📅 2024-yil 29-fevral · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 29-fevral · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 29 февраль · Қонунлар ва кодекслар
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 29 февраля 2024 г. · Законы и кодексы
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 29 February 2024 · Laws and codes
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани) тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2023 йил 15 декабрда қабул қилинган Сенат томонидан 2024 йил 9 февралда маъқулланган
1-боб. Умумий қоидалар
1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади
Ушбу Қонуннинг мақсади Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани) фаолиятини тартибга солишдан иборат.
2-модда. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани)
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани) (бундан буён матнда Бола ҳуқуқлари бўйича вакил деб юритилади) мансабдор шахс бўлиб, у давлат органлари, шу жумладан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва назорат қилувчи органлар, шунингдек корхоналар, муассасалар, ташкилотлар ҳамда мансабдор шахслар томонидан бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилиши устидан парламент назоратини амалга оширади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўз фаолияти билан бола ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг мавжуд шаклларини ва воситаларини тўлдиради. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикасининг бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчилигини такомиллаштиришга ва уни халқаро ҳуқуқ нормаларига мувофиқлаштиришга, халқаро ҳамкорликни ривожлантиришга кўмаклашади, фуқароларнинг бола ҳуқуқлари соҳасидаги ҳуқуқий маданиятини оширишга ёрдамлашади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўз ваколатларини мустақил равишда ҳамда давлат органларига ва уларнинг мансабдор шахсларига тобе бўлмаган тарзда амалга оширади ҳамда ўз фаолиятида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталарига ҳисобдордир.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг Спикери ва Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Раиси томонидан имзоланадиган гувоҳнома берилади. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил гувоҳномадан ўз ваколатлари муддати мобайнида фойдаланади.
3-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил фаолиятининг ҳуқуқий асослари
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўз фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Конституциясига , ушбу Қонунга ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига, Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига мувофиқ амалга оширади.
4-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил фаолиятининг асосий принциплари
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил фаолиятининг асосий принциплари қонунийлик, мустақиллик, адолатлилик, инсонпарварлик, камситишга йўл қўймаслик, холислик, очиқлик, бола ҳуқуқларининг устуворлигидан иборатдир.
5-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил лавозимига номзодга қўйиладиган талаблар
Сайланиш куни йигирма беш ёшга тўлган, камида беш йил Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муқим яшаётган Ўзбекистон Республикаси фуқароси Бола ҳуқуқлари бўйича вакил лавозимига сайланиши мумкин.
6-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилни сайлаш
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси ва Сенати томонидан беш йил муддатга сайланади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил лавозимига номзод Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталари кўриб чиқиши учун Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан киритилади.
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг ва Сенатининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакилни сайлаш тўғрисидаги қарори палаталарнинг мажлисларида тегишинча Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутатлари ҳамда Сенати аъзолари умумий сонининг кўпчилик овози билан қабул қилинади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил номзоди Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг мажлисларида кўриб чиқилганидан кейин палаталарнинг ушбу масала юзасидан қабул қилинган қарорлари Ўзбекистон Республикаси Президентига қонунда белгиланган тартибда юборилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўзининг ваколатлари муддати тугагач, янги Бола ҳуқуқлари бўйича вакил сайлангунига қадар ўз вазифаларини бажаришни давом эттириб туради.
7-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилни лавозимидан муддатидан илгари озод қилиш
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил лавозимидан қуйидаги ҳолларда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталари томонидан муддатидан илгари озод қилиниши мумкин:
у ўз ваколатларини зиммасидан соқит қилиш тўғрисида ариза берган тақдирда;
унинг соғлиғи ҳолати барқарор тарзда бузилган ва бу тиббиёт муассасаси томонидан берилган хулоса билан тасдиқланган тақдирда;
унга нисбатан суднинг айблов ҳукми қонуний кучга кирган тақдирда;
у қонунга кўра Бола ҳуқуқлари бўйича вакил фаолиятига номувофиқ бўлган лавозимга сайланган ёки тайинланган тақдирда;
у суднинг қонуний кучга кирган қарори асосида бедарак йўқолган деб топилган ёки вафот этган деб эълон қилинган тақдирда;
у Ўзбекистон Республикаси фуқаролигини йўқотган тақдирда;
у вафот этган тақдирда.
8-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил лавозимига номувофиқ бўлган фаолият
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил сиёсий партияга аъзоликни ёки унда иштирок этишни ўз ваколатлари муддатига тўхтатиб туриши ёхуд тугатиши шарт. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил илмий, ижодий ва педагогик фаолиятдан ташқари ҳақ тўланадиган бошқа турдаги фаолият билан шуғулланиши мумкин эмас.
9-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг ҳуқуқларини, шаъни ва қадр-қимматини муҳофаза қилиш
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга ўз ваколатларини монеликсиз ҳамда самарали амалга ошириши учун шарт-шароитлар кафолатланади, унинг ҳуқуқлари, шаъни ва қадр-қиммати муҳофаза қилинади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг шаъни ва қадр-қимматига тажовуз қилиш қонунга мувофиқ маъмурий, жиноий ёки бошқа тарздаги жавобгарликка сабаб бўлади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг ваколатларини амалга оширишига тўсқинлик қилиш мақсадида Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга ҳеч бир тарзда таъсир кўрсатишга йўл қўйилмайди.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил олдидаги ўз вазифаларини бажармайдиган, унинг ишига тўсқинлик қиладиган, била туриб унга ёлғон ахборот берадиган, Бола ҳуқуқлари бўйича вакил фаолиятининг кафолатларини бузадиган мансабдор шахслар қонунчиликка мувофиқ жавобгар бўлади.
2-боб. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг асосий вазифалари, ҳуқуқлари ва мажбуриятлари
10-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг асосий вазифалари
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:
боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига оид давлат сиёсатини амалга оширишда иштирок этиш;
Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенциясини бажариш стратегиясини ва бола ҳуқуқлари масалалари бўйича бошқа ҳужжатларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда иштирок этиш;
болалар ҳамда уларнинг қонуний вакиллари ўртасида боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари тўғрисидаги қонунчиликни тушунтириш;
бола ҳуқуқлари ва Бола ҳуқуқлари бўйича вакил фаолияти ҳақидаги халқаро ҳамда миллий нормалар қоидаларини тарғиб қилиш;
аҳолининг бола ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари масалалари бўйича ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини оширишга кўмаклашиш;
жисмоний ва юридик шахсларнинг, шу жумладан болалар ҳамда улар қонуний вакилларининг бола ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари бузилиши тўғрисидаги мурожаатларини кўриб чиқиш орқали боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлаш;
бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларининг ижроси ҳолатини ўрганиш;
бола ҳуқуқлари соҳасидаги халқаро стандартларни Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига татбиқ этиш масалаларини ўз ваколатлари доирасида ўрганиш;
давлат органлари, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар ва мансабдор шахслар фаолиятида бола ҳуқуқларининг таъминланишини ҳамда ҳимоя қилинишини мониторинг қилиш;
боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилишининг олдини олиш, боланинг бузилган ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари тикланишига кўмаклашиш;
боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига риоя этиш ва уларнинг ҳимоя қилиниш ҳолати тўғрисида жамоатчиликни хабардор этиш;
ногиронлиги бўлган болалар, шунингдек етим болалар ва ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган болалар тарбия муассасаларини тамомлаганидан кейин уларнинг ижтимоий мослашувига кўмаклашиш;
тарбия муассасаларини тамомлаган, уй-жойга муҳтож бўлган етим болаларнинг, ота-онаси қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг аниқ мақсадли коммунал турар жой фондидаги санитария, техник нормаларга ҳамда қонунчиликнинг бошқа талабларига жавоб берадиган турар жойлар билан таъминланишига кўмаклашиш;
бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштиришга кўмаклашиш, боланинг манфаатларини таъминлашга қаратилган нормаларни қабул қилиш, шу жумладан бола ҳуқуқлари ва эркинликлари масалаларига оид халқаро ҳужжатларни ратификация қилиш тўғрисида таклифлар киритиш;
вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликларнинг профилактикасига доир фаолиятда иштирок этиш;
давлат ҳокимияти органларининг ва республика ижро этувчи ҳокимият органларининг, фуқаролик жамияти институтларининг бола ҳуқуқларини таъминлаш соҳасидаги фаолиятини такомиллаштиришга тавсиялар ва хулосалар бериш орқали кўмаклашиш;
боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини таъминлаш соҳасида халқаро ҳамкорликни ривожлантириш.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил қонунчиликка мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам амалга ошириши мумкин.
11-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг дахлсизлик ҳуқуқи
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил дахлсизлик ҳуқуқидан фойдаланади ва у Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг розилигисиз жиноий жавобгарликка тортилиши, ушлаб турилиши, қамоққа олиниши ёки суд тартибида бериладиган маъмурий жазога тортилиши мумкин эмас.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга нисбатан жиноят иши фақат Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори томонидан қўзғатилиши мумкин.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилни мажбурий келтиришга, ушлаб туришга, шунингдек унинг шахсий буюмларини, юкини, транспортини, турар жойини ва хизмат хонасини кўздан кечиришга йўл қўйилмайди.
12-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг ҳуқуқлари
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил қуйидаги ҳуқуқларга эга:
бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликка давлат органлари, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар ҳамда мансабдор шахслар томонидан риоя этилишини ўрганиш;
давлат органлари, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар ҳамда мансабдор шахслардан ўз ваколатлари жумласига кирадиган масалалар юзасидан статистик, таҳлилий ва бошқа ахборотни ҳамда материалларни сўраб олиш;
давлат органларининг маълумотлар базаларидан белгиланган тартибда фойдаланиш;
боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги ҳақидаги хабарларни ваколатли давлат органлари, мансабдор шахслар ва фуқаролик жамияти институтларининг вакиллари билан биргаликда текшириш;
давлат органларининг, корхоналар, муассасалар ва ташкилотларнинг мансабдор шахсларига бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликнинг бузилишига йўл қўйилмаслиги ҳақида огоҳлантиришлар юбориш;
давлат органларининг ва бошқа ташкилотларнинг раҳбарларига бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчилик бузилишлари, уларга имкон берувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш ҳақида кўриб чиқилиши мажбурий бўлган тақдимномалар киритиш;
ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлигида бола ҳуқуқлари бузилганлиги аниқланган шахсларни жавобгарликка тортиш тўғрисида тегишли органларга илтимосномалар киритиш;
боланинг бузилган ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги аризалар ва даъволар билан судларга мурожаат этиш;
боланинг бузилган ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш ҳамда тиклаш мақсадида суд жараёнларида, шу жумладан ёпиқ суд мажлисларида қонунда белгиланган ҳолларда ва шаклларда иштирок этиш;
аҳоли ўртасида бола ҳуқуқлари билан боғлиқ масалалар бўйича ижтимоий сўровлар ўтказиш;
бола ҳуқуқлари масалалари бўйича ўқув дастурлари тайёрлашда иштирок этиш;
боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш масалалари юзасидан тадбирлар ташкил этиш;
бола ҳуқуқларини ҳимоя қилишга доир илмий-амалий, таҳлилий ишларни амалга ошириш учун илмий ва бошқа ташкилотларни, олимлар ҳамда мутахассисларни белгиланган тартибда, шу жумладан шартнома асосида жалб қилиш;
болалар ҳақида ғамхўрлик қилиш ва уларни ҳимоя қилиш учун масъул бўлган давлат органларига ва бошқа ташкилотларга, шу жумладан таълим, тарбия, тиббиёт муассасаларига, вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларига, тергов ҳибсхоналарига ва тарбия колонияларига монеликсиз кириш;
хорижий давлатларнинг ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва суд органларига, инсон ҳуқуқлари бўйича миллий институтларига Ўзбекистон фуқароси бўлган ва хорижий давлат ҳудудида турган боланинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳақида ўзаро ҳуқуқий ёрдам тўғрисидаги халқаро келишувларга ҳамда бошқа шартномаларга мувофиқ сўровлар юбориш;
ўз ваколатлари доирасида халқаро ташкилотлар билан алоқалар ўрнатиш ва уларнинг аъзолигига кириш, шунингдек хорижий давлатларнинг инсон ҳуқуқлари бўйича миллий институтлари билан ҳамкорлик қилиш;
инсон ҳуқуқлари бўйича миллий институтлар ҳамда бошқа ташкилотлар билан ўзаро англашув ва ҳамкорлик тўғрисида меморандумлар, келишувлар тузиш, қўшма дастурлар ва лойиҳаларни амалга ошириш;
боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари масалалари юзасидан ўтказиладиган тадбирларда, шу жумладан халқаро тадбирларда иштирок этиш.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши мумкин.
13-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг мажбуриятлари
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўз фаолиятини амалга оширишда:
Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонун ҳужжатларига риоя этиши, ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариши;
боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига тааллуқли масалаларни ҳал этишда боланинг манфаатлари устуворлигини инобатга олган ҳолда ҳаракат қилиши;
давлат органлари, бошқа ташкилотлар ва мансабдор шахсларнинг ўз ваколатлари доирасида амалга ошираётган фаолиятига аралашмаслиги;
давлат сирларини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи маълумотларни муҳофаза қилиш тўғрисидаги қонунчилик талабларига риоя этиши шарт.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг зиммасида қонунчиликка мувофиқ бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.
14-модда. Огоҳлантириш
Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликнинг бузилишига йўл қўйилмаслиги ҳақидаги огоҳлантириш Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан давлат органлари ва бошқа ташкилотларнинг мансабдор шахсларига ёзма шаклда эълон қилинади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил мансабдор шахсга огоҳлантириш эълон қилинганлиги тўғрисида унинг юқори турувчи органига (мансабдор шахсига) хабар қилишга ҳақли.
15-модда. Тақдимнома
Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликнинг аниқланган бузилишларини, уларга имкон берувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш ҳақидаги тақдимнома Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан давлат органларининг ва бошқа ташкилотларнинг қонунчилик бузилишларини бартараф этиш юзасидан ваколат берилган раҳбарларига киритилади.
Тақдимнома кечиктирмай кўриб чиқилиши ва кўрилган чоралар тўғрисида Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга, агар бошқа муддат белгиланмаган бўлса, ўн беш кундан кечиктирмай ёзма шаклда хабар қилиниши лозим.
16-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг маърузаси
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ҳар йили, ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 15 февралидан кечиктирмай Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталарига бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликка давлат органлари, шу жумладан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан риоя этилиши ҳолати ҳақида маъруза (бундан буён матнда Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг маърузаси деб юритилади) тақдим этади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг маърузасини Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг ва Сенатининг мажлисларида кўриб чиқиш қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг маърузасини кўриб чиқиш якунлари юзасидан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталари томонидан қарорлар қабул қилинган тақдирда, мазкур қарорлар Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга юборилади.
3-боб. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг фаолияти
17-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил фаолиятининг очиқлиги
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўз фаолияти тўғрисидаги ахборотдан манфаатдор шахслар қонунчиликда белгиланган тартибда фойдаланиши учун шарт-шароитлар яратади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўз фаолияти тўғрисидаги ахборотни ўзининг расмий веб-сайтига жойлаштиради ва янгилаб туради, Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг маърузасини ҳамда бошқа материалларни оммавий ахборот воситаларида эълон қилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўз матбуот органини таъсис этиши ва бошқа матбуот нашрларининг ҳаммуассиси бўлиши мумкин.
18-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг қонунчиликни такомиллаштиришга доир фаолияти
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўзининг фаолияти билан боғлиқ масалаларга доир қонунчиликни такомиллаштириш юзасидан тегишли давлат органларига таклифлар киритишга ҳақли.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил қонунчилик ҳужжатлари лойиҳаларини тайёрлаш бўйича ишчи гуруҳлар фаолиятида иштирок этиши мумкин.
Боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига тааллуқли масалаларга доир қонунчилик ҳужжатлари лойиҳалари мажбурий тартибда Бола ҳуқуқлари бўйича вакил билан келишилади.
19-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг бола ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари соҳасида аҳолининг ҳуқуқий маданиятини оширишга доир фаолияти
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил аҳолининг бола ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари соҳасидаги Ўзбекистон Республикаси қонунлари, бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари ва халқаро шартномалари, халқаро ҳуқуқнинг умумэътироф этилган принциплари ҳамда нормалари тўғрисидаги хабардорлигини ошириш чораларини кўради.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш воситаларини, усулларини ва механизмларини ўргатишга қаратилган маърифий ҳамда таълим дастурларини, илмий-амалий тадбирлар ва семинарларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда иштирок этади.
20-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг болага нисбатан қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллашнинг олдини олишга доир фаолияти
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган таълим, тарбия, тиббиёт муассасаларига, вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларига, тергов ҳибсхоналарига ва тарбия колонияларига (бундан буён матнда бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган жойлар деб юритилади) мунтазам кириб туриш орқали болага нисбатан қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллашнинг олдини олиш бўйича чоралар кўради.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган жойларга кирганида:
болаларнинг сони ҳақида ахборот олади;
болаларни сақлаш ва улар билан муомалада бўлиш шарт-шароитларини ўрганади;
болалар билан, шунингдек бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган жойлар маъмуриятининг ходимлари билан учрашувлар ва суҳбатлар, шу жумладан холи учрашувлар ва суҳбатлар ўтказади. Бунда мазкур учрашувлар ва суҳбатлар жараёнининг баённомаси юритилади, зарур бўлганда техник воситалардан фойдаланилади;
бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган жойларда боланинг туриши қонуний эканлигини тасдиқловчи ҳужжатлар билан танишади ва уларнинг кўчирма нусхаларини олади;
бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган жойларнинг маъмуриятидан бола, зарур бўлган ҳолларда, тиббий текширувдан ўтказилишини, унга тиббий, психологик ва бошқа ёрдам кўрсатилишини талаб қилади, мазкур тадбирлар ўтказилаётганда боланинг розилиги билан ҳозир бўлади;
бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган жойларнинг маъмурияти раҳбарларидан мазкур жойларда турган болаларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини таъминлаш масалалари юзасидан тушунтиришлар олади;
бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган жойлар маъмуриятининг қонунга хилоф ҳаракатларига (ҳаракатсизлигига) чек қўйиш учун зудлик билан чоралар кўради;
бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган жойлар маъмуриятининг қонунга хилоф ҳаракатлари тўғрисида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларни тегишли тартибда хабардор этади ва бу ҳолатлар юзасидан кўрилган аниқ чоралар ҳақида бир ойдан кечиктирмай ўзига ахборот берилишини талаб қилади;
болаларни сақлаш шарт-шароитлари тўғрисида хулоса тузади ва уни тегишли ташкилотларга ёки мансабдор шахсларга юборади;
тегишли давлат органларига уларнинг болага нисбатан қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллашнинг олдини олишга доир фаолиятини такомиллаштириш бўйича тавсиялар ва таклифлар киритади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг болага нисбатан қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллашнинг олдини олишга доир фаолиятига кўмаклашиш учун Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан махсус эксперт гуруҳи тузилади. Махсус эксперт гуруҳи тўғрисидаги низом Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан тасдиқланади.
Махсус эксперт гуруҳининг таркиби, қоида тариқасида, фуқаролик жамияти институтларининг вакиллари, юриспруденция, тиббиёт, психология, педагогика соҳасида, шунингдек бошқа соҳаларда касбий ҳамда амалий билимларга эга бўлган мутахассислар орасидан шакллантирилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил махсус эксперт гуруҳи аъзоларининг болага нисбатан қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллашнинг олдини олишга доир вазифаларини белгилайди, шунингдек уларни бола ўз ихтиёри билан чиқиб кета олмайдиган жойларга монеликсиз кириш ҳуқуқини берувчи махсус йўлланмалар билан таъминлаш чораларини кўради.
21-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг бола ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари соҳасида халқаро ҳамкорликни ривожлантиришга доир фаолияти
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил бола ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи халқаро ташкилотларга аъзо бўлиб киришга, бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича хорижий институтлар билан ҳамкорликни ривожлантиришга ҳақли.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикасининг бола ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари соҳасидаги халқаро шартномалари бажарилиши тўғрисида бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича халқаро ташкилотлар ҳамда хорижий институтларнинг хабардорлигини оширишга кўмаклашади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикасининг бола ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари соҳасидаги халқаро шартномаларнинг бажарилишига доир маърузаларини тайёрлашда иштирок этади.
22-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳридаги минтақавий вакили
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўзининг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳридаги вакилини (бундан буён матнда Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг минтақавий вакили деб юритилади) тайинлайди.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг минтақавий вакилига Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан имзоланадиган гувоҳнома берилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг минтақавий вакили жамоатчилик асосида фаолият юритади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг минтақавий вакили фаолияти Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан тасдиқланадиган низом билан тартибга солинади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг минтақавий вакили қуйидаги ҳуқуқларга эга:
тегишли ҳудудда яшовчи жисмоний шахсларнинг ёки тегишли ҳудудда жойлашган юридик шахсларнинг, фуқаролик жамияти институтларининг бола ҳуқуқларига тааллуқли мурожаатларини қабул қилиш ва кўриб чиқиш, болаларнинг бузилган ҳуқуқларини тиклашда кўмаклашиш;
маҳаллий давлат ҳокимияти органларига, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларига, корхоналарга, муассасаларга, ташкилотларга ва уларнинг мансабдор шахсларига аниқлаштирилиши лозим бўлган ҳолатлар юзасидан текширувлар ўтказишда кўмаклашишни сўраб мурожаат қилиш, шунингдек улардан кўриб чиқилаётган масалалар бўйича ҳужжатларни, материалларни ва бошқа маълумотларни сўраш ҳамда олиш;
боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига риоя этиш ҳамда уларни ҳимоя қилиш соҳасидаги ахборот-маърифий ишларни амалга ошириш, шу жумладан маҳаллий давлат ҳокимияти органлари, фуқаролик жамияти институтлари билан ҳамкорликда амалга ошириш.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг минтақавий вакили:
ўз фаолияти тўғрисида ҳар чоракда Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга ахборот тақдим этиши;
арз қилувчига ва бошқа шахсларга тегишли маълумотларни уларнинг розилигисиз, мурожаатларни кўриб чиқиш ҳақидаги ахборотни Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг рухсатисиз ошкор этмаслиги шарт.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг минтақавий вакили қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга ҳам эга бўлиши ва унинг зиммасида бошқа мажбуриятлар ҳам бўлиши мумкин.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг минтақавий вакили тегишли ҳудудда бола ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларининг ҳимоя қилиниши ҳолати тўғрисида ҳар йили тегишинча Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгесига, халқ депутатлари вилоятлар ва Тошкент шаҳар Кенгашларига маъруза тақдим этади.
Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг минтақавий вакили фаолиятига кўмаклашади.
23-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг фаолиятига кўмаклашиш
Давлат органлари, бошқа ташкилотлар ва мансабдор шахслар Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг фаолиятига кўмаклашиш юзасидан зарур чораларни кўради.
Давлат органлари, бошқа ташкилотлар ва мансабдор шахслар боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига тааллуқли бўлган, Бола ҳуқуқлари бўйича вакил сўраган ҳужжатлар, материаллар ҳамда бошқа маълумотларни тақдим этиши шарт.
Давлат органлари, бошқа ташкилотлар ва мансабдор шахслар Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг боланинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш масалаларига доир сўровлари, хулосалари, таклифлари ва тавсияларини кўриб чиқиши ҳамда кўриб чиқиш натижалари ва кўрилган чора-тадбирлар тўғрисида уни белгиланган муддатларда хабардор қилиши, шунингдек Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг қонуний талабларини бажариши шарт.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўз фаолиятига тааллуқли масалалар юзасидан давлат органларининг, корхоналар, муассасалар, ташкилотларнинг раҳбарлари ва бошқа мансабдор шахслари томонидан дарҳол қабул қилиниш ҳуқуқидан фойдаланади.
Фаолияти давлат сири ва қонун билан қўриқланадиган бошқа сир билан боғлиқ бўлган корхоналар, муассасалар ва ташкилотларга Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг кириши тартиби, шунингдек давлат сирини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи ахборотни Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга тақдим этиш Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигига мувофиқ амалга оширилади.
4-боб. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан мурожаатларни кўриб чиқиш тартиби
24-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан мурожаатларни кўриб чиқиш
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил аризалар, таклифлар ва шикоятлар тарзида келиб тушган мурожаатларни кўриб чиқади. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил шикоятларни ушбу Қонунда назарда тутилган тартибда, аризалар ҳамда таклифларни «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида белгиланган тартибда кўриб чиқади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида турган чет эл фуқароларининг ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг, юридик шахсларнинг бола ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини бузаётган ташкилотларнинг ёки мансабдор шахсларнинг ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги устидан берган шикоятларини кўриб чиқади ҳамда ўз текширувини ўтказиш ҳуқуқига эга.
Шикоятлар оғзаки, ёзма ёки электрон шаклда берилиши мумкин.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил қабул жадвалларига мувофиқ жисмоний шахсларнинг ва юридик шахслар вакилларининг шахсий қабулини, шунингдек жисмоний шахсларнинг ва юридик шахслар вакилларининг сайёр шахсий қабулларини ташкил этади.
Жисмоний шахсларни ва юридик шахсларнинг вакилларини қабул қилиш жадваллари, қабулни ўтказиш вақти, жойи ҳамда қабулга олдиндан ёзилиш тўғрисидаги ахборот, жисмоний шахсларни ва юридик шахсларнинг вакилларини қабул қилиш тартиби Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг расмий веб-сайтида эълон қилиш, шунингдек унинг маъмурий биносида ҳамма кириши мумкин бўлган жойлардаги стендларга ёки бошқа техник воситаларга жойлаштириш орқали манфаатдор шахслар эътиборига етказилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил суднинг ваколатлари жумласига кирадиган масалаларни кўриб чиқмайди.
Аноним мурожаатлар Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан кўриб чиқилмайди.
25-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан шикоятларни кўриб чиқиш шартлари
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил арз қилувчига боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги тўғрисида маълум бўлиб қолган пайтдан эътиборан ёки, агар арз қилувчи боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишнинг бошқа воситаларидан фойдаланган ҳамда қабул қилинган қарорлардан қаноатланмаган бўлса, ўз шикояти бўйича охирги қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан бир йил ичида берилган шикоятларни кўриб чиқади.
Шикоят беришнинг узрли сабабларга кўра ўтказиб юборилган муддати Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан тикланиши мумкин.
26-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга бериладиган шикоятларга қўйиладиган талаблар
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга берилган шикоятда арз қилувчининг фамилияси (исми, отасининг исми), унинг яшаш жойи тўғрисидаги маълумотлар, шикоят юридик шахс томонидан берилган тақдирда эса унинг тўлиқ номи, жойлашган ери (почта манзили) ҳақидаги маълумотлар кўрсатилган бўлиши керак.
Шикоятда қарорлари, ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги устидан шикоят қилинаётган ташкилотнинг номи, мансабдор шахснинг фамилияси (исми, отасининг исми) кўрсатилади, арз қилувчининг фикрича, унинг ҳуқуқларини (боланинг ҳуқуқларини) бузган қарорларнинг, ҳаракатларнинг ёки ҳаракатсизликнинг моҳияти баён этилади.
Шикоятлар давлат тилида ёки бошқа тилларда берилиши мумкин.
Ёзма шикоят арз қилувчининг имзоси ёки юридик шахс ваколатли шахсининг имзоси билан тасдиқланган бўлиши керак. Ёзма шикоятни арз қилувчининг имзоси билан тасдиқлаш имкони бўлмаган тақдирда, шикоят уни ёзиб берган шахснинг имзоси билан тасдиқланиб, унинг фамилияси (исми, отасининг исми) ҳам қўшимча равишда ёзиб қўйилиши керак.
Электрон шаклда берилган шикоят қонунчиликда белгиланган талабларга мувофиқ бўлиши керак.
Боланинг манфаатларини кўзлаб шикоятлар қонунчиликда назарда тутилган тартибда унинг қонуний вакиллари томонидан берилиши мумкин.
Болалар ўз ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига риоя этилиши масалалари юзасидан шикоят бериши мумкин. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил болаларнинг шикоятларини кўриб чиқиши шарт.
Бола тўлиқ муомала лаёқатига эга бўлмаганлиги сабабли унинг шикоятини кўриб чиқмасдан қолдиришга йўл қўйилмайди.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги тўғрисида ахборот мавжуд бўлганда ёхуд ҳимоянинг ҳуқуқий воситаларидан мустақил равишда фойдаланишга лаёқатсиз шахсларни ҳимоя қилиш учун ўз ташаббуси билан фактлар текширувини ўтказишга ҳақлидир.
Шикоят бўйича илгари қабул қилинган мавжуд қарорлар ёки уларнинг кўчирма нусхалари, шунингдек шикоятни кўриб чиқиш учун зарур бўлган бошқа ҳужжатлар шикоятга илова қилиниши мумкин, мазкур ҳужжатлар қайтарилмайди, бундан арз қилувчи уларни қайтариш ҳақида ёзма ариза берган ҳоллар мустасно.
Арз қилувчилар ва уларнинг вакиллари шикоятни у кўриб чиқилгунига қадар ва кўриб чиқилаётган пайтда шикоят юзасидан қарор қабул қилингунига қадар ёзма ёки электрон шаклда ариза бериш йўли билан чақириб олиши мумкин. Шикоятни чақириб олиш тўғрисидаги ариза қонун бузилишларини аниқлаш ва бартараф этиш юзасидан Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан чоралар кўрилишини истисно этмайди.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга берилган шикоят учун давлат божи ундирилмайди.
27-модда. Вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларида ҳамда тергов ҳибсхоналарида ва тарбия колонияларида турган болаларнинг Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга мурожаат этиши
Вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларида ҳамда тергов ҳибсхоналарида ва тарбия колонияларида турган болалар ёзма шаклдаги мурожаатларни (хатлар ва телеграммаларни) уларнинг сони чекланмаган ҳолда Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг номига юбориш ҳуқуқига эга. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил номига юбориладиган мурожаатлар цензура қилинмайди.
Вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларининг ҳамда тергов ҳибсхоналарининг ва тарбия колонияларининг маъмурияти боланинг мурожаатини Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга йигирма тўрт соатдан кечиктирмай, муҳрланган тарзда юборади, телеграммаларни эса дарҳол юборади. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг жавоби кўздан кечирилиши мумкин эмас ва арз қилувчига зудлик билан етказиб берилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил шикоятлар кўриб чиқилаётганда, шунингдек боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги ҳолларини ўз ташаббуси билан текшираётганда вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларига ҳамда тергов ҳибсхоналарига ва тарбия колонияларига монеликсиз кириш ҳуқуқига эга. Мазкур муассасаларнинг маъмурияти Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг хавфсизлигини таъминлайди.
Вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш марказларининг ҳамда тергов ҳибсхоналарининг ва тарбия колонияларининг маъмурияти Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга у ерда турган бола билан монеликсиз ва холи учрашиш ҳамда суҳбатлашиш учун зарур шарт-шароитларни таъминлаши шарт, учрашувлар ва суҳбатлар ушбу муассасалар ходимлари уларни кўриб турадиган, лекин эшитмайдиган шароитларда холи ўтказилади.
28-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг шикоятларни кўриб чиқиш, шунингдек боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги ҳолларини ўз ташаббуси билан текшириш чоғидаги ҳуқуқлари
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил шикоятларни кўриб чиқиш, шунингдек боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги ҳолларини ўз ташаббуси билан текшириш чоғида қуйидаги ҳуқуқларга эга:
аниқланиши лозим бўлган ҳолатларни текширишда кўмаклашишни сўраб ташкилотларга ва мансабдор шахсларга мурожаат қилиш;
аниқланиши лозим бўлган ҳолатларни текшириш учун ташкилотларнинг вакилларини ва мансабдор шахсларни таклиф этиш. Текширишни ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги устидан шикоят берилган ташкилотга ёки мансабдор шахсга топшириш мумкин эмас;
ташкилотларга ва мансабдор шахслар ҳузурига монеликсиз кириш;
ташкилотлар ва мансабдор шахслардан ҳужжатларни, материалларни ва бошқа маълумотларни сўраш ҳамда олиш;
мансабдор шахслардан тушунтиришлар олиш;
аниқланиши лозим бўлган масалалар юзасидан ташкилотларга ва мутахассисларга хулосалар тайёрлашни топшириш;
бола ҳуқуқларига дахлдор бўлган масалалар юзасидан ташкилотлар ҳамда мансабдор шахслар томонидан ўтказилаётган текширишларда иштирок этиш;
ушлаб турилган, тергов ҳибсхонасида сақланаётган вояга етмаган шахс ёки озодликдан маҳрум қилиш тарзидаги жазони ўтаётган вояга етмаган шахс билан учрашувлар ва суҳбатлар ўтказиш;
бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликнинг аниқланган бузилишларини, уларга имкон берувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш ҳақида давлат органларининг ва бошқа ташкилотларнинг раҳбарларига тақдимномалар киритиш;
ҳаракатларида ёки ҳаракатсизлигида бола ҳуқуқлари бузилганлиги аниқланган шахсларни жавобгарликка тортиш тўғрисида тегишли органларга илтимосномалар киритиш;
бола манфаатларини кўзлаб аризалар ва даъволар билан судларга давлат божини тўламасдан мурожаат этиш.
29-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг шикоятни кўриб чиқиш натижалари юзасидан мажбуриятлари
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил шикоятни кўриб чиқиш натижалари юзасидан:
арз қилувчини кўриб чиқиш натижалари тўғрисида хабардор этиши;
ҳаракатларида ёки ҳаракатсизлигида бола ҳуқуқлари бузилганлиги аниқланган ташкилотга ёки мансабдор шахсга боланинг бузилган ҳуқуқларини тиклаш юзасидан тавсиялар мавжуд бўлган ўз хулосасини юбориши шарт. Бунда Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг хулосасини олган ташкилот ёки мансабдор шахс уни кўриб чиқиши ва бир ойдан кечиктирмай асослантирилган жавоб юбориши шарт.
30-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг хулосаси
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг хулосасида қуйидаги тавсиялар назарда тутилиши мумкин:
ишнинг ташкилот ёки мансабдор шахс томонидан охирига етказилиши зарурлиги;
ташкилотнинг ёки мансабдор шахснинг қарори ўзгартирилиши ёхуд бекор қилиниши кераклиги;
ташкилотнинг ёки мансабдор шахснинг қарори асосланиши зарурлиги;
ташкилот ёки мансабдор шахс қўшимча қарор қабул қилиши кераклиги.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг хулосасида бошқа тавсиялар ҳам бўлиши мумкин.
5-боб. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг давлат органлари ва фуқаролик жамияти институтлари билан ҳамкорлиги
31-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг парламент назоратининг бошқа субъектлари билан ҳамкорлиги
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларини кўриб чиқиш, боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги ҳолларини ўз ташаббусига кўра текшириш билан боғлиқ материалларни ҳар чоракда умумлаштириб боради.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларини кўриб чиқиш билан боғлиқ материалларни умумлаштириш ҳамда боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари, шунингдек жамият ва давлатнинг манфаатлари бузилишига олиб келувчи сабаблар ҳамда шарт-шароитларни аниқлаш натижаларига кўра давлат органлари раҳбарларининг ахборотини эшитиш масаласини кўриб чиқиш тўғрисидаги таклиф билан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг қўмиталарига мурожаат қилиши мумкин.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг парламент назоратини амалга оширишга доир тадбирларида иштирок этишга, уларга кўриб чиқилаётган масалалар юзасидан материаллар тақдим этишга ҳақлидир.
Бола ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг айрим жиҳатларига эътиборни кучайтириш зарур бўлганда Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарига ҳуқуқий, ташкилий, ижтимоий-иқтисодий ва бошқа чора-тадбирлар кўришга қаратилган махсус маърузалар киритиши мумкин.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан киритилган махсус маърузаларни кўриб чиқиш якунлари юзасидан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг палаталари қарорлар қабул қилади, қарорлар Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга юборилади.
32-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг Ўзбекистон Республикаси Конституциявий суди билан ҳамкорлиги
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикасининг Конституциявий судига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикаси Конституциявий судининг мажлисларида иштирок этишга ҳамда боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига тааллуқли кўриб чиқилаётган барча масалалар юзасидан ўз нуқтаи назарини баён этишга ҳақли.
33-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг Ўзбекистон Республикаси Олий суди билан ҳамкорлиги
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг мажлисларида иштирок этишга ҳақли.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг мажлисларида кўриб чиқилаётган боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига тааллуқли масалалар юзасидан ўз нуқтаи назарини баён этишга ҳақли.
34-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси билан ҳамкорлиги
Бола ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг айрим жиҳатларига эътиборни кучайтириш зарур бўлганда Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига ҳуқуқий, ташкилий, ижтимоий-иқтисодий ва бошқа чора-тадбирлар кўришга қаратилган маърузалар киритиши мумкин.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини таъминлаш билан боғлиқ масалалар юзасидан Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритишга ҳақли.
35-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг Болалар масалалари бўйича миллий комиссия билан ҳамкорлиги
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Болалар масалалари бўйича миллий комиссияга масалалар киритишга ҳақли.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Болалар масалалари бўйича миллий комиссиянинг мажлисларида иштирок этиши мумкин ва кўриб чиқилаётган барча масалалар юзасидан ўз нуқтаи назарини баён этишга ҳақли.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил Болалар масалалари бўйича миллий комиссияга бола ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунчиликка давлат органлари томонидан риоя этилиши ҳолати ҳақида маъруза, шунингдек махсус маърузалар киритишга ҳақли.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан киритилган маърузаларни кўриб чиқиш якунлари юзасидан Болалар масалалари бўйича миллий комиссия қарорлар қабул қилади, қарорлар Бола ҳуқуқлари бўйича вакилга юборилади.
36-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ва суд билан ҳамкорлиги
Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар болаларнинг ҳаётига, соғлиғига ёки жинсий эркинлигига қарши жиноятлар, шу жумладан ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш ёки жинсий эҳтиёжни ғайритабиий усулда қондириш ёхуд унга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар қилиш, вояга етмаган шахсни порнографик хусусиятга эга ҳаракатларнинг ижрочиси сифатида жалб этиш, вояга етмаган шахсни жалб этган ҳолда қўшмачилик қилиш, фоҳишахоналар ташкил этиш билан боғлиқ жиноятлар (бундан буён матнда болага қарши жиноятлар деб юритилади) тўғрисида маълумотлар олинган тақдирда жиноят ишини қўзғатиш ҳақида ёки жиноят ишини қўзғатишни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилганда бу ҳақда Бола ҳуқуқлари бўйича вакилни уч кун ичида ёзма шаклда хабардор қилади.
Суд болага қарши жиноятлар тўғрисидаги иш юзасидан суд муҳокамасининг вақти ва жойи ҳақида Бола ҳуқуқлари бўйича вакилни хабардор қилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил болага қарши жиноятлар тўғрисидаги жиноят ишларининг, шунингдек вояга етмаган шахс гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчи тариқасида жалб этилган жиноят ишларининг материаллари билан қонунда белгиланган тартибда танишишга ҳамда уларнинг кўчирма нусхаларини олишга ҳақли.
Суд болага қарши жиноятлар тўғрисидаги иш бўйича чиқарилган ҳукм (ажрим) ҳақида Бола ҳуқуқлари бўйича вакилни беш кун ичида ёзма шаклда хабардор қилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ҳукм (ажрим) билан танишиб чиққач, вояга етмаган шахс манфаатларини кўзлаб, суднинг ҳукми (ажрими) устидан протест (хусусий протест) келтириш ҳақидаги илтимоснома билан прокурорга мурожаат қилишга ҳақли.
37-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг фуқаролик жамияти институтлари билан ҳамкорлиги
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил мамлакатни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурлари ва бошқа дастурларни, шунингдек боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда фуқаролик жамияти институтлари билан ҳамкорликни ўз ваколатлари доирасида амалга оширади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ўзи томонидан шакллантириладиган ишчи гуруҳлар ва экспертлар гуруҳлари, комиссиялар ҳамда бошқа жамоатчилик-маслаҳат органлари фаолиятида фуқаролик жамияти институтлари вакилларининг иштирок этиши учун зарур шарт-шароитлар яратади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил боланинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига тааллуқли масалалар юзасидан фуқаролик жамияти институтлари билан ахборот алмашинувини қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил фуқаролик жамияти институтлари билан биргаликда тадбирлар, маслаҳатлашувлар ва музокаралар ўтказиши, шунингдек улар билан битимлар тузиши мумкин.
6-боб. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил ҳамда унинг котибияти фаолиятининг моддий ва бошқа таъминоти
38-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг котибияти
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг фаолиятини таъминлаш учун Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг котибияти ташкил этилади, котибият ҳақидаги низом Бола ҳуқуқлари бўйича вакил томонидан тасдиқланади. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг котибияти давлат муассасаси шаклидаги юридик шахс ҳисобланади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг котибияти тузилмасида Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг фаолиятига кўмаклашувчи бўлинмалар ташкил этилади.
Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг котибияти Ўзбекистон Республикаси Давлат герби тасвири туширилган ўз муҳрига эга бўлади.
39-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил фаолиятининг молиявий, моддий-техника ва бошқа таъминоти
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил, Бола ҳуқуқлари бўйича вакил котибияти фаолиятининг молиявий, моддий-техника ва бошқа таъминоти Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан амалга оширилади ҳамда унда алоҳида сатрда назарда тутилади.
40-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакилнинг транспортда имтиёзли юриш ҳуқуқи
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил қонунчиликда белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ҳаво, темир йўл, автомобиль йўловчилар транспортида (бундан такси ва шаҳар йўловчилар транспорти мустасно) имтиёзли юриш ҳуқуқига эга.
7-боб. Якунловчи қоидалар
41-модда. Бола ҳуқуқлари бўйича вакил тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик
Бола ҳуқуқлари бўйича вакил тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
42-модда. Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиришлар киритиш
1. Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 27 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг Конституциявий суди тўғрисида»ги ЎРҚ-687-сонли Конституциявий Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, № 4, 292-модда) қуйидаги ўзгартиришлар киритилсин:
1) 27-модда биринчи қисмининг олтинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани)»;
2. Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 28 июлда қабул қилинган «Судлар тўғрисида»ги ЎРҚ-703-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, № 7, 663-модда) 20-моддасининг иккинчи қисмидаги «судьялар» деган сўз «судьялар, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (омбудсман), Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани), Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил» деган сўзлар билан алмаштирилсин.
43-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш
Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани), Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
44-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
45-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2024 йил 29 февраль,
ЎРҚ-917-сон
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani) toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2023-yil 15-dekabrda qabul qilingan Senat tomonidan 2024-yil 9-fevralda maʼqullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani) faoliyatini tartibga solishdan iborat.
2-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani)
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani) (bundan buyon matnda Bola huquqlari boʻyicha vakil deb yuritiladi) mansabdor shaxs boʻlib, u davlat organlari, shu jumladan huquqni muhofaza qiluvchi va nazorat qiluvchi organlar, shuningdek korxonalar, muassasalar, tashkilotlar hamda mansabdor shaxslar tomonidan bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan parlament nazoratini amalga oshiradi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻz faoliyati bilan bola huquqlarini himoya qilishning mavjud shakllarini va vositalarini toʻldiradi. Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasining bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchiligini takomillashtirishga va uni xalqaro huquq normalariga muvofiqlashtirishga, xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga koʻmaklashadi, fuqarolarning bola huquqlari sohasidagi huquqiy madaniyatini oshirishga yordamlashadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻz vakolatlarini mustaqil ravishda hamda davlat organlariga va ularning mansabdor shaxslariga tobe boʻlmagan tarzda amalga oshiradi hamda oʻz faoliyatida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalariga hisobdordir.
Bola huquqlari boʻyicha vakilga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Spikeri va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Raisi tomonidan imzolanadigan guvohnoma beriladi. Bola huquqlari boʻyicha vakil guvohnomadan oʻz vakolatlari muddati mobaynida foydalanadi.
3-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakil faoliyatining huquqiy asoslari
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻz faoliyatini Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga , ushbu Qonunga va boshqa qonunchilik hujjatlariga, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiradi.
4-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakil faoliyatining asosiy prinsiplari
Bola huquqlari boʻyicha vakil faoliyatining asosiy prinsiplari qonuniylik, mustaqillik, adolatlilik, insonparvarlik, kamsitishga yoʻl qoʻymaslik, xolislik, ochiqlik, bola huquqlarining ustuvorligidan iboratdir.
5-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakil lavozimiga nomzodga qoʻyiladigan talablar
Saylanish kuni yigirma besh yoshga toʻlgan, kamida besh yil Oʻzbekiston Respublikasi hududida muqim yashayotgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi Bola huquqlari boʻyicha vakil lavozimiga saylanishi mumkin.
6-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilni saylash
Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi va Senati tomonidan besh yil muddatga saylanadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil lavozimiga nomzod Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalari koʻrib chiqishi uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan kiritiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining va Senatining Bola huquqlari boʻyicha vakilni saylash toʻgʻrisidagi qarori palatalarning majlislarida tegishincha Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi deputatlari hamda Senati aʼzolari umumiy sonining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil nomzodi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining majlislarida koʻrib chiqilganidan keyin palatalarning ushbu masala yuzasidan qabul qilingan qarorlari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentiga qonunda belgilangan tartibda yuboriladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻzining vakolatlari muddati tugagach, yangi Bola huquqlari boʻyicha vakil saylanguniga qadar oʻz vazifalarini bajarishni davom ettirib turadi.
7-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilni lavozimidan muddatidan ilgari ozod qilish
Bola huquqlari boʻyicha vakil lavozimidan quyidagi hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalari tomonidan muddatidan ilgari ozod qilinishi mumkin:
u oʻz vakolatlarini zimmasidan soqit qilish toʻgʻrisida ariza bergan taqdirda;
uning sogʻligʻi holati barqaror tarzda buzilgan va bu tibbiyot muassasasi tomonidan berilgan xulosa bilan tasdiqlangan taqdirda;
unga nisbatan sudning ayblov hukmi qonuniy kuchga kirgan taqdirda;
u qonunga koʻra Bola huquqlari boʻyicha vakil faoliyatiga nomuvofiq boʻlgan lavozimga saylangan yoki tayinlangan taqdirda;
u sudning qonuniy kuchga kirgan qarori asosida bedarak yoʻqolgan deb topilgan yoki vafot etgan deb eʼlon qilingan taqdirda;
u Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligini yoʻqotgan taqdirda;
u vafot etgan taqdirda.
8-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakil lavozimiga nomuvofiq boʻlgan faoliyat
Bola huquqlari boʻyicha vakil siyosiy partiyaga aʼzolikni yoki unda ishtirok etishni oʻz vakolatlari muddatiga toʻxtatib turishi yoxud tugatishi shart. Bola huquqlari boʻyicha vakil ilmiy, ijodiy va pedagogik faoliyatdan tashqari haq toʻlanadigan boshqa turdagi faoliyat bilan shugʻullanishi mumkin emas.
9-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning huquqlarini, shaʼni va qadr-qimmatini muhofaza qilish
Bola huquqlari boʻyicha vakilga oʻz vakolatlarini moneliksiz hamda samarali amalga oshirishi uchun shart-sharoitlar kafolatlanadi, uning huquqlari, shaʼni va qadr-qimmati muhofaza qilinadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning shaʼni va qadr-qimmatiga tajovuz qilish qonunga muvofiq maʼmuriy, jinoiy yoki boshqa tarzdagi javobgarlikka sabab boʻladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning vakolatlarini amalga oshirishiga toʻsqinlik qilish maqsadida Bola huquqlari boʻyicha vakilga hech bir tarzda taʼsir koʻrsatishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil oldidagi oʻz vazifalarini bajarmaydigan, uning ishiga toʻsqinlik qiladigan, bila turib unga yolgʻon axborot beradigan, Bola huquqlari boʻyicha vakil faoliyatining kafolatlarini buzadigan mansabdor shaxslar qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladi.
2-bob. Bola huquqlari boʻyicha vakilning asosiy vazifalari, huquqlari va majburiyatlari
10-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning asosiy vazifalari
Bola huquqlari boʻyicha vakilning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga oid davlat siyosatini amalga oshirishda ishtirok etish;
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bola huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyasini bajarish strategiyasini va bola huquqlari masalalari boʻyicha boshqa hujjatlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etish;
bolalar hamda ularning qonuniy vakillari oʻrtasida bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni tushuntirish;
bola huquqlari va Bola huquqlari boʻyicha vakil faoliyati haqidagi xalqaro hamda milliy normalar qoidalarini targʻib qilish;
aholining bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari masalalari boʻyicha huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini oshirishga koʻmaklashish;
jismoniy va yuridik shaxslarning, shu jumladan bolalar hamda ular qonuniy vakillarining bola huquqlari va qonuniy manfaatlari buzilishi toʻgʻrisidagi murojaatlarini koʻrib chiqish orqali bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish kafolatlarini taʼminlash;
bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarining ijrosi holatini oʻrganish;
bola huquqlari sohasidagi xalqaro standartlarni Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga tatbiq etish masalalarini oʻz vakolatlari doirasida oʻrganish;
davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va mansabdor shaxslar faoliyatida bola huquqlarining taʼminlanishini hamda himoya qilinishini monitoring qilish;
bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilishining oldini olish, bolaning buzilgan huquqlari va qonuniy manfaatlari tiklanishiga koʻmaklashish;
bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya etish va ularning himoya qilinish holati toʻgʻrisida jamoatchilikni xabardor etish;
nogironligi boʻlgan bolalar, shuningdek yetim bolalar va ota-onasi qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar tarbiya muassasalarini tamomlaganidan keyin ularning ijtimoiy moslashuviga koʻmaklashish;
tarbiya muassasalarini tamomlagan, uy-joyga muhtoj boʻlgan yetim bolalarning, ota-onasi qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalarning aniq maqsadli kommunal turar joy fondidagi sanitariya, texnik normalarga hamda qonunchilikning boshqa talablariga javob beradigan turar joylar bilan taʼminlanishiga koʻmaklashish;
bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirishga koʻmaklashish, bolaning manfaatlarini taʼminlashga qaratilgan normalarni qabul qilish, shu jumladan bola huquqlari va erkinliklari masalalariga oid xalqaro hujjatlarni ratifikatsiya qilish toʻgʻrisida takliflar kiritish;
voyaga yetmaganlar oʻrtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasiga doir faoliyatda ishtirok etish;
davlat hokimiyati organlarining va respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining, fuqarolik jamiyati institutlarining bola huquqlarini taʼminlash sohasidagi faoliyatini takomillashtirishga tavsiyalar va xulosalar berish orqali koʻmaklashish;
bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini taʼminlash sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish.
Bola huquqlari boʻyicha vakil qonunchilikka muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.
11-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning daxlsizlik huquqi
Bola huquqlari boʻyicha vakil daxlsizlik huquqidan foydalanadi va u Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining roziligisiz jinoiy javobgarlikka tortilishi, ushlab turilishi, qamoqqa olinishi yoki sud tartibida beriladigan maʼmuriy jazoga tortilishi mumkin emas.
Bola huquqlari boʻyicha vakilga nisbatan jinoyat ishi faqat Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan qoʻzgʻatilishi mumkin.
Bola huquqlari boʻyicha vakilni majburiy keltirishga, ushlab turishga, shuningdek uning shaxsiy buyumlarini, yukini, transportini, turar joyini va xizmat xonasini koʻzdan kechirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
12-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning huquqlari
Bola huquqlari boʻyicha vakil quyidagi huquqlarga ega:
bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar hamda mansabdor shaxslar tomonidan rioya etilishini oʻrganish;
davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar hamda mansabdor shaxslardan oʻz vakolatlari jumlasiga kiradigan masalalar yuzasidan statistik, tahliliy va boshqa axborotni hamda materiallarni soʻrab olish;
davlat organlarining maʼlumotlar bazalaridan belgilangan tartibda foydalanish;
bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi haqidagi xabarlarni vakolatli davlat organlari, mansabdor shaxslar va fuqarolik jamiyati institutlarining vakillari bilan birgalikda tekshirish;
davlat organlarining, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning mansabdor shaxslariga bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikning buzilishiga yoʻl qoʻyilmasligi haqida ogohlantirishlar yuborish;
davlat organlarining va boshqa tashkilotlarning rahbarlariga bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilik buzilishlari, ularga imkon beruvchi sabablar va shart-sharoitlarni bartaraf etish haqida koʻrib chiqilishi majburiy boʻlgan taqdimnomalar kiritish;
harakatlari yoki harakatsizligida bola huquqlari buzilganligi aniqlangan shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisida tegishli organlarga iltimosnomalar kiritish;
bolaning buzilgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi arizalar va daʼvolar bilan sudlarga murojaat etish;
bolaning buzilgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish hamda tiklash maqsadida sud jarayonlarida, shu jumladan yopiq sud majlislarida qonunda belgilangan hollarda va shakllarda ishtirok etish;
aholi oʻrtasida bola huquqlari bilan bogʻliq masalalar boʻyicha ijtimoiy soʻrovlar oʻtkazish;
bola huquqlari masalalari boʻyicha oʻquv dasturlari tayyorlashda ishtirok etish;
bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalalari yuzasidan tadbirlar tashkil etish;
bola huquqlarini himoya qilishga doir ilmiy-amaliy, tahliliy ishlarni amalga oshirish uchun ilmiy va boshqa tashkilotlarni, olimlar hamda mutaxassislarni belgilangan tartibda, shu jumladan shartnoma asosida jalb qilish;
bolalar haqida gʻamxoʻrlik qilish va ularni himoya qilish uchun masʼul boʻlgan davlat organlariga va boshqa tashkilotlarga, shu jumladan taʼlim, tarbiya, tibbiyot muassasalariga, voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlariga, tergov hibsxonalariga va tarbiya koloniyalariga moneliksiz kirish;
xorijiy davlatlarning huquqni muhofaza qiluvchi va sud organlariga, inson huquqlari boʻyicha milliy institutlariga Oʻzbekiston fuqarosi boʻlgan va xorijiy davlat hududida turgan bolaning huquqlarini himoya qilish haqida oʻzaro huquqiy yordam toʻgʻrisidagi xalqaro kelishuvlarga hamda boshqa shartnomalarga muvofiq soʻrovlar yuborish;
oʻz vakolatlari doirasida xalqaro tashkilotlar bilan aloqalar oʻrnatish va ularning aʼzoligiga kirish, shuningdek xorijiy davlatlarning inson huquqlari boʻyicha milliy institutlari bilan hamkorlik qilish;
inson huquqlari boʻyicha milliy institutlar hamda boshqa tashkilotlar bilan oʻzaro anglashuv va hamkorlik toʻgʻrisida memorandumlar, kelishuvlar tuzish, qoʻshma dasturlar va loyihalarni amalga oshirish;
bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari masalalari yuzasidan oʻtkaziladigan tadbirlarda, shu jumladan xalqaro tadbirlarda ishtirok etish.
Bola huquqlari boʻyicha vakil qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
13-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning majburiyatlari
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻz faoliyatini amalga oshirishda:
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonun hujjatlariga rioya etishi, oʻz zimmasiga yuklatilgan vazifalarni bajarishi;
bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga taalluqli masalalarni hal etishda bolaning manfaatlari ustuvorligini inobatga olgan holda harakat qilishi;
davlat organlari, boshqa tashkilotlar va mansabdor shaxslarning oʻz vakolatlari doirasida amalga oshirayotgan faoliyatiga aralashmasligi;
davlat sirlarini yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi maʼlumotlarni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya etishi shart.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.
14-modda. Ogohlantirish
Bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikning buzilishiga yoʻl qoʻyilmasligi haqidagi ogohlantirish Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan davlat organlari va boshqa tashkilotlarning mansabdor shaxslariga yozma shaklda eʼlon qilinadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil mansabdor shaxsga ogohlantirish eʼlon qilinganligi toʻgʻrisida uning yuqori turuvchi organiga (mansabdor shaxsiga) xabar qilishga haqli.
15-modda. Taqdimnoma
Bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikning aniqlangan buzilishlarini, ularga imkon beruvchi sabablar va shart-sharoitlarni bartaraf etish haqidagi taqdimnoma Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan davlat organlarining va boshqa tashkilotlarning qonunchilik buzilishlarini bartaraf etish yuzasidan vakolat berilgan rahbarlariga kiritiladi.
Taqdimnoma kechiktirmay koʻrib chiqilishi va koʻrilgan choralar toʻgʻrisida Bola huquqlari boʻyicha vakilga, agar boshqa muddat belgilanmagan boʻlsa, oʻn besh kundan kechiktirmay yozma shaklda xabar qilinishi lozim.
16-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning maʼruzasi
Bola huquqlari boʻyicha vakil har yili, hisobot yilidan keyingi yilning 15-fevralidan kechiktirmay Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalariga bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka davlat organlari, shu jumladan huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan rioya etilishi holati haqida maʼruza (bundan buyon matnda Bola huquqlari boʻyicha vakilning maʼruzasi deb yuritiladi) taqdim etadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning maʼruzasini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining va Senatining majlislarida koʻrib chiqish qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning maʼruzasini koʻrib chiqish yakunlari yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalari tomonidan qarorlar qabul qilingan taqdirda, mazkur qarorlar Bola huquqlari boʻyicha vakilga yuboriladi.
3-bob. Bola huquqlari boʻyicha vakilning faoliyati
17-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakil faoliyatining ochiqligi
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻz faoliyati toʻgʻrisidagi axborotdan manfaatdor shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda foydalanishi uchun shart-sharoitlar yaratadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻz faoliyati toʻgʻrisidagi axborotni oʻzining rasmiy veb-saytiga joylashtiradi va yangilab turadi, Bola huquqlari boʻyicha vakilning maʼruzasini hamda boshqa materiallarni ommaviy axborot vositalarida eʼlon qiladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻz matbuot organini taʼsis etishi va boshqa matbuot nashrlarining hammuassisi boʻlishi mumkin.
18-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning qonunchilikni takomillashtirishga doir faoliyati
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻzining faoliyati bilan bogʻliq masalalarga doir qonunchilikni takomillashtirish yuzasidan tegishli davlat organlariga takliflar kiritishga haqli.
Bola huquqlari boʻyicha vakil qonunchilik hujjatlari loyihalarini tayyorlash boʻyicha ishchi guruhlar faoliyatida ishtirok etishi mumkin.
Bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga taalluqli masalalarga doir qonunchilik hujjatlari loyihalari majburiy tartibda Bola huquqlari boʻyicha vakil bilan kelishiladi.
19-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari sohasida aholining huquqiy madaniyatini oshirishga doir faoliyati
Bola huquqlari boʻyicha vakil aholining bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari sohasidagi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, boshqa normativ-huquqiy hujjatlari va xalqaro shartnomalari, xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsiplari hamda normalari toʻgʻrisidagi xabardorligini oshirish choralarini koʻradi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish vositalarini, usullarini va mexanizmlarini oʻrgatishga qaratilgan maʼrifiy hamda taʼlim dasturlarini, ilmiy-amaliy tadbirlar va seminarlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi.
20-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning bolaga nisbatan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllashning oldini olishga doir faoliyati
Bola huquqlari boʻyicha vakil bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan taʼlim, tarbiya, tibbiyot muassasalariga, voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlariga, tergov hibsxonalariga va tarbiya koloniyalariga (bundan buyon matnda bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan joylar deb yuritiladi) muntazam kirib turish orqali bolaga nisbatan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllashning oldini olish boʻyicha choralar koʻradi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan joylarga kirganida:
bolalarning soni haqida axborot oladi;
bolalarni saqlash va ular bilan muomalada boʻlish shart-sharoitlarini oʻrganadi;
bolalar bilan, shuningdek bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan joylar maʼmuriyatining xodimlari bilan uchrashuvlar va suhbatlar, shu jumladan xoli uchrashuvlar va suhbatlar oʻtkazadi. Bunda mazkur uchrashuvlar va suhbatlar jarayonining bayonnomasi yuritiladi, zarur boʻlganda texnik vositalardan foydalaniladi;
bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan joylarda bolaning turishi qonuniy ekanligini tasdiqlovchi hujjatlar bilan tanishadi va ularning koʻchirma nusxalarini oladi;
bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan joylarning maʼmuriyatidan bola, zarur boʻlgan hollarda, tibbiy tekshiruvdan oʻtkazilishini, unga tibbiy, psixologik va boshqa yordam koʻrsatilishini talab qiladi, mazkur tadbirlar oʻtkazilayotganda bolaning roziligi bilan hozir boʻladi;
bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan joylarning maʼmuriyati rahbarlaridan mazkur joylarda turgan bolalarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini taʼminlash masalalari yuzasidan tushuntirishlar oladi;
bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan joylar maʼmuriyatining qonunga xilof harakatlariga (harakatsizligiga) chek qoʻyish uchun zudlik bilan choralar koʻradi;
bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan joylar maʼmuriyatining qonunga xilof harakatlari toʻgʻrisida huquqni muhofaza qiluvchi organlarni tegishli tartibda xabardor etadi va bu holatlar yuzasidan koʻrilgan aniq choralar haqida bir oydan kechiktirmay oʻziga axborot berilishini talab qiladi;
bolalarni saqlash shart-sharoitlari toʻgʻrisida xulosa tuzadi va uni tegishli tashkilotlarga yoki mansabdor shaxslarga yuboradi;
tegishli davlat organlariga ularning bolaga nisbatan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllashning oldini olishga doir faoliyatini takomillashtirish boʻyicha tavsiyalar va takliflar kiritadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning bolaga nisbatan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllashning oldini olishga doir faoliyatiga koʻmaklashish uchun Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan maxsus ekspert guruhi tuziladi. Maxsus ekspert guruhi toʻgʻrisidagi nizom Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan tasdiqlanadi.
Maxsus ekspert guruhining tarkibi, qoida tariqasida, fuqarolik jamiyati institutlarining vakillari, yurisprudensiya, tibbiyot, psixologiya, pedagogika sohasida, shuningdek boshqa sohalarda kasbiy hamda amaliy bilimlarga ega boʻlgan mutaxassislar orasidan shakllantiriladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil maxsus ekspert guruhi aʼzolarining bolaga nisbatan qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qoʻllashning oldini olishga doir vazifalarini belgilaydi, shuningdek ularni bola oʻz ixtiyori bilan chiqib keta olmaydigan joylarga moneliksiz kirish huquqini beruvchi maxsus yoʻllanmalar bilan taʼminlash choralarini koʻradi.
21-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga doir faoliyati
Bola huquqlari boʻyicha vakil bola huquqlarini himoya qiluvchi xalqaro tashkilotlarga aʼzo boʻlib kirishga, bola huquqlarini himoya qilish boʻyicha xorijiy institutlar bilan hamkorlikni rivojlantirishga haqli.
Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasining bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari sohasidagi xalqaro shartnomalari bajarilishi toʻgʻrisida bola huquqlarini himoya qilish boʻyicha xalqaro tashkilotlar hamda xorijiy institutlarning xabardorligini oshirishga koʻmaklashadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasining bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari sohasidagi xalqaro shartnomalarning bajarilishiga doir maʼruzalarini tayyorlashda ishtirok etadi.
22-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi mintaqaviy vakili
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻzining Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi vakilini (bundan buyon matnda Bola huquqlari boʻyicha vakilning mintaqaviy vakili deb yuritiladi) tayinlaydi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning mintaqaviy vakiliga Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan imzolanadigan guvohnoma beriladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning mintaqaviy vakili jamoatchilik asosida faoliyat yuritadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning mintaqaviy vakili faoliyati Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan tasdiqlanadigan nizom bilan tartibga solinadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning mintaqaviy vakili quyidagi huquqlarga ega:
tegishli hududda yashovchi jismoniy shaxslarning yoki tegishli hududda joylashgan yuridik shaxslarning, fuqarolik jamiyati institutlarining bola huquqlariga taalluqli murojaatlarini qabul qilish va koʻrib chiqish, bolalarning buzilgan huquqlarini tiklashda koʻmaklashish;
mahalliy davlat hokimiyati organlariga, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlariga, korxonalarga, muassasalarga, tashkilotlarga va ularning mansabdor shaxslariga aniqlashtirilishi lozim boʻlgan holatlar yuzasidan tekshiruvlar oʻtkazishda koʻmaklashishni soʻrab murojaat qilish, shuningdek ulardan koʻrib chiqilayotgan masalalar boʻyicha hujjatlarni, materiallarni va boshqa maʼlumotlarni soʻrash hamda olish;
bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya etish hamda ularni himoya qilish sohasidagi axborot-maʼrifiy ishlarni amalga oshirish, shu jumladan mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlikda amalga oshirish.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning mintaqaviy vakili:
oʻz faoliyati toʻgʻrisida har chorakda Bola huquqlari boʻyicha vakilga axborot taqdim etishi;
arz qiluvchiga va boshqa shaxslarga tegishli maʼlumotlarni ularning roziligisiz, murojaatlarni koʻrib chiqish haqidagi axborotni Bola huquqlari boʻyicha vakilning ruxsatisiz oshkor etmasligi shart.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning mintaqaviy vakili qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi va uning zimmasida boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning mintaqaviy vakili tegishli hududda bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarining himoya qilinishi holati toʻgʻrisida har yili tegishincha Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesiga, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlariga maʼruza taqdim etadi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlari Bola huquqlari boʻyicha vakilning mintaqaviy vakili faoliyatiga koʻmaklashadi.
23-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning faoliyatiga koʻmaklashish
Davlat organlari, boshqa tashkilotlar va mansabdor shaxslar Bola huquqlari boʻyicha vakilning faoliyatiga koʻmaklashish yuzasidan zarur choralarni koʻradi.
Davlat organlari, boshqa tashkilotlar va mansabdor shaxslar bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga taalluqli boʻlgan, Bola huquqlari boʻyicha vakil soʻragan hujjatlar, materiallar hamda boshqa maʼlumotlarni taqdim etishi shart.
Davlat organlari, boshqa tashkilotlar va mansabdor shaxslar Bola huquqlari boʻyicha vakilning bolaning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalalariga doir soʻrovlari, xulosalari, takliflari va tavsiyalarini koʻrib chiqishi hamda koʻrib chiqish natijalari va koʻrilgan chora-tadbirlar toʻgʻrisida uni belgilangan muddatlarda xabardor qilishi, shuningdek Bola huquqlari boʻyicha vakilning qonuniy talablarini bajarishi shart.
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻz faoliyatiga taalluqli masalalar yuzasidan davlat organlarining, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari tomonidan darhol qabul qilinish huquqidan foydalanadi.
Faoliyati davlat siri va qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sir bilan bogʻliq boʻlgan korxonalar, muassasalar va tashkilotlarga Bola huquqlari boʻyicha vakilning kirishi tartibi, shuningdek davlat sirini yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi axborotni Bola huquqlari boʻyicha vakilga taqdim etish Oʻzbekiston Respublikasining qonunchiligiga muvofiq amalga oshiriladi.
4-bob. Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan murojaatlarni koʻrib chiqish tartibi
24-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan murojaatlarni koʻrib chiqish
Bola huquqlari boʻyicha vakil arizalar, takliflar va shikoyatlar tarzida kelib tushgan murojaatlarni koʻrib chiqadi. Bola huquqlari boʻyicha vakil shikoyatlarni ushbu Qonunda nazarda tutilgan tartibda, arizalar hamda takliflarni “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida belgilangan tartibda koʻrib chiqadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolarining, Oʻzbekiston Respublikasi hududida turgan chet el fuqarolarining va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning, yuridik shaxslarning bola huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini buzayotgan tashkilotlarning yoki mansabdor shaxslarning harakatlari yoki harakatsizligi ustidan bergan shikoyatlarini koʻrib chiqadi hamda oʻz tekshiruvini oʻtkazish huquqiga ega.
Shikoyatlar ogʻzaki, yozma yoki elektron shaklda berilishi mumkin.
Bola huquqlari boʻyicha vakil qabul jadvallariga muvofiq jismoniy shaxslarning va yuridik shaxslar vakillarining shaxsiy qabulini, shuningdek jismoniy shaxslarning va yuridik shaxslar vakillarining sayyor shaxsiy qabullarini tashkil etadi.
Jismoniy shaxslarni va yuridik shaxslarning vakillarini qabul qilish jadvallari, qabulni oʻtkazish vaqti, joyi hamda qabulga oldindan yozilish toʻgʻrisidagi axborot, jismoniy shaxslarni va yuridik shaxslarning vakillarini qabul qilish tartibi Bola huquqlari boʻyicha vakilning rasmiy veb-saytida eʼlon qilish, shuningdek uning maʼmuriy binosida hamma kirishi mumkin boʻlgan joylardagi stendlarga yoki boshqa texnik vositalarga joylashtirish orqali manfaatdor shaxslar eʼtiboriga yetkaziladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil sudning vakolatlari jumlasiga kiradigan masalalarni koʻrib chiqmaydi.
Anonim murojaatlar Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan koʻrib chiqilmaydi.
25-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan shikoyatlarni koʻrib chiqish shartlari
Bola huquqlari boʻyicha vakil arz qiluvchiga bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi toʻgʻrisida maʼlum boʻlib qolgan paytdan eʼtiboran yoki, agar arz qiluvchi bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilishning boshqa vositalaridan foydalangan hamda qabul qilingan qarorlardan qanoatlanmagan boʻlsa, oʻz shikoyati boʻyicha oxirgi qaror qabul qilingan paytdan eʼtiboran bir yil ichida berilgan shikoyatlarni koʻrib chiqadi.
Shikoyat berishning uzrli sabablarga koʻra oʻtkazib yuborilgan muddati Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan tiklanishi mumkin.
26-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilga beriladigan shikoyatlarga qoʻyiladigan talablar
Bola huquqlari boʻyicha vakilga berilgan shikoyatda arz qiluvchining familiyasi (ismi, otasining ismi), uning yashash joyi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, shikoyat yuridik shaxs tomonidan berilgan taqdirda esa uning toʻliq nomi, joylashgan yeri (pochta manzili) haqidagi maʼlumotlar koʻrsatilgan boʻlishi kerak.
Shikoyatda qarorlari, harakatlari yoki harakatsizligi ustidan shikoyat qilinayotgan tashkilotning nomi, mansabdor shaxsning familiyasi (ismi, otasining ismi) koʻrsatiladi, arz qiluvchining fikricha, uning huquqlarini (bolaning huquqlarini) buzgan qarorlarning, harakatlarning yoki harakatsizlikning mohiyati bayon etiladi.
Shikoyatlar davlat tilida yoki boshqa tillarda berilishi mumkin.
Yozma shikoyat arz qiluvchining imzosi yoki yuridik shaxs vakolatli shaxsining imzosi bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Yozma shikoyatni arz qiluvchining imzosi bilan tasdiqlash imkoni boʻlmagan taqdirda, shikoyat uni yozib bergan shaxsning imzosi bilan tasdiqlanib, uning familiyasi (ismi, otasining ismi) ham qoʻshimcha ravishda yozib qoʻyilishi kerak.
Elektron shaklda berilgan shikoyat qonunchilikda belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.
Bolaning manfaatlarini koʻzlab shikoyatlar qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda uning qonuniy vakillari tomonidan berilishi mumkin.
Bolalar oʻz huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga rioya etilishi masalalari yuzasidan shikoyat berishi mumkin. Bola huquqlari boʻyicha vakil bolalarning shikoyatlarini koʻrib chiqishi shart.
Bola toʻliq muomala layoqatiga ega boʻlmaganligi sababli uning shikoyatini koʻrib chiqmasdan qoldirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi toʻgʻrisida axborot mavjud boʻlganda yoxud himoyaning huquqiy vositalaridan mustaqil ravishda foydalanishga layoqatsiz shaxslarni himoya qilish uchun oʻz tashabbusi bilan faktlar tekshiruvini oʻtkazishga haqlidir.
Shikoyat boʻyicha ilgari qabul qilingan mavjud qarorlar yoki ularning koʻchirma nusxalari, shuningdek shikoyatni koʻrib chiqish uchun zarur boʻlgan boshqa hujjatlar shikoyatga ilova qilinishi mumkin, mazkur hujjatlar qaytarilmaydi, bundan arz qiluvchi ularni qaytarish haqida yozma ariza bergan hollar mustasno.
Arz qiluvchilar va ularning vakillari shikoyatni u koʻrib chiqilguniga qadar va koʻrib chiqilayotgan paytda shikoyat yuzasidan qaror qabul qilinguniga qadar yozma yoki elektron shaklda ariza berish yoʻli bilan chaqirib olishi mumkin. Shikoyatni chaqirib olish toʻgʻrisidagi ariza qonun buzilishlarini aniqlash va bartaraf etish yuzasidan Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan choralar koʻrilishini istisno etmaydi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilga berilgan shikoyat uchun davlat boji undirilmaydi.
27-modda. Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlarida hamda tergov hibsxonalarida va tarbiya koloniyalarida turgan bolalarning Bola huquqlari boʻyicha vakilga murojaat etishi
Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlarida hamda tergov hibsxonalarida va tarbiya koloniyalarida turgan bolalar yozma shakldagi murojaatlarni (xatlar va telegrammalarni) ularning soni cheklanmagan holda Bola huquqlari boʻyicha vakilning nomiga yuborish huquqiga ega. Bola huquqlari boʻyicha vakil nomiga yuboriladigan murojaatlar senzura qilinmaydi.
Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlarining hamda tergov hibsxonalarining va tarbiya koloniyalarining maʼmuriyati bolaning murojaatini Bola huquqlari boʻyicha vakilga yigirma toʻrt soatdan kechiktirmay, muhrlangan tarzda yuboradi, telegrammalarni esa darhol yuboradi. Bola huquqlari boʻyicha vakilning javobi koʻzdan kechirilishi mumkin emas va arz qiluvchiga zudlik bilan yetkazib beriladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil shikoyatlar koʻrib chiqilayotganda, shuningdek bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi hollarini oʻz tashabbusi bilan tekshirayotganda voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlariga hamda tergov hibsxonalariga va tarbiya koloniyalariga moneliksiz kirish huquqiga ega. Mazkur muassasalarning maʼmuriyati Bola huquqlari boʻyicha vakilning xavfsizligini taʼminlaydi.
Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam koʻrsatish markazlarining hamda tergov hibsxonalarining va tarbiya koloniyalarining maʼmuriyati Bola huquqlari boʻyicha vakilga u yerda turgan bola bilan moneliksiz va xoli uchrashish hamda suhbatlashish uchun zarur shart-sharoitlarni taʼminlashi shart, uchrashuvlar va suhbatlar ushbu muassasalar xodimlari ularni koʻrib turadigan, lekin eshitmaydigan sharoitlarda xoli oʻtkaziladi.
28-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning shikoyatlarni koʻrib chiqish, shuningdek bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi hollarini oʻz tashabbusi bilan tekshirish chogʻidagi huquqlari
Bola huquqlari boʻyicha vakil shikoyatlarni koʻrib chiqish, shuningdek bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi hollarini oʻz tashabbusi bilan tekshirish chogʻida quyidagi huquqlarga ega:
aniqlanishi lozim boʻlgan holatlarni tekshirishda koʻmaklashishni soʻrab tashkilotlarga va mansabdor shaxslarga murojaat qilish;
aniqlanishi lozim boʻlgan holatlarni tekshirish uchun tashkilotlarning vakillarini va mansabdor shaxslarni taklif etish. Tekshirishni harakatlari yoki harakatsizligi ustidan shikoyat berilgan tashkilotga yoki mansabdor shaxsga topshirish mumkin emas;
tashkilotlarga va mansabdor shaxslar huzuriga moneliksiz kirish;
tashkilotlar va mansabdor shaxslardan hujjatlarni, materiallarni va boshqa maʼlumotlarni soʻrash hamda olish;
mansabdor shaxslardan tushuntirishlar olish;
aniqlanishi lozim boʻlgan masalalar yuzasidan tashkilotlarga va mutaxassislarga xulosalar tayyorlashni topshirish;
bola huquqlariga daxldor boʻlgan masalalar yuzasidan tashkilotlar hamda mansabdor shaxslar tomonidan oʻtkazilayotgan tekshirishlarda ishtirok etish;
ushlab turilgan, tergov hibsxonasida saqlanayotgan voyaga yetmagan shaxs yoki ozodlikdan mahrum qilish tarzidagi jazoni oʻtayotgan voyaga yetmagan shaxs bilan uchrashuvlar va suhbatlar oʻtkazish;
bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikning aniqlangan buzilishlarini, ularga imkon beruvchi sabablar va shart-sharoitlarni bartaraf etish haqida davlat organlarining va boshqa tashkilotlarning rahbarlariga taqdimnomalar kiritish;
harakatlarida yoki harakatsizligida bola huquqlari buzilganligi aniqlangan shaxslarni javobgarlikka tortish toʻgʻrisida tegishli organlarga iltimosnomalar kiritish;
bola manfaatlarini koʻzlab arizalar va daʼvolar bilan sudlarga davlat bojini toʻlamasdan murojaat etish.
29-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning shikoyatni koʻrib chiqish natijalari yuzasidan majburiyatlari
Bola huquqlari boʻyicha vakil shikoyatni koʻrib chiqish natijalari yuzasidan:
arz qiluvchini koʻrib chiqish natijalari toʻgʻrisida xabardor etishi;
harakatlarida yoki harakatsizligida bola huquqlari buzilganligi aniqlangan tashkilotga yoki mansabdor shaxsga bolaning buzilgan huquqlarini tiklash yuzasidan tavsiyalar mavjud boʻlgan oʻz xulosasini yuborishi shart. Bunda Bola huquqlari boʻyicha vakilning xulosasini olgan tashkilot yoki mansabdor shaxs uni koʻrib chiqishi va bir oydan kechiktirmay asoslantirilgan javob yuborishi shart.
30-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning xulosasi
Bola huquqlari boʻyicha vakilning xulosasida quyidagi tavsiyalar nazarda tutilishi mumkin:
ishning tashkilot yoki mansabdor shaxs tomonidan oxiriga yetkazilishi zarurligi;
tashkilotning yoki mansabdor shaxsning qarori oʻzgartirilishi yoxud bekor qilinishi kerakligi;
tashkilotning yoki mansabdor shaxsning qarori asoslanishi zarurligi;
tashkilot yoki mansabdor shaxs qoʻshimcha qaror qabul qilishi kerakligi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning xulosasida boshqa tavsiyalar ham boʻlishi mumkin.
5-bob. Bola huquqlari boʻyicha vakilning davlat organlari va fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorligi
31-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning parlament nazoratining boshqa subyektlari bilan hamkorligi
Bola huquqlari boʻyicha vakil jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlarini koʻrib chiqish, bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi hollarini oʻz tashabbusiga koʻra tekshirish bilan bogʻliq materiallarni har chorakda umumlashtirib boradi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlarini koʻrib chiqish bilan bogʻliq materiallarni umumlashtirish hamda bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari, shuningdek jamiyat va davlatning manfaatlari buzilishiga olib keluvchi sabablar hamda shart-sharoitlarni aniqlash natijalariga koʻra davlat organlari rahbarlarining axborotini eshitish masalasini koʻrib chiqish toʻgʻrisidagi taklif bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qoʻmitalariga murojaat qilishi mumkin.
Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining parlament nazoratini amalga oshirishga doir tadbirlarida ishtirok etishga, ularga koʻrib chiqilayotgan masalalar yuzasidan materiallar taqdim etishga haqlidir.
Bola huquqlari va erkinliklarini himoya qilishning ayrim jihatlariga eʼtiborni kuchaytirish zarur boʻlganda Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalariga huquqiy, tashkiliy, ijtimoiy-iqtisodiy va boshqa chora-tadbirlar koʻrishga qaratilgan maxsus maʼruzalar kiritishi mumkin.
Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan kiritilgan maxsus maʼruzalarni koʻrib chiqish yakunlari yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining palatalari qarorlar qabul qiladi, qarorlar Bola huquqlari boʻyicha vakilga yuboriladi.
32-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi bilan hamkorligi
Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudiga murojaat qilish huquqiga ega.
Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudining majlislarida ishtirok etishga hamda bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga taalluqli koʻrib chiqilayotgan barcha masalalar yuzasidan oʻz nuqtai nazarini bayon etishga haqli.
33-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi bilan hamkorligi
Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining majlislarida ishtirok etishga haqli.
Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining majlislarida koʻrib chiqilayotgan bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga taalluqli masalalar yuzasidan oʻz nuqtai nazarini bayon etishga haqli.
34-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bilan hamkorligi
Bola huquqlari va erkinliklarini himoya qilishning ayrim jihatlariga eʼtiborni kuchaytirish zarur boʻlganda Bola huquqlari boʻyicha vakil Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga huquqiy, tashkiliy, ijtimoiy-iqtisodiy va boshqa chora-tadbirlar koʻrishga qaratilgan maʼruzalar kiritishi mumkin.
Bola huquqlari boʻyicha vakil bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini taʼminlash bilan bogʻliq masalalar yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritishga haqli.
35-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya bilan hamkorligi
Bola huquqlari boʻyicha vakil Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiyaga masalalar kiritishga haqli.
Bola huquqlari boʻyicha vakil Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiyaning majlislarida ishtirok etishi mumkin va koʻrib chiqilayotgan barcha masalalar yuzasidan oʻz nuqtai nazarini bayon etishga haqli.
Bola huquqlari boʻyicha vakil Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiyaga bola huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka davlat organlari tomonidan rioya etilishi holati haqida maʼruza, shuningdek maxsus maʼruzalar kiritishga haqli.
Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan kiritilgan maʼruzalarni koʻrib chiqish yakunlari yuzasidan Bolalar masalalari boʻyicha milliy komissiya qarorlar qabul qiladi, qarorlar Bola huquqlari boʻyicha vakilga yuboriladi.
36-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning huquqni muhofaza qiluvchi organlar va sud bilan hamkorligi
Huquqni muhofaza qiluvchi organlar bolalarning hayotiga, sogʻligʻiga yoki jinsiy erkinligiga qarshi jinoyatlar, shu jumladan oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxs bilan jinsiy aloqa qilish yoki jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda qondirish yoxud unga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar qilish, voyaga yetmagan shaxsni pornografik xususiyatga ega harakatlarning ijrochisi sifatida jalb etish, voyaga yetmagan shaxsni jalb etgan holda qoʻshmachilik qilish, fohishaxonalar tashkil etish bilan bogʻliq jinoyatlar (bundan buyon matnda bolaga qarshi jinoyatlar deb yuritiladi) toʻgʻrisida maʼlumotlar olingan taqdirda jinoyat ishini qoʻzgʻatish haqida yoki jinoyat ishini qoʻzgʻatishni rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qilganda bu haqda Bola huquqlari boʻyicha vakilni uch kun ichida yozma shaklda xabardor qiladi.
Sud bolaga qarshi jinoyatlar toʻgʻrisidagi ish yuzasidan sud muhokamasining vaqti va joyi haqida Bola huquqlari boʻyicha vakilni xabardor qiladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil bolaga qarshi jinoyatlar toʻgʻrisidagi jinoyat ishlarining, shuningdek voyaga yetmagan shaxs gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi tariqasida jalb etilgan jinoyat ishlarining materiallari bilan qonunda belgilangan tartibda tanishishga hamda ularning koʻchirma nusxalarini olishga haqli.
Sud bolaga qarshi jinoyatlar toʻgʻrisidagi ish boʻyicha chiqarilgan hukm (ajrim) haqida Bola huquqlari boʻyicha vakilni besh kun ichida yozma shaklda xabardor qiladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil hukm (ajrim) bilan tanishib chiqqach, voyaga yetmagan shaxs manfaatlarini koʻzlab, sudning hukmi (ajrimi) ustidan protest (xususiy protest) keltirish haqidagi iltimosnoma bilan prokurorga murojaat qilishga haqli.
37-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorligi
Bola huquqlari boʻyicha vakil mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish dasturlari va boshqa dasturlarni, shuningdek bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirishda fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlikni oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil oʻzi tomonidan shakllantiriladigan ishchi guruhlar va ekspertlar guruhlari, komissiyalar hamda boshqa jamoatchilik-maslahat organlari faoliyatida fuqarolik jamiyati institutlari vakillarining ishtirok etishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil bolaning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlariga taalluqli masalalar yuzasidan fuqarolik jamiyati institutlari bilan axborot almashinuvini qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiradi.
Bola huquqlari boʻyicha vakil fuqarolik jamiyati institutlari bilan birgalikda tadbirlar, maslahatlashuvlar va muzokaralar oʻtkazishi, shuningdek ular bilan bitimlar tuzishi mumkin.
6-bob. Bola huquqlari boʻyicha vakil hamda uning kotibiyati faoliyatining moddiy va boshqa taʼminoti
38-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning kotibiyati
Bola huquqlari boʻyicha vakilning faoliyatini taʼminlash uchun Bola huquqlari boʻyicha vakilning kotibiyati tashkil etiladi, kotibiyat haqidagi nizom Bola huquqlari boʻyicha vakil tomonidan tasdiqlanadi. Bola huquqlari boʻyicha vakilning kotibiyati davlat muassasasi shaklidagi yuridik shaxs hisoblanadi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning kotibiyati tuzilmasida Bola huquqlari boʻyicha vakilning faoliyatiga koʻmaklashuvchi boʻlinmalar tashkil etiladi.
Bola huquqlari boʻyicha vakilning kotibiyati Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbi tasviri tushirilgan oʻz muhriga ega boʻladi.
39-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakil faoliyatining moliyaviy, moddiy-texnika va boshqa taʼminoti
Bola huquqlari boʻyicha vakil, Bola huquqlari boʻyicha vakil kotibiyati faoliyatining moliyaviy, moddiy-texnika va boshqa taʼminoti Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi hamda unda alohida satrda nazarda tutiladi.
40-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakilning transportda imtiyozli yurish huquqi
Bola huquqlari boʻyicha vakil qonunchilikda belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi hududida havo, temir yoʻl, avtomobil yoʻlovchilar transportida (bundan taksi va shahar yoʻlovchilar transporti mustasno) imtiyozli yurish huquqiga ega.
7-bob. Yakunlovchi qoidalar
41-modda. Bola huquqlari boʻyicha vakil toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Bola huquqlari boʻyicha vakil toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
42-modda. Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartirishlar kiritish
1. Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 27-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi toʻgʻrisida”gi OʻRQ-687-sonli Konstitutsiyaviy Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 4, 292-modda) quyidagi oʻzgartirishlar kiritilsin:
1) 27-modda birinchi qismining oltinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani)”;
2. Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 28-iyulda qabul qilingan “Sudlar toʻgʻrisida”gi OʻRQ-703-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 7, 663-modda) 20-moddasining ikkinchi qismidagi “sudyalar” degan soʻz “sudyalar, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari boʻyicha vakili (ombudsman), Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.
43-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Bola huquqlari boʻyicha vakili (Bolalar ombudsmani), Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
44-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
45-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2024-yil 29-fevral,
OʻRQ-917-son
Закон Республики Узбекистан
Об Уполномоченном Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам ребенка (Детском омбудсмане)
Принят Законодательной палатой 15 декабря 2023 года Одобрен Сенатом 9 февраля 2024 года
Глава 1. Общие положения
Статья 1. Цель настоящего Закона
Целью настоящего Закона является регулирование деятельности Уполномоченного Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам ребенка (Детского омбудсмана).
Статья 2. Уполномоченный Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам ребенка (Детский омбудсман)
Уполномоченный Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам ребенка (Детский омбудсман) (далее — Уполномоченный по правам ребенка) является должностным лицом, которое осуществляет парламентский контроль за соблюдением законодательства о правах ребенка государственными органами, в том числе правоохранительными и контролирующими органами, а также предприятиями, учреждениями, организациями и должностными лицами.
Уполномоченный по правам ребенка дополняет своей деятельностью существующие формы и средства защиты прав ребенка. Уполномоченный по правам ребенка способствует совершенствованию законодательства Республики Узбекистан о правах ребенка и приведению его в соответствие с нормами международного права, развитию международного сотрудничества, содействует повышению правовой культуры граждан в области прав ребенка.
Уполномоченный по правам ребенка осуществляет свои полномочия самостоятельно и независимо от государственных органов и их должностных лиц и подотчетен в своей деятельности палатам Олий Мажлиса Республики Узбекистан.
Уполномоченному по правам ребенка выдается удостоверение, подписываемое Спикером Законодательной палаты Олий Мажлиса Республики Узбекистан и Председателем Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан. Уполномоченный по правам ребенка пользуется удостоверением в течение срока своих полномочий.
Статья 3. Правовые основы деятельности Уполномоченного по правам ребенка
Уполномоченный по правам ребенка осуществляет свою деятельность в соответствии с Конституцией Республики Узбекистан, настоящим Законом и другими актами законодательства, международными договорами Республики Узбекистан.
Статья 4. Основные принципы деятельности Уполномоченного по правам ребенка
Основными принципами деятельности Уполномоченного по правам ребенка являются законность, независимость, справедливость, гуманность, недопустимость дискриминации, объективность, открытость, приоритет прав ребенка.
Статья 5. Требования к кандидату на должность Уполномоченного по правам ребенка
На должность Уполномоченного по правам ребенка может быть избран гражданин Республики Узбекистан, достигший ко дню своего избрания двадцати пяти лет, постоянно проживающий на территории Республики Узбекистан не менее пяти лет.
Статья 6. Избрание Уполномоченного по правам ребенка
Уполномоченный по правам ребенка избирается Законодательной палатой и Сенатом Олий Мажлиса Республики Узбекистан сроком на пять лет.
Кандидатура на должность Уполномоченного по правам ребенка вносится на рассмотрение палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан Президентом Республики Узбекистан.
Решение Законодательной палаты и Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан об избрании Уполномоченного по правам ребенка принимается на заседаниях палат большинством голосов от общего числа депутатов Законодательной палаты и членов Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан соответственно.
После рассмотрения кандидатуры Уполномоченного по правам ребенка на заседаниях палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан принятые решения палат по данному вопросу направляются Президенту Республики Узбекистан в установленном законом порядке.
По истечении срока своих полномочий Уполномоченный по правам ребенка продолжает исполнять свои обязанности до избрания нового Уполномоченного по правам ребенка.
Статья 7. Досрочное освобождение Уполномоченного по правам ребенка от должности
Уполномоченный по правам ребенка может быть досрочно освобожден палатами Олий Мажлиса Республики Узбекистан от должности в случае:
подачи заявления о сложении им своих полномочий;
стойкого нарушения состояния здоровья, подтвержденного заключением, выданным медицинским учреждением;
вступления в законную силу в отношении него обвинительного приговора суда;
избрания или назначения его на должность, занятие которой по закону несовместимо с деятельностью Уполномоченного по правам ребенка;
признания его безвестно отсутствующим или объявления его умершим на основании решения суда, вступившего в законную силу;
утраты им гражданства Республики Узбекистан;
его смерти.
Статья 8. Деятельность, несовместимая с должностью Уполномоченного по правам ребенка
Уполномоченный по правам ребенка обязан приостановить или прекратить свое членство либо участие в политической партии на срок своих полномочий. Уполномоченный по правам ребенка не может заниматься другими видами оплачиваемой деятельности, кроме научной, творческой и педагогической.
Статья 9. Защита прав, чести и достоинства Уполномоченного по правам ребенка
Уполномоченному по правам ребенка гарантируются условия для беспрепятственного и эффективного осуществления своих полномочий, защищаются его права, честь и достоинство.
Посягательство на честь и достоинство Уполномоченного по правам ребенка влечет административную, уголовную или иную ответственность в соответствии с законом.
Недопустимо никакое воздействие на Уполномоченного по правам ребенка с целью воспрепятствования исполнению полномочий Уполномоченного по правам ребенка.
Должностные лица, не выполняющие свои обязанности перед Уполномоченным по правам ребенка, препятствующие его работе, предоставляющие ему заведомо ложную информацию, нарушающие гарантии деятельности Уполномоченного по правам ребенка, несут ответственность в соответствии с законодательством.
Глава 2. Основные задачи, права и обязанности Уполномоченного по правам ребенка
Статья 10. Основные задачи Уполномоченного по правам ребенка
Основными задачами Уполномоченного по правам ребенка являются:
участие в реализации государственной политики в отношении прав, свобод и законных интересов ребенка;
участие в разработке и реализации Стратегии исполнения Конвенции Организации Объединенных Наций о правах ребенка и других документов по вопросам прав ребенка;
разъяснение среди детей и их законных представителей законодательства о правах, свободах и законных интересах ребенка;
пропаганда положений международных и национальных норм о правах ребенка и деятельности Уполномоченного по правам ребенка;
оказание содействия в повышении правосознания и правовой культуры населения в вопросах прав, свобод и законных интересов ребенка;
обеспечение гарантий защиты прав, свобод и законных интересов ребенка путем рассмотрения обращений физических и юридических лиц, в том числе детей и их законных представителей, о нарушениях прав и законных интересов ребенка;
изучение состояния исполнения актов законодательства о правах ребенка;
изучение в рамках своих полномочий вопросов имплементации в законодательство Республики Узбекистан международных стандартов в сфере прав ребенка;
мониторинг за обеспечением и защитой прав ребенка в деятельности государственных органов, предприятий, учреждений, организаций и должностных лиц;
предотвращение нарушения прав, свобод и законных интересов ребенка, содействие в восстановлении нарушенных прав и законных интересов ребенка;
информирование общественности о состоянии соблюдения прав, свобод и законных интересов ребенка и его защиты;
оказание содействия в социальной адаптации детей с инвалидностью, а также детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей, после окончания ими детских воспитательных учреждений;
оказание содействия в обеспечении нуждающихся в жилье детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей, окончивших воспитательные учреждения, жилыми помещениями в коммунальном жилищном фонде конкретного целевого назначения, отвечающими санитарным, техническим нормам и другим требованиям законодательства;
оказание содействия в совершенствовании законодательства о правах ребенка, принятии норм, направленных на обеспечение интересов ребенка, в том числе внесение предложений о ратификации международных документов, касающихся вопросов прав и свобод ребенка;
участие в деятельности по профилактике безнадзорности и правонарушений среди несовершеннолетних;
оказание содействия в совершенствовании деятельности органов государственной власти и республиканских органов исполнительной власти, институтов гражданского общества в сфере обеспечения прав ребенка путем предоставления рекомендаций и заключений;
развитие международного сотрудничества в сфере обеспечения прав, свобод и законных интересов ребенка.
Уполномоченный по правам ребенка может осуществлять и иные задачи в соответствии с законодательством.
Статья 11. Право Уполномоченного по правам ребенка на неприкосновенность
Уполномоченный по правам ребенка пользуется правом на неприкосновенность и не может быть привлечен к уголовной ответственности, задержан, заключен под стражу или подвергнут административному взысканию, налагаемым в судебном порядке, без согласия палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан.
Уголовное дело в отношении Уполномоченного по правам ребенка может быть возбуждено только Генеральным прокурором Республики Узбекистан.
Не допускается принудительный привод, задержание, а также досмотр личных вещей, багажа, транспорта, жилого и служебного помещения Уполномоченного по правам ребенка.
Статья 12. Права Уполномоченного по правам ребенка
Уполномоченный по правам ребенка имеет право:
изучать соблюдение государственными органами, предприятиями, учреждениями, организациями и должностными лицами законодательства о правах ребенка;
запрашивать от государственных органов, предприятий, учреждений, организаций и должностных лиц статистическую, аналитическую и иную информацию и материалы по вопросам, относящимся к его полномочиям;
пользоваться в установленном порядке базами данных государственных органов;
совместно с уполномоченными государственными органами, должностными лицами и представителями институтов гражданского общества проверять сообщения о нарушениях прав, свобод и законных интересов ребенка;
направлять государственным органам, предприятиям, учреждениям, организациям и должностным лицам предостережения о недопустимости нарушения законодательства о правах ребенка;
вносить руководителям государственных органов и иных организаций обязательные к рассмотрению представления о нарушениях законодательства о правах ребенка, устранении причин и условий, им способствующих;
вносить в соответствующие органы ходатайства о привлечении к ответственности лиц, в действиях или бездействии которых выявлены нарушения прав ребенка;
обращаться в суды с заявлениями и исками о защите нарушенных прав, свобод и законных интересов ребенка;
принимать участие в судебных процессах, включая закрытые судебные заседания, в целях защиты и восстановления нарушенных прав, свобод и законных интересов ребенка в случаях и формах, установленных законом;
проводить социальные опросы среди населения по вопросам, связанным с правами ребенка;
принимать участие в подготовке учебных программ по вопросам прав ребенка;
организовывать мероприятия по вопросам защиты прав, свобод и законных интересов ребенка;
привлекать в установленном порядке, в том числе на договорной основе, научные и другие организации, ученых и специалистов для осуществления научно-практической, аналитической работы о защите прав ребенка;
беспрепятственно посещать государственные органы и другие организации, ответственные за заботу и защиту детей, в том числе образовательные, воспитательные, медицинские учреждения, центры социально-правовой помощи несовершеннолетним, специализированные учебно-воспитательные заведения, следственные изоляторы и воспитательные колонии;
направлять запросы в правоохранительные и судебные органы, в национальные институты по правам человека зарубежных государств о защите прав ребенка, являющегося гражданином Республики Узбекистан и находящегося на территории зарубежного государства, в соответствии с международными соглашениями и другими договорами о взаимной правовой помощи;
налаживать связи и вступать в членство международных организаций, а также сотрудничать с национальными институтами по правам человека зарубежных государств в пределах своих полномочий;
заключать меморандумы, соглашения о взаимопонимании и сотрудничестве с национальными институтами и другими организациями по правам человека, реализовывать совместные программы и проекты;
участвовать в мероприятиях, в том числе международных мероприятиях, проводимых по вопросам прав, свобод и законных интересов ребенка.
Уполномоченный по правам ребенка может иметь и иные права в соответствии с законодательством.
Статья 13. Обязанности Уполномоченного по правам ребенка
При осуществлении своей деятельности Уполномоченный по правам ребенка обязан:
соблюдать Конституцию Республики Узбекистан и законодательные акты, выполнять возложенные на него задачи;
действовать с учетом приоритета интересов ребенка при решении вопросов, касающихся прав, свобод и законных интересов ребенка;
не вмешиваться в деятельность государственных органов, других организаций и должностных лиц, осуществляемую в пределах их полномочий;
соблюдать требования законодательства о защите сведений, составляющих государственные секреты или иную охраняемую законом тайну.
Уполномоченный по правам ребенка может нести и иные обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 14. Предостережение
Предостережение о недопустимости нарушения законодательства о правах ребенка письменно объявляется Уполномоченным по правам ребенка должностным лицам государственных органов и иных организаций.
Уполномоченный по правам ребенка вправе сообщить об объявлении предостережения должностному лицу в его вышестоящий орган (должностному лицу).
Статья 15. Представление
Представление об устранении выявленных нарушений законодательства о правах ребенка, причин этих нарушений и условий, им способствующих, вносится Уполномоченным по правам ребенка руководителям государственных органов и других организаций, которые наделены полномочиями по устранению нарушений законодательства.
Представление подлежит безотлагательному рассмотрению, и о принятых мерах в письменной форме должно быть сообщено Уполномоченному по правам ребенка не позднее пятнадцати дней, если не установлен иной срок.
Статья 16. Доклад Уполномоченного по правам ребенка
Уполномоченный по правам ребенка ежегодно, не позднее 15 февраля года, следующего за отчетным, представляет в палаты Олий Мажлиса Республики Узбекистан доклад о состоянии соблюдения законодательства о правах ребенка государственными, в том числе правоохранительными органами (далее — доклад Уполномоченного по правам ребенка).
Рассмотрение доклада Уполномоченного по правам ребенка на заседаниях Законодательной палаты и Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан осуществляется в соответствии с законодательством.
В случае принятия палатами Олий Мажлиса Республики Узбекистан постановлений по итогам рассмотрения доклада Уполномоченного по правам ребенка вышеуказанные постановления направляются Уполномоченному по правам ребенка.
Глава 3. Деятельность Уполномоченного по правам ребенка
Статья 17. Открытость деятельности Уполномоченного по правам ребенка
Уполномоченный по правам ребенка создает условия для использования заинтересованными лицами информации о своей деятельности в порядке, установленном законодательством.
Уполномоченный по правам ребенка размещает и обновляет информацию о своей деятельности на своем официальном веб-сайте, публикует доклад Уполномоченного по правам ребенка и другие материалы в средствах массовой информации.
Уполномоченный по правам ребенка может учреждать свой печатный орган и выступать соучредителем других печатных изданий.
Статья 18. Деятельность Уполномоченного по правам ребенка по совершенствованию законодательства
Уполномоченный по правам ребенка вправе вносить предложения в соответствующие государственные органы по совершенствованию законодательства по вопросам, связанным с его деятельностью.
Уполномоченный по правам ребенка может участвовать в деятельности рабочих групп по подготовке проектов актов законодательства.
Проекты актов законодательства по вопросам, касающимся прав, свобод и законных интересов ребенка, в обязательном порядке согласовываются с Уполномоченным по правам ребенка.
Статья 19. Деятельность Уполномоченного по правам ребенка по повышению правовой культуры населения в сфере прав, свобод и законных интересов ребенка
Уполномоченный по правам ребенка принимает меры по повышению осведомленности населения о законах, иных нормативно-правовых актах и международных договорах Республики Узбекистан, общепризнанных принципах и нормах международного права в сфере прав, свобод и законных интересов ребенка.
Уполномоченный по правам ребенка участвует в разработке и осуществлении просветительских и образовательных программ, научно-практических мероприятий и семинаров, направленных на обучение средствам, способам и механизмам защиты прав, свобод и законных интересов ребенка.
Статья 20. Деятельность Уполномоченного по правам ребенка по предотвращению применения пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания в отношении ребенка
Уполномоченный по правам ребенка принимает меры по предотвращению применения пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания в отношении ребенка путем регулярных посещений образовательных, воспитательных, медицинских учреждений, центров социально-правовой помощи несовершеннолетним, специализированных учебно-воспитательных заведений, следственных изоляторов и воспитательных колоний, которые ребенок не может покинуть по своей воле (далее — места, которые ребенок не может покинуть по своей воле).
Уполномоченный по правам ребенка при посещении мест, которые ребенок не может покинуть по своей воле:
получает информацию о количестве детей;
изучает условия содержания и обращения с детьми;
проводит встречи и беседы, в том числе конфиденциальные, с детьми, а также работниками администрации мест, которые ребенок не может покинуть по своей воле. При этом ведется протокол хода данных встреч и бесед, при необходимости используются технические средства;
знакомится и получает копии документов, подтверждающих законность нахождения ребенка в местах, которые ребенок не может покинуть по своей воле;
требует от администрации мест, которые ребенок не может покинуть по своей воле, при необходимости, проведения медицинского освидетельствования, оказания медицинской, психологической и иной помощи ребенку, присутствует с согласия ребенка при проведении данных мероприятий;
получает от руководства администрации мест, которые ребенок не может покинуть по своей воле, объяснения по вопросам обеспечения прав, свобод и законных интересов детей, находящихся в этих местах;
принимает незамедлительные меры для пресечения незаконных действий (бездействия) администрации мест, которые ребенок не может покинуть по своей воле;
в надлежащем порядке информирует правоохранительные органы о незаконных действиях администрации мест, которые ребенок не может покинуть по своей воле, и требует, чтобы он был проинформирован о конкретных мерах, принятых в отношении указанных обстоятельств, не позднее одного месяца;
составляет заключение об условиях содержания детей и направляет его соответствующим организациям или должностным лицам;
вносит в соответствующие государственные органы рекомендации и предложения по совершенствованию их деятельности по предупреждению применения пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания в отношении ребенка.
Для содействия деятельности Уполномоченного по правам ребенка по предупреждению применения пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания в отношении ребенка Уполномоченным по правам ребенка создается специальная экспертная группа. Положение о специальной экспертной группе утверждается Уполномоченным по правам ребенка.
Состав специальной экспертной группы формируется, как правило, из числа представителей институтов гражданского общества, специалистов, обладающих профессиональными и практическими знаниями в сфере юриспруденции, медицины, психологии, педагогики, а также в других сферах.
Уполномоченный по правам ребенка определяет задачи членов специальной экспертной группы по предупреждению применения пыток и других жестоких, бесчеловечных или унижающих достоинство видов обращения и наказания в отношении ребенка, а также принимает меры по обеспечению их специальными направлениями, которые дают им право беспрепятственно посещать места, которые ребенок не может покинуть по своей воле.
Статья 21. Деятельность Уполномоченного по правам ребенка по развитию международного сотрудничества в сфере прав, свобод и законных интересов ребенка
Уполномоченный по правам ребенка вправе вступать в члены международных организаций по защите прав ребенка, развивать сотрудничество с зарубежными институтами по защите прав ребенка.
Уполномоченный по правам ребенка способствует повышению осведомленности международных организаций и зарубежных институтов по защите прав ребенка о выполнении международных договоров Республики Узбекистан в сфере прав, свобод и законных интересов ребенка.
Уполномоченный по правам ребенка участвует в подготовке докладов Республики Узбекистан по выполнению международных договоров в области прав, свобод и законных интересов ребенка.
Статья 22. Региональный представитель Уполномоченного по правам ребенка в Республике Каракалпакстан, областях и городе Ташкенте
Уполномоченный по правам ребенка назначает своего представителя в Республике Каракалпакстан, областях и городе Ташкенте (далее — региональный представитель Уполномоченного по правам ребенка).
Региональному представителю Уполномоченного по правам ребенка выдается удостоверение, подписываемое Уполномоченным по правам ребенка.
Региональный представитель Уполномоченного по правам ребенка работает на общественных началах.
Деятельность регионального представителя Уполномоченного по правам ребенка регламентируется Положением, утверждаемым Уполномоченным по правам ребенка.
Региональный представитель Уполномоченного по правам ребенка имеет право:
принимать и рассматривать обращения физических лиц, проживающих в соответствующем регионе, или юридических лиц, институтов гражданского общества, расположенных в соответствующем регионе, касающиеся прав ребенка, оказывать содействие в восстановлении нарушенных прав детей;
обращаться к органам государственной власти на местах, органам самоуправления граждан, предприятиям, учреждениям, организациям и их должностным лицам за содействием в проведении проверки обстоятельств, подлежащих выяснению, а также запрашивать и получать от них документы, материалы и другие сведения по рассматриваемым вопросам;
проводить информационно-просветительскую работу в сфере соблюдения прав, свобод и законных интересов ребенка и их защиты, в том числе в сотрудничестве с органами государственной власти на местах, институтами гражданского общества.
Региональный представитель Уполномоченного по правам ребенка обязан:
ежеквартально представлять Уполномоченному по правам ребенка информацию о своей деятельности;
не разглашать сведения, касающиеся заявителя и других лиц, без их согласия, информацию о рассмотрении обращений без ведома Уполномоченного по правам ребенка.
Региональный представитель Уполномоченного по правам ребенка может иметь и иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.
Региональный представитель Уполномоченного по правам ребенка ежегодно представляет доклад соответственно Жокаргы Кенесу Республики Каракалпакстан, Кенгашам народных депутатов областей и города Ташкента о состоянии защиты прав, свобод и законных интересов ребенка на соответствующей территории.
Органы государственной власти на местах содействуют деятельности регионального представителя Уполномоченного по правам ребенка.
Статья 23. Оказание содействия в деятельности Уполномоченного по правам ребенка
Государственные органы, другие организации и должностные лица принимают необходимые меры по содействию деятельности Уполномоченного по правам ребенка.
Государственные органы, другие организации и должностные лица обязаны предоставлять документы, материалы и иные сведения, запрашиваемые Уполномоченным по правам ребенка, касающиеся прав, свобод и законных интересов ребенка.
Государственные органы, другие организации и должностные лица обязаны рассматривать запросы, заключения, предложения и рекомендации Уполномоченного по правам ребенка по вопросам защиты прав и законных интересов ребенка и информировать его о результатах рассмотрения и мерах, принятых в установленные сроки, а также выполнять законные требования Уполномоченного по правам ребенка.
Уполномоченный по правам ребенка пользуется правом безотлагательного приема руководителями государственных органов, предприятий, учреждений, организаций и иными должностными лицами организаций по вопросам, касающимся его деятельности.
Порядок посещения Уполномоченного по правам ребенка предприятий, учреждений и организаций, деятельность которых связана с государственной и иной охраняемой законом тайной, а также представление Уполномоченному по правам ребенка информации, составляющей государственную или иную охраняемую законом тайну, осуществляются в соответствии с законодательством Республики Узбекистан.
Глава 4. Порядок рассмотрения обращений Уполномоченным по правам ребенка
Статья 24. Рассмотрение обращений Уполномоченным по правам ребенка
Уполномоченный по правам ребенка рассматривает обращения, поступившие в виде заявлений, предложений и жалоб. Уполномоченный по правам ребенка рассматривает жалобы в порядке, предусмотренном настоящим Законом, заявления и предложения — в порядке, установленном Законом Республики Узбекистан «Об обращениях физических и юридических лиц».
Уполномоченный по правам ребенка рассматривает жалобы граждан Республики Узбекистан и находящихся на территории Республики Узбекистан иностранных граждан и лиц без гражданства, юридических лиц на действия или бездействие организаций или должностных лиц, нарушающих права, свободы и законные интересы ребенка, и имеет право проводить свое расследование.
Жалобы могут быть поданы в устной, письменной либо электронной форме.
Уполномоченный по правам ребенка организует личный прием физических лиц и представителей юридических лиц, а также выездные личные приемы физических лиц и представителей юридических лиц согласно графикам приема.
Графики приема физических лиц и представителей юридических лиц, информация о времени, месте проведения и предварительной записи на него, порядок приема физических лиц и представителей юридических лиц доводятся до сведения заинтересованных лиц путем публикации на официальном веб-сайте Уполномоченного по правам ребенка, а также размещения в общедоступных местах на стендах или других технических средствах в его административном здании.
Уполномоченный по правам ребенка не рассматривает вопросы, отнесенные к компетенции суда.
Анонимные обращения рассмотрению Уполномоченным по правам ребенка не подлежат.
Статья 25. Условия рассмотрения жалоб Уполномоченным по правам ребенка
Уполномоченный по правам ребенка рассматривает жалобы, поданные в течение одного года с момента, когда заявителю стало известно о нарушении прав, свобод и законных интересов ребенка, или принятия последнего решения по его жалобе, если заявитель использовал иные средства защиты прав, свобод и законных интересов ребенка и не удовлетворен принятыми решениями.
Пропущенный по уважительным причинам срок подачи жалобы может быть восстановлен Уполномоченным по правам ребенка.
Статья 26. Требования, предъявляемые к жалобам, подаваемым Уполномоченному по правам ребенка
В жалобе, поданной Уполномоченному по правам ребенка, должны указываться фамилия (имя, отчество) заявителя, сведения о месте его жительства, а в случае подачи жалобы юридическим лицом — его полное наименование, сведения о местонахождении (почтовом адресе).
В жалобе указываются наименование организации, фамилия (имя, отчество) должностного лица, чьи решения, действия или бездействие обжалуются, излагается сущность решений, действий или бездействия, нарушивших, по мнению заявителя, его права (права ребенка).
Жалобы могут подаваться на государственном и других языках.
Письменная жалоба должна быть закреплена подписью заявителя или подписью уполномоченного лица юридического лица. В случае невозможности закрепления письменной жалобы подписью заявителя она должна быть закреплена подписью составителя с проставлением дополнительно и его фамилии (имени, отчества).
Жалоба, поданная в электронной форме, должна соответствовать требованиям, установленным законодательством.
В интересах ребенка жалобы могут подаваться его законными представителями в порядке, предусмотренном законодательством.
Дети могут обжаловать вопросы соблюдения своих прав, свобод и законных интересов. Уполномоченный по правам ребенка обязан рассматривать жалобы детей.
Не допускается оставление без рассмотрения жалоб детей по причине недостижения ими полной дееспособности.
Уполномоченный по правам ребенка вправе провести проверку фактов по собственной инициативе при наличии информации о нарушениях прав, свобод и законных интересов ребенка либо в защиту лиц, не способных самостоятельно использовать правовые средства защиты.
К жалобе могут прилагаться имеющиеся решения, ранее принятые по ней, или их копии, а также другие документы, необходимые для ее рассмотрения, которые не подлежат возврату, за исключением случаев подачи заявителем письменного заявления об их выдаче.
Заявители и их представители могут отозвать жалобу до и во время ее рассмотрения, до принятия решения по ней путем подачи заявления в письменной или электронной форме. Заявление об отзыве жалобы не исключает принятия Уполномоченным по правам ребенка мер по выявлению и устранению нарушений закона.
Жалоба, поданная Уполномоченному по правам ребенка, государственной пошлиной не облагается.
Статья 27. Обращение к Уполномоченному по правам ребенка детей, находящихся в центрах социально-правовой помощи несовершеннолетним и специализированных учебно-воспитательных учреждениях, следственных изоляторах и воспитательных колониях
Дети, находящиеся в центрах социально-правовой помощи несовершеннолетним и специализированных учебно-воспитательных учреждениях, следственных изоляторах и воспитательных колониях, имеют право направлять в адрес Уполномоченного по правам ребенка обращения в письменной форме (письма и телеграммы) без ограничения их количества. Обращения, направляемые в адрес Уполномоченного по правам ребенка, не подвергаются цензуре.
Администрация центров социально-правовой помощи несовершеннолетним и специализированных учебно-воспитательных учреждений, следственных изоляторов и воспитательных колоний направляет Уполномоченному по правам ребенка обращение ребенка в запечатанном виде не позднее двадцати четырех часов, а телеграммы — немедленно. Ответ Уполномоченного по правам ребенка не подлежит просмотру и незамедлительно доставляется заявителю.
При рассмотрении жалоб, а также при проверке по собственной инициативе случаев нарушения прав, свобод и законных интересов ребенка Уполномоченный по правам ребенка имеет право беспрепятственно посещать центры социально-правовой помощи несовершеннолетним и специализированные учебно-воспитательные учреждения, следственные изоляторы и воспитательные колонии. Администрация данных учреждений обеспечивает безопасность Уполномоченного по правам ребенка.
Администрация центров социально-правовой помощи несовершеннолетним и специализированных учебно-воспитательных учреждений, следственных изоляторов и воспитательных колоний обязана обеспечить Уполномоченному по правам ребенка необходимые условия для беспрепятственной и конфиденциальной встречи и беседы с находящимся там ребенком, которые проводятся наедине в условиях, позволяющих сотрудникам данных учреждений видеть их, но не слышать.
Статья 28. Права Уполномоченного по правам ребенка при рассмотрении жалоб, а также при проверке случаев нарушения прав, свобод и законных интересов ребенка по собственной инициативе
При рассмотрении жалоб, а также при проверке случаев нарушения прав, свобод и законных интересов ребенка по собственной инициативе Уполномоченный по правам ребенка имеет право:
обращаться к организациям и должностным лицам за содействием в проведении проверки обстоятельств, подлежащих выяснению;
приглашать представителей организаций и должностных лиц для проведения проверки обстоятельств, подлежащих выяснению. Проверка не может быть поручена организации или должностному лицу, действия или бездействие которых обжалуются;
беспрепятственно посещать организации и должностных лиц;
запрашивать и получать от организаций и должностных лиц документы, материалы и другие сведения;
получать объяснения от должностных лиц;
поручать организациям и специалистам подготовку заключений по вопросам, подлежащим выяснению;
принимать участие в проверках, проводимых организациями и должностными лицами по вопросам, затрагивающим права ребенка;
проводить встречи и беседы с задержанным несовершеннолетним, содержащимся в следственном изоляторе, или несовершеннолетним, отбывающим наказание в виде лишения свободы;
вносить руководителям государственных органов и иных организаций представления об устранении выявленных нарушений законодательства о правах ребенка, причин и условий, им способствующих;
подавать ходатайства в соответствующие органы о привлечении к ответственности лиц, в действиях или бездействии которых установлено нарушение прав ребенка;
обращаться в суды с заявлениями и исками в интересах ребенка без уплаты государственной пошлины.
Статья 29. Обязанности Уполномоченного по правам ребенка по результатам рассмотрения жалобы
По результатам рассмотрения жалобы Уполномоченный по правам ребенка обязан:
известить заявителя о результатах рассмотрения;
направить организации или должностному лицу, в действиях или бездействии которых установлено нарушение прав ребенка, свое заключение, содержащее рекомендации по восстановлению нарушенных прав ребенка. При этом организация или должностное лицо, получившие заключение Уполномоченного по правам ребенка, обязаны рассмотреть его и не позднее одного месяца направить мотивированный ответ.
Статья 30. Заключение Уполномоченного по правам ребенка
В заключении Уполномоченного по правам ребенка могут быть предусмотрены следующие рекомендации:
дело должно быть завершено организацией или должностным лицом;
решение организации или должностного лица подлежит изменению либо отмене;
решение организации или должностного лица необходимо обосновать;
организация или должностное лицо должны принять дополнительное решение.
В заключении Уполномоченного по правам ребенка могут содержаться и другие рекомендации.
Глава 5. Взаимодействие Уполномоченного по правам ребенка с государственными органами и институтами гражданского общества
Статья 31. Взаимодействие Уполномоченного по правам ребенка с другими субъектами парламентского контроля
Уполномоченный по правам ребенка ежеквартально обобщает материалы, связанные с рассмотрением обращений физических и юридических лиц, проверок случаев нарушения прав, свобод и законных интересов ребенка, проведенных по собственной инициативе.
По результатам обобщения материалов, связанных с рассмотрением обращений физических и юридических лиц, и выявления причин и условий, способствующих нарушению прав, свобод и законных интересов ребенка, а также интересов общества и государства, Уполномоченный по правам ребенка может обратиться в комитеты палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан с предложением рассмотрения вопроса о заслушивании информации руководителей государственных органов.
Уполномоченный по правам ребенка вправе участвовать в мероприятиях палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан по осуществлению парламентского контроля, представлять им материалы по рассматриваемым вопросам.
При необходимости усиления внимания к отдельным аспектам защиты прав и свобод ребенка Уполномоченный по правам ребенка может вносить палатам Олий Мажлиса Республики Узбекистан специальные доклады, направленные на принятие правовых, организационных, социально-экономических и иных мер.
По итогам рассмотрения специальных докладов, внесенных Уполномоченным по правам ребенка, палаты Олий Мажлиса Республики Узбекистан принимают постановления, которые направляются Уполномоченному по правам ребенка.
Статья 32. Взаимодействие Уполномоченного по правам ребенка с Конституционным судом Республики Узбекистан
Уполномоченный по правам ребенка обладает правом обращения в Конституционный суд Республики Узбекистан.
Уполномоченный по правам ребенка вправе участвовать в заседаниях Конституционного суда Республики Узбекистан и излагать свою точку зрения по всем рассматриваемым вопросам, касающимся прав, свобод и законных интересов ребенка.
Статья 33. Взаимодействие Уполномоченного по правам ребенка с Верховным судом Республики Узбекистан
Уполномоченный по правам ребенка вправе участвовать в заседаниях Пленума Верховного суда Республики Узбекистан.
Уполномоченный по правам ребенка вправе излагать свою точку зрения по вопросам, касающимся прав, свобод и законных интересов ребенка, рассматриваемым на заседаниях Пленума Верховного суда Республики Узбекистан.
Статья 34. Взаимодействие Уполномоченного по правам ребенка с Кабинетом Министров Республики Узбекистан
При необходимости усиления внимания к отдельным аспектам защиты прав и свобод ребенка Уполномоченный по правам ребенка может вносить в Кабинет Министров Республики Узбекистан доклады, направленные на принятие правовых, организационных, социально-экономических и иных мер.
Уполномоченный по правам ребенка вправе вносить предложения в Кабинет Министров Республики Узбекистан по вопросам, связанным с обеспечением прав, свобод и законных интересов ребенка.
Статья 35. Взаимодействие Уполномоченного по правам ребенка с Национальной комиссией по вопросам детей
Уполномоченный по правам ребенка вправе вносить вопросы в Национальную комиссию по вопросам детей.
Уполномоченный по правам ребенка может участвовать в заседаниях Национальной комиссии по вопросам детей и вправе излагать свою точку зрения по всем рассматриваемым вопросам.
Уполномоченный по правам ребенка вправе вносить доклад в Национальную комиссию по вопросам детей, а также специальные доклады о состоянии соблюдения государственными органами законодательства о правах ребенка.
По итогам рассмотрения докладов, внесенных Уполномоченным по правам ребенка, Национальная комиссия по вопросам детей принимает постановления, которые направляются Уполномоченному по правам ребенка.
Статья 36. Взаимодействие Уполномоченного по правам ребенка с правоохранительными органами и судом
Правоохранительные органы при принятии решения о возбуждении уголовного дела или об отказе в возбуждении уголовного дела при получении сведений о преступлениях против жизни, здоровья или половой свободы детей, в том числе связанных со вступлением в половую связь или удовлетворением половой потребности в противоестественной форме с лицом, не достигшим шестнадцати лет, либо совершением в отношении него развратных действий, вовлечением несовершеннолетнего в качестве исполнителя в действия порнографического характера, сводничеством, организацией притонов разврата с привлечением несовершеннолетнего (далее — преступления против ребенка), в письменной форме уведомляют об этом Уполномоченного по правам ребенка в течение трех дней.
Суд уведомляет Уполномоченного по правам ребенка о времени и месте судебного разбирательства по делу о преступлениях против ребенка.
Уполномоченный по правам ребенка вправе в установленном законом порядке знакомиться с материалами уголовных дел о преступлениях против ребенка, а также уголовных дел, по которым несовершеннолетний привлекается в качестве подозреваемого, обвиняемого или подсудимого, и получать их копии.
О вынесенном приговоре (определении) по делу о преступлениях против ребенка суд уведомляет Уполномоченного по правам ребенка в письменной форме в течение пяти дней.
Уполномоченный по правам ребенка, ознакомившись с приговором (определением), в интересах несовершеннолетнего вправе обратиться к прокурору с ходатайством о принесении протеста (частного протеста) на приговор (определение) суда.
Статья 37. Взаимодействие Уполномоченного по правам ребенка с институтами гражданского общества
Уполномоченный по правам ребенка в пределах своих полномочий осуществляет взаимодействие с институтами гражданского общества в разработке и реализации программ социально-экономического развития страны и других программ, а также нормативно-правовых актов в сфере прав, свобод и законных интересов ребенка.
Уполномоченный по правам ребенка создает необходимые условия для участия представителей институтов гражданского общества в деятельности рабочих и экспертных групп, комиссий и других общественно-консультативных органов, формируемых им.
Уполномоченный по правам ребенка осуществляет обмен информацией с институтами гражданского общества по вопросам, касающимся прав, свобод и законных интересов ребенка, в порядке, установленном законодательством.
Уполномоченный по правам ребенка может проводить с институтами гражданского общества совместные мероприятия, консультации и переговоры, а также заключать с ними соглашения.
Глава 6. Материальное и иное обеспечение деятельности Уполномоченного по правам ребенка и его секретариата
Статья 38. Секретариат Уполномоченного по правам ребенка
Для обеспечения деятельности Уполномоченного по правам ребенка создается секретариат Уполномоченного по правам ребенка, положение о секретариате утверждается Уполномоченным по правам ребенка. Секретариат Уполномоченного по правам ребенка является юридическим лицом в форме государственного учреждения.
В структуре секретариата Уполномоченного по правам ребенка создаются подразделения, способствующие деятельности Уполномоченного по правам ребенка.
Секретариат Уполномоченного по правам ребенка имеет свою печать с изображением Государственного герба Республики Узбекистан.
Статья 39. Финансовое, материально-техническое и иное обеспечение деятельности Уполномоченного по правам ребенка
Финансовое, материально-техническое и иное обеспечение деятельности Уполномоченного по правам ребенка, секретариата Уполномоченного по правам ребенка осуществляется за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан и предусматривается в нем отдельной строкой.
Статья 40. Право Уполномоченного по правам ребенка на льготный проезд
Уполномоченный по правам ребенка в порядке, установленном законодательством, имеет право на льготный проезд на территории Республики Узбекистан на воздушном, железнодорожном, автомобильном пассажирском транспорте (за исключением такси и городского пассажирского транспорта).
Глава 7. Заключительные положения
Статья 41. Ответственность за нарушение законодательства об Уполномоченном по правам ребенка
Лица, виновные в нарушении законодательства об Уполномоченном по правам ребенка, несут ответственность в установленном порядке.
Статья 42. Внесение изменений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан
1. Внести в Конституционный Закон Республики Узбекистан от 27 апреля 2021 года № ЗРУ-687 «О Конституционном суде Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2021 г., № 4, ст. 292) следующие изменения:
1) абзац шестой части первой статьи 27 изложить в следующей редакции:
«Уполномоченный Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам ребенка (Детский омбудсман)»;
2. В части второй статьи 20 Закона Республики Узбекистан от 28 июля 2021 года № ЗРУ-703 «О судах» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2021 г., № 7, ст. 663) слово «судьи» заменить словами «судьи, Уполномоченный Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам человека (омбудсман), Уполномоченный Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам ребенка (Детский омбудсман), Уполномоченный при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства».
Статья 43. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона
Уполномоченному Олий Мажлиса Республики Узбекистан по правам ребенка (Детскому омбудсману), Министерству юстиции Республики Узбекистан и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.
Статья 44. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом
Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
обеспечить пересмотр и отмену республиканскими органами исполнительной власти их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 45. Вступление в силу настоящего Закона
Настоящий Закон вступает в силу со дня его официального опубликования.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
29 февраля 2024 г.,
№ ЗРУ-917