UzbekAI

← Qonunlar

📅 2024-yil 25-mart · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2024 йил 25 март · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 25 марта 2024 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 25 March 2024 · Other documents · Oliy sudi Plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг

Қарори

Судлар томонидан иқтисодий ишларни апелляция, кассация тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида

Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлигини инобатга олиб ҳамда қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, иқтисодий ишни апелляция ва кассация тартибида қайта кўриб чиқиш суд процесси иштирокчиларининг суд ҳужжатининг қонунийлиги ва асослилигини текшириш ҳуқуқини таъминловчи муҳим ҳуқуқий институтлардан бири ҳисобланади.

2. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 50 , 259 , 282-моддаларига мувофиқ апелляция, кассация инстанцияси судида иш юритиш:

ишда иштирок этувчи шахсларнинг шикояти;

ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқлари ва мажбуриятлари тўғрисида суд ҳал қилув қарори қабул қилган шахсларнинг шикояти;

Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакилнинг шикояти, бундан тадбиркорлик субъектлари ўртасида юзага келадиган иқтисодий низолар, шунингдек, тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган низолар мустасно;

қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда фуқаролар ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида давлат органлари ва бошқа шахсларнинг шикояти;

прокурор, юқори турувчи прокурор фақат прокурор иштирокида кўрилган иш бўйича, шунингдек, ишда иштирок этувчи шахслар ҳамда ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқлари ва мажбуриятлари тўғрисида суд ҳал қилув қарори қабул қилган шахсларнинг мурожаати мавжуд бўлган тақдирда, прокурорнинг протести бўйича амалга оширилади.

Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси ва унинг ҳудудий бошқармалари ҳам палата аъзоларининг манфаатларини кўзлаб апелляция, кассация шикояти билан мурожаат қилиши мумкин.

3. Судларга тушунтирилсинки, ИПК 50-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, давлат органлари ва бошқа шахслар (масалан, фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашлари ва ҳ.к.) даъво (ариза) улар томонидан тақдим этилган ҳолдагина суд ҳужжати устидан апелляция ёки кассация тартибида шикоят бериши мумкин, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ҳамда Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси ва унинг ҳудудий бошқармалари бундан мустасно.

ИПК 50-моддаси биринчи қисмининг мазмунига кўра, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси ва унинг ҳудудий бошқармалари ўз аъзоларининг манфаатини кўзлаб киритган даъво бўйича даъвогарнинг барча ҳуқуқларидан фойдаланиши ва мажбуриятини ўз зиммасига олиши сабабли, судларнинг эътибори Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси ва унинг ҳудудий бошқармалари ўзлари киритган даъво бўйича низодаги жавобгарнинг манфаатида апелляция, кассация шикояти тақдим эта олмаслигига қаратилиши лозим. Бундай шикоятни қабул қилиш ИПК 268-моддаси биринчи қисмининг 1-банди ҳамда ИПК 291-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мос ҳолда рад этилади.

4. Ҳал қилув қарорини қабул қилган суд апелляция, кассация шикояти (протести) келиб тушган кундан эътиборан беш кунлик муддатда уни апелляция, кассация инстанцияси судига иш билан бирга юбориши шарт.

Судлар шуни эътиборга олишлари керакки, иш апелляция, кассация инстанциясига кўриш учун юборилгандан кейин ҳал қилув қарорини қабул қилган судга апелляция, кассация шикояти (протести)га алоқадор қўшимча ҳужжатлар ёхуд бошқа шахслардан апелляция, кассация шикояти келиб тушган тақдирда, улар келиб тушган куннинг эртасидан кечиктирмай шикоят (протест) кўриб чиқилаётган суд инстанциясига юборилиши лозим.

5. Апелляция, кассация шикояти (протести) нафақат биринчи инстанция судининг бутун ҳал қилув қарорига, балки унинг бир қисмига нисбатан ҳам берилиши мумкин.

Ишда иштирок этувчи шахслар, шунингдек, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқлари ва мажбуриятлари тўғрисида суд ҳал қилув қарори қабул қилган шахслар ИПКнинг 189-моддасига мувофиқ қабул қилинган қўшимча ҳал қилув қарори устидан ҳам апелляция, кассация шикояти беришга, прокурор эса қонунда назарда тутилган ҳолларда протест келтиришга ҳақлидирлар.

6. ИПКга мувофиқ биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори устидан апелляция шикояти (протести) ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида, соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги, шунингдек, ҳуқуқий таъсир чорасини қўллаш тўғрисидаги иш бўйича ҳал қилув қарори қабул қилинганидан кейин ўн кун ичида, кассация шикояти (протести) эса, апелляция тартибида кўрилмаган иш бўйича суд ҳужжати қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида берилиши мумкин.

7. Апелляция, кассация шикояти (протести) бериш муддати ўтишининг бошланиши, тегишлича суд ҳужжати қабул қилинган ёки қонуний кучга кирган кундан эътиборан ҳисобланади.

ИПК 189-моддасининг бешинчи ва олтинчи қисмлари мазмунига кўра, қўшимча ҳал қилув қарори устидан апелляция шикояти (протести) бериш муддати асосий ҳал қилув қарори қабул қилинган, кассация шикояти (протести) эса, қонуний кучга кирган кундан ҳисобланади.

Судлар шуни эътиборга олишлари керакки, апелляция шикоятини (протестини) беришнинг ўтказиб юборилган муддати, шикоят (протест) берган шахснинг илтимосномаси бўйича апелляция инстанцияси суди томонидан, агар илтимоснома ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан икки ойдан кечиктирмасдан берилган, кассация инстанцияси суди томонидан эса, агар илтимоснома кассация шикоятини (протестини) бериш муддати ўтган кундан эътиборан уч ой ичида берилган ва апелляция, кассация шикоятини (протестини) бериш муддати ўтказиб юборилишининг сабаблари суд томонидан узрли деб топилган бўлса, тикланиши мумкин.

Шикоятни (протестни) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш ҳақидаги илтимосномада муддатнинг ўтказиб юборилиши сабаблари кўрсатилиши ва асослантирилиши лозим. Илтимоснома шикоятнинг ўзида (протестда) ёки алоҳида аризада баён этилиши мумкин ва шикоят (протест) билан бир вақтда берилиши лозим.

Судларга тушунтирилсинки, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқлари ва мажбуриятлари тўғрисида суд ҳал қилув қарори қабул қилган шахслар, шунингдек, суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмаган ишда иштирок этувчи шахслар учун апелляция шикоятини бериш муддати уларга ҳал қилув қарори қабул қилинганлиги маълум бўлган кундан эътиборан ҳисобланади.

Апелляция, кассация шикоятини (протестини) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш ҳақидаги илтимоснома ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилмасдан, судьянинг якка ўзи томонидан кўриб чиқилади.

Апелляция, кассация шикоятини (протестини) бериш муддати ўтказиб юборилганлигининг узрли сабаблари бўлиб, судга бундай шикоят (протест) билан ўз вақтида мурожаат қилишга тўсқинлик қилган, аризачига боғлиқ бўлмаган ҳолатлар ҳисобланиши мумкин.

Апелляция, кассация шикоятини (протестини) беришнинг ўтказиб юборилган муддати тикланганда, бу ҳақда апелляция, кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда, шикоятни (протестни) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш рад этилганда эса, апелляция, кассация шикоятини (протестини) қабул қилишни рад этиш ҳақидаги ажримда баён этилади.

Судларга тушунтирилсинки, апелляция, кассация шикояти (протести) ИПК 262-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмлари ҳамда 285-моддасининг иккинчи қисмида белгиланган муддат ўтганидан кейин берилган бўлса ва ўтказиб юборилган муддатни тиклаш тўғрисида илтимоснома мавжуд бўлмаса, апелляция, кассация инстанцияси суди шикоят (протест)ни қайтариш тўғрисида ажрим чиқаради.

Ўтказиб юборилган муддатни тиклаш ҳақидаги ажрим устидан шикоят (протест) қилинмайди.

8. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, ИПК 268-моддасининг биринчи қисми ва 291-моддасининг биринчи қисмида белгиланган апелляция, кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш асослари рўйхати тугал ҳисобланади.

Шуни инобатга олиш керакки, апелляция, кассация шикоятини иш юритишга қабул қилиш рад этилган тақдирда, давлат божи тўлашни кечиктириш, ва суд ҳужжатининг ижросини тўхтатиб туриш тўғрисидаги илтимосномалар муҳокама қилинмайди.

Агар шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш учун бир нечта асослар мавжуд бўлса, суд ажримида ушбу асосларнинг ҳар бири кўрсатилиши керак.

Апелляция, кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрим устидан тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин.

9. ИПК 269-моддасининг биринчи қисми ва 292-моддасининг биринчи қисмида белгиланган апелляция, кассация шикоятини (протестини) қайтариш асослари рўйхати тугал ҳисобланади ва унинг кенгайтирилган тарзда талқин қилинишига йўл қўйилмайди.

Апелляция, кассация шикоятини (протестини) қайтариш тўғрисида ажрим чиқарилади. Судья апелляция, кассация шикоятини (протестини) хат билан ёки қонунда назарда тутилмаган бошқа усулда қайтаришга ҳақли эмас.

Агар шикоятни (протестни) қайтариш учун бир нечта асослар мавжуд бўлса, суд ажримида ушбу асосларнинг ҳар бири кўрсатиб ўтилиши ва улар бартараф этилгач, шикоятни (протестни) берган шахс апелляция, кассация шикояти (протести) билан судга умумий тартибда янгидан мурожаат қилишга ҳақли эканлиги тушунтирилиши керак.

Апелляция, кассация шикоятини (протестини) қайтариш тўғрисидаги ажрим устидан тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин.

Судларга тушунтирилсинки, апелляция, кассация шикоятини (протестини) қайтариш тўғрисидаги ажримнинг кўчирма нусхаси ИПКнинг 197-моддасида белгиланган муддатда ва тартибда ишда иштирок этувчи шахсларга ва ажрим дахлдор бўлган бошқа шахсларга топширилганлиги маълум қилинадиган буюртма хат орқали юборилади ёки тилхат олиб топширилади, уларнинг электрон манзиллари мавжуд бўлган тақдирда эса, ажрим электрон тарзда юборилиши мумкин.

ИПК 269-моддаси биринчи қисмининг 2 , 3 , 4-бандлари ва 292-моддаси биринчи қисмининг 2 , 3 , 4-бандларида назарда тутилган апелляция ёки кассация шикоятини (протестини) қайтариш асослари суд томонидан апелляция, кассация шикояти (протести) иш юритишга қабул қилинганидан сўнг аниқланган ҳолларда, иш апелляция, кассация инстанциясида мазмунан кўриб чиқилиши лозим.

Бунда, шикоятга (протестга) унинг кўчирма нусхаси ишда иштирок этувчи шахсларга юборилганлигини (топширилганлигини) тасдиқловчи далил илова қилинмаган бўлса, апелляция, кассация инстанцияси суди шикоят (протест) берган шахсдан бундай далилни талаб қилади. Апелляция, кассация шикоятини (протестини) берган шахс томонидан шикоятнинг (протестнинг) нусхаси бошқа шахсларга юборилганлигини (топширилганлигини) тасдиқловчи ҳужжатни тақдим этиш имкони бўлмаганда, суд шикоятнинг (протестнинг) нусхасини ишда иштирок этувчи шахсларга суд мажлиси залида топшириш чораларини кўради.

10. Агар шикоятни қабул қилишда судьяда шикоятни имзолаган шахсда таъсис ҳужжатларига мувофиқ уни имзолаш ҳуқуқи мавжудлиги борасида шубҳа туғилса, судья апелляция, кассация шикоятини иш юритишга қабул қилади ва аризачига унинг шикоятни имзолаш ваколатини тасдиқловчи далилни тақдим этишни таклиф қилади. Шикоятни имзолаш ваколатини тасдиқловчи далил тақдим этилмаганда, апелляция, кассация инстанцияси суди шикоятни ИПК 272-моддасининг биринчи қисми ва 295-моддасининг биринчи қисмига асосан кўрмасдан қолдиради.

11. ИПКнинг 271-моддасига мувофиқ апелляция шикояти (протести) уни бериш муддати ўтказиб юборилган ҳолда берилган ва ушбу муддатни тиклаш тўғрисидаги илтимоснома қаноатлантирилганда, апелляция инстанцияси суди биринчи инстанция суди томонидан қабул қилинган ҳал қилув қарорининг ижросини ишда иштирок этувчи шахслар, шунингдек, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақида суд қарор қабул қилган шахсларнинг илтимосномасига кўра тўхтатиб туришга ҳақли.

Суд апелляция инстанциясида иш юритиш тамомлангунига қадар ҳал қилув қарорининг ижросини тўхтатиб туриш ҳақида ажрим чиқаради. Бунда апелляция инстанцияси суди томонидан якуний суд ҳужжати қабул қилинганидан сўнг ҳал қилув қарорининг ижросини тўхтатиб туришни бекор қилиш талаб этилмайди.

Ҳал қилув қарорининг ижросини тўхтатиб туриш ёки унинг ижросини тўхтатиб туришни рад этиш ҳақида апелляция шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.

Агар илтимоснома шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилинганидан кейин берилган бўлса, судлов ҳайъати ушбу илтимоснома бўйича алоҳида ажрим чиқаради.

Судлов ҳайъати томонидан ишни кўриш давомида берилган илтимоснома ишда иштирок этувчи шахсларнинг фикрлари эшитиб бўлинганидан кейин ҳал қилинади.

Кассация инстанцияси суди, ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномасига кўра, биринчи инстанция судида қабул қилинган ҳал қилув қарорининг ижросини кассация инстанциясида иш юритиш тамомлангунига қадар тўхтатиб туриши шарт.

12. Апелляция, кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш масаласи судья томонидан якка тартибда, у иш билан бирга иқтисодий судга келиб тушган кундан бошлаб беш кунлик муддатда ҳал этилади. Бунда, беш кунлик муддат иш шикоят билан бирга апелляция, кассация инстанцияси судига келиб тушган вақтдан бошлаб ҳисобланиши лозим.

Белгиланган шакл ва мазмун талабларига риоя қилинган ҳолда берилган апелляция, кассация шикояти (протести) иш юритувга қабул қилиниши лозим.

Апелляция, кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш тўғрисида апелляция, кассация инстанцияси суди судьяси ажрим чиқаради ва унда суд мажлисини ўтказиш вақти ва жойи кўрсатилади.

Ажримнинг нусхаси ишда иштирок этувчи шахслар, шунингдек, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқлари ва мажбуриятлари тўғрисида суд ҳал қилув қарори қабул қилган шахсларга, шикоят билан Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил мурожаат қилганда, вакилга, апелляция, кассация протестини берган прокурорга юборилади.

Апелляция, кассация шикояти (протести) иш юритишга қабул қилинганидан кейин барча суд ҳужжатлари коллегиал тартибда қабул қилинади.

Иш апелляция, кассация инстанцияси судида кўрилаётган вақтда суд ҳужжатига нисбатан ишда иштирок этувчи бошқа шахслардан шикоят (протест) келиб тушганда, уни қайтариш ёки иш юритишга қабул қилишни рад этиш асослари мавжуд бўлмаганда, у дастлаб қабул қилинган шикоят (протест) билан бирга кўриб чиқилади.

Судларга тушунтирилсинки, апелляция тартибида ишни кўриш жараёнида, айнан шу суд ҳужжати устидан бошқа шахслар томонидан кассация шикояти (протести) тақдим этилган тақдирда, кассация шикоятини (протестини) иш юритишга қабул қилиш ИПК 291-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига асосан рад этилади ва шикоят (протест) берган шахсга апелляция шикояти (протести) билан мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилади.

13. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш бўйича чиқарилган ажримлар устидан ИПК ва «Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунида назарда тутилган ҳоллардагина шикоят қилиниши мумкин.

14. Биринчи инстанция судида иштирок этган вакил, шу жумладан адвокат суднинг ҳал қилув қарорига нисбатан берилган апелляция, кассация шикоятини, агар унга берилган ишончномада бундай ваколат махсус назарда тутилган бўлса, имзолашга ҳақли.

Агар апелляция, кассация шикояти (протести) иш юритишга қабул қилинганидан сўнг шикоятга (протестга) имзо қўйган шахснинг уни имзолашга ваколатли эканлигига шубҳа туғилса, аризачига тегишли далилларни тақдим этиш таклиф этилади. Бундай далиллар тақдим этилмаганда, апелляция, кассация шикояти (протести) ИПК 272-моддасининг биринчи қисми ва 295-моддасининг биринчи қисмига мос ҳолда кўрмасдан қолдирилади.

Судларга тушунтирилсинки, апелляция, кассация шикоятида (протестида) уни имзолаган шахснинг фамилияси кўрсатилиб, исми ёки исми ва отасининг исми кўрсатилмаганлиги шикоятни (протестни) ИПК 269-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига ҳамда 292-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан қайтариш, агар шикоят (протест) иш юритишга қабул қилинган бўлса, шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш учун асос бўлмайди.

Апелляция, кассация шикояти (протести) электрон рақамли имзо билан тасдиқланиши мумкин. Шикоятдаги (протестдаги) электрон рақамли имзо айни бир вақтнинг ўзида қўлда қўйилган имзо билан бир хил юридик кучга эгадир.

Апелляция, кассация шикоятини имзолашда факсимиледан фойдаланишга йўл қўйилмайди, қонунчиликда белгиланган ҳоллар бундан мустасно.

15. Судларнинг эътибори ишни апелляция, кассация тартибида кўришда ИПК 277 ва 300-моддаларида белгиланган муддатларга риоя қилиниши лозимлигига қаратилсин.

Апелляция, кассация шикояти (протести) бўйича ишни кўриш муддати алоҳида ҳолларда (масалан, қўшимча далилларни талаб қилиб олиш ва уларни текшириш, ишга мутахассисларни жалб қилиш, ва ҳ.к.) ишни кўраётган судлов ҳайъати томонидан кўпи билан бир ойга узайтирилиши мумкин.

Чет эллик шахслар иштирокидаги ишлар апелляция, кассация инстанцияси судларида, агар бу шахслар ёки уларнинг филиаллари, ваколатхоналари ёхуд уларнинг иш юритишга ваколатли бўлган вакиллари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида турган ёки яшаётган бўлса, ушбу Кодексда белгиланган муддатларда кўрилади, ишда иштирок этувчи чет эллик шахсларни Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида белгиланган тартибда хабардор қилиш зарур бўлган ҳолларда эса, ишни кўриш муддати суд топшириқларини юбориш учун Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида белгиланган муддатга, бундай муддат шартномада мавжуд бўлмаганда ёки кўрсатилган шартнома мавжуд бўлмаганда эса, олти ойдан ортиқ бўлмаган муддатга узайтирилади.

16. ИПК 16-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ апелляция, кассация инстанциясида барча ишлар ҳайъатда кўрилади. Агар судда апелляция, кассация шикоятини (протестини) кўриб чиқиш учун суд таркибини шакллантиришнинг имкони бўлмаса (масалан, судья ўзини-ўзи рад этиши натижасида ёки бошқа сабаблар бўйича судьяларнинг сони етарли бўлмаса), иш апелляция, кассация тартибида кўриш учун бошқа судга ўтказилади. Бундай ҳолатда ишни бошқа судга ўтказиш масаласи ИПКнинг 32-моддасига асосан Олий суд томонидан ҳал этилади.

17. Апелляция, кассация шикоятини иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилгунига қадар шикоятни берган шахс уни қайтариб олишга ҳақли. Бундай ҳолатда шикоят ИПК 269-моддаси биринчи қисмининг 6-банди ва 292-моддаси биринчи қисмининг 6-бандига асосан қайтарилади.

Иш кўрилаётган вақтда шикоятни берган шахс шикоятидан воз кечганда, протест келтирган прокурор ёки юқори турувчи прокурор суд ҳужжати чиқарилгунига қадар протестни чақириб олганда, шикоят (протест) бўйича иш юритиш ИПК 273-моддаси биринчи қисмининг 4 ва 5-бандлари , 296-моддаси биринчи қисмининг 4 ва 5-бандларига асосан тугатилади.

Агар ишни тегишли инстанция судида кўриш жараёнида ишда тараф бўлган юридик шахс судга даъво аризаси билан мурожаат қилгунга қадар ёки биринчи инстанция суди томонидан суд ҳужжати қабул қилингунига қадар тугатилганлиги аниқланса, суд ҳужжати бекор қилинади ва иш юритиш ИПК 110-моддаси биринчи қисмининг 4-бандига асосан тугатилади.

Ишни апелляция, кассация инстанцияси судида кўриш жараёнида ишда тараф бўлган юридик шахс биринчи инстанция суди томонидан суд ҳужжати қабул қилинганидан кейин тугатилганлиги аниқланса, шикоят бўйича иш юритиш ИПК 273-моддаси биринчи қисмининг 6-банди ҳамда 296-моддаси биринчи қисмининг 6-бандига асосан тугатилади.

Судларнинг эътибори апелляция, кассация шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш асослари ИПК 273-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмлари ҳамда 296-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига асосан тугал ҳисобланиши ва уларнинг кенгайтирилган тарзда талқин қилинишига йўл қўйилмаслигига қаратилиши керак.

18. Судларга тушунтирилсинки, иш апелляция, кассация инстанцияси судида кўрилаётганда ҳал қилув қарори биринчи инстанция суди томонидан янги очилган ҳолатлар бўйича кўриб чиқилиб, бекор қилинганлиги аниқланган тақдирда, апелляция, кассация шикояти (протести) бўйича иш юритиш ИПК 273-моддаси биринчи қисмининг 1-банди , 296-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мос ҳолда тугатилиши керак.

Апелляция, кассация шикояти (протести) бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисидаги ажрим устидан тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.

19. Апелляция, кассация инстанцияси суди янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.

Ишда иштирок этувчи шахслар томонидан тақдим этилган қўшимча далилларни ва апелляция, кассация шикоятига (протестига) билдирилган ёзма фикрни асослаш учун тақдим этилган далилларни ўрганиш бўйича апелляция, кассация инстанцияси судининг ваколатлари чекланмаган. Шунинг учун бундай далиллар тақдим қилинганда, апелляция, кассация инстанцияси суди уларни муҳокама қилган ҳолда ҳуқуқий баҳо бериши лозим.

20. ИПКнинг 276 ва 299-моддаларига кўра, биринчи инстанция судида кўриб чиқиш предмети бўлмаган янги талаблар апелляция, кассация инстанцияси суди томонидан кўрилмайди.

Апелляция, кассация шикоятида (протестида) биринчи инстанция суди томонидан кўриб чиқиш предмети бўлмаган янги талаблар билдирилган бўлса, апелляция, кассация инстанцияси суди шикоятнинг (протестнинг) ушбу қисми бўйича иш юритишни тугатади. Бунда, янги талаблар деганда, даъво предмети бўлмаган, жавобгарга ёки бошқа ишда иштирок этувчи шахсларга ёхуд ишда иштирок этмаган шахсларга нисбатан қаратилган талаб тушунилади.

21. ИПК 276-моддасининг иккинчи қисми ва 299-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ апелляция, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ ҳажмда текшириши шарт.

Шу сабабли, апелляция, кассация инстанцияси суди, апелляция, кассация шикоятида (протестида) баён этилган важлар билан чекланиб қолмай, ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослантирилганлигини тўлиқ ҳажмда, ҳал қилув қарори устидан шикоят қилган шахсларга нисбатан ҳам, шикоят қилмаган шахсларга нисбатан ҳам текширади.

Судлар ишни кўришда биринчи инстанция суди томонидан иш ҳолатлари тўғри аниқланганлиги ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларининг тўғри қўлланилганлиги текширилиши зарурлигини эътиборга олишлари лозим.

Апелляция, кассация инстанцияси суди ўз қарорида шикоятдаги (протестдаги) ҳар бир важни, унинг асосли ёхуд асоссизлиги ҳақидаги хулосани баён этган ҳолда муҳокама қилиши шарт.

Судларга тушунтирилсинки, ҳал қилув қарорини тўлиқ ҳажмда текшириш деганда, шикоят (протест) важларидан қатъий назар, биринчи инстанция суди томонидан ишнинг ҳақиқий ҳолатлари аниқланганлиги, моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлигини текшириш тушунилади.

22. Биринчи инстанция суди томонидан ишда иштирок этувчи шахсларнинг экспертиза тайинлаш, далилларни таъминлаш ва талаб қилиб олиш, гувоҳларни сўроқ қилиш ҳақидаги ва бошқа илтимосномалари рад этилганлиги, уларнинг апелляция, кассация инстанцияси судига мазкур илтимосномалар билан мурожаат қилишига тўсқинлик қилмайди.

Далиллар биринчи инстанция суди учун белгиланган қоидалар бўйича текширилади.

23. ИПКнинг 101 , 102-моддаларида назарда тутилган иш юритишни тўхтатиб туриш асослари апелляция, кассация инстанцияси судида ҳам қўлланилади.

Бунда, судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, ИПКнинг 101-моддасида назарда тутилган ҳолатлар мавжуд бўлганда, суд иш юритишни тўхтатиб туриши шарт, ИПКнинг 102-моддасида қайд этилган асослар мавжуд бўлганида эса, иш юритишни тўхтатиб туриш масаласи суд томонидан иш ҳолатларидан келиб чиқиб ҳал этилади.

ИПК 101-моддаси биринчи қисмининг 1-бандини қўллашда шуни назарда тутиш керакки, иқтисодий суд шикоят бўйича иш юритишни ушбу ишни Конституциявий, фуқаролик, жиноят, маъмурий ёки иқтисодий суд томонидан кўрилаётган бошқа иш ёки масала юзасидан, шунингдек, тергов ҳаракатлари олиб борилаётган иш юзасидан қарор қабул қилингунига қадар кўриш мумкин бўлмаганда тўхтатиб туришга мажбур. Агар кўрсатилган ҳолатлар ишни кўришга тўсқинлик қилмаса, иш юритишни тўхтатиб туришга йўл қўйилмайди.

Судларга тушунтирилсинки, иш кассация инстанцияси судининг иш юритувида бўлган вақтда қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш ҳақида ариза биринчи инстанция судига келиб тушса, кассация инстанцияси суди суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш натижалари олингунга қадар иш юритишни ИПК 101-моддасининг 1-бандига мос равишда тўхтатиб туради.

Иш юритишни тўхтатиб туриш, иш юритишни тиклашни рад этиш ҳақидаги ажрим устидан шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.

Шуни назарда тутиш лозимки, иш юритишни тиклаш ҳақидаги ажрим устидан шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин эмас.

Судларга тушунтирилсинки, шикоят бўйича иш юритиш тиклангунига қадар суд бирор-бир процессуал ҳаракатни амалга оширишга ҳақли эмас, бундан даъвони ва далилларни таъминлашга қаратилган ҳаракатлар мустасно.

Суд иш юритишни тўхтатиб туришга сабаб бўлган ҳолатлар бартараф қилинганлиги ҳақидаги ҳужжатни олган кундан бошлаб беш кунлик муддатда шикоят бўйича иш юритишни тиклаш ва ишни суд муҳокамасида кўриб чиқиш учун тайинлаш ҳақида ажрим чиқаради ва унинг кўчирма нусхасини ишда иштирок этувчи шахсларга юборади.

24. Апелляция, кассация инстанцияси суди шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича қарор қабул қилади.

Апелляция, кассация инстанцияси суди қарорининг хулоса қисмида шикоятни (протестни) кўриш натижалари тўғрисидаги хулосалар бўлиши, зарур бўлганда эса, суд харажатларининг тақсимланиши кўрсатилиши керак.

Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, апелляция, кассация инстанцияси суди қабул қилинган қарорни ўқиб эшиттирганидан сўнг, унинг мазмун-моҳиятини суд процесси иштирокчиларига тушунтириши шарт.

25. Судлар ИПКнинг 278 ва 301-моддаларида санаб ўтилган ваколатларнинг рўйхати қатъий бўлиб, унинг кенгайтирилган тарзда талқин қилинишига йўл қўйилмаслигини ҳисобга олишлари керак.

Агар апелляция, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция суди томонидан ишни кўришда ишнинг фактик ҳолатлари тақдим этилган далилларни ҳар томонлама, тўлиқ ва объектив текшириш асосида аниқланган, аммо суднинг хулосалари ушбу ҳолатларга мувофиқ эмас деб топса, у ҳал қилув қарорини бекор қилади ва янги қарор қабул қилади.

Агар апелляция, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция суди томонидан ишни кўришда ишнинг фактик ҳолатлари тўлиқ аниқланмаган ва шу сабабли қабул қилинган ҳал қилув қарори етарли асослантирилмаган деб топса, у ҳал қилув қарорини бекор қилади ва мавжуд бўлган ҳамда янги далиллар асосида янги қарор қабул қилади.

26. Судлар шуни назарда тутишлари керакки, агар биринчи инстанция суди томонидан қабул қилинган суд ҳужжати ўзгартирилган ёки тўлиқ ёхуд қисман бекор қилинганда, суднинг хулосаларига қўшилмаганлигининг сабаблари қабул қилинган қарорда кўрсатилиши лозим.

Апелляция, кассация инстанцияси судининг қарори ИПКнинг 280 ва 303-моддалари талабларига мувофиқ бўлиши лозим.

Апелляция, кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича қабул қилинган қарорнинг кўчирма нусхаси у қабул қилинган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмасдан ишда иштирок этувчи шахсларга топширилганлиги маълум қилинадиган буюртма хат орқали юборилади ёки тилхат олиб топширилади, ушбу шахсларнинг электрон манзиллари мавжуд бўлган тақдирда эса, қарор электрон ҳужжат тарзида юборилиши мумкин.

27. Апелляция, кассация инстанцияси суди ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва иш юритишни тугатишга ёхуд даъвони тўлиқ ёки қисман кўрмасдан қолдиришга, ИПК 279-моддаси бешинчи қисмининг 7-банди ва 302-моддаси бешинчи қисмининг 7-бандида назарда тутилган асос мавжуд бўлган тақдирда эса, ҳал қилув қарорини бекор қилишга ва иш материалларини тааллуқлилигига кўра бошқа судга юборишга ҳақли.

Процессуал қонунчиликка кўра, апелляция, кассация инстанцияси суди ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилиб, ишни янгидан кўриш учун юборишга ҳақли эмас, бундан даъво аризасини қайтариш, даъво аризасини иш юритишга қабул қилишни рад этиш, даъво аризасини кўрмасдан қолдириш, иш бўйича иш юритишни тугатиш ва иш юритишни тўхтатиб туриш ҳақидаги ажримларни бекор қилиш мустасно.

Агар биринчи инстанция суди ҳал қилув қарори билан билдирилган талаблардан бирини ёки бир нечтасини кўрмасдан қолдирган ёхуд талаб (талаблар) бўйича иш юритишни тугатган, қолган талаб (талаблар)ни эса мазмунан кўрган бўлса, апелляция, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг талабнинг кўрмасдан қолдирилган ёки иш юритиш тугатилганлиги ҳақидаги хулосаси билан келишмаса, ИПК 279-моддаси бешинчи қисмининг 6-банди ва 302-моддаси бешинчи қисмининг 6-банди асослари бўйича ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўради.

28. Судларнинг эътибори ИПК 279-моддаси бешинчи қисмининг 2 , 3 ва 6-бандлари ва 302-моддаси бешинчи қисмининг 2 , 3 ва 6-бандларида назарда тутилган асослар аниқланганда, апелляция, кассация инстанцияси суди ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўриб чиқилишига қаратилсин.

Ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтиш ҳақида ажрим чиқарилиб, унда бажарилиши лозим бўлган ҳаракатлар кўрсатилади.

29. Судларга тушунтирилсинки, ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўриб чиқилишига ўтишда биринчи инстанция судининг ҳужжати бекор қилинмаган ҳолда ажрим чиқарилади. Бунда, суд ҳужжатининг қонунийлигига ишни мазмунан кўриб чиқиш натижалари бўйича баҳо берилади.

30. Шуни назарда тутиш лозимки, суд харажатларини тақсимлаш тўғрисидаги масала ҳал қилинмаганлиги ёки нотўғри ҳал қилинганлиги суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўлмайди. Бундай ҳолда, қарорнинг хулоса қисмида суд харажатлари ИПКнинг 118-моддасида назарда тутилган қоидалар бўйича тақсимлаш ҳақида кўрсатилади.

31. Апелляция, кассация инстанцияси суди қонунда белгиланган асослар мавжуд бўлганда, ИПКда назарда тутилган тартибда ёзувдаги йўл қўйилган хатоларни, ҳарфий хатоларни ёки ҳисоб-китобдаги янглишишларни қарорнинг мазмунини ўзгартирмаган ҳолда тузатишга ҳақли.

Ушбу масалалар суд мажлисида ишда иштирок этувчи шахсларни, давлат ижрочисини ёки суднинг ҳал қилув қарорининг ижроси зиммасига юклатилган бошқа органларни суд мажлисини ўтказиш вақти ва жойи ҳақида тегишли тарзда хабардор қилган ҳолда кўрилади. Бироқ, мазкур шахсларнинг келмаганлиги ушбу масалаларни ҳал этиш учун тўсқинлик қилмайди.

Судларнинг эътибори, мазкур банднинг биринчи хатбошисида кўрсатилган ҳаракатлар суднинг ташаббуси билан амалга оширилганда суд мажлиси ўтказилмасдан ҳал этилишига қаратилсин.

32. Судлар шуни назарда тутишлари керакки, ИПКнинг нормаларида тўғридан-тўғри назарда тутилган ва иш кўришни давом эттиришга тўсқинлик қилаётган ажрим (хусусий ажрим)ларгина шикоят (протест) қилиниши мумкин. ИПКда шикоят (протест) қилиниши назарда тутилмаган бошқа ажримлар юзасидан эътирозлар ишни мазмунан кўриб чиқиш якуни бўйича қабул қилинган суд ҳужжати шикоят (протест) қилинганда билдирилиши мумкин.

Хусусан, ИПКнинг нормаларига мувофиқ:

ишни ёпиқ суд мажлисида муҳокама қилиш (ИПКнинг 11-моддаси );

ўзини ўзи рад қилиш ёки судья, прокурор, эксперт, мутахассис, суд мажлиси котиби, таржимонни рад қилиш тўғрисидаги масалани кўриш натижалари (ИПКнинг 23-моддаси );

ишни бир суддан бошқасига ўтказиш (ИПКнинг 39-моддаси );

бошқа жавобгарни ишда иштирок этишга жалб этиш ёки жалб этишни рад қилиш (ИПКнинг 44-моддаси );

ишга дахлдор бўлмаган жавобгарни алмаштириш (ИПКнинг 45-моддаси );

ишда иштирок этишга учинчи шахсларни жалб қилиш (ИПКнинг 47 , 48-моддалари );

мутахассисни суд мажлисида иштирок этиш учун жалб қилиш (ИПКнинг 57-моддаси );

далилларни талаб қилиб олиш ва уларни турган жойида кўздан кечириш (ИПКнинг 69 , 70-моддалари );

ашёвий далилларни қайтариш (ИПКнинг 79-моддаси );

экспертиза тайинлаш ёки экспертиза тайинлаш ҳақидаги илтимосномани қаноатлантиришни рад этиш (ИПКнинг 80-моддаси );

суд топшириғи (ИПКнинг 91-моддаси );

суд топшириғининг ижроси (ИПКнинг 92-моддаси );

иш юритишни тиклаш (ИПКнинг 105-моддаси );

процессуал муддатларни тиклаш (ИПКнинг 123-моддаси );

процессуал муддатни узайтириш ёки узайтиришни рад этиш (ИПКнинг 124-моддаси );

келишув битимини тасдиқлашни рад этиш (ИПКнинг 134-моддаси );

суд буйруғини бекор қилиш (ИПКнинг 147-моддаси );

даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш ва иш қўзғатиш (ИПКнинг 153-моддаси );

даъвонинг асосини ёки предметини ўзгартиришни, даъво талаблари миқдорини кўпайтиришни ёки камайтиришни, даъводан тўлиқ ёки қисман воз кечишини қабул қилиш ёхуд қабул қилишни рад этиш (ИПКнинг 157-моддаси );

ишларни бирлаштириш (ИПКнинг 158-моддаси );

талабларнинг бир қисмини алоҳида иш юритишга ажратиш (ИПКнинг 159-моддаси );

қарши даъвони қабул қилиш (ИПКнинг 161-моддаси );

ишни суд муҳокамасига тайёрлаш (ИПКнинг 162-моддаси );

ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини ҳал этиш (ИПКнинг 169-моддаси );

суд муҳокамасини кейинга қолдириш (ИПКнинг 171-моддаси );

қўшимча ҳал қилув қарорини қабул қилишни рад этиш ҳақидаги ажрим (ИПКнинг 189-моддаси );

қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги аризани иш юритишга қабул қилиш (ИПКнинг 330-моддаси );

ижро ишини юритишни тиклаш (ИПКнинг 346-моддаси ) ҳақидаги ажримлари устидан шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин эмас.

Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, қонунга кўра, суд буйруғи (ИПК 147-модда ) ва ижро варақаси (ИПК 336-моддаси ) устидан шикоят қилинмайди (протест келтирилмайди).

33. Биринчи инстанция судининг ажримлари устидан апелляция, кассация шикоятлари (протестлари) суднинг ҳал қилув қарорлари устидан берилган апелляция, кассация шикоятларини (протестларини) кўриш учун назарда тутилган тартибда ва муддатда кўрилади.

34. ИПКнинг 202-моддасига мувофиқ, апелляция, кассация инстанцияси судининг ҳар бир мажлисида, шунингдек суд мажлиси залидан ташқарида алоҳида процессуал ҳаракат амалга оширилганда баённома тузилади.

Ишда иштирок этувчи шахслар суд мажлиси баённомаси билан ИПКнинг 203-моддасида белгиланган тартиб ва муддатларда танишишга ҳақли. Суд мажлисининг баённомаси юзасидан берилган фикр-мулоҳазалар раислик қилувчи томонидан кўриб чиқилади.

35. Апелляция, кассация инстанцияси судида ишни кўришда давлат органи ёки бошқа органнинг, юридик шахснинг, мансабдор шахснинг ёки фуқаронинг фаолиятида қонунчилик ҳужжатлари бузилганлиги аниқланган тақдирда, уларнинг ишда иштирокидан қатъий назар, суд ИПКнинг 200-моддасига мувофиқ хусусий ажрим чиқаришга ҳақли.

36. Қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилиши ҳолатини таҳлил қилиб бориш мақсадида вилоят ва уларга тенглаштирилган судларга иқтисодий ишларни апелляция ва кассация тартибида кўриш бўйича суд амалиётини ҳар ярим йилда умумлаштириш тавсия этилсин.

37. Ушбу қарор қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг « Судлар томонидан иқтисодий ишларни апелляция тартибида кўриш амалиёти тўғрисида » 2021 йил 20 апрелдаги 16-сонли ҳамда « Иқтисодий ишларни кассация тартибида кўриш бўйича суд амалиёти тўғрисида » 2021 йил 27 ноябрдаги 36-сонли қарорлари ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси Н. ХАКИМОВА

Тошкент ш.,

2024 йил 25 март,

10-сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining

Qarori

Sudlar tomonidan iqtisodiy ishlarni apellyatsiya, kassatsiya tartibida koʻrishning ayrim masalalari toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligini inobatga olib hamda qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, iqtisodiy ishni apellyatsiya va kassatsiya tartibida qayta koʻrib chiqish sud protsessi ishtirokchilarining sud hujjatining qonuniyligi va asosliligini tekshirish huquqini taʼminlovchi muhim huquqiy institutlardan biri hisoblanadi.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksi (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi)ning 50 , 259 , 282-moddalariga muvofiq apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudida ish yuritish:

ishda ishtirok etuvchi shaxslarning shikoyati;

ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslarning shikoyati;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakilning shikoyati, bundan tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida yuzaga keladigan iqtisodiy nizolar, shuningdek, tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizolar mustasno;

qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda fuqarolar va yuridik shaxslarning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida davlat organlari va boshqa shaxslarning shikoyati;

prokuror, yuqori turuvchi prokuror faqat prokuror ishtirokida koʻrilgan ish boʻyicha, shuningdek, ishda ishtirok etuvchi shaxslar hamda ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslarning murojaati mavjud boʻlgan taqdirda, prokurorning protesti boʻyicha amalga oshiriladi.

Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi va uning hududiy boshqarmalari ham palata aʼzolarining manfaatlarini koʻzlab apellyatsiya, kassatsiya shikoyati bilan murojaat qilishi mumkin.

3. Sudlarga tushuntirilsinki, IPK 50-moddasining birinchi qismiga muvofiq, davlat organlari va boshqa shaxslar (masalan, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashlari va h.k.) daʼvo (ariza) ular tomonidan taqdim etilgan holdagina sud hujjati ustidan apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida shikoyat berishi mumkin, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil hamda Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi va uning hududiy boshqarmalari bundan mustasno.

IPK 50-moddasi birinchi qismining mazmuniga koʻra, Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi va uning hududiy boshqarmalari oʻz aʼzolarining manfaatini koʻzlab kiritgan daʼvo boʻyicha daʼvogarning barcha huquqlaridan foydalanishi va majburiyatini oʻz zimmasiga olishi sababli, sudlarning eʼtibori Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi va uning hududiy boshqarmalari oʻzlari kiritgan daʼvo boʻyicha nizodagi javobgarning manfaatida apellyatsiya, kassatsiya shikoyati taqdim eta olmasligiga qaratilishi lozim. Bunday shikoyatni qabul qilish IPK 268-moddasi birinchi qismining 1-bandi hamda IPK 291-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda rad etiladi.

4. Hal qiluv qarorini qabul qilgan sud apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda uni apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudiga ish bilan birga yuborishi shart.

Sudlar shuni eʼtiborga olishlari kerakki, ish apellyatsiya, kassatsiya instansiyasiga koʻrish uchun yuborilgandan keyin hal qiluv qarorini qabul qilgan sudga apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti)ga aloqador qoʻshimcha hujjatlar yoxud boshqa shaxslardan apellyatsiya, kassatsiya shikoyati kelib tushgan taqdirda, ular kelib tushgan kunning ertasidan kechiktirmay shikoyat (protest) koʻrib chiqilayotgan sud instansiyasiga yuborilishi lozim.

5. Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) nafaqat birinchi instansiya sudining butun hal qiluv qaroriga, balki uning bir qismiga nisbatan ham berilishi mumkin.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslar IPKning 189-moddasiga muvofiq qabul qilingan qoʻshimcha hal qiluv qarori ustidan ham apellyatsiya, kassatsiya shikoyati berishga, prokuror esa qonunda nazarda tutilgan hollarda protest keltirishga haqlidirlar.

6. IPKga muvofiq birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) hal qiluv qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran bir oy ichida, soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi, shuningdek, huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori qabul qilinganidan keyin oʻn kun ichida, kassatsiya shikoyati (protesti) esa, apellyatsiya tartibida koʻrilmagan ish boʻyicha sud hujjati qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran olti oy ichida berilishi mumkin.

7. Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddati oʻtishining boshlanishi, tegishlicha sud hujjati qabul qilingan yoki qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran hisoblanadi.

IPK 189-moddasining beshinchi va oltinchi qismlari mazmuniga koʻra, qoʻshimcha hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya shikoyati (protesti) berish muddati asosiy hal qiluv qarori qabul qilingan, kassatsiya shikoyati (protesti) esa, qonuniy kuchga kirgan kundan hisoblanadi.

Sudlar shuni eʼtiborga olishlari kerakki, apellyatsiya shikoyatini (protestini) berishning oʻtkazib yuborilgan muddati, shikoyat (protest) bergan shaxsning iltimosnomasi boʻyicha apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan, agar iltimosnoma hal qiluv qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran ikki oydan kechiktirmasdan berilgan, kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan esa, agar iltimosnoma kassatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati oʻtgan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilgan va apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati oʻtkazib yuborilishining sabablari sud tomonidan uzrli deb topilgan boʻlsa, tiklanishi mumkin.

Shikoyatni (protestni) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash haqidagi iltimosnomada muddatning oʻtkazib yuborilishi sabablari koʻrsatilishi va asoslantirilishi lozim. Iltimosnoma shikoyatning oʻzida (protestda) yoki alohida arizada bayon etilishi mumkin va shikoyat (protest) bilan bir vaqtda berilishi lozim.

Sudlarga tushuntirilsinki, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslar, shuningdek, sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmagan ishda ishtirok etuvchi shaxslar uchun apellyatsiya shikoyatini berish muddati ularga hal qiluv qarori qabul qilinganligi maʼlum boʻlgan kundan eʼtiboran hisoblanadi.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash haqidagi iltimosnoma ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilmasdan, sudyaning yakka oʻzi tomonidan koʻrib chiqiladi.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) berish muddati oʻtkazib yuborilganligining uzrli sabablari boʻlib, sudga bunday shikoyat (protest) bilan oʻz vaqtida murojaat qilishga toʻsqinlik qilgan, arizachiga bogʻliq boʻlmagan holatlar hisoblanishi mumkin.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) berishning oʻtkazib yuborilgan muddati tiklanganda, bu haqda apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda, shikoyatni (protestni) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash rad etilganda esa, apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) qabul qilishni rad etish haqidagi ajrimda bayon etiladi.

Sudlarga tushuntirilsinki, apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) IPK 262-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari hamda 285-moddasining ikkinchi qismida belgilangan muddat oʻtganidan keyin berilgan boʻlsa va oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash toʻgʻrisida iltimosnoma mavjud boʻlmasa, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi shikoyat (protest)ni qaytarish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.

Oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash haqidagi ajrim ustidan shikoyat (protest) qilinmaydi.

8. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, IPK 268-moddasining birinchi qismi va 291-moddasining birinchi qismida belgilangan apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari roʻyxati tugal hisoblanadi.

Shuni inobatga olish kerakki, apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini ish yuritishga qabul qilish rad etilgan taqdirda, davlat boji toʻlashni kechiktirish, va sud hujjatining ijrosini toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi iltimosnomalar muhokama qilinmaydi.

Agar shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish uchun bir nechta asoslar mavjud boʻlsa, sud ajrimida ushbu asoslarning har biri koʻrsatilishi kerak.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan taftish tartibida shikoyat (protest) berilishi mumkin.

9. IPK 269-moddasining birinchi qismi va 292-moddasining birinchi qismida belgilangan apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish asoslari roʻyxati tugal hisoblanadi va uning kengaytirilgan tarzda talqin qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi. Sudya apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) xat bilan yoki qonunda nazarda tutilmagan boshqa usulda qaytarishga haqli emas.

Agar shikoyatni (protestni) qaytarish uchun bir nechta asoslar mavjud boʻlsa, sud ajrimida ushbu asoslarning har biri koʻrsatib oʻtilishi va ular bartaraf etilgach, shikoyatni (protestni) bergan shaxs apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) bilan sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli ekanligi tushuntirilishi kerak.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan taftish tartibida shikoyat (protest) berilishi mumkin.

Sudlarga tushuntirilsinki, apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimning koʻchirma nusxasi IPKning 197-moddasida belgilangan muddatda va tartibda ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va ajrim daxldor boʻlgan boshqa shaxslarga topshirilganligi maʼlum qilinadigan buyurtma xat orqali yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ularning elektron manzillari mavjud boʻlgan taqdirda esa, ajrim elektron tarzda yuborilishi mumkin.

IPK 269-moddasi birinchi qismining 2 , 3 , 4-bandlari va 292-moddasi birinchi qismining 2 , 3 , 4-bandlarida nazarda tutilgan apellyatsiya yoki kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish asoslari sud tomonidan apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilinganidan soʻng aniqlangan hollarda, ish apellyatsiya, kassatsiya instansiyasida mazmunan koʻrib chiqilishi lozim.

Bunda, shikoyatga (protestga) uning koʻchirma nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborilganligini (topshirilganligini) tasdiqlovchi dalil ilova qilinmagan boʻlsa, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi shikoyat (protest) bergan shaxsdan bunday dalilni talab qiladi. Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) bergan shaxs tomonidan shikoyatning (protestning) nusxasi boshqa shaxslarga yuborilganligini (topshirilganligini) tasdiqlovchi hujjatni taqdim etish imkoni boʻlmaganda, sud shikoyatning (protestning) nusxasini ishda ishtirok etuvchi shaxslarga sud majlisi zalida topshirish choralarini koʻradi.

10. Agar shikoyatni qabul qilishda sudyada shikoyatni imzolagan shaxsda taʼsis hujjatlariga muvofiq uni imzolash huquqi mavjudligi borasida shubha tugʻilsa, sudya apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini ish yuritishga qabul qiladi va arizachiga uning shikoyatni imzolash vakolatini tasdiqlovchi dalilni taqdim etishni taklif qiladi. Shikoyatni imzolash vakolatini tasdiqlovchi dalil taqdim etilmaganda, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi shikoyatni IPK 272-moddasining birinchi qismi va 295-moddasining birinchi qismiga asosan koʻrmasdan qoldiradi.

11. IPKning 271-moddasiga muvofiq apellyatsiya shikoyati (protesti) uni berish muddati oʻtkazib yuborilgan holda berilgan va ushbu muddatni tiklash toʻgʻrisidagi iltimosnoma qanoatlantirilganda, apellyatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudi tomonidan qabul qilingan hal qiluv qarorining ijrosini ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqida sud qaror qabul qilgan shaxslarning iltimosnomasiga koʻra toʻxtatib turishga haqli.

Sud apellyatsiya instansiyasida ish yuritish tamomlanguniga qadar hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turish haqida ajrim chiqaradi. Bunda apellyatsiya instansiyasi sudi tomonidan yakuniy sud hujjati qabul qilinganidan soʻng hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turishni bekor qilish talab etilmaydi.

Hal qiluv qarorining ijrosini toʻxtatib turish yoki uning ijrosini toʻxtatib turishni rad etish haqida apellyatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi.

Agar iltimosnoma shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilinganidan keyin berilgan boʻlsa, sudlov hayʼati ushbu iltimosnoma boʻyicha alohida ajrim chiqaradi.

Sudlov hayʼati tomonidan ishni koʻrish davomida berilgan iltimosnoma ishda ishtirok etuvchi shaxslarning fikrlari eshitib boʻlinganidan keyin hal qilinadi.

Kassatsiya instansiyasi sudi, ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga koʻra, birinchi instansiya sudida qabul qilingan hal qiluv qarorining ijrosini kassatsiya instansiyasida ish yuritish tamomlanguniga qadar toʻxtatib turishi shart.

12. Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish masalasi sudya tomonidan yakka tartibda, u ish bilan birga iqtisodiy sudga kelib tushgan kundan boshlab besh kunlik muddatda hal etiladi. Bunda, besh kunlik muddat ish shikoyat bilan birga apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudiga kelib tushgan vaqtdan boshlab hisoblanishi lozim.

Belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya qilingan holda berilgan apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) ish yurituvga qabul qilinishi lozim.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi sudyasi ajrim chiqaradi va unda sud majlisini oʻtkazish vaqti va joyi koʻrsatiladi.

Ajrimning nusxasi ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxslarga, shikoyat bilan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil murojaat qilganda, vakilga, apellyatsiya, kassatsiya protestini bergan prokurorga yuboriladi.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilinganidan keyin barcha sud hujjatlari kollegial tartibda qabul qilinadi.

Ish apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudida koʻrilayotgan vaqtda sud hujjatiga nisbatan ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslardan shikoyat (protest) kelib tushganda, uni qaytarish yoki ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari mavjud boʻlmaganda, u dastlab qabul qilingan shikoyat (protest) bilan birga koʻrib chiqiladi.

Sudlarga tushuntirilsinki, apellyatsiya tartibida ishni koʻrish jarayonida, aynan shu sud hujjati ustidan boshqa shaxslar tomonidan kassatsiya shikoyati (protesti) taqdim etilgan taqdirda, kassatsiya shikoyatini (protestini) ish yuritishga qabul qilish IPK 291-moddasi birinchi qismining 2-bandiga asosan rad etiladi va shikoyat (protest) bergan shaxsga apellyatsiya shikoyati (protesti) bilan murojaat qilish huquqi tushuntiriladi.

13. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha chiqarilgan ajrimlar ustidan IPK va “Toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonunida nazarda tutilgan hollardagina shikoyat qilinishi mumkin.

14. Birinchi instansiya sudida ishtirok etgan vakil, shu jumladan advokat sudning hal qiluv qaroriga nisbatan berilgan apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini, agar unga berilgan ishonchnomada bunday vakolat maxsus nazarda tutilgan boʻlsa, imzolashga haqli.

Agar apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) ish yuritishga qabul qilinganidan soʻng shikoyatga (protestga) imzo qoʻygan shaxsning uni imzolashga vakolatli ekanligiga shubha tugʻilsa, arizachiga tegishli dalillarni taqdim etish taklif etiladi. Bunday dalillar taqdim etilmaganda, apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) IPK 272-moddasining birinchi qismi va 295-moddasining birinchi qismiga mos holda koʻrmasdan qoldiriladi.

Sudlarga tushuntirilsinki, apellyatsiya, kassatsiya shikoyatida (protestida) uni imzolagan shaxsning familiyasi koʻrsatilib, ismi yoki ismi va otasining ismi koʻrsatilmaganligi shikoyatni (protestni) IPK 269-moddasi birinchi qismining 1-bandiga hamda 292-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan qaytarish, agar shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish uchun asos boʻlmaydi.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanishi mumkin. Shikoyatdagi (protestdagi) elektron raqamli imzo ayni bir vaqtning oʻzida qoʻlda qoʻyilgan imzo bilan bir xil yuridik kuchga egadir.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini imzolashda faksimiledan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi, qonunchilikda belgilangan hollar bundan mustasno.

15. Sudlarning eʼtibori ishni apellyatsiya, kassatsiya tartibida koʻrishda IPK 277 va 300-moddalarida belgilangan muddatlarga rioya qilinishi lozimligiga qaratilsin.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ishni koʻrish muddati alohida hollarda (masalan, qoʻshimcha dalillarni talab qilib olish va ularni tekshirish, ishga mutaxassislarni jalb qilish, va h.k.) ishni koʻrayotgan sudlov hayʼati tomonidan koʻpi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin.

Chet ellik shaxslar ishtirokidagi ishlar apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudlarida, agar bu shaxslar yoki ularning filiallari, vakolatxonalari yoxud ularning ish yuritishga vakolatli boʻlgan vakillari Oʻzbekiston Respublikasi hududida turgan yoki yashayotgan boʻlsa, ushbu Kodeksda belgilangan muddatlarda koʻriladi, ishda ishtirok etuvchi chet ellik shaxslarni Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida belgilangan tartibda xabardor qilish zarur boʻlgan hollarda esa, ishni koʻrish muddati sud topshiriqlarini yuborish uchun Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida belgilangan muddatga, bunday muddat shartnomada mavjud boʻlmaganda yoki koʻrsatilgan shartnoma mavjud boʻlmaganda esa, olti oydan ortiq boʻlmagan muddatga uzaytiriladi.

16. IPK 16-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq apellyatsiya, kassatsiya instansiyasida barcha ishlar hayʼatda koʻriladi. Agar sudda apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrib chiqish uchun sud tarkibini shakllantirishning imkoni boʻlmasa (masalan, sudya oʻzini-oʻzi rad etishi natijasida yoki boshqa sabablar boʻyicha sudyalarning soni yetarli boʻlmasa), ish apellyatsiya, kassatsiya tartibida koʻrish uchun boshqa sudga oʻtkaziladi. Bunday holatda ishni boshqa sudga oʻtkazish masalasi IPKning 32-moddasiga asosan Oliy sud tomonidan hal etiladi.

17. Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqarilguniga qadar shikoyatni bergan shaxs uni qaytarib olishga haqli. Bunday holatda shikoyat IPK 269-moddasi birinchi qismining 6-bandi va 292-moddasi birinchi qismining 6-bandiga asosan qaytariladi.

Ish koʻrilayotgan vaqtda shikoyatni bergan shaxs shikoyatidan voz kechganda, protest keltirgan prokuror yoki yuqori turuvchi prokuror sud hujjati chiqarilguniga qadar protestni chaqirib olganda, shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritish IPK 273-moddasi birinchi qismining 4 va 5-bandlari , 296-moddasi birinchi qismining 4 va 5-bandlariga asosan tugatiladi.

Agar ishni tegishli instansiya sudida koʻrish jarayonida ishda taraf boʻlgan yuridik shaxs sudga daʼvo arizasi bilan murojaat qilgunga qadar yoki birinchi instansiya sudi tomonidan sud hujjati qabul qilinguniga qadar tugatilganligi aniqlansa, sud hujjati bekor qilinadi va ish yuritish IPK 110-moddasi birinchi qismining 4-bandiga asosan tugatiladi.

Ishni apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudida koʻrish jarayonida ishda taraf boʻlgan yuridik shaxs birinchi instansiya sudi tomonidan sud hujjati qabul qilinganidan keyin tugatilganligi aniqlansa, shikoyat boʻyicha ish yuritish IPK 273-moddasi birinchi qismining 6-bandi hamda 296-moddasi birinchi qismining 6-bandiga asosan tugatiladi.

Sudlarning eʼtibori apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish asoslari IPK 273-moddasining birinchi va ikkinchi qismlari hamda 296-moddasining birinchi va ikkinchi qismlariga asosan tugal hisoblanishi va ularning kengaytirilgan tarzda talqin qilinishiga yoʻl qoʻyilmasligiga qaratilishi kerak.

18. Sudlarga tushuntirilsinki, ish apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudida koʻrilayotganda hal qiluv qarori birinchi instansiya sudi tomonidan yangi ochilgan holatlar boʻyicha koʻrib chiqilib, bekor qilinganligi aniqlangan taqdirda, apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritish IPK 273-moddasi birinchi qismining 1-bandi , 296-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda tugatilishi kerak.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyati (protesti) boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

19. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi yangi dalillarni tekshirishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar tomonidan taqdim etilgan qoʻshimcha dalillarni va apellyatsiya, kassatsiya shikoyatiga (protestiga) bildirilgan yozma fikrni asoslash uchun taqdim etilgan dalillarni oʻrganish boʻyicha apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudining vakolatlari cheklanmagan. Shuning uchun bunday dalillar taqdim qilinganda, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi ularni muhokama qilgan holda huquqiy baho berishi lozim.

20. IPKning 276 va 299-moddalariga koʻra, birinchi instansiya sudida koʻrib chiqish predmeti boʻlmagan yangi talablar apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan koʻrilmaydi.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatida (protestida) birinchi instansiya sudi tomonidan koʻrib chiqish predmeti boʻlmagan yangi talablar bildirilgan boʻlsa, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi shikoyatning (protestning) ushbu qismi boʻyicha ish yuritishni tugatadi. Bunda, yangi talablar deganda, daʼvo predmeti boʻlmagan, javobgarga yoki boshqa ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yoxud ishda ishtirok etmagan shaxslarga nisbatan qaratilgan talab tushuniladi.

21. IPK 276-moddasining ikkinchi qismi va 299-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining hal qiluv qarorini toʻliq hajmda tekshirishi shart.

Shu sababli, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi, apellyatsiya, kassatsiya shikoyatida (protestida) bayon etilgan vajlar bilan cheklanib qolmay, hal qiluv qarorining qonuniyligi va asoslantirilganligini toʻliq hajmda, hal qiluv qarori ustidan shikoyat qilgan shaxslarga nisbatan ham, shikoyat qilmagan shaxslarga nisbatan ham tekshiradi.

Sudlar ishni koʻrishda birinchi instansiya sudi tomonidan ish holatlari toʻgʻri aniqlanganligi hamda moddiy va protsessual huquq normalarining toʻgʻri qoʻllanilganligi tekshirilishi zarurligini eʼtiborga olishlari lozim.

Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi oʻz qarorida shikoyatdagi (protestdagi) har bir vajni, uning asosli yoxud asossizligi haqidagi xulosani bayon etgan holda muhokama qilishi shart.

Sudlarga tushuntirilsinki, hal qiluv qarorini toʻliq hajmda tekshirish deganda, shikoyat (protest) vajlaridan qatʼiy nazar, birinchi instansiya sudi tomonidan ishning haqiqiy holatlari aniqlanganligi, moddiy va (yoki) protsessual huquq normalari toʻgʻri qoʻllanilganligini tekshirish tushuniladi.

22. Birinchi instansiya sudi tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning ekspertiza tayinlash, dalillarni taʼminlash va talab qilib olish, guvohlarni soʻroq qilish haqidagi va boshqa iltimosnomalari rad etilganligi, ularning apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudiga mazkur iltimosnomalar bilan murojaat qilishiga toʻsqinlik qilmaydi.

Dalillar birinchi instansiya sudi uchun belgilangan qoidalar boʻyicha tekshiriladi.

23. IPKning 101 , 102-moddalarida nazarda tutilgan ish yuritishni toʻxtatib turish asoslari apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudida ham qoʻllaniladi.

Bunda, sudlar shuni eʼtiborga olishlari lozimki, IPKning 101-moddasida nazarda tutilgan holatlar mavjud boʻlganda, sud ish yuritishni toʻxtatib turishi shart, IPKning 102-moddasida qayd etilgan asoslar mavjud boʻlganida esa, ish yuritishni toʻxtatib turish masalasi sud tomonidan ish holatlaridan kelib chiqib hal etiladi.

IPK 101-moddasi birinchi qismining 1-bandini qoʻllashda shuni nazarda tutish kerakki, iqtisodiy sud shikoyat boʻyicha ish yuritishni ushbu ishni Konstitutsiyaviy, fuqarolik, jinoyat, maʼmuriy yoki iqtisodiy sud tomonidan koʻrilayotgan boshqa ish yoki masala yuzasidan, shuningdek, tergov harakatlari olib borilayotgan ish yuzasidan qaror qabul qilinguniga qadar koʻrish mumkin boʻlmaganda toʻxtatib turishga majbur. Agar koʻrsatilgan holatlar ishni koʻrishga toʻsqinlik qilmasa, ish yuritishni toʻxtatib turishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Sudlarga tushuntirilsinki, ish kassatsiya instansiyasi sudining ish yurituvida boʻlgan vaqtda qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish haqida ariza birinchi instansiya sudiga kelib tushsa, kassatsiya instansiyasi sudi sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish natijalari olingunga qadar ish yuritishni IPK 101-moddasining 1-bandiga mos ravishda toʻxtatib turadi.

Ish yuritishni toʻxtatib turish, ish yuritishni tiklashni rad etish haqidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.

Shuni nazarda tutish lozimki, ish yuritishni tiklash haqidagi ajrim ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin emas.

Sudlarga tushuntirilsinki, shikoyat boʻyicha ish yuritish tiklanguniga qadar sud biror-bir protsessual harakatni amalga oshirishga haqli emas, bundan daʼvoni va dalillarni taʼminlashga qaratilgan harakatlar mustasno.

Sud ish yuritishni toʻxtatib turishga sabab boʻlgan holatlar bartaraf qilinganligi haqidagi hujjatni olgan kundan boshlab besh kunlik muddatda shikoyat boʻyicha ish yuritishni tiklash va ishni sud muhokamasida koʻrib chiqish uchun tayinlash haqida ajrim chiqaradi va uning koʻchirma nusxasini ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuboradi.

24. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi shikoyatni (protestni) koʻrish natijalari boʻyicha qaror qabul qiladi.

Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi qarorining xulosa qismida shikoyatni (protestni) koʻrish natijalari toʻgʻrisidagi xulosalar boʻlishi, zarur boʻlganda esa, sud xarajatlarining taqsimlanishi koʻrsatilishi kerak.

Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi qabul qilingan qarorni oʻqib eshittirganidan soʻng, uning mazmun-mohiyatini sud protsessi ishtirokchilariga tushuntirishi shart.

25. Sudlar IPKning 278 va 301-moddalarida sanab oʻtilgan vakolatlarning roʻyxati qatʼiy boʻlib, uning kengaytirilgan tarzda talqin qilinishiga yoʻl qoʻyilmasligini hisobga olishlari kerak.

Agar apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudi tomonidan ishni koʻrishda ishning faktik holatlari taqdim etilgan dalillarni har tomonlama, toʻliq va obyektiv tekshirish asosida aniqlangan, ammo sudning xulosalari ushbu holatlarga muvofiq emas deb topsa, u hal qiluv qarorini bekor qiladi va yangi qaror qabul qiladi.

Agar apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudi tomonidan ishni koʻrishda ishning faktik holatlari toʻliq aniqlanmagan va shu sababli qabul qilingan hal qiluv qarori yetarli asoslantirilmagan deb topsa, u hal qiluv qarorini bekor qiladi va mavjud boʻlgan hamda yangi dalillar asosida yangi qaror qabul qiladi.

26. Sudlar shuni nazarda tutishlari kerakki, agar birinchi instansiya sudi tomonidan qabul qilingan sud hujjati oʻzgartirilgan yoki toʻliq yoxud qisman bekor qilinganda, sudning xulosalariga qoʻshilmaganligining sabablari qabul qilingan qarorda koʻrsatilishi lozim.

Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudining qarori IPKning 280 va 303-moddalari talablariga muvofiq boʻlishi lozim.

Apellyatsiya, kassatsiya shikoyatini (protestini) koʻrish natijalari boʻyicha qabul qilingan qarorning koʻchirma nusxasi u qabul qilingan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmasdan ishda ishtirok etuvchi shaxslarga topshirilganligi maʼlum qilinadigan buyurtma xat orqali yuboriladi yoki tilxat olib topshiriladi, ushbu shaxslarning elektron manzillari mavjud boʻlgan taqdirda esa, qaror elektron hujjat tarzida yuborilishi mumkin.

27. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi hal qiluv qarorini toʻliq yoki qisman bekor qilishga va ish yuritishni tugatishga yoxud daʼvoni toʻliq yoki qisman koʻrmasdan qoldirishga, IPK 279-moddasi beshinchi qismining 7-bandi va 302-moddasi beshinchi qismining 7-bandida nazarda tutilgan asos mavjud boʻlgan taqdirda esa, hal qiluv qarorini bekor qilishga va ish materiallarini taalluqliligiga koʻra boshqa sudga yuborishga haqli.

Protsessual qonunchilikka koʻra, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi hal qiluv qarorini toʻliq yoki qisman bekor qilib, ishni yangidan koʻrish uchun yuborishga haqli emas, bundan daʼvo arizasini qaytarish, daʼvo arizasini ish yuritishga qabul qilishni rad etish, daʼvo arizasini koʻrmasdan qoldirish, ish boʻyicha ish yuritishni tugatish va ish yuritishni toʻxtatib turish haqidagi ajrimlarni bekor qilish mustasno.

Agar birinchi instansiya sudi hal qiluv qarori bilan bildirilgan talablardan birini yoki bir nechtasini koʻrmasdan qoldirgan yoxud talab (talablar) boʻyicha ish yuritishni tugatgan, qolgan talab (talablar)ni esa mazmunan koʻrgan boʻlsa, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi birinchi instansiya sudining talabning koʻrmasdan qoldirilgan yoki ish yuritish tugatilganligi haqidagi xulosasi bilan kelishmasa, IPK 279-moddasi beshinchi qismining 6-bandi va 302-moddasi beshinchi qismining 6-bandi asoslari boʻyicha ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻradi.

28. Sudlarning eʼtibori IPK 279-moddasi beshinchi qismining 2 , 3 va 6-bandlari va 302-moddasi beshinchi qismining 2 , 3 va 6-bandlarida nazarda tutilgan asoslar aniqlanganda, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻrib chiqilishiga qaratilsin.

Ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻrishga oʻtish haqida ajrim chiqarilib, unda bajarilishi lozim boʻlgan harakatlar koʻrsatiladi.

29. Sudlarga tushuntirilsinki, ishni birinchi instansiya sudida ish yuritish qoidalari boʻyicha koʻrib chiqilishiga oʻtishda birinchi instansiya sudining hujjati bekor qilinmagan holda ajrim chiqariladi. Bunda, sud hujjatining qonuniyligiga ishni mazmunan koʻrib chiqish natijalari boʻyicha baho beriladi.

30. Shuni nazarda tutish lozimki, sud xarajatlarini taqsimlash toʻgʻrisidagi masala hal qilinmaganligi yoki notoʻgʻri hal qilinganligi sudning hal qiluv qarorini bekor qilish yoki oʻzgartirish uchun asos boʻlmaydi. Bunday holda, qarorning xulosa qismida sud xarajatlari IPKning 118-moddasida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha taqsimlash haqida koʻrsatiladi.

31. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudi qonunda belgilangan asoslar mavjud boʻlganda, IPKda nazarda tutilgan tartibda yozuvdagi yoʻl qoʻyilgan xatolarni, harfiy xatolarni yoki hisob-kitobdagi yanglishishlarni qarorning mazmunini oʻzgartirmagan holda tuzatishga haqli.

Ushbu masalalar sud majlisida ishda ishtirok etuvchi shaxslarni, davlat ijrochisini yoki sudning hal qiluv qarorining ijrosi zimmasiga yuklatilgan boshqa organlarni sud majlisini oʻtkazish vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilgan holda koʻriladi. Biroq, mazkur shaxslarning kelmaganligi ushbu masalalarni hal etish uchun toʻsqinlik qilmaydi.

Sudlarning eʼtibori, mazkur bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilgan harakatlar sudning tashabbusi bilan amalga oshirilganda sud majlisi oʻtkazilmasdan hal etilishiga qaratilsin.

32. Sudlar shuni nazarda tutishlari kerakki, IPKning normalarida toʻgʻridan-toʻgʻri nazarda tutilgan va ish koʻrishni davom ettirishga toʻsqinlik qilayotgan ajrim (xususiy ajrim)largina shikoyat (protest) qilinishi mumkin. IPKda shikoyat (protest) qilinishi nazarda tutilmagan boshqa ajrimlar yuzasidan eʼtirozlar ishni mazmunan koʻrib chiqish yakuni boʻyicha qabul qilingan sud hujjati shikoyat (protest) qilinganda bildirilishi mumkin.

Xususan, IPKning normalariga muvofiq:

ishni yopiq sud majlisida muhokama qilish (IPKning 11-moddasi );

oʻzini oʻzi rad qilish yoki sudya, prokuror, ekspert, mutaxassis, sud majlisi kotibi, tarjimonni rad qilish toʻgʻrisidagi masalani koʻrish natijalari (IPKning 23-moddasi );

ishni bir suddan boshqasiga oʻtkazish (IPKning 39-moddasi );

boshqa javobgarni ishda ishtirok etishga jalb etish yoki jalb etishni rad qilish (IPKning 44-moddasi );

ishga daxldor boʻlmagan javobgarni almashtirish (IPKning 45-moddasi );

ishda ishtirok etishga uchinchi shaxslarni jalb qilish (IPKning 47 , 48-moddalari );

mutaxassisni sud majlisida ishtirok etish uchun jalb qilish (IPKning 57-moddasi );

dalillarni talab qilib olish va ularni turgan joyida koʻzdan kechirish (IPKning 69 , 70-moddalari );

ashyoviy dalillarni qaytarish (IPKning 79-moddasi );

ekspertiza tayinlash yoki ekspertiza tayinlash haqidagi iltimosnomani qanoatlantirishni rad etish (IPKning 80-moddasi );

sud topshirigʻi (IPKning 91-moddasi );

sud topshirigʻining ijrosi (IPKning 92-moddasi );

ish yuritishni tiklash (IPKning 105-moddasi );

protsessual muddatlarni tiklash (IPKning 123-moddasi );

protsessual muddatni uzaytirish yoki uzaytirishni rad etish (IPKning 124-moddasi );

kelishuv bitimini tasdiqlashni rad etish (IPKning 134-moddasi );

sud buyrugʻini bekor qilish (IPKning 147-moddasi );

daʼvo arizasini ish yuritishga qabul qilish va ish qoʻzgʻatish (IPKning 153-moddasi );

daʼvoning asosini yoki predmetini oʻzgartirishni, daʼvo talablari miqdorini koʻpaytirishni yoki kamaytirishni, daʼvodan toʻliq yoki qisman voz kechishini qabul qilish yoxud qabul qilishni rad etish (IPKning 157-moddasi );

ishlarni birlashtirish (IPKning 158-moddasi );

talablarning bir qismini alohida ish yuritishga ajratish (IPKning 159-moddasi );

qarshi daʼvoni qabul qilish (IPKning 161-moddasi );

ishni sud muhokamasiga tayyorlash (IPKning 162-moddasi );

ishda ishtirok etuvchi shaxslarning arizalari va iltimosnomalarini hal etish (IPKning 169-moddasi );

sud muhokamasini keyinga qoldirish (IPKning 171-moddasi );

qoʻshimcha hal qiluv qarorini qabul qilishni rad etish haqidagi ajrim (IPKning 189-moddasi );

qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi arizani ish yuritishga qabul qilish (IPKning 330-moddasi );

ijro ishini yuritishni tiklash (IPKning 346-moddasi ) haqidagi ajrimlari ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin emas.

Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, qonunga koʻra, sud buyrugʻi (IPK 147-modda ) va ijro varaqasi (IPK 336-moddasi ) ustidan shikoyat qilinmaydi (protest keltirilmaydi).

33. Birinchi instansiya sudining ajrimlari ustidan apellyatsiya, kassatsiya shikoyatlari (protestlari) sudning hal qiluv qarorlari ustidan berilgan apellyatsiya, kassatsiya shikoyatlarini (protestlarini) koʻrish uchun nazarda tutilgan tartibda va muddatda koʻriladi.

34. IPKning 202-moddasiga muvofiq, apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudining har bir majlisida, shuningdek sud majlisi zalidan tashqarida alohida protsessual harakat amalga oshirilganda bayonnoma tuziladi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar sud majlisi bayonnomasi bilan IPKning 203-moddasida belgilangan tartib va muddatlarda tanishishga haqli. Sud majlisining bayonnomasi yuzasidan berilgan fikr-mulohazalar raislik qiluvchi tomonidan koʻrib chiqiladi.

35. Apellyatsiya, kassatsiya instansiyasi sudida ishni koʻrishda davlat organi yoki boshqa organning, yuridik shaxsning, mansabdor shaxsning yoki fuqaroning faoliyatida qonunchilik hujjatlari buzilganligi aniqlangan taqdirda, ularning ishda ishtirokidan qatʼiy nazar, sud IPKning 200-moddasiga muvofiq xususiy ajrim chiqarishga haqli.

36. Qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishi holatini tahlil qilib borish maqsadida viloyat va ularga tenglashtirilgan sudlarga iqtisodiy ishlarni apellyatsiya va kassatsiya tartibida koʻrish boʻyicha sud amaliyotini har yarim yilda umumlashtirish tavsiya etilsin.

37. Ushbu qaror qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “ Sudlar tomonidan iqtisodiy ishlarni apellyatsiya tartibida koʻrish amaliyoti toʻgʻrisida ” 2021-yil 20-apreldagi 16-sonli hamda “ Iqtisodiy ishlarni kassatsiya tartibida koʻrish boʻyicha sud amaliyoti toʻgʻrisida ” 2021-yil 27-noyabrdagi 36-sonli qarorlari oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi N. XAKIMOVA

Toshkent sh.,

2024-yil 25-mart,

10-son

lex.uz

Пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О некоторых вопросах рассмотрения судами экономических дел в апелляционном, кассационном порядке

В связи с изменениями и дополнениями, внесенными в Экономический процессуальный кодекс Республики Узбекистан, а также в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм закона, на основании статьи 22 Закона Республики Узбекистан «О судах» Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. Обратить внимание судов, что пересмотр экономического дела в апелляционном и кассационном порядке является одним из важных правовых институтов, обеспечивающих участникам судебного процесса право на проверку законности и обоснованности судебного акта.

2. В соответствии со статьями 50 , 259 , 282 Экономического процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — ЭПК) производство в суде апелляционной, кассационной инстанции осуществляется:

по жалобе лиц, участвующих в деле;

по жалобе лиц, не привлеченных к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд принял решение;

по жалобе Уполномоченного при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства, за исключением экономических споров между субъектами предпринимательства, а также споров, не связанных с предпринимательской деятельностью;

по жалобе государственных органов и иных лиц в целях защиты прав и охраняемых законом интересов граждан и юридических лиц в случаях, предусмотренных законодательством;

по протесту прокурора, вышестоящего прокурора — только по делам, рассмотренным с участием прокурора, а также в случаях обращения лиц, участвующих в деле, и лиц, не привлеченных к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд принял решение.

Торгово-промышленная палата Узбекистана и ее территориальные органы также могут обратиться с апелляционной, кассационной жалобой в интересах членов палаты.

3. Разъяснить судам, что в соответствии с частью первой статьи 50 ЭПК государственные органы и иные лица (например, Советы фермерских, дехканских хозяйств и владельцев приусадебных земель и т.д.) могут обжаловать судебный акт в апелляционном, кассационном порядке лишь в том случае, если иск (заявление) был предъявлен ими, за исключением Уполномоченного при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства и Торгово-промышленной палаты Узбекистана.

Поскольку по смыслу части первой статьи 50 ЭПК Торгово-промышленная палата Узбекистана и ее территориальные органы, предъявившие иск в интересах своих членов, пользуются всеми правами и несут обязанности истца, судам следует обратить внимание на недопустимость подачи ими апелляционной, кассационной жалобы в интересах ответчика в споре по иску, поданному Торгово-промышленной палатой Узбекистана или ее территориальными органами. Такая жалоба подлежит отказу в принятии в соответствии с пунктом 1 части первой статьи 268 ЭПК и пунктом 1 части первой статьи 291 ЭПК.

4. Суд, принявший решение, обязан направить апелляционную, кассационную жалобу (протест) вместе с делом в суд апелляционной, кассационной инстанции в течение пяти дней со дня ее поступления.

Судам следует учитывать, что если после направления дела для рассмотрения в апелляционную, кассационную инстанцию, в суд, принявший решение, поступят дополнительные документы, связанные с апелляционной, кассационной жалобой (протестом), либо апелляционной, кассационной жалобы от других лиц они должны быть направлены в судебную инстанцию, в которой рассматривается жалоба (протест), не позднее следующего дня после их поступления.

5. Апелляционная, кассационная жалоба (протест) может быть подана не только на все решение суда первой инстанции, но и на его часть.

Лица, участвующие в деле, а также лица, не привлеченные к участию в деле, но о правах и обязанностях которых суд принял решение, вправе подать апелляционную, кассационную жалобу также на дополнительное решение, принятое в соответствии со статьей 189 ЭПК, а прокурор в случаях, предусмотренных законом, вправе принести протест.

6. В соответствии с ЭПК апелляционная жалоба (протест) на решение суда первой инстанции может быть подана в течение одного месяца со дня его принятия, на решение суда по делу, рассмотренному в порядке упрощенного производства, а также по делу о применении мер правового воздействия — в течение десяти дней после его принятия, а кассационная жалоба (протест) — в течение шести месяцев со дня вступления в законную силу судебного акта по делу, не рассмотренному в апелляционном порядке.

7. Начало течения срока подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) исчисляется соответственно со дня, следующего за днем принятия судебного акта, или со дня, следующего за днем его вступления в законную силу, независимо от того, является ли этот день нерабочим днем.

В соответствии с частью пятой и шестой статьи 189 ЭПК срок подачи апелляционной жалобы (протеста) на дополнительное решение исчисляется со дня принятия основного решения, а срок подачи кассационной жалобы (протеста) — со дня вступления основного решения в законную силу.

Судам следует иметь в виду, что по ходатайству лица, подающего жалобу (протест), пропущенный срок апелляционного обжалования (опротестования) может быть восстановлен судом апелляционной инстанции, если ходатайство заявлено не позднее двух месяцев со дня принятия решения, а пропущенный срок кассационного обжалования (опротестования) может быть восстановлен судом кассационной инстанции, если ходатайство заявлено не позднее трех месяцев со дня истечения срока кассационного обжалования и причины пропуска срока апелляционного, кассационного обжалования (опротестования) признаны судом уважительными.

В ходатайстве о восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) должны быть указаны и обоснованы причины его пропуска. Ходатайство может быть изложено в жалобе (протесте) или в отдельном заявлении, которое должно быть подано одновременно с жалобой (протестом).

Разъяснить судам, что срок подачи апелляционной жалобы для лиц, не привлеченных к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд принял решение, а также лиц, участвующих в деле, надлежаще не извещенных о времени и месте судебного заседания, исчисляется со дня, когда им стало известно о принятии решения.

Ходатайство о восстановлении пропущенного срока подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) рассматривается судьей единолично без уведомления лиц, участвующих в деле.

Уважительными причинами пропуска срока подачи апелляционной, кассационной жалобы (протеста) могут быть признаны обстоятельства, объективно препятствовавшие своевременной подаче жалобы (протеста), а также не зависящие от воли заявителя.

О восстановлении пропущенного срока указывается в определении о принятии апелляционной, кассационной жалобы (протеста) к производству, а в случае отказа в восстановлении пропущенного срока — в определении об отказе в принятии апелляционной, кассационной жалобы (протеста) к производству.

Разъяснить судам, что если апелляционная, кассационная жалоба (протест) подана по истечении срока, установленного частью первой и второй статьи 262 и частью второй статьи 285 ЭПК, и отсутствует ходатайство о восстановлении пропущенного срока, суд апелляционной, кассационной инстанции выносит определение о возврате жалобы (протеста).

Определение о восстановлении пропущенного срока обжалованию (опротестованию) не подлежит.

8. Обратить внимание судов, что перечень оснований для отказа в принятии апелляционной, кассационной жалобы (протеста), приведенный в части первой статьи 268 и части первой статьи 291 ЭПК, является исчерпывающим.

Следует иметь в виду, что в случае отказа в принятии к производству апелляционной, кассационной жалобы, ходатайства об отсрочке уплаты государственной пошлины и приостановлении исполнения судебного акта не обсуждаются.

При наличии нескольких оснований для отказа в принятии жалобы (протеста) суд должен в определении указать каждое из них.

На определение об отказе в принятии к производству апелляционной, кассационной жалобы (протеста) может быть подана жалоба (протест) в ревизионном порядке.

9. Перечень оснований для возвращения апелляционной, кассационной жалобы (протеста), приведенный в части первой статьи 269 и части первой статьи 292 ЭПК, является исчерпывающим и расширительному толкованию не подлежит.

О возврате апелляционной, кассационной жалобы (протеста) выносится определение. Судья не вправе возвращать апелляционную, кассационную жалобу письмом или иным способом, не предусмотренным законодательством.

При наличии нескольких оснований для возвращения жалобы (протеста), в определении суда должно быть указано каждое из этих оснований и разъяснено, что после их устранения лицо, подавшее жалобу (протест), вправе повторно обратиться в суд с апелляционной, кассационной жалобой (протестом) в общем порядке.

На определение о возврате апелляционной, кассационной жалобы (протеста) может быть подана жалоба (протест) в ревизионном порядке.

Разъяснить судам, что копия определения о возвращении апелляционной, кассационной жалобы (протеста) направляется лицам, участвующим в деле и другим лицам, которых оно касается, в сроки и в порядке, установленном статьей 197 ЭПК, заказным письмом с уведомлением о вручении или вручается им под расписку, а при наличии у них электронных адресов может быть направлена в виде электронного документа.

В случае выявления оснований для возвращения апелляционной, кассационной жалобы (протеста), предусмотренных пунктами 2 , 3 , 4 части первой статьи 269 и пунктами 2 , 3 , 4 части первой статьи 292 ЭПК, после принятия апелляционной, кассационной жалобы (протеста) к производству, дело должно быть рассмотрено по существу в апелляционной, кассационной инстанции.

При этом, если к жалобе (протесту) не приложены доказательства направления (вручения) копии жалобы (протеста) лицам, участвующим в деле, суд апелляционной, кассационной инстанции истребует от лица, подавшего жалобу (протест), такое доказательство. В случае невозможности представления лицом, подавшим апелляционную, кассационную жалобу (протест), доказательства направления (вручения) копии жалобы (протеста) другим лицам, суд принимает меры к вручению копии жалобы (протеста) лицам, участвующим в деле, в судебном заседании.

10. Если при принятии жалобы у судьи возникнут сомнения в наличии у лица, подписавшего жалобу, права на ее подписание в соответствии с учредительными документами, судья принимает апелляционную, кассационную жалобу к производству и предлагает заявителю представить доказательства, подтверждающие его полномочия на подписание жалобы. При непредставлении доказательства, подтверждающего полномочия на подписание жалобы, суд апелляционной, кассационной инстанции оставляет жалобу без рассмотрения на основании части первой статьи 272 и части первой статьи 295 ЭПК.

11. В соответствии со статьей 271 ЭПК в случае подачи апелляционной жалобы (протеста) с пропуском срока обжалования (опротестования) и удовлетворения ходатайства о восстановлении этого срока суд апелляционной инстанции вправе приостановить исполнение решения суда первой инстанции по ходатайству лиц, участвующих в деле, а также лиц, не привлеченных к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд принял решение.

Суд выносит определение о приостановлении исполнения решения до окончания производства в апелляционной инстанции. При этом, после принятия судебного акта по результатам рассмотрения дела в апелляционной инстанции отмена приостановления исполнения не требуется.

О приостановлении исполнения решения или отказе в приостановлении его исполнения указывается в определении о принятии жалобы (протеста) к производству.

Если ходатайство о приостановлении исполнения решения подано после принятия жалобы (протеста) к производству, судебная коллегия выносит отдельное определение по данному ходатайству.

Ходатайство, поданное во время рассмотрения дела, разрешается судебной коллегией после заслушивания мнений лиц, участвующих в деле.

Суд кассационной инстанции по ходатайству лиц, участвующих в деле, обязан приостановить исполнение решения, принятого судом первой инстанции, до окончания производства в кассационной инстанции.

12. Вопрос о принятии апелляционной, кассационной жалобы (протеста) к производству разрешается судьей единолично в течение пяти дней со дня ее поступления вместе с делом в экономический суд. При этом, пятидневный срок должен исчисляться с момента поступления дела с жалобой в апелляционную, кассационную инстанцию.

Апелляционная, кассационная жалоба (протест), поданная с соблюдением установленных ЭПК требований к ее форме и содержанию, должна быть принята к производству.

О принятии апелляционной, кассационной жалобы (протеста) к производству судья суда апелляционной, кассационной инстанции выносит определение, в котором указывает время и место судебного заседания.

Копия определения направляется лицам, участвующим в деле, а также лицам, не привлеченным к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд принял решение, Уполномоченному при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства при его обращении с жалобой, прокурору, внесшему апелляционный, кассационный протест.

После принятия апелляционной, кассационной жалобы (протеста) к производству все судебные акты принимаются коллегиально.

Если во время рассмотрения дела в суде апелляционной, кассационной инстанции от других лиц, участвующих в деле, поступит жалоба (протест) и отсутствуют основания для ее возвращения или отказа в принятии к производству, жалоба (протест) подлежит рассмотрению вместе с первоначально принятой жалобой (протестом).

Разъяснить судам, что в процессе рассмотрения дела в апелляционном порядке, в случае подачи кассационной жалобы (протеста) на судебный акт другими лицами, в принятии кассационной жалобы (протеста) отказывается на основании пункта 2 части первой статьи 291 ЭПК и лицу, подавшему жалобу (протест), разъясняется право обращения с апелляционной жалобой (протестом).

13. Обратить внимание судов, что определения, вынесенные по делу о неплатежеспособности могут быть обжалованы в случаях, предусмотренных ЭПК и Законом Республики Узбекистан «О неплатежеспособности».

14. Представитель, участвовавший в суде первой инстанции, в том числе адвокат, вправе подписать апелляционную, кассационную жалобу на решение суда, если такое полномочие специально оговорено в выданной ему доверенности.

Если после принятия апелляционной, кассационной жалобы (протеста) к производству возникнут сомнения в полномочиях лица, подписавшего жалобу (протест), на ее подписание, то заявителю предлагается представить соответствующие доказательства. При непредставлении таких доказательств апелляционная, кассационная жалоба (протест) подлежит оставлению без рассмотрения применительно к части первой статьи 272 и части первой статьи 295 ЭПК.

Разъяснить судам, что указание в апелляционной, кассационной жалобе (протесте) фамилии без указания имени или имени и отчества лица, подавшего ее, не является основанием для возвращения жалобы (протеста) на основании пункта 1 части первой статьи 269 и пункта 1 части первой статьи 292 ЭПК, а если жалоба (протест) принята к производству, это не является основанием для оставления жалобы (протеста) без рассмотрения.

Апелляционная, кассационная жалоба (протест) может быть подтверждена электронной цифровой подписью. Электронная цифровая подпись жалобы (протеста) имеет одинаковую юридическую силу с рукописной подписью.

При подписании апелляционной, кассационной жалобы не допускается использование факсимиле, за исключением случаев, установленных законодательством.

15. Обратить внимание судов, что при рассмотрении дела в апелляционном, кассационном порядке необходимо руководствоваться сроками, указанными в статьях 277 и 300 ЭПК.

Срок рассмотрения дела по апелляционной, кассационной жалобе (протесту) в особых случаях (например, истребование дополнительных доказательств и их проверка, привлечение к делу специалистов и т.п.) может быть продлен судебной коллегией не более чем на один месяц.

Дела с участием иностранных лиц, если эти лица или их филиалы, представительства либо их представители, уполномоченные на ведение дела, находятся или проживают на территории Республики Узбекистан, рассматриваются судами апелляционной, кассационной инстанции в сроки, установленные в ЭПК, а в случае необходимости извещения иностранных лиц, участвующих в деле, в порядке, установленном международным договором Республики Узбекистан, срок рассмотрения дела продлевается на срок, установленный международным договором Республики Узбекистан для направления судебных поручений, а при отсутствии в договоре такого срока или при отсутствии указанного договора — не более чем на шесть месяцев.

16. В соответствии с частью второй статьи 16 ЭПК все дела в апелляционной, кассационной инстанции рассматриваются коллегиально.

В случае невозможности формирования судебного состава для рассмотрения апелляционной, кассационной жалобы (протеста) (например, в результате самоотвода судьи или недостаточного количества судей по другим причинам) дело передается для рассмотрения в апелляционном, кассационном порядке в другой суд. В этом случае вопрос о передаче дела в другой суд разрешается Верховным судом в соответствии со статьей 32 ЭПК.

17. До вынесения определения о принятии апелляционной, кассационной жалобы к производству лицо, подавшее жалобу, вправе отозвать ее. В этом случае жалоба подлежит возврату согласно пункту 6 части первой статьи 269, пункту 6 части первой статьи 292 ЭПК.

В случае, если в ходе рассмотрения дела лицо, подавшее жалобу, отказалось от нее, прокурор, внесший протест, или вышестоящий прокурор отозвал протест до вынесения судебного акта, производство по жалобе (протесту) подлежит прекращению на основании пунктов 4 и 5 части первой статьи 273, пунктов 4 и 5 части первой статьи 296 ЭПК.

Если при рассмотрении дела в соответствующей судебной инстанции выяснится, что юридическое лицо, являвшееся стороной в деле, до обращения с исковым заявлением в суд или до принятия судебного акта судом первой инстанции было ликвидировано, то судебный акт подлежит отмене, а производство по делу подлежит прекращению на основании пункта 4 части первой статьи 110 ЭПК.

Если в ходе рассмотрения дела в суде апелляционной, кассационной инстанции будет установлено, что после принятия судебного акта судом первой инстанции, юридическое лицо, являющееся стороной по делу, было ликвидировано, то производство по жалобе прекращается на основании пункта 6 части первой статьи 273 и пункта 6 части первой статьи 296 ЭПК.

Обратить внимание судов, что основания прекращения производства по апелляционной, кассационной жалобе (протесту), предусмотренные частями первой и второй статьи 273 и частями первой и второй статьи 296 ЭПК, являются исчерпывающими и расширительному толкованию не подлежат.

18. Разъяснить судам, что, если при рассмотрении дела в апелляционной, кассационной инстанции выясниться, что решение пересмотрено судом первой инстанции по вновь открывшимся обстоятельствам и отменено, производство по апелляционной, кассационной жалобе подлежит прекращению применительно к пункту 1 части первой статьи 273 и пункту 1 части первой статьи 296 ЭПК.

Определение о прекращении производства по апелляционной, кассационной жалобе (протесту) может быть обжаловано (опротестовано) в ревизионном порядке.

19. Суд апелляционной, кассационной инстанции может исследовать новые доказательства и устанавливать новые факты.

Полномочия суда апелляционной, кассационной инстанции по изучению дополнительных доказательств, представленных лицами, участвующими в деле и доказательств, представленных в обоснование изложенных в отзыве на апелляционную, кассационную жалобу (протест) доводов не ограничены. Следовательно, в случае представления таких доказательств суд апелляционной, кассационной инстанции должен обсудить и дать им правовую оценку.

20. Согласно статьям 276 и 299 ЭПК новые требования, которые не были предметом рассмотрения в суде первой инстанции, не рассматриваются судом апелляционной, кассационной инстанции.

Если в апелляционной, кассационной жалобе (протесте) заявлены новые требования, которые не были предметом рассмотрения в суде первой инстанции, суд апелляционной, кассационной инстанции прекращает производство по жалобе (протесту) в этой части. При этом, под новыми требованиями понимаются требования, не являющееся предметом иска, предъявленные ответчику или другим лицам, участвующим в деле, либо лицам, не участвующим в деле.

21. В соответствии с частью второй статьи 276 ЭПК и частью второй статьи 299 ЭПК суд апелляционной, кассационной инстанции должен проверить решение суда первой инстанции в полном объеме.

В связи с этим, суд апелляционной, кассационной инстанции, не ограничиваясь доводами, изложенными в апелляционной, кассационной жалобе (протесте), проверяет в полном объеме законность и обоснованность решения как в отношении лиц, обжаловавших решение, так и лиц, которыми решение не обжаловано.

Судам следует принять во внимание на необходимость проверки правильности выяснения обстоятельств, а также правильности применения норм материального и процессуального права при рассмотрении дела судом первой инстанции.

Суд апелляционной, кассационной инстанции обязан обсудить и указать в своем постановлении каждый довод жалобы (протеста), вывод о его обоснованности или необоснованности.

Разъяснить судам, что под проверкой решения в полном объеме следует понимать проверку выяснения судом первой инстанции действительных обстоятельств дела, правильности применения норм материального и (или) процессуального права, независимо от доводов жалобы (протеста).

22. Отклонение судом первой инстанции ходатайств о назначении экспертизы, обеспечении и истребовании доказательств, допросе свидетелей и иных ходатайств лиц, участвующих в деле, не препятствует их обращению с этими ходатайствами в суд апелляционной, кассационной инстанции.

Доказательства исследуются по правилам, установленным для суда первой инстанции.

23. Основания для приостановления производства по делу, предусмотренные статьями 101 , 102 ЭПК, применяются и в суде апелляционной, кассационной инстанции.

При этом судам следует иметь в виду, что суд обязан приостановить производство по делу при наличии обстоятельств, указанных в статье 101 ЭПК, а при наличии оснований, указанных в статье 102 ЭПК, вопрос о приостановлении производства по делу разрешается судом с учетом обстоятельств дела.

При применении пункта 1 части первой статьи 101 ЭПК следует иметь в виду, что экономический суд обязан приостановить производство по делу в случае невозможности рассмотрения данного дела до принятия решения по другому делу или вопросу, которые рассматриваются Конституционным, гражданским, уголовным, административным или экономическим судом, а также по делу, по которому проводятся следственные действия. Если указанные обстоятельства не препятствуют рассмотрению дела, приостановление производства по делу не допускается.

Разъяснить судам, что если во время производства по делу в суде кассационной инстанции в суд первой инстанции поступит заявление о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам, суд кассационной инстанции приостанавливает производство по жалобе применительно к пункту 1 части первой статьи 101 ЭПК до получения результата пересмотра судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам.

Определение о приостановлении производства по делу, об отказе в возобновлении производства по делу может быть обжаловано (опротестовано).

Следует иметь в виду, что определение о возобновлении производства по делу обжалованию (опротестованию) не подлежит.

Разъяснить судам, что до возобновления производства по жалобе суд не вправе совершать какие-либо процессуальные действия, за исключением действий, направленных на обеспечение иска и доказательств.

Суд в течение пяти дней со дня получения документа об устранении обстоятельств, послуживших основанием для приостановления производства по делу, выносит определение о возобновлении производства по жалобе и, назначении дела к судебному разбирательству, копию которого направляет его лицам, участвующим в деле.

24. Суд апелляционной, кассационной инстанции по результатам рассмотрения жалобы (протеста) принимает постановление.

В резолютивной части постановления суда апелляционной, кассационной инстанции должны быть указаны выводы о результатах рассмотрения жалобы (протеста), а при необходимости указано распределение судебных расходов.

Обратить внимание судов на то, что суд апелляционной, кассационной инстанции после оглашения принятого постановления должен разъяснить участникам судебного разбирательства его содержание.

25. Судам следует учитывать, что перечень полномочий, приведенный в статьях 278 и 301 ЭПК, является исчерпывающим и расширительному толкованию не подлежит.

Если суд апелляционной, кассационной инстанции установит, что судом первой инстанции фактические обстоятельства дела были установлены на основе всестороннего, полного и объективного исследования доказательств, однако выводы суда не соответствуют этим обстоятельствам, он отменяет решение и принимает новое решение.

Если суд апелляционной, кассационной инстанции установит, что судом первой инстанции при рассмотрении дела фактические обстоятельства дела были выяснены неполно, в связи с чем принятое решение не было достаточно обоснованным, он отменяет решение и принимает новое решение на основании имеющихся и новых доказательств.

26. Судам следует иметь в виду, что в случае изменения или отмены принятого судом первой инстанции судебного акта полностью либо частично, в принятом постановлении должны быть изложены основания несогласия с изложенными выводами суда.

Постановление суда апелляционной, кассационной инстанции должно соответствовать требованиям статей 280 и 303 ЭПК.

Копия принятого по результатам рассмотрения апелляционной, кассационной жалобы (протеста) постановления суда направляется лицам, участвующим в деле, не позднее пяти дней со дня его принятия заказным письмом или вручается под расписку, а при наличии у них электронных адресов оно может быть направлено в виде электронного документа.

27. Суд апелляционной, кассационной инстанции вправе отменить решение частично или полностью и прекратить производство по делу или оставить иск без рассмотрения полностью или в части, отменить решение и направить материалы дела по подведомственности в другой суд при наличии оснований, предусмотренных в пункте 7 части пятой статьи 279 ЭПК и пункте 7 части пятой статьи 302 ЭПК.

Согласно нормам процессуального законодательства, суд апелляционной, кассационной инстанции не вправе отменить решение полностью или частично и направить дело на новое рассмотрение, за исключением случаев отмены определений о возврате искового заявления, об отказе в принятии к производству искового заявления, об оставлении иска без рассмотрения, о прекращении производства по делу и о приостановлении производства по делу.

Если суд первой инстанции своим решением оставил без рассмотрения одно или нескольких требований либо по требованию (требованиям) прекратил производство, а остальные требования рассмотрел по существу и суд апелляционной, кассационной инстанции не согласен с выводами суда первой инстанции об оставлении требования без рассмотрения или о прекращении производства по требованию (требованиям), дело рассматривается по правилам производства в суде первой инстанции на основании пункта 6 части пятой статьи 279 и пункта 6 части пятой статьи 302.

28. Обратить внимание судов, что при наличии оснований, предусмотренных пунктами 2 , 3 и 6 части пятой статьи 279 ЭПК и пунктами 2 , 3 и 6 части пятой статьи 302 ЭПК, суд апелляционной, кассационной инстанции рассматривает дело по правилам производства в суде первой инстанции.

О переходе к рассмотрению дела по правилам производства суда первой инстанции выносится определение и в нем указываются необходимые к выполнению действия.

29. Разъяснить судам, что при переходе к рассмотрению дела по правилам производства в суде первой инстанции выносится определение об этом без отмены судебного акта первой инстанции. При этом, оценка законности судебного акта дается по результатам рассмотрения дела по существу.

30. Следует иметь в виду, что не разрешение или неправильное разрешение судом вопроса о распределении судебных расходов не является основанием для изменения или отмены решения суда. В этом случае в резолютивной части постановления указывается о распределении судебных расходов по правилам, предусмотренным статьей 118 ЭПК.

31. Суд апелляционной, кассационной инстанции вправе исправить допущенные описки, опечатки и арифметические ошибки без изменения содержания постановления в установленном ЭПК порядке.

Эти вопросы рассматриваются в судебном заседании с надлежащим извещением о времени и месте судебного заседания лиц, участвующих в деле, государственного исполнителя или других органов, на которые возложено исполнение решения. Однако неявка указанных лиц не препятствует рассмотрению данных вопросов.

Обратить внимание судов, что действия, указанные в абзаце первом настоящего пункта, совершаются без проведения судебного заседания в случае их осуществления по инициативе суда.

32. Судам следует иметь в виду, что могут быть обжалованы (опротестованы) определения (частные определения), обжалование (опротестование) которых прямо предусмотрено нормами ЭПК и определения, которые препятствуют продолжению рассмотрения дела. Возражения на иные определения, обжалование (опротестование) которых не предусмотрено ЭПК, могут быть предъявлены при обжаловании (опротестовании) судебного акта, принятого по результатам рассмотрения дела.

В частности, ЭПК не предусмотрено обжалование определений:

о слушании дела в закрытом судебном заседании ( статья 11 ЭПК);

об отводе и самоотводе судьи, прокурора, эксперта, специалиста, секретаря судебного заседания и переводчика ( статья 23 ЭПК);

о передаче дела из одного суда в другой суд ( статья 39 ЭПК);

о привлечении или об отказе в привлечении к участию в деле другого ответчика ( статья 44 ЭПК);

о замене ненадлежащего ответчика ( статья 45 ЭПК);

о привлечении к участию в деле третьих лиц ( статьи 47 , 48 ЭПК);

о привлечении специалиста к участию в судебном заседании ( статья 57 ЭПК);

об истребовании доказательств и их осмотре в месте нахождения ( статьи 69 , 70 ЭПК);

о возврате вещественных доказательств ( статья 79 ЭПК);

о назначении экспертизы или об отказе в удовлетворении ходатайства о назначении экспертизы ( статья 80 ЭПК);

о судебном поручении ( статья 91 ЭПК);

об исполнении судебного поручения ( статья 92 ЭПК);

о возобновлении производства по делу ( статья 105 ЭПК);

о восстановлении процессуальных сроков ( статья 123 ЭПК);

о продлении или об отказе в продлении процессуального срока ( статья 124 ЭПК);

об отказе в утверждении мирового соглашения ( статья 134 ЭПК);

об отмене судебного приказа ( статья 147 ЭПК);

о принятии искового заявления к производству и возбуждении дела ( статья 153 ЭПК);

о принятии или об отказе в принятии изменения основания или предмета иска, увеличения или уменьшения размера исковых требований, отказа от иска полностью либо в части ( статья 157 ЭПК);

об объединении дел в одно производство ( статья 158 ЭПК);

о выделении части требований в отдельное производство ( статья 159 ЭПК);

о принятии встречного иска ( статья 161 ЭПК);

о подготовке дела к судебному разбирательству ( статья 162 ЭПК);

о разрешении заявлений и ходатайств лиц, участвующих в деле ( статья 169 ЭПК);

об отложении судебного заседания ( статья 171 ЭПК);

об отказе в принятии дополнительного решения ( статья 189 ЭПК);

о принятии заявления о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам к производству ( статья 330 ЭПК);

о возобновлении исполнительного производства ( статья 346 ЭПК).

Обратить внимание судов, что по закону судебный приказ ( статья 147 ЭПК) и исполнительный лист ( статья 336 ЭПК) обжалованию (опротестованию) не подлежат.

33. Апелляционные, кассационные жалобы (протесты) на определения суда первой инстанции рассматриваются в порядке и сроки, предусмотренные для рассмотрения апелляционных, кассационных жалоб (протестов) на решения суда.

34. В соответствии со статьей 202 ЭПК в каждом заседании суда апелляционной, кассационной инстанции, а также при совершении отдельного процессуального действия вне зала судебного заседания ведется протокол.

Лица, участвующие в деле, вправе знакомиться с протоколом судебного заседания в порядке и в сроки, предусмотренном статьей 203 ЭПК. Поданные замечания на протокол судебного заседания рассматриваются председательствующим.

35. В случае, если при рассмотрении дела в апелляционной, кассационной инстанции выявлены нарушения актов законодательства в деятельности государственного или иного органа, юридического лица, должностного лица или гражданина, независимо от их участия в деле, суд вправе вынести частное определение в соответствии со статьей 200 ЭПК.

36. В целях проведения анализа единообразного и правильного применения норм закона рекомендовать областным и приравненным к ним судам каждые полгода обобщать судебную практику по рассмотрению экономических дел в апелляционном и кассационном порядке.

37. В связи с принятием настоящего постановления признать утратившими силу постановления Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 20 апреля 2021 года № 16 « О практике рассмотрения судами экономических дел в апелляционном порядке » и от 27 ноября 2021 года № 36 « О судебной практике по рассмотрению экономических дел в кассационном порядке ».

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда Н. ХАКИМОВА

г. Ташкент,

25 марта 2024 г.,

№ 10

lex.uz