📅 2024-yil 25-mart · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 25-mart · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 25 март · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 25 марта 2024 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 25 March 2024 · Other documents · Oliy sudi Plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг
қарори
Судлар томонидан маъмурий ишларни апелляция, кассация тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлиги муносабати билан, шунингдек, қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, маъмурий ишни апелляция, кассация тартибида қайта кўриб чиқиш суд ҳужжатининг қонунийлиги ва асослилигини текширишни таъминловчи муҳим ҳуқуқий институт ҳисобланади.
2. Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекси (бундан буён матнда МСИЮтК деб юритилади) 200 , 224-моддаларига мувофиқ апелляция, кассация инстанцияси судида иш:
аризачи, жавобгар, учинчи шахсларнинг шикояти;
ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқлари ва мажбуриятлари тўғрисида суд ҳал қилув қарори қабул қилган шахсларнинг шикояти;
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакилнинг шикояти, бундан тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган низолар мустасно;
Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси палата аъзоларининг манфаатларини кўзлаб берган шикояти;
фуқаролар ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида ариза берган давлат органлари ва бошқа шахсларнинг шикояти (МСИЮтК 47-моддасининг биринчи қисми );
прокурорнинг протести бўйича юритилади.
Суд ҳужжати устидан апелляция, кассация тартибида шикоят қилиш ҳуқуқига, шунингдек, тарафлар, учинчи шахслар ҳамда ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган шахснинг ҳуқуқий ворислари ҳам эга.
Ишда иштирок этувчи шахснинг вакили, шу жумладан, адвокат, агар бундай ҳуқуқ ваколат берувчи томонидан берилган ишончномада махсус кўрсатилган бўлсагина, суд ҳужжати устидан апелляция, кассация тартибида шикоятни имзолашга ҳақли (МСИЮтК 62-моддасининг иккинчи қисми ).
3. Судларга тушунтирилсинки, суднинг ажрими устидан МСИЮтКда назарда тутилган ҳолларда, шунингдек, ажрим ишнинг келгусидаги ҳаракатига тўсқинлик қилган тақдирда, суднинг ҳал қилув қароридан алоҳида тарзда шикоят (протест) қилиниши мумкин.
Бошқа ажримлар устидан апелляция шикояти (протести) берилмайди, лекин бу ажримларга қарши эътирозлар суднинг ҳал қилув қарори устидан берилган апелляция шикоятига (протестига) киритилиши мумкин.
Агарда устидан шикоят бериш назарда тутилмаган ажримда МСИЮтКда шикоят қилиш назарда тутилган процессуал масалалар ҳал этилган бўлса, ажримнинг шу қисми бўйича шикоят (протест) қилиниши мумкин.
4. Апелляция, кассация шикояти (протести) апелляция, кассация инстанцияси судининг номига йўлланади, лекин суд ҳужжатини қабул қилган судга берилади (МСИЮтК 202-моддасининг биринчи қисми , 226-моддасининг биринчи қисми ).
Суд ҳужжатини қабул қилган суд апелляция, кассация шикоятини (протестини) у келиб тушган кундан эътиборан беш кунлик муддатда апелляция, кассация инстанцияси судига иш билан бирга юбориши шарт.
Шуни эътиборга олиш керакки, суд ҳужжатини қабул қилган судга апелляция, кассация шикояти (протести)га алоқадор қўшимча ҳужжатлар ёки бошқа шахслардан апелляция, кассация шикояти келиб тушган тақдирда, улар келиб тушган куннинг эртасидан кечиктирмай шикоят (протест) кўриб чиқилаётган тегишли суд инстанциясига юборилиши лозим.
Агар апелляция, кассация шикояти (протести) суд ҳужжатини қабул қилган судни четлаб ўтган ҳолда юборилган бўлса, у судья томонидан қайтарилади.
Суд ажримида шикоят (протест) суд ҳужжатини қабул қилган суд орқали берилиши лозимлиги ҳақида кўрсатилиши керак.
5. Агар шикоятни қабул қилишда судьяда шикоятни имзолаган шахсда таъсис ҳужжатларига мувофиқ, уни имзолаш ҳуқуқи мавжудлиги борасида шубҳа туғилса, судья апелляция, кассация шикоятини иш юритишга қабул қилади ва ажримда шикоятни имзолаш ваколатини тасдиқловчи далилларни тақдим этишни таклиф қилади.
Бундай далил тақдим этилмаганда, апелляция, кассация инстанцияси суди шикоятни МСИЮтК 213-моддасининг биринчи қисми , 237-моддасининг биринчи қисмига асосан, кўрмасдан қолдиради.
Шикоятни имзолашда факсимиледан фойдаланишга йўл қўйилмайди, қонунчилик ҳужжатларида белгиланган ҳоллар бундан мустасно.
6. Апелляция, кассация шикояти (протести) бериш муддати ўтишининг бошланиши, тегишлича, суд ҳужжати қабул қилинган ёки қонуний кучга кирган кундан ҳисобланади.
МСИЮтК 162-моддасининг бешинчи ва олтинчи қисмлари мазмунига кўра, қўшимча ҳал қилув қарори устидан апелляция, кассация шикояти (протести) бериш муддати ҳам асосий ҳал қилув қарори қабул қилинган ёки қонуний кучга кирган кундан ҳисобланади.
7. Агар апелляция, кассация шикояти (протести) почта ёки Олий суд ахборот тизимлари орқали процессуал муддатнинг охирги куни соат йигирма тўртга қадар жўнатилган бўлса, муддат ўтмаган ҳисобланади. Бундай ҳолда апелляция, кассация шикояти (протести) бериш санаси алоқа хати қабул қилинганлигини тасдиқловчи конвертдаги штамп, буюртма хат қабул қилинганлиги ҳақидаги квитанция ёхуд бошқа белги бўйича аниқланади.
8. Апелляция, кассация шикояти (протести) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш ҳақидаги илтимоснома апелляция, кассация шикояти (протести) билан бирга берилади. Қайд этилган процессуал муддатни тиклаш ҳақидаги илтимоснома бевосита апелляция, кассация шикоятида (протестида) ҳам кўрсатилиши мумкин.
Агар апелляция, кассация шикояти бериш муддатини тиклаш ҳақидаги илтимоснома билан бир вақтда бошқа илтимосномалар (мисол учун суд харажатларини тўлашни кечиктириш, суд ҳужжатларининг ижросини тўхтатиб туриш, дастлабки ҳимоя чораларини кўриш ҳақида) келиб тушган ҳолларда дастлаб шикоят бериш муддатини тиклаш масаласи ҳал этилиши лозим.
9. Тушунтирилсинки, процессуал ҳаракатларни амалга оширишга тўсқинлик қилувчи объектив ҳолатлар муддат ўтказилишини узрли деб топишга асос бўлиши мумкин (масалан, фавқулодда ҳолатлар, чекловчи тадбирлар (карантин), сув тошқинлари, эпидемиялар, пандемия, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақида суд қарор қабул қилган шахснинг суд ҳужжатидан бехабарлиги ва бошқалар).
10. Судларга тушунтирилсинки, ўтказиб юборилган апелляция, кассация шикояти (протести) бериш муддати шикоят (протест) бераётган шахснинг илтимосномасига кўра апелляция, кассация инстанция судининг судьяси томонидан, башарти илтимоснома апелляция, кассация шикояти (протести) бериш муддати ўтган кундан эътиборан уч ойдан кечиктирмай берилган бўлса ва ўтказиб юборилган муддат суд томонидан узрли деб топилса, тикланиши мумкин.
11. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, апелляция, кассация шикояти (протести) бериш муддати узрли деб топилган сабабларга асосан тикланганда, ишда иштирок этувчи бошқа шахслар томонидан ўтказиб юборилган муддатни, ўтказиб юборилиши сабабларидан қатъий назар, тиклаш тўғрисидаги масалани қўшимча равишда кўриб чиқиш талаб этилмайди.
Бу шахсларнинг апелляция, кассация шикояти (протести) тегишинча МСИЮтК 204 , 206 , 228 , 230-моддаларининг талабларига риоя этган ҳолда апелляция, кассация муҳокамаси тугагунига қадар апелляция, кассация инстанцияси судига берилиши ва умумий асосларда кўриб чиқилиши лозим.
12. Судлар шуни эътиборга олиши керакки, МСИЮтК 210-моддасининг биринчи қисми , 234-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган апелляция, кассация шикоятини (протестини) қайтариш асосларининг рўйхати тугал ҳисобланади ва кенгайтирилган тарзда талқин қилинмайди. Агар шикоятни (протестни) қайтариш учун бир нечта асослар мавжуд бўлса, ажримда ушбу асосларнинг ҳар бири кўрсатилиши лозим.
Ажрим билан, шунингдек, шикоятни (протестни) берган шахсга кўрсатилган ҳолатлар бартараф этилгач, апелляция, кассация шикояти (протести) билан судга умумий тартибда янгидан мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилиши лозим.
13. Иш апелляция, кассация инстанцияси судида кўрилаётганда суд ҳужжатига нисбатан ишда иштирок этувчи бошқа шахслардан шикоят (протест) келиб тушганда, у дастлаб қабул қилинган шикоят (протест) билан бирга кўриб чиқилади.
14. Судларга тушунтирилсинки, суд қарорининг ижроси апелляция, кассация инстанцияси суди судьяси томонидан МСИЮтК 212-моддасининг учинчи қисми , МСИЮтК 236-моддасининг биринчи қисмида белгиланган муддатга ва фақат ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномаларига асосан тўхтатилиши мумкин.
Суд ҳужжати ижросини тўхтатиб туриш ёки унинг ижросини тўхтатиб туришни рад этиш ҳақида судья апелляция, кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда ёхуд алоҳида ажримда кўрсатиши мумкин.
Шикоят (протест) иш юритишга қабул қилинганидан сўнг, ҳал қилув қарорининг ижросини тўхтатиб туриш ҳақида илтимоснома келиб тушганда, ушбу масала судлов ҳайъати томонидан ҳал этилади.
Суд ҳужжати ижросини тўхтатиб туришни бекор қилиш тўғрисида ишни мазмунан кўриш натижалари бўйича апелляция, кассация инстанцияси суди қарорининг хулоса қисмида ёхуд алоҳида ажримда кўрсатилиши лозим.
15. Шуни назарда тутиш лозимки, қонунга кўра, апелляция, кассация шикоятини (протестини) кўрмасдан қолдириш, апелляция, кассация шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш асослари ва ҳуқуқий оқибатлари бир-биридан фарқ қилади. Хусусан, апелляция, кассация шикояти (протести) МСИЮтК 213 , 237-моддаларида назарда тутилган асослар бўйича кўрмасдан қолдирилганда, апелляция, кассация шикоятини (протестини) кўрмасдан қолдириш учун асос бўлган ҳолатлар бартараф қилингандан сўнг шикоят (протест) янгидан берилиши мумкин.
МСИЮтК 214-моддасининг биринчи қисми , 238-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган асосларга кўра, апелляция, кассация шикояти (протести) бўйича иш юритиш тугатилганда, айни бир шахснинг айни шу асослар бўйича апелляция, кассация шикояти (протести) билан судга такроран мурожаат қилишига йўл қўйилмайди.
16. Биринчи инстанция суди томонидан талабларнинг бир қисми кўрмасдан қолдирилган ёки иш юритиш тугатилган ҳолларда, суд иш ҳал қилув қарорига нисбатан апелляция, кассация шикоятига (протестига) асосан кўриш тамомлангунига қадар ишда иштирок этувчи шахсларга бундай ажримлар устидан шикоят келтириш ҳуқуқини тушунтириши лозим.
17. МСИЮтК 216 , 240-моддаларига мувофиқ, апелляция, кассация шикояти берган шахс суд ҳужжати чиқарилгунига қадар шикоятдан воз кечишга, протест келтирган прокурор ёки юқори турувчи прокурор протестни чақириб олишга ҳақли.
Шикоятдан воз кечиш (протестни чақириб олиш) муносабати билан апелляция, кассация шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш масаласи апелляция, кассация инстанцияси суди томонидан суд мажлисида ҳал қилинади. Бундай ҳолатда суд шикоятдан воз кечган (протестни чақириб олган) шахснинг ваколатини текшириши шарт.
Апелляция, кассация шикоятидан воз кечиш қонунчилик ҳужжатларига зид бўлган ёки бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузадиган ҳолларда, суд уни қабул қилмайди ва ишни мазмунан кўради.
Шикоятдан воз кечиш қабул қилинган, протест қайтариб олинган ҳолларда, апелляция, кассация инстанцияси суди апелляция, кассация тартибида иш юритишни тугатиш тўғрисида ажрим чиқаради, иш бўйича бошқа шикоят (протест) мавжуд бўлган ҳоллар бундан мустасно.
Суд ҳужжатига нисбатан бошқа шахслар томонидан шикоят (протест) берилганлиги бу шахсларнинг шикоятдан воз кечишини (протестни қайтариб олишини) қабул қилмасликка асос бўлмайди. Бундай ҳолда воз кечилган шикоят (қайтариб олинган протест) қисми бўйича иш юритиш тугатилиб, бошқа шахснинг шикояти (прокурорнинг протести) умумий асосларда кўриб чиқилади.
18. Апелляция, кассация инстанцияси суди МСИЮтК 217 , 241-моддалариг а мувофиқ биринчи инстанция суди суд ҳужжатининг қонунийлиги ва асослилигини тўлиқ ҳажмда текширади.
Апелляция, кассация инстанцияси суди янги далилларни ўрганиб чиқиши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.
Суд ҳужжатини тўлиқ ҳажмда текшириш деганда, шикоят (протест) важларидан қатъий назар, ишда иштирок этувчи шахсларнинг бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида, биринчи инстанция суди томонидан ишнинг ҳақиқий ҳолатлари аниқлаганлигини, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлигини текшириш тушунилади.
19. МСИЮтК 220 , 244-моддаларига мувофиқ, ишни апелляция, кассация инстанцияси судида кўришда қуйидагилар аниқланиши лозим:
биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатларни тўлиқ текширган-текширмаганлиги;
суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар исботланган-исботланмаганлиги;
суднинг ҳал қилув қарорида, ажримида, қарорида баён этилган хулосалар иш ҳолатларига мувофиқлиги;
барча билдирилган талаблар бўйича суд ҳужжати қабул қилинган-қилинмаганлиги;
моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормалари бузилган-бузилмаганлиги, улар тўғри қўлланилган-қўлланилмаганлиги.
20. МСИЮтК 220-моддаси бешинчи қисмининг 2 , 3 ва 6-бандлари , 244-моддаси бешинчи қисмининг 2 , 3 ва 6-бандларида назарда тутилган асослар аниқланганда, апелляция, кассация инстанцияси суди ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтади ва бу ҳақда асослантирилган ажрим чиқаради.
Ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтиш ҳақидаги ажрим билан шикоят (протест) берилган суд ҳужжати бекор қилинмайди.
Апелляция, кассация инстанцияси суди холислик ва беғаразликни сақлаган ҳолда тарафларга ўз процессуал ҳуқуқ ва мажбуриятларини амалга оширишлари учун зарур шароит яратиб бериши шарт.
Шикоят (протест) важларидан қатъий назар, апелляция, кассация инстанцияси суди ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтиш, иш бўйича иш юритишни тугатиш ёки аризани кўрмасдан қолдиришга асослар бор ёки йўқлигини ҳам аниқлайди.
21. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, апелляция, кассация инстанцияси суди ҳар қандай далилларни, улар биринчи инстанция суди муҳокамасида бўлганлигидан ёки янгидан тақдим этилган ёхуд талаб қилиб олинганидан қатъий назар, текширишга ҳақли.
Апелляция, кассация инстанцияси суди ишда иштирок этувчи шахсларнинг экспертиза ўтказиш, далилларни таъминлаш ва талаб қилиб олиш, гувоҳларни сўроқ қилиш ҳақидаги ва бошқа илтимосномаларини улар биринчи инстанция суди томонидан рад этилганлиги сабаблигина, рад этишга ҳақли эмас.
Апелляция, кассация инстанцияси суди ишни тўғри ҳал қилиш мақсадида ўз ташаббуси билан далилларни талаб қилиб олиши ёки тегишли суд экспертизасини тайинлаши мумкин (МСИЮтК 68, 79-моддалари).
22. Апелляция, кассация инстанцияси судининг эътибори ишни кўриш муддатларига қатъий амал қилиш лозимлигига қаратилсин (МСИЮтК 218 ва 242-моддалари ).
Апелляция, кассация шикояти (протести) бўйича ишни кўриш муддати алоҳида ҳолларда (масалан, суд процесси иштирокчиларининг кўплиги, қўшимча далилларни талаб қилиб олиш ва уларни текшириш, ишга мутахассисларни чақириши, суд топшириқларини юбориш зарурлиги ва ҳоказо) ишни кўраётган судлов ҳайъати томонидан ажрим чиқарилган ҳолда кўпи билан бир ойга узайтирилиши мумкин.
23. Апелляция, кассация шикояти (протести) берилганидан кейин аризачи талабларидан воз кечса ёки тарафлар ўзаро келишувга эришса, аризачининг арз қилинган талабларидан воз кечиши, тарафларнинг келишув битими ёзма шаклда тақдим этилиши шарт.
Шу билан биргаликда, ариза (шикоят)дан тўлиқ ёки қисман воз кечиш ҳақидаги ариза, тасдиқлаш учун тақдим этилаётган келишув битими МСИЮтК 136 , 126 1 , 126 2 -моддаларининг талабларига мувофиқ бўлиши лозим.
Апелляция, кассация инстанцияси суди аризачининг ариза (шикоят)дан воз кечишини қабул қилишдан ёки келишув битимини тасдиқлашдан олдин аризачига (тарафларга) иш юритишни тугатишнинг МСИЮтК 109-моддасида назарда тутилган ҳуқуқий оқибатларини тушунтириши шарт.
Апелляция, кассация инстанцияси суди аризачининг талабдан воз кечишини қабул қилса, келишув битимини тасдиқласа, ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилиги масаласини муҳокама қилишга киришмасдан, уни бекор қилади ва иш бўйича иш юритишни тугатади.
24. Апелляция, кассация инстанцияси суди, агар биринчи инстанция суди иш ҳолатларини ҳар томонлама ва тўлиқ аниқлаб, қонуний ва асосли суд ҳужжати чиқарган деган хулосага келса, ҳал қилув қарори, ажрим, қарорни ўзгаришсиз, шикоятни (протестни) эса қаноатлантирмасдан қолдиради.
Апелляция, кассация инстанцияси судининг қарорида шикоятни (протестни) қаноатлантирмасдан қолдириш асослари кўрсатиб ўтилиши лозим.
Шуни назарда тутиш лозимки, процессуал ҳуқуқ нормаларини бузилиши ёки нотўғри қўлланилиши фақат ишни нотўғри ҳал этилишига олиб келган бўлсагина, ҳал қилув қарори, ажрим, қарорни бекор қилишга асос бўлади.
Биринчи инстанция суди томонидан ишнинг тўғри ҳал қилинишига таъсир қилмаган ҳуқуқ нормалари бузилишига йўл қўйилганлиги аниқланганда апелляция, кассация инстанцияси суди бу ҳақида ўз қарорида кўрсатиб ўтишга ҳақли.
25. Шуни назарда тутиш лозимки, апелляция, кассация инстанцияси суди томонидан ҳал қилув қарори бекор қилинганда, ишни янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юборилишига йўл қўйилмайди, бундай ҳолда апелляция, кассация инстанцияси суди МСИЮтК 219 , 243-моддаларида назарда тутилган ваколат доирасида қарор қабул қилиши лозим.
26. Тушунтирилсинки, суднинг ҳал қилув қарорини ўзгартириш деганда, ҳал қилув қарорининг хулоса қисмига ўзгартиришлар киритиш тушунилади.
Янги қарор деганда, апелляция, кассация инстанцияси суди томонидан тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисида суднинг асосий хулосасини жиддий ўзгартирадиган қарор қабул қилиниши тушунилади.
27. Апелляция, кассация инстанцияси суди, агар иш судга тааллуқлилик тўғрисидаги қоидалар бузилган ҳолда кўриб чиқилганлигини аниқласа, ҳал қилув қарорини бекор қилиб, МСИЮтК 27 3 -моддасида кўрсатилган тартиб бўйича иш материалларини тааллуқлилигига кўра бошқа судга юборади. Бундай ҳолда иш юритиш тугатилади.
28. Апелляция, кассация инстанцияси судлари биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш асослари МСИЮтК 220 ва 244-моддаларида белгиланганлигига эътибор қаратишлари лозим.
Бунда шуни инобатга олиш лозимки, биринчи инстанция суди томонидан ўз кучини йўқотган қонунчилик ҳужжатларининг қўлланилганлиги ҳам моддий ҳуқуқ нормаларининг нотўғри қўлланилиши деб баҳоланади.
Бундай ҳолатда суд ҳужжатининг қонунийлигига ишни мазмунан кўриш натижалари бўйича баҳо берилади.
29. Шуни назарда тутиш лозимки, суд харажатларини тақсимлаш масаласининг ҳал этилмаслиги ёки нотўғри ҳал этилиши, ўз-ўзидан суд ҳужжатларини бекор қилишга ёхуд ўзгартиришга асос бўлмайди. Бундай ҳолда апелляция, кассация инстанцияси суди қарорининг хулоса қисмида суд харажатларини МСИЮтК 115-моддасида назарда тутилган қоидалар бўйича тақсимлаш ҳақида кўрсатилади.
30. Апелляция, кассация инстанцияси судининг эътибори, шикоят (протест)да келтирилган ҳар бир важни, унинг асосли ёки асоссиз эканлиги ҳақидаги хулосани қарорда кўрсатган ҳолда муҳокама қилиш зарурлигига қаратилсин.
Апелляция, кассация инстанцияси судининг қарори ишни кўриш натижалари бўйича қабул қилинади.
Алоҳида ҳолларда асослантирилган қарорни тайёрлаш беш кунгача бўлган муддатга кечиктирилиши мумкин, бироқ суд, унинг хулоса қисмини суд муҳокамаси тамомланган мажлиснинг ўзидаёқ эълон қилиши керак.
Апелляция, кассация инстанцияси судининг қарорида МСИЮтК 221-моддасининг иккинчи қисми , 245-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган маълумотлар кўрсатилган бўлиши керак.
Апелляция, кассация инстанцияси суди қарорининг хулоса қисмида ишни шикоят (протест) бўйича кўриш натижалари тўғрисидаги хулосалар бўлиши ва суд харажатларининг тақсимланиши кўрсатилиши шарт.
31. Ариза биринчи инстанция суди томонидан иш юритишга қабул қилинганидан сўнг чиқарилган ажрим бекор қилинганда (масалан, аризани кўрмасдан қолдириш, иш юритишни тугатиш ва ҳоказо), апелляция, кассация инстанцияси суди ишни мазмунан кўриш учун биринчи инстанция судига юборади.
Биринчи инстанция судининг ажрими устидан берилган шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича апелляция, кассация инстанцияси суди қарор қабул қилади.
32. Апелляция, кассация инстанцияси суди ишни кўришда давлат органи ёки бошқа орган, ташкилот, мансабдор шахс ёки фуқаронинг фаолиятида аниқланган қонунчилик ҳужжатлари бузилиши ҳолатлари бўйича, уларнинг суд процессида иштирокидан қатъий назар, хусусий ажрим чиқаришга ҳақли.
Агар суд ушбу шахсларнинг ҳаракатларида жиноят аломатларини аниқласа, у бу ҳақда жиноят ишини қўзғатиш масаласини ҳал этиш учун тегишли материалларни илова қилган ҳолда прокурорга хабар қилади.
Хусусий ажрим суд мажлисида эълон қилинади ва бу ҳақда баённомада кўрсатилади.
33. Апелляция, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция суди томонидан иш бўйича чиқарилган хусусий ажримнинг қонунийлиги ва асослилигини текширишга ҳамда ушбу ажримнинг чиқарилишида хатолик бўлганлигини аниқлаган тақдирда, уни бекор қилишга ҳақли.
34. Судларга тушунтирилсинки, шикоят (протест) апелляция, кассация инстанцияси судига иш бошқа шикоят (протест) бўйича кўрилгандан сўнг келиб тушган ҳолда мазкур апелляция, кассация шикояти (протести)ни иш юритишга қабул қилиш рад этилиб, суд ҳужжатлари устидан тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш ҳуқуқи тушунтирилади.
35. Қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилиши ҳолатини таҳлил қилиб бориш мақсадида вилоят ва уларга тенглаштирилган маъмурий судларга маъмурий ишларни апелляция ва кассация тартибида кўриш бўйича суд амалиётини ҳар ярим йилда умумлаштириш тавсия этилсин.
36. Ушбу қарор қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг « Судлар томонидан маъмурий ишларни апелляция тартибида кўриш амалиёти тўғрисида » 2021 йил 20 апрелдаги 15-сонли ва « Маъмурий ишларни кассация тартибида кўриш бўйича суд амалиёти тўғрисида » 2021 йил 27 ноябрдаги 34-сонли қарорлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси Н. ХАКИМОВА
Тошкент ш.,
2024 йил 25 март,
11-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining
qarori
Sudlar tomonidan maʼmuriy ishlarni apellyatsiya, kassatsiya tartibida koʻrishning ayrim masalalari toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi munosabati bilan, shuningdek, qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, maʼmuriy ishni apellyatsiya, kassatsiya tartibida qayta koʻrib chiqish sud hujjatining qonuniyligi va asosliligini tekshirishni taʼminlovchi muhim huquqiy institut hisoblanadi.
2. Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksi (bundan buyon matnda MSIYUtK deb yuritiladi) 200 , 224-moddalariga muvofiq apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudida ish:
arizachi, javobgar, uchinchi shaxslarning shikoyati;
ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslarning shikoyati;
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakilning shikoyati, bundan tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizolar mustasno;
Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi palata aʼzolarining manfaatlarini koʻzlab bergan shikoyati;
fuqarolar va yuridik shaxslarning huquqlari hamda qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida ariza bergan davlat organlari va boshqa shaxslarning shikoyati (MSIYUtK 47-moddasining birinchi qismi );
prokurorning protesti boʻyicha yuritiladi.
Sud hujjati ustidan apellyatsiya, kassatsiya tartibida shikoyat qilish huquqiga, shuningdek, taraflar, uchinchi shaxslar hamda ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan shaxsning huquqiy vorislari ham ega.
Ishda ishtirok etuvchi shaxsning vakili, shu jumladan, advokat, agar bunday huquq vakolat beruvchi tomonidan berilgan ishonchnomada maxsus koʻrsatilgan boʻlsagina, sud hujjati ustidan apellyatsiya, kassatsiya tartibida shikoyatni imzolashga haqli (MSIYUtK 62-moddasining ikkinchi qismi ).
3. Sudlarga tushuntirilsinki, sudning ajrimi ustidan MSIYUtKda nazarda tutilgan hollarda, shuningdek, ajrim ishning kelgusidagi harakatiga toʻsqinlik qilgan taqdirda, sudning hal qiluv qaroridan alohida tarzda shikoyat (protest) qilinishi mumkin.
Boshqa ajrimlar ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) berilmaydi, lekin bu ajrimlarga qarshi eʼtirozlar sudning hal qiluv qarori ustidan berilgan apellyatsiya shikoyatiga (protestiga) kiritilishi mumkin.
Agarda ustidan shikoyat berish nazarda tutilmagan ajrimda MSIYUtKda shikoyat qilish nazarda tutilgan protsessual masalalar hal etilgan boʻlsa, ajrimning shu qismi boʻyicha shikoyat (protest) qilinishi mumkin.
4. Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudining nomiga yoʻllanadi, lekin sud hujjatini qabul qilgan sudga beriladi (MSIYUtK 202-moddasining birinchi qismi , 226-moddasining birinchi qismi ).
Sud hujjatini qabul qilgan sud apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) u kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudiga ish bilan birga yuborishi shart.
Shuni eʼtiborga olish kerakki, sud hujjatini qabul qilgan sudga apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti)ga aloqador qoʻshimcha hujjatlar yoki boshqa shaxslardan apellyatsiya, kassatsiya shikoyati kelib tushgan taqdirda, ular kelib tushgan kunning ertasidan kechiktirmay shikoyat (protest) koʻrib chiqilayotgan tegishli sud instansiyasiga yuborilishi lozim.
Agar apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) sud hujjatini qabul qilgan sudni chetlab oʻtgan holda yuborilgan boʻlsa, u sudya tomonidan qaytariladi.
Sud ajrimida shikoyat (protest) sud hujjatini qabul qilgan sud orqali berilishi lozimligi haqida koʻrsatilishi kerak.
5. Agar shikoyatni qabul qilishda sudyada shikoyatni imzolagan shaxsda taʼsis hujjatlariga muvofiq, uni imzolash huquqi mavjudligi borasida shubha tugʻilsa, sudya apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini ish yuritishga qabul qiladi va ajrimda shikoyatni imzolash vakolatini tasdiqlovchi dalillarni taqdim etishni taklif qiladi.
Bunday dalil taqdim etilmaganda, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi shikoyatni MSIYUtK 213-moddasining birinchi qismi , 237-moddasining birinchi qismiga asosan, koʻrmasdan qoldiradi.
Shikoyatni imzolashda faksimiledan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi, qonunchilik hujjatlarida belgilangan hollar bundan mustasno.
6. Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddati oʻtishining boshlanishi, tegishlicha, sud hujjati qabul qilingan yoki qonuniy kuchga kirgan kundan hisoblanadi.
MSIYUtK 162-moddasining beshinchi va oltinchi qismlari mazmuniga koʻra, qoʻshimcha hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddati ham asosiy hal qiluv qarori qabul qilingan yoki qonuniy kuchga kirgan kundan hisoblanadi.
7. Agar apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) pochta yoki Oliy sud axborot tizimlari orqali protsessual muddatning oxirgi kuni soat yigirma toʻrtga qadar joʻnatilgan boʻlsa, muddat oʻtmagan hisoblanadi. Bunday holda apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) berish sanasi aloqa xati qabul qilinganligini tasdiqlovchi konvertdagi shtamp, buyurtma xat qabul qilinganligi haqidagi kvitansiya yoxud boshqa belgi boʻyicha aniqlanadi.
8. Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash haqidagi iltimosnoma apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) bilan birga beriladi. Qayd etilgan protsessual muddatni tiklash haqidagi iltimosnoma bevosita apellyatsiya, kassatsiya shikoyatida (protestida) ham koʻrsatilishi mumkin.
Agar apellyatsiya, kassatsiya shikoyati berish muddatini tiklash haqidagi iltimosnoma bilan bir vaqtda boshqa iltimosnomalar (misol uchun sud xarajatlarini toʻlashni kechiktirish, sud hujjatlarining ijrosini toʻxtatib turish, dastlabki himoya choralarini koʻrish haqida) kelib tushgan hollarda dastlab shikoyat berish muddatini tiklash masalasi hal etilishi lozim.
9. Tushuntirilsinki, protsessual harakatlarni amalga oshirishga toʻsqinlik qiluvchi obyektiv holatlar muddat oʻtkazilishini uzrli deb topishga asos boʻlishi mumkin (masalan, favqulodda holatlar, cheklovchi tadbirlar (karantin), suv toshqinlari, epidemiyalar, pandemiya, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqida sud qaror qabul qilgan shaxsning sud hujjatidan bexabarligi va boshqalar).
10. Sudlarga tushuntirilsinki, oʻtkazib yuborilgan apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddati shikoyat (protest) berayotgan shaxsning iltimosnomasiga koʻra apellyatsiya, kassatsiya instansiya sudining sudyasi tomonidan, basharti iltimosnoma apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddati oʻtgan kundan eʼtiboran uch oydan kechiktirmay berilgan boʻlsa va oʻtkazib yuborilgan muddat sud tomonidan uzrli deb topilsa, tiklanishi mumkin.
11. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddati uzrli deb topilgan sabablarga asosan tiklanganda, ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar tomonidan oʻtkazib yuborilgan muddatni, oʻtkazib yuborilishi sabablaridan qatʼiy nazar, tiklash toʻgʻrisidagi masalani qoʻshimcha ravishda koʻrib chiqish talab etilmaydi.
Bu shaxslarning apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) tegishincha MSIYUtK 204 , 206 , 228 , 230-moddalarining talablariga rioya etgan holda apellyatsiya, kassatsiya muhokamasi tugaguniga qadar apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudiga berilishi va umumiy asoslarda koʻrib chiqilishi lozim.
12. Sudlar shuni eʼtiborga olishi kerakki, MSIYUtK 210-moddasining birinchi qismi , 234-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish asoslarining roʻyxati tugal hisoblanadi va kengaytirilgan tarzda talqin qilinmaydi. Agar shikoyatni (protestni) qaytarish uchun bir nechta asoslar mavjud boʻlsa, ajrimda ushbu asoslarning har biri koʻrsatilishi lozim.
Ajrim bilan, shuningdek, shikoyatni (protestni) bergan shaxsga koʻrsatilgan holatlar bartaraf etilgach, apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) bilan sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilish huquqi tushuntirilishi lozim.
13. Ish apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudida koʻrilayotganda sud hujjatiga nisbatan ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslardan shikoyat (protest) kelib tushganda, u dastlab qabul qilingan shikoyat (protest) bilan birga koʻrib chiqiladi.
14. Sudlarga tushuntirilsinki, sud qarorining ijrosi apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi sudyasi tomonidan MSIYUtK 212-moddasining uchinchi qismi , MSIYUtK 236-moddasining birinchi qismida belgilangan muddatga va faqat ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomalariga asosan toʻxtatilishi mumkin.
Sud hujjati ijrosini toʻxtatib turish yoki uning ijrosini toʻxtatib turishni rad etish haqida sudya apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda yoxud alohida ajrimda koʻrsatishi mumkin.
Shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilinganidan soʻng, hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turish haqida iltimosnoma kelib tushganda, ushbu masala sudlov hayʼati tomonidan hal etiladi.
Sud hujjati ijrosini toʻxtatib turishni bekor qilish toʻgʻrisida ishni mazmunan koʻrish natijalari boʻyicha apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi qarorining xulosa qismida yoxud alohida ajrimda koʻrsatilishi lozim.
15. Shuni nazarda tutish lozimki, qonunga koʻra, apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrmasdan qoldirish, apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish asoslari va huquqiy oqibatlari bir-biridan farq qiladi. Xususan, apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) MSIYUtK 213 , 237-moddalarida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha koʻrmasdan qoldirilganda, apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrmasdan qoldirish uchun asos boʻlgan holatlar bartaraf qilingandan soʻng shikoyat (protest) yangidan berilishi mumkin.
MSIYUtK 214-moddasining birinchi qismi , 238-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga koʻra, apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritish tugatilganda, ayni bir shaxsning ayni shu asoslar boʻyicha apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) bilan sudga takroran murojaat qilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
16. Birinchi instansiya sudi tomonidan talablarning bir qismi koʻrmasdan qoldirilgan yoki ish yuritish tugatilgan hollarda, sud ish hal qiluv qaroriga nisbatan apellyatsiya, kassatsiya shikoyatiga (protestiga) asosan koʻrish tamomlanguniga qadar ishda ishtirok etuvchi shaxslarga bunday ajrimlar ustidan shikoyat keltirish huquqini tushuntirishi lozim.
17. MSIYUtK 216 , 240-moddalariga muvofiq, apellyatsiya, kassatsiya shikoyati bergan shaxs sud hujjati chiqarilguniga qadar shikoyatdan voz kechishga, protest keltirgan prokuror yoki yuqori turuvchi prokuror protestni chaqirib olishga haqli.
Shikoyatdan voz kechish (protestni chaqirib olish) munosabati bilan apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish masalasi apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan sud majlisida hal qilinadi. Bunday holatda sud shikoyatdan voz kechgan (protestni chaqirib olgan) shaxsning vakolatini tekshirishi shart.
Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatidan voz kechish qonunchilik hujjatlariga zid boʻlgan yoki boshqa shaxslarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzadigan hollarda, sud uni qabul qilmaydi va ishni mazmunan koʻradi.
Shikoyatdan voz kechish qabul qilingan, protest qaytarib olingan hollarda, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi apellyatsiya, kassatsiya tartibida ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi, ish boʻyicha boshqa shikoyat (protest) mavjud boʻlgan hollar bundan mustasno.
Sud hujjatiga nisbatan boshqa shaxslar tomonidan shikoyat (protest) berilganligi bu shaxslarning shikoyatdan voz kechishini (protestni qaytarib olishini) qabul qilmaslikka asos boʻlmaydi. Bunday holda voz kechilgan shikoyat (qaytarib olingan protest) qismi boʻyicha ish yuritish tugatilib, boshqa shaxsning shikoyati (prokurorning protesti) umumiy asoslarda koʻrib chiqiladi.
18. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi MSIYUtK 217 , 241-moddalarig a muvofiq birinchi instansiya sudi sud hujjatining qonuniyligi va asosliligini toʻliq hajmda tekshiradi.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi yangi dalillarni oʻrganib chiqishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin.
Sud hujjatini toʻliq hajmda tekshirish deganda, shikoyat (protest) vajlaridan qatʼiy nazar, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida, birinchi instansiya sudi tomonidan ishning haqiqiy holatlari aniqlaganligini, moddiy va protsessual huquq normalari toʻgʻri qoʻllanilganligini tekshirish tushuniladi.
19. MSIYUtK 220 , 244-moddalariga muvofiq, ishni apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudida koʻrishda quyidagilar aniqlanishi lozim:
birinchi instansiya sudi ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarni toʻliq tekshirgan-tekshirmaganligi;
sud aniqlangan deb hisoblagan, ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar isbotlangan-isbotlanmaganligi;
sudning hal qiluv qarorida, ajrimida, qarorida bayon etilgan xulosalar ish holatlariga muvofiqligi;
barcha bildirilgan talablar boʻyicha sud hujjati qabul qilingan-qilinmaganligi;
moddiy va (yoki) protsessual huquq normalari buzilgan-buzilmaganligi, ular toʻgʻri qoʻllanilgan-qoʻllanilmaganligi.
20. MSIYUtK 220-moddasi beshinchi qismining 2 , 3 va 6-bandlari , 244-moddasi beshinchi qismining 2 , 3 va 6-bandlarida nazarda tutilgan asoslar aniqlanganda, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻrishga oʻtadi va bu haqda asoslantirilgan ajrim chiqaradi.
Ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻrishga oʻtish haqidagi ajrim bilan shikoyat (protest) berilgan sud hujjati bekor qilinmaydi.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi xolislik va begʻarazlikni saqlagan holda taraflarga oʻz protsessual huquq va majburiyatlarini amalga oshirishlari uchun zarur sharoit yaratib berishi shart.
Shikoyat (protest) vajlaridan qatʼiy nazar, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻrishga oʻtish, ish boʻyicha ish yuritishni tugatish yoki arizani koʻrmasdan qoldirishga asoslar bor yoki yoʻqligini ham aniqlaydi.
21. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi har qanday dalillarni, ular birinchi instansiya sudi muhokamasida boʻlganligidan yoki yangidan taqdim etilgan yoxud talab qilib olinganidan qatʼiy nazar, tekshirishga haqli.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi ishda ishtirok etuvchi shaxslarning ekspertiza oʻtkazish, dalillarni taʼminlash va talab qilib olish, guvohlarni soʻroq qilish haqidagi va boshqa iltimosnomalarini ular birinchi instansiya sudi tomonidan rad etilganligi sababligina, rad etishga haqli emas.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi ishni toʻgʻri hal qilish maqsadida oʻz tashabbusi bilan dalillarni talab qilib olishi yoki tegishli sud ekspertizasini tayinlashi mumkin (MSIYUtK 68, 79-moddalari).
22. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudining eʼtibori ishni koʻrish muddatlariga qatʼiy amal qilish lozimligiga qaratilsin (MSIYUtK 218 va 242-moddalari ).
Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ishni koʻrish muddati alohida hollarda (masalan, sud protsessi ishtirokchilarining koʻpligi, qoʻshimcha dalillarni talab qilib olish va ularni tekshirish, ishga mutaxassislarni chaqirishi, sud topshiriqlarini yuborish zarurligi va hokazo) ishni koʻrayotgan sudlov hayʼati tomonidan ajrim chiqarilgan holda koʻpi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin.
23. Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) berilganidan keyin arizachi talablaridan voz kechsa yoki taraflar oʻzaro kelishuvga erishsa, arizachining arz qilingan talablaridan voz kechishi, taraflarning kelishuv bitimi yozma shaklda taqdim etilishi shart.
Shu bilan birgalikda, ariza (shikoyat)dan toʻliq yoki qisman voz kechish haqidagi ariza, tasdiqlash uchun taqdim etilayotgan kelishuv bitimi MSIYUtK 136 , 126 1 , 126 2 -moddalarining talablariga muvofiq boʻlishi lozim.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi arizachining ariza (shikoyat)dan voz kechishini qabul qilishdan yoki kelishuv bitimini tasdiqlashdan oldin arizachiga (taraflarga) ish yuritishni tugatishning MSIYUtK 109-moddasida nazarda tutilgan huquqiy oqibatlarini tushuntirishi shart.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi arizachining talabdan voz kechishini qabul qilsa, kelishuv bitimini tasdiqlasa, hal qiluv qarorining qonuniyligi va asosliligi masalasini muhokama qilishga kirishmasdan, uni bekor qiladi va ish boʻyicha ish yuritishni tugatadi.
24. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi, agar birinchi instansiya sudi ish holatlarini har tomonlama va toʻliq aniqlab, qonuniy va asosli sud hujjati chiqargan degan xulosaga kelsa, hal qiluv qarori, ajrim, qarorni oʻzgarishsiz, shikoyatni (protestni) esa qanoatlantirmasdan qoldiradi.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudining qarorida shikoyatni (protestni) qanoatlantirmasdan qoldirish asoslari koʻrsatib oʻtilishi lozim.
Shuni nazarda tutish lozimki, protsessual huquq normalarini buzilishi yoki notoʻgʻri qoʻllanilishi faqat ishni notoʻgʻri hal etilishiga olib kelgan boʻlsagina, hal qiluv qarori, ajrim, qarorni bekor qilishga asos boʻladi.
Birinchi instansiya sudi tomonidan ishning toʻgʻri hal qilinishiga taʼsir qilmagan huquq normalari buzilishiga yoʻl qoʻyilganligi aniqlanganda apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi bu haqida oʻz qarorida koʻrsatib oʻtishga haqli.
25. Shuni nazarda tutish lozimki, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan hal qiluv qarori bekor qilinganda, ishni yangidan koʻrish uchun birinchi instansiya sudiga yuborilishiga yoʻl qoʻyilmaydi, bunday holda apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi MSIYUtK 219 , 243-moddalarida nazarda tutilgan vakolat doirasida qaror qabul qilishi lozim.
26. Tushuntirilsinki, sudning hal qiluv qarorini oʻzgartirish deganda, hal qiluv qarorining xulosa qismiga oʻzgartirishlar kiritish tushuniladi.
Yangi qaror deganda, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan taraflarning huquq va majburiyatlari toʻgʻrisida sudning asosiy xulosasini jiddiy oʻzgartiradigan qaror qabul qilinishi tushuniladi.
27. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi, agar ish sudga taalluqlilik toʻgʻrisidagi qoidalar buzilgan holda koʻrib chiqilganligini aniqlasa, hal qiluv qarorini bekor qilib, MSIYUtK 27 3 -moddasida koʻrsatilgan tartib boʻyicha ish materiallarini taalluqliligiga koʻra boshqa sudga yuboradi. Bunday holda ish yuritish tugatiladi.
28. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudlari birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini oʻzgartirish yoki bekor qilish asoslari MSIYUtK 220 va 244-moddalarida belgilanganligiga eʼtibor qaratishlari lozim.
Bunda shuni inobatga olish lozimki, birinchi instansiya sudi tomonidan oʻz kuchini yoʻqotgan qonunchilik hujjatlarining qoʻllanilganligi ham moddiy huquq normalarining notoʻgʻri qoʻllanilishi deb baholanadi.
Bunday holatda sud hujjatining qonuniyligiga ishni mazmunan koʻrish natijalari boʻyicha baho beriladi.
29. Shuni nazarda tutish lozimki, sud xarajatlarini taqsimlash masalasining hal etilmasligi yoki notoʻgʻri hal etilishi, oʻz-oʻzidan sud hujjatlarini bekor qilishga yoxud oʻzgartirishga asos boʻlmaydi. Bunday holda apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi qarorining xulosa qismida sud xarajatlarini MSIYUtK 115-moddasida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha taqsimlash haqida koʻrsatiladi.
30. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudining eʼtibori, shikoyat (protest)da keltirilgan har bir vajni, uning asosli yoki asossiz ekanligi haqidagi xulosani qarorda koʻrsatgan holda muhokama qilish zarurligiga qaratilsin.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudining qarori ishni koʻrish natijalari boʻyicha qabul qilinadi.
Alohida hollarda asoslantirilgan qarorni tayyorlash besh kungacha boʻlgan muddatga kechiktirilishi mumkin, biroq sud, uning xulosa qismini sud muhokamasi tamomlangan majlisning oʻzidayoq eʼlon qilishi kerak.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudining qarorida MSIYUtK 221-moddasining ikkinchi qismi , 245-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan maʼlumotlar koʻrsatilgan boʻlishi kerak.
Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi qarorining xulosa qismida ishni shikoyat (protest) boʻyicha koʻrish natijalari toʻgʻrisidagi xulosalar boʻlishi va sud xarajatlarining taqsimlanishi koʻrsatilishi shart.
31. Ariza birinchi instansiya sudi tomonidan ish yuritishga qabul qilinganidan soʻng chiqarilgan ajrim bekor qilinganda (masalan, arizani koʻrmasdan qoldirish, ish yuritishni tugatish va hokazo), apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi ishni mazmunan koʻrish uchun birinchi instansiya sudiga yuboradi.
Birinchi instansiya sudining ajrimi ustidan berilgan shikoyatni (protestni) koʻrish natijalari boʻyicha apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi qaror qabul qiladi.
32. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi ishni koʻrishda davlat organi yoki boshqa organ, tashkilot, mansabdor shaxs yoki fuqaroning faoliyatida aniqlangan qonunchilik hujjatlari buzilishi holatlari boʻyicha, ularning sud protsessida ishtirokidan qatʼiy nazar, xususiy ajrim chiqarishga haqli.
Agar sud ushbu shaxslarning harakatlarida jinoyat alomatlarini aniqlasa, u bu haqda jinoyat ishini qoʻzgʻatish masalasini hal etish uchun tegishli materiallarni ilova qilgan holda prokurorga xabar qiladi.
Xususiy ajrim sud majlisida eʼlon qilinadi va bu haqda bayonnomada koʻrsatiladi.
33. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudi tomonidan ish boʻyicha chiqarilgan xususiy ajrimning qonuniyligi va asosliligini tekshirishga hamda ushbu ajrimning chiqarilishida xatolik boʻlganligini aniqlagan taqdirda, uni bekor qilishga haqli.
34. Sudlarga tushuntirilsinki, shikoyat (protest) apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudiga ish boshqa shikoyat (protest) boʻyicha koʻrilgandan soʻng kelib tushgan holda mazkur apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti)ni ish yuritishga qabul qilish rad etilib, sud hujjatlari ustidan taftish tartibida shikoyat (protest) berish huquqi tushuntiriladi.
35. Qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishi holatini tahlil qilib borish maqsadida viloyat va ularga tenglashtirilgan maʼmuriy sudlarga maʼmuriy ishlarni apellyatsiya va kassatsiya tartibida koʻrish boʻyicha sud amaliyotini har yarim yilda umumlashtirish tavsiya etilsin.
36. Ushbu qaror qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “ Sudlar tomonidan maʼmuriy ishlarni apellyatsiya tartibida koʻrish amaliyoti toʻgʻrisida ” 2021-yil 20-apreldagi 15-sonli va “ Maʼmuriy ishlarni kassatsiya tartibida koʻrish boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida ” 2021-yil 27-noyabrdagi 34-sonli qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi N. XAKIMOVA
Toshkent sh.,
2024-yil 25-mart,
11-son
Пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О некоторых вопросах рассмотрения административных дел в апелляционном, кассационном порядке
В связи с внесением изменений и дополнений в кодекс Республики Узбекистан Об административном судопроизводстве, а также в целях единообразного и правильного применения норм закона, руководствуясь статьей 22 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Обратить внимание судов, что пересмотр административных дел в апелляционном, кассационном порядке является важным правовым институтом, обеспечивающим право участников судебного процесса на обжалование и проверку законности и обоснованности судебного акта.
2. В соответствии со статьями 200 , 224 Кодекса Республики Узбекистан об административном судопроизводстве (далее — КоАС) апелляционное, кассационное производство возбуждается:
по жалобе заявителя, ответчика, третьих лиц;
по жалобе лиц, не привлеченных к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд принял решение;
по жалобе Уполномоченного при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства, за исключением споров, не связанных с предпринимательской деятельностью;
по жалобе Торгово-промышленной палаты Узбекистана в интересах членов палаты;
по жалобе государственных органов и иных лиц, подавших заявление в целях защиты прав и охраняемых законом интересов граждан и юридических лиц ( часть первая статьи 47 КоАС);
по протесту прокурора.
Правом обжалования судебного акта в апелляционном, кассационном порядке также обладают правопреемники сторон, третьих лиц, а также лица, не привлеченного к участию в деле, о правах и обязанностях которого суд разрешил вопрос.
Представитель лица, участвующего в деле, в том числе адвокат, вправе обжаловать судебный акт в апелляционном, кассационном порядке, подписав жалобу, если такое право специально предусмотрено в доверенности, выданной представляемым ( часть вторая статьи 62 КоАС).
3. Разъяснить судам, что определение суда может быть обжаловано (опротестовано) отдельно от решения суда в случаях, предусмотренных КоАС, а также если определение препятствует дальнейшему движению дела.
На остальные определения апелляционная жалоба (протест) не подается, но возражения против этих определений могут быть включены в апелляционную жалобу (протест) на решение суда.
Если в определении, которое не подлежит обжалованию, содержатся подлежащие обжалованию решения по процессуальным вопросам, то такое определение может быть обжаловано (опротестовано) в части, подлежащей обжалованию в соответствии с нормами КоАС.
4. Апелляционная, кассационная жалоба (протест) адресуется суду апелляционной, кассационной инстанции, однако подается в суд, принявший судебный акт ( часть первая статьи 202, часть первая статьи 226 КоАС).
Суд, принявший судебный акт, обязан направить апелляционную, кассационную жалобу (протест) вместе с делом в суд апелляционной, кассационной инстанции в пятидневный срок со дня ее поступления.
Обратить внимание, что при поступлении в суд, принявший судебный акт, дополнительных документов, касающихся апелляционной, кассационной жалобы (протеста) или апелляционной, кассационной жалобы от других лиц они не позднее следующего дня со дня их поступления должны быть направлены в суд соответствующей инстанции.
Жалоба (протест) возвращается судьей, если апелляционная, кассационная жалоба (протест) направлена, минуя суд, принявший судебный акт.
В определении суда должно быть указано на необходимость подачи жалобы (протеста) через суд, принявший судебный акт.
5. Если при принятии жалобы у судьи возникнут сомнения в наличии у лица, подписавшего жалобу, права на ее подписание в соответствии с учредительными документами, судья принимает апелляционную, кассационную жалобу к производству и в определении предлагает представить доказательства, подтверждающие его полномочия на подписание жалобы.
При непредставлении такого доказательства суд апелляционной, кассационной инстанции оставляет жалобу без рассмотрения на основании части первой статьи 213, части первой статьи 237 КоАС.
При подписании жалобы не допускается использование факсимиле, за исключением случаев, установленных актами законодательства.
6. Началом течения срока подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) является соответственно день принятия или вступления в законную силу судебного акта.
По смыслу части пятой и шестой статьи 162 КоАС срок подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) на дополнительное решение исчисляется также со дня принятия или вступления в законную силу основного решения.
7. Если апелляционная, кассационная жалоба (протест) была отправлена через почту или информационную систему Верховного суда до двадцати четырех часов последнего дня процессуального срока, срок не считается пропущенным. В таком случае дата подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) устанавливается по штампу на конверте о принятии письма, квитанции о принятии заказного письма или по другой отметке.
8. Ходатайство о восстановлении пропущенного срока подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) подается одновременно с апелляционной, кассационной жалобой (протестом). Просьба о восстановлении указанного процессуального срока может содержаться непосредственно в апелляционной, кассационной жалобе (протесте).
В случаях, когда одновременно с ходатайством о восстановлении пропущенного срока подачи апелляционной, кассационной жалобы поступают и другие ходатайства (например, об отсрочке выплаты судебных расходов, приостановлении исполнения решения, принятии меры предварительной защиты), сначала должен быть разрешен вопрос восстановления срока подачи жалобы.
9. Разъяснить, что основанием признания уважительными причин пропуска срока обжалования могут являться обстоятельства, объективно препятствовавшие его совершению (например, чрезвычайные происшествия, ограничительные мероприятия (карантин), наводнения, эпидемии, пандемия, неосведомленность лица, не привлеченного к участию в деле, о правах и обязанностях которого судом принято решение, и др.).
10. Разъяснить судам, по ходатайству лица, подающего жалобу (протест), пропущенный срок подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) может быть восстановлен судьей суда апелляционной, кассационной инстанции, если ходатайство заявлено не позднее трех месяцев со дня истечения срока подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста), и причины пропуска срока признаны уважительными.
11. Судам следует иметь в виду, что в случае восстановления срока подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) по причинам, признанным уважительными, дополнительное рассмотрение вопроса о восстановлении срока, пропущенного другими участвующими в деле лицами, независимо от причин пропуска не требуется.
Апелляционная, кассационная жалоба (протест) этих лиц подается в суд апелляционной, кассационной инстанции с соблюдением требований статей 204 , 206 , 228 , 230 КоАС до окончания апелляционного, кассационного разбирательства и подлежит рассмотрению на общих основаниях.
12. Судам необходимо принять во внимание, что перечень оснований для возвращения апелляционной, кассационной жалобы (протеста), приведенный в части первой статьи 210, части первой статьи 234 КоАС, является исчерпывающим и расширительному толкованию не подлежит. Если для возвращения жалобы (протеста) имеется несколько оснований, в определении должно быть указано каждое из них.
В определении также необходимо разъяснить лицу, подавшему жалобу (протест), право после устранения указанных судом недостатков вновь подать апелляционную, кассационную жалобу (протест) в общем порядке.
13. В случае поступления при рассмотрении дела в суде апелляционной, кассационной инстанции жалобы (протеста) на судебный акт по делу от других участвующих в деле лиц, она рассматривается вместе с первоначально принятой жалобой (протестом).
14. Разъяснить судам, что исполнение решения суда может быть приостановлено судьей суда апелляционной, кассационной инстанции на срок, предусмотренный частью третьей статьи 212, частью первой статьи 236 КоАС, и только на основании ходатайств лиц, участвующих в деле.
О приостановлении исполнения судебного акта или об отказе в приостановлении его исполнения судья может указать в определении о принятии апелляционной, кассационной жалобы (протеста) к производству либо в отдельном определении.
При поступлении ходатайства о приостановлении исполнения решения суда после принятия жалобы (протеста) к производству данный вопрос разрешается судебной коллегией.
Об отмене приостановления исполнения судебного акта должно быть указано в резолютивной части постановления суда апелляционной, кассационной инстанции по результатам рассмотрения дела по существу либо в отдельном определении.
15. Необходимо иметь в виду, что по закону основания и правовые последствия оставления апелляционной, кассационной жалобы (протеста) без рассмотрения и прекращения производства по апелляционной, кассационной жалобе (протесту) различаются. В частности, при оставлении апелляционной, кассационной жалобы (протеста) без рассмотрения по основаниям, предусмотренным статьями 213 , 237 КоАС, после устранения обстоятельств, послуживших основанием для оставления жалобы без рассмотрения, жалоба (протест) может быть подана вновь.
При прекращении производства по апелляционной, кассационной жалобе (протесту) по основаниям, предусмотренным частью первой статьи 214, частью первой статьи 238 КоАС, повторное обращение того же лица по тем же основаниям в суд с апелляционной, кассационной жалобой (протестом) не допускается.
16. В случаях, когда судом первой инстанции часть требований заявителя оставлена без рассмотрения или часть дела прекращена производством, суду до окончания рассмотрения дела по апелляционной, кассационной жалобе (протесту) на решение суда, необходимо разъяснить лицам, участвующим в деле, право обжалования таких определений.
17. В соответствии со статьями 216 , 240 КоАС до вынесения судебного акта, лицо, подавшее апелляционную, кассационную жалобу, вправе отказаться от жалобы; прокурор, внесший протест, или вышестоящий прокурор вправе отозвать протест.
Вопрос прекращения производства по апелляционной, кассационной жалобе (протесту) в связи с отказом от жалобы (отзывом протеста) судом апелляционной, кассационной инстанции разрешается в судебном заседании. Суд обязан проверить полномочия лица, отказавшегося от жалобы (отозвавшего протест), совершать указанное процессуальное действие.
Если отказ от апелляционной, кассационной жалобы противоречит актам законодательства или нарушает права и охраняемые законом интересы других лиц, суд не принимает его и рассматривает дело по существу.
В случаях, когда отказ от жалобы принят (протест отозван), суд выносит определение о прекращении апелляционного, кассационного производства, за исключением случая, когда по делу заявлена жалоба (протест) другими лицами.
Подача жалобы (протеста) другими лицами не является основанием к отклонению отказа от жалобы (отзыва протеста) этих лиц. В этом случае апелляционное, кассационное производство в части отказа от жалобы (отзыва протеста) прекращается, жалоба другого лица (протест прокурора) рассматривается на общих основаниях.
18. В соответствии со статьями 217 , 241 КоАС суд апелляционной, кассационной инстанции проверяет законность и обоснованность судебного акта в полном объеме.
Суд апелляционной, кассационной инстанции может исследовать новые доказательства и устанавливать новые факты.
Под полным объемом проверки судебного акта в целях защиты нарушенных или оспариваемых прав, свобод и законных интересов участвующих в деле лиц независимо от доводов жалобы (протеста) следует понимать проверку правильности установления судом первой инстанции фактических обстоятельств дела, правильности применения норм материального и процессуального права.
19. В соответствии со статьями 220 , 244 КоАС при рассмотрении дела в суде апелляционной, кассационной инстанции суду следует выяснить:
полно ли суд первой инстанции исследовал обстоятельства, имеющие значение для дела;
доказаны ли обстоятельства, имеющие значение для дела, которые суд посчитал установленными;
соответствуют ли выводы суда, изложенные в решении, определении, постановлении, обстоятельствам дела;
принят ли судебный акт по всем заявленным требованиям;
не нарушены ли нормы материального и (или) процессуального права, правильно ли эти нормы применены.
20. При установлении оснований, предусмотренных пунктами 2 , 3 и 6 части пятой статьи 220, пунктами 2 , 3 и 6 статьи 244 КоАС, суд апелляционной, кассационной инстанции переходит к рассмотрению дела по правилам производства в суде первой инстанции, о чем выносит мотивированное определение.
Определением о переходе к рассмотрению дела по правилам производства в суде первой инстанции обжалуемый (опротестованный) судебный акт не отменяется.
Суд апелляционной, кассационной инстанции, сохраняя объективность и беспристрастность, обязан создать сторонам необходимые условия для реализации процессуальных прав и обязанностей.
Вне зависимости от доводов жалобы (протеста) суд апелляционной, кассационной инстанции также проверяет наличие оснований для перехода к рассмотрению дела по правилам производства в суде первой инстанции, к прекращению производства по делу или оставлению заявления без рассмотрения.
21. Судам следует иметь в виду, что суд апелляционной, кассационной инстанции вправе исследовать любые доказательства независимо от того, были ли они обсуждены в суде первой инстанции либо вновь представлены или истребованы.
Суд апелляционной, кассационной инстанции не вправе отклонять ходатайства участвующих в деле лиц о проведении экспертизы, обеспечении и истребовании доказательств, допросе свидетелей и другие по мотиву отклонения их судом первой инстанции.
Суд апелляционной, кассационной инстанции для правильного разрешения дела вправе по своей инициативе истребовать доказательства или назначить экспертизу ( статьи 68 , 79 КоАС).
22. Обратить внимание судов апелляционной, кассационной инстанции на необходимость строгого соблюдения сроков рассмотрения дела ( статьи 218 и 242 КоАС).
Срок рассмотрения дела по апелляционной, кассационной жалобе (протесту) в определенных случаях (например, при большом количестве участников процесса, необходимости истребования и проверки дополнительных доказательств, привлечении к делу специалистов, направлении судебных поручений и т.д.) может быть продлен судебной коллегией, рассматривающей дело путём вынесения определения, но не более чем на один месяц.
23. В случае полного или частичного отказа заявителя от заявления (жалобы) или достижения сторонами мирового соглашения после подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) отказ от заявления (жалобы), мировое соглашение сторон должны быть представлены суду в письменной форме.
Следует обратить внимание, что полный или частичный отказ от заявления (жалобы), мировое соглашение должны соответствовать требованиям статей 136 , 126 1 , 126 2 КоАС.
Суд апелляционной, кассационной инстанции до принятия отказа от заявления (жалобы) или утверждения мирового соглашения должен разъяснить заявителю (сторонам) правовые последствия прекращения производства по делу, предусмотренные статьей 109 КоАС.
В случае принятия отказа от заявления (жалобы) или утверждения мирового соглашения суд апелляционной, кассационной инстанции, не вступая в обсуждение законности и обоснованности решения, отменяет его и прекращает производство по делу.
24. Суд апелляционной, кассационной инстанции оставляет решение, определение, постановление без изменения, а жалобу (протест) без удовлетворения в случае, если придет к выводу, что суд первой инстанции, всесторонне и полно выяснив обстоятельства дела, принял законный и обоснованный судебный акт.
В постановлении суда апелляционной, кассационной инстанции должны быть указаны основания, по которым жалоба (протест) оставлена без удовлетворения.
Следует иметь в виду, что нарушение или неправильное применение норм процессуального права является основанием к отмене решения, определения, постановления лишь при условии, если это привело к неправильному разрешению дела.
При установлении неправильного применения судом первой инстанции нормы права, не повлиявшего на правильное разрешение дела, суд апелляционной, кассационной инстанции вправе указать об этом в своем постановлении.
25. Следует иметь в виду, что при отмене решения судом апелляционной, кассационной инстанции направление дела на новое рассмотрение в суд первой инстанции не допускается, в таком случае суд апелляционной, кассационной инстанции должен принять решение в пределах полномочий, предусмотренных статьями 219 , 243 КоАС.
26. Разъяснить, что под изменением решения суда понимается внесение изменений в резолютивную часть решения суда.
Под новым решением следует понимать принятие судом апелляционной, кассационной инстанции решения, которое существенно меняет основной вывод суда о правах и обязанностях сторон.
27. Если суд апелляционной, кассационной инстанции установит, что дело рассмотрено с нарушением правил подведомственности, отменяет решение суда и направляет материалы дела в другой суд по подведомственности по правилам статьи 27 3 КоАС. В таком случае производство по делу прекращается.
28. Судам апелляционной, кассационной инстанции необходимо обратить внимание, что основания для изменения или отмены решения суда установлены в ст. 220 и 244 КоАС.
При этом необходимо учесть, что применение судом первой инстанции утративших силу актов законодательства оценивается как неправильное применение норм материального права.
При этом, оценка законности судебного акта дается по результатам рассмотрения дела по существу.
29. Следует иметь в виду, что неразрешение или неправильное разрешение вопроса о распределении судебных расходов само по себе не является основанием к отмене либо изменению судебных актов. В этом случае в резолютивной части постановления суда апелляционной, кассационной инстанции указывается о распределении судебных расходов по правилам, предусмотренным статьей 115 КоАС.
30. Обратить внимание суда апелляционной, кассационной инстанции на необходимость обсуждения каждого приведенного в жалобе (протесте) довода с изложением в постановлении вывода о его обоснованности либо несостоятельности.
Постановление суда апелляционной, кассационной инстанции принимается по результатам рассмотрения дела.
В исключительных случаях составление мотивированного постановления может быть отложено на срок до пяти дней, но резолютивную его часть суд должен объявить в том же заседании, в котором завершено судебное разбирательство.
В постановлении суда апелляционной, кассационной инстанции должны быть указаны сведения, предусмотренные в части второй статьи 221 и части второй статьи 245 КоАС.
В резолютивной части постановления суда апелляционной, кассационной инстанции должны быть указаны выводы по итогам рассмотрения жалобы (протеста) и распределение судебных расходов.
31. В случае отмены определения, вынесенного после принятия заявления к производству суда первой инстанции (например, об оставлении заявления без рассмотрения, о прекращении производства по делу и т.п.), суд кассационной инстанции направляет дело в суд первой инстанции для рассмотрения по существу.
По результатам рассмотрения жалобы (протеста) на определение суда первой инстанции суд апелляционной, кассационной инстанции принимает постановление.
32. Суд апелляционной, кассационной инстанции по выявленным при рассмотрении дела фактам нарушения актов законодательства в деятельности государственного или иного органа, организации, должностного лица или гражданина, независимо от их участия в судебном процессе, вправе вынести частное определение.
Если суд обнаружит в действиях указанных лиц признаки преступления, он сообщает об этом прокурору с приложением соответствующих материалов для решения вопроса о возбуждении уголовного дела.
Частное определение объявляется в судебном заседании и об этом указывается в протоколе.
33. Суд апелляционной, кассационной инстанции вправе проверить законность и обоснованность вынесенного по делу судом первой инстанции частного определения и, если установит, что оно было постановлено ошибочно, отменить его.
34. Разъяснить судам, что при поступлении жалобы (протеста) в суд апелляционной, кассационной инстанции после рассмотрения дела по другой жалобе (протесту), в принятии к производству апелляционной, кассационной жалобы (протеста) отказывается, разъясняется право обращения с жалобой (протестом) в ревизионном порядке.
35. В целях проведения анализа обеспечения единообразного и правильного применения норм закона рекомендовать областным и приравненным к ним административным судам каждые полгода обобщать судебную практику по рассмотрению административных дел в апелляционном и кассационном порядке.
36. В связи с принятием настоящего постановления признать утратившим силу постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 20 апреля 2021 года № 15 « О практике рассмотрения судами административных дел в апелляционном порядке », а также от 27 ноября 2021 года № 34 « О судебной практике по рассмотрению административных дел в кассационном порядке ».
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ
Секретарь Пленума, судья Верховного суда Н. ХАКИМОВА
г. Ташкент,
25 марта 2024 г.,
№ 11