы для перевода на иностранный язык могут быть направлены экономическим судом переводчику, привлекаемому для осуществления судопроизводства в порядке, предусмотренном ЭПК, либо в специализированное учреждение, осуществляющее перевод судебных документов на иностранный язык (бюро переводов, Торгово-промышленную палату и др.).
Разъяснить судам, что суммы подлежащие выплате свидетелям, специалистам, переводчикам и порядок их выплаты регулируется Постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан «Об утверждении положения о порядке исчисления и уплаты средств, подлежащих выплате потерпевшим, свидетелям, экспертам, специалистам, переводчикам и присяжным» за № 570 от 28 октября 2023 года.
38. Обратить внимание судов на то, что не исключена возможность привлечения переводчика с согласия участников экономического процесса для осуществления перевода судебных документов на иностранный язык.
В случаях, предусмотренных международным договором, подпись переводчика на переводе судебных документов и предложенных к нему документов на иностранный язык должна быть нотариально заверена.
39. Распределение расходов на осуществление перевода на иностранный язык документов, подлежащих вручению за границей, производится в порядке, установленном ЭПК.
40. Сумма, подлежащая выплате переводчикам за перевод документов прилагаемых к судебному поручения, вносится заранее истцом (заявителем) на депозитный счет суда, в других случаях стороной обратившейся с соответствующим ходатайством.
Если документы, подлежащие переводу, относятся к обеим сторонам, требуемая сумма подлежит внесению на депозитный счет суда сторонами в равных частях.
Если документы представлены переводчику для перевода по инициативе суда, суммы подлежащие выплате переводчику, оплачиваются с депозитного счета суда.
Впоследствии указанные суммы взыскиваются на депозитный счёт суда со сторон согласно статьи 118 ЭПК.
41. Судам следует иметь в виду, что согласно некоторым международным договорам судебные поручения и приложенные к ним документы могут быть составлены на языке указанном в международном договоре. К примеру, пунктом вторым статьи 4 Договора между Республикой Узбекистан и Китайской Народной Республикой о правовой помощи по гражданским и уголовным делам (Пекин, 11 декабря 1997 год) предусмотрено, что просьба об оказании правовой помощи и прилагаемые документы составляются на официальном языке запрашивающей Договаривающейся Стороны с приложением перевода на официальный язык запрашиваемой Договаривающейся Стороны или на английский либо русский языки.
Глава V. Установление норм права, применимых экономическими судами по делам об экономических спорах с участием иностранных лиц
42. В соответствии со статьей 15 Конституции Республики Узбекистан международные договоры Республики Узбекистан наряду с общепризнанными принципами и нормами международного права являются составной частью правовой системы Республики Узбекистан.
43. Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законом Республики Узбекистан, то применяются правила международного договора Республики Узбекистан.
44. Применение экономическими судами международных договоров и их толкование осуществляется с учетом норм Конвенции «О праве международных договоров», подписанной в Вене 23 мая 1969 года (далее — Венская Конвенция) и Закона Республики Узбекистан «О международных договорах Республики Узбекистан» от 6 февраля 2019 года за № ЗРУ-518.
45. При рассмотрении дел с участием иностранных лиц стран Содружества Независимых Государств экономическим судам необходимо руководствоваться Киевским Соглашением в силу специального характера его норм.
46. Кишиневская Конвенция применяется, если эти правоотношения не урегулированы Киевским Соглашением . В отношениях с государствами СНГ, которые не являются участниками Кишиневской конвенции, применяется Минская Конвенция .
47. При рассмотрении дел с участием иностранных лиц государств, с которыми Республикой Узбекистан заключены двусторонние международные договоры о правовой помощи, применяются положения этих договоров.
48. При рассмотрении дел с участием иностранных лиц иных государств применяются универсальные многосторонние договоры, участником которых государство является, в частности, Конвенция «По вопросам гражданского процесса», подписанная в Гааге 1 марта 1954 года, Гаагская Конвенция .
49. При применении международных договоров Республики Узбекистан экономическим судам необходимо обращать внимание на состав участников международного договора-государств, которые выразили согласие на обязательность для них договора, и для которых договор вступил в силу.
При этом следует учитывать, что международный договор не применяется участвовавшим в составлении и подписавшим его государством, если договором предусмотрен иной, чем окончательное подписание порядок вступления в силу и государство не выразило согласия на обязательность для него договора в порядке, предусмотренном данным договором. В частности, Киевское Соглашение не применяется в отношениях с Республикой Молдовой, подписавшей, но не ратифицировавшей его.
50. Также применяются нормы специальных многосторонних международных договоров, к которым присоединилась Республика Узбекистан. В частности, Конвенция «О договорах международной купли-продажи товаров», подписанная в Вене 11 апреля 1980 года — по спорам, вытекающим из договоров поставки товаров между хозяйствующими субъектами государств, присоединивщихся к ней; Конвенция УНИДРУА «О международном финансовом лизинге», подписанная в Оттаве 28 мая 1988 года — по спорам, вытекающим из договоров финансового лизинга между хозяйствующими субъектами государств, присоединивщихся к ней; Конвенция «О договоре международной дорожной перевозки грузов» (КДПГ), подписанная в Женеве 19 мая 1956 года по спорам, вытекающим из договора перевозки грузов по международным дорогам между хозяйствующими субъектами государств, присоединивщихся к ней.
51. Экономический суд при разрешении спора может применять международную деловую практику, включая Международные правила толкования торговых терминов (Инкотермс) и Принципы международных коммерческих договоров (УНИДРУА), в случаях, если они не противоречат законам Республики Узбекистан и сторонами прямо указано об этом в договоре.
52. При применении норм иностранного права экономический суд устанавливает содержание этих норм в соответствии с их толкованием и практикой применения в соответствующем иностранном государстве.
53. При рассмотрении спора в любой инстанции экономический суд в целях установления содержания норм иностранного права может обратиться в установленном порядке за содействием и разъяснением в компетентные органы или организации Республики Узбекистан и иностранных государств с судебными поручениями либо привлечь экспертов.
54. Экономический суд может приостановить производство по экономическому делу применительно пункту 4 статьи 102 ЭПК, если компетентным органам или организациям иностранных государств в установленном порядке направлены судебные поручения о выполнении отдельных процессуальных действий за содействием и разъяснением в целях установления содержания норм иностранного права.
55. Лица, участвующие в деле, могут представлять документы, подтверждающие содержание норм иностранного права, на которые они ссылаются в обоснование своих требований или возражений, и иным образом содействовать экономическому суду в установлении содержания этих норм.
56. Если содержание норм иностранного права, несмотря на принятые меры, не установлено, экономический суд применяет соответствующие нормы права Республики Узбекистан.
Глава VI. О приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража, а также об исполнении поручения суда иностранного государства
57. Разъяснить судам, что под судом иностранного государства понимается государственный орган, осуществляющий судебную власть, а под арбитражем — арбитраж, назначенный по каждому отдельному делу, и постоянный арбитражный орган.
58. Решения суда иностранного государства или арбитража, принятые им по спорам и иным делам, возникающим в экономической сфере, могут быть признаны и приведены в исполнение в Республике Узбекистан, если признание и приведение в исполнение таких решений предусмотрено международным договором и законодательными актами Республики Узбекистан.
Признанию и приведению в исполнение подлежит только вступивший в законную силу судебный акт, принятый по результатам рассмотрения дела.
Иные процессуальные действия (исследование вещественных доказательств, заслушивание сторон и другие) по просьбе суда иностранного государства могут совершаться в процедуре исполнения судебного поручения.
59. Под компетентным судом, предусмотренным в статье 4 Киевского Соглашения, решение которого подлежит исполнению на территории другой договаривающейся стороны, признается суд договаривающейся стороны, который вправе рассматривать споры в соответствии с положениями статьи 4 указанного Соглашения. В Республике Узбекистан такими судами считаются экономические суды.
60. Судам следует иметь в виду, что дела, связанные с рассмотрением ходатайства о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража, а также исполнением поручения суда иностранного государства рассматриваются по правилам ЭПК, если иной порядок не предусмотрен международными договорами Республики Узбекистан.
61. При рассмотрении ходатайства о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража, лица, участвующие в деле, извещаются о времени и месте судебного разбирательства в порядке, предусмотренном статьей 127 ЭПК.
Ходатайство о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража подается в письменной форме и должно быть подписано взыскателем или его представителем.
В ходатайстве должны быть указаны:
1) наименование экономического суда, в который подается ходатайство;
2) наименование и место нахождения иностранного суда или арбитража и его состав;
3) наименования (фамилия, имя, отчество) лиц, участвующих в деле, их местонахождение (почтовый адрес) или местожительство;
4) сведения о решении иностранного суда или арбитража, о признании и приведении в исполнение которых ходатайствует заявитель;
5) ходатайство заявителя о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда или арбитража;
6) перечень прилагаемых документов.
В ходатайстве о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража могут быть указаны номера телефонов, факсов, электронный адрес заявителя или его представителя.
Ходатайство и прилагаемые к нему документы должны быть исполнены на языке, указанном в международных договорах.
62. Судам следует иметь в виду, что экономический суд не вправе пересматривать по существу, изменять либо отменять решение суда иностранного государства или арбитража.
Если решение иностранного суда или арбитража было частично исполнено, то суд в данном случае выдает исполнительный лист на неисполненную часть решения суда иностранного государства или арбитража.
Дела о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража рассматриваются экономическим судом по месту нахождения либо по месту жительства должника, а в случае, если место нахождения или проживания должника неизвестны — по месту нахождения его имущества.
63. Судам следует учитывать, что ходатайство о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража не может быть оставлено без рассмотрения по основанию, предусмотренному пунктом 6 статьи 107 ЭПК.
64. Согласно части второй статьи 6 Закона Республики Узбекистан «Об исполнении судебных актов и актов иных государственных органов» исполнительный лист на основании решения суда иностранного государства или арбитража, может быть предъявлен к принудительному исполнению в течение трех лет с момента вступления решения в законную силу, если иное не предусмотрено международным договором Республики Узбекистан.
Исходя из этого, судам следует в исполнительном листе, выданном на основании определения о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража, указывать дату вступления в законную силу решения суда иностранного государства или арбитража.
Разъяснить судам, что согласно пункту 6 части первой статьи 255 ЭПК экономический суд Республики Узбекистан отказывает в признании и приведении в исполнение решения иностранного суда полностью или в части в случае, если истек срок давности приведения решения иностранного суда к принудительному исполнению и этот срок не восстановлен судом; в том числе согласно пункту 3 второй части статьи 256 ЭПК в признании и приведении в исполнение решения иностранного арбитража может быть также отказано, если: истек срок давности приведения решения иностранного арбитража к принудительному исполнению.
65. Определение, вынесенное по результатам рассмотрения дела о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства или арбитража, может быть обжаловано (опротестовано) в сроки и порядке, установленном ЭПК.
Определение, вынесенное по результатам рассмотрения дела об исполнении судебного поручения, обжалованию (опротестованию) не подлежит.
66. Дела о признании и приведении в исполнение решения иностранного арбитража рассматриваются экономическими судами на основании Нью-Йоркской Конвенции .
Согласно статье 4 Нью-Йоркской Конвенции сторона, испрашивающая признание и приведение в исполнение решения арбитража при подаче ходатайства представляет должным образом заверенное подлинное арбитражное решение или должным образом заверенную копию такового. Если арбитражное решение или соглашение изложены не на официальном (узбекском) языке, сторона, которая ходатайствует о признании и приведении в исполнение этого решения, представляет перевод этих документов на официальный язык. Перевод заверяется официальным или присяжным переводчиком, дипломатическим либо консульским учреждением.
Судам следует иметь в виду, что в признании и приведении в исполнение арбитражного решения может быть отказано только при наличии оснований, указанных в статье 5 Нью-Йоркской Конвенции.
При этом следует иметь в виду, что отказ в признании и приведении в исполнение арбитражного решения на основании пункта 1 статьи 5 Нью-Йоркской Конвенции допустимо только при наличии доказательств, обосновывающих обстоятельства, указанные в данном пункте. Отказ в признании и приведении в исполнение арбитражного решения на основании пункта 2 статьи 5 Нью-Йоркской Конвенции допустим независимо от представления суду каких-либо доказательств.
67. Дела о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства рассматриваются экономическими судами на основании Киевского Соглашения , Минской , Кишиневской Конвенций и международных договоров об оказании правовой помощи, заключенными между Республикой Узбекистан и иностранными государствами. При этом следует принимать во внимание, что Киевское Соглашение, Кишиневская, Минская Конвенции и международные договоры Республики Узбекистан об оказании правовой помощи применяются к судебным актам государств, являющихся их участниками.
Если ходатайство подано о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства, не являющегося участником Киевского Соглашения , Кишиневской или Минской Конвенции либо с которым Республика Узбекистан не заключила международный договор об оказании правовой помощи, то в принятии ходатайства отказывается применительно к пункту 1 статьи 154 ЭПК. Если указанное обстоятельство будет установлено после принятия ходатайства к производству, то производство по делу прекращается применительно к пункту 1 статьи 110 ЭПК.
Если Республика Узбекистан и государство, с которым она заключила двусторонний договор о взаимной правовой помощи, являются также и участниками многостороннего договора о взаимной правовой помощи, то суд при рассмотрении дела о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда применяет положения двустороннего договора, а в части правоотношений, не урегулированных им — положения многостороннего договора о взаимной правовой помощи.
Судам следует иметь в виду, что к ходатайству о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства должны быть приложены документы, предусмотренные международными актами и договорами.
В частности, согласно статьи 251 ЭПК, к ходатайству о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства прилагаются:
1) решение иностранного суда, о признании и приведении в исполнение которого просит заявитель, или его копия, заверенные компетентным органом иностранного государства или Республики Узбекистан;
2) официальный документ о том, что решение вступило в законную силу, если это не вытекает из текста самого решения;
3) документ о частичном исполнении решения, если оно ранее исполнялось на территории соответствующего иностранного государства;
4) документ, из которого следует, что сторона, против которой принято решение и которая не принимала участие в судебном процессе, была своевременно и в надлежащем порядке извещена о времени и месте рассмотрения дела;
5) доверенность или иной документ, удостоверяющий полномочия представителя;
6) документ, подтверждающий направление должнику копии заявления о признании и приведении в исполнение решения иностранного суда;
7) документы, подтверждающие уплату государственной пошлины и почтовых расходов в установленном порядке и размере, если иное не предусмотрено международным договором Республики Узбекистан;
8) заверенный в установленном порядке перевод указанных в пунктах 1 — 5 настоящей статьи документов на государственный язык, если иное не предусмотрено международным договором Республики Узбекистан.
Если признание и приведение в исполнение решения суда иностранного государства испрашивается на основании Киевского Соглашения , Кишиневской или Минской Конвенции , то приложенные к ходатайству документы представляются вместе с заверенным переводом на язык запрашиваемого государства или на русский язык.
Если ходатайство о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства вносится на основании международного договора Республики Узбекистан об оказании двухсторонней правовой помощи, документы, приложенные к ходатайству, должны быть изложены на языке, указанном в договоре.
Обратить внимание судов на то, что отказ в удовлетворении ходатайства о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства возможен лишь при наличии оснований, предусмотренных в статье 9 Киевского Соглашения, статье 55 Минской Конвенции, статье 59 Кишиневской Конвенции и двухсторонних договорах Республики Узбекистан. При этом следует учитывать, что перечень оснований отказа в удовлетворении ходатайства о признании и приведении в исполнение решения суда иностранного государства, предусмотренных в указанных международных договорах, является исчерпывающим.
Если признание и приведение в исполнение решения суда иностранного государства испрашивается на основании заключенного с Республикой Узбекистан двустороннего договора о взаимной правовой помощи, то в признании и приведении в исполнении решения отказывается по основаниям, предусмотренным в указанном договоре.
Ходатайство о признании и приведении в исполнение определения суда иностранного государства рассматривается в порядке, предусмотренном для рассмотрения ходатайства о признании и приведении в исполнение решения.
68. Экономические суды рассматривают дела об исполнении поручений судов иностранных государств на основании Киевского Соглашения , Кишиневской , Минской и Гаагской Конвенции и договоров о взаимной правовой помощи, заключенных между Республикой Узбекистан и иностранными государствами.
Разъяснить судам, что согласно статье 5 Киевского Соглашения при исполнении поручения об оказании правовой помощи компетентные суды и иные органы, у которых испрашивается помощь, применяют законодательство своего государства. В связи с этим, в случае обращения с ходатайством об оказании правовой помощи в экономический суд Республики Узбекистан применяются акты законодательства Республики Узбекистан.
Экономический суд исполняет поручения о совершении отдельных процессуальных действий в порядке, установленном в ЭПК, если иной порядок не установлен международными договорами Республики Узбекистан.
В соответствии со статьей 247 ЭПК экономический суд исполняет переданные ему в порядке, установленном законами или международными договорами Республики Узбекистан, поручения судов иностранных государств о совершении отдельных процессуальных действий (вручение повесток и других документов, получение письменных доказательств, производство экспертизы, осмотр на месте и другие).
Судам следует иметь в виду, что поручение не подлежит исполнению в следующих случаях:
1) исполнение судебного поручения противоречит суверенитету Республики Узбекистан или угрожает безопасности Республики Узбекистан;
2) исполнение судебного поручения не относится к компетенции экономического суда Республики Узбекистан;
3) не установлена подлинность документа, содержащего судебное поручение о выполнении отдельных процессуальных действий.
По результатам рассмотрения дела, связанного с поручением суда иностранного государства, выносится определение, которое направляется запрашивающей стороне в порядке, предусмотренном международным договором.
В случае исполнения поручения суда иностранного государства, к определению прилагаются документы, подтверждающие исполнение.
В случае неисполнения поручения суда иностранного государства в определении указываются причины его неисполнения.
Судам необходимо иметь в виду, что если судебное поручение поступило из государства, с которым Республика Узбекистан не заключала договор об оказании взаимной правовой помощи, но оно является участником Конвенции «По вопросам Гражданского процесса» (Гаага, 1 марта 1954 года), поручение суда иностранного государства подлежит принятию к рассмотрению.
69. Обратить внимание судов на то, что арбитражи не вправе обращаться в экономические суды с судебными поручениями (проведение экспертизы, заслушивание сторон, допрос свидетелей, экспертов и других участников арбитражного разбирательства).
Если такое поручение представлено, оно подлежит отказу в принятии к производству применительно к пункту 1 статьи 154 ЭПК. Если указанное обстоятельство будет установлено после принятия поручения к производству, то производство по делу прекращается применительно к пункту 1 статьи 110 ЭПК.
Глава VII. Заключительные положения
70. Суд Республики Каракалпакстан, суды областей и города Ташкента должны регулярно обобщать судебную практику применения законодательства Республики Узбекистан и международных актов при рассмотрении дел с участием иностранных лиц и принимать меры по недопущению судебных ошибок при рассмотрении дел данной категории.
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ
Секретарь Пленума, судья Верховного суда Н. ХАКИМОВА
г. Ташкент,
20 ноября 2023 г.,
№ 27