📅 2024-yil 2-fevral · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 2-fevral · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 2 февраль · Қонунлар ва кодекслар
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 2 февраля 2024 г. · Законы и кодексы
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 2 February 2024 · Laws and codes
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2023 йил 15 августда қабул қилинган Сенат томонидан 2023 йил 24 ноябрда маъқулланган
1-боб. Умумий қоидалар
1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади
Ушбу Қонуннинг мақсади тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
2-модда. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчилик
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.
3-модда. Асосий тушунчалар
Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
ерларни рекультивация қилиш — бузилган тупроқ қопламини тиклаш, уни фойдаланиш учун яроқли ҳолга келтириш;
тупроқ — ер юзасининг табиий ёки антропоген омиллар таъсири натижасида шаклланадиган, ўсимликларнинг яшаши учун зарур унумдорлик хусусиятларига эга бир нечта қатламдан иборат бўлган устки қисми;
тупроқнинг бузилиши — фойдали қазилмаларни қазиб олиш, геология-қидирув, геодезия, қурилиш ишларини ва бошқа ишларни амалга ошириш жараёнида тупроқ қопламининг физик жиҳатдан бузилиши, қисман ёки тўлиқ йўқ қилиниши;
тупроқ деградацияси — табиий ёки антропоген омиллар таъсири натижасида тупроқ унумдорлигининг пасайишига, тупроқнинг экологик-мелиоратив ҳолати ёмонлашишига, шунингдек тупроқнинг миқдор ва сифат жиҳатидан салбий ўзгаришларига олиб келадиган жараёнлар мажмуи;
тупроқнинг ифлосланиши — тупроқнинг сифатини ёмонлаштирадиган ҳамда атроф-муҳитга салбий таъсир кўрсатадиган зарарли кимёвий ва радиоактив моддаларнинг, нефтнинг, нефть маҳсулотларининг ҳамда микроорганизмларнинг тупроққа тушиши ва тўпланиши;
тупроқни муҳофаза қилиш — тупроқдан оқилона фойдаланишга ва уни сақлашга, унинг ифлосланиши, бузилиши ҳамда деградациясининг олдини олишга, шунингдек табиий ва техноген таъсирлардан ҳимоя қилишга қаратилган ҳуқуқий, ташкилий, хўжалик тадбирлари ва бошқа тадбирлар мажмуи;
тупроқ сифати — тупроқ унумдорлигини белгилайдиган хусусиятлар;
тупроқ сифатини баҳолаш (тупроқ бонитировкаси) — тупроқнинг сифати ва табиий унумдорлик қобилиятини 100 балли шкала бўйича қиёсий баҳолаш;
тупроқни тиклаш — тупроқнинг ҳолатини, сифатини яхшилашга ва унумдорлигини оширишга қаратилган тадбирлар;
тупроқ унумдорлиги — тупроқнинг ўсимликларни озиқли моддалар, иссиқлик, намлик, ҳаво ва бошқа яшаш фаолияти омиллари билан таъминлайдиган хусусиятлари;
тупроқнинг унумдор қатлами — тупроқнинг ўсимликлар ўсиши учун қулай хусусиятларга эга бўлган устки қатлами;
тупроқ эрозияси — тупроқнинг ёғингарчиликлар, суғориш ва шамол таъсирида емирилиш жараёни;
тупроқнинг ҳолати — тупроқнинг таркибини, тузилишини ва хусусиятларини тавсифловчи кўрсаткичлар мажмуи.
4-модда. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги асосий принциплар
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги асосий принциплар қуйидагилардан иборат:
қонунийлик;
инсон соғлиғининг ва атроф-муҳит хавфсизлигининг устуворлиги;
очиқлик ва шаффофлик;
ер эгалари, ердан фойдаланувчилар ва ер участкалари ижарачилари ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларининг устуворлиги.
5-модда. Тупроқни муҳофаза қилиш объекти
Тупроқни муҳофаза қилиш объекти ер фондининг барча тоифаларидаги тупроқнинг унумдор ва тупроқ ҳосил қилувчи қатламларидан иборатдир.
6-модда. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тадбирлари
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тадбирлари жумласига қуйидагилар киради:
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги давлат дастурларини ҳамда бошқа дастурларни амалга ошириш;
ифлосланган, бузилган ёки бошқача тарзда деградацияга учраган тупроқни тиклаш;
тупроқ мониторингини юритиш;
ер эгаларининг, ердан фойдаланувчиларнинг, ер участкалари ижарачиларининг тупроқ муҳофазасини таъминлашга, ундан оқилона фойдаланишга ҳамда тупроқ унумдорлигини сақлашга доир тегишли мажбуриятларини белгилаш;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш бўйича иқтисодий тадбирларни амалга оширишда манфаатдорлик механизмини қўллаш;
қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш чоғида тупроқ ва сув манбаларининг шўрланишини, ботқоқланиши ҳамда ифлосланишини истисно этадиган усуллардан фойдаланиш;
шўрланган ерларда мелиоратив тадбирларни амалга ошириш;
ерларни даврий равишда текислаш;
иҳота дарахтзорларини барпо этиш, қум кўчишининг олдини олиш ва уни мустаҳкамлаш;
ҳудудий шароитлардан келиб чиққан ҳолда иқтисодий жиҳатдан самарали деҳқончилик тизимларидан фойдаланиш;
қишлоқ хўжалиги экинларини суғоришда сувни тежайдиган технологиялардан фойдаланиш;
қияликларда сув эрозиясига қарши курашиш учун кўп йиллик ўтлар, буталар ва дарахтлар экиш;
шамол эрозиясига қарши тадбирларни қўллаш;
коллектор-дренаж ва суғориш тармоқларини, шунингдек сув ҳавзаларини тозалаш чоғида олинган тупроқдан фойдаланган ҳолда қумли, қумлоқ ва енгил қумоқ тупроқларнинг механик таркибини яхшилаш;
суғориладиган ерларда илмий асосланган тавсияларга мувофиқ эрозияга қарши тадбирларни қўллаш, суғориш режимларига ва нормаларига риоя этиш;
тупроқнинг техноген зичланишининг олдини олиш;
минерал, органик, органик-минерал, бактериал ўғитлар ҳамда бошқа ўғитларни, шунингдек компост ва сидератларни тупроқ-иқлим шароитлари ва ўсимликларнинг эҳтиёжлари ҳисобга олинган ҳолда қўллаш.
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тадбирлари қонунчиликка мувофиқ бошқа тадбирларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.
7-модда. Шаҳарсозлик фаолиятини ёки қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган бошқа фаолиятни амалга ошириш чоғида тупроқни муҳофаза қилишга ва ундан оқилона фойдаланишга доир талаблар
Шаҳарсозлик фаолиятини ёки қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган бошқа фаолиятни амалга ошириш чоғида тупроқни муҳофаза қилишга ва ундан оқилона фойдаланишга қўйиладиган талаблар қуйидагилардан иборат:
объектларни жойлаштириш ва уларни қуриш лойиҳаларида — тупроққа оид тадқиқотлар натижаларини ҳисобга олган ҳолда табиатни муҳофаза қилиш ҳамда санитария талабларига риоя этишга ва тупроқ унумдорлигини сақлашга қаратилган тадбирларни назарда тутиш;
объектларни қуриш лойиҳаларида — ер участкаларидаги мавжуд тупроқни сақлаб қолиш устуворлигини белгилаш;
объектларни лойиҳалаштириш чоғида лойиҳа ҳудудига кирмайдиган туташ ҳудудларда — тупроқ ифлосланишининг, бузилишининг ёки бошқача тарздаги деградациясининг олдини олиш чораларини кўриш;
объектларни лойиҳалаштириш чоғида — тупроқнинг унумдор қатламини сидириб олиш, сақлаш ва ундан фойдаланиш тадбирларини белгилаш;
лойиҳалаштирилган объектлар қурилиши чоғида — тупроқни муҳофаза қилиш талабларига риоя этиш.
Шаҳарсозлик фаолиятини ёки қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган бошқа фаолиятни амалга ошириш чоғида тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ бошқа талаблар ҳам белгиланиши мумкин.
8-модда. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш ишларини молиялаштириш
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш ишларини молиялаштириш қуйидагилар ҳисобидан амалга оширилади:
Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари;
ер эгаларининг, ердан фойдаланувчиларнинг, ер участкалари ижарачиларининг, шунингдек корхоналар ва ташкилотларнинг маблағлари;
ҳомийлик хайриялари ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар.
2-боб. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасини давлат томонидан тартибга солиш
9-модда. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги фаолиятни давлат томонидан қўллаб-қувватлашнинг асосий йўналишлари
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги фаолиятни давлат томонидан қўллаб-қувватлашнинг асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат:
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш бўйича инвестиция фаолиятини рағбатлантириш;
тупроққа оид хизматлар инфратузилмасини ривожлантириш;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасида илмий-тадқиқот ҳамда тажриба-синов ишларини ташкил этиш;
қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерларнинг сифати яхшиланган (бонитет балли ошган) тақдирда солиқ тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ ер солиғини тўлашга доир имтиёзлар бериш.
10-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасида ягона давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги давлат дастурларини тасдиқлайди ҳамда уларнинг амалга оширилишини ташкил этади, шунингдек уларнинг бажарилишини назорат қилади;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ўз ваколатлари доирасида қабул қилади;
маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг тупроқни муҳофаза қилиш ҳамда унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги фаолиятини мувофиқлаштиради;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш устидан давлат назорати амалга оширилишини таъминлайди;
тупроқ мониторингини амалга ошириш тартибини, тупроқнинг унумдор қатламини сидириб олиш, сақлаш ва ундан фойдаланиш тартибини белгилайди.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
11-модда. Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги:
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги ягона давлат сиёсатини амалга оширади;
давлат дастурларини ва бошқа дастурларни, стратегияларни ишлаб чиқади, амалга оширади ҳамда назорат қилади;
тупроқни муҳофаза қилишга ва унинг унумдорлигини оширишга доир норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқади ҳамда уларни ўз ваколатлари доирасида қабул қилади;
тупроққа оид ва агрокимёвий тадқиқотлар олиб боради, илмий жиҳатдан асосланган тавсиялар ишлаб чиқади;
деградацияга учраган ерларнинг ҳисобини юритади ва уларни мувофиқлаштиради;
қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан мақсадли фойдаланилиши, алмашлаб экишнинг ташкил этилиши, ривожлантирилиши ва олиб борилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;
тупроқдан оқилона фойдаланилишини ва унинг муҳофаза қилинишини иқтисодий жиҳатдан рағбатлантиришни қонунчиликка мувофиқ амалга оширади;
маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларига тупроқнинг бузилишига ёки йўқ қилинишига олиб келадиган ҳаракатлар содир этилган, шунингдек тупроқни тиклаш бўйича мажбуриятлар бажарилмаган тақдирда чоралар кўриш тўғрисида таклифлар киритади;
тупроққа оид тадқиқотлар асосида ўсимликлар учун минерал ўғитлар ва бошқа турдаги ўғитларнинг мақбул бўлган нормаларини белгилайди;
қишлоқ хўжалиги ерларининг рекультивация қилиниши устидан давлат назоратини амалга оширади.
Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
12-модда. Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги:
ерларни суғоришнинг сувни тежайдиган, тупроқни ҳимоялайдиган технологияларини жорий этади;
суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, барқарорлигини таъминлаш ва деградациянинг олдини олиш чораларини кўради;
коллектор-дренаж тармоқлари ва иншоотларининг ишлаш қобилиятини таъминлаш бўйича чоралар кўради, суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини баҳолайди ва ҳисоботини юритади;
илмий-техника ютуқларини, шунингдек сувни тежайдиган замонавий технологияларнинг инновацион усулларини ҳамда илғор тажрибани жорий этади.
Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
13-модда. Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги:
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчилик талабларининг юридик ва жисмоний шахслар томонидан бажарилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;
ўсимликларни ҳимоя қилиш воситаларини, уларнинг ўсишини тезлаштирувчи моддаларни, минерал ўғитларни, бошқа кимёвий моддалар ва препаратларни транспортда ташиш, сақлаш ҳамда қўллаш чоғида тупроқни ифлосланишдан муҳофаза қилишни амалга оширади;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини оширишга оид тадбирларнинг ер эгалари, ердан фойдаланувчилар ва ер участкалари ижарачилари томонидан бажарилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;
вақтинча фойдаланишга берилган ҳамда қурилиш, фойдали қазилмаларни қазиб олиш ва бошқа таъсирлар натижасида бузилган ерларнинг тикланиши, улар фойдаланиш учун яроқли ҳолга келтирилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;
чўлланишнинг олдини олиш, ўрмонларни тиклаш ҳамда иҳота дарахтзорларини барпо этиш тадбирларини ишлаб чиқади ва амалга оширади;
тоғ ёнбағирларида, жарликларда, ташландиқ, яйлов ва фойдаланишдан чиқарилган ерларда эрозияга қарши кўчатзорлар (дарахтзорлар) яратилишини ташкил этади;
ўрмон мелиоратив деҳқончилик тизимига илмий ютуқларни ва илғор тажрибани жорий этади;
ўрмон фонди ерларининг рекультивация қилиниши устидан давлат назоратини амалга оширади.
Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
14-модда. Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари:
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасида қабул қилинган давлат дастурларининг ҳамда бошқа дастурлар ва стратегияларнинг амалга оширилишини ташкил этади;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги ҳудудий дастурларни амалга оширади;
шаҳарсозлик фаолиятини, геологик қидирувни ва фойдали қазилмаларни қазиб олишни, шунингдек қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган бошқа фаолиятни амалга ошириш чоғида тупроқнинг сидириб олинган унумдор қатламини сақлаш учун жойларни белгилайди. Бунда жойлар бузилган ва унумдорлиги паст бўлган қишлоқ хўжалиги ерларидан белгиланади;
маҳаллий бюджет маблағлари ҳисобидан тупроқни муҳофаза қилишга ва унинг унумдорлигини оширишга қаратилган тадбирларни белгилайди.
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
3-боб. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш. Тупроқдан самарали фойдаланиш
15-модда. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати қуйидагиларга нисбатан амалга оширилади:
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш, тупроқ ҳолатининг сақланиши соҳасидаги талаблар ва нормаларнинг бажарилишига;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш, тупроқнинг ҳолатини яхшилаш, шунингдек тупроқ деградациясининг, бузилиши ва ифлосланишининг олдини олишга доир тадбирларнинг амалга оширилишига;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги камчиликларни бартараф этишга доир чоралар кўришга;
тупроқнинг ҳолати тўғрисидаги ахборотнинг ишончлилигига.
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳамда Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги томонидан ўз ваколатлари доирасида амалга оширилади.
16-модда. Ер эгаларининг, ердан фойдаланувчиларнинг ва ер участкалари ижарачиларининг тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги ҳуқуқлари
Ер эгалари, ердан фойдаланувчилар ва ер участкаларининг ижарачилари қуйидаги ҳуқуқларга эга:
ўз маблағлари ҳамда жалб қилинадиган бошқа маблағлар ҳисобидан тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш, тупроқнинг ҳолатини яхшилаш, унинг деградацияси, бузилиши ва ифлосланишининг олдини олишга доир тадбирларни мустақил равишда амалга ошириш;
тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш чоғида илм-фан, техника ва технология ютуқларидан фойдаланиш;
жисмоний ва юридик шахслар томонидан тупроққа етказилган зарарнинг ўрни қопланишини талаб қилиш;
Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институтидан (бундан буён матнда Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти деб юритилади) ўзига тегишли ер участкасидаги тупроқнинг сифатини баҳолаш тўғрисида ахборот олиш;
механизациялаштириш, кимёвий ишлов бериш ва ўсимликларни ҳимоя қилиш воситалари, шунингдек уруғлик материалининг тупроқ ҳолатига таъсири тўғрисида тегишли давлат органларидан ёки хўжалик юритувчи субъектлардан маълумотлар олиш.
Ер эгалари, ердан фойдаланувчилар ва ер участкаларининг ижарачилари қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.
17-модда. Ер эгаларининг, ердан фойдаланувчиларнинг ва ер участкалари ижарачиларининг тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги мажбуриятлари
Ер эгалари, ердан фойдаланувчилар ва ер участкаларининг ижарачилари ўзига тегишли ер участкасида:
ерлардан фойдаланиш чоғида тупроқни муҳофаза қилишни, унинг унумдорлигини сақлаш, тиклаш ҳамда оширишни таъминлаши, шунингдек тупроқнинг ифлосланишига ва унумдорлиги пасайишига олиб келадиган ҳаракатларга (ҳаракатсизликка) йўл қўймаслиги;
тупроқ-иқлим шароитларидан келиб чиққан ҳолда деҳқончиликнинг илмий жиҳатдан асосланган агротехник тадбирларига риоя этиши;
тупроқнинг зичланишига олиб келадиган техника ва технологиялардан фойдаланмаслиги;
тупроққа оид тадқиқотларни ўтказишда ҳамкорлик қилиши;
тупроқнинг ифлосланишига йўл қўймаслиги;
тупроқнинг шўрланишига қарши агротехник тадбирларни амалга ошириши;
суғориладиган, ҳайдаладиган ерларнинг даврий равишда текисланишини амалга ошириши;
суғориш режимига ва нормаларига риоя этиши;
тупроқ-иқлим шароитларини ва ўсимликлар эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда минерал ўғитлардан табақалаштирилган тарзда фойдаланиши;
тупроқ деградациясига қарши тадбирларни амалга ошириши, тупроқ деградацияси ҳоллари тўғрисида тегишли давлат органларини хабардор қилиши;
шаҳарсозлик фаолиятини, геологик қидирувни ва фойдали қазилмаларни қазиб олишни, шунингдек қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган бошқа фаолиятни амалга ошириш чоғида тупроқнинг мавжуд унумдор қатламини сидириб олиши ва сақлаши шарт.
Ер эгаларининг, ердан фойдаланувчиларнинг ва ер участкалари ижарачиларининг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.
18-модда. Тупроқнинг унумдор қатламини сақлаш ва ерларни рекультивация қилиш
Шаҳарсозлик фаолиятини, геологик қидирувни ва фойдали қазилмаларни қазиб олишни, шунингдек қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган бошқа фаолиятни амалга ошириш чоғида мазкур фаолият турларини амалга оширувчи субъектлар томонидан тупроқнинг унумдор қатлами сидириб олинади ва сақланади.
Шаҳарсозлик фаолиятини амалга ошириш чоғида сидириб олинган тупроқнинг унумдор қатламини қурилиш ташкилотлари маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан белгиланган жойларга сақлаш учун олиб чиқади.
Шаҳарсозлик фаолияти, геологик қидирув ва фойдали қазилмаларни қазиб олиш, шунингдек қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган бошқа фаолият учун ерларни ажратиш лойиҳаларини ишлаб чиқиш чоғида тупроқнинг унумдор қатлами Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти томонидан лойиҳа ижрочиларининг буюртмасига асосан аниқланади.
Шаҳарсозлик фаолиятини, геологик қидирувни ва фойдали қазилмаларни қазиб олишни, шунингдек қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган бошқа фаолиятни амалга ошириш чоғида тупроқнинг унумдор қатлами сидириб олинмаганлиги ва сақланмаганлиги факти аниқланган тақдирда, етказилган зарарнинг ўрни белгиланган тартибда маҳаллий бюджетга қопланади. Мазкур пул маблағларидан қишлоқ хўжалигида фойдаланилмаётган суғориладиган ерларни фойдаланишга киритиш ва ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш учун фойдаланилади.
Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерларда ҳамда ўрмон фонди ерларида геологик қидирувни ва фойдали қазилмаларни қазиб олишни, шунингдек қишлоқ хўжалигига оид бўлмаган бошқа фаолиятни амалга оширувчи субъектлар мазкур ерларни ўз маблағлари ҳисобидан рекультивация қилиши шарт.
19-модда. Тупроқнинг ҳолатини ва сифатини баҳолаш нормалари
Тупроқнинг ҳолатини ва сифатини баҳолаш нормалари Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти томонидан ишлаб чиқилади ҳамда Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан тегишли вазирликлар билан келишилган ҳолда тасдиқланади.
20-модда. Тупроқни ўрганиш
Тупроқни ўрганиш тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш мақсадида тупроқнинг ҳолатини ўрганиш, унинг сифатини баҳолаш ҳамда тупроқ деградацияси даражасини аниқлаш орқали амалга оширилади.
Тупроқни ўрганиш Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг, Сув хўжалиги вазирлигининг, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг ваколатли ташкилотлари томонидан амалга оширилади.
Ер эгалари, ердан фойдаланувчилар ва ер участкаларининг ижарачилари ўзига тегишли ер участкаларида тупроқни ўрганишни амалга ошириши мумкин.
Ўрганиш давомида танлаб олинган тупроқ намуналарини таҳлил қилиш аккредитация қилинган лабораторияларда амалга оширилади.
Тупроқни ўрганиш натижалари тўғрисидаги ҳисоботлар Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Сув хўжалиги вазирлиги, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги томонидан белгиланган тегишли шакллар бўйича расмийлаштирилади.
21-модда. Тупроқ хариталари
Ўзбекистон Республикаси, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрининг, шунингдек туманларнинг (шаҳарларнинг) тупроқ хариталарида тупроқнинг турлари бўйича географик жойлашуви, механик таркиби, шўрланиш, эрозия даражаси, ўзлаштирилиш даври ва тупроқ ҳосил қилувчи жинслар акс эттирилади.
Тупроқ харитаси тупроқ қопламини ўрганишга, тупроқ мониторингига оид маълумотлардан ва тупроқ тўғрисидаги бошқа ахборотдан фойдаланиш асосида тузилади.
Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрининг, шунингдек туманларнинг (шаҳарларнинг) тупроқ хариталарини тузади ҳамда улар асосида Ўзбекистон Республикасининг тупроқ харитасини тузишни ва янгилашни ташкил этади.
Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти томонидан тупроқни ўрганиш натижалари асосида тупроқ сифатини баҳолаш (бонитировка), шўрланиш, эрозия хариталари, агрокимёвий, экологик ва бошқа тематик тупроқ хариталари тузилади.
Тупроқ хариталарини тузиш ва янгилаш тартиби Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан тасдиқланади.
22-модда. Тупроққа оид маълумотлар фонди
Тупроқни ўрганиш ва тупроқ мониторинги натижасида олинган тупроқнинг ҳолати ва сифати тўғрисидаги маълумотлар (материаллар) тупроққа оид маълумотлар фондини ташкил этади.
Тупроққа оид маълумотлар фонди қуйидагиларни ўз ичига олади:
Ўзбекистон Республикаси, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳрининг, шунингдек туманларнинг (шаҳарларнинг) тупроқ хариталари;
тупроқнинг сифатини баҳолаш (бонитировка), шўрланиш, эрозия хариталари, агрокимёвий, экологик ва бошқа тематик тупроқ хариталари;
тупроқни ўрганишга оид маълумотлар;
тупроқ мониторинги маълумотлари.
Тупроққа оид маълумотлар фонди Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти тасарруфида бўлади.
Тупроққа оид маълумотлар фондини ҳисобга олиш, сақлаш ва ундан фойдаланиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан белгиланади.
23-модда. Тупроқ мониторинги
Тупроқ мониторинги тупроқдаги ўзгаришларни даврий кузатиб бориш тизими бўлиб, у ерлар мониторингининг таркибий қисмидир.
Табиий ва антропоген омиллар таъсирида тупроқнинг кимёвий, биологик, физикавий ҳамда бошқа хусусиятлари ўзгаришини аниқлаш тупроқ мониторинги объектидир.
Тупроқ мониторинги Тупроқшунослик ва агрокимёвий тадқиқотлар институти томонидан амалга оширилади.
Тупроқ мониторинги натижаларига кўра тупроқнинг ҳолатидаги салбий жараёнларни прогноз қилиш, уларнинг олдини олиш ва уларни бартараф этиш бўйича тавсиялар ишлаб чиқилади. Тупроқ мониторинги натижалари ва тавсиялар тегишли давлат органларига тақдим этилади.
24-модда. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги илмий тадқиқотлар
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасидаги илмий тадқиқотлар Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси, тегишли соҳага оид илмий-тадқиқот муассасалари ва олий таълим ташкилотлари, шунингдек бошқа илмий ташкилотлар томонидан амалга оширилади.
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасида қуйидаги илмий тадқиқотлар амалга оширилади:
тупроқнинг экологик, мелиоратив ҳолатини ва биологик фаоллигини яхшилаш;
тупроқнинг ҳолатини ва сифатини баҳолаш;
агротехник, агрокимёвий, мелиоратив ва эрозияга қарши технологияларни ишлаб чиқиш;
тупроқ деградациясининг олдини олиш ва оқибатларини бартараф этиш;
тупроқнинг ҳолатини масофадан туриб зондлашни, замонавий геоахборот тизимларини ва сунъий интеллект технологияларини жорий этиш.
4-боб. Якунловчи қоидалар
25-модда. Низоларни ҳал этиш
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш соҳасида юзага келадиган низолар қонунчиликда белгиланган тартибда ҳал этилади.
26-модда. Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик
Тупроқни муҳофаза қилиш ва унинг унумдорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
27-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш
Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
28-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
29-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2024 йил 2 февраль,
ЎРҚ-903-сон
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2023-yil 15-avgustda qabul qilingan Senat tomonidan 2023-yil 24-noyabrda maʼqullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilik
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun hamda boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
yerlarni rekultivatsiya qilish — buzilgan tuproq qoplamini tiklash, uni foydalanish uchun yaroqli holga keltirish;
tuproq — yer yuzasining tabiiy yoki antropogen omillar taʼsiri natijasida shakllanadigan, oʻsimliklarning yashashi uchun zarur unumdorlik xususiyatlariga ega bir nechta qatlamdan iborat boʻlgan ustki qismi;
tuproqning buzilishi — foydali qazilmalarni qazib olish, geologiya-qidiruv, geodeziya, qurilish ishlarini va boshqa ishlarni amalga oshirish jarayonida tuproq qoplamining fizik jihatdan buzilishi, qisman yoki toʻliq yoʻq qilinishi;
tuproq degradatsiyasi — tabiiy yoki antropogen omillar taʼsiri natijasida tuproq unumdorligining pasayishiga, tuproqning ekologik-meliorativ holati yomonlashishiga, shuningdek tuproqning miqdor va sifat jihatidan salbiy oʻzgarishlariga olib keladigan jarayonlar majmui;
tuproqning ifloslanishi — tuproqning sifatini yomonlashtiradigan hamda atrof-muhitga salbiy taʼsir koʻrsatadigan zararli kimyoviy va radioaktiv moddalarning, neftning, neft mahsulotlarining hamda mikroorganizmlarning tuproqqa tushishi va toʻplanishi;
tuproqni muhofaza qilish — tuproqdan oqilona foydalanishga va uni saqlashga, uning ifloslanishi, buzilishi hamda degradatsiyasining oldini olishga, shuningdek tabiiy va texnogen taʼsirlardan himoya qilishga qaratilgan huquqiy, tashkiliy, xoʻjalik tadbirlari va boshqa tadbirlar majmui;
tuproq sifati — tuproq unumdorligini belgilaydigan xususiyatlar;
tuproq sifatini baholash (tuproq bonitirovkasi) — tuproqning sifati va tabiiy unumdorlik qobiliyatini 100 balli shkala boʻyicha qiyosiy baholash;
tuproqni tiklash — tuproqning holatini, sifatini yaxshilashga va unumdorligini oshirishga qaratilgan tadbirlar;
tuproq unumdorligi — tuproqning oʻsimliklarni oziqli moddalar, issiqlik, namlik, havo va boshqa yashash faoliyati omillari bilan taʼminlaydigan xususiyatlari;
tuproqning unumdor qatlami — tuproqning oʻsimliklar oʻsishi uchun qulay xususiyatlarga ega boʻlgan ustki qatlami;
tuproq eroziyasi — tuproqning yogʻingarchiliklar, sugʻorish va shamol taʼsirida yemirilish jarayoni;
tuproqning holati — tuproqning tarkibini, tuzilishini va xususiyatlarini tavsiflovchi koʻrsatkichlar majmui.
4-modda. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi asosiy prinsiplar
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi asosiy prinsiplar quyidagilardan iborat:
qonuniylik;
inson sogʻligʻining va atrof-muhit xavfsizligining ustuvorligi;
ochiqlik va shaffoflik;
yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalari ijarachilari huquqlari hamda qonuniy manfaatlarining ustuvorligi.
5-modda. Tuproqni muhofaza qilish obyekti
Tuproqni muhofaza qilish obyekti yer fondining barcha toifalaridagi tuproqning unumdor va tuproq hosil qiluvchi qatlamlaridan iboratdir.
6-modda. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish tadbirlari
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish tadbirlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarini hamda boshqa dasturlarni amalga oshirish;
ifloslangan, buzilgan yoki boshqacha tarzda degradatsiyaga uchragan tuproqni tiklash;
tuproq monitoringini yuritish;
yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning, yer uchastkalari ijarachilarining tuproq muhofazasini taʼminlashga, undan oqilona foydalanishga hamda tuproq unumdorligini saqlashga doir tegishli majburiyatlarini belgilash;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish boʻyicha iqtisodiy tadbirlarni amalga oshirishda manfaatdorlik mexanizmini qoʻllash;
qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish chogʻida tuproq va suv manbalarining shoʻrlanishini, botqoqlanishi hamda ifloslanishini istisno etadigan usullardan foydalanish;
shoʻrlangan yerlarda meliorativ tadbirlarni amalga oshirish;
yerlarni davriy ravishda tekislash;
ihota daraxtzorlarini barpo etish, qum koʻchishining oldini olish va uni mustahkamlash;
hududiy sharoitlardan kelib chiqqan holda iqtisodiy jihatdan samarali dehqonchilik tizimlaridan foydalanish;
qishloq xoʻjaligi ekinlarini sugʻorishda suvni tejaydigan texnologiyalardan foydalanish;
qiyaliklarda suv eroziyasiga qarshi kurashish uchun koʻp yillik oʻtlar, butalar va daraxtlar ekish;
shamol eroziyasiga qarshi tadbirlarni qoʻllash;
kollektor-drenaj va sugʻorish tarmoqlarini, shuningdek suv havzalarini tozalash chogʻida olingan tuproqdan foydalangan holda qumli, qumloq va yengil qumoq tuproqlarning mexanik tarkibini yaxshilash;
sugʻoriladigan yerlarda ilmiy asoslangan tavsiyalarga muvofiq eroziyaga qarshi tadbirlarni qoʻllash, sugʻorish rejimlariga va normalariga rioya etish;
tuproqning texnogen zichlanishining oldini olish;
mineral, organik, organik-mineral, bakterial oʻgʻitlar hamda boshqa oʻgʻitlarni, shuningdek kompost va sideratlarni tuproq-iqlim sharoitlari va oʻsimliklarning ehtiyojlari hisobga olingan holda qoʻllash.
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish tadbirlari qonunchilikka muvofiq boshqa tadbirlarni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
7-modda. Shaharsozlik faoliyatini yoki qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chogʻida tuproqni muhofaza qilishga va undan oqilona foydalanishga doir talablar
Shaharsozlik faoliyatini yoki qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chogʻida tuproqni muhofaza qilishga va undan oqilona foydalanishga qoʻyiladigan talablar quyidagilardan iborat:
obyektlarni joylashtirish va ularni qurish loyihalarida — tuproqqa oid tadqiqotlar natijalarini hisobga olgan holda tabiatni muhofaza qilish hamda sanitariya talablariga rioya etishga va tuproq unumdorligini saqlashga qaratilgan tadbirlarni nazarda tutish;
obyektlarni qurish loyihalarida — yer uchastkalaridagi mavjud tuproqni saqlab qolish ustuvorligini belgilash;
obyektlarni loyihalashtirish chogʻida loyiha hududiga kirmaydigan tutash hududlarda — tuproq ifloslanishining, buzilishining yoki boshqacha tarzdagi degradatsiyasining oldini olish choralarini koʻrish;
obyektlarni loyihalashtirish chogʻida — tuproqning unumdor qatlamini sidirib olish, saqlash va undan foydalanish tadbirlarini belgilash;
loyihalashtirilgan obyektlar qurilishi chogʻida — tuproqni muhofaza qilish talablariga rioya etish.
Shaharsozlik faoliyatini yoki qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chogʻida tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq boshqa talablar ham belgilanishi mumkin.
8-modda. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish ishlarini moliyalashtirish
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish ishlarini moliyalashtirish quyidagilar hisobidan amalga oshiriladi:
Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari;
yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning, yer uchastkalari ijarachilarining, shuningdek korxonalar va tashkilotlarning mablagʻlari;
homiylik xayriyalari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar.
2-bob. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasini davlat tomonidan tartibga solish
9-modda. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi faoliyatni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning asosiy yoʻnalishlari
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi faoliyatni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish boʻyicha investitsiya faoliyatini ragʻbatlantirish;
tuproqqa oid xizmatlar infratuzilmasini rivojlantirish;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida ilmiy-tadqiqot hamda tajriba-sinov ishlarini tashkil etish;
qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarning sifati yaxshilangan (bonitet balli oshgan) taqdirda soliq toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq yer soligʻini toʻlashga doir imtiyozlar berish.
10-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarini tasdiqlaydi hamda ularning amalga oshirilishini tashkil etadi, shuningdek ularning bajarilishini nazorat qiladi;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni oʻz vakolatlari doirasida qabul qiladi;
mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining tuproqni muhofaza qilish hamda uning unumdorligini oshirish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtiradi;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish ustidan davlat nazorati amalga oshirilishini taʼminlaydi;
tuproq monitoringini amalga oshirish tartibini, tuproqning unumdor qatlamini sidirib olish, saqlash va undan foydalanish tartibini belgilaydi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
11-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi:
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;
davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni, strategiyalarni ishlab chiqadi, amalga oshiradi hamda nazorat qiladi;
tuproqni muhofaza qilishga va uning unumdorligini oshirishga doir normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqadi hamda ularni oʻz vakolatlari doirasida qabul qiladi;
tuproqqa oid va agrokimyoviy tadqiqotlar olib boradi, ilmiy jihatdan asoslangan tavsiyalar ishlab chiqadi;
degradatsiyaga uchragan yerlarning hisobini yuritadi va ularni muvofiqlashtiradi;
qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlardan maqsadli foydalanilishi, almashlab ekishning tashkil etilishi, rivojlantirilishi va olib borilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
tuproqdan oqilona foydalanilishini va uning muhofaza qilinishini iqtisodiy jihatdan ragʻbatlantirishni qonunchilikka muvofiq amalga oshiradi;
mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlariga tuproqning buzilishiga yoki yoʻq qilinishiga olib keladigan harakatlar sodir etilgan, shuningdek tuproqni tiklash boʻyicha majburiyatlar bajarilmagan taqdirda choralar koʻrish toʻgʻrisida takliflar kiritadi;
tuproqqa oid tadqiqotlar asosida oʻsimliklar uchun mineral oʻgʻitlar va boshqa turdagi oʻgʻitlarning maqbul boʻlgan normalarini belgilaydi;
qishloq xoʻjaligi yerlarining rekultivatsiya qilinishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
12-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligining tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi:
yerlarni sugʻorishning suvni tejaydigan, tuproqni himoyalaydigan texnologiyalarini joriy etadi;
sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, barqarorligini taʼminlash va degradatsiyaning oldini olish choralarini koʻradi;
kollektor-drenaj tarmoqlari va inshootlarining ishlash qobiliyatini taʼminlash boʻyicha choralar koʻradi, sugʻoriladigan yerlarning meliorativ holatini baholaydi va hisobotini yuritadi;
ilmiy-texnika yutuqlarini, shuningdek suvni tejaydigan zamonaviy texnologiyalarning innovatsion usullarini hamda ilgʻor tajribani joriy etadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Suv xoʻjaligi vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
13-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligining tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi:
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablarining yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan bajarilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
oʻsimliklarni himoya qilish vositalarini, ularning oʻsishini tezlashtiruvchi moddalarni, mineral oʻgʻitlarni, boshqa kimyoviy moddalar va preparatlarni transportda tashish, saqlash hamda qoʻllash chogʻida tuproqni ifloslanishdan muhofaza qilishni amalga oshiradi;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirishga oid tadbirlarning yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalari ijarachilari tomonidan bajarilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
vaqtincha foydalanishga berilgan hamda qurilish, foydali qazilmalarni qazib olish va boshqa taʼsirlar natijasida buzilgan yerlarning tiklanishi, ular foydalanish uchun yaroqli holga keltirilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
choʻllanishning oldini olish, oʻrmonlarni tiklash hamda ihota daraxtzorlarini barpo etish tadbirlarini ishlab chiqadi va amalga oshiradi;
togʻ yonbagʻirlarida, jarliklarda, tashlandiq, yaylov va foydalanishdan chiqarilgan yerlarda eroziyaga qarshi koʻchatzorlar (daraxtzorlar) yaratilishini tashkil etadi;
oʻrmon meliorativ dehqonchilik tizimiga ilmiy yutuqlarni va ilgʻor tajribani joriy etadi;
oʻrmon fondi yerlarining rekultivatsiya qilinishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
14-modda. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi vakolatlari
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida qabul qilingan davlat dasturlarining hamda boshqa dasturlar va strategiyalarning amalga oshirilishini tashkil etadi;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi hududiy dasturlarni amalga oshiradi;
shaharsozlik faoliyatini, geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chogʻida tuproqning sidirib olingan unumdor qatlamini saqlash uchun joylarni belgilaydi. Bunda joylar buzilgan va unumdorligi past boʻlgan qishloq xoʻjaligi yerlaridan belgilanadi;
mahalliy budjet mablagʻlari hisobidan tuproqni muhofaza qilishga va uning unumdorligini oshirishga qaratilgan tadbirlarni belgilaydi.
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
3-bob. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish. Tuproqdan samarali foydalanish
15-modda. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati quyidagilarga nisbatan amalga oshiriladi:
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish, tuproq holatining saqlanishi sohasidagi talablar va normalarning bajarilishiga;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish, tuproqning holatini yaxshilash, shuningdek tuproq degradatsiyasining, buzilishi va ifloslanishining oldini olishga doir tadbirlarning amalga oshirilishiga;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi kamchiliklarni bartaraf etishga doir choralar koʻrishga;
tuproqning holati toʻgʻrisidagi axborotning ishonchliligiga.
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi hamda Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi tomonidan oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiriladi.
16-modda. Yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning va yer uchastkalari ijarachilarining tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi huquqlari
Yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalarining ijarachilari quyidagi huquqlarga ega:
oʻz mablagʻlari hamda jalb qilinadigan boshqa mablagʻlar hisobidan tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish, tuproqning holatini yaxshilash, uning degradatsiyasi, buzilishi va ifloslanishining oldini olishga doir tadbirlarni mustaqil ravishda amalga oshirish;
tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish chogʻida ilm-fan, texnika va texnologiya yutuqlaridan foydalanish;
jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan tuproqqa yetkazilgan zararning oʻrni qoplanishini talab qilish;
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar institutidan (bundan buyon matnda Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti deb yuritiladi) oʻziga tegishli yer uchastkasidagi tuproqning sifatini baholash toʻgʻrisida axborot olish;
mexanizatsiyalashtirish, kimyoviy ishlov berish va oʻsimliklarni himoya qilish vositalari, shuningdek urugʻlik materialining tuproq holatiga taʼsiri toʻgʻrisida tegishli davlat organlaridan yoki xoʻjalik yurituvchi subyektlardan maʼlumotlar olish.
Yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalarining ijarachilari qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
17-modda. Yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning va yer uchastkalari ijarachilarining tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi majburiyatlari
Yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalarining ijarachilari oʻziga tegishli yer uchastkasida:
yerlardan foydalanish chogʻida tuproqni muhofaza qilishni, uning unumdorligini saqlash, tiklash hamda oshirishni taʼminlashi, shuningdek tuproqning ifloslanishiga va unumdorligi pasayishiga olib keladigan harakatlarga (harakatsizlikka) yoʻl qoʻymasligi;
tuproq-iqlim sharoitlaridan kelib chiqqan holda dehqonchilikning ilmiy jihatdan asoslangan agrotexnik tadbirlariga rioya etishi;
tuproqning zichlanishiga olib keladigan texnika va texnologiyalardan foydalanmasligi;
tuproqqa oid tadqiqotlarni oʻtkazishda hamkorlik qilishi;
tuproqning ifloslanishiga yoʻl qoʻymasligi;
tuproqning shoʻrlanishiga qarshi agrotexnik tadbirlarni amalga oshirishi;
sugʻoriladigan, haydaladigan yerlarning davriy ravishda tekislanishini amalga oshirishi;
sugʻorish rejimiga va normalariga rioya etishi;
tuproq-iqlim sharoitlarini va oʻsimliklar ehtiyojlarini hisobga olgan holda mineral oʻgʻitlardan tabaqalashtirilgan tarzda foydalanishi;
tuproq degradatsiyasiga qarshi tadbirlarni amalga oshirishi, tuproq degradatsiyasi hollari toʻgʻrisida tegishli davlat organlarini xabardor qilishi;
shaharsozlik faoliyatini, geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chogʻida tuproqning mavjud unumdor qatlamini sidirib olishi va saqlashi shart.
Yer egalarining, yerdan foydalanuvchilarning va yer uchastkalari ijarachilarining zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.
18-modda. Tuproqning unumdor qatlamini saqlash va yerlarni rekultivatsiya qilish
Shaharsozlik faoliyatini, geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chogʻida mazkur faoliyat turlarini amalga oshiruvchi subyektlar tomonidan tuproqning unumdor qatlami sidirib olinadi va saqlanadi.
Shaharsozlik faoliyatini amalga oshirish chogʻida sidirib olingan tuproqning unumdor qatlamini qurilish tashkilotlari mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilangan joylarga saqlash uchun olib chiqadi.
Shaharsozlik faoliyati, geologik qidiruv va foydali qazilmalarni qazib olish, shuningdek qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan boshqa faoliyat uchun yerlarni ajratish loyihalarini ishlab chiqish chogʻida tuproqning unumdor qatlami Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tomonidan loyiha ijrochilarining buyurtmasiga asosan aniqlanadi.
Shaharsozlik faoliyatini, geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan boshqa faoliyatni amalga oshirish chogʻida tuproqning unumdor qatlami sidirib olinmaganligi va saqlanmaganligi fakti aniqlangan taqdirda, yetkazilgan zararning oʻrni belgilangan tartibda mahalliy budjetga qoplanadi. Mazkur pul mablagʻlaridan qishloq xoʻjaligida foydalanilmayotgan sugʻoriladigan yerlarni foydalanishga kiritish va yerlarning meliorativ holatini yaxshilash uchun foydalaniladi.
Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlarda hamda oʻrmon fondi yerlarida geologik qidiruvni va foydali qazilmalarni qazib olishni, shuningdek qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan boshqa faoliyatni amalga oshiruvchi subyektlar mazkur yerlarni oʻz mablagʻlari hisobidan rekultivatsiya qilishi shart.
19-modda. Tuproqning holatini va sifatini baholash normalari
Tuproqning holatini va sifatini baholash normalari Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tomonidan ishlab chiqiladi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi tomonidan tegishli vazirliklar bilan kelishilgan holda tasdiqlanadi.
20-modda. Tuproqni oʻrganish
Tuproqni oʻrganish tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish maqsadida tuproqning holatini oʻrganish, uning sifatini baholash hamda tuproq degradatsiyasi darajasini aniqlash orqali amalga oshiriladi.
Tuproqni oʻrganish Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligining, Suv xoʻjaligi vazirligining, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligining vakolatli tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.
Yer egalari, yerdan foydalanuvchilar va yer uchastkalarining ijarachilari oʻziga tegishli yer uchastkalarida tuproqni oʻrganishni amalga oshirishi mumkin.
Oʻrganish davomida tanlab olingan tuproq namunalarini tahlil qilish akkreditatsiya qilingan laboratoriyalarda amalga oshiriladi.
Tuproqni oʻrganish natijalari toʻgʻrisidagi hisobotlar Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Suv xoʻjaligi vazirligi, Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi tomonidan belgilangan tegishli shakllar boʻyicha rasmiylashtiriladi.
21-modda. Tuproq xaritalari
Oʻzbekiston Respublikasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining, shuningdek tumanlarning (shaharlarning) tuproq xaritalarida tuproqning turlari boʻyicha geografik joylashuvi, mexanik tarkibi, shoʻrlanish, eroziya darajasi, oʻzlashtirilish davri va tuproq hosil qiluvchi jinslar aks ettiriladi.
Tuproq xaritasi tuproq qoplamini oʻrganishga, tuproq monitoringiga oid maʼlumotlardan va tuproq toʻgʻrisidagi boshqa axborotdan foydalanish asosida tuziladi.
Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining, shuningdek tumanlarning (shaharlarning) tuproq xaritalarini tuzadi hamda ular asosida Oʻzbekiston Respublikasining tuproq xaritasini tuzishni va yangilashni tashkil etadi.
Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tomonidan tuproqni oʻrganish natijalari asosida tuproq sifatini baholash (bonitirovka), shoʻrlanish, eroziya xaritalari, agrokimyoviy, ekologik va boshqa tematik tuproq xaritalari tuziladi.
Tuproq xaritalarini tuzish va yangilash tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi.
22-modda. Tuproqqa oid maʼlumotlar fondi
Tuproqni oʻrganish va tuproq monitoringi natijasida olingan tuproqning holati va sifati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar (materiallar) tuproqqa oid maʼlumotlar fondini tashkil etadi.
Tuproqqa oid maʼlumotlar fondi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Oʻzbekiston Respublikasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahrining, shuningdek tumanlarning (shaharlarning) tuproq xaritalari;
tuproqning sifatini baholash (bonitirovka), shoʻrlanish, eroziya xaritalari, agrokimyoviy, ekologik va boshqa tematik tuproq xaritalari;
tuproqni oʻrganishga oid maʼlumotlar;
tuproq monitoringi maʼlumotlari.
Tuproqqa oid maʼlumotlar fondi Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tasarrufida boʻladi.
Tuproqqa oid maʼlumotlar fondini hisobga olish, saqlash va undan foydalanish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi tomonidan belgilanadi.
23-modda. Tuproq monitoringi
Tuproq monitoringi tuproqdagi oʻzgarishlarni davriy kuzatib borish tizimi boʻlib, u yerlar monitoringining tarkibiy qismidir.
Tabiiy va antropogen omillar taʼsirida tuproqning kimyoviy, biologik, fizikaviy hamda boshqa xususiyatlari oʻzgarishini aniqlash tuproq monitoringi obyektidir.
Tuproq monitoringi Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti tomonidan amalga oshiriladi.
Tuproq monitoringi natijalariga koʻra tuproqning holatidagi salbiy jarayonlarni prognoz qilish, ularning oldini olish va ularni bartaraf etish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqiladi. Tuproq monitoringi natijalari va tavsiyalar tegishli davlat organlariga taqdim etiladi.
24-modda. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi ilmiy tadqiqotlar
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasidagi ilmiy tadqiqotlar Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi, tegishli sohaga oid ilmiy-tadqiqot muassasalari va oliy taʼlim tashkilotlari, shuningdek boshqa ilmiy tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi.
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida quyidagi ilmiy tadqiqotlar amalga oshiriladi:
tuproqning ekologik, meliorativ holatini va biologik faolligini yaxshilash;
tuproqning holatini va sifatini baholash;
agrotexnik, agrokimyoviy, meliorativ va eroziyaga qarshi texnologiyalarni ishlab chiqish;
tuproq degradatsiyasining oldini olish va oqibatlarini bartaraf etish;
tuproqning holatini masofadan turib zondlashni, zamonaviy geoaxborot tizimlarini va sunʼiy intellekt texnologiyalarini joriy etish.
4-bob. Yakunlovchi qoidalar
25-modda. Nizolarni hal etish
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish sohasida yuzaga keladigan nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.
26-modda. Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Tuproqni muhofaza qilish va uning unumdorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
27-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
28-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
29-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2024-yil 2-fevral,
OʻRQ-903-son
Закон Республики Узбекистан
Об охране почв и повышении их плодородия
Принят Законодательной палатой 15 августа 2023 года Одобрен Сенатом 24 ноября 2023 года
Глава 1. Общие положения
Статья 1. Цель настоящего Закона
Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области охраны почв и повышения их плодородия.
Статья 2. Законодательство об охране почв и повышении их плодородия
Законодательство об охране почв и повышении их плодородия состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.
Статья 3. Основные понятия
В настоящем Законе применяются следующие основные понятия:
рекультивация земель — восстановление разрушенного почвенного покрова, приведение его в состояние, пригодное для использования;
почва — верхняя часть земной поверхности, состоящая из нескольких слоев, формирующихся в результате воздействия природных или антропогенных факторов, обладающая необходимыми свойствами плодородия для жизни растений;
разрушение почвы — физическое повреждение, частичное или полное уничтожение почвенного покрова в процессе добычи полезных ископаемых, проведения геологоразведочных, геодезических, строительных и других работ;
деградация почв — совокупность процессов, приводящих к снижению плодородия почв, ухудшению эколого-мелиоративного состояния, а также к негативным изменениям в количественном и качественном отношении почвы в результате воздействия природных или антропогенных факторов;
загрязнение почвы — выпадение и накопление вредных химических и радиоактивных веществ, нефти, нефтепродуктов и микроорганизмов, ухудшающих качество почвы и оказывающих негативное влияние на окружающую среду;
охрана почв — комплекс правовых, организационных, хозяйственных и иных мероприятий, направленных на рациональное использование почв и их сохранение, предотвращение загрязнения, разрушения и деградации, а также защиту от природных и техногенных воздействий;
качество почвы — свойства, определяющие плодородие почвы;
оценка качества почв (бонитировка почв) — сравнительная оценка качества и естественной производительной способности почвы по 100-балльной шкале;
восстановление почв — мероприятия, направленные на улучшение состояния, качества и повышение плодородия почвы;
плодородие почвы — свойства почвы, обеспечивающие растения питательными веществами, теплом, влагой, воздухом и другими факторами жизнедеятельности;
плодородный слой почвы — верхний слой почвы с благоприятными свойствами для роста растений;
эрозия почвы — процесс разрушения почвы под воздействием осадков, орошения и ветра;
состояние почвы — совокупность показателей, характеризующих состав, структуру и свойства почвы.
Статья 4. Основные принципы в области охраны почв и повышения их плодородия
Основными принципами в области охраны почв и повышения их плодородия являются:
законность;
приоритет здоровья человека и безопасности окружающей среды;
открытость и прозрачность;
приоритет прав и законных интересов землевладельцев, землепользователей и арендаторов земельных участков.
Статья 5. Объект охраны почв
Объектом охраны почв являются плодородные и почвообразующие слои почв всех категорий земельного фонда.
Статья 6. Мероприятия по охране почв и повышению их плодородия
Мероприятия по охране почв и повышению их плодородия включают:
реализацию государственных и иных программ в области охраны почв и повышения их плодородия;
восстановление загрязненных, разрушенных или иным образом деградировавших почв;
ведение мониторинга почвы;
установление соответствующих обязанностей землевладельцев, землепользователей, арендаторов земельных участков по обеспечению охраны почв, их рациональному использованию и сохранению плодородия почв;
применение механизма заинтересованности при проведении экономических мероприятий по охране почв и повышению их плодородия;
использование методов, исключающих засоление, заболачивание и загрязнение почвы и водных источников при производстве сельскохозяйственной продукции;
осуществление мелиоративных мероприятий на засоленных землях;
периодическую планировку земель;
создание защитных лесных насаждений, предотвращение миграции песка и его укрепление;
использование экономически эффективных систем земледелия исходя из территориальных условий;
использование водосберегающих технологий при орошении сельскохозяйственных культур;
посадку многолетних трав, кустарников и деревьев для борьбы с водной эрозией на склонах;
применение мероприятий против ветровой эрозии;
улучшение механического состава песчаных, супесчаных и легкосуглинистых почв с использованием грунта, полученного при очистке коллекторно-дренажных и оросительных сетей, а также водоемов;
применение противоэрозионных мероприятий на орошаемых землях в соответствии с научно обоснованными рекомендациями, соблюдение режимов и норм орошения;
предотвращение техногенного уплотнения почвы;
применение минеральных, органических, органоминеральных, бактериальных и других удобрений, а также компоста и сидератов с учетом почвенно-климатических условий и потребности растений.
Мероприятия по охране почв и повышению их плодородия могут включать и иные мероприятия в соответствии с законодательством.
Статья 7. Требования к охране и рациональному использованию почв при осуществлении градостроительной или иной несельскохозяйственной деятельности
Требованиями к охране и рациональному использованию почв при осуществлении градостроительной или иной несельскохозяйственной деятельности являются:
в проектах размещения объектов и их строительства — предусмотрение мероприятий, направленных на соблюдение природоохранных и санитарных требований и сохранение плодородия почв с учетом результатов почвенных исследований;
в проектах строительства объектов — установление приоритета сохранения имеющихся почв на земельных участках;
при проектировании объектов на прилегающих территориях, не входящих в проектную территорию, — принятие мер по предотвращению загрязнения, разрушения или иной деградации почв;
при проектировании объектов — определение мероприятий по снятию, сохранению и использованию плодородного слоя почвы;
при строительстве проектируемых объектов — соблюдение требований по охране почв.
При осуществлении градостроительной или иной несельскохозяйственной деятельности могут устанавливаться и другие требования в соответствии с законодательством об охране почв и повышении их плодородия.
Статья 8. Финансирование работ по охране почв и повышению их плодородия
Финансирование работ по охране почв и повышению их плодородия осуществляется за счет:
средств Государственного бюджета Республики Узбекистан;
средств землевладельцев, землепользователей, арендаторов земельных участков, а также предприятий и организаций;
спонсорских пожертвований и других источников, не запрещенных законодательством.
Глава 2. Государственное регулирование в области охраны почв и повышения их плодородия
Статья 9. Основные направления государственной поддержки деятельности в области охраны почв и повышения их плодородия
Основными направлениями государственной поддержки деятельности в области охраны почв и повышения их плодородия являются:
стимулирование инвестиционной деятельности по охране почв и повышению их плодородия;
развитие инфраструктуры почвенных услуг;
организация научно-исследовательских и экспериментальных работ в области охраны почв и повышения их плодородия;
предоставление льгот по уплате земельного налога в соответствии с налоговым законодательством в случае улучшения качества земель сельскохозяйственного назначения (повышения балла бонитета).
Статья 10. Полномочия Кабинета Министров Республики Узбекистан в области охраны почв и повышения их плодородия
Кабинет Министров Республики Узбекистан:
обеспечивает реализацию единой государственной политики в области охраны почв и повышения их плодородия;
утверждает и организует реализацию государственных программ в области охраны почв и повышения их плодородия, а также контролирует их выполнение;
в пределах своих полномочий принимает нормативно-правовые акты в области охраны почв и повышения их плодородия;
координирует деятельность органов исполнительной власти на местах в области охраны почв и повышения их плодородия;
обеспечивает осуществление государственного контроля за охраной почв и повышением их плодородия;
определяет порядок проведения мониторинга почв, порядок снятия, хранения и использования плодородного слоя почвы.
Кабинет Министров Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 11. Полномочия Министерства сельского хозяйства Республики Узбекистан в области охраны почв и повышения их плодородия
Министерство сельского хозяйства Республики Узбекистан:
реализует единую государственную политику в области охраны почв и повышения их плодородия;
разрабатывает, реализует и контролирует государственные и иные программы, стратегии;
разрабатывает нормативно-правовые акты по охране почв и повышению их плодородия и принимает их в пределах своих полномочий;
осуществляет почвенные и агрохимические исследования, разрабатывает научно обоснованные рекомендации;
ведет и координирует учет деградированных земель;
осуществляет государственный контроль за целевым использованием земель сельскохозяйственного назначения, организацией, развитием и реализацией севооборотов;
в соответствии с законодательством осуществляет экономическое стимулирование рационального использования почв и их охраны;
вносит в органы исполнительной власти на местах предложения о принятии мер при совершении действий, приводящих к разрушению или уничтожению почв, а также невыполнении обязательств по восстановлению почв;
на основе почвенных исследований определяет оптимальные нормы минеральных и других видов удобрений для растения;
осуществляет государственный контроль за рекультивацией сельскохозяйственных угодий.
Министерство сельского хозяйства Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 12. Полномочия Министерства водного хозяйства Республики Узбекистан в области охраны почв и повышения их плодородия
Министерство водного хозяйства Республики Узбекистан:
внедряет водосберегающие, почвозащитные технологии орошения земель;
принимает меры по улучшению мелиоративного состояния орошаемых земель, обеспечению их устойчивости и предотвращению деградации;
принимает меры по обеспечению работоспособности коллекторно-дренажных сетей и сооружений, оценивает и ведет отчетность мелиоративного состояния орошаемых земель;
внедряет научно-технические достижения, а также инновационные методы современных водосберегающих технологий и передового опыта.
Министерство водного хозяйства Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 13. Полномочия Министерства экологии, охраны окружающей среды и изменения климата Республики Узбекистан в области охраны почв и повышения их плодородия
Министерство экологии, охраны окружающей среды и изменения климата Республики Узбекистан:
осуществляет государственный контроль за выполнением юридическими и физическими лицами требований законодательства об охране почв и повышении их плодородия;
осуществляет охрану почв от загрязнения при транспортировке, хранении и применении средств защиты растений, веществ, ускоряющих их рост, минеральных удобрений, других химикатов и препаратов;
осуществляет государственный контроль за выполнением землевладельцами, землепользователями и арендаторами земельных участков мероприятий по охране почв и повышению их плодородия;
осуществляет государственный контроль за восстановлением земель, переданных во временное пользование и поврежденных в результате строительства, добычи полезных ископаемых и других воздействий, приведением их в состояние, пригодное для использования;
разрабатывает и осуществляет мероприятия по предотвращению опустынивания, восстановлению лесов и созданию защитных лесонасаждений;
организует создание противоэрозионных насаждений (лесных рассадок) на горных склонах, оврагах, заброшенных, пастбищных и залежных землях;
внедряет научные достижения и передовой опыт в систему лесомелиоративного земледелия;
осуществляет государственный надзор за осуществлением рекультивации земель лесного фонда.
Министерство экологии, охраны окружающей среды и изменения климата Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 14. Полномочия органов исполнительной власти на местах в области охраны почв и повышения их плодородия
Органы исполнительной власти на местах:
организуют реализацию государственных программ и других программ и стратегий, принятых в области охраны почв и повышения их плодородия;
реализуют территориальные программы в области охраны почв и повышения их плодородия;
определяют места для хранения снятого плодородного слоя почвы при осуществлении градостроительной деятельности, геологической разведки и добычи полезных ископаемых, а также другой несельскохозяйственной деятельности. При этом места определяются из числа нарушенных и низкоплодородных земель в сельском хозяйстве;
определяют мероприятия, направленные на охрану почв и повышение их плодородия, за счет средств местного бюджета.
Органы исполнительной власти на местах могут осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Глава 3. Охрана почв и повышение их плодородия. Эффективное использование почв
Статья 15. Государственный контроль в области охраны почв и повышения их плодородия
Государственный контроль в области охраны почв и повышения их плодородия осуществляется в отношении:
выполнения требований и норм в области охраны почв и повышения их плодородия, сохранения состояния почв;
осуществления мероприятий по охране почв и повышению их плодородия, улучшению состояния почв, а также предотвращению деградации, разрушения и загрязнения почв;
принятия мер по устранению недостатков в области охраны почв и повышения их плодородия;
достоверности информации о состоянии почвы.
Государственный контроль в области охраны почв и повышения их плодородия осуществляется Министерством сельского хозяйства и Министерством экологии, охраны окружающей среды и изменения климата Республики Узбекистан в пределах своих полномочий.
Статья 16. Права землевладельцев, землепользователей и арендаторов земельных участков в области охраны почв и повышения их плодородия
Землевладельцы, землепользователи и арендаторы земельных участков имеют право на:
самостоятельное осуществление мероприятий по охране почв и повышению их плодородия, улучшению состояния почв, предупреждению их деградации, разрушения и загрязнения за счет собственных и иных привлекаемых средств;
использование научных, технических и технологических достижений при охране почв и повышении их плодородия;
требование возмещения вреда, причиненного почве физическими и юридическими лицами;
получение информации об оценке качества почвы на принадлежащем им земельном участке в Институте почвоведения и агрохимических исследований Министерства сельского хозяйства Республики Узбекистан (далее — Институт почвоведения и агрохимических исследований);
получение от соответствующих государственных органов или хозяйствующих субъектов сведений о влиянии средств механизации, химической обработки и защиты растений, а также семенного материала на состояние почвы.
Землевладельцы, землепользователи и арендаторы земельных участков могут иметь и иные права в соответствии с законодательством.
Статья 17. Обязанности землевладельцев, землепользователей и арендаторов земельных участков в области охраны почв и повышения их плодородия
Землевладельцы, землепользователи и арендаторы земельных участков на принадлежащем им земельном участке обязаны:
обеспечить защиту почв, сохранение, восстановление и повышение их плодородия при пользовании землями, а также не допускать действий (бездействия), приводящих к загрязнению и снижению плодородия почв;
соблюдать научно обоснованные агротехнические мероприятия в земледелии исходя из почвенно-климатических условий;
не использовать технику и технологии, приводящие к уплотнению почвы;
сотрудничать в проведении почвенных исследований;
не допускать загрязнения почвы;
проводить агротехнические мероприятия против засоления почвы;
проводить периодическую планировку орошаемых пахотных земель;
соблюдать режим и нормы полива;
дифференцированно использовать минеральные удобрения с учетом почвенно-климатических условий и потребности растений;
проводить мероприятия против деградации почв, информировать соответствующие государственные органы о случаях деградации почв;
при осуществлении градостроительной деятельности, геологической разведки и добычи полезных ископаемых, а также другой несельскохозяйственной деятельности снимать и сохранять имеющийся плодородный слой почвы.
Землевладельцы, землепользователи и арендаторы земельных участков могут нести и другие обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 18. Сохранение плодородного слоя почвы и рекультивация земель
При осуществлении градостроительной деятельности, геологической разведки и добычи полезных ископаемых, а также другой несельскохозяйственной деятельности плодородный слой почвы снимается и хранится субъектами, осуществляющими эти виды деятельности.
Плодородный слой почвы, снятый при осуществлении градостроительной деятельности, вывозится строительными организациями в места, определенные органами исполнительной власти на местах, для хранения.
При разработке проектов отвода земель для градостроительной деятельности, геологической разведки и добычи полезных ископаемых, а также другой несельскохозяйственной деятельности плодородный слой почвы определяется Институтом почвоведения и агрохимических исследований на основании заказа исполнителей проекта.
При установлении факта неснятия и несохранения плодородного слоя почвы при проведении градостроительной деятельности, геологической разведки и добычи полезных ископаемых, а также другой несельскохозяйственной деятельности причиненный ущерб в установленном порядке возмещается местному бюджету. Данные денежные средства будут использованы для ввода в оборот неиспользуемых в сельском хозяйстве орошаемых земель и улучшения мелиоративного состояния земель.
Субъекты, осуществляющие геологическую разведку и добычу полезных ископаемых, а также другую несельскохозяйственную деятельность на землях сельскохозяйственного назначения и землях лесного фонда, обязаны за свой счет произвести рекультивацию данных земель.
Статья 19. Нормы оценки состояния и качества почв
Нормы оценки состояния и качества почв разрабатываются Институтом почвоведения и агрохимических исследований и утверждаются Министерством сельского хозяйства Республики Узбекистан по согласованию с соответствующими министерствами.
Статья 20. Изучение почвы
Изучение почвы проводится путем изучения состояния почвы, оценки ее качества и определения степени ее деградации с целью охраны почвы и повышения ее плодородия.
Изучение почвы проводится уполномоченными организациями Министерства сельского хозяйства, Министерства водного хозяйства, Министерства экологии, охраны окружающей среды и изменения климата Республики Узбекистан.
Землевладельцы, землепользователи и арендаторы земельных участков могут проводить изучение почв на принадлежащих им земельных участках.
Анализ проб почвы, отобранных в ходе изучения, проводится в аккредитованных лабораториях.
Отчеты о результатах изучения почв оформляются по соответствующим формам, установленным Министерством сельского хозяйства, Министерством водного хозяйства, Министерством экологии, охраны окружающей среды и изменения климата Республики Узбекистан.
Статья 21. Почвенные карты
В почвенных картах Республики Узбекистан, Республики Каракалпакстан, областей и города Ташкента, а также районов (городов) отражаются географическое распространение почв по типам, механический состав, степень засоления, эрозии, давность освоения и почвообразующие породы.
Почвенная карта составляется на основе использования данных изучения почвенного покрова, мониторинга почв и другой информации о почвах.
Институт почвоведения и агрохимических исследований составляет почвенные карты Республики Каракалпакстан, областей и города Ташкента, а также районов (городов) и на их основе организует составление и обновление почвенной карты Республики Узбекистан.
Институтом почвоведения и агрохимических исследований на основе результатов изучения почв составляются карты оценки качества (бонитировка) почв, засоления, эрозии, агрохимические, экологические и другие тематические почвенные карты.
Порядок составления и обновления почвенных карт утверждается Министерством сельского хозяйства Республики Узбекистан.
Статья 22. Фонд почвенных данных
Данные (материалы) о состоянии и качестве почв, полученные в результате изучения почв и мониторинга почв, составляют фонд почвенных данных.
Фонд почвенных данных включает в себя:
почвенные карты Республики Узбекистан, Республики Каракалпакстан, областей и города Ташкента, а также районов (городов);
карты оценки качества (бонитировка) почв, засоления, эрозии, агрохимические, экологические и другие тематические почвенные карты;
данные изучения почвы;
данные мониторинга почвы.
Фонд почвенных данных находится в распоряжении Института почвоведения и агрохимических исследований.
Порядок учета, хранения и использования фонда почвенных данных определяется Министерством сельского хозяйства Республики Узбекистан.
Статья 23. Мониторинг почв
Мониторинг почв представляет собой систему периодического наблюдения за изменениями почвы и является составной частью мониторинга земель.
Определение изменений химических, биологических, физических и других свойств почв под влиянием природных и антропогенных факторов является объектом мониторинга почв.
Мониторинг почв осуществляется Институтом почвоведения и агрохимических исследований.
По результатам мониторинга почв разрабатываются рекомендации по прогнозированию, предупреждению и устранению негативных процессов в состоянии почв. Результаты мониторинга почв и рекомендации представляются соответствующим государственным органам.
Статья 24. Научные исследования в области охраны почв и повышения их плодородия
Научные исследования в области охраны почв и повышения их плодородия осуществляются Министерством сельского хозяйства Республики Узбекистан, Академией наук Республики Узбекистан, соответствующими профильными научно-исследовательскими учреждениями и высшими образовательными организациями, а также другими научными организациями.
В области охраны почв и повышения их плодородия осуществляются следующие научные исследования по:
улучшению экологического, мелиоративного состояния и биологической активности почвы;
оценке состояния и качества почвы;
разработке агротехнических, агрохимических, мелиоративных и противоэрозионных технологий;
предотвращению и ликвидации последствий деградации почв;
внедрению дистанционного зондирования состояния почв, современных геоинформационных систем и технологий искусственного интеллекта.
Глава 4. Заключительные положения
Статья 25. Разрешение споров
Споры, возникающие в области охраны почв и повышения их плодородия, разрешаются в порядке, установленном законодательством.
Статья 26. Ответственность за нарушение законодательства об охране почв и повышении их плодородия
Лица, виновные в нарушении законодательства об охране почв и повышении их плодородия, несут ответственность в установленном порядке.
Статья 27. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона
Министерству сельского хозяйства Республики Узбекистан и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.
Статья 28. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом
Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
обеспечить пересмотр и отмену республиканскими органами исполнительной власти их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 29. Вступление в силу настоящего Закона
Настоящий Закон вступает в силу по истечении трех месяцев со дня его официального опубликования.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
2 февраля 2024 г.,
№ ЗРУ-903