UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг

қарори

НИЗОМ

РЎЙХАТИ

КЎРСАТМАЛАР

РЎЙХАТИ

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 11 августдаги 508-сон «Темурбеклар мактаби» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган (таҳсил олаётган) номзодларни (ўқувчиларни) тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати ва Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 2024 йил 20, 19 июндаги 12, 7-сон қарорига ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги

Мазкур Низом Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига (бундан буён матнда лицейлар деб юритилади) ўқишга кираётган фуқаролар (бундан буён матнда номзодлар деб юритилади) ва таҳсил олаётган ўқувчиларни (бундан буён матнда ўқувчилар деб юритилади) тиббий кўрикдан ўтказиш тартибини белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Тиббий кўрикдан ўтказиш номзод ва ўқувчиларнинг соғлиғининг ҳолатига кўра лицейга ўқишга кириш ёки таҳсил олишга яроқлилигини аниқлаш мақсадида амалга оширилади.

2. Тиббий кўрикдан ўтказиш:

номзодларнинг тиббий кўриги — Қорақалпоғистон Республикаси, вилоят (шаҳар) соғлиқни сақлаш бошқармаси бошлиғи билан келишилган ҳолда, Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати (бундан буён матнда ДХХ деб юритилади) бошқармаси (органи) раҳбари томонидан тасдиқланган ҳарбий-тиббий комиссия (бундан буён матнда ҲТК деб юритилади);

ўқувчиларнинг тиббий кўриги — ДХХ тасарруфидаги ҲТК томонидан амалга оширилади.

3. Номзод ва ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказувчи ҲТК таркибига Қорақалпоғистон Республикаси, Тошкент шаҳар ва вилоятлар ўсмирлар ва чақирилувчи ёшларга тиббий ёрдам кўрсатиш муассасалари (бўлимлари) шифокор-мутахассислари (жарроҳ, терапевт, дерматовенеролог, стоматолог, офтальмолог, оториноларинголог, психиатр ва невропатолог) жалб қилинади.

Ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказувчи ҲТК таркибини шакллантиришда Тошкент шаҳар соғлиқни сақлаш бош бошқармаси ва Сурхондарё вилояти соғлиқни сақлаш бошқармасидан тегишли бош мутахассислар жалб этилиши мумкин.

ДХХ бошқармаси (органи) масъул ходимлари ҲТК раиси ва котиби ҳисобланади.

2-боб. ҲТКнинг асосий вазифалари

4. ҲТКнинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

номзодлар ва ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш;

руҳий-асаб, тери-таносил касалликлари ва наркологик диспансерлари, фтизиатрия ва пульмонология (силга қарши диспансерлар) ҳамда ОИТСга қарши кураш марказлари, шунингдек Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг ҳудудий бошқармаларида ҳисобда туриши ёки турмаслиги тўғрисида олинган маълумотномаларнинг мавжудлигини текшириш;

номзодлар ва ўқувчиларни қўшимча текширув ва даволашга йўналтириш, қўшимча текширув ва даволашдан сўнг уларнинг ҲТКга келишларини назоратга олиш;

соғлиғининг ҳолатига кўра номзодларни лицейларга ўқишга киришга, ўқувчиларни лицейларда ўқишга яроқлилиги ёки яроқсизлиги тўғрисида хулосалар қабул қилиш;

тиббий ва эксперт ҳужжатларни сифатли расмийлаштириш;

номзодлар ва ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари бўйича ҳисобот тайёрлаш ва ушбу ҳисоботни ДХХ марказий ҳарбий-тиббий комиссиясига (бундан буён матнда МҲТК деб юритилади) тақдим этиш.

6. ҲТКга услубий ҳамда амалий ёрдам кўрсатиш Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Ўсмирлар ва чақирилувчи ёшларга тиббий ёрдамни ташкил этиш маркази ҳузуридаги республика муқобил тиббий комиссияси (бундан буён матнда РМТК деб юритилади) ва МҲТКга юкланади.

3-боб. Тиббий кўрикдан ўтказишни ташкил этиш ва амалга ошириш

7. Номзод ва ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказишда мазкур Низомнинг 1-иловасида келтирилган мажбурий диагностик текширувлар рўйхатига мувофиқ таҳлилий (лаборатория) ва тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар, зарурат туғилганда эса тиббий кўрсатмаларга кўра бошқа тиббий текширувлар ДХХ тасарруфидаги ҳарбий-тиббий муассасаларда бепул амалга оширилади.

Мазкур мажбурий диагностик текширувларни ДХХ тасарруфидаги ҳарбий-тиббий муассасаларда амалга оширишнинг иложи бўлмаган ҳолларда, ушбу текширувлар ҲТК раиси томонидан берилган йўлланмага асосан давлат соғлиқни сақлаш тизимидаги даволаш-профилактика муассасаларида амалга оширилади.

8. Тиббий кўрикдан ўтаётган номзодлар ёки ўқувчилар томонидан уларнинг соғлиғи тўғрисидаги маълумотлар акс эттирилган, шунингдек диспансер кузатувига оид турли тиббий ҳужжатларнинг тақдим этилиши уларни тиббий кўрикдан ўтказилишидан озод этмайди.

9. Тиббий кўрикдан ўтказиш вақтида ҲТК томонидан номзод ва ўқувчиларнинг яроқлилик даражасини аниқлаш мақсадида мазкур Низомнинг 2-иловасида келтирилган тиббий кўрикдан ўтказиш бўйича кўрсатмалар, мазкур Низомнинг 3-иловасида келтирилган касалликлар, жисмоний нуқсонлар жадвали ва айрим моддаларга бериладиган шарҳлар (бундан буён матнда касалликлар жадвали деб юритилади), мазкур Низомнинг 4-иловасида келтирилган номзод ва ўқувчилар соғлиғи ва жисмоний ривожланишининг ҳолатига нисбатан қўйиладиган қўшимча талаблар рўйхати ҳамда мазкур Низомнинг 5-иловасида келтирилган бўй ва тана вазни нисбатидан (меъёрда ва озиқланиш бузилишида) фойдаланган ҳолда ёзма хулоса қабул қилинади.

10. Сиртдан тиббий кўрикдан ўтказиш тақиқланади.

11. ҲТК хулосалари маслаҳатлашилган ҳолда, ҲТК аъзоларининг кўпчилик овози билан қабул қилинади.

Номзод ёки ўқувчини тиббий кўрикдан ўтказиш жараёнида аниқланган касалликлар, жароҳатлар ва жисмоний нуқсонлар натижасидаги аъзолар фаолиятининг бузилиши даражасини аниқлаш учун тор доирадаги шифокор-мутахассислар кўригидан ўтказишга зарурат туғилганда, улар ҲТК томонидан РМТКга юборилади.

12. ҲТК томонидан чиқарилган хулоса, агар хулосада бошқа муддат белгиланган бўлмаса, тиббий кўрикдан ўтказиш санасидан бошлаб олти ой мобайнида ҳақиқий ҳисобланади.

13. Номзод ёки ўқувчининг ўзи ёхуд унинг қонуний вакили ҲТК томонидан чиқарилган хулосадан норози бўлган ҳолларда МҲТКга ёхуд белгиланган тартибда судга шикоят қилишлари мумкин.

Бунда, ҲТК томонидан берилган хулосаларни МҲТК қайта кўриб чиқади.

4-боб. Номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш

14. Номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш ДХХ тасарруфидаги ҳарбий-тиббий муассасаларда қуйидаги босқич ва муддатларда амалга оширилади:

дастлабки — жорий йилнинг ноябрь ойида;

якуний — кейинги йилнинг май ойида.

15. Номзодларни тиббий кўрикка йўллашда ДХХ органи ва бўлинмаси шахсий таркиб билан ишлаш ходимлари томонидан ҲТКга қуйидагилар тақдим этилади:

а) руҳий-асаб, тери-таносил касалликлари ва наркологик диспансерлари, фтизиатрия ва пульмонология (силга қарши диспансерлар) ҳамда ОИТСга қарши кураш марказлари, шунингдек Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг ҳудудий бошқармаларидан, номзоднинг ушбу муассасаларда ҳисобда туриш ёки турмаслиги тўғрисида маълумотномалар;

б) даволаш-профилактика муассасаларидан — амбулатор беморнинг тиббий карталари ва уларга илова қилинган варақларни (025-1у-шакли), касаллик тарихидан кўчирмалар, диспансер ва шифокор кузатуви ҳақидаги маълумотлар, шифокорларнинг хулосалари, номзоднинг охирги профилактик эмлашлар ҳақидаги варақасидан кўчирма (профилактик эмлашлар режасига асосан), шунингдек қон гуруҳи ва резус мансублиги (фактори) ҳақидаги маълумотлари ҳамда номзодларнинг соғлиғини тавсифловчи бошқа тиббий ҳужжатлар;

в) номзод таҳсил олган умумий ўрта таълим ташкилот синф раҳбари томонидан бериладиган тавсифнома;

г) номзоднинг фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили ва ойи, тиббий кўрикдан ўтказиш мақсади кўрсатилган, мазкур Низомнинг 6-иловасида келтирилган тиббий кўрикдан ўтказиш учун йўлланма.

16. Номзодларни тиббий кўрикдан ўтказишдан олдин давлат соғлиқни сақлаш тизими тасарруфидаги даволаш-профилактика муассасалари томонидан уларда оғиз бўшлиғи санацияси амалга оширилади.

17. Бўйи 165 сантиметрдан паст бўлган номзод тиббий кўрикка қўйилмайди.

Тиббий кўрикдан ўтказиш учун тақдим этилган йўлланмада номзоднинг бўйи кўрсатилиб, ҲТК раиси имзоси ҳамда муҳри билан тасдиқланган ҳолда, тиббий кўрикка йўллаган ДХХ органи ва бўлинмаси шахсий таркиб билан ишлаш ходимларига қайтарилади.

Номзодлар сони тиббий кўрикдан ўтказиш жараёнида бир иш куни мобайнида 50 нафардан ошмаслиги лозим.

Номзодлар ҲТК шифокор-мутахассислари томонидан мазкур Низомнинг 2-иловасида келтирилган тиббий кўрикдан ўтказиш бўйича кўрсатмаларга мувофиқ тиббий текширувлардан ўтказилади.

Тиббий текширув натижалари мазкур Низомнинг 7-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейига ўқишга кираётган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига киритилади.

18. Номзоднинг яроқлилик тоифасини аниқлашда шифокор-мутахассислар бир тўхтамга кела олмаган ҳолларда, амбулатор ёки стационар равишда тиббий текширув ўтказиш учун ҲТК раиси томонидан берилган йўлланмага асосан давлат соғлиқни сақлаш тизимидаги даволаш-профилактика муассасасига юборилади.

Йўлланмада дастлабки ташхис ва тиббий текширувда айнан нимага аниқлик киритилиши лозимлиги кўрсатилади.

Давлат соғлиқни сақлаш тизимидаги даволаш-профилактика муассасасида ўтказилган текширув натижалари мазкур Низомнинг 8-иловасида келтирилган соғлик ҳолатини текшириш далолатномасига киритилади.

Далолатнома даволаш-профилактика муассасаси бош шифокори ва тиббий текширув ўтказган шифокор-мутахассис томонидан имзоланади ҳамда унга даволаш-профилактика муассасининг гербли муҳри қўйилади.

ҲТК тақдим қилинган тиббий текширув натижаларини кўриб чиқади, номзоднинг соғлиги, жисмоний ривожланиш ҳолати ва бошқа барча маълумотларни инобатга олган ҳолда унинг ўқишга киришга яроқлилик масаласини ҳал қилади.

19. Номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш натижаларига кўра ҲТК томонидан қуйидаги хулосалардан бири қабул қилинади:

номзод «Темурбеклар мактаби» ёки «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейига ўқишга киришга яроқли;

номзод «Темурбеклар мактаби» ёки «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейига ўқишга киришга яроқсиз.

20. ДХХ бўлинма ёки органлари номзодларнинг йиғмажилдлари ва тиббий текширувдан ўтказишга оид барча ҳужжатларини лицейга юборади.

5-боб. Ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш

21. Ўқувчилар тиббий кўрикдан ўтказилиши учун лицей директори томонидан мазкур Низомнинг 6-иловасида келтирилган тиббий кўрикдан ўтказиш учун йўлланмага мувофиқ ҲТКга юборилади.

22. Тиббий кўрикдан ўтказишга йўлланаётган ўқувчининг қуйидаги ҳужжатлари ҲТКга тақдим этилади:

йўлланма;

тиббий тавсифнома;

амбулатор беморнинг тиббий варақаси (картаси).

23. Ўқувчи қуйидаги ҳолатларда тиббий кўрикдан ўтказилади:

ўқиш мобайнида олинган ёки ўқишга кириш вақтида аниқланмаган, лицейда ўқишга монелик қиладиган касаллик ёки шикастланиш (жароҳат) ёки унинг асоратлари аниқланганда;

икки ой ва ундан ортиқ муддатда саломатлигига кўра ўқиш жараёнида қатнашмаган ҳолларда.

24. ҲТК ўқувчини тиббий кўрикдан ўтказишда унинг барча тиббиётга оид ҳужжатларини ўрганиб чиқади ва ўқувчини лицейда таҳсил олишга яроқли ёки яроқсизлиги тўғрисида хулоса қабул қилади.

ҲТК ташхисга аниқлик киритиш мақсадида ўқувчиларни қўшимча тиббий текширувлардан ўтиши учун давлат соғлиқни сақлаш тизимидаги ҳудудий даволаш-профилактика муассасаларига юбориши мумкин. Бунда, ушбу муассасалар томонидан ўтказилган қўшимча тиббий текширувлар натижалари мазкур Низомнинг 8-иловасида келтирилган соғлиқ ҳолатини текшириш далолатномасида кўрсатилади.

25. Тиббий кўрик якунига кўра ҲТК қуйидаги хулосалардан бирини қабул қилади:

ўқувчи «Темурбеклар мактаби» ёки «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейида таҳсил олишга яроқли;

ўқувчи «Темурбеклар мактаби» ёки «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейида таҳсил олишга вақтинча яроқсиз, кейинги тиббий кўрикдан ўтказиш шарти билан стационар (амбулатор) равишда даволанишга муҳтож;

ўқувчи «Темурбеклар мактаби» ёки «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейида таҳсил олишга яроқсиз.

26. ҲТК томонидан ўқувчининг таҳсил олишга вақтинча яроқсизлиги тўғрисида хулоса чиқарилганда, ўқувчи лицейнинг тиббиёт пунктида амбулатор равишда ёки давлат соғлиқни сақлаш тизимидаги даволаш-профилактика муассасасида даволанади.

Ўқувчининг стационар ёки амбулатор равишда даволаниш муддати тугаганидан сўнг уни вақтинча таҳсил олишга яроқсиз деб топган ҲТКда такрорий тиббий кўрикдан ўтказилади.

27. Касалликлар жадвалига мувофиқ ўқувчининг таҳсил олишига тўсқинлик қиладиган касалликлар ёки шикастланиш (жароҳат) оқибатлари мавжуд бўлганда текширув натижалари ҲТК томонидан мазкур Низомнинг 9-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейи ўқувчиларини тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига киритилади, шунингдек мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома тўрт нусхада расмийлаштирилади ва МҲТК га тасдиқлаш учун юборилади.

МҲТК томонидан тасдиқланган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг уч нусхаси уни тузган ҲТКга қайтарилади (биринчи нусхаси лицей учун, иккинчи нусхаси ўқувчига бериш учун, учинчи нусхаси ҲТК учун) ва тўртинчи нусхаси МҲТКда қолади.

28. ҲТК томонидан такрорий тиббий кўрикдан ўтказилаётган ўқувчи касалликлар жадвалига мувофиқ лицейда таҳсил олишга яроқли деб топилса, текширув натижалари мазкур Низомнинг 9-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейи ўқувчиларини тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига киритилади, шунингдек унга мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотнома расмийлаштирилади. Маълумотнома МҲТК томонидан тасдиқлангандан кейин лицейнинг юридик манзилига юборилади.

29. Ўқувчиларни соғлиғининг ҳолати ёки бошқа сабабларга кўра ҲТК томонидан тиббий кўрикдан ўтказишнинг имкони бўлмаса, тиббий кўрикдан ўтказиш МҲТК раиси томонидан белгиланади.

6-боб. Тиббий кўрикдан ўтказиш ҳужжатларини расмийлаштириш

30. Тиббий кўрикдан ўтаётган номзод ва ўқувчилар тўғрисидаги маълумотлар, уларнинг саломатлик ҳолати, ҲТК ҳамда РМТКнинг хулосалари қуйидаги тиббий ҳужжатларда қайд этилади:

а) номзодларга:

мазкур Низомнинг 7-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейига ўқишга кираётган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш варақасида;

мазкур Низомнинг 8-иловасида келтирилган соғлиқ ҳолатини текшириш далолатномасида, амбулатор беморнинг тиббий картаси ва унга илова қилинадиган варақада (025-1у-шакли);

мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномада;

мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобида;

б) ўқувчиларга:

мазкур Низомнинг 8-иловасида келтирилган соғлиқ ҳолатини текшириш далолатномасида, амбулатор беморнинг тиббий картаси ва унга илова қилинадиган варақада (025-1у-шакли);

мазкур Низомнинг 9-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейи ўқувчиларини тиббий кўрикдан ўтказиш варақасида;

мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳномада;

мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотномада;

мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобида.

31. Мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китоби ҲТКларнинг котиблари томонидан тиббий кўрикдан ўтаётган барча номзодлар ва ўқувчилар учун юритилади.

Йиғилиш баённомалари китобида йиғилиш ўтказилган санада ҲТК йиғилишининг баённомаси ҲТК раиси, йиғилишда қатнашган ҲТК аъзолари (камида икки нафар) ва ҲТК котиби томонидан имзоланади.

ҲТК ва РМТК хулосалари номзод ва ўқувчиларга тиббий кўрик якунланган вақтда тиббий кўрикдан ўтказиш варақасида имзо қўйдириб етказилади.

32. Мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобида тиббий кўрикдан ўтаётган номзодлар ва ўқувчиларнинг туғилганлиги тўғрисидаги гувоҳномаси (биометрик паспорти, идентификация ID-картаси) маълумотлари, шикоятлари, касалликнинг анамнези, объектив текширув натижалари, тўлиқ ҳолда ташхиси ҳамда ҲТК ва РМТК хулосаси қайд этилади.

Ушбу китобнинг «Шикоятлар ва касаллик анамнези» устунида касаллик тарихининг тартиб рақами ва стационар шароитда даволанишда бўлган даври кўрсатилади.

33. ҲТК шифокор-мутахассислари кўриги натижалари ва хулосалари амбулатор беморнинг тиббий варақасига, мазкур Низомнинг 7-иловасида келтирилган Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейига ўқишга кираётган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш варақасига ёзиб қўйилади ва шифокор-мутахассисларнинг шахсий муҳри билан тасдиқланади. Сўнг ҲТК раиси ва котиби томонидан имзоланиб, ҲТК муҳри билан тасдиқланади. Зарурат туғилганда мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотнома расмийлаштирилади.

34. ҲТК томонидан номзодларни лицейга ўқишга киришга, ўқувчиларни таҳсил олишга яроқли деб топилган тақдирда, мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилиш баённомалари китобига объектив маълумотларни қайд этмаган ҳолда «соғлом» деб ёзилади.

Номзодларни ўқишга киришга, ўқувчиларни таҳсил олишга яроқлилигини чекламайдиган баъзи касалликлар ёки жисмоний нуқсонлар аниқланса, мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилиш баённомалари китобида уларга қисқача таъриф бериш ва ташхисни кўрсатишга рухсат этилади.

35. ҲТКлар номзодларни лицейга ўқишга киришга яроқсиз деб топганда, мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилиш баённомалари китобига қисқа ёзувлар (номзодларнинг туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномаси (биометрик паспорти, идентификация ID-картаси) маълумотлари, ташхис, ҲТК хулосаси) киритилади.

36. ҲТК томонидан ўқувчига мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома расмийлаштирилганда, мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобида қисқа ёзувларни (ўқувчининг туғилганлик тўғрисидаги гувоҳнома (биометрик паспорт, ID-картаси) маълумотлари, ташхис, ҲТК хулосаси) киритилади.

Бунда, мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳноманинг бир нусхасини мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилиш баённомалари китобида илова сифатида сақланиши лозим.

37. Номзодлар ёки ўқувчилар такрорий тиббий кўрикдан ўтказилганда, мазкур Низомнинг 12-иловасида келтирилган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилишлар баённомалари китобида МҲТК томонидан чиқарилган хулоса, унинг баённомаси рақами ва санаси ёзиб қўйилади.

38. Номзодлар ва ўқувчиларга расмийлаштирилган, мазкур Низомнинг 11-иловасида келтирилган маълумотнома хамда ўқувчиларга расмийлаштирилган мазкур Низомнинг 10-иловасида келтирилган касаллик тўғрисидаги гувоҳнома тасдиқлаш учун МҲТКга тақдим қилинади.

Мазкур маълумотнома ва касаллик тўғрисидаги гувоҳнома МҲТК томонидан тасдиқлангандан сўнг юридик кучга эга бўлади.

39. ҲТКда юритиладиган ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилиш баённомалари китоби уч йил, ҲТКнинг ҳужжатлари беш йил давомида сақланади.

Сақлаш муддати тугагандан сўнг юқорида келтирилган ҳужжатлар белгиланган тартибда йўқ қилинади.

7-боб. Якуний қоида

40. Мазкур Низом талабларини бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб беради.

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 1-ИЛОВА

Мажбурий диагностик текширувлар

1. Умумий қон таҳлили — кенгайтирилган.

2. Умумий пешоб таҳлили.

3. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили

4. «В» ва «С» гепатитларнинг (НВsAg, НCV) маркерларини аниқловчи қон таҳлили.

5. Қоннинг RW (Вассерман реакцияси) таҳлили.

6. Қоннинг ОИВ билан зарарланиши тўғрисида таҳлили (ОИТСга қарши кураш марказларидан).

7. Қоннинг АЛТ, АСТ, умумий оқсил ва билирубин (фракциялари билан) таҳлили.

8. Электрокардиография (кардиолог ёки шифокор-функционал текширувлар ўтказадиган мутахассиснинг ёзув хулосаси билан).

9. Фиброэзофагогастродуоденоскопия.

10. Ички аъзолар ультратовуш текшируви.

11. Кўкрак қафаси аъзоларининг флюорографияси (текширилувчининг фамилияси, исми, отасининг исми ҳамда текширувнинг тартиб рақами ва ўтказилган сана кўрсатилади).

12. Руҳий-асаб, силга қарши, тери-таносил касалликлари ва наркологик диспансерлар, шунингдек ОИТСга қарши кураш марказларидан маълумотномалар.

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 2-ИЛОВА

Тиббий кўрикдан ўтказиш бўйича

1-боб. Умумий қоидалар

1. Лицейга ўқишга кираётган номзодларнинг яроқлилик тоифасини белгилашда касаллик ёки жисмоний нуқсонларнинг хусусияти, уларнинг жисмоний ривожланиш даражаси, организмнинг меҳнатга лаёқати ва функционал мослашув савияси, таълим жараёнининг ўзига хос шарт-шароитлари ва келгуси хизмат истиқболини инобатга олиш лозим.

2. Мутахассис шифокорлар томонидан ўтказиладиган тиббий текширувлар махсус ажратилган ёруғ, иссиқ ва кенг хоналарда кундузги ёруғликда амалга оширилади. Кундузги ёруғликдан фойдаланишнинг имкони бўлмаса, хона мутахассис шифокорлар иши учун етарли даражада сунъий равишда ёритилиши лозим. Ҳар бир шифокорга алоҳида хона ажратилади.

3. Тиббий текширув номзод ва ўқувчининг тиббиётга оид ва бошқа ҳужжатлари ўрганиб чиқилгандан сўнг ўтказилади.

Тиббий текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчилар саломатлигининг ҳолати, улар ўз саломатликлари ҳолатига шикоят қилиш-қилмасликларидан қатъий назар савол-жавоб ўтказиш, анамнез йиғиш ва ҳар томонлама объектив текширув йўли билан аниқланади.

4. Тиббий текширув оммавий тарзда ўтказилганда шифокорлар ҳарбий-тиббий экспертиза услубидан фойдаланади. Ушбу услубият тиббий текширувдан ўтказилаётган номзод ва ўқувчи саломатлиги ҳақида маълумот олишга кам вақт сарфлашга имкон беради, аммо номзод ва ўқувчининг соғлиғи ҳолати бўйича барча маълумотни йиғишга монелик қилмайди.

5. Тиббий текширув жараёнида нафақат жисмоний нуқсонни аниқлаш ва касаллик хусусиятини белгилаш, балки хасталанган аъзо ва тизим фаолиятининг бузилиши ва унинг компенсацияланиш даражаси ҳамда организмнинг умумий функционал мослашувини белгилаш муҳим аҳамият касб этади. Бу эса тегишли эксперт хулосасини қабул қилишга асос бўлади.

6. Касаллик ёки жисмоний нуқсон гумон қилинаётган барча ҳолларда номзоднинг (ўқувчининг) соғлиғи ҳолатига оид ўзгаришларни аниқлаш мақсадида тегишли шифокорлар томонидан текширилиши, шунингдек тиббий ускуналар ёрдамида тадқиқотлардан ўтказилиши шарт.

2-боб. Антропометрик текширув

7. Ҳарбий-тиббий экспертиза мақсадида қуйидаги асосий антропометрик кўрсаткичлар баҳоланади: тананинг бўйи ва вазни, кўкрак қафасининг айланаси, ўпкаларнинг ҳаётий сиғими, қўл панжасининг кучи ва тананинг кўтариш кучлари ҳисобланади.

Антропометрик текширувлар ўрта тиббиёт ходимлари томонидан, техник соз ва метрология текширувидан ўтказилган ўлчов ускуналари ёрдамида амалга оширилади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчилар ечинган бўлиб, фақат пастки ички кийимда бўлишлари лозим. Ҳарбий-тиббий экспертиза манфаатларида баҳоланадиган асосий антропометрик кўрсаткичлар: инсон бўйи ва вазни, кўкрак қафаси айланаси, ўпкаларнинг ҳаётий ҳажми, қўл панжалари кучи ва тик туриш ҳаракатининг кучи ҳисобланади.

8. Номзод ва ўқувчи бўйи тик ҳолатда ўлчанади. Бўйни тик ҳолатда ўлчаш учун текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи бўй ўлчагичнинг таглиги устига бошнинг энса соҳаси, кураклар оралиғи, думбаси, болдири (оёқлари текис тургани тиззаси букилмаганлигидан далолат беради) ва товони билан вертикал устунга теккан ҳолда туради. Бўйи ўлчанганида, номзод қаддини ростлаши учун озгина қорнига босилади ёки чуқур нафас олиши сўралади. Қулоқнинг юқори қирраси ва кўз оралиғининг ташқи бурчаги битта горизонтал чизиқда турилган тарзда бош тўғри тутилади. Бўй ўлчагичнинг ҳаракат тахтачаси бошнинг тепа суягига зич тегиб туриши лозим.

9. Тана вазни тиббий тарозида ўлчанади. Текширувдан ўтказилаётган номзод ва ўқувчи тарози майдонининг ўртасида туради. Кўрсаткичлар 0,1 кг аниқликкача ёзилади.

10. Кўкрак қафаси айланаси резиналанмаган ўлчов тасмаси ёрдамида, орқа томонда кураклар бурчаги ости, олд томонда — кўкрак учи доираларининг остки қирраси бўйича ўлчанади. Текширув пайтида номзод ва ўқувчи қўлларини тушириб туради. Бунда, қуйидаги учта кўрсаткич: нафас олиш орасидаги танаффус ҳолати; максимал нафас олиш ҳолати; максимал нафас чиқариш ҳолатида қайд этилади.

11. Ўпкаларнинг ҳаётий ҳажми спирометр ёрдамида аниқланади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи максимал олган нафасини спирометр найига тўлиқ чиқаради.

12. Қўл панжалари кучи дастакли пружинали динамометр воситаси билан ўлчанади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи горизонтал узатилган дастлаб ўнг, сўнг чап қўлининг панжаси билан динамометрни максимал зўр бериб сиқади.

Тик туриш ҳаракатининг кучи динамометр воситаси ёрдамида ўлчанади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи оёқларини букмаган ҳолда тизза бўғинлари сатҳида турган динамометр дастасини иккала қўли билан максимал куч билан тортади.

3-боб. Руҳий ҳолат текшируви

13. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг руҳий ҳолати, уни тавсифловчи ҳужжатларни (умумий ўрта таълим ташкилоти томонидан расмийлаштирилган тавсифномани, ота-онасидан, даволаш-профилактик муассасаларидан олинган маълумотларни) ўрганиб чиқиш асосида ва шифокорнинг текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи билан мулоқот орқали тадқиқ қилинади.

Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи билан ўтказилаётган суҳбат ва уни кўздан кечириб чиқиш мобайнида юзида акс этаётган қиёфаси, юз мушакларининг маъноли ҳаракатлари, имо-ишоралари, қадам ташлаши, гавдани тутиб туриш ҳолати ва хатти-ҳаракатларининг ўзига хос хусусиятларига, реакцияларининг адекватлиги ва шифокор билан ўтаётган суҳбатга билдираётган муносабатига эътибор қаратилади.

14. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг руҳий ҳолатига баҳо бериш мобайнида тадқиқотнинг клиник услуби етакчи услуб деб ҳисобланади. Ушбу услубни тадқиқотнинг анъанавий параклиник услублари билан уйғунлаштириб бориш зарур. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг руҳий ҳолати қуйидаги изчилликда тадқиқ қилинади: онг, диққат-эътибор, хотира, тафаккур, идрок, ҳис-ҳаяжон ва шижоат ҳолатига баҳо берилади; психопатологик аломатлари бор-йўқлиги аниқланади.

Номзод ва ўқувчининг диққат-эътиборини тадқиқ этиш мобайнида диққат-эътиборнинг турғунлиги (толиқиш, чалғиш, узоқ тутилиб қолиш) ва жамланиш қобилияти қайд этилади.

Номзод ва ўқувчи хотирасини тадқиқ этишда тез ва аниқ ёдлаб олиш, ўтган ва жорий ҳодисаларни хотирада тиклаш қобилияти, хотираси панд бериш ҳолатларининг мавжудлиги, амнезия тури (ретроград ёки антиретроград тури) ва шу кабилар аниқланади.

Номзод ва ўқувчи тафаккурига баҳо беришда мулоҳаза ва хулоса чиқариш қобилиятининг мантиқийлиги, изчиллиги, муфассаллиги, тутилиб қолиши, сафсатабозлиги, бежамдорлиги, мавҳум тафаккурнинг муайян тафаккурдан устун келиши ва аксинча ҳолатига эътибор қаратилади. Фикр юритиш суръати (жадал, одатдагидай, суст) ва унинг йўналиши (муаммолар, манфаатлар) аниқланади.

Ҳис-ҳаяжон ҳолатини аниқлашда номзод ва ўқувчининг кайфияти (кўтаринки, бир маромли, тушкун, беқарор), кайфиятнинг патологик ўзгариб бориши, бундай ўзгаришларнинг давомийлиги ва қандай тусда кечиши баҳоланади. Ҳис-ҳаяжоннинг ташқи кўриниши бўйича муайян ҳолатга мос келиш-келмаслиги, номзод ва ўқувчининг ўз туйғуларини билдирмаслик ёки тия олиш қобилияти баҳоланади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг шижоати, қизиқиш ва хатти-ҳаракатларининг ўзига хос хусусиятларига кўра баҳоланади.

Номзод ва ўқувчи таъсирчанлигида оғишлар бор-йўқлиги, хусусан: борлиқни, воқеликни нотўғри идрок қилишдан ҳосил бўлган сохта тушунча, тасаввур ҳамда йўқ нарсаларнинг кўриниши, эшитилиши, сезилиши ва буларнинг мазмуни, бундай ҳолатларга нисбатан (танқидий, асабий, бефарқ) муносабати; макон, вақт, ўзликни идрок қилиш сифатининг ўзгариши ва шу кабилар аниқланади. Бундай оғишлар, шунингдек мияга ўрнашиб қолган ғоя ва васваса мавжудлигини аниқлаш учун текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи билан муайян мақсадга қаратилган савол-жавоб ўтказиш талаб қилинади.

4-боб. Асаб тизими текшируви

15. Тиббий текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг асаб тизимини тадқиқ қилиш амаллари унинг тиббий ҳужжатларини ўрганиб чиқиш, у билан савол-жавоб ўтказиш ва клиник-неврологик кўрик ўтказишдан иборат. Савол-жавоб давомида текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг шикояти, ҳаёт анамнези аниқланади, ушбу анамнезда ҳушдан кетиш ва томир тортишиш хуружлари, нутқ, эшитиш ва кўриш қобилиятида ўзгаришлар, марказий ва периферик асаб тизимида жароҳатлар мавжудлигига ҳамда руҳий касаллик ва неврологик муассасаларда даволанганлигига эътибор қаратилади, тунги сийдик тута олмаслиги тугаган вақти аниқланади.

Номзод ва ўқувчининг ирсияти ўрганилади, хусусан: қариндош-уруғлар орасида тутқаноқ хуружлари, ҳушдан кетиш ҳолатлари, мушаклар нимжонлиги, руҳий касалликка чалинганлар, спиртли ичимликларни суиистеъмол қилувчилар, гиёҳванд моддаларни истеъмол қилганлар бор-йўқлиги ёки бўлган-бўлмаганлиги аниқланади.

Ташқи кўрикдан ўтказиш давомида гавда бичимига, тери, шиллиқ парда ва мушак тизимининг ҳолати, қадам босишига баҳо берилади. Тиббий текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи бош мия соҳаси жароҳатланганлигини рад этишига қарамай унинг бош суягида жароҳатлар йўқлигига ишонч ҳосил қилиш зарур.

16. Неврологик кўрик бош мия нервлари фаолиятини текширишдан бошланади. Кўзни ҳаракатлантирувчи нерв фаолияти ва кўзларнинг симпатик иннервацияси тадқиқ қилинади. Кўз олмасининг ҳолати, юқори, паст, ичкари ва ташқари томонларга ҳаракати текширилади. Кўз қорачиқларининг шакли ва катталиги, бир текис ривожланганлиги, конвергенция (иккала кўз ўқ чизиғининг бир нуқтада учрашуви) ва аккомодация (кўз мослашуви) мобайнида ёруғликка (тўғридан-тўғри ва ҳамжиҳат) таъсирчанлиги аниқланади.

Уч шохли нерви фаолияти (бош суяги нервларининг бешинчи жуфти) текширувдан ўтаётганида юз сезувчанлиги ва чайнаш мушакларининг ҳолати, ияк ҳаракатларининг ҳажми, корнеал ва конъюнктивал рефлекслар тадқиқ қилинади.

Шундан сўнг бош миянинг қолган нервлари фаолияти текширилади. Пешона тери қопламасининг иккала томондаги ажинлар бир хилда ифодаланиши, кўз оралиқларининг кенглиги, кўз қисиш, қошларни чимириш имкони борлиги, тишлар кўрсатилаётганида бурун ва лаб буришиқларининг симметриклиги текширилади. Вестибуляр аппаратнинг (ички қулоқда жойлашган, бош ва гавда мувозанатини идора қиладиган орган) ҳаракатга келтирувчи (нистагм, мувозанатни сақлаш, янглиш) иши аниқланади.

Асосий таъм, яъни ширин, нордон ва аччиқни тўғри билиш қобилияти тадқиқ қилинади. Бунинг учун шакар ва ош тузи эритмалари, лимон кислотаси қўлланилади. Юмшоқ танглайнинг фонация мобайнидаги ҳаракатчанлиги, овознинг жарангдорлиги, ютиниш қобилияти, бошни буриш ва елкаларни кўтариш имкони борлиги, чиқарилган тил ҳаракатининг ҳажми, тилнинг фибрилляр тортилишлари, мушакларининг атрофияси (қуриганлиги) тадқиқ қилинади.

17. Ҳаракатлантирувчи соҳани текшириш мобайнида қўл ва оёқларнинг фаол ва суст ҳаракатлари ҳажми, ҳаракатга солувчи актлар мувофиқлиги (статик ва динамик атаксия), мушаклар кучи, фаоллиги, трофикаси текширилади.

Шундан сўнг пай, периостал, тери ва шиллиқ пардалар рефлекслари текширилади. Ҳар бир рефлекс ўнг ва чап томонлардан текширилади, уларнинг илдамлиги ва мароми таққосланади. Патологик рефлекслар бор-йўқлиги аниқланади. Вегетатив асаб тизими (асаб тизимининг ички аъзолар фаолиятини идора қилувчи қисми) тадқиқ қилинаётган фурсатда тери қопламасининг туси, трофик касалликлар мавжудлигига эътибор қаратилади, намлиги ва ҳарорати қўл теккизиб текширилади. Терининг вегетатив рефлекслари текширилади.

Асаб тизимини объектив тадқиқ этишнинг зикр этилган минимуми амбулатор шароитларда мажбурий саналади.

5-боб. Ички аъзолар текшируви

18. Ички аъзолар текшируви ўз ичига шикоят ва анамнезни ўрганиб чиқиш ҳамда умумий кўздан кечириб чиқиш билан бошланадиган тадқиқот амалларини мужассам этади. Гавда тузилиши, тери қопламасининг ташқи кўриниши, туси, эластиклиги ва намлиги, сўнгра пайпаслаб кўриш усули билан тери ости ёғ тўқималари, лимфатик тугунлар, мушаклар ҳолатига эътибор қаратилади.

19. Нафас олиш аъзолари. Шикоятларга баҳо бериш фурсатида ҳансираш хусусияти, йўталнинг ўзига хос хусусиятлари, кўкрак соҳасидаги оғриқлар кенг тус олганлиги, жадаллиги, оғриқнинг хасталанган аъзодан бошқа ерларга тарқалгандек туюлишига ва ушбу оғриқларнинг нафас олиш ва йўталиш ҳаракатлари билан боғлиқлигига эътибор қаратилади.

Кўздан кечириш давомида тери ва кўринувчи шиллиқ пардаларнинг туси, кўкрак қафасининг шакли, ўмров суяги, ўмров усти ва ости чуқурчалари ҳамда куракларнинг жойлашган жойи, кўкрак қафасининг иккала ярми симметриклиги, нафас олиш тури, нафас олиш ҳаракатларининг тезлиги, мароми ва чуқурлиги, нафас олиш ҳаракатларида кўмакчи мушаклар иштирокига баҳо берилади.

Пайпаслаш мобайнида кўкрак қафасидаги оғриқнинг кенг тус олганлиги ва унинг резистентлиги (эластиклиги), овоз титраши ифодаланганлиги, ўпка пардаси ишқаланиш товуши ва плевра бўшлиғидаги суюқликнинг шовуллаши аниқланади.

Таққослаш перкуссия (баданга бармоқ билан уриб кўриб эшитиш, аниқлаш) пайтида ўпка чегаралари, қуйи ўпка қирраларининг ҳаракатчанлиги, ўпканинг тепа қисми қаерда жойлашганлиги ва унинг кенглиги аниқланади, шунингдек патологик (қисқарган, заифлашган) ҳолатда ўпканинг перкутор товуши ўзгариши аниқланади.

Эшитиб кўриш (аскультация) мобайнида нафас олиш ҳаракатларининг турли даврларида нафас товушларининг хусусияти, кучи ва давомийлиги аниқланади. Асосий ва иккинчи даражали нафас товушларига баҳо берилади.

Ўпка касалликларига гумон қилинадиган аломатлар аниқланганда рентгенологик, махсус диагностик ускуналар ёрдамида ва таҳлилий (лаборатория) текширув услубларидан қўлланилади.

Нафас (ўпка) етишмовчилиги даражалари кўрсаткичлари

Кўрсаткичлар Меъёр Нафас (ўпка) етишмовчилиги даражаси I — (кам ифодаланган) II — (ўртача ифодаланган) III — (яққол ифодаланган) 1. Клиник: а) ҳансираш йўқ Аввал мумкин бўлган зўриқишларда Оддий зўриқишларда Тинч ҳолатда, доимий б) Тинч ҳолатда нафас олиш сони (1 дақиқада) 20 гача Меъёр чегарасида 21 — 30 31 ва ундан тезроқ в) кўкариш (цианоз) йўқ Йўқ ёки зўриқишдан кейин кам ифодаланган Аниқ, баъзида ўртача ифодаланган Яққол ифодаланган, диффузли г) Тинч ҳолатдаги пульси (бир дақиқада) 80 гача Тезлашмаган Тезлашишга мойил Яққол ифодаланган равишда тезлашади 2. Тиббий ускуналар билан текширувлар: а) гемоглобиннинг кислород билан тўйиниши (фоизларда) 90 дан ошиқ 90 — 80 79 — 60 60 дан кам б) Ўпканинг ҳаётий сиғими (ЎХС) меъёрий ўлчамга фоиз ҳисобида 90 — 85 84 — 70 69 — 50 50 дан кам в) ўпканинг максимал вентиляцияси меъёрий ўлчамга фоиз ҳисобида 85 — 75 74 — 55 54 — 35 35 дан кам г) 1 сониядаги жадаллаштирилган нафас чиқариш ҳажми (ЖНЧҲ) фоиз ҳисобида 80 — 100 50 — 79 50 — 30 30 дан кам д) Тиффно индекси (ЖНЧҲ/ ЎТС нисбати) фоиз ҳисобида 70 дан ошиқ 70 — 55 54 — 40 40 дан кам

20. Қон айланиш тизими аъзолари. Қон томирларни тадқиқ қилиш амаллари артерия ва веналарни кўздан кечириб чиқиш ва пайпаслаш, йирик қон томирларини эшитиб кўриш ва томирлар тизимини текширув ускуналари ёрдамида ўрганиб чиқиш йўли билан ўткизилади.

Томир уришининг мароми, тезлиги, кучи ва тўлиқлиги текширилади, артерия ва веналарнинг турли соҳаларда юрак ёки йирик қон томирларнинг касалланганлигидан далолат берувчи аломатлар аниқланади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг тинч (ўтирган) ҳолатидаги қон (артериал) босими ўлчанади. Қон босимини бир маротаба ўлчаш давомида унинг тасодифий ошган ҳолати қайд этилишига йўл қўймаслик мақсадида қон босимини бир неча бор ўлчаш ва сўнгги энг кичик кўрсаткични (рақамни) ҳисобга олиш зарур.

Пайпаслаб кўриш ва перкуссия орқали юрак чегаралари, унинг тепа қисмида уриши мавжудлиги, ушбу уришнинг кенглиги, кучи ва резистентлиги, кўкрак қафасининг қалтираши, юрак соҳаси ва унга чегарадош жойларда мавжуд бошқа уришлар аниқланади.

Тиббий текширувдан ўтказилаётган номзод ва ўқувчи юрагига, унинг турли ҳолатлари (ётган, тик турган ва ҳ.к.) ва жисмоний зўриқишдан сўнгги ҳолатида қулоқ тутиб кўриш давомида юрак уриш товушларининг жарангдорлиги (кучайгани, заифлашгани, акценти) ва хусусиятларига, жумладан юракнинг ноаниқ уришлари мавжудлигига баҳо берилади.

Юракнинг ноаниқ уришига қулоқ тутилаётганида, ушбу ноаниқ уриш юрак фаолиятининг даврига нисбатан қандай кечиши, хусусияти, кучи, давомийлиги, кенг тус олаётганлиги ва бошқа жойга тарқалгандек туюлиши (иррадиацияси) устуворлигини аниқлаш зарур.

21. Қорин бўшлиғи аъзолари. Шикоят ва анамнезга алоҳида эътибор қаратилади. Текширув ўтказиш давомида оғиз бўшлиғининг ҳолатига (тиш, милк, тил, шиллиқ пардалар) баҳо берилади. Қорин бўшлиғи аъзоларини кўздан кечириш ва пайпаслаб кўриш амаллари номзод ва ўқувчининг тик турган ва ётган ҳолатида бажарилади. Юзаки, сўнгра чуқурроқ сирғанма пайпаслаш усули орқали қорин пардасининг оғриқлилиги ва безовта қилиши, қорин чизиғида чурра мавжудлиги, қорин деворларининг зўриққанлиги, шунингдек қорин бўшлиғидаги айрим аъзолар ва пайдо бўлган шишларнинг шакллари, зичлиги, кенглиги аниқланади. Қорин бўшлиғи аъзоларининг касалланганлигидан далолат берувчи аломатлар аниқланганида қўшимча (лаборатория, рентгенологик, махсус ускуналар ёрдамида ўтказиладиган) тадқиқотлар амалга оширилади.

22. Сийдик ажратиш тизими аъзолари. Буйраклар хасталанганида беморлар аҳволи узоқ вақт қониқарли бўлади. Буйраклар хасталанганлигининг тез-тез учраб турадиган аломатлари — иккала қўлда ўлчаш керак бўлган артериал босим ҳисобланади.

Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи қорнини кўздан кечириш ва пайпаслаб кўриш амаллари унинг турли ҳолатларида (тик турган, белига ётган, ёнбошлаган) бажарилади. Гипертония касаллиги (артерияда қон босимининг ошиб кетиши) билан хасталанган беморнинг қорнини эшитиб кўриш мажбурий ҳисобланади. Қўл-оёқлардаги артериал босим асимметрияси билан уйғунлашган эпигастрал соҳа ва киндик атрофидаги систологик товуш — буйрак артерияси стенозининг энг муҳим аломатидир. Сийдик ажратиш тизими аъзоларининг касалликларини истисно қилиш учун тадқиқотнинг таҳлилий (лаборатория) ва махсус ускуналар ёрдамида ўтказиладиган усуллари қўлланилади.

6-боб. Жарроҳлик текширувлари

23. Тиббий текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи яланғоч ҳолатда кўздан кечириб чиқилади. Гавданинг саггитал ва фронтал юзалари ўрганиб чиқилади. Гавданинг тўғри тузилиши бошнинг тўғри ҳолати ва бўйин-елка чизиқларининг симметрик кўриниши, қилтиқли ўсиқлар чизиғининг ўрталикдаги вазияти, курак бурчакларининг бир хил даражаси ва симметрик жойлашуви, бел учбурчакларининг бир хил қиёфаси, кўкрак қафаси шаклларининг бироз олдинга чиқиб туриши, оёқларнинг тўғри шаклга эга бўлиши билан кузатиладиган хусусиятларга эга.

Тери қопламалари ҳолати ўрганилади. Чандиқлар мавжуд бўлса, уларнинг хусусиятлари ва келиб чиқишига баҳо берилади.

Кўкрак қафаси кўздан кечирилаётганда умуртқа суягининг қийшайиши билан боғлиқ ёки табиий шакл бузилишлари (деформация) мавжудлигига эътибор қаратилади. Ўмровларнинг ҳолати аниқланади.

Қорин кўздан кечирилади. Жинсий аъзолар кўздан кечирилаётганда жинсий аъзо, сийдик йўли ва мояклар ривожланишининг меъёрдан четга чиққанлигига эътибор берилади.

Кураклар асимметрияси кузатилганида, ушбу асимметриянинг умуртқа поғонаси шакл бузилиши (деформацияси) ёки куракнинг туғма кўтарилганлиги, яъни Шпренгель касаллиги билан боғлиқ бўлиши мумкин эканлигига эътибор қаратиш лозим.

Умуртқа поғонаси шакли бузилиши (деформацияси) кузатилса, кўкрак бўлимида аксарият ҳолларда кифоз, кам ҳолларда — лордоз, бел соҳасида эса кўпроқ лордознинг, камдан-кам ҳолларда — кифознинг кучайиб кетганлиги аниқланади. Сколиоз мавжудлиги ва яққол ифодаланиб туришига эътибор қаратилади.

24. Тиббий текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи гавдасининг вазиятига баҳо берилади. Гавданинг тўғри ҳолатга мажбурий келтирилишида оғриқни ҳис қилиш, анатомик ўзгаришлар ёки компенсация натижасида унинг патологик жиҳатдан ўрнашиб қолганлиги билан боғлиқ бўлиши мумкин.

Қўл (оёқ) ички ёки ташқи ротация ҳолатида яқин келган ёки узоқлашган, букилган ёки ростланган ҳолатда бўлиши мумкин.

Суяк ва бўғимларнинг эски синган, чиққан ва бошқа кўринишда жароҳатланган жойларини аниқлаш учун суяк синганлиги билинадиган жойлар, суяк бўртиб чиққан жойлар ва табиий суяк бўртмаларининг жойлашишига эътибор қаратилади. Тирсак бўғими меъёрий бўлса, билак ростланганда елка суягининг табиий суяк бўртмалари билан билак бутоғининг тепа қисми бир чизиқда жойлашади. Билак бўғими букилганида суяк синганлиги билинадиган ушбу жойлар билак бутоғининг тепа қисми билан биргаликда тенг ёнли учбурчак ҳосил қилади.

25. Тос (думғаза) суягининг шакли ва ҳолати ўрганиб чиқилади. Шуни ёдда тутиш зарурки, аксарият одамларнинг бир оёғи иккинчисига нисбатан қисқа бўлади. Бир оёқ 2 см ва бундан ортиқ қисқа бўлса, тос суягининг қийшиқлиги кузатилади. Умуртқа поғонасининг бундай ҳолатда компенсаторли қийшайишини, унинг шакл бузилиши (деформацияси) сифатида қабул қилинмайди. Оёқлар узунлиги бир хил бўлиб, тос суягининг шакл бузилиши (деформацияси) кузатилса, умуртқа поғонасининг шакл бузилиши (деформацияси) истисно қилинади.

Думба бурмаларининг симметриклиги ва сон суяклари устидаги йирик кўст бўртиқлари қайд этилади.

Думғаза-дум суяги ва орқа тешик (анус) соҳаси унда эпителиал дум йўллари ва уларнинг асорати, сурункали парапроктит намоён бўлиши, орқа тешикнинг ланг очилиб қолиши мумкинлигини текшириш учун қараб чиқилади.

Тўғри ичак ва жинсий тизим безларини бармоқ билан текшириш амаллари тиббий кўрсатмага кўра бажарилади.

26. Оёқларни кўздан кечириш давомида, улар ўқларининг ҳолати аниқланади. Инсон оёқлари: тўғри оёқларга; агар тиззалар икки ёнга очилган бўлса — «О»-симон оёқларга; агар тиззалар бир-бирига яқин жойлашган бўлиб, сон ўқлари билан тиззалар ташқарига очилган бурчак ҳосил қилган бўлса — «Х»-симон оёқларга фарқ қилади. Оёқлар тери қопламаси ранги, уларнинг шишганлиги, трофик касалликлар мавжудлиги, тери ости веналарининг варикоз кенгайишига эътибор қаратилади. Оёқ кафтлари кўздан кечириб чиқилади.

27. Бош суягини пайпаслаб кўриш давомида гумбаз суякларининг нуқсонлари ёки жарроҳлик амалиёти қилинган жойлар ўрни, юмшоқ тўқима ва суякларда шиш мавжудлигини аниқлаш мумкин.

28. Периферик лимфатик тугунлар ва қалқонсимон без ҳолати, тери таранглиги ва ҳарорати, мушакларнинг ривожланганлиги аниқланади.

29. Қорин соҳасини пайпаслаш йўли билан қорин тинч қўйилган ва зўриқиш пайтида унинг олдинги деворлари ҳолати, ички аъзолар ва ташқи чов ҳалқаларининг ҳолати текширилади. Чурра дўппайиб чиққан бўлса, унинг катталиги, нимадан иборат эканлиги ва ўрнига тушиши баҳоланади.

30. Таянч-ҳаракат аппарати ва умуртқа суягига баҳо бериш мобайнида нафақат анатомик ўзгарганлиги, балки функционал имкониятларини ҳам аниқлаш мумкин.

Бўғимларда ҳаракатлар ҳажмини баҳолаш жадвали (градусларда)

Бўғим Ҳаракат Меъёр Ҳаракат чегараланиши Кам ифодаланган Мўътадил ифодаланган Яққол ифодаланган Елка бўғими елка камари билан Букиш 180 — 121 120 — 101 100 — 81 80 ва ундан кам Ёзиш 30 дан кўп 30 — 21 20 — 16 15 ва ундан кам Узоқлаштириш 180 — 116 115 — 101 100 — 81 80 ва ундан кам Тирсак Букиш 30 — 79 80 — 89 90 — 99 100 ва ундан кўп Ёзиш 180 — 149 150 — 141 140 — 121 120 ва ундан кам Пронация 180 — 136 135 — 91 90 — 61 60 ва ундан кам Супинация 180 — 136 135 — 91 90 — 61 60 ва ундан кам Қўл панжаси Букиш Ёзиш Узоқлаштириш: Радиал Ульнар 80 — 36 95 — 31 35 — 26 30 — 26 25 — 16 25 — 16 15 ва ундан кам 15 ва ундан кам 30 — 11 45 — 26 10 — 6 25 — 16 5 — 4 15 — 11 3 ва ундан кам 10 ва ундан кам Чаноқ-сон Букиш 100 дан кам 100 — 109 110 — 119 120 ва ундан кўп Ёзиш 180 — 171 170 — 161 160 — 151 150 ва ундан кам Узоқлаштириш 50 — 26 25 — 21 20 — 16 15 ва ундан кам Тизза Букиш 30 — 59 60 — 89 90 — 109 110 ва ундан кўп Ёзиш 180 — 176 179 — 171 170 — 161 160 ва ундан кам Болдир товон Оёқ-панжа томон букиш 150 — 121 120 — 111 110 — 101 100 ва ундан кам Ташқи томонга букиш (ёзиш) 70 — 74 75 — 79 80 — 84 85 ва ундан кўп

31. Қўл-оёқлар бўғинлари бажарадиган ҳаракатлар ҳажмини ўрганиш амаллари барча текисликларда амалга ошириладиган фаол ва суст ҳаракатлар, шунингдек супинацион ва пронацион ҳаракатлар бажариш билан бошланади. Мушаклар кучи панжа ва умуртқага оид динамометрия ўлчовлари билан аниқланади.

32. Қўл-оёқлар айланасини ўлчаш амаллари, уларнинг симметрик соҳаларида сантиметрли ўлчов тасмаси ёрдамида бажарилади. Сонда — юқори, ўрта ва қуйи қисмлари, елка ва болдирда — бўртма жойлари ўлчанади.

33. Буғимларнинг ҳаракат ҳажмини ўлчаш мобайнида хатоликларга йўл қўймаслик учун қуйидаги услубиятга амал қилинади:

елка буғими: букиш — тиббий текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи шифокорга ён томони билан туради. Бурчак ўлчагичнинг қўзғалмас қисми елка суягининг катта дўнглигини унинг ташқи томондаги табиий суяк бўртмаси билан боғлаб турувчи чизиқ марказига параллел ўрнатилади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи елка суягини ишга солмаган ва танасини оғдирмаган тарзда қўлини олдинга максимал кўтаради. Ростлаш — худди шу шарт билан қўл максимал орқага тортилади. Ёнга чиқариш — текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи шифокорга орқа томони билан туради. Кураклар бурчаклари бир савияда тутиб турилади. Бурчак ўлчагичнинг қўзғалмас қисми гавданинг вертикал ўқига параллел, ҳаракатчан қисми эса — акрамионни тирсак суягининг тирсак ўсиғи билан боғлаб турувчи чизиққа параллел ўрнатилади. Қўллар охиригача икки ёнга чиқарилади;

тирсак буғими: букиш ва ростлаш — текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи шифокорга ён томони билан туради, қўллар пастга кафтларни олдинга қаратиб туширилади. Бурчак ўлчагичнинг қўзғалмас қисми елка суягининг ташқи томондаги табиий суяк бўртмаси билан билак суягининг бигизсимон ўсиғини боғлаб турувчи чизиққа параллел ўрнатилади. Билак аста секинлик билан охиригача букилади. Бурчак ўлчагичнинг ўқи тирсак буғимининг кўндаланг ўқига мос келиши лозим;

билак буғими: ортга тортиш ва кафтни букиш — билак горизонтал текисликка кўтарилган бўлиб, қўл панжаси унинг давоми саналади. Биринчи бармоқ букилган. Бурчак ўлчагичнинг қўзғалмас қисми билак суягининг бигизсимон ўсиғини икки бошли мушак пайининг ташқи чети билан боғлаб турувчи чизиққа параллел, ҳаракатчан қисми эса — иккинчи панжа суяги узунлиги бўйича ўрнатилади;

чаноқ-сон буғими: букиш ва ростлаш — текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи орқасига ётади, ўрганилаётган оёқ узатилган, иккинчиси эса букилган ва шу томондаги қўл билан тутиб олинган. Бурчак ўлчагичнинг қўзғалмас қисми ён бош суяги қанот ости чуқурчасини йирик кўст билан туташтирувчи чизиққа параллел, ҳаракатчан қисми эса — йирик кўстни сон суягининг табиий бўртиб чиққан ташқи ўсиғи билан туташтирувчи чизиққа параллел ўрнатилади. Ўлчаш амаллари вақтида текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи оёқ тос суяги билан сон суягини туташтирган бўғинда букилади. Оёқни ён томонга чиқариш — текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи орқасига ётиб оёқларини узатади, товонларини жуфтлайди, қўлларини гавда бўйлаб узатади. Бурчак ўлчагичнинг қўзғалмас қисми қиличсимон ўсиқ — қов бўғини — сон суягининг табиий бўртиб чиққан ички ўсиғи чизиғига ўрнатилади. Тадқиқ қилинаётган оёқ ён томонга максимал чиқарилади;

тизза бўғини: букиш ва ростлаш — текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи орқасига ётади. Бурчак ўлчагичнинг қўзғалмас қисми йирик кўстни сон суягининг табиий бўртиб чиққан ташқи ўсиғи билан туташтирувчи чизиққа параллел, ҳаракатчан қисми эса — кичик болдир суягининг каллагини ташқи тўпиқ суяги билан туташтириб турган чизиққа параллел ўрнатилади. Болдирни дастлаб букиш, сўнгра тўлиқ ростлаш амаллари бажарилади;

болдир суяги билан товон суягини бириктирувчи бўғин: оёқ кафтини букиш ва ортга тортиш — текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи орқасига ётади, оёғининг кафтини 90 градус бурчак ҳосил қилиб тутади. Бурчак ўлчагичнинг қўзғалмас қисми кичик болдир суягини табиий бўртиб чиққан ташқи ўсиқ билан туташтириб турувчи чизиққа параллел, ҳаракатчан қисми эса — оёқ кафтининг ташқи қирраси бўйлаб ўрнатилади. Болдир суяги билан товон суягини бириктирувчи бўғин дастлаб ортга тортилади, сўнгра оёқ кафти томон букилади.

34. Қўл ва оёқлар узунлиги сантиметрли ўлчов тасмаси билан ўлчанади. Қўлнинг бундай ўқи елка суяги каллаги ва елканинг бошли супаси маркази, билак суяги ва тирсак суяклари орқали ўтади. Оёқнинг бундай ўқи қовурға билан қорин орасидаги суякнинг олдинги юқори ўқи, тақимнинг (тизза остининг) ички қирраси ва биринчи бармоқ орқали ўтиб, ушбу нуқталарни туташтириб турувчи тўғри чизиқ бўйича ўлчанади. Анкилозлар, бўғинлар контрактуралари, тос суяги билан сон суягини туташтирган бўғинининг патологик ҳолати кузатилганида касал ва соғлом қўлларнинг (оёқларнинг) анатомик узунлиги бир хил бўлиши, касал қўлнинг (оёқнинг) нисбий узунлиги эса қисқа бўлиши мумкин. Анатомик узунлик бўғинлар бўйлаб, нисбий узунлик эса — қўл ёки оёқнинг бошидан охиригача тўғри чизиқ бўйлаб ўлчанади.

Елканинг анатомик узунлиги елка суягининг йирик дўнглигидан тирсак ўсиғига қадар, билак узунлиги — тирсак ўсиғидан билак суягининг бигизсимон ўсиғига қадар ўлчанади. Соннинг анатомик узунлиги йирик кўстдан тизза бўғинининг бўғин оралиғига қадар, болдир узунлиги — тизза бўғинининг бўғин оралиғидан ташқи тўпиқнинг қуйи учига қадар ўлчанади. Ҳар бир бўғин узунликларининг йиғиндиси — қўл ёки оёқнинг анатомик узунлигини ҳосил қилади.

Қўлнинг нисбий узунлиги куракнинг акромиал ўсиғидан учинчи бармоқ учига қадар тортилган, оёқнинг нисбий узунлиги эса — қовурға билан қорин орасидаги суякнинг олдинги юқори ўқидан оёқ кафтининг товон қиррасига қадар тортилган тўғри чизиқни ўлчаш билан аниқланади.

35. Умуртқа поғонасини тадқиқ қилиш амаллари унга ўқли юклама бериш ва оғриқ сезиш нуқталарини аниқлашдан бошланади. Бундай нуқталарга қилтиқли ўсиқлар учи соҳасига уриб кўриш ва паравертебал нуқталарни пайпаслаш билан аниқлик киритилади.

Меъёрий ҳолатда бош олдинга 40 градусгача эгилиши мумкин бўлиб, ияк кўкрак суягига қадар етади; орқага тортилганда — гардан горизонтал ҳолатни эгаллайди; ёнга ташланганда — елканинг тепа қисмига тегади. Бош икки томонга 85 градусга қадар бурилиши мумкин. Умуртқа кўкрак ва бел соҳалари билан 25 — 30 градусгача бурилиши мумкин.

Умуртқа поғонасининг шакл бузилишини (деформациясини) объектив қайд этиш мақсадида ўтказилган тадқиқотларни тананинг вертикал ва горизонтал ҳолатидаги рентгенографияси билан тасдиқланиши лозим.

36. Ясси оёқлик даражаси рентгенологик усули асосида аниқланади. Товонлар номзод ва ўқувчи юклама билан пойафзалсиз тик турган ҳолатда узунасига суратга олинади. Бунда, гумбаз баландлиги, яъни товон суягининг паст-баланд юзасини биринчи оёқ кафти суяги каллагининг кафт юзаси билан туташтирувчи чизиқ ҳосил қилган учбурчак асосига бўйлама гумбаз бурчагининг чўққисидан туширилган перпендикуляр чизиқ узунлиги аниқланади. Меъёрий ҳолатда аниқланадиган бурчак 125 — 130 градусга, гумбаз баландлиги 39 — 36 мм га тенг.

Ясси оёқликнинг I (биринчи) даражаси: ички бўйлама кафт гумбазининг бурчаги 131 — 140 градус, гумбаз баландлиги — 35 — 25 мм. Ясси оёқликнинг II (иккинчи) даражаси: ички бўйлама кафт гумбазининг бурчаги 141 — 155 градус, гумбаз баландлиги — 24 — 17 мм. Ясси оёқликнинг III (учинчи) даражаси: ички бўйлама кафт гумбазининг бурчаги 155 градусдан кўпроқ, гумбаз баландлиги — 17 мм дан кам бўлган ҳолатларда ҳисобланади. Текширув пайтида оёқ кафти кўндаланг гумбазининг яссиланиш даражаси, биринчи бармоқнинг четга чиқиб қолган контрактураси ҳам қайд этилади. Кафт ротациялашган ва ташқарига оғиб чиққанлиги кузатилади.

Номзод ва ўқувчи ётган ҳолатида унинг магистрал қон томирларининг уриши пальпатор ва аскультатив йўл билан текширилади. Зарурат туғилганида осциллография ва нитроглицерин билан ўтказиладиган синов амаллари, ангиография, флебография, реовазография, допплерография каби қон айланиш тизими ҳолатининг объектив кўрсаткичларини намоён қилувчи тадқиқотлар ўтказилади.

7-боб. ЛОР аъзоларнинг текшируви

37. Қулоқ, бурун ва томоқни тадқиқ қилиш амаллари узунлиги 6 м келадиган, турли шовқинлардан холис хонада ўтказилади. Анамнез маълумотлари йиғилаётганида қулоқ, бурун ва томоқ соҳасида ўтган касалликлар аниқланиб, бир вақтнинг ўзида нутқдаги нуқсонлар фош этилади.

Объектив тадқиқотлар ён томонда сунъий ёруғлик манбаси ўрнатилган қоронғилаштирилган хонада ўтказилади. Хонада тиббий текширувдан ўтаётган 2 нафар номзод ва ўқувчидан ортиқ одам бўлмаслиги лозим. Тадқиқот ташқи кўрикдан бошланиб, сўнгра ҳид билиш, бурундан нафас олиш ва эшитиш қобилиятлари текширилади.

38. Қулоқ тадқиқ қилинаётганида қулоқ супраси ва ғуддасимон ўсиқлар кўздан кечирилиб, уларнинг сезгирлиги аниқланади. Қулоқ пардаси ўзгарганлиги кузатилса, пневматик воронка воситасида тадқиқ ўтказилади.

39. Юқори нафас олиш йўллари нафас олиш ва овоз ҳосил қилиш нуқтаи назаридан текширилади. Бурун, ҳалқум, димоғ ва бўғизнинг ташқи томонлари ва ички бўшлиқлари кўздан кечириб чиқилади. Айни вақтда текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи чиқараётган нафас ҳидига эътибор қаратилади.

40. Бурун бўшлиғи кўздан кечирилаётганида бурун текшириш кўзгусидан фойдаланилади. Шиллиқ парда ҳолати текширилади, йиринг ёки ўсимта бор-йўқлигига ишонч ҳосил қилинади. Бурун пардеворининг ҳолати баҳоланиб, унда бурун йўлларини торайтириб қўядиган ўркач ва тишлар мавжудлиги текширилади. Бурун орқали нафас олиш кескин бузилганлиги, бурундан бадбўй ҳид чиқаётганлиги, овознинг бўғиқлиги, товушнинг манқалиги, бодомсимон безлар ўзгарганлиги, ҳалқумда шишлар ёки шиллиқ пардада ярали жароҳатлар мавжудлиги кузатилса, батафсил тиббий кўрик ўтказилади.

Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи дудуқланаётган бўлса, невропатолог, зарурат туғилганида — психиатр ва логопед маслаҳатлари ўтказилади.

41. Ҳид билиш қобилияти қуйидаги 4 та стандарт ҳид қўлланилиб тадқиқ қилинади: 0,5 фоизли сирка кислотаси (кучсиз ҳид); тоза вино спирти (ўртача ҳид); оддий валериана дамламаси (ўткир ҳид); нашатир спирти (ўта ўткир ҳид). Санаб ўтилган суюқликлар шакли ва рангига кўра бир хил бўлиб, рақамланган шишаларда сақланади. Тиббий текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг ҳид билиш қобилияти яққол сустлашиб кетган ҳолларда неврологик текширувдан ўтказилиши зарур.

42. ЛОР аъзолар кўрикдан ўтказилганидан сўнг пичирлаб талаффуз этилаётган нутқни эшитиш қобилиятининг кучлилиги аниқланади. Тадқиқот ўтказиш учун 21 дан 99 гача сонлар талаффуз этилиши мумкин. Айни вақтда текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи шифокор лабларининг ҳаракатларини кўрмаслиги шарт.

Пичирлаб талаффуз этилаётган нутқ баландлиги имкон қадар бир хил чиқиши учун шифокор ўз сўзларини ўпкасидаги ҳавони чиқариб юборганидан сўнг талаффуз этади. Тадқиқот 6 метрли масофадан бошланади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи шифокор пичирлаб айтган сўзларнинг ҳаммасини ёки аксариятини такрорлаган масофа — эшитиш қобилияти кучининг якуний чегараси саналади.

43. Зарурият туғилганида аудиометрия ўтказилади, қулоқ текшириш манометри ёрдамида ёки барокамерада қулоқнинг барофаолияти текширилади ҳамда Барани курсиси ёки Хилов арғимчоғи қўлланилиб қулоқнинг вестибуляр иши тадқиқ қилинади.

8-боб. Оғиз бўшлиғи ва жағларнинг текшируви

44. Оғиз бўшлиғи ва жағларнинг текшируви тиббий текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи шикоятларини эшитиш, уларга баҳо бериш, анамнез маълумотларини йиғиш, клиник ва фаолиятга оид тадқиқотлар ташкил этади. У бошдан кечирган касалликлар аниқланади.

45. Объектив тадқиқотлар номзод ва ўқувчи қоматига, танаси, боши ва оёқларининг вертикал текисликка нисбатан ҳолатига баҳо беришдан бошланади. Шундан сўнг эҳтимолий нуқсонлар, шакл бузилишлар (деформациялар), чандиқлар ва асимметрия мавжудлигини аниқлаш учун номзод ва ўқувчи юзи кўрикдан ўтказилади. Бўйин лимфатик тугунларининг тадқиқоти номзод ва ўқувчи бошини бир оз туширган ҳолатда пальпатор усул билан, шунингдек шифокорнинг ушбу тугунларни номзод ва ўқувчи орқасига ўтиб пайпаслаши билан ўтказилади. Чакка-қуйи жағ бўғинининг ҳаракати ва ҳолати пайпаслаш билан, зарур ҳолатларда эса — рентгенологик ва функционал усуллар қўлланилиб тадқиқ қилинади.

46. Тиббий текширув давомида тиш-жағ тизимининг асосий функциялари, хусусан: нафас олиш, нутқ, ютиниш, чайнаш ҳам текширилади. Чайнаш фаолиятининг бузилиши чайнаш жараёни даврларининг ўзгариши, тишлар босими бир маромда бўлмаслиги, чайнаш ҳаракатлари сонининг ортишида ва овқатни чайнаш вақти ортиб кетишида ифодаланади. Зарурий ҳолатларда Н.И. Агаповнинг шартли коэффициентлари ёрдамида чайнаш унумдорлигидаги йўқотишлар даражаси аниқланади. Бунда, жамики тишларнинг чайнаш қуввати 100% деб қабул қилиниб, ҳар бир тишнинг қуввати қуйидаги рақамли қийматлар билан ифодаланади: ён томондаги кесувчи (курак) тиш — 1%, марказий кесувчи (курак) тиш — 2%, қозиқ тиш — 3%, кичик жағ (озиқ) тиши — 4%, биринчи катта жағ (озиқ) тиши — 6%, иккинчи катта жағ (озиқ) тиши — 5%. Тишлар сонида йўқотишлар бўлса, чайнаш самарадорлиги сақланган даражаси йўқ тишлар ва уларга қарама-қарши тишларни 100% ли коэффициентлар суммасидан айириш йўли билан аниқланади.

47. Оғиз бўшлиғи ва тишларнинг объектив тадқиқоти кўздан кечириш, пайпаслаб кўриш ва уриб кўришдан ташкил топади. Зарурат туғилганида электроодонтодиагностика, тишларнинг ёруғлик ёрдамида тадқиқоти ва пародонт текшируви, Писарев-Шиллернинг аппликацион синовлари қўлланилади. Тишлар тишлами, яъни тиш қаторларининг марказий окклюзияда туташиши (юқориги ва пастки тишларнинг бир-бирига қандай тегиб туриши) учта ўзаро перпендикуляр (сагиттал, вертикал ва горизонтал) текисликларда аниқланади. Тишлам аномалияси кузатилганда, ушбу аномалиянинг тури ва даражаси тиш қаторлари силжишини чизиқли ўлчовлар ёрдамида ўлчаш билан аниқланади. Тишлам аномалиясинин I (биринчи) даражасида — тиш қаторларининг 5 мм га қадар, II (иккинчи) даражасида — 5 мм дан 10 мм га қадар ва III (учинчи) даражасида — 10 мм дан ортиқ силжиган ҳолатлар кузатилади. Миллиметрларда ўлчанган ушбу катталик аномалия даражасидан сўнг қавс ичига олиниб кўрсатилади.

9-боб. Кўриш аъзосининг текшируви

48. Кўриш аъзосининг тадқиқотлари 5 метрли масофадан кўришнинг ўткирлигини аниқлаш имконини берувчи яхши ёритилган хонада ўтказилади. Офтальмоскопия, скиаскопия усулларини қўллаш учун қоронғилаштирилган қўшни хона бўлиши лозим.

49. Анамнез маълумотлари йиғилаётганида кўриш қобилиятининг ўзига хос хусусиятлари аниқланади, хусусан: ўтказган касалликлар ва жароҳатлар, оилада кўриш аъзосининг ирсий касалликлари бўлганлигига эътибор қаратилади.

50. Рангни фарқлаш даражаси кундузги ёруғлик ёки люминесценцияли сунъий ёруғлик билан ёритилган хонада тадқиқ қилинади. Ёруғлик манбаси тиббий текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг кўриш майдонидан ташқарисида жойлашган бўлиб, жадвалларни яхши ёритиб туриши лозим. Рангни фарқлаш даражасини тадқиқ қилиш учун Рабкиннинг тўққизинчи ёки ундан ҳам кейин нашр этилган рангли жадваллари қўлланилади.

51. Кўришнинг ўткирлиги Головин-Сивцев жадваллари ёрдамида аниқланади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчи кўришининг ўткирлиги жадвалдаги у тўғри ўқий олган энг кичик белгилар қатори бўйича ҳисобга олинади. Кўриш ўткирлигининг 0,7 дан 1,0 га қадар даражаларига мос келувчи белгилар қаторидаги битта белгидан ортиқ бўлмаган белги хато ўқилганида — кўзнинг ўткирлиги тўлиқ саналади. Мазкур ўткирликлар коррекциясиз ўнг ва чап кўз учун алоҳида ёзилади.

52. Рефракция аномалиясининг даражаси ва хусусияти скиаскопия орқали аниқланади. Рефракциянинг аномалияга яқин ва мунозарали ҳолати кузатилганида авторефрактометрия ўтказилиши зарур. Скиаскопия ўтказилиб олинган маълумотлар субъектив усул билан текширилади. Скиаскопия билан субъектив тадқиқот маълумотларида 1,0 Д дан ортиқ ихтилоф юзага келса, энг яқин аниқ кўриш нуқтасининг ҳолати белгиланади.

Шундан сўнг: кўз чаноғи, кўз косаси, кўз оралиғи-кўз ёриғи, қовоқлар жилди-қовоқлар конъюнктиваси, кўз ёши нуқталарининг ҳолати текширувдан ўтказилади; кўз ёши қопчиғининг ҳолати уни босиб кўриш билан текширилади; кўз олмаларининг катталиги ва кўз чаноғида жойлашган ҳолатига, қовоқлар жилдига (шиллиқ пардасига) эътибор қаратилади. Номзод ва ўқувчининг ён томонини ёритган ҳолда лупа орқали кўзнинг оқ пардаси, мугуз парда (кўзнинг энг устки тиниқ пардаси), олдинги камера, кўзнинг рангдор пардаси (кўз рангини белгиловчи парда); кўз қорачиғи ва кўз гавҳари кўрикдан ўтказилади. Кўз гавҳари ва шишасимон модданинг ҳолати ўтувчи ёруғликда текширилади.

53. Рефракциянинг аниқланиши рефрактометрия усули билан ўтказилаётган ёки кўз қорачиғининг торлиги туфайли скиаскопия ўтказилиши мураккаб кечаётган ҳолларда тадқиқот ўтказиш тартибини ўзгартириш даркор. Дастлаб шишалар ёрдамида рефракциянинг субъектив ўлчови ўтказилиб, энг яқин аниқ кўриш нуқтаси аниқланади ва шундан сўнг кўз жилди бўшлиғига атропиннинг 0,1%ли эритмаси юборилади.

54. Мунозарали ҳолларда скиаскопия циклоплегия, яъни иккала кўз жилди бўшлиғига гомотропиннинг 1 фоизли эритмаси томизилиб эришиладиган кўз мослашуви тўла заифлаштирилган шароитларида ўтказилади. Текширувдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг кўз аккомодацияси қисилиб қолгани аниқланганида ёки субъектив кўрсаткичлар тўғри эканлигига шубҳа туғилганида кўз рефракцияси ва ўткирлигига якуний аниқлик киритиш учун аметропия тузатишлар таъсирида ўзгараётганида атропиннинг 1 фоизли эритмасини қўллаш зарур.

55. Мидриатикалар билан кенгайтирилган кўз қорачиқларига эга кўзнинг ўткирлиги, қоида тариқасида, диафрагмалар қўлланилмай тадқиқ қилинади. Бунда, диафрагма тақалган пайтида кўриш ўткирлигининг ошиб кетиши — коррекция қилинмайдиган аметропия борлигидан далолат беришини назарда тутмоқ лозим. Бундай ҳолларда коррекция қилувчи шишаларни танлаш йўли билан кўришнинг ўткирлигини диафрагма ёрдамида эришилган ўткирлигидан паст бўлмаган даражада яхшилаш имкони бор.

56. Кўз мослашувининг фалажлиги ва мидриазга барҳам бериш учун иккала кўзга бир маротаба 1:20000 ли армин эритмаси, 1 фоизли атропин эритмасининг таъсирини йўқотиш учун эса — худди шундай армин эритмасини 3 маротаба ҳар 30 дақиқада томизилади.

10-боб. Тери-таносил текшируви

57. Тери касаллиги билан хасталанган беморни кундузги ёруғлик билан ёритилган хонада кўрикдан ўтказиш лозим бўлиб, оғиз бўшлиғи шиллиқ пардасини кўздан кечириш учун йўналтириладиган ёруғ электр чироғини қўллаш ҳамда оғиз бўшлиғи шиллиқ пардасининг кўздан кечирилаётган жойларидаги сўлакни яхши қуритиш имконини берувчи ёғоч шпателдан фойдаланиш тавсия этилади.

Текширувдан ўтказилаётган номзод ва ўқувчини кўрикдан ўтказиш мобайнида танасидаги тошмаларнинг хусусияти, таркибий элементлари, қай даражада тус олиб кетганлиги, элементларининг ранги, жойлашган жойи, теридаги ўсимталар ва шу кабиларга эътибор қаратиш даркор.

58. Тошманинг морфологик элементларига янада объектив баҳо бериш учун тадқиқотнинг махсус усуллари қўлланилади, жумладан:

ранги гиперемия билан ниқобланиши мумкин бўлган тошма элементларининг ҳақиқий тусини аниқлаш учун — диаскопия ёки витропрессия қўлланилади. Бу мақсадда шиша таёқча ёки буюм шишаси (микроскопда қўлланиладиган шиша) тадқиқ қилинаётган элемент устига босилади ва унинг ҳақиқий ранги аниқланади. Мазкур усул томирли элементларни пигмент ва геморрагик элементлардан фарқ қилиб олиш имконини беради, шунингдек диаскопия қилинганида қўнғир-сариқ тус оладиган тери сили бўртмачаси диагностикасида муайян аҳамият касб этади (олма дирилдоғи ҳодисаси).

Қиртишлаш усули — шўралаш хусусиятига, хусусан: псориаз, парапсориаз, қизил тери сили кабиларни аниқлаш учун қўлланилади.

Ёруғлик нурини тутиш усули — тошмадаги морфологик элементларнинг равшан ифодаланмаган хусусиятлари яхшироқ намоён бўлиши учун қўлланилади. Элемент юзасига вазелин мойи суртиш ёки сув билан намлаш мумкин. Мазкур усул қўлланилганида мисол учун, Уикхем тўри — папул қизил ясси темиратки учун патогномик аломат аниқ намоён бўлади.

Никольский феномени — пуфак шаклланиши акантолизм билан кечадиган ҳақиқий пуфак тошмалар ва бошқа дерматозлар диагностикасида қўлланилади.

Кебнер феномени — доимий терининг яллиғланган (тимдаланган, ультрабинафша нурлар билан нурланган) жойида 7 — 14 кундан сўнг псориазга хос тўкилма пайдо бўлади.

Ташхис учун қўшимча маълумотларни дермографизм ва мушак-соч рефлекси хоссаларини ўрганиш орқали олинади.

5% йод (Бальцер) синамаси — патологик доғлар ва улар атрофидаги соғлом терига йод суртилади. Бунда патологик доғлар юзасидаги тангачалар йодни кўпроқ сингдиради, шунинг учун унинг ранги соғлом жойга қараганда тўқроқ бўлиб қолади. Бу ранг-баранг темиратки касаллигига хосдир.

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 3-ИЛОВА

Касалликлар, жисмоний нуқсонлар жадвали ва айрим моддаларга бериладиган шарҳлар

Касалликлар жадвалининг бир йўллантирувчи чизма эканлигини, унинг касаллик ҳолатларининг барча шакл ва турларини назарда тута олмаслиги ҳамда уларнинг кечиш жараёнини ҳисобга ола олмаслигини эътиборга олиш керак. Касалликларнинг барча эҳтимолий шаклларини тўлиқ рўйхатини тузиш нафақат имконсиз, балки мақсадга ҳам мувофиқ эмасдир. Шунинг учун касалликлар жадвалида патологик ўзгаришларнинг ифодаланганлик даражаси, фаолиятнинг бузилиши, қайталанишлар сони ва даволашнинг самарадорлигига эътибор қаратилган ҳолда умумлаштирилган кўринишда касалликларни асосий шакллари санаб ўтилган. Бундай тизим шифокорни ўтказилган тиббий текширувлар натижаларига жиддий ёндашиш барча ҳолатларни ҳисобга олган ҳолда уларни чуқур таҳлил қилиш, ҳар бир ҳолатда тиббий кўрикдан ўтаётган номзод ва ўқувчининг лицейга ўқишга киришга ва таҳсил олишга яроқлилик тоифасини якка тартибда холисона баҳолашга мажбур қилади.

Касалликлар жадвалига номзод ва ўқувчининг лицейга ўқишга киришга ва таҳсил олишга яроқлилик даражасини аниқлашда бошланғич кўрсатмалар берувчи, шунингдек комиссия ва шифокор хулосаларини тўғри расмийлаштириш учун имконият яратадиган бир ҳужжат сифатида қараш лозим.

Касалликлар жадвалида ва унинг шарҳларида қўлланиладиган шартли қисқартмалар:

Д — диоптрий

КТ — компьютер томографияси;

ЛОР — ларинго-ото-ринологик;

МРТ — магнит-резонансли томография;

ОИВ — одам иммунитет танқислиги вируси;

ОПЎБ — оёқ панжасининг ўрта бўлими;

ТВИ — тана вазни индекси;

УТТ — ультратовуш текшируви;

ЭКГ — электрокардиография;

ЭхоКГ — эхокардиография;

ЭЭГ — электроэнцефалография.

Тиббий кўрикдан ўтаётган шахсларнинг яроқлилик тоифалари ушбу Касалликлар жадвалининг қуйидаги иккита устунлари бўйича аниқланади:

I-устун: лицейга ўқишга кираётган номзодлар;

II-устун: лицейда таҳсил олаётган ўқувчилар.

1-боб. Юқумли ва паразитар касалликлар

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 1. Ичакнинг юқумли касалликлари, бактерияли зоонозлар, бошқа бактериал касалликлар, тери тошмалари билан кечадиган вирусли касалликлар, бўғим оёқлилар орқали юқадиган вирусли ва бошқа касалликлар (марказий асаб тизимининг юқумли касалликлари бундан мустасно), вирус ва хламидиялар чақирадиган бошқа касалликлар, риккетсиозлар, бошқа юқумли ва паразитар касалликлар а) даволаб бўлмайдиган ёки даволаниши мураккаб бўлган Яроқсиз Яроқсиз б) ўткир ёки сурункали касалликлар хуружидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилишлари Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Модданинг «а» бандига тааллуқли:

бруцеллёзнинг сурункали, қайталанувчи шакллари;

трихоцефалёз, амебиаз ва безгакнинг яққол клиник аломатлар билан кечаётган сурункали шакллари;

қорин тифи, паратифлар ва салмонеллёзларнинг қайталанувчи, асоратли шакллари;

сурункали дизентерия;

ички аъзоларнинг зарарланиши ҳамда марказий асаб тизимидаги ўчоқли ўзгаришлар билан кечаётган цитомегаловирус, оддий герпес вируси ва токсоплазмоз касалликлари;

эхинококкоз.

Мазкур бандга даволаб бўлмайдиган, бир неча маротаба таҳлилий (лаборатория) текширув усуллари билан тасдиқланган юқумли касалликлар қўзғатувчиларининг турғун ташувчилари ҳам киради.

Модданинг «а» банди стационар шароитда даволангандан сўнг беморда умумий астенизация, ҳолсизлик ва озиқланишдаги бузилишлар сақланган, фаолиятига оид бузилишлар мавжуд бўлган ўткир юқумли, паразитар касаллик ва интоксикациялардан кейинги ҳолатларни назарда тутади.

Қорин тифи, паратифлар билан аввал хасталанган номзодларда меъда-ичак йўлларининг фаолияти бузилмаган бўлса улар стационар шароитдаги даволаниш тугагандан сўнг, камида 12 ой ўтгач лицейга ўқишга киришга яроқли деб топилиши мумкин.

Агар вирусли гепатит маркерлари аниқланса номзод лицейга ўқишга киришга яроқсиз деб топилади. Ўқувчиларда клиник кўринишлар ва таҳлилий (лаборатория) текширувларидаги ўзгаришлар (ферментларнинг ошиб кетиши, бошқа биокимёвий таҳлил кўрсаткичлар) аниқланган ҳолда улар касалликлар жадвалининг 55-моддасига мувофиқ тиббий кўрикдан ўтказилади

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 2. Сил касаллиги Яроқсиз Яроқсиз

Мазкур моддага ўпка ҳамда бошқа аъзо ва тизимлар сил касаллиги киради. Сил касаллигидан тузалгандан кейин уч йил мобайнида фаоллик белгилари бўлмаганда номзодлар лицейга ўқишга киришга яроқли деб топиладилар

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 3. Мохов Яроқсиз Яроқсиз

Мохов ташхиси қўйилганда, таҳсил олишга яроқсиз деб топилади ва давлат соғлиқни сақлаш тизими тасарруфидаги махсус даволаш-профилактика муассасасига ўтказилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 4. ОИВ чақирадиган касаллик Яроқсиз Яроқсиз

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 5. Захм ва асосан жинсий йўл билан юқувчи бошқа касалликлар Яроқсиз Яроқсиз

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 6. Микозлар Яроқсиз Яроқсиз

Моддага актиномикоз, ички аъзолар кандидози, кокцидоидоз, гистоплазмоз, бластомикоз, споротрихоз, хромомикоз, феомикотик абсцесс, мицетома, дерматофития ва бошқа замбуруғ касалликлари киради.

Замбуруғ касалликларига чалинган номзодлар, даволангандан сўнг 12 ой муддатга лицейга ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар. Кўрсатилган муддатдан сўнг, зарарланган аъзолар ва тизимларда ўзгаришлар топилмаса, номзодлар лицейга ўқишга киришга яроқли деб топиладилар.

Мазкур моддада кўрсатилган терининг замбуруғли касалликлари билан такроран стационарда даволаниш самара бермаган номзод ва ўқувчилар касалликлар жадвалининг 58-моддасига мувофиқ тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Дерматофитияга чалинган ўқувчилар даволанишлари лозим. Даволангандан сўнг улар таҳсил олишга яроқли деб топиладилар.

Микоз ташхиси таҳлилий (лаборатория) текширувлар билан тасдиқланиши лозим.

2-боб. Ўсмалар

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 7. Хавфли ўсмалар Яроқсиз Яроқсиз

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 8. Хавфсиз ўсмалар (бош ва орқа мия ўсмалари бундан истисно), in situ ўсмалар: а) фаолиятнинг бузилиши билан кечадиган Яроқсиз Яроқсиз б) фаолияти бузилишсиз, объектив аломатлар мавжудлигида Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади в) жарроҳлик амалиётидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилиши Яроқсиз Яроқсиз

Модданинг «б» бандига аъзолар ва тизимлар фаолиятининг бузилишисиз кечадиган, ҳарбий либос, пойафзал ёки бошқа ҳарбий анжомларни кийишни қийинлаштирмайдиган хавфсиз ўсмалар ёки уларнинг радикал даволанишдан кейинги ҳолатлари киради.

Ҳарбий либос, пойафзал ва ҳарбий анжомларни кийишга монелик қилмайдиган гемангиома, невус, остеома, хондромалар, ички аъзолар фаолиятининг бузилишисиз кечадиган овқат ҳазм қилиш йўлларининг якка полиплари, сийдик қопининг хавфсиз папилломалари ҳамда бошқа хавфсиз ўсмалар ўқувчиларнинг яроқлилик даражасини чекламайди.

3-боб. Қон, қон яратувчи аъзоларнинг касалликлари ва иммунитет механизмини жалб қилувчи алоҳида бузилишлар

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 9. Қон, қон яратувчи аъзоларнинг касалликлари ва иммунитет механизмини жалб қилувчи алоҳида бузилишлар Яроқсиз Яроқсиз

Мазкур модда қуйидагиларни кўзда тутади:

орттирилган ва ирсий камқонликнинг барча турлари;

эритроцитлар ёки гемоглобин тузилишининг компенсацияланган орттирилган ва ирсий бузилишлари;

тромбоцитлар, лейкоцитлар фаолиятининг орттирилган ва ирсий бузилишлари; цитопеник синдромлар (шу жумладан лейкопения, идиопатик тромбоцитопеник қирмизи ва бошқа тромбоцитопениялар, трансфузиядан кейинги аутоиммунли асоратлар);

кўп қон кетиши билан кечадиган, гемостаз тизимининг бузилишлари (шу жумладан гемофилия, бошқа коагулопатиялар ва тромбоцитопатиялар);

тромб пайдо бўлиш хавфининг кучайиши билан кечадиган тромбофилиялар ва бошқа гемостаз тизимидаги бузилишлар;

капиллярларнинг ирсий мўртлиги, томир псевдогемофилияси;

туғма ва орттирилган турғун иммунитет танқислиги ҳолатлари (ОИВ қўзғатган касалликлар бундан мустасно).

Тизимли бўлмаган қон касалликларидан келиб чиққан мўътадил ифодаланган камқонлик, лейкопения, турли этиологияли тромбоцитопения ҳамда ҳужайра ва гуморал иммунитетнинг кам ифодаланган бузилишлари билан кечадиган иммунитет танқислигига чалинган, вазн пасайиши кузатилмаган, меҳнат қобилияти сақланган номзодларга лицейга ўқишга киришга яроқсизлик тўғрисида хулоса чиқарилади.

Бошқа аъзолар ва тизимларнинг касалликларида (ўзга сурункали, аутоиммун, ўсма, юқумли касалликлар, саркоидоз ва бошқа гранулематоз, жароҳат ёки уларнинг даволашдаги асоратлари), талоқ олиб ташлангандан кейин ва бошқа ташхис ёки даволаш учун ўтказилган жарроҳлик амалиётларидан кейин кузатилган иккиламчи иммунитет танқислиги, қон таркиби, унинг ивишида ўзгаришлар бўлганда таҳсил олишга яроқлилик даражаси зарарланган аъзо ёки аъзолар тизими фаолиятининг бузилиш даражасига кўра ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича аниқланади.

4-боб. Эндокрин тизимининг касалликлари, озиқланиш ва моддалар алмашинувининг бузилишлари.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 10. Эутиреоид бўқоқ Яроқсиз Яроқсиз

Мазкур модда эндокрин бузилишлар бўлмаган, диффузли, тугунли ёки кистали бўқоқ мавжудлигида, шунингдек жарроҳлик йўли билан даволанишдан сўнги ҳолатларда қўлланилади.

Эндокрин бузилишлар бўлмаган қалқонсимон безнинг 0 ва I даражали диффуз катталашиши ушбу моддани қўллаш учун асос бўлмайди, лицейга ўқишга киришга ва таҳсил олишга тўсқинлик қилмайди.

Эндокрин бузилишлар мавжуд бўлганда ушбу Касалликлар жадвалининг 11-моддаси қўлланилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 11. Эндокрин тизимининг бошқа касалликлари, озиқланиш ва моддалар алмашинувининг бузилишлари: а) фаолиятнинг бузилишидан қатъий назар Яроқсиз Яроқсиз б) тана вазни етишмовчилиги, алиментар семизликнинг биринчи даражаси Яроқсиз Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш фақат стационар текширув ва даволанишдан сўнг амалга оширилади.

Модданинг «а» бандига гипофиз, буйрак усти, қалқонсимон ошқозон ости ва жинсий безлар касалликлари, касаллик туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин қалқонсимон безнинг (бошқа эндокрин аъзонинг) йўқлиги, заҳарловчи бўқоқнинг касаллиги ва гипотиреоз, қандли диабет, алиментар семизликнинг I даражасидан юқори семизлик даражалари ҳамда бошқа эндокрин касалликлари киради.

Ўткир ва ўткир ости тиреоидит туфайли даволанган номзодлар лицейга ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Ўқувчида тиббий текширув натижасида вазннинг пасайишига сабаб бўладиган касалликлар аниқланмаса, улар модданинг «б» банди бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Келиб чиқиш сабаби бошқа бўлган семизликда номзодларни лицейга ўқишга киришга яроқлилик асосий касалликнинг оғирлиги ва кечиши бўйича ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича аниқланади.

Озиқланиш ҳолати номзодни ва ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 5-иловага мувофиқ аниқланади.

18 ёшга тўлган ўқувчиларнинг антропометрик кўрсаткичлари қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ аниқланади.

5-боб. Руҳий ва хулқ-атворнинг бузилишлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 12. Органик руҳий бузилишлар Яроқсиз Яроқсиз

Модда бош миянинг шикастланиши ва фаолиятининг бузилишидан (жароҳатлар, бош мия ўсмалари, энцефалит, менингит, асаб тизимининг захми ҳамда сенил ва пресенил психозлар, қон томир, дегенератив ва бош миянинг бошқа органик касалликлари ва жароҳатлари) келиб чиққан психозлар, бошқа руҳий бузилишлар, шахс ва хулқ-атвор ўзгаришларини назарда тутади.

Бош миянинг органик касалликлари, жароҳатланиши, асаб тизимининг яллиғланиши ва зарарланиши туфайли даволаниш (мурожаат) тиббий ҳужжатлар билан тасдиқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 13. Эндоген психозлар: шизофрения, шизотипик бузилишлар, шизоаффектив, васвасали, ўткир ва ўткинчи психотик бузилишлар ва аффектив бузилишлар (кайфият бузилишлари) Яроқсиз Яроқсиз

Шизофрения ташхисини қўйишга эҳтиёткорлик билан ёндашиш лозим. Шизофрения касаллигига гумон бўлган ҳар бир ҳолатда юқори малакали мутахассисларни жалб қилиб, албатта, стационар шароитда текшириш лозим, чунки тажрибадан маълумки, кўпинча шахснинг якка тартибдаги хусусиятларига хос бўлган феъл ва хулқ-атворнинг бирон-бир касаллик жараёнига алоқаси бўлмаган баъзи белгилари шизофрения белгилари деб қайд қилинади.

Шизофрения аломатларига, баъзан юқумли касалликлар ва интоксикациялар туфайли келиб чиқадиган руҳий фаолиятнинг ўткинчи бузилишлари нотўғри киритилади, аслида, бу ҳолатлар юқумли касаллик ва интоксикация генезли психозларга тааллуқли ва касалликлар жадвалининг 14-моддаси бўйича кўрилади. Шунинг учун ташхис қўйишда хатоликларга йўл қўймаслик мақсадида, беморларнинг соматик ҳолатига ва таҳлил текширувлар хулосасига катта эътибор бериш лозим. Агар шизофрения билан бошқа кўринишдаги руҳий бузилишларни (параноид ҳолатларни, шахснинг паранойял ривожланишини ва бошқалар) дифференциал ташхислаш қийин бўлса тиббий кўрикдан ўтказишда ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддаларини қўллаш лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 14. Симптоматик ва бошқа экзоген этиологияли руҳий бузилишлар Яроқсиз Яроқсиз

Модда интоксикацион (руҳиятга фаол таъсир этувчи моддаларни истеъмол қилишдан кейинги ҳолатлар бундан мустасно) ва юқумли касалликлар ҳамда соматоген психозларни назарда тутади.

Текширув ва тиббий кўрикдан ўтказиш натижалари тўғрисидаги ҳужжатларда руҳий бузилишнинг ривожланишига олиб келган касаллик кўрсатилади.

Мазкур моддага руҳий-асаб тизими ва ички аъзолар томонидан патологик ўзгаришлар бўлмаган, анамнезида ушбу моддада қайд этилган руҳий бузилишлар мавжуд бўлганлар киради. Бу руҳий бузилишларнинг асоратсиз якуни тиббий муассасада текширилиш билан тасдиқланиши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 15. Стресс билан боғлиқ невротик ва соматик шаклдаги бузилишлар Яроқсиз Яроқсиз

Модда, реактив психозларни, невротик, диссоциатив ва соматик шаклдаги бузилишларни, психоген депрессив ҳолатлар ва реакцияларни, шахснинг невротик ривожланишини, сурункали реакциядан кейинги шахс ўзгаришларини ҳамда жароҳатдан кейинги стресс бузилишларини назарда тутади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 16. Шахс бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда шахс бузилишлари, психопатиялар, шахснинг патологик ривожланиши, руҳий инфантилизмнинг (ҳамма шаклларини, касалликлар жадвалининг 74-моддада қайд этилгани бундан мустасно) назарда тутади.

Шахс ўзгаришларини ташхислаш учун, синчковлик билан ва объектив йиғилган анамнез зарур ҳамда руҳий касалликларни стационар шароитда ўтказиладиган ҳар томонлама текширув лозим. Ўқувчиларни мазкур модда бўйича тиббий кўрикдан ўтказиш шахсий йиғма жилди, хизмат ва тиббий тавсифномалари ўрганилганидан сўнг амалга оширилади.

Муайян бўлган ташқи зарарлар (инфекция, интоксикация, жароҳатлар ва бошқалар) билан сабабий боғлиқ бўлган психопатияга ўхшаш ҳолатлар ҳамда майлнинг бузилишлари бўлган шахслар ушбу Касалликлар жадвалида кўзда тутилган асаб-руҳий патологиясига тегишли нозологик шаклларга биноан тиббий кўрикдан ўтказилади.

Шахснинг бутун патологик тузилишидан келиб чиқмаган, мақсад қўйилган хулқ-атвор хатти-ҳаракатлари, интизомсизлик кўринишларини касалликнинг бузилиш аломатлари деб баҳолаб бўлмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 17. Руҳиятга фаол таъсир этувчи воситаларни истеъмол қилиш натижасида келиб чиққан руҳий ва хулқ-атворнинг бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда бир ёки бир нечта руҳиятга фаол таъсир этувчи моддаларни истеъмол қилиш натижасида келиб чиққан руҳий бузилишларни назарда тутади.

Ўқувчиларга стационарда сурункали алкоголизм (босқичидан қатъий назар) ёки гиёҳвандлик ташхиси қўйилганда яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 18. Ақлий қолоқлик (заифлик) Яроқсиз Яроқсиз

Моддага даражасидан қатъий назар ақлий қолоқликнинг ҳамма шакллари киради. Интеллектнинг яққол ва аниқ нуқсонлари мавжудлигида ўқувчиларнинг яроқсизлик масаласи стационар шароитда текширувларсиз ҳал қилиниши лозим.

Ташхис қўйишда, тафаккур ва интеллектнинг клиник ташхис мезонлари экспериментал-психологик тадқиқот натижалари биргаликда етакчи аҳамиятга эга. Агар, ташхис қўйишда шифокор текширувининг натижалари тавсифловчи маълумотларга мос келмаса, стационарда текширувдан ўтиш мажбурийдир. Ақлий ривожланишнинг психометрик коэффициентининг текшируви Д. Векслер усули ва Равен жадвали бўйича ўтказилади.

6-боб. Асаб тизимининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 19. Эпилепсия ва эпилептик тутқаноқлар Яроқсиз Яроқсиз

Эпилепсия — бу аниқ қўзғатувчисиз, қайталанувчи (2 ва ундан кўп) эпилептик хуружлар билан кечувчи ҳолат. Эпилептик тутқаноқ — бош мия нейронларидан аномал ёки ортиқча чақнаш туфайли пайдо бўлган клиник кўринишни ифодалайди. Клиник манзара тўсатдан пайдо бўладиган ва транзитор патологик феноменлар (бемор ёки уни кузатувчиси томонидан қайд этилган онг, ҳаракат, сезувчанлик, вегетатив ўзгаришлар, руҳий аломатлар) билан намоён бўлади.

Мазкур моддага спиртли ичимликлар истеъмолини тўхтатиш оқибатида, бош мия жароҳатидан кейин ёки унинг эрта даврида (10 ҳафтагача) ривожланган, бош мия ўсмаларидан келиб чиқадиган, дори воситалари ёки бошқа кимёвий моддалар таъсирида, соматоген бўлган метаболик энцефалопатиялар, номувофиқ физик омиллар таъсиридан келиб чиққан энцефалопатиялар, фебрил талвасалар билан боғлиқ тутқаноқлар кирмайди.

Эпилепсиянинг клиник манзарасини таҳлил қилишда эпилептик тутқаноқларни дифференциал ташхислаш лозим бўлади. Тутқаноқ мавжудлиги шифокор кузатуви орқали тасдиқланиши лозим ҳамда эпилептик тутқаноқни тасдиқловчи бошқа тиббий ҳужжатлар ҳам эътиборга олиниши лозим. Агар тутқаноқнинг ифодаланиши уни эпилепсия деб ҳисоблаш учун асос бўлса, эпилепсия тутқаноғи мавжудлигини тасдиқлаш учун гувоҳларнинг ёзма маълумотлари ҳам эътиборга олиниши мумкин. Бундай ҳолатларда эпилептик тутқаноқ гувоҳларининг имзоси ҳақиқийлиги лицей директори томонидан тасдиқланиши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 20. Марказий асаб тизимининг яллиғланишлари, миелинсизланувчи касалликлари ва уларнинг оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда марказий асаб тизимининг юқумли ва паразитар касалликларини, бош ва орқа миянинг умумий юқумли касалликларида, ўткир ва сурункали интоксикацияларда зарарланишини, марказий асаб тизимининг миелинсизланувчи касалликларини назарда тутади.

Мазкур моддада кўрсатилган бузилишлар мавжудлиги тиббий ҳужжатлар, ўқиш жойидан ушбу бузилишларнинг ўқиш жараёнига таъсири тўғрисидаги тавсифномалардан олинган маълумотлар билан тасдиқланиши лозим, ташхис эса клиник ва махсус текширувларнинг натижалари асосида тасдиқланиши лозим. Мазкур ҳолатларда хулоса стационар шароитда текширувдан сўнг чиқарилади.

Калла суяги ички босими даражасини баҳолашда касалликнинг клиник кўринишлари (бош оғриши, қусиш, кўз ҳаракатидаги, когнитив, юриш ҳаракати, чаноқ аъзолари фаолиятининг бузилиши), люмбал пункция орқали аниқланган орқа мия ликворининг босими, кўз тубида димланиш аломатлари, кўрув нерви дискининг иккиламчи атрофияси, КТ (МРТ) маълумотлари асосида гидроцефалия мавжудлиги ҳисобга олинади.

Бош миянинг органик зарарланиши, юқумли касаллик ёки интоксикациядан сўнг юзага келган ҳиссий-иродавий ёки интеллект-хотира бузилишлари мавжудлигида тиббий кўрикдан ўтказиш ушбу Касалликлар жадвалининг 12-моддасига мувофиқ амалга оширилади.

Бош мия қоринчалари тизимининг кенгайиши КТ (МРТ) маълумотларига кўра баҳоланади. Олдинги шохлар максимал кенглигининг, пешона суяклари ички пластинкалараро масофасига нисбати шу сатҳда 0,5 см дан ортиқ бўлганда (0,4 дан кам — меъёрда, 0,4-0,5 — чегара кўрсаткичи, 0,5 дан ортиқ бўлса — гидроцефалия), Эванс индекси (олдинги шохлар кенглигининг, чакка суяклар ички деворлараро максимал масофасига нисбати) 26 дан ортиқ, III-қоринча индекси (20 ёшгача — 3,0 дан юқори) гидроцефалия аломатлари деб ҳисобланади. Перивентрикуляр шишнинг мавжудлиги КТ (перивентрикуляр оқ модда зичлигининг камайиши), МРТ (Т2-тасвирда юқори интенсивдаги сигнал) маълумотларига асосан баҳоланади.

Қуйидагилар калла суяги ички босими ошиши синдромининг кучли ифодаланган клиник кўриниш мезонлари ҳисобланади:

бош оғриғи, қусиш, кўз ҳаракатининг, когнитив, юриш ҳаракатининг, чаноқ аъзолари фаолиятининг бузилишлари, кўз нерв дискларининг димланиши ёки кўрув нервлари дискларининг иккиламчи атрофияси мавжудлиги, люмбал пункцияда ликвор босимининг 300 мм сув устунидан юқори бўлиши; паравентрикуляр шиш.

Қуйидагилар калла суяги ички босими ошиши синдромининг мўътадил ифодаланган клиник кўриниш мезонлари ҳисобланади:

бош оғриғи, кўз тубида димланишнинг бошланғич аломатлари, люмбал пункцияда ликвор босимининг 200 мм сув устунидан юқори бўлиши.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 21. Кўпроқ марказий асаб тизимини зарарловчи тизимли атрофиялар, экстрапирамидал, асаб тизимининг бошқа дегенератив касалликлари, асаб-мушак синапси ва мушак касалликлари, болаларнинг церебрал фалажи, асаб тизимининг туғма аномалиялари (ривожланишнинг нуқсонлари), бош ва орқа миянинг ўсмалари Яроқсиз Яроқсиз

Модда церебрал дегенерация, Паркинсон касаллиги, экстрапирамидал тизимнинг (эссенциал титраш ҳам кирган ҳолда) бошқа касалликлари, тортилиш билан кечадиган касалликлар (де ла Туретта синдроми — тиббий кўрикдан ўтказиш шифокор-психиатрлар ҳамкорлигида амалга оширилади), орқа мия дегенерациялари, бош ва орқа мия ўсмалари, болаларнинг церебрал фалажи, туғма аномалиялар (ривожланиш нуқсонлари), асаб-мушак бирикмалари ва мушак касалликлари ҳамда марказий асаб тизимининг бошқа касалликларини (гидроцефалия, бош мия кисталари ва бошқалар) назарда тутади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 22. Бош ва орқа миялар томирларининг касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда субарахноидал, мия ичи ва калла суяги ичига қон қуйилишларини, мия инфарктини, мия қон айланишининг ўтиб кетувчи бузилишларини, дисциркулятор энцефалопатияларни (бош мия сурункали ишемияси), вегетатив-томир дистонияларини, шунингдек бош ва орқа мия томирлари зарарланишларини назарда тутади.

Ҳушдан кетишга мойил бўлган ўқувчилар чуқурлаштирилган тиббий текширувдан ўтиши ва даволаниши лозим. Вегетатив асаб тизимининг бузилишлари билан кечадиган бошқа касалликлар аниқланмаганда, вегетатив-томир дистонияси ташхиси қўйилади. Бошқа касалликлар ёки бузилишлар (юқумли касалликлар, жароҳатлар, интоксикациялар ва бошқалар) туфайли ҳушидан кетишлар мавжуд бўлганда тиббий кўрикдан ўтказиш ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича амалга оширилади.

Бош мия қон томир етишмовчилиги ва дисциркулятор энцефалопатия ташхисини қўйишда қуйидаги мезонларни қўллаш лозим:

этиологик омиллардан бирининг мавжудлиги (артериал гипертензияси, қандли диабет, гиперхолестеринемия, гипергомоцистеинемия, юрак касалликлари (ревматик зарарланишлар, юрак ритмларининг бузилиши ва бошқалар), қон касалликлари, жароҳат, юқумли ва тизимли касалликлардан келиб чиққан бош мия қон томирларининг зарарланиши, қон томирлар ривожланиши аномалиялари, умуртқа поғонасининг бўйин бўлими патологияси, бош мия жароҳатлари ва бошқалар);

бош мия фаолияти бузилишини акс этувчи шикоятларнинг мавжудлиги;

бош мия органик зарарланишининг клиник аломатлари мавжудлиги;

цереброваскуляр ўзанининг зарарланиш аломатлари мавжудлиги;

МРТ ёки КТ маълумотларига асосан бош мия тузилмаларида (структурасида) ўзгариш аломатлари мавжудлиги.

Қўшимча текширувлар натижасида аниқланган ўзгаришлар ва учтадан кам бўлмаган клиник белгилар асосида ташхис қўйилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 23. Бош ва орқа мия жароҳатланишлари ва уларнинг оқибатлари. Ташқи таъсир омиллари натижасида келиб чиққан марказий асаб тизимининг зарарланиш оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда бош ёки орқа мия жароҳати туфайли келиб чиққан марказий асаб тизимининг ўзгаришлари ва фаолиятининг бузилиши мавжудлиги, марказий асаб тизимининг ҳаво портлаш тўлқини ва бошқа ташқи омиллар таъсири туфайли келиб чиққан зарарланиш асоратларини назарда тутади.

Бош миянинг жароҳатидан келиб чиққан ҳиссий-иродавий ёки интеллект-хотира бузилишлари мавжуд бўлганда ушбу Касалликлар жадвалининг 12-моддасига мувофиқ тиббий кўрикдан ўтказилади.

Калла суягининг шикастланиши ва нуқсонлари мавжудлигида ушбу моддадан ташқари ушбу Касалликлар жадвалининг 68-моддаси қўлланилади.

Бош ёки орқа мия ўткир жароҳатини ўтказган номзод ва ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказилиши ушбу Касалликлар жадвалининг 26-моддасига мувофиқ амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 24. Периферик асаб тизимининг касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда бош мия нервлари (II ва VIII жуфтликлари бундан мустасно), орқа мия нервлари, илдизча ва ганглияларнинг бирламчи ва иккиламчи зарарланиши оқибатида келиб чиққан касалликларини назарда тутади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 25. Периферик нервлар жароҳатлари ва уларнинг оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага нервларнинг шикастланишдан кейинги оқибатлари киради, қўл ёки оёқ фаолиятини чекламайдиган шикастланган нерв таъминлайдиган мушаклардаги кучнинг кам даражада заифлашиши ёки рефлектор ва (ёки) сезувчанлик бузилишлари аломатлари киради.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 26. Ўткир касаллик, сурункали касалликнинг хуружидан, жароҳат ва жарроҳлик йўли билан даволанишдан кейинги марказий ва периферик асаб тизимлари фаолиятининг вақтинча бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддада асаб тизимининг ўткир юқумли, паразитар ва бошқа касалликлар, интоксикацияли зарарланиши ва жароҳатланиши, шунингдек бош ёки орқа миянинг ўткир томир касалликлардан кейинги ҳолатлари назарда тутилади.

Номзодлар ўткир менингит ёхуд менингоэнцефалит ўтказган, даволанишни тамомлаганига 12 ойдан кам муддат бўлганда лицейга ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Номзодларда резидуал аломатлар мавжуд бўлмаганда ушбу Касалликлар жадвалининг 20-моддасига мувофиқ тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Номзодлар ўткир калла-мия ёки умуртқа-орқа мия жароҳатидан кейинги ҳолатда жароҳат оғирлиги даражаси ва фаолиятининг бузилиши ифодаланганлигидан қатъий назар, 12 ойдан кам бўлмаган муддатда лицейга ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Номзодлар, периферик нервларнинг касалликлари ёки жароҳатларидан кейин касаллик ёки жароҳатнинг оғирлик даражаси, жароҳатланган нерв таъминлайдиган қўл-оёқ (аъзолар) фаолиятининг бузилишидан қатъий назар, 12 ойдан кам бўлмаган муддатда лицейга ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар. Рефлектор ва (ёки) сезувчанлик бузилишлар ёки жароҳатланган нерв билан таъминлайдиган мушаклар заифлиги кузатилмаса, мазкур номзодлар ушбу Касалликлар жадвалининг 24, 25-моддалари асосида тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

7-боб. Кўриш аъзоси ва ёрдамчи аъзоларнинг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 27. Қовоқларнинг касалликлари ва шикастланишлари оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Қовоқлар жойлашувининг турли етишмовчиликларида (битиши, ичкарига қайрилиши, ташқарига қайрилиши, ҳақиқий птоз, лагофтальм) кўзнинг кўриш ва ҳаракат фаолиятининг бузилиш даражаси ҳам ҳисобга олинади. Жарроҳлик йўли билан даволашдан ижобий натижа кутилган ҳолатларда, эксперт хулосаси қабул қилинишига қадар жарроҳлик амалиёти ўтказилиши лозим.

Алоҳида тангачалар ва қовоқ четларини кам ифодаланган қизариши билан кечадиган оддий блефарит лицейга ўқишга киришга қарши кўрсатма бўла олмайди

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 28. Конъюнктива, кўз ёши йўллари, кўз косасининг касалликлари, жароҳатлар ва куйишларнинг оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага сурункали конъюктивитлар, кўз ёши йўлларининг касалликлари, конъюнктиванинг трахоматоз зарарланиши киради.

Кўз фаолиятининг турғун бузилишлари бўлган трахоманинг турли асоратларида, мазкур бузилишларни назарда тутувчи моддаларга (ушбу Касалликлар жадвалининг 27-моддаси бўйича — қовоқлар фаолиятининг бузилишлари; мазкур модда бўйича — кўз ёш йўллари, 29-моддаси бўйича — мугуз парда фаолиятларининг бузилишлари, 34-моддаси бўйича — кўриш ўткирлигининг пасайиши) асосан хулоса қабул қилинади.

Номзод ва ўқувчиларга даволаниш тайинланади, яроқлилик тўғрисида хулоса фақат касалликни стационар шароитда даволаниш учун бир ойдан кам бўлмаган муддат талаб қилинган ҳолатларда қабул қилинади. Даволаш самара берганда ва хуруж давридан ташқари бўлган сурункали шакллардаги конъюнктива касалликлари мавжуд бўлганда номзодлар ўқишга киришга, ўқувчилар эса таҳсил олишга яроқли деб топиладилар.

Ягона фолликулалар мавжуд бўлган фолликуляр конъюнктивит, қовоқларнинг бурчаклари ва юқори қисми конъюнктивасининг бахмалга ўхшаш майинлиги, трахомадан келиб чиқмаган конъюнктиванинг алоҳида майда юзаки чандиқлари ҳамда трахомадан келиб чиққан конъюнктива ва шох пардадаги бошқа ўзгаришлар бўлмаган силлиқ чандиқлар, йил давомида трахоматоз жараённинг рецидивсиз кечиши лицейга ўқишга киришга қарши кўрсатма бўла олмайди.

Кўзнинг баҳорги катар касаллиги мавжуд бўлганда номзодлар яроқсиз деб топиладилар.

II-III даражали ҳақиқий қанотсимон парда (птеригиум) лицейга ўқишга киришга қарши кўрсатма бўлади. Самарали бўлмаган жарроҳлик амалиётидан сўнг, қанотсимон парданинг ўсиш рецидивларида хулоса мазкур модда асосида қабул қилинади.

Номзодларнинг кўз ёш аппарати ўзгаришсиз бўлиши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 29. Кўзнинг шиллиқ пардаси, шох пардаси, томирли пардаси, гавҳари, шишасимон танаси, тўр пардаси, кўрув нервининг касалликлари, жароҳатлар ва куйишларининг якунлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда сурункали, даволаниши мураккаб бўлган ёки даволанмайдиган касалликлар, жароҳат ва куйишларнинг оқибатларини назарда тутади.

Моддага сурункали увеит ва увеопатиялар, кератоглобус ва кератоконус, бир ёки иккала кўзда кератопротезлашдан сўнгги ҳолатлар, иккала кўздаги афакия ва артиафакия, кўзнинг дегенератив-дистрофик ўзгаришлари (тўр парданинг четлари дегенерацияси, кўп сонли хориоретинал ўчоқлар, ортки стафилома ва бошқалар) мавжудлиги, яллиғланиш ёки дистрофик ўзгаришлар чақирмайдиган кўз ичидаги ёт жисм, кўз фаолиятидан қатъий назар тапеторетинал абиотрофиялар киради.

Касалликлар жараёни тугалланган ёки кам хуружли (йилда 2 мартадан кам бўлган) жараённинг ривожланишисиз бўлган ҳолатларда, шунингдек тўқималар кўчириб ўтказилганда ўқувчиларнинг таҳсил олишга яроқлилиги кўзлар фаолиятининг бузилишларига кўра ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари асосида аниқланади.

Кўз ва унинг қўшимча аппаратининг ўсмалари мавжуд бўлганда уларнинг тавсифи бўйича тиббий кўрикдан ўтказиш ушбу Касалликлар жадвалининг 7 ёки 8-моддалари бўйича амалга оширилади. Кўз фаолиятининг бузилишга олиб келмайдиган хавфсиз ўсмалар ўқишга киришга монелик қилмайди.

Периферик хориоретинал дистрофиялар, тўр парданинг тўсиқ лазерли коагуляция ўтказган парда кўчмасдан йиртилиши мавжуд бўлган, шунингдек интраокуляр коррекцияси билан номзодлар ўқишга киришга, ўқувчилар эса таҳсил олишга яроқсиз деб топиладилар.

Гавҳарнинг жойидан тўлиқ ёки қисман чиқиши афакия деб баҳоланади. Бир кўзда афакия бўлиб, иккинчи кўз гавҳарининг хиралашиши ҳисобига кўриш ўткирлиги 0,4 ва ундан паст бўлганда, бир кўздаги афакия икки томонлама деб баҳоланади.

Фақат зич ёруғлик берадиган чироқ ёрдамида ўтказилган текширувда гавҳарда аниқланадиган, кўриш ўткирлигини пасайтирмайдиган ранглар жилоси, камалак товланиши, тошчалар, доначалар ва пуфакчалар, шунингдек гавҳарнинг олдинги пардасида туғма пигмент йиғилганлиги, мазкур моддани қўллашга асос бўла олмайди, ҳамда ўқишга киришга ва таҳсил олишга монелик қила олмайди.

Бир ёки икки кўздаги мутлоқ марказий ва атрофдаги турғун скотомалар мавжуд бўлганда номзод ва ўқувчиларнинг яроқлилиги кўз фаолиятининг ҳолатига кўра ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари асосида аниқланади.

Захм туфайли келиб чиққан паренхиматозли кератит билан хасталанган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш ушбу Касалликлар жадвалининг 5-моддасига мувофиқ амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 30. Тўр парданинг кўчиши Яроқсиз Яроқсиз

Кўриш фаолияти яхши сақланиб қолган, жароҳатдан келиб чиқмаган тўр парданинг кўчиши мавжуд бўлган номзодлар ўқишга киришга, ўқувчилар эса таҳсил олишга яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 31. Глаукома Яроқсиз Яроқсиз

Глаукома мавжудлиги стационарда зўриқтирувчи синамалар ва компьютер периметрияси қўлланилиб тасдиқланиши лозим. Мазкур модда бўйича иккиламчи глаукомаси мавжуд номзод ва ўқувчилар ҳам тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 32. Кўз мушаклари касалликлари, кўзларнинг ҳамкор ҳаракатларининг бузилиши Яроқсиз Яроқсиз

Мазкур моддага диплопия бўлмаган ғилайликнинг барча турлари, нистагм ва кўзнинг бошқа ғайри ихтиёрий ҳаракатлари, кўзнинг мушаклари шикастланиши билан кўз косасининг жароҳатидан сўнгги турғун диплопия киради.

Агар нистагм асаб тизими ёки вестибуляр аппаратнинг зарарланиш белгиларидан бири бўлганда, хулоса асосий касаллик бўйича қабул қилинади. Кўришнинг яққол пасайишида хулоса ушбу Касалликлар жадвалининг 34-моддаси ёки мазкур моддага мувофиқ қабул қилинади. Кўз олмаларининг четга буришдаги кўзнинг нистагмсимон титраши ўқишга киришга тўсиқ бўла олмайди.

Ҳамкор ғилайликда ташхис бинокуляр кўришнинг текшируви (Фридманнинг рангли мосламаси ёки Кальф усулида зўраки ҳаракатни аниқлаш) билан тасдиқланиши лозим. Бинокуляр кўришнинг мавжудлиги, ҳамкор ғилайлик йўқлигини кўрсатади.

Диплопиясиз бўлган ҳамкор ғилайлик, паралитик ғилайликда ва бинокуляр кўришнинг бошқа бузилишларида яроқлилик тоифаси кўзнинг фаолиятига қараб ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари асосида аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 33. Рефракция ва аккомодациянинг бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Мазкур моддага қайси кўзлигидан қатъий назар меридианлардан бирида 3,0 Д дан 5,0 Д (кирган ҳолда) гача бўлган миопия ёки гиперметропия, шунингдек қайси кўзлигидан қатъий назар икки бош меридианлардаги рефракция фарқи 2,0 Д дан 3,0 Д гача (кирган ҳолда) бўлган астигматизмнинг ҳар қандай тури киради.

Рефракция аномалияларининг тури ва даражаси циклоплегия ҳолатида скиаскопия ёки рефрактометрия ёрдамида аниқланади.

Аккомодациянинг турғун спазмида, парези ёки фалажида тиббий текширув шифокор-терапевт, шифокор-невролог ва зарурат бўлганда бошқа шифокор-мутахассислар иштирокида амалга оширилади. Агар аккомодациянинг турғун спазми, парез ёки фалажи асаб тизими, ички аъзолар касалликлари туфайли бўлса тиббий кўрикдан ўтказиш асосий касаллик бўйича амалга оширилади. Аккомодациянинг спазми фаолиятга оид касаллик бўлиб ҳисобланади, бунда циклоплегияда аниқланган рефракция, циклоплегиягача бўлган мақбул салбий коррекцияловчи линзанинг кучидан заифроқдир.

Стационар шароитда даволаниш самарасиз бўлган бир ёки иккала кўзнинг аккомодация спазми ёки фалажида яроқлилик тоифаси ушбу Касалликлар жадвалининг мазкур ёки 34-моддалари бўйича аниқланади, бунда бир неча марта ўтказилган циклоплегиялардан кейин аввалги сатҳига қайтадиган коррекция қилинган кўриш ўткирлиги ва аметропия даражасига қараб аниқланади.

Бир кўзда аккомодациянинг турғун фалажида яроқлилик тоифаси кўзнинг фаолиятига кўра аниқланади. Аккомодациянинг спазм ёки фалажи ифодаланганлик даражасидан қатъий назар, ўқишга киришга қарши кўрсатма бўлади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 34. Кўрлик, кўришнинг пастлиги, ранг ажратиш аномалиялари: а) бир кўзда кўриш ўткирлиги 0,4 бошқа кўзда 0,03 дан 0,4 гача ёки бир кўзда кўриш ўткирлиги 0,5 ва ундан юқори бошқа кўзда0,04 — 0,1 бўлганда Яроқсиз Яроқсиз б) ранг ажратиш аномалиялари, дихромазия, А ёки В турдаги аномал трихромазия Яроқсиз Яроқсиз

Ўқувчининг таҳсил олишга яроқлилик учун коррекция билан кўриш ўткирлиги бир кўзда 0,5 ва иккинчисида 0,1 дан кўп бўлиши лозим. Мунозарали ҳолатларда кўриш ўткирлиги назорат текширувлари ёрдамида аниқланади.

Номзод ва ўқувчиларнинг яроқлилик тоифасини аниқлашда ҳар бир кўз учун ҳар қандай линзалар билан коррекция қилинган кўриш ўткирлиги ҳисобга олинади, шу жумладан комбинацияланган ҳамда интраокуляр ёки контакт линзалар билан (линза таъсирини яхши ўтказган ҳолатда — суткада 20 соатдан кам бўлмаган, диплопия ва кўзнинг таъсирланиши йўқ, бинокуляр кўриш мавжуд бўлганда).

Кўришни оддий сферик шишалар билан коррекция қилишда ушбу Касалликлар жадвалининг иккала устунларида назарда тутилган номзод ва ўқувчилар учун амалда чидамли бинокуляр коррекция билан кўриш ўткирлиги ҳисобга олинади, яъни яхши ва ёмон кўрадиган кўзлар учун шишалар кучи фарқи ёки цилиндрли ёки комбинацияланган шишалар билан ёмон кўрадиган кўзда асосий икки меридианларда линза нур синдириш кучининг фарқи 2,0 Д дан ортиқ бўлмаслиги лозим.

Номзодларда коррекцияланган кўриш ўткирлиги фақат миопия ёки миопиялик астигматизм (оддий ёки мураккаб) мавжуд бўлганда, шу жумладан қайд этилган рефракция чегарасининг сатҳдан ошмаган контактли линзалар бўлганда, кўриш ўткирлиги пасайишининг бошқа сабабларида эса (жумладан гиперметропияда, гиперметропик ва аралаш астигматизмда) — узоқни кўриш учун коррекция қилинмасдан аниқланади.

Номзодларда ҳар бир кўзда коррекциясиз кўриш ўткирлиги узоқни кўриш учун 0,8 дан кам бўлмаслиги ва яқин учун 1,0 бўлиши лозим, ёмон кўрадиган кўздаги миопия ёки энг кўп аметропия бўлган меридианида гиперметропия 1,0 Д дан кўп бўлмаслиги, ҳар қандай турдаги астигматизмда икки асосий меридианларда рефракциянинг фарқи 0,5 Д дан ошмаслиги лозим.

Ҳар қандай этиологиядан келиб чиққан кўз гавҳари хиралашганда, улар нафақат тирқишли лампа ёрдамида, балки кенгайтирилган қорачиқда ўтаётган нур ёрдамида ва ёнбош ёритиш билан ҳам аниқланиши лозим. Текширув вақтида фақат тирқишли лампа ёрдамида аниқланадиган, гавҳардаги рангли товланиш, камалак жилоси, тошчалар, доначалар ва вакуолалар деб аталмиш ўзгаришлар мавжуд бўлганда номзодлар ўқишга киришга ва ўқувчилар таҳсил олишга яроқсиз деб топилишга асос бўлади.

Биомикроскопия ёрдамида гавҳарнинг орқа қобиғи остида хиралашишлар аниқланганда номзодлар ўқишга киришга ва ўқувчилар таҳсил олишга яроқсиз деб хулоса чиқарилади.

Кўриш ўткирлигининг пасайишига олиб келмайдиган гавҳарнинг олдинги қобиғида туғма пигмент мавжудлиги ўқишга киришга қарши кўрсатма бўлмайди.

Ранг ажрата олишнинг пасайиш даражалари ва турларини ташхис қўйишда 9-чи ва ундан кейинги нашрлардаги Рабкиннинг полихроматик жадвалларига илова қилинган услубий кўрсатмаларни қўллаш лозим.

«С» турдаги аномал трихромазия деган ҳолатлар бу — тиббий кўрикдан ўтаётган номзодлар 9-чи ва ундан кейинги нашрдаги Рабкиннинг жадвалларида XVIII-сонли жадвални аниқлаши муқаррар бўлган ҳолда 12 дан ортиқ жадвалларни тўғри аниқлашлари лозим.

«С» турдаги аномал трихромазия ўқишга киришга қарши кўрсатма бўлмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 35. Ўткир касаллик, сурункали касалликнинг хуружлари, жароҳат ёки жарроҳлик йўли билан даволангандан кейинги кўриш аъзо фаолиятининг вақтинча бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда шох пардани, рангдор пардани ва кўзнинг бошқа қаватларининг ўтказган ўткир касалликлари ҳамда жароҳат ва жарроҳлик амалиётидан кейинги кўришнинг вақтинча бузилишини назарда тутади.

Номзодлар шох, оқсил пардаларда оптик қайта тиклаш жарроҳлик амалиётидан ўтган бўлиб, агар жарроҳлик йўли билан даволашдан кейин 12 ой муддат ўтмаган бўлса, номзодлар ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин ўқувчиларнинг яроқлилик тоифаси ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари, кўз олмаларининг ультратовуш биометрияси натижаларини ҳисобга олган ҳолда кўз фаолиятларининг ҳолати ва жарроҳлик амалиётигача бўлган ҳужжатлар билан расман тасдиқланган аметропия даражасига кўра аниқланади.

Номзодлар шох пардада ўтказилган лазер коррекцияси жарроҳлик амалиётидан кейин 1 йилдан кам бўлмаган муддат ўтган бўлса, ҳамда шох парда ва кўз тубида жарроҳлик амалиётидан кейинги асоратлар ва дегенератив ўзгаришлар кузатилмаса, ўқишга киришга яроқли деб топиладилар. Бир йил давомида яроқлилик тоифаси жарроҳлик амалиётигача қандай бўлса шундай сақланади.

Шунингдек, мазкур моддага бир ёки иккала кўзлардаги кўз ёши йўлларининг даволанадиган касалликлари киради. Номзодларга даволаниш тайинланади, мазкур модда бўйича ўқишга киришга яроқсизлик тўғрисида хулоса тикланувчи даволанишга бир ойдан кам бўлмаган муддат зарур бўлганда чиқарилади.

Ўқувчилар, стационарда узоқ муддат даволаниши лозим бўлмаган ва кўз фаолиятларининг бузилишига олиб келмайдиган касалликлари мавжуд бўлганда таҳсил олишга яроқли деб топиладилар.

8-боб. Қулоқ ва сўрғичсимон ўсиқнинг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 36. Ташқи қулоқнинг туғма ва орттирилган касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Мазкур моддага икки ёки бир томонлама микротия, ташқи қулоқ эшитув йўли ва қулоқ супраси экземаси, сурункали диффуз ташқи отит, ташқи эшитув йўлининг туғма ва орттирилган торайишлари киради.

Номзод ва ўқувчилар — биринчи ва ундан юқори тоифали спортчилар (ҳужжат билан тасдиқланганлар) эшитиш фаолияти бузилмаган ҳолда қулоқ супрасининг кам ифодаланган шакл бузилиши мавжуд бўлганда, яъни соғлом тарафдаги қулоқ супралари нисбатдан ўлчамлари тенг, тоғай рельефи бузилмаган, терида қўпол чандиқли тортилишлари мавжуд бўлмаганда, яроқлилик тоифаси якка тартибда аниқланади.

Ташқи эшитув йўли, қулоқ супраси, қулоқ атрофи соҳасида сурункали қайталанувчи экзема мавжуд бўлган, ўқувчиларда стационар даволаниш самара бермаганда, ташқи эшитув каналининг орттирилган торайишида яроқсиз деб топиладилар.

Ташқи эшитув йўлининг замбуруғли зарарланиши мавжуд бўлган ўқувчилар даволаниши лозим, номзодлар эса ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 37. Ўрта қулоқ ва сўрғичсимон ўсиқнинг касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Мазкур модда ўрта қулоқ ва сўрғичсимон ўсиқнинг полиплари, ноғора бўшлиғи грануляциялари, икки ёки бир томонлама сурункали ўрта қулоқ отити, бир томонлама турғун қуруқ тешилиши, адгезивли ўрта отити, тимпаносклерозни назарда тутади.

Мазкур моддага 12 ой ва ундан ортиқ муддат олдин ўтказилган радикал жарроҳлик амалиётидан ёки битта қулоқда очиқ усул билан ўтказилган тимпанопластикадан кейинги даврда жарроҳлик амалиётидан қолган бўшлиқнинг тўлиқ эпидермизацияси кузатиладиган ҳолатлар ҳам киради.

Ўрта қулоқнинг сурункали йирингли яллиғланишлари отоскопия маълумотлари (ноғора пардасининг тешилиши, ноғора бўшлиғидан чиқадиган ажралмалар), ноғора бўшлиғи ажралмаларининг микрофлорасини аниқлаш учун экиш, чакка суягини Шюллер ва Майер усули билан рентгенография қилиш ёки шу суяклар КТ ўтказилиши йўли билан тасдиқланиши лозим.

Адгезив жараёнда ноғора бўшлиғида ёки ўрта қулоқнинг сурункали катарида отоскопияда бир қулоқнинг ноғора пардасида тешик ёки чандиқлар эшитиш ва барофункциянинг бузилиши билан бирга аниқланади. Қулоқ барофункциясининг бузилиши тиббий кўрикдан ўтаётган номзод ва ўқувчиларнинг шикоятлари, ЛОР-аъзоларининг кўриги, қулоқ манометрияси асосида аниқланади.

Ўтказилган перфорациядан кейин ҳосил бўлган ноғора пардадаги кичик чандиқ ва оҳакланиш (ягона петрификатлар), парданинг ҳаракатчанлиги, эшитиш ва қулоқ барофункцияси бузилмаган ҳолатларда мазкур моддани қўллашга асос бўлмайди. Қулоқ барофункциясининг турғун бузилиши қайта ўтказиладиган тадқиқотларнинг маълумотларига кўра аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 38. Вестибуляр қобилиятининг бузилиши Яроқсиз Яроқсиз

Вестибуляр бузилишларда текширув маълумотлари, шунингдек вестибулометрия натижалари шифокор-невропатолог билан ҳамкорликда баҳоланади. Вестибуляр бузилишларни вақтинча хусусиятга эгалиги кўрсатилганда, стационар шароитда ҳар томонлама текшириш ва даволаш лозим. Барча номзодларни тиббий кўрикдан ўтказишда вестибуляр аппаратни уч карралик отолит реакциясининг текшируви ёки Кориолис тезланишларнинг узлуксиз кумуляцияси синамаси билан текшириб кўриш шарт.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 39. Карлик, карсоқовлик, эшитиш қобилиятининг пасайиши Яроқсиз Яроқсиз

Икки қулоқдаги карлик ёки карсоқовлик даволаш-профилактика, илмий-тадқиқот муассасалари ёки карсоқовлар учун бўлган таълим муассасалари томонидан тасдиқланиши лозим. Карлик деб қулоқ супраси олдидаги бақиришни эшитмаслик ҳисобланади.

Эшитиш қобилиятининг пастлиги даражасини аниқлашда тадқиқотнинг махсус усулларини, шивирлаш ва суҳбатлашиш нутқи, камертонлар, бўсаға аудиометрияси, қулоқлар барофаолиятини мажбурий равишда аниқлаш билан бирга қўллаш лозим бўлади.

Яроқлилик тоифасини ўзгаришига олиб келувчи эшитишнинг пасайишида юқоридаги тадқиқотлар бир неча маротаба (текширув даврида йилда камида 3 марта) ўтказилиши лозим.

Бир ёки иккала қулоқдаги карликка гумон қилинганда, Говсеев, Ломбар, Штенгер, Хилов ва бошқа текширувлар ёки объектив аудиометрия усуллари (чақирилган эшитиш потенциалларини рўйхатга олиш, отоакустик эмиссиялар ва бошқалар) қўлланади. Шивирлаб гапиришни эшитишда қулоқлардаги фарқ 3 метрдан кўп бўлганда, Стенверс усули бўйича чакка суякларда рентгенография ёки чакка суякларда КТ текшируви ўтказилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 40. Ўткир касаллик, сурункали касаллик хуружлари, жароҳат ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги қулоқ ва сўрғичсимон ўсиқ фаолиятининг вақтинча бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Ўқувчиларнинг яроқлилик тоифаси тўғрисида хулоса ўтказилган касалликлар, жароҳатлар, жарроҳлик амалиётларидан кейин уларнинг умумий аҳволи яхшиланиши ва махсус даволаш тадбирлари тугагандан сўнг, аммо эшитиш, вестибуляр аппарат фаолиятининг тўлиқ тикланиши учун керак бўладиган 1 ой муддатдан кейин қабул қилинади.

Тимпанопластика жарроҳлик амалиётини ўтказган номзод ва ўқувчилар яроқсиз деб топиладилар.

9-боб. Қон айланиш тизимининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 41. Ревматизм, юракнинг бошқа ревматик ва ревматик бўлмаган (шу жумладан туғма) касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага юрак етишмовчилиги мавжудлигидан қатъий назар, ритм ва ўтказувчанлиги бузилишлари билан кечадиган юрак касалликлари (миокардитдан кейинги кардиосклероз, сурункали миокардит ва бошқалар), юракнинг туғма ва орттирилган нуқсонлари, шунингдек декстракардия, ички аъзоларнинг тўлиқ тескари жойлашуви киради. Касаллик аломатларининг таҳлили билан қўшилган ҳолда ЭхоКГ, суткалик ЭКГ Холтер мониторинг тести, велоэргометрия ёки тредмил-тест билан тасдиқланиши лозим.

I-даражали фаолиятга оид (вагусли) атриовентрикуляр қамали (жисмоний зўриқишида (юракнинг қисқаришлар сони ҳисобидан) ёки тананинг 1 кг оғирлигига нисбатидан 0,020 — 0,025 мг атропин сульфати қон томирига юборилганидан сўнг атриовентрикуляр ўтказувчанлиги меъёрлашиши), мазкур модданинг қўлланилиши учун асос бўлмайди, ўқишга киришига монелик қилмайди. Номзодларда гемодинамикаси бузилишисиз кечадиган юракнинг икки тавақали ва бошқа клапанларининг 5 мм гача бўлган бирламчи пролапси аниқланганида улар ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 42. Аорта, периферик йирик артерия, вена ва лимфа томирлари касалликлари, ривожланишнинг туғма аномалиялари ва шикастланишлар оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага йирик томирларнинг артериал ва артериовеноз аневризмалари, оёқ, қўл томирларининг облитерацияловчи тромбангиити, аортоартериити, веналарнинг тромбофлебити, флеботромбози, тромбоздан кейинги ҳолат, варикоз касаллиги, «филоёғи», ангиотрофоневрозлар, ёрғоқ веналарининг II-III-даражали варикоз кенгайиши, қон томирларининг шикастланишларидан кейинги ҳолатлар киради.

Вена етишмовчилиги белгиларисиз кечадиган алоҳида қисмлардаги цилиндр ёки эластик бўртма кўринишида оёқлар тери ости веналарининг кенгайиши, I-даражали варикоцеле мазкур моддани қўллашга асос бўлмайди ва ўқишга киришга тўсқинлик қилмайди.

Номзодларнинг ўқишга кириш ва ўқувчиларнинг таҳсил олишга яроқлилик тўғрисидаги хулоса объектив натижа берадиган текширув усуллари (нитроглицерин синамаси билан ўтказилган реовазография, ангио-, флебо-, лимфография ва бошқа усуллар) қўлланилиб тиббий текширув ўтказилганидан кейин чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 43. Бавосил (геморрой): а) асоратлари мавжуд бўлган Яроқсиз Яроқсиз б) асоратларсиз кечадиган Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Модданинг «а» бандига тез-тез хуружли, асоратланган (яллиғланиш, тромбоз), консерватив ва жарроҳлик йўли билан даволаниш ижобий самара бермаган, шунингдек геморроидал тугунларини ташқарига тушиши билан кечадиган бавосил киради.

Модданинг «б» бандига самарали даволанган, асоратлари мавжуд бўлмаган, кам хуружли ташқи геморрой киради.

Ягона, яллиғланиш белгилари бўлмаган, озгина катталашган геморрой тугунлари мавжуд бўлганда, шикоятлар бўлмаганда, анамнезда охирги уч йил давомида касалликнинг хуружлари тўғрисида маълумотлар қайд этилмаган ҳолатлар мазкур моддани қўллаш учун асос бўлмайди, ҳамда ўқишга киришга ва таҳсил олишга тўсқинлиқ қилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 44. Нейроциркулятор астения Яроқсиз Яроқсиз

Нейроциркулятор астения бу — субъектив ва объектив-фаолияти ўзгаришсиз хилма-хил клиник кўриниши билан кечадиган юрак томирлар тизими фаолиятининг бузилишлари бўлиб, юрак-қон томир тизимида органик ўзгаришларсиз, кўпроқ томирлар тонуси ва қон-томир тизими бошқарувининг бузилиши билан кечаётган умумий невроздир.

Нейроциркулятор астениянинг гипотензив турини соғлом номзодларнинг физиологик гипотониясидан фарқ қилади, улар соғлигининг ҳолатига ҳеч қандай шикоят қилмайди, артериал босим кўрсаткичи 90/50 — 100/60 мм. симоб устунида иш қобилиятини сақлаб қолади. Бундай номзодлар ўқишга киришга яроқли деб топилади. Барча ҳолатларда бошқа аъзолар ва тизимларнинг касалликлари туфайли келиб чиққан симптоматик гипотонияни истисно қилиш лозим.

Номзодларда нейроциркулятор астения ташхиси невропатолог, окулист иштирокида, зарурат туғилганда бошқа мутахассисларни ҳам жалб этиб мажбурий равишда фаолиятга оид (жисмоний зўриқиш, гипервентиляция, ортостатик ва бошқалар) ва дори воситалари билан синамалар ўтказилгандан кейин қўйилиши лозим.

Нейроциркулятор астениянинг гипертензив тури ташхисини қўйишда қалқонсимон без ва буйрак фаолиятини текшириш лозим.

Моддага яққол ва мўътадил ифодаланган аломатлари билан кечаётган нейроциркулятор астениянинг ҳар қандай тури — (нейроциркулятор астениянинг гипотензив турида — артериал босим турғун ҳолатда 105 — 100/60 — 55 мм. симоб устуни; гипертензив турида — артериал босим турғун ҳолатда 140 — 150/90 мм симоб устуни гача), шу жумладан турғун ёки ўтиб кетувчи юракнинг ритми ва ўтказувчанлиги бузилишлари билан кечадиган ва меҳнат қобилиятини пасайтирмайдиган ҳолатлар киради.

Биринчи ва юқори разрядли спортчиларда (ҳужжатлар билан тасдиқланган) артериал босим ошгани ва юрак бўшлиқларининг ўлчамлари катталашганлиги аниқланганда, тиббий ускуналар ёрдамида ҳар томонлама текширилганларидан сўнг яроқлилик якка тартибда аниқланади.

Миокарднинг органик ўзгаришлари (яллиғланиш, дистрофик ва бошқалар) туфайли юракнинг ритми ва ўтказувчанлиги бузилишларида тиббий кўрикдан ўтказиш ушбу Касалликлар жадвалининг 41-моддасига мувофиқ амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 45. Ўткир касаллик, сурункали касаллик хуружи, жароҳат ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги қон айланиш тизими фаолиятининг вақтинча бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Номзодлар стационар шароитда даволанишдан сўнг норевматик бўлган миокардитларни ўтказганларида 12 ой муддатга яроқсиз деб топиладилар. Ушбу муддат тугаганидан сўнг, юқорида кўрсатилган номзодларда юракнинг зарарланиш аломатлари (ўчоқли миокардиосклероз, юрак ритми ва ўтказувчанлиги бузилишининг турли шакллари, клапан аппаратининг зарарланишлари ва бошқалар) бўлмаса ўқишга киришга яроқлилиги якка тартибда аниқланади.

Номзодлар асоратсиз ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин (варикоцелэктомия, гидроцеле туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётлари ва бошқалар) даволаш муассасасидан чиққанларидан кейин ўқишга киришга тўрт ой муддатга яроқсиздирлар.

10-боб. Нафас аъзоларининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 46. Бурун бўшлиғи, буруннинг ёндош бўшлиқлари ва ҳалқум касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага йирингли (йирингсиз, полипозли) синуситлар, бурун орқали нафас олишни қийинлаштирувчи ва буруннинг ёндош бўшлиқлари барофункциясининг бузилишлари билан кечадиган бурун бўшлиғи ва бурун-ҳалқум касалликлари, сурункали тонзиллитнинг II-даражали токсик-аллергик шакли, сурункали атрофик, гипертрофик, гранулезли фарингит (назофарингит) киради.

Сурункали полипли гайморит мавжудлиги рентген текшируви ёрдамида тасдиқланиши лозим, алоҳида ҳолатларда эса, бурун ёндош бўшлиқлари КТ, сурункали йирингли (йирингсиз) синусит-риноскопик маълумотлар ёрдамида, буруннинг ёндош бўшлиқларининг икки кўринишда рентгенографияси, имкон даражасида бурун ёндош бўшлиғи КТ, юқори жағ синуситида — ташхис қўйиш мақсадида пункция қилинади. Бундан ташқари сурункали жараённинг мавжудлиги стационар шароитда ва олдинги 6 ойдан кам бўлмаган аввалги диспансер кузатув натижалари билан тасдиқланади.

Бурун тўсиғининг қийшайиши, нафас олиш эркин бўлган ҳолда юқори нафас йўллари шиллиқ қаватининг нотурғун субатрофик аломатлари, ташхис қўйиш мақсадида ўтказиладиган пункцияда йиринг ёки транссудат олинмаган ва юқори жағ бўшлиғи чиқиш йўлининг ўтказувчанлиги сақланган ҳолда юқори жағ бўшлиғи деворининг шиллиқ қавати қалинлашуви ҳамда юқори жағ бўшлиқларидаги ўтказилган жароҳат амалиётидан кейинги қолган аломатлар (оғиз даҳлизи ўтувчи бурмасининг чизиқли чандиғи, жарроҳлик амалиёти қилинган бўшлиқнинг бурун бўшлиғи билан туташуви ёки рентгенограммадаги «парда») мавжудлиги ўқишга киришга монелик қилмайди.

Юқори жағ бўшлиғида кисталари мавжудлиги, шу жумладан уларнинг барофункцияси бузилмаганда, номзодлар яроқсиз деб топилади.

Тиббий кўрикдан ўтаётган номзодларнинг шикоятлари, бурун бўшлиғи аҳволи, бурун ёндош бўшлиқларини синашгача ва синашдан сўнгги рентген текширувлари натижалари билан биргаликда барокамерада босим тушиб чиқишини кўтара олиши, бурун ёндош бўшлиқлари барофункциясининг турғун бузилиши аниқланади.

Икки томонлама бурун билан нафас олишнинг қийинлашуви билан кечадиган бурун тўсиғининг қийшайиши, икки томонлама юқори нафас йўлларининг дистрофик жараёни мавжудлиги ўқишга киришга қарши кўрсатма бўлади.

Бир томонлама бурун билан нафас олишнинг қийинлашуви билан кечадиган бурун тўсиғининг қийшайиши, бурундан эркин нафас олиш билан кечадиган юқори нафас йўллари шиллиқ қавати субатрофик аломатлари мавжудлиги мазкур моддани қўллашга асос бўлмайди, ҳамда ўқишга киришга монелик қилмайди.

Буруннинг нафас олиш фаолиятининг бузилишисиз ва кам ифодаланган бузилиши билан кечадиган поллинозлар ва аллергик ринитлар мавжудлиги мазкур моддани қўллашга асос бўлмайди.

Поллинозлар ва аллергик ринитлар билан хасталанган номзодларни текширувига шифокор-аллерголог мажбурий ҳолда жалб этилиши лозим.

II даражали токсик-аллергик шаклдаги сурункали тонзиллит тез-тез хуружлар, тонзиллоген интоксикация (субфебрилитет, тез чарчаш, сўлғинлик, ҳолсизлик) мавжудлиги, бодомсимон безлар атрофидаги тўқималарни, регионар лимфа тугунларини (паратонзилляр абсцесс, регионар лимфаденит) яллиғланиш жараёнига қўшилиши ва метатонзилляр асоратлар билан тавсифланади. Сурункали тонзиллитнинг фақат шу шакли ўқишга киришга монелик қилади. Сурункали тонзиллитнинг бошқа шакллари бўлган номзодлар ўқишга киришга яроқли деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 47. Ҳиқилдоқ ва трахеянинг бўйин қисми касалликлари ва шикастланишлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда нафас етишмовчилиги даражасидан қатъий назар, шунингдек товуш ҳосил бўлишнинг қийинлашуви билан кечадиган ҳиқилдоқ ёки трахеянинг бўйин қисми туғма ва орттирилган касалликлари ҳамда уларнинг шикастланиш оқибатларини назарда тутади.

Товуш ҳосил бўлишнинг турғун қийинлашувини тасдиқлаш учун кўп маротаба (текширув мобайнида 3 мартадан кам бўлмаган) товушнинг жарангдорлигини текшириш лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 48. Нафас олиш аъзоларининг бошқа касалликлари, шу жумладан туғма касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага бронх-ўпка аппарати ва плевранинг сурункали касалликлари (шу жумладан сурункали бронхит, ўпкаларнинг сурункали обструктив касаллиги, бронхоэктатик касаллик), ўпкаларнинг йирингли касалликлари, нафас олиш аъзоларининг туғма аномалиялари, ўпканинг микози, саркоидоз, гистологик текширув натижалари билан тасдиқланган альвеоляр протеиноз, муковисцидоз, ўпканинг Лангерганс ҳужайрали гистиоцитози, ўпканинг лимфангиолейомиоматози, Гудпасчер синдроми, ўпканинг альвеолярли микролитиази, идиопатик фиброзловчи альвеолит ва бошқа идиопатик интерстициал зотилжамлар, ўпканинг эмфиземаси, ўпканинг поликистози, нафас олиш аъзоларининг жарроҳлик амалиётидан кейинги ҳолатлар киради.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 49. Бронхиал астма Яроқсиз Яроқсиз

Бронхиал астма ташхиси мажмуавий стационар текширувдан кейин қўйилиши лозим.

Касаллик анамнезини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлмаган турғун ремиссиясидаги бронхиал астма ташхисини аниқловчи тестлар сифатида фармакологик ва (ёки) жисмоний бронх қўзғатувчи тестлар ҳисобланади. Қўшимча мезон сифатида қонда умумий ва (ёки) специфик «Е» иммуноглобулинни аниқлаш текшируви бўлиши мумкин.

Бронхспастик синдромлар (обтурацион, эндокрин-гуморал, асаб тизимининг бузилишлари, заҳарланишлар ва бошқалардан келиб чиққан) бошқа касалликлар асорати бўлганда, асосий касалликниниг кечишига кўра ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича яроқлилик тоифаси аниқланади.

Бошқа аллергик касалликларда зарарланган аъзо ёки тизим фаолиятининг ҳолатига кўра ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича тиббий кўрикдан ўтказилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 50. Ўткир касаллик, сурункали касаллик хуружи, жароҳат, жарроҳлик амалиётидан кейинги нафас аъзолари фаолиятининг вақтинча бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Асоратли зотилжамни (инфекцион-токсик шок, йиринглашлар, плевритлар, ателектазлар, кенг тарқалган плевра қатламланиши ва бошқалар) бошдан кечирган номзодлар даволаниш якунидан сўнг 12 ой муддатга яроқсиз деб топилади, мазкур муддатдан сўнг асоратлар сақланган ҳолларда ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддаларига мувофиқ тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

11-боб. Овқат ҳазм қилиш аъзоларининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 51. Тишларнинг ривожланиши ва чиқишидаги бузилишлар, тишнинг қаттиқ тўқималари ва пульпанинг касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда битта жағда 4 ва ундан ортиқ тишларнинг йўқлиги ёки бир қаторда иккинчи кесувчи, курак ва биринчи кичик озиқ тишнинг кетма-кет йўқлиги, шунингдек кўп сонли асоратланган кариес мавжуд бўлганда қўлланади.

Жағларда периодонт яллиғланишнинг (перимплантит) клиник ва рентгенологик белгилари бўлмаган жағларнинг имплантацияси ва протезлаш имконияти мавжуд бўлган номзод ва ўқувчиларда тишларнинг умумий сони саналганда улар қўшиб ҳисобланади.

Тишларнинг умумий саноғида 18, 28, 38, 48-тишлар ҳисобланмайди. Тиш илдизларини протезлаш имкони бўлмаса, улар йўқ тишлар деб ҳисобланади.

Кариесли, олиб ташланган ва пломба қўйилган тишларнинг умумий сони 9 дан кўп ва бунда 4 дан кам бўлмаган тишлар — пульпа ва периодонтнинг зарарланиши билан кечадиган сурункали яллиғланган, илдиз каналларига пломба қўйилган тишлар ҳам қўшиб ҳисобланганда номзод ва ўқувчилар яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 52. Периапикал тўқималар, милклар ва парадонт, сўлак безлари, оғиз бўшлиғининг юмшоқ тўқималари, тилнинг (шу жумладан туғма) касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда тиббий кўрикдан ўтаётган номзодларда лаб ва танглайнинг туғма ёриқлари, пародонтит ёки парадонтознинг барча шакллари, стоматит, хейлит, гингивит, лейкоплакия ва бошқа преканцерозли касалликлари мавжудлигида қўлланилади.

Пародонтит ёки парадонтознинг мавжудлиги тиш-жағ тизимининг рентгенографиясига асосан тўлиқ текшируви ва бирга кечувчи касалликларнинг аниқланиши билан қайд этилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 53. Юз-жағ аномалиялари, дефектлари, деформациялари, жароҳат асоратлари, бошқа касалликлар, тишлар ва уларнинг таянч аппаратидаги ўзгаришлар, жағ касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага юз-жағ соҳасининг туғма ҳамда орттирилган нуқсон ва деформациялари шунингдек жағ, сўлак безлари, чакка-пастки жағ бўғимларининг сурункали касалликлари, чайнаш фаолиятининг бузилиши ёки чайнаш самарадорлиги 60 фоиздан кам бўлмаганлиги билан бирга кечадиган тиш қаторларининг 5 дан 10 мм гача (иккинчи даража) силжиган тишлаш аномалиялари киради.

Сўлак-тош касаллиги, юз-жағ соҳаларида туғма оқмалари ва кисталари, чакка-пастки жағ бўғимларининг артроз-артритлари мавжуд бўлган номзодлар яроқсиз деб топиладилар.

Номзодларда тиш қаторларининг 5 мм гача (биринчи даража) силжиши, чайнаш самарадорлиги Н.И. Агапов бўйича 60 фоиздан кўп бўлиши билан кечадиган тишлаш нуқсонлари, юқори лабнинг алоҳида, тўлиқ бўлмаган ёриқлари туфайли мажмуавий даволашдан кейин фаолиятнинг бузилиши кузатилмаса, улар ўқишга киришга яроқли деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 54. Қизилўнгач, ичаклар (ўн икки бармоқли ичакдан ташқари) ва қорин парданинг (шу жумладан туғма) касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага қизилўнгач, ичаклар, қорин пардасининг оқмалари, кизилўнгач, ичакларнинг стриктура ёки чандиқли торайишлари ёки асаб-мушак касалликлари, қорин пардасининг ёпишиб қолиши (ёпишиш жараёни лапаротомия ёки рентгенологик ёки эндоскопик текширувлар натижалари билан тасдиқланган бўлиши лозим), сурункали эзофагитлар, энтеритлар, колитлар, тўғри ичак қатламларининг тушиши, парапроктитлар, орқа чиқариш тешиги сфинктерининг етишмовчилиги, шунингдек қизилўнгач, ичаклар (ўн икки бармоқли ичакдан ташқари) ва қорин парданинг бошқа туғма ҳамда ортирилган касаллик ва аномалиялари киради.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 55. Меъда, ўн икки бармоқли ичак, жигар, ўт қопи, ўт чиқариш йўллари ва меъда ости безининг касалликлари а) фаолиятнинг бузилишлари билан Яроқсиз Яроқсиз б) фаолият бузилишисиз, объектив аломатлар мавжудлигида Яроқлилик якка тартибда аниқланади Яроқлилик якка тартибда аниқланади

Модданинг «а» бандига тана вазнининг етишмаслиги билан кечадиган сурункали гастродуоденитлар, меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг яра касаллиги, жигар циррози, сурункали гепатитлар, панкреатитлар, холециститлар, ўт пуфагининг холестерози, ўт қопи ва ўт чиқариш йўлларининг тош касаллиги, ўт ва меъда ости бези оқмалари, шунингдек фаолиятнинг бузилишлари билан кечадиган меъда, ўн икки бармоқли ичак, жигар, ўт қопи, ўт чиқариш йўллари ва меъда ости безининг бошқа орттирилган ҳамда туғма касаллик ва аномалиялари киради.

Яра касаллигининг ремиссия даври учун ишончли белги бўлиб, фиброгастроскопияда аниқланган ярадан кейинги чандиқ ва (ёки) сунъий гипотония шароитида ўтказилган дуоденографияда аниқланган қўпол чандиқли шакл бузилишининг мавжудлиги, меъда ярасида эса — фиброскопияда аниқланган ярадан кейинги чандиқнинг мавжудлиги ҳисобланади. Сурункали гепатит мавжудлиги стационар шароитда жигарнинг зарарланишини исботловчи таҳлилий (лаборатория) ва тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар комплекси асосида тасдиқланиши лозим.

Модданинг «б» бандига озиқланиш бузилишисиз кечадиган ремиссия давридаги гастрит ва гастродуоденитлар, ўт чиқариш йўлларининг дискинезияси, ферментопатияли (хавфсиз) гипербилирубинемия киради. Мазкур модданинг «б» банди бўйича номзод ва ўқувчилар яроқлилик даражаси якка тартибда аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 56. Чурралар Яроқсиз Яроқсиз

Моддага ташқи, диафрагма (кардия билан меъда олди қисми кўкрак қафасида жойлашган, орттирилган диафрагманинг релаксацияси), вентрал чурралар киради.

Муваффақиятсиз даволаниш натижалари (касалликнинг қайталаниши) ёки даволанишдан бош тортилса, ҳамда уни ўтказиш учун қарши кўрсатмалар мавжудлиги модданинг қўлланилишига асос бўлади. Йирик бўлмаган (физиологик ҳалқа чегарасида) киндик чурраси, қорин парда олди липомаси ҳамда жисмоний зўриқиш ва кучаниш вақтида чурра чиқиши кузатилмайдиган чов ҳалқасининг кенгайиши мазкур моддани қўллаш учун асос бўлмайди ва ўқишга киришга тўсиқ бўла олмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 57. Ўткир касаллик, сурункали касалликларнинг хуружлари ёки жарроҳлик амалиётидан кейинги овқат ҳазм қилиш аъзолари фаолиятининг вақтинча бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Ташқи чурралари мавжуд бўлган номзодлар 12 ойдан кам бўлмаган муддатга яроқсиз деб топиладилар. Номзодлар асоратсиз ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейин (аппендектомия, герниопластика, моякни пастга тушириш ва бошқалар) даволаш муассасасидан чиққанларидан кейин ўқишга киришга икки ой муддатга яроқсиздирлар.

12-боб. Тери ва тери ости қаватининг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 58. Тери ва тери ости қаватининг касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага экзема, псориаз, лихенификация билан ифодаланган атопик дерматит, буллали дерматитлар, сурункали эшакеми, рецидивли Квинке шишлари, барча пиодермиялар, конглабатли ҳуснбузар, қизил бўричанинг тери шакли, фотодерматоз, қизил ясси темиратки, экссудатив эритема, сурункали кечадиган геморрагик васкулитнинг тери шакли, фолликулит, перифолликулит, чегараланган склеродермия, ксеродермия, ихтиоз, кератодермия, уяли алопеция, фолликулали кератоз, пес, Сеттон невуси — невус атрофлари витилигога хос бўлган шакли, терининг ирсий касалликлари ва нейродерматозлар — нейродермит, почесуха касаллиги киради.

Атопик дерматитнинг (нейродерматитнинг) тарқалган лихенификацияси деганда, юз, тирсак ва тизза ости чуқурчаларидаги терининг зарарланиши, ҳамда тери қопламасининг оммавий зарарланиш тушунилади. Анамнезида атопик дерматит (нейродермит) мавжуд бўлиб, охирги 5 йил мобайнида рецидив бўлмаганлиги тери-таносил диспансерлари томонидан тасдиқланиши ушбу моддани қўллашга асос бўлмайди. «Чегараланган склеродермия» сурункали ва тизимли касаллик бўлганлигини инобатга олган ҳолда, номзодлар ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар. Чекланган шаклида кечадиган ҳуснбузар мавжуд бўлган номзодларнинг яроқлилик тоифаси якка тартибда аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 59. Терининг ва тери ости қаватининг ўткир касалликлари ва сурункали касалликларнинг қайталанишдан кейинги фаолиятининг бузилиши Яроқсиз Яроқсиз

13-боб. Суяк-мушак тизими ва бириктирувчи тўқималарнинг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 60. Юқумли, яллиғланиш, аутоиммун ва бошқа сабаблардан келиб чиққан артритлар ва артропатиялар, бириктирувчи тўқиманинг тизимли касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Мазкур модда ревматоид артрити, серологик манфий бўлган спондилоартритлар (аникилозловчи спондилоартрит — Бехтерев касаллиги, реактив артритнинг сурункали кечиши, псориатик артропатия) бириктирувчи тўқиманинг диффуз касалликлари, тизимли васкулитлар (улкан ҳужайрали артериит, тугунли полиартериит, Кавасаки касаллиги, Вегенер гранулематози, микроскопик полиангиит, эозинофилли ангиит, криоглобулинли васкулит, геморрагик васкулитни висцерал шакли), сурункали подагрик артрит, пирофосфатли артропатия ва бошқаларни назарда тутади.

Аллергия, аутоиммун, модда алмашув бузилишлари ва бошқа сабаблардан келиб чиққан бўғимлар зарарланишини номзод ва ўқувчилар даволагандан кейин бўғимлар фаолиятининг бузилиш даражасига кўра баҳоланади, бошқа аъзо ва тизимларнинг қўшма зарарланишида ушбу Касалликлар жадвалининг асосий касалликка тегишли моддаси бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Ички аъзолар зарарланиши бўлмаган бириктирувчи тўқиманинг тизимли касалликларидаги бўғимлар зарарланишининг ўткир шаклидан номзодларга нисбатан яроқсизлик тўғрисида хулоса чиқарилади. Ўткир шаклидан сўнг 12 ой мобайнида, касалликнинг аломатлари бўлмаганда номзодлар ўқишга киришга яроқли деб топилади. Бўғимларнинг ўткир яллиғланиш касалликлари ёки геморрагик васкулитнинг тери ва тери-бўғим шаклидан кейин тиббий кўрикдан ўтказиш ушбу Касалликлар жадвалининг 73-моддасига мувофиқ амалга оширилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 61. Суяклар, йирик бўғимлар, тоғайларнинг жарроҳлик касалликлари ва зарарланишлари Яроқсиз Яроқсиз

Суяк ва бўғимларнинг касалликларидан кейин ўқишга киришга яроқлилик тоифаси тўғрисида хулоса тиббий текширувдан ва зарурат бўлганида эса даволанишдан кейин чиқарилади. Бунда касалликнинг хуружларга, ривожланишга мойиллиги, даволанишнинг турғунлиги ҳисобга олиш керак бўлади.

Моддага бўғимнинг анкилози, сунъий бўғим, бўғимнинг барқарорсизлиги, артрозлар,бўғимнинг контрактураси, бўғим тоғайининг емирилиши, бўғимнинг асептик некрози, секвестрлар, остеомиелитлар, остеохондропатиялар, клиник текшируви ва нур ёрдамида ташхисланиш билан аниқланадиган бўғимнинг оддий чиқиши, шунингдек бўғим, тоғай ва пайларнинг бошқа орттирилган ва туғма касалликлари ва шикастланиш оқибатлари киради.

Бўғимлар фаолияти бузилишсиз кечадиган Осгуд-Шлаттер касаллиги мавжуд бўлган номзодлар ва ўқувчилар яроқсиз деб топиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 62. Умуртқанинг касалликлари ва уларнинг оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага умуртқанинг дегенератив-дистрофик ва яллиғланиш касалликлари, туғма ва орттирилган шакл бузилишлари (деформация), ривожланиш нуқсонлари киради.

Ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича умуртқа фаолиятининг бузилишини баҳолаш вертеброген неврологик бузилишларининг ифодаланганлигига кўра ўтказилади.

Сколиоз даражаси рентгенолог томонидан рентгенограммаларда сколиоз бурчакларини ўлчаш орқали аниқланади: I даражаси — 1 — 10 градус, II даражаси — 11 — 25 градус, III даражаси — 26 — 50 градус, IV даражаси — 50 градусдан ортиқ (В.Д. Чаклин бўйича). S-симон сколиозда қийшайиш максимал ёй бўйича аниқланади. Сколиоз бурчакларининг ўлчови Фергюссон ёки Кобб усулида аниқланади.

Ёнбош проекцияли рентгенограммаларда бешинчи кўкрак поғонанинг юқори чеккаси ва ўн иккинчи поғонанинг пастки чеккасидан ўтказилган чизиқлараро кўкрак соҳасидаги кифозли шакли бузилишининг бурчаги ўлчанади. Меъёрда у 20 — 40 градусни ташкил қилади.

5 градусгача (қўшилган ҳолда) бўлган I-даражали сколиоз лицейга ўқишга киришга монелик қилмайди.

Умуртқа поғонасининг бир қисмидаги умуртқалараро остеохондроз билан номзодлар яроқсиз деб топиладилар.

Умуртқанинг патологик ўзгаришлари хусусияти кўп ўқли, зўриқишли, ва ҳаракатдаги фаолиятга оид рентгенологик, тиббий кўрсатмалар бўлганда эса, бошқа текширувлар (КТ, МРТ, радиоизотоп текшируви, денситометрия ва бошқалар) билан тасдиқланиши лозим.

Ташқи нафас олиш ва кўкрак қафаси аъзоларининг фаолияти бузилишисиз кечадиган кўкрак қафасининг деформацияси («товуқсимон кўкрак», кильсимон, ҳунисимон деформациялар ва бошқалар) мавжуд бўлганда номзодларнинг яроқлилик тоифаси якка тартибда аниқлананади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 63. Кафтнинг, бармоқларнинг нуқсонлари, шакли бузилишлари ва йўқлиги Яроқсиз Яроқсиз

Моддага қўл панжаси, кафт бўғимлари ва бармоқларнинг турғун контрактураси, сохта бўғимлари, сурункали остеомиелитлари, уларнинг барча сатҳларда йўқлиги, бўғимларининг емирилиши, нуқсонлари ва артропластикадан кейинги ҳолатлари, панжа бўғимларининг эски чиқишлари, остеохондропатиялари, қўл панжаси бўғимлари ва бармоқларнинг тузилишга оид нуқсонлари ва шикастланишлар оқибатлари, шунингдек бошқа қўл панжаси, кафт бўғимлари ва бармоқларнинг орттирилган ва туғма нуқсонлари, ҳамда касалликлари киради.

Биринчи бармоқ учун — тирноқ фалангасининг етишмаслиги, бошқа бармоқлар учун эса — икки фаланганинг етишмаслиги қўл панжасида бармоқнинг йўқлиги деб ҳисобланади. Фаланганинг проксимал бошчаси сатҳидан йўқлиги унинг умуман йўқлиги деб ҳисобланади.

Бармоқ пайлари ёки нервларининг шикастланиши ва касалликлари оқибатида бармоқ ноқулай томонга тўлиқ тортишиб қолганда ёки ҳаракат тўлиқ чекланганда (турғун контрактура мавжудлигида) бармоқ йўқ деб ҳисобланади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 64. Ясси оёқлик, оёқ панжасининг бошқа шакл ўзгаришлари ва бармоқларининг нуқсонлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда оёқ панжасининг туғма ва орттирилган шакл бузилишларини («от», товон, варусли, вальгусли маймоқлик ва бошқа туғма ёки орттирилган оёқ панжасининг шакл бузилишларини) назарда тутади. Мазкур моддага шунингдек панжа суякларининг экзостозлари, бўғимларнинг артрозлари, юришни ёки стандарт пойафзал кийишни қийинлаштирувчи шикастланиш оқибатлари ва касалликлари, оёқда бармоқларнинг етишмаслиги, уларнинг қотиб қолиши ёки ҳаракатсизлиги ҳам киради.

Номзодларнинг ўқишга киришга яроқлилигини баҳолашда оёқ панжаси гумбазининг баландроқлиги кўпинча меъёр даражаси деб ҳисобланишини назарда тутиш лозим. Баланд гумбазли («ҳавол») оёқ панжаси деб, шундай шакл ўзгаришига айтиладики, бунда орқа бўлим супинация, олдинги бўлим пронация ва юқорига тортилган ҳолатда, шу билан бирга ички ва ташқи гумбаз баландлиги юқори даражада (яққол буралган оёқ панжаси деб аталувчи); оёқ панжасининг олдинги бўлими тўлиқ ёзилган, кенг ва бир оз тортилган, оёқ панжасининг ўрта суяклари бошчалари остида қадоқлар мавжуд бўлади.

Ясси оёқликни босқичлари бўйича юзага келадиган органик ўзгаришларини клиник ва рентген тасвирларига кўра баҳолаш

Артрознинг босқичи Бўғим ёриғининг ҳолати ва ўлчамлари Бўғим оралиғи четларидаги суякли ўсиқлар мавжудлиги ва уларни бўғим четларидан чиқиб турадиган ўлчамлари Бўғим ва туташувчи суякларнинг бўғим охирлари юзаларининг ҳолати Биринчи 50 % ортиқ бўлмаган Мавжуд, ўлчамлари 1 мм дан ортиқ эмас Ўзгаришлар йўқ Иккинчи 50 % ёки ундан ортиқ бўлган торайиш Мавжуд, ўлчамлари 1 мм дан ортиқ Бўғим оралиқларининг шакл ўзгаришлари ва тоғай ости остеосклерози билан Учинчи Деярли тўлиқ облитерация Ифодаланган суяк четлари ўсиқлари Қўпол шакл ўзгариши ва тоғай ости остеосклерози билан

Оёқ панжаси гумбазининг баландлиги аниқланади, гумбаз энг баланд нуқтасидан пастки учбурчак — товон суягининг нотекис юзасини биринчи оёқ кафти суяги бошчасининг пастки кафт томони билан бирлаштирадиган чизиқ асосига туширилган перпендикулярнинг узунлиги аниқланади. Меъёрда бу бурчак 125 — 130 градусга тенг, оёқ панжаси гумбазининг баландлиги 39 — 36 мм.

Ясси оёқликнинг биринчи даражаси: ички кафт гумбазининг кўндаланг кесмаси бурчаги 131 — 140 градус, гумбазнинг баландлиги — 35 — 25 мм. Ясси оёқликнинг иккинчи даражаси: ички кафт гумбазининг кўндаланг кесмаси бурчаги 141 — 155 градус, гумбазнинг баландлиги — 24 — 17 мм. Понасимон суяк калталашган, бўйинчаси аниқ ифодаланмаган. Ясси оёқликнинг учинчи даражаси: ички кафт гумбазининг кўндаланг кесмаси бурчаги 155 градусдан ортиқ, гумбазнинг баландлиги — 17 мм дан кам. Шунингдек, оёқ панжаси кўндаланг гумбази яссилиги, бош бармоқнинг узоқлаштирувчи контрактураси кузатилади. Оёқ панжаси буралган ва ташқарига қайрилган. Ясси оёқликнинг даражасини аниқлашда асосий мезон бўлиб оёқ панжаси гумбазининг баландлиги ҳисобланади.

Оёқ панжалари шаклни ўзгартирувчи артрознинг I босқичи рентген тасвирлари бўғим четларидан 1 мм дан кўп чиқмайдиган суякли ўсиқлар ва бўғим ёриғини 50 фоизгача торайиши билан тавсифланади.

Артрознинг II босқичида бўғим ёриғи кенглиги — 50 фоиз ва ундан кўп торайган, бўғим четларидан 1 мм дан кўп чиқадиган суякли ўсиқлар шакл ўзгаришлари ва туташ суяклар бўғим охирларининг субхондрал остеосклерози билан кечади.

Оёқ панжалар артрози III босқичида бўғим ораси кенглиги деярли облитерацияланган, бўғим четларида оғир ифодаланган суякли ўсиқлар чуқур шакл ўзгаришлари ва туташ суяклар бўғим охирларининг субхондрал остеосклерози билан кечади.

Номзоднинг бир оёғида II даражали ясси оёқлик ва иккинчи оёғида эса I даражали ясси оёқлик мавжудлигида, эксперт хулосаси II-даражали ясси оёқлик бўйича қабул қилинади.

ОПЎБ бўғимларида I босқичли остеоартроз белгилари билан кечадиган I даражали, ҳамда остеоартроз белгилари мавжуд бўлмаган II даражали ясси оёқлик ушбу моддани қўллаш учун асос бўлмайди ва ўқишга киришга тўсқинлик қилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 65. Қўл-оёқ фаолиятининг бузилиши билан кечадиган ва (ёки) ҳарбий либос, пойафзал, ҳамда ҳарбий анжомлар кийишини қийинлаштирувчи туғма ва орттирилган шакл бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда туғма ёки орттирилган қўл-оёқ калталиги ва шакл бузилишлари, шу жумладан, суяклар сингандан кейинги бурчакли шакл бузилишларидан келиб чиққан ҳолатларни, ҳамда қўл ёки оёқнинг сатҳидан (соҳасидан) қатъий назар йўқлигини назарда тутади.

Оёқларнинг Х-симон қийшайишида болдирнинг ички тўпиқлараро масофаси 5 см гача, О-симон қийшайишида сон суяги ички ўсиқларининг оралиғидаги масофа 9 см гача, қўлнинг 2 см гача ёки оёқнинг 1 см гача калталиги, пастки поғона (болдир, оёқ панжаси) нинг 5 градусдан кам ротацияли шакл бузилиши бўлганда мазкур модда қўлланмайди ва номзодлар ўқишга киришга яроқли деб топилади.

Фаолияти сақланганлиги билан кечадиган қўлнинг кам бўлган бурчакли шакл бузилиши мавжуд бўлганда, номзодлар ўқишга киришга, ўқувчилар эса таҳсил олишга яроқсиз деб топиладилар

14-боб. Сийдик чиқариш ва жинсий аъзоларнинг касалликлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 66. Буйракларнинг сурункали касалликлари, буйрак ва сийдик тоши касаллиги Яроқсиз Яроқсиз

Буйрак касалликлари билан хасталанган ўқувчилар стационар шароитида тиббий текширув ва даволанишдан сўнг тиббий кўрикдан ўтказилади.

«Сурункали пиелонефрит» ташхиси лейкоцитурия, бактерияурия мавжудлиги миқдорли усуллар билан аниқланадиган, уролог ва тери-таносил касалликлари шифокори иштирокида ҳамда мажбурий рентгенурологик текшируви асосида, сийдик чиқариш ва жинсий аъзоларининг яллиғланиш касалликларини истисно қилиш шарти билан қўйилади. Зарурат туғилган ҳолларда, буйракнинг УТТ ва радиоизотоп текширувлари ўтказилиши лозим.

Мазкур модда бўйича номзодларда буйракларнинг ўткир яллиғланишидан кейин турғун патологик сийдик синдроми мавжудлигида, шунингдек буйраклар фаолиятининг бузилиш даражаси, хусусияти, давомийлиги ва кечишидан қатъий назар ўқишга киришга ва таҳсил олишга яроқсиз деб топиладилар.

Сийдик тош касаллиги УТТ (акустик соя мавжуд бўлганда) ёки рентген текшируви билан тасдиқланган бўлиши лозим.

Мазкур моддага қайта тош ҳосил бўлмаган, фаолияти бузилишисиз кечадиган якка тошларни тиббий ускуна ёрдамида сийдик йўлларидан (жомчадан, сийдик чиқариш йўлидан, сийдик қопидан) олиб ташлаш ёки ўзлари чиқиб кетгандан кейинги ҳолатлардаги сийдик тош касаллиги ҳам киради.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 67. Юқори сийдик йўллари уродинамикасининг бузилиши (гидронефроз), пиелонефрит (иккиламчи), буйрак ва сийдик йўлларининг бошқа касалликлари, цистит, сийдик қопининг касалликлари, венерик бўлмаган уретрит, уретранинг структураси, уретранинг бошқа касалликлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда қорин бўшлиғи аъзолари ва қиндаги сийдик оқмалари, нефростома, эпицистостома, уретеростома, нефроптоз, буйракларнинг дистопияси, бир буйракнинг йўқлиги, буйракларнинг ягона солитар кисталари ёки поликистози, вазоренал артериал гипертензиялар билан кечадиган буйрак томирларининг аномалиялари, сийдик найи ва уретранинг стриктураси, буйракларнинг дисплазияси, уларнинг ва элементларининг иккиталиги, «тақасимон» буйрак, юқори сийдик йўллари ёки сийдик қопининг аномалияларини назарда тутади. Буйраклар сийдик ажратиш фаолиятининг бузилиши сийдик ва қоннинг таҳлилий (лаборатория) текширувлари, рентгенологик (экскретор урографияси, КТ, ангиография), УТТ ёки радиоизотоп усуллар (ренография, динамик нефросцинтиграфия, воситали ангиография) билан тасдиқланиши лозим.

Нефроптознинг босқичи рентгенолог томонидан текширилувчини вертикал ҳолатида бажарилган рентгенограммалар орқали аниқланади: I-босқич — буйрак пастки қутбининг меъёридан икки умуртқа пасайиши; II-босқич — уч умуртқа пасайиши; III-босқич — уч умуртқадан ортиқ пасайиши.

Юқори сийдик йўлларининг нотўлиқ бўлиниши мавжуд бўлганда буйракларнинг фаолиятга оид, шунингдек пешобда патологик ўзгаришлар қайд этилмаган ҳолатларда номзодларнинг ўқишга киришга монелик қилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 68. Эркаклар жинсий аъзоларининг касалликлари (шу жумладан, туғма) Яроқсиз Яроқсиз

Модда простата безининг хавфсиз гиперплазияси, яллиғланиш ва бошқа касалликлари, моякнинг сувли шиши, орхит, эпидидимит, олат четки танасининг ортиқлиги, фимоз, парафимоз, гипоспадия, шунингдек эркак жинсий аъзоларининг бошқа касалликларини назарда тутади.

Тож эгатидан дистал жойлашган гипоспадия (олат бошчаси шакли) моддани қўллаш учун асос бўлмайди, номзодларнинг ўқишга киришга тўсқинлик қилмайди.

Мазкур модда бир мояк йўқлиги ва моякларнинг гипоплазиясида ҳам қўлланади.

15-боб. Жароҳатлар, заҳарланишлар ва бошқа ташқи омиллар таъсири оқибатлари

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 69. Бош суякларининг жароҳати ва жарроҳлик амалиётидан кейинги нуқсонлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага калла суяги, юз-жағ соҳасининг орттирилган ҳамда туғма нуқсон ва шакл бузилишлари, чакка-пастки жағ бўғимларининг анкилозлари, пастки жағнинг сохта бўғимлари, юз-жағ соҳасининг контрактуралари киради.

Мазкур моддада қайд этилмаган кўз косаси суяк деворларининг шикастланиш оқибатлари мавжуд бўлган номзод ва ўқувчилар ушбу Касалликлар жадвалининг 28-моддасига мувофиқ тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур моддада қайд этилмаган юз-жағ соҳасидаги шикастланиш оқибатлари мавжуд бўлган номзод ва ўқувчилар ушбу Касалликлар жадвалининг 53-моддасига мувофиқ тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 70. Умуртқа, гавда, қўл ва оёқлар суяклари (чаноқ суяклари, курак, ўмров, тўш, қовурғалар, елка, тирсак, билак, сон суяги бўйинчаси, сон, кичик ва катта болдир, тизза қопқоғи суяги ва бошқа суяклар) синиш оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Модда фаолиятга оид бузилишлари билан кечадиган умуртқалар синишлари оқибатлари, спондило-ва корпородез жароҳат амалиётлари ўтказилган ҳолатлар, бўғимларнинг чиқиш ва чиқиш-синишлар оқибатлари, чаноқ суякларининг синиш оқибатлари, қўл ва оёқ найсимон ва бошқа суякларининг асоратланган синишлари оқибатлари, сохта бўғимлар, суяк синишларининг остеосинтезидан кейин олиб ташланмаган металл мосламаларни назарда тутади.

Чаноқ ҳалқасининг шакли бузилишсиз кечадиган алоҳида чаноқ суякларининг битган якка синишлари, шунингдек фаолиятга оид бузилишсиз бўлган бошқа суякларнинг битган якка синишлари моддани қўллаш учун асос бўлмайди ва ўқишга киришга тўсқинлик қилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 71. Кўкрак қафаси, қорин бўшлиғи ва чаноқ ички аъзоларининг жароҳатлари (жароҳатдан келиб чиққан пневмторакс ёки гемоторакс, юрак, ўпка, меъда-ичак йўли, жигар, талоқ, буйраклар, чаноқ аъзолари, қорин бўшлиғининг бошқа аъзолари жароҳатлари, кўп тармоқли оғир жароҳат), юқорида қайд этилган аъзоларнинг касалликлари туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётларининг оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага кўкрак қафаси аъзолари касаллик ва жароҳатлари туфайли торакотомия амалиёти ўтказилган ҳолатлар, қон кетишини тўхтатиш, пневмоторакс ёки гемотораксни бартараф этиш, касаллик ва жароҳатдан келиб чиққан жарроҳлик амалиётларидан кейинги ҳолатлар, ичак, меъда, талоқ, жигар, буйраклар, чаноқ аъзолари ва қорин бўшлиғининг бошқа аъзоларида ўтказилган лапаротомия ва люмботомия жарроҳлик амалиётидан кейинги ҳолатлар киради.

Организмнинг аъзо ва тизимларидан жарроҳлик йўли билан ёт жисмларни олиб ташлангандан кейинги оқибатлари мавжуд бўлганда ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари ҳам қўлланилади. Сийдик чиқаришга мойиллик қилмайдиган олат бошчасининг шикастланиш оқибатлари мавжудлиги ўқишга киришга монелик қилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 72. Тери ва тери ости тўқималари жароҳатларининг оқибатлари Яроқсиз Яроқсиз

Моддага теридаги келлоид, гипертрофик, атрофик ҳамда юзнинг бадбуришлигига олиб келадиган чандиқлар, бўғимларнинг ҳаракатларини чеклайдиган ёки ҳарбий либос, пойафзал ва ҳарбий анжомларни кийишга тўсқинлик қиладиган тери қопламининг куйишларидан кейинги ҳолатлар киради.

Мазкур моддага тананинг тери қопламларида расм, ёзув ва нақшлар (татуировка) мавжудлиги ҳам киради.

Жарроҳлик амалиёти самарасиз бўлган каузалгия аломатлари билан кечадиган чандиқлар мавжуд бўлганда ўқишга киришга ва таҳсил олишга яроқлилик тўғрисидаги хулоса ушбу Касалликлар жадвалининг 24-моддасига мувофиқ чиқарилади.

Кўзлар, қўл ёки оёқ панжаларининг шикастланиши билан кечадиган юзнинг куйиши ва совуқ уриши оқибатлари мавжуд бўлган номзод ва ўқувчилар ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Бўғимлардаги ҳаракатларни чекламайдиган, ҳарбий либос, пойафзал, ҳарбий анжомларни кийишга тўсқинлик қилмайдиган, узоқ юриш ва бошқа жисмоний зўриқишларда яраланмайдиган тери қопламаларидаги диаметри 3 см гача бўлган атрофик чандиқларга нисбатан ушбу модда қўлланилмайди.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 73. Дори воситалари ва биологик моддалар билан заҳарланиш, тиббиётга оид бўлмаган моддаларнинг заҳарловчи таъсири; ташқи омилларнинг таъсири (радиация, паст, юқори ҳарорат ва ёруғлик, ҳаво ёки сувнинг ортиқча босими ва бошқалар) Яроқсиз Яроқсиз

Модда дори воситалари, ўта заҳарловчи ҳамда бошқа заҳарли моддаларнинг ўткир ва сурункали таъсирлари, шунингдек бошқа ташқи омиллар оқибатлари ва аллергик реакцияларни назарда тутади.

Ўқувчиларнинг таъминоти меъёрда белгиланган асосий овқат маҳсулотларига клиник манзараси ифодаланган овқатланиш аллергияси бўлганда (стационар шароитда тиббий текширувда тасдиқланган) уларнинг таҳсил олишга яроқлилиги якка тартибда аниқланади. Бошқа аллергик касалликларда (эшакем, поллиноз, аллергик ринитлар, дерматитлар ва бошқалар), зарарланган аъзо ёки тизимга кўра ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Ўткир заҳарланишлар, токсик-аллергик таъсирлар, ўткир аллергик касалликлардан кейин (анафилактик шок, қон зардоби касаллиги, Лайелл, Стивенс-Джонсон синдроми) ва бошқа ташқи омиллар (иссиқ уриши, совуқ қотиш, ҳаво, сувнинг ортиқча босими ва бошқалар) таъсир этганда номзод ва ўқувчиларнинг яроқлилик тоифаси стационар шароитда касалликнинг якуни, овқатдан заҳарланиш ва ташқи омиллар таъсирида зарарланган аъзо ва тизимлар фаолиятининг сақланганлигига кўра ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддалари бўйича аниқланади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 74. Суяк-мушак тизими, бириктирувчи тўқима, тери ва тери ости қаватининг, касалликларидан даволаниш, ярадорлик, жароҳатлар, заҳарланишлар ва ташқи омилларнинг бошқа таъсирларидан кейинги фаолиятнинг вақтинча бузилишлари Яроқсиз Яроқсиз

Бўғимларнинг ўткир яллиғланиш касалликларини ўтказган номзодлар, даволаниш тугагандан кейин 12 ой муддатга ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар. Мазкур муддатдан сўнг бўғимларнинг яллиғланиш касалликларининг аломатлари бўлмаса, номзодларнинг яроқлилик тоифаси якка тартибда аниқланади.

Ўқувчилар бўғимларнинг ўткир яллиғланиш касалликлари туфайли стационар шароитда даволаш тугагандан сўнг, яллиғланишнинг клиник ва таҳлилий аломатлари мавжуд бўлганда (тинч ҳолат ва зўриқишларда бўғимларда оғриқ ҳислари бўлган ва уларнинг иш қобилиятлари чекланганида) уларга яроқсизлик тўғрисида хулоса чиқарилади.

Суяк ва бўғимларни жарроҳлик йўли билан даволаш, пайларнинг пластика ёки тендолизидан (қўл ва оёқ бармоқлари бундан мустасно) кейин, суякларнинг синишидан кейинги қотмаган суяк қадоқлари мавжуд бўлганда ҳаракатлар ҳажмининг вақтинча пасайиши кузатилганда ва иш қобилиятлари чекланганида ўқувчиларнинг таҳсил олишга яроқсизлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

Узун найсимон суяклар синиши оқибатларини даволашда қониқарсиз натижалар мавжуд бўлганда ўқувчиларга яроқсизлик тўғрисида хулоса ушбу Касалликлар жадвалининг 70-моддасига мувофиқ чиқарилади.

Қўл кафти, оёқ панжасининг кичик суяклари ҳамда болдир тўпиқларининг синишида ўқувчиларга нисбатан чиқариладиган яроқлилик тўғрисидаги хулоса якка тартибда чиқарилади.

Номзодларга умуртқаларнинг кўндаланг, қиррали ўсиқлари, узун найсимон суякнинг синиши туфайли ўрнатилган металл мосламалари (штифт, пластина, спица ва бошқалар) мавжуд бўлганда, уларни тиббий кўрикдан ўтказиш ушбу Касалликлар жадвалининг 70-моддасига мувофиқ амалга оширилади.

Стационар даволаш талаб қилмайдиган, ўқув дарсларида қатнашишга тўсқинлиқ қилмайдиган кичик суякларнинг асоратсиз ёпиқ синишлари туфайли ўтказилган жарроҳлик амалиётидан кейинги ҳолатларда ўқувчиларга таҳсил олишга яроқли деб хулоса қабул қилинади.

Жағ суяклари ва юзнинг юмшоқ тўқималарида жароҳатларнинг оқибатлари мавжуд бўлганда, синишларнинг секин битиши, қаттиқ чандиқларнинг мавжудлиги ёки жарроҳлик амалиётини, ортопедик даволашнинг мураккаб усулларини қўллашни талаб қиладиган ҳамда жароҳат остеомиелити билан кечадиган ҳолатларда ўқувчилар таҳсил олишга яроқсиз деб топилади.

Номзодлар ўткир ташқи таъсирлар ва заҳарланишлардан кейинги қолдиқ аломатлари мавжуд бўлганда, 12 ой муддатга ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар. Кейинчалик уларни ўқишга киришга яроқлилик тоифаси аъзо ва тизимлар фаолиятининг тикланганлик даражасига кўра ушбу Касалликлар жадвалининг 73-моддасига мувофиқ аниқланади.

Бир неча анатомик соҳаларнинг умумий майдони 20 фоиздан кўп бўлган, юзаки (II ва IIIа даражали) куйишларидан кейин мустақил эпителизация мавжуд бўлганда ва майдони 10 фоиздан кўп бўлган чуқур (IIIб ва IV даражали) куйишлар туфайли ўтказилган аутодермопластикадан кейинги ҳолатларда номзодлар ўқишга киришга яроқсизлиги тўғрисидаги хулоса чиқарилади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 75. Жисмоний ривожланиш етишмовчилиги: а) ўзгаришлар билан кечадиган Яроқсиз Яроқсиз б) ўзгаришсиз кечадиган, бўйи 165 см дан паст, вазни 55 кг дан кам ҳолатларда Яроқсиз Яроқсиз

Номзодларнинг жисмоний ривожланишини баҳолашда уларнинг ёшини ҳисобга олиш лозим, чунки организмнинг жадал ўсиш даврида тана вазни бўйдан орқада қолиши мумкин. Бўй ва вазн номутаносиблиги ўзича жисмоний ривожланиш етишмовчилигининг кўрсаткичи бўлиб ҳисобланмайди. Номзодларнинг жисмоний баркамоллиги тўғрисидаги хулоса, якка тартибда, унинг вазни, бўйи, мушаклар тизимининг ривожланганлик даражаси ва кўкрак қафаси айланасининг ўлчами мутаносиблигига кўра берилади. Мушаклар тизимининг ривожланганлигини баҳолашда, тери ости-ёғ қатламининг тўпланиш даражасини ҳамда кам ифодаланган мушаклари мавжуд бўлган бўйи баланд шахсларнинг суяк мушаклари хусусиятлари ҳам ҳисобга олинади.

Мушак тизими ривожланишининг заифлиги мушакларнинг бўшашганлиги, рельеф контурларининг йўқлиги ва мушак ҳажмининг етишмовчилиги, қорин деворининг осилиб тушиши, айниқса, унинг пастки қисми, кучанганда чов соҳасидаги қорин деворининг бўртиб чиқиши, ўмров суяклари ва курак қирраларининг дўппайиб чиқиши; куракнинг пастки бурчакларини кўкрак қафасидан айрилиб узоқлашиши (қанотсимон кураклар), мушаклар қисқаришида кўндаланг кесимини кам ифодаланган катталашиши билан тавсифланади.

Бўйи 165 см дан паст, вазни 55 кг дан кам бўлган номзодлар даволаш-соғломлаштириш тадбирларини ўтказиш, жисмоний ривожланганлиги ортда қолаётганлиги сабабларини аниқлаш учун ҳар томонлама чуқур тиббий текширувлардан ўтказиш (номзодни текширишда қўлланиладиган барча мажбурий таҳлилий ва тиббий воситалар ёрдамида текширишлар ўтказиш, ЭхоКГ, ЛОР касалликлар шифокори ва эндокринолог маслаҳатларини олиш) мақсадида соғлиги ҳолати бўйича ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Жисмоний ривожланишнинг ортда қолаётганлик сабаблари аниқланганда, номзодларга ушбу Касалликлар жадвалининг тегишли моддаси қўлланилади. Инфантилизмдан (иккиламчи жинсий белгилар ривожланишининг етишмовчилигида) келиб чиққан жисмоний ривожланишнинг ифодаланган аломатлари мавжуд бўлганда номзодлар ушбу Касалликлар жадвалининг 11-моддасига мувофиқ тиббий кўрикдан ўтказиладилар.

Мазкур модда бўйича фикрлаш саёзлиги, ҳиссий-иродавий бузилишлари ва енгил қисқа муддатли астено-вегетатив қўзғалишлар билан намоён бўлган жисмоний ривожланишнинг етишмовчилиги ва руҳий инфантилизм мавжуд бўлган номзодлар тиббий кўрикдан ўтказиладилар. Руҳий инфантилизмнинг бошқа шаклларида ушбу Касалликлар жадвалининг 16-моддаси қўлланилади. Руҳий инфантилизмнинг намоён бўлишининг диагностик ва экспертлик баҳосини психиатр бериши лозим.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 76. Сийдик тута олмаслик (энурез) Яроқсиз Яроқсиз

Тундаги сийдикни тута олмаслик билан хасталанган номзод ва ўқувчилар стационар шароитда текширувдан ўтиш ва даволаниш учун юбориладилар.

Тиббий текширув тўлиқ бўлиши лозим, шунингдек текшириш жараёнига уролог, невропатолог ва психиатрни жалб этган ҳолда амалга оширилиши лозим. Текширув жараёнида асосий эътибор скелетга (турк эгари, умуртқа поғонасининг бел қисми), ташқи жинсий аъзоларига (фимоз, оқмалар, сийдик чиқариш найининг нуқсонлари), сийдик чиқариш — жинсий тизимининг нуқсонларига қаратилади. Бундан ташқари, мажбурий ҳолда диурез (кундузги, тунги), сийдик копчасининг ҳажми ва унинг шакли (цистоскопия, хромоцистоскопия, цистография) текширилади. Агар тунги сийдикни тута олмаслик бирор бир руҳий ёки сийдик чиқариш — жинсий аъзолар тизимлари касалликларининг аломати бўлса, хулоса асосий касаллик бўйича қабул қилинади.

Модда Касалликларнинг номланиши, фаолиятнинг бузилиш даражаси Касалликлар жадвалининг устунлари I II 77. Нутқнинг бузилиши Яроқсиз Яроқсиз

Дудуқлик мавжуд бўлганда, тиббий кўрикдан ўтаётган номзодлар чуқур тиббий текширувдан ўтказилади. Текширув пайтида ўқиш жойидан олинган ҳужжатларни батафсил ўрганиш асосида ўқишга киришга яроқлилик тўғрисидаги хулосаси чиқарилади, шунингдек невропатолог, психиатр ва отоларинголог (зарурат бўлса логопедни ҳам) ўзаро маслаҳатлашуви инобатга олинади.

Номзодлар дудуқланишнинг барча турлари мавжуд бўлганда ўқишга киришга яроқсиз деб топиладилар.

Моддага узоқ муддатли тизимли даволаниш самара бермайдиган табиати фаолиятига оид бўлган турғун афония ва турғун фаолиятининг бузилиши билан кечадиган сурункали ларингитлар ва овоз бойламларининг бошқа касалликлари ҳам киради.

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 4-ИЛОВА

Номзод ва ўқувчилар соғлиғи ва жисмоний ривожланишининг ҳолатига нисбатан қўйиладиган қўшимча талаблар

Жисмоний ривожланиш кўрсаткичлари. Касалликлар жадвалининг моддалари ва касалликлар рўйхати Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейига кираётган номзод ва унда таҳсил олаётган ўқувчилар 1 2 3 4 Бўйи 165 см ва ундан юқори Вазни 55 кг дан 1-даражали семизликкача Кўриш аъзоси Узоқ масофани кўриш ўткирлиги Коррекциясиз 1,0-0,8/1,0-0,8 Яқин масофани кўриш ўткирлиги Коррекциясиз 0,8/0,8 Ранг ажратиш Трихромазия «С» тури яроқли Дихромазия ва трихромазия «А» ва «В» турлари яроқсиз Эшитиш Шивирлаб гапириш, метрдан кам бўлмаган 6/6 Вирусли гепатитнинг маркерлари мусбатлигида яроқсиз Тўлиқ соғлик ҳолатигача ва ўн икки ой мобайнида ремиссиянинг турғунлигигача даволанган қорин тифи, паратиф касалликларидан кейинги ҳолат яроқсиз Тизимли бўлмаган қон касалликларидан келиб чиққан мўътадил ифодаланган камқонлик, лейкопения, турли этиологияли тромбоцитопения ҳамда ҳужайра ва гуморал иммунитетнинг кам ифодаланган бузилишлари билан кечадиган иммунитет танқислигига чалинган, вазн пасайиши кузатилмаган, меҳнат қобилияти сақланган номзодларга ўн икки ой муддат мобайнида яроқсиз Тўлиқ соғлик ҳолатигача ва ўн икки ой мобайнида ремиссиянинг турғунлигигача даволанган менингококк касаллигидан кейинги ҳолат яроқсиз Бош суяк-мия ёки умуртқа-орқа мия жароҳатидан кейинги ҳолатда жароҳат оғирлиги даражаси ва фаолиятининг бузилиши ифодаланганлигидан қатъий назар, ўн икки ой муддат мобайнида яроқсиз Периферик нервларнинг касалликлари ёки жароҳатларидан кейин касаллик ёки жароҳатдан сўнг ўн икки ой мобайнида яроқсиз Ички аъзоларда зарарланиш кузатилмаган ҳолда бириктирувчи тўқиманинг тизимли касалликларидаги бўғимлар зарарланишининг ўткир шаклидан ўтказигандан кейин ўн икки ой муддат мобайнида яроқсиз Бўғимлар фаолияти бузилишсиз кечадиган Осгуд-Шлаттер касаллиги яроқсиз Тўлиқ соғлик ҳолатигача ва ўн икки ой мобайнида ремиссиянинг турғунлигигача даволанган буйракларнинг яллиғланиш касалликлардан кейинги ҳолат яроқсиз Бўғимларнинг ўткир яллиғланиш касалликларини ўтказгандан кейин ўн икки ой муддатга яроқсиз Ўткир ташқи таъсирлар ва заҳарланишлардан кейинги қолдиқ аломатлари мавжудлигида ўн икки ой муддатга яроқсиз

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 5-ИЛОВА

15 ёш 16 ёш 17 ёш бўй (см) тана вазни етишмаслиги (≤ кг) тана вазни меъёрда (кг) I даражали семизлик (кг) бўй (см) тана вазни етишмаслиги (≤ кг) тана вазни меъёрда (кг) I даражали семизлик (кг) бўй (см) тана вазни етишмаслиги (≤ кг) тана вазни меъёрда (кг) I даражали семизлик (кг) мин. макс. мин. макс. мин. макс. 156 42,8 42,9 55,2 55,3-64,0 159 46,0 46,1 59,5 59,6-67,1 161 48,6 48,7 62,9 63,0-69,2 157 43,4 43,5 55,9 56,0-64,5 160 46,6 46,7 60,2 60,3-67,8 162 49,2 49,3 63,7 63,8-69,9 158 44,0 44,1 56,6 56,7-65,0 161 47,2 47,3 61,0 61,1-68,5 163 49,8 49,9 64,5 64,6-70,7 159 44,5 44,6 57,3 57,4-65,6 162 47,8 47,9 61,7 61,8-69,2 164 50,4 50,5 65,3 65,4-71,5 160 45,1 45,2 58,1 58,2-66,1 163 48,4 48,5 62,5 62,6-69,9 165 51,0 51,1 66,1 66,2-72,1 161 45,6 45,7 58,8 58,9-66,6 164 49,0 49,1 63,3 63,4-70,6 166 51,7 51,8 66,9 67,0-73,1 162 46,2 46,3 59,5 59,6-67,1 165 49,6 49,7 64,0 64,1-71,3 167 52,3 52,4 67,7 67,8-73,9 163 46,8 46,9 60,3 60,4-67,6 166 50,2 50,3 64,8 64,9-72,0 168 52,9 53,0 68,5 68,6-74,7 164 47,4 47,5 61,0 61,1-68,2 167 50,8 50,9 65,6 65,7-72,7 169 53,5 53,6 69,3 69,4-75,5 165 47,9 48,0 61,8 61,9-68,7 168 51,4 51,5 66,4 66,5-73,4 170 54,2 54,3 70,1 70,2-76,3 166 48,5 48,6 62,5 62,6-69,2 169 52,0 52,1 67,2 67,3-74,1 171 54,8 54,9 71,0 71,1-77,2 167 49,1 49,2 66,3 66,4-69,7 170 52,6 52,7 68,0 68,1-74,8 172 55,5 55,6 71,8 71,9-78,0 168 49,7 49,8 64,0 64,1-70,2 171 53,3 53,4 68,8 68,9-75,5 173 56,1 56,2 72,6 72,7-78,8 169 50,3 50,4 64,8 64,9-70,8 172 53,9 54,0 69,6 69,7-76,2 174 56,8 56,9 73,5 73,6-79,7 170 50,9 51,0 65,6 65,7-71,3 173 54,5 54,6 70,4 70,5-76,9 175 57,4 57,5 74,3 74,4-80,5 171 51,5 51,6 66,3 66,4-71,8 174 55,1 55,2 71,2 71,3-77,6 176 58,1 58,2 75,2 75,3-81,4 172 51,1 52,2 67,1 67,2-72,3 175 55,8 55,9 72,0 72,1-78,3 177 58,7 58,8 76,0 76,1-82,2 173 52,7 52,8 67,9 68,0-72,8 176 56,4 56,5 72,9 73,0-79,0 178 59,4 59,5 76,9 77,0-83,1 174 53,3 53,4 68,7 68,8-73,4 177 57,1 57,2 73,7 73,8-79,7 179 60,1 60,2 77,8 77,9-84,0 175 53,9 54,0 69,5 69,6-73,9 178 57,7 57,8 74,5 74,6-80,4 180 60,8 60,9 78,6 78,7-84,8 176 54,6 54,7 70,3 70,4-74,4 179 58,4 58,5 75,4 75,5-81,1 181 61,4 61,5 79,5 79,6-85,7 177 55,2 55,3 71,1 71,2-74,9 180 59,0 59,1 76,2 76,3-81,8 182 62,1 62,2 80,4 80,5-86,6 178 55,8 55,9 71,9 72,0-75,8 181 59,7 59,8 77,1 77,2-82,5 183 62,8 62,9 81,3 81,4-87,5 179 56,4 56,5 72,7 72,8-76,0 182 60,3 60,4 77,9 78,0-83,2 184 63,5 63,6 82,2 82,3-88,4 180 57,1 57,2 73,5 73,6-76,5 183 61,0 61,1 78,8 78,9-83,9 185 64,2 64,3 83,1 83,2-89,3 181 57,7 57,8 74,3 74,4-77,0 184 61,7 61,8 79,6 79,7-84,6 186 64,9 65,0 84,0 84,1-90,2

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 6-ИЛОВА

Йўлланма берган бўлинма ёки орган бурчак штампи __________________________________________га (даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасаси номи) Тиббий кўрикдан ўтказиш учун ЙЎЛЛАНМА Ўқувчининг Ф.И.О. Туғилган йили ва ойи Дастлабки ташхис Тиббий кўрикдан ўтказиш мақсади Бўлинма ёки орган бошлиғи (ҲТК раиси) ____________________________________________ (ҳарбий унвони, имзо, Ф.И.О.) М.Ў.

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 7-ИЛОВА

Сурат ўрни ҲТК муҳри Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейига ўқишга кираётган номзодларни тиббий кўрикдан ўтказиш ВАРАҚАСИ Тиббий кўрик санаси: 20___ й. «___»_____________ 1. Фамилияси, исми, отасининг исми _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ 2. Туғилган йили________________________________________________________________________________________ 3. Яшаш жойи (манзили) __________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ 4. Тиббий текширув натижалари: Лаборатор-тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар Текширув натижалари Умумий қон таҳлили «___»_____________ 20___ й. Умумий сийдик таҳлили «___»_____________ 20___ й. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили «___»_____________ 20___ й. Қоннинг биохимик таҳлили «___»_____________ 20___ й. Қоннинг RW ҳамда В ва С гепатитларнинг маркерлари таҳлили «___»_____________ 20___ й. Қоннинг ОИВга таҳлили «___»_____________ 20___ й. Кўкрак қафаси аъзолари флюорографияси «___»_____________ 20___ й. ЭКГ «___»_____________ 20___ й. УТТ «___»_____________ 20___ й. ЭФГДС «___»_____________ 20___ й. Бошқа текширувлар «___»_____________ 20___ й. 5. Шифокорлар кўриги ва хулосалари: 1 2 1. Шикоятлар ва анамнези 2. Ўтказилган касалликлар ва жароҳатлар 3. Антропометрик кўрсаткичлар Бўйи Тана вазни Спирометрия Динамометрия: Ўнг қўл Чап қўл Гавданинг тик туриш пайтида 4. Жарроҳлик текшируви натижалари: Умумий жисмоний ривожланиши Тери ва кўринадиган шиллиқ қаватлар Лимфа тугунлари Суяк-мушак тизими Перифериктомирлар Сийдик, жинсий тизим Анус ва йўғон ичак Ташхис: Хулоса: Сана, жарроҳнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 5. Ички аъзолар текшируви натижалари: Озиқланиш Эндокрин тизими Юрак: чегаралари Тонлар Фаолият синамалари Пульс Артериал босим Нафас аъзолари Овқат ҳазм қилиш аъзолари Жигар Талоқ Буйраклар Ташхис Хулоса Сана, терапевтнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 6. Асаб тизими текшируви натижалари: Бош-мия нервлари Ҳаракат фаолияти Рефлекслар Сезиш Вегетатив асаб тизими Ташхис: Хулоса: Сана, невропатологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 7. Руҳий ҳолатни текширув натижалари: Онг Диққат-эътибор Хотира Тафаккур Интеллект Ҳиссий-иродавий фаолият Ташхис: Хулоса: Сана, психиатрнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 8. Кўриш аъзосининг текширув натижалари: Ранг ажратиш (Рабкин бўйича) Кўриш ўткирлиги коррекциясиз Ўнг кўз Чап кўз Кўриш ўткирлиги коррекция билан Ўнг кўз Чап кўз Рефракция скиаскопик Ўнг кўз Чап кўз Бинокуляр кўриш Яққол кўришнинг энг яқин нуқтаси Ўнг кўз Чап кўз Кўз ёши йўллари Қовоқ ва конъюнктива Кўз олмаларининг жойлашуви, ҳаракатчанлиги Қорачиқ ва уларнинг таъсирга жавоби Оптик муҳитлар Ўнг кўз Чап кўз Ташхис: Хулоса: Сана, офтальмологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 9. ЛОР-аъзоларининг текширув натижалари: Нутқ Бурун орқали нафас ўнг чап Ҳид билиш ўнг чап Шивирлаб гапиришга эшитиш ўткирлиги ўнг чап Қулоқнинг барофаолияти ўнг чап Вестибулляр аппаратининг фаолияти (айланиш билан икки ҳисса тажриба) Ташхис: Хулоса: Сана, отоларингологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 10. Тишлар ва оғиз бўшлиғининг текширув натижалари: Тишлаш ҳолати Оғизнинг шиллиқ қавати Тишлар Милклар Ташхис: Хулоса: Сана, стоматологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 11. Тери таносил текширув натижалари Ташхис: Хулоса: Сана, дерматовенерологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 6. Ташхис: _____________________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ 7. Ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси: 20____йил «____»___________ ____________________________________________________ ҳузуридаги ҳарбий-тиббий (ДХХ муассасаси номланиши) комиссияси томонидан тиббий кўрикдан ўтказилди. ЎР ДХХ, ССВнинг 20__ йил «____» ________даги ___-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг I устуни _____ моддаси _____ банди асосида Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати _______________________________________________________________________________________________________ («Темурбеклар мактаби», «Ёш чегарачилар» — кўрсатилсин) ҳарбий-академик лицейига ўқишга киришга __________________________________________________ (яроқли, яроқсиз — кўрсатилсин) Комиссия раиси __________________________________________ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) Комиссия котиби ___________________________________________ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) М.Ў. Комиссиянинг почта манзили:_____________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________ Марказий ҳарбий-тиббий комиссия қарори:

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 8-ИЛОВА

Соғлиқ ҳолатини текшириш ДАЛОЛАТНОМАСИ ____________________________________________________________________________________________________ (фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили) ____________________________________________________________________________________________________ (ДХХ муассасасининг номланиши) бошлиғи томонидан 20___ йил «____» _______________ даги _____-сонли йўлланма асосида стационар (амбулатор) равишда ________________________________________________________________________________________________ (даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг номланиши) 20____ й. «____» _______________ дан 20___ й. «_____» _______________гача текширувида бўлган. Шикоятлари __________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Анамнези _____________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Объектив текширув маълумотлари ______________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Махсус текширувлар натижалари (таҳлилий, рентгенологик, ускунавий ва бошқалар) ___________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Ташхис _______________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг бош шифокори (бошлиғи) _______________________________________________________________________________________________________ (имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) Текширув ўтказган шифокор ____________________________________________________________________________ (имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) М.Ў. Даволаш-профилактика (ҳарбий-тиббий) муассасасининг манзили: ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 9-ИЛОВА

Сурат ўрни ҲТК муҳри Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейи ўқувчиларини тиббий кўрикдан ўтказиш ВАРАҚАСИ Тиббий кўрик санаси: 20___ й. «___»_____________ 1. Фамилияси, исми, отасининг исми_________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ 2. Туғилган йили _________________________________________________________________________________________ 3. Яшаш жойи (манзили) ____________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ 4. Тиббий текширув натижалари: Лаборатор-тиббий ускуналар ёрдамида ўтказиладиган текширувлар Текширув натижалари Умумий қон таҳлили «___»_____________ 20___ й. Умумий сийдик таҳлили «___»_____________ 20___ й. Гижжа тухумлари ва содда организмларни аниқловчи нажас таҳлили «___»_____________ 20___ й. Қоннинг биохимик таҳлили «___»_____________ 20___ й. Қоннинг RW ҳамда В ва С гепатитларнинг маркерлари таҳлили «___»_____________ 20___ й. Қоннинг ОИВга таҳлили «___»_____________ 20___ й. Кўкрак қафаси аъзолари флюорографияси «___»_____________ 20___ й. ЭКГ «___»_____________ 20___ й. УТТ «___»_____________ 20___ й. ЭФГДС «___»_____________ 20___ й. Бошқа текширувлар «___»_____________ 20___ й. 5. Шифокорлар кўриги ва хулосалари: 1. Шикоятлар ва анамнези 2. Ўтказилган касалликлар ва жароҳатлар 3. Антропометрик кўрсаткичлар Бўйи Тана вазни Спирометрия Динамометрия: Ўнг қўл Чап қўл Гавданинг тик туриш пайтида 4. Жарроҳлик текшируви натижалари: Умумий жисмоний ривожланиши Тери ва кўринадиган шиллиқ қаватлар Лимфа тугунлари Суяк-мушак тизими Перифериктомирлар Сийдик, жинсий тизим Анус ва йўғон ичак Ташхис: Хулоса: Сана, жарроҳнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 5. Ички аъзолар текшируви натижалари: Озиқланиш Эндокрин тизими Юрак: чегаралари Тонлар Фаолият синамалари Пульс Артериал босим Нафас аъзолари Овқат ҳазм қилиш аъзолари Жигар Талоқ Буйраклар Ташхис Хулоса Сана, терапевтнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 6. Асаб тизими текшируви натижалари: Бош-мия нервлари Ҳаракат фаолияти Рефлекслар Сезиш Вегетатив асаб тизими Ташхис: Хулоса: Сана, невропатологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 7. Руҳий ҳолатни текширув натижалари: Онг Диққат-эътибор Хотира Тафаккур Интеллект Ҳиссий-иродавий фаолият Ташхис: Хулоса: Сана, психиатрнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 8. Кўриш аъзосининг текширув натижалари: Ранг ажратиш (Рабкин бўйича) Кўриш ўткирлиги коррекциясиз Ўнг кўз Чап кўз Кўриш ўткирлиги коррекция билан Ўнг кўз Чап кўз Рефракция скиаскопик Ўнг кўз Чап кўз Бинокуляр кўриш Яққол кўришнинг энг яқин нуқтаси Ўнг кўз Чап кўз Қовоқ ва конъюнктива Кўз олмаларининг жойлашуви, ҳаракатчанлиги Қорачиқ ва уларнинг таъсирга жавоби Оптик муҳитлар Ўнг кўз Чап кўз Ташхис: Хулоса: Сана, офтальмологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 9. ЛОР-аъзоларининг текширув натижалари: Нутқ Бурун орқали нафас ўнг чап Ҳид билиш ўнг чап Шивирлаб гапиришга эшитиш ўткирлиги ўнг чап Қулоқнинг барофаолияти ўнг чап Вестибулляр аппаратининг фаолияти (айланиш билан икки ҳисса тажриба) Ташхис: Хулоса: Сана, отоларингологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 10. Тишлар ва оғиз бўшлиғининг текширув натижалари: Тишлаш ҳолати Оғизнинг шиллиқ қавати Тишлар Милклар Ташхис: Хулоса: Сана, стоматологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 11. Тери таносил текширув натижалари Ташхис: Хулоса: Сана, дерматовенерологнинг имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми 6. Ташхис: _______________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________ 7. Ҳарбий-тиббий комиссиянинг хулосаси: 20_____ йил «____»____________ ____________________________________________________ ҳузуридаги ҳарбий-тиббий (ДХХ муассасаси номланиши) комиссияси томонидан тиббий кўрикдан ўтказилди. ЎР ДХХ, ССВнинг 20__ йил «____» ________даги ___-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг II устуни _____ моддаси _____ банди асосида Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати ____________________________________________________________________________ («Темурбеклар мактаби», «Ёш чегарачилар» — кўрсатилсин) ҳарбий-академик лицейида таҳсил олишга ________________________________________________________________ (яроқли, яроқсиз — кўрсатилсин) Комиссия раиси ___________________________________________ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) Комиссия котиби ___________________________________________ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) М.Ў. Комиссиянинг почта манзили:___________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________ Марказий ҳарбий-тиббий комиссия қарори:

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 10-ИЛОВА

____-СОНЛИ КАСАЛЛИК ТЎҒРИСИДАГИ ГУВОҲНОМА 20___ йил «____» __________________________________________________________________________________ (йўлланма берган масъул шахс, ҳужжатнинг рақами ва санаси) кўрсатмасига биноан _____________________________________________________________________________________ (ДХХ муассасаси) ҳарбий-тиббий комиссияси томонидан тиббий кўрикдан ўтказилди 1. Фамилияси, исми, отасининг исми __________________________________________________ 2. Туғилган йили ______. 3. Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати _________________________________________________ («Темурбеклар мактаби», _______________________________________________________________________ ҳарбий-академик лицейининг талабаси. «Ёш чегарачилар» — кўрсатилсин) 4. Бўйи ____ см. Вазни___ кг. Кўкрак қафасининг айланаси (тинч ҳолатда) ____ см. 5. Шикоятлари:_____________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ 6. Қисқа анамнез: ___________________________________________________________________________________ Касаллик қачон бошланган; қачон ва қайси ҳолатда жароҳат, шикастланиш олган; __________________________________________________________________________________________________________ жароҳат, шикастланиш олганлик ва қайси ҳолатда бўлганлиги тўғрисидаги ҳужжатлар мавжудлиги. __________________________________________________________________________________________________________ Таълим олишга касалликнинг таъсири, дастлабки тиббий кўрикдан ўтказилганлиги ва уларнинг натижалари; __________________________________________________________________________________________________________ Даволаш-профилактика муассасаларида даволаш чоралари ва уларнинг самарадорлиги ва бошқалар __________________________________________________________________________________________________________ 7. Текширув ва даволанишда бўлган ___________________________________________________________________ (даволаш-профилактика муассасаси номланиши, __________________________________________________________________________________________________________ қайси даврда даволанганлиги тўғрисидаги маълумотлар) 8. Объектив текширув маълумотлари __________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ 9. Махсус текширувларнинг натижалари (рентгенологик, таҳлилий, ускунавий ва бошқалар) ___________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ 10. Ташхис: ________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ 11. Комиссиянинг таҳсил олишга яроқлилик тўғрисидаги хулосаси: ЎР ДХХ, ССВнинг 20__ йил «____» ________даги ___-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг II устуни _____ моддаси _____ банди асосида Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати __________________________________________________________________ ҳарбий-академик («Темурбеклар мактаби», «Ёш чегарачилар» — кўрсатилсин) лицейида таҳсил олишга яроқсиз. 12. Кузатувчиларга муҳтож, муҳтож эмас (керак бўлмагани ўчирилсин) ____________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ (керак бўлганида, кузатувчиларнинг сони, транспорт тури ва ўтказиш тартиби қайд этилади) Комиссия раиси ______________________________________________________________________________________ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) Комиссия котиби ______________________________________________________________________________________ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси, исми, отасининг исми) М.Ў. Комиссиянинг почта манзили:____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ Марказий ҳарбий-тиббий комиссия қарори:

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 11-ИЛОВА

ДХХ муассасасининг бурчак штампи МАЪЛУМОТНОМА Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ёки «Ёш чегарачилар» (керак бўлмагани ўчирилсин) ҳарбий-академик лицейига номзод ёки ўқувчиси (керак бўлмагани ўчирилсин) _________________________________________________________________________________________________________ (фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили) 20 __ й. «__» ________ ________________________________________________________________________________________________________ (ҳарбий-тиббий комиссиянинг номи ёки муассасанинг номланиши кўрсатилсин) ҳарбий-тиббий комиссияси томонидан тиббий кўрикдан ўтказилди. Ташхис _________________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ ЎР ДХХ, ССВ 20____ йил «_____» ___________ даги ____-сонли қароридаги касалликлар жадвалининг ___ устуни _______ моддаси ____ _____ банди асосида ________________________________________________________________________________________________________ (комиссия хулосаси кўрсатилсин) ________________________________________________________________________________________________________ Комиссия раиси ____________________________________________________________________________________ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, шарифи) Комиссия котиби ____________________________________________________________________________________ (ҳарбий унвони, имзоси, фамилияси исми, шарифи) М.Ў. Комиссиянинг почта манзили_____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ Марказий ҳарбий-тиббий комиссия қарори:

Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати «Темурбеклар мактаби» ва «Ёш чегарачилар» ҳарбий-академик лицейларига ўқишга кираётган фуқаролар ҳамда таҳсил олаётган ўқувчиларни тиббий кўрикдан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга 12-ИЛОВА

Ҳарбий-тиббий комиссиянинг йиғилишлар баённомалари КИТОБИ _______________________________________________________________ (комиссиянинг номланиши) Т/р Фамилияси, исми, отасининг исми, туғилган йили, чақирилиш санаси ва ким томондан тиббий кўрикдан ўтказишга юборилган Шикоятлари ва қисқа анамнези Шифокор текширувининг объектив маълумотлари ва ташхис Комиссиянинг хулосаси Изоҳ (ҲТҚ учун МҲТКнинг хулосаси) 1 2 3 4 5 6

Давлат хавфсизлик хизмати раиси А. АЗИЗОВ

Соғлиқни сақлаш вазири А. ХУДАЯРОВ

Тошкент ш.,

2024 йил 20 июнь,

Тошкент ш.,

2024 йил 19 июнь,

12-сон

7-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 01.07.2024 й., 10/24/3524/0457-сон; 06.10.2025 й., 10/25/3524-1/0895-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining

qarori

NIZOM

ROʻYXATI

KOʻRSATMALAR

ROʻYXATI

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 11-avgustdagi 508-son “Temurbeklar maktabi” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan (tahsil olayotgan) nomzodlarni (oʻquvchilarni) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati va Sogʻliqni saqlash vazirligi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati va Sogʻliqni saqlash vazirligining 2024-yil 20, 19-iyundagi 12, 7-son qaroriga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi

Mazkur Nizom Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga (bundan buyon matnda litseylar deb yuritiladi) oʻqishga kirayotgan fuqarolar (bundan buyon matnda nomzodlar deb yuritiladi) va tahsil olayotgan oʻquvchilarni (bundan buyon matnda oʻquvchilar deb yuritiladi) tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish nomzod va oʻquvchilarning sogʻligʻining holatiga koʻra litseyga oʻqishga kirish yoki tahsil olishga yaroqliligini aniqlash maqsadida amalga oshiriladi.

2. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish:

nomzodlarning tibbiy koʻrigi — Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyat (shahar) sogʻliqni saqlash boshqarmasi boshligʻi bilan kelishilgan holda, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati (bundan buyon matnda DXX deb yuritiladi) boshqarmasi (organi) rahbari tomonidan tasdiqlangan harbiy-tibbiy komissiya (bundan buyon matnda HTK deb yuritiladi);

oʻquvchilarning tibbiy koʻrigi — DXX tasarrufidagi HTK tomonidan amalga oshiriladi.

3. Nomzod va oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazuvchi HTK tarkibiga Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent shahar va viloyatlar oʻsmirlar va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordam koʻrsatish muassasalari (boʻlimlari) shifokor-mutaxassislari (jarroh, terapevt, dermatovenerolog, stomatolog, oftalmolog, otorinolaringolog, psixiatr va nevropatolog) jalb qilinadi.

Oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazuvchi HTK tarkibini shakllantirishda Toshkent shahar sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasi va Surxondaryo viloyati sogʻliqni saqlash boshqarmasidan tegishli bosh mutaxassislar jalb etilishi mumkin.

DXX boshqarmasi (organi) masʼul xodimlari HTK raisi va kotibi hisoblanadi.

2-bob. HTKning asosiy vazifalari

4. HTKning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

nomzodlar va oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish;

ruhiy-asab, teri-tanosil kasalliklari va narkologik dispanserlari, ftiziatriya va pulmonologiya (silga qarshi dispanserlar) hamda OITSga qarshi kurash markazlari, shuningdek Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalarida hisobda turishi yoki turmasligi toʻgʻrisida olingan maʼlumotnomalarning mavjudligini tekshirish;

nomzodlar va oʻquvchilarni qoʻshimcha tekshiruv va davolashga yoʻnaltirish, qoʻshimcha tekshiruv va davolashdan soʻng ularning HTKga kelishlarini nazoratga olish;

sogʻligʻining holatiga koʻra nomzodlarni litseylarga oʻqishga kirishga, oʻquvchilarni litseylarda oʻqishga yaroqliligi yoki yaroqsizligi toʻgʻrisida xulosalar qabul qilish;

tibbiy va ekspert hujjatlarni sifatli rasmiylashtirish;

nomzodlar va oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari boʻyicha hisobot tayyorlash va ushbu hisobotni DXX markaziy harbiy-tibbiy komissiyasiga (bundan buyon matnda MHTK deb yuritiladi) taqdim etish.

6. HTKga uslubiy hamda amaliy yordam koʻrsatish Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining Oʻsmirlar va chaqiriluvchi yoshlarga tibbiy yordamni tashkil etish markazi huzuridagi respublika muqobil tibbiy komissiyasi (bundan buyon matnda RMTK deb yuritiladi) va MHTKga yuklanadi.

3-bob. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishni tashkil etish va amalga oshirish

7. Nomzod va oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan majburiy diagnostik tekshiruvlar roʻyxatiga muvofiq tahliliy (laboratoriya) va tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar, zarurat tugʻilganda esa tibbiy koʻrsatmalarga koʻra boshqa tibbiy tekshiruvlar DXX tasarrufidagi harbiy-tibbiy muassasalarda bepul amalga oshiriladi.

Mazkur majburiy diagnostik tekshiruvlarni DXX tasarrufidagi harbiy-tibbiy muassasalarda amalga oshirishning iloji boʻlmagan hollarda, ushbu tekshiruvlar HTK raisi tomonidan berilgan yoʻllanmaga asosan davlat sogʻliqni saqlash tizimidagi davolash-profilaktika muassasalarida amalga oshiriladi.

8. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan nomzodlar yoki oʻquvchilar tomonidan ularning sogʻligʻi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar aks ettirilgan, shuningdek dispanser kuzatuviga oid turli tibbiy hujjatlarning taqdim etilishi ularni tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishidan ozod etmaydi.

9. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish vaqtida HTK tomonidan nomzod va oʻquvchilarning yaroqlilik darajasini aniqlash maqsadida mazkur Nizomning 2-ilovasida keltirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha koʻrsatmalar, mazkur Nizomning 3-ilovasida keltirilgan kasalliklar, jismoniy nuqsonlar jadvali va ayrim moddalarga beriladigan sharhlar (bundan buyon matnda kasalliklar jadvali deb yuritiladi), mazkur Nizomning 4-ilovasida keltirilgan nomzod va oʻquvchilar sogʻligʻi va jismoniy rivojlanishining holatiga nisbatan qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar roʻyxati hamda mazkur Nizomning 5-ilovasida keltirilgan boʻy va tana vazni nisbatidan (meʼyorda va oziqlanish buzilishida) foydalangan holda yozma xulosa qabul qilinadi.

10. Sirtdan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish taqiqlanadi.

11. HTK xulosalari maslahatlashilgan holda, HTK aʼzolarining koʻpchilik ovozi bilan qabul qilinadi.

Nomzod yoki oʻquvchini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish jarayonida aniqlangan kasalliklar, jarohatlar va jismoniy nuqsonlar natijasidagi aʼzolar faoliyatining buzilishi darajasini aniqlash uchun tor doiradagi shifokor-mutaxassislar koʻrigidan oʻtkazishga zarurat tugʻilganda, ular HTK tomonidan RMTKga yuboriladi.

12. HTK tomonidan chiqarilgan xulosa, agar xulosada boshqa muddat belgilangan boʻlmasa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sanasidan boshlab olti oy mobaynida haqiqiy hisoblanadi.

13. Nomzod yoki oʻquvchining oʻzi yoxud uning qonuniy vakili HTK tomonidan chiqarilgan xulosadan norozi boʻlgan hollarda MHTKga yoxud belgilangan tartibda sudga shikoyat qilishlari mumkin.

Bunda, HTK tomonidan berilgan xulosalarni MHTK qayta koʻrib chiqadi.

4-bob. Nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish

14. Nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish DXX tasarrufidagi harbiy-tibbiy muassasalarda quyidagi bosqich va muddatlarda amalga oshiriladi:

dastlabki — joriy yilning noyabr oyida;

yakuniy — keyingi yilning may oyida.

15. Nomzodlarni tibbiy koʻrikka yoʻllashda DXX organi va boʻlinmasi shaxsiy tarkib bilan ishlash xodimlari tomonidan HTKga quyidagilar taqdim etiladi:

a) ruhiy-asab, teri-tanosil kasalliklari va narkologik dispanserlari, ftiziatriya va pulmonologiya (silga qarshi dispanserlar) hamda OITSga qarshi kurash markazlari, shuningdek Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining hududiy boshqarmalaridan, nomzodning ushbu muassasalarda hisobda turish yoki turmasligi toʻgʻrisida maʼlumotnomalar;

b) davolash-profilaktika muassasalaridan — ambulator bemorning tibbiy kartalari va ularga ilova qilingan varaqlarni (025-1u-shakli), kasallik tarixidan koʻchirmalar, dispanser va shifokor kuzatuvi haqidagi maʼlumotlar, shifokorlarning xulosalari, nomzodning oxirgi profilaktik emlashlar haqidagi varaqasidan koʻchirma (profilaktik emlashlar rejasiga asosan), shuningdek qon guruhi va rezus mansubligi (faktori) haqidagi maʼlumotlari hamda nomzodlarning sogʻligʻini tavsiflovchi boshqa tibbiy hujjatlar;

v) nomzod tahsil olgan umumiy oʻrta taʼlim tashkilot sinf rahbari tomonidan beriladigan tavsifnoma;

g) nomzodning familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili va oyi, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish maqsadi koʻrsatilgan, mazkur Nizomning 6-ilovasida keltirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllanma.

16. Nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishdan oldin davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi davolash-profilaktika muassasalari tomonidan ularda ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi amalga oshiriladi.

17. Boʻyi 165 santimetrdan past boʻlgan nomzod tibbiy koʻrikka qoʻyilmaydi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun taqdim etilgan yoʻllanmada nomzodning boʻyi koʻrsatilib, HTK raisi imzosi hamda muhri bilan tasdiqlangan holda, tibbiy koʻrikka yoʻllagan DXX organi va boʻlinmasi shaxsiy tarkib bilan ishlash xodimlariga qaytariladi.

Nomzodlar soni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish jarayonida bir ish kuni mobaynida 50 nafardan oshmasligi lozim.

Nomzodlar HTK shifokor-mutaxassislari tomonidan mazkur Nizomning 2-ilovasida keltirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha koʻrsatmalarga muvofiq tibbiy tekshiruvlardan oʻtkaziladi.

Tibbiy tekshiruv natijalari mazkur Nizomning 7-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyiga oʻqishga kirayotgan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga kiritiladi.

18. Nomzodning yaroqlilik toifasini aniqlashda shifokor-mutaxassislar bir toʻxtamga kela olmagan hollarda, ambulator yoki statsionar ravishda tibbiy tekshiruv oʻtkazish uchun HTK raisi tomonidan berilgan yoʻllanmaga asosan davlat sogʻliqni saqlash tizimidagi davolash-profilaktika muassasasiga yuboriladi.

Yoʻllanmada dastlabki tashxis va tibbiy tekshiruvda aynan nimaga aniqlik kiritilishi lozimligi koʻrsatiladi.

Davlat sogʻliqni saqlash tizimidagi davolash-profilaktika muassasasida oʻtkazilgan tekshiruv natijalari mazkur Nizomning 8-ilovasida keltirilgan sogʻlik holatini tekshirish dalolatnomasiga kiritiladi.

Dalolatnoma davolash-profilaktika muassasasi bosh shifokori va tibbiy tekshiruv oʻtkazgan shifokor-mutaxassis tomonidan imzolanadi hamda unga davolash-profilaktika muassasining gerbli muhri qoʻyiladi.

HTK taqdim qilingan tibbiy tekshiruv natijalarini koʻrib chiqadi, nomzodning sogʻligi, jismoniy rivojlanish holati va boshqa barcha maʼlumotlarni inobatga olgan holda uning oʻqishga kirishga yaroqlilik masalasini hal qiladi.

19. Nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalariga koʻra HTK tomonidan quyidagi xulosalardan biri qabul qilinadi:

nomzod “Temurbeklar maktabi” yoki “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyiga oʻqishga kirishga yaroqli;

nomzod “Temurbeklar maktabi” yoki “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyiga oʻqishga kirishga yaroqsiz.

20. DXX boʻlinma yoki organlari nomzodlarning yigʻmajildlari va tibbiy tekshiruvdan oʻtkazishga oid barcha hujjatlarini litseyga yuboradi.

5-bob. Oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish

21. Oʻquvchilar tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi uchun litsey direktori tomonidan mazkur Nizomning 6-ilovasida keltirilgan tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun yoʻllanmaga muvofiq HTKga yuboriladi.

22. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yoʻllanayotgan oʻquvchining quyidagi hujjatlari HTKga taqdim etiladi:

yoʻllanma;

tibbiy tavsifnoma;

ambulator bemorning tibbiy varaqasi (kartasi).

23. Oʻquvchi quyidagi holatlarda tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi:

oʻqish mobaynida olingan yoki oʻqishga kirish vaqtida aniqlanmagan, litseyda oʻqishga monelik qiladigan kasallik yoki shikastlanish (jarohat) yoki uning asoratlari aniqlanganda;

ikki oy va undan ortiq muddatda salomatligiga koʻra oʻqish jarayonida qatnashmagan hollarda.

24. HTK oʻquvchini tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda uning barcha tibbiyotga oid hujjatlarini oʻrganib chiqadi va oʻquvchini litseyda tahsil olishga yaroqli yoki yaroqsizligi toʻgʻrisida xulosa qabul qiladi.

HTK tashxisga aniqlik kiritish maqsadida oʻquvchilarni qoʻshimcha tibbiy tekshiruvlardan oʻtishi uchun davlat sogʻliqni saqlash tizimidagi hududiy davolash-profilaktika muassasalariga yuborishi mumkin. Bunda, ushbu muassasalar tomonidan oʻtkazilgan qoʻshimcha tibbiy tekshiruvlar natijalari mazkur Nizomning 8-ilovasida keltirilgan sogʻliq holatini tekshirish dalolatnomasida koʻrsatiladi.

25. Tibbiy koʻrik yakuniga koʻra HTK quyidagi xulosalardan birini qabul qiladi:

oʻquvchi “Temurbeklar maktabi” yoki “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyida tahsil olishga yaroqli;

oʻquvchi “Temurbeklar maktabi” yoki “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyida tahsil olishga vaqtincha yaroqsiz, keyingi tibbiy koʻrikdan oʻtkazish sharti bilan statsionar (ambulator) ravishda davolanishga muhtoj;

oʻquvchi “Temurbeklar maktabi” yoki “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyida tahsil olishga yaroqsiz.

26. HTK tomonidan oʻquvchining tahsil olishga vaqtincha yaroqsizligi toʻgʻrisida xulosa chiqarilganda, oʻquvchi litseyning tibbiyot punktida ambulator ravishda yoki davlat sogʻliqni saqlash tizimidagi davolash-profilaktika muassasasida davolanadi.

Oʻquvchining statsionar yoki ambulator ravishda davolanish muddati tugaganidan soʻng uni vaqtincha tahsil olishga yaroqsiz deb topgan HTKda takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

27. Kasalliklar jadvaliga muvofiq oʻquvchining tahsil olishiga toʻsqinlik qiladigan kasalliklar yoki shikastlanish (jarohat) oqibatlari mavjud boʻlganda tekshiruv natijalari HTK tomonidan mazkur Nizomning 9-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyi oʻquvchilarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga kiritiladi, shuningdek mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma toʻrt nusxada rasmiylashtiriladi va MHTK ga tasdiqlash uchun yuboriladi.

MHTK tomonidan tasdiqlangan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning uch nusxasi uni tuzgan HTKga qaytariladi (birinchi nusxasi litsey uchun, ikkinchi nusxasi oʻquvchiga berish uchun, uchinchi nusxasi HTK uchun) va toʻrtinchi nusxasi MHTKda qoladi.

28. HTK tomonidan takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazilayotgan oʻquvchi kasalliklar jadvaliga muvofiq litseyda tahsil olishga yaroqli deb topilsa, tekshiruv natijalari mazkur Nizomning 9-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyi oʻquvchilarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga kiritiladi, shuningdek unga mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma rasmiylashtiriladi. Maʼlumotnoma MHTK tomonidan tasdiqlangandan keyin litseyning yuridik manziliga yuboriladi.

29. Oʻquvchilarni sogʻligʻining holati yoki boshqa sabablarga koʻra HTK tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazishning imkoni boʻlmasa, tibbiy koʻrikdan oʻtkazish MHTK raisi tomonidan belgilanadi.

6-bob. Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish hujjatlarini rasmiylashtirish

30. Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchilar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar, ularning salomatlik holati, HTK hamda RMTKning xulosalari quyidagi tibbiy hujjatlarda qayd etiladi:

a) nomzodlarga:

mazkur Nizomning 7-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyiga oʻqishga kirayotgan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasida;

mazkur Nizomning 8-ilovasida keltirilgan sogʻliq holatini tekshirish dalolatnomasida, ambulator bemorning tibbiy kartasi va unga ilova qilinadigan varaqada (025-1u-shakli);

mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomada;

mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobida;

b) oʻquvchilarga:

mazkur Nizomning 8-ilovasida keltirilgan sogʻliq holatini tekshirish dalolatnomasida, ambulator bemorning tibbiy kartasi va unga ilova qilinadigan varaqada (025-1u-shakli);

mazkur Nizomning 9-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyi oʻquvchilarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasida;

mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomada;

mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnomada;

mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobida.

31. Mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobi HTKlarning kotiblari tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan barcha nomzodlar va oʻquvchilar uchun yuritiladi.

Yigʻilish bayonnomalari kitobida yigʻilish oʻtkazilgan sanada HTK yigʻilishining bayonnomasi HTK raisi, yigʻilishda qatnashgan HTK aʼzolari (kamida ikki nafar) va HTK kotibi tomonidan imzolanadi.

HTK va RMTK xulosalari nomzod va oʻquvchilarga tibbiy koʻrik yakunlangan vaqtda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasida imzo qoʻydirib yetkaziladi.

32. Mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobida tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan nomzodlar va oʻquvchilarning tugʻilganligi toʻgʻrisidagi guvohnomasi (biometrik pasporti, identifikatsiya ID-kartasi) maʼlumotlari, shikoyatlari, kasallikning anamnezi, obyektiv tekshiruv natijalari, toʻliq holda tashxisi hamda HTK va RMTK xulosasi qayd etiladi.

Ushbu kitobning “Shikoyatlar va kasallik anamnezi” ustunida kasallik tarixining tartib raqami va statsionar sharoitda davolanishda boʻlgan davri koʻrsatiladi.

33. HTK shifokor-mutaxassislari koʻrigi natijalari va xulosalari ambulator bemorning tibbiy varaqasiga, mazkur Nizomning 7-ilovasida keltirilgan Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyiga oʻqishga kirayotgan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish varaqasiga yozib qoʻyiladi va shifokor-mutaxassislarning shaxsiy muhri bilan tasdiqlanadi. Soʻng HTK raisi va kotibi tomonidan imzolanib, HTK muhri bilan tasdiqlanadi. Zarurat tugʻilganda mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma rasmiylashtiriladi.

34. HTK tomonidan nomzodlarni litseyga oʻqishga kirishga, oʻquvchilarni tahsil olishga yaroqli deb topilgan taqdirda, mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilish bayonnomalari kitobiga obyektiv maʼlumotlarni qayd etmagan holda “sogʻlom” deb yoziladi.

Nomzodlarni oʻqishga kirishga, oʻquvchilarni tahsil olishga yaroqliligini cheklamaydigan baʼzi kasalliklar yoki jismoniy nuqsonlar aniqlansa, mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilish bayonnomalari kitobida ularga qisqacha taʼrif berish va tashxisni koʻrsatishga ruxsat etiladi.

35. HTKlar nomzodlarni litseyga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topganda, mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilish bayonnomalari kitobiga qisqa yozuvlar (nomzodlarning tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomasi (biometrik pasporti, identifikatsiya ID-kartasi) maʼlumotlari, tashxis, HTK xulosasi) kiritiladi.

36. HTK tomonidan oʻquvchiga mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma rasmiylashtirilganda, mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobida qisqa yozuvlarni (oʻquvchining tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma (biometrik pasport, ID-kartasi) maʼlumotlari, tashxis, HTK xulosasi) kiritiladi.

Bunda, mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnomaning bir nusxasini mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilish bayonnomalari kitobida ilova sifatida saqlanishi lozim.

37. Nomzodlar yoki oʻquvchilar takroriy tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganda, mazkur Nizomning 12-ilovasida keltirilgan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari kitobida MHTK tomonidan chiqarilgan xulosa, uning bayonnomasi raqami va sanasi yozib qoʻyiladi.

38. Nomzodlar va oʻquvchilarga rasmiylashtirilgan, mazkur Nizomning 11-ilovasida keltirilgan maʼlumotnoma xamda oʻquvchilarga rasmiylashtirilgan mazkur Nizomning 10-ilovasida keltirilgan kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma tasdiqlash uchun MHTKga taqdim qilinadi.

Mazkur maʼlumotnoma va kasallik toʻgʻrisidagi guvohnoma MHTK tomonidan tasdiqlangandan soʻng yuridik kuchga ega boʻladi.

39. HTKda yuritiladigan harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilish bayonnomalari kitobi uch yil, HTKning hujjatlari besh yil davomida saqlanadi.

Saqlash muddati tugagandan soʻng yuqorida keltirilgan hujjatlar belgilangan tartibda yoʻq qilinadi.

7-bob. Yakuniy qoida

40. Mazkur Nizom talablarini buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ILOVA

Majburiy diagnostik tekshiruvlar

1. Umumiy qon tahlili — kengaytirilgan.

2. Umumiy peshob tahlili.

3. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili

4. “V” va “S” gepatitlarning (NVsAg, NCV) markerlarini aniqlovchi qon tahlili.

5. Qonning RW (Vasserman reaksiyasi) tahlili.

6. Qonning OIV bilan zararlanishi toʻgʻrisida tahlili (OITSga qarshi kurash markazlaridan).

7. Qonning ALT, AST, umumiy oqsil va bilirubin (fraksiyalari bilan) tahlili.

8. Elektrokardiografiya (kardiolog yoki shifokor-funksional tekshiruvlar oʻtkazadigan mutaxassisning yozuv xulosasi bilan).

9. Fibroezofagogastroduodenoskopiya.

10. Ichki aʼzolar ultratovush tekshiruvi.

11. Koʻkrak qafasi aʼzolarining flyuorografiyasi (tekshiriluvchining familiyasi, ismi, otasining ismi hamda tekshiruvning tartib raqami va oʻtkazilgan sana koʻrsatiladi).

12. Ruhiy-asab, silga qarshi, teri-tanosil kasalliklari va narkologik dispanserlar, shuningdek OITSga qarshi kurash markazlaridan maʼlumotnomalar.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 2-ILOVA

Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish boʻyicha

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Litseyga oʻqishga kirayotgan nomzodlarning yaroqlilik toifasini belgilashda kasallik yoki jismoniy nuqsonlarning xususiyati, ularning jismoniy rivojlanish darajasi, organizmning mehnatga layoqati va funksional moslashuv saviyasi, taʼlim jarayonining oʻziga xos shart-sharoitlari va kelgusi xizmat istiqbolini inobatga olish lozim.

2. Mutaxassis shifokorlar tomonidan oʻtkaziladigan tibbiy tekshiruvlar maxsus ajratilgan yorugʻ, issiq va keng xonalarda kunduzgi yorugʻlikda amalga oshiriladi. Kunduzgi yorugʻlikdan foydalanishning imkoni boʻlmasa, xona mutaxassis shifokorlar ishi uchun yetarli darajada sunʼiy ravishda yoritilishi lozim. Har bir shifokorga alohida xona ajratiladi.

3. Tibbiy tekshiruv nomzod va oʻquvchining tibbiyotga oid va boshqa hujjatlari oʻrganib chiqilgandan soʻng oʻtkaziladi.

Tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchilar salomatligining holati, ular oʻz salomatliklari holatiga shikoyat qilish-qilmasliklaridan qatʼiy nazar savol-javob oʻtkazish, anamnez yigʻish va har tomonlama obyektiv tekshiruv yoʻli bilan aniqlanadi.

4. Tibbiy tekshiruv ommaviy tarzda oʻtkazilganda shifokorlar harbiy-tibbiy ekspertiza uslubidan foydalanadi. Ushbu uslubiyat tibbiy tekshiruvdan oʻtkazilayotgan nomzod va oʻquvchi salomatligi haqida maʼlumot olishga kam vaqt sarflashga imkon beradi, ammo nomzod va oʻquvchining sogʻligʻi holati boʻyicha barcha maʼlumotni yigʻishga monelik qilmaydi.

5. Tibbiy tekshiruv jarayonida nafaqat jismoniy nuqsonni aniqlash va kasallik xususiyatini belgilash, balki xastalangan aʼzo va tizim faoliyatining buzilishi va uning kompensatsiyalanish darajasi hamda organizmning umumiy funksional moslashuvini belgilash muhim ahamiyat kasb etadi. Bu esa tegishli ekspert xulosasini qabul qilishga asos boʻladi.

6. Kasallik yoki jismoniy nuqson gumon qilinayotgan barcha hollarda nomzodning (oʻquvchining) sogʻligʻi holatiga oid oʻzgarishlarni aniqlash maqsadida tegishli shifokorlar tomonidan tekshirilishi, shuningdek tibbiy uskunalar yordamida tadqiqotlardan oʻtkazilishi shart.

2-bob. Antropometrik tekshiruv

7. Harbiy-tibbiy ekspertiza maqsadida quyidagi asosiy antropometrik koʻrsatkichlar baholanadi: tananing boʻyi va vazni, koʻkrak qafasining aylanasi, oʻpkalarning hayotiy sigʻimi, qoʻl panjasining kuchi va tananing koʻtarish kuchlari hisoblanadi.

Antropometrik tekshiruvlar oʻrta tibbiyot xodimlari tomonidan, texnik soz va metrologiya tekshiruvidan oʻtkazilgan oʻlchov uskunalari yordamida amalga oshiriladi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchilar yechingan boʻlib, faqat pastki ichki kiyimda boʻlishlari lozim. Harbiy-tibbiy ekspertiza manfaatlarida baholanadigan asosiy antropometrik koʻrsatkichlar: inson boʻyi va vazni, koʻkrak qafasi aylanasi, oʻpkalarning hayotiy hajmi, qoʻl panjalari kuchi va tik turish harakatining kuchi hisoblanadi.

8. Nomzod va oʻquvchi boʻyi tik holatda oʻlchanadi. Boʻyni tik holatda oʻlchash uchun tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi boʻy oʻlchagichning tagligi ustiga boshning ensa sohasi, kuraklar oraligʻi, dumbasi, boldiri (oyoqlari tekis turgani tizzasi bukilmaganligidan dalolat beradi) va tovoni bilan vertikal ustunga tekkan holda turadi. Boʻyi oʻlchanganida, nomzod qaddini rostlashi uchun ozgina qorniga bosiladi yoki chuqur nafas olishi soʻraladi. Quloqning yuqori qirrasi va koʻz oraligʻining tashqi burchagi bitta gorizontal chiziqda turilgan tarzda bosh toʻgʻri tutiladi. Boʻy oʻlchagichning harakat taxtachasi boshning tepa suyagiga zich tegib turishi lozim.

9. Tana vazni tibbiy tarozida oʻlchanadi. Tekshiruvdan oʻtkazilayotgan nomzod va oʻquvchi tarozi maydonining oʻrtasida turadi. Koʻrsatkichlar 0,1 kg aniqlikkacha yoziladi.

10. Koʻkrak qafasi aylanasi rezinalanmagan oʻlchov tasmasi yordamida, orqa tomonda kuraklar burchagi osti, old tomonda — koʻkrak uchi doiralarining ostki qirrasi boʻyicha oʻlchanadi. Tekshiruv paytida nomzod va oʻquvchi qoʻllarini tushirib turadi. Bunda, quyidagi uchta koʻrsatkich: nafas olish orasidagi tanaffus holati; maksimal nafas olish holati; maksimal nafas chiqarish holatida qayd etiladi.

11. Oʻpkalarning hayotiy hajmi spirometr yordamida aniqlanadi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi maksimal olgan nafasini spirometr nayiga toʻliq chiqaradi.

12. Qoʻl panjalari kuchi dastakli prujinali dinamometr vositasi bilan oʻlchanadi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi gorizontal uzatilgan dastlab oʻng, soʻng chap qoʻlining panjasi bilan dinamometrni maksimal zoʻr berib siqadi.

Tik turish harakatining kuchi dinamometr vositasi yordamida oʻlchanadi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi oyoqlarini bukmagan holda tizza boʻgʻinlari sathida turgan dinamometr dastasini ikkala qoʻli bilan maksimal kuch bilan tortadi.

3-bob. Ruhiy holat tekshiruvi

13. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining ruhiy holati, uni tavsiflovchi hujjatlarni (umumiy oʻrta taʼlim tashkiloti tomonidan rasmiylashtirilgan tavsifnomani, ota-onasidan, davolash-profilaktik muassasalaridan olingan maʼlumotlarni) oʻrganib chiqish asosida va shifokorning tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi bilan muloqot orqali tadqiq qilinadi.

Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi bilan oʻtkazilayotgan suhbat va uni koʻzdan kechirib chiqish mobaynida yuzida aks etayotgan qiyofasi, yuz mushaklarining maʼnoli harakatlari, imo-ishoralari, qadam tashlashi, gavdani tutib turish holati va xatti-harakatlarining oʻziga xos xususiyatlariga, reaksiyalarining adekvatligi va shifokor bilan oʻtayotgan suhbatga bildirayotgan munosabatiga eʼtibor qaratiladi.

14. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining ruhiy holatiga baho berish mobaynida tadqiqotning klinik uslubi yetakchi uslub deb hisoblanadi. Ushbu uslubni tadqiqotning anʼanaviy paraklinik uslublari bilan uygʻunlashtirib borish zarur. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining ruhiy holati quyidagi izchillikda tadqiq qilinadi: ong, diqqat-eʼtibor, xotira, tafakkur, idrok, his-hayajon va shijoat holatiga baho beriladi; psixopatologik alomatlari bor-yoʻqligi aniqlanadi.

Nomzod va oʻquvchining diqqat-eʼtiborini tadqiq etish mobaynida diqqat-eʼtiborning turgʻunligi (toliqish, chalgʻish, uzoq tutilib qolish) va jamlanish qobiliyati qayd etiladi.

Nomzod va oʻquvchi xotirasini tadqiq etishda tez va aniq yodlab olish, oʻtgan va joriy hodisalarni xotirada tiklash qobiliyati, xotirasi pand berish holatlarining mavjudligi, amneziya turi (retrograd yoki antiretrograd turi) va shu kabilar aniqlanadi.

Nomzod va oʻquvchi tafakkuriga baho berishda mulohaza va xulosa chiqarish qobiliyatining mantiqiyligi, izchilligi, mufassalligi, tutilib qolishi, safsatabozligi, bejamdorligi, mavhum tafakkurning muayyan tafakkurdan ustun kelishi va aksincha holatiga eʼtibor qaratiladi. Fikr yuritish surʼati (jadal, odatdagiday, sust) va uning yoʻnalishi (muammolar, manfaatlar) aniqlanadi.

His-hayajon holatini aniqlashda nomzod va oʻquvchining kayfiyati (koʻtarinki, bir maromli, tushkun, beqaror), kayfiyatning patologik oʻzgarib borishi, bunday oʻzgarishlarning davomiyligi va qanday tusda kechishi baholanadi. His-hayajonning tashqi koʻrinishi boʻyicha muayyan holatga mos kelish-kelmasligi, nomzod va oʻquvchining oʻz tuygʻularini bildirmaslik yoki tiya olish qobiliyati baholanadi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining shijoati, qiziqish va xatti-harakatlarining oʻziga xos xususiyatlariga koʻra baholanadi.

Nomzod va oʻquvchi taʼsirchanligida ogʻishlar bor-yoʻqligi, xususan: borliqni, voqelikni notoʻgʻri idrok qilishdan hosil boʻlgan soxta tushuncha, tasavvur hamda yoʻq narsalarning koʻrinishi, eshitilishi, sezilishi va bularning mazmuni, bunday holatlarga nisbatan (tanqidiy, asabiy, befarq) munosabati; makon, vaqt, oʻzlikni idrok qilish sifatining oʻzgarishi va shu kabilar aniqlanadi. Bunday ogʻishlar, shuningdek miyaga oʻrnashib qolgan gʻoya va vasvasa mavjudligini aniqlash uchun tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi bilan muayyan maqsadga qaratilgan savol-javob oʻtkazish talab qilinadi.

4-bob. Asab tizimi tekshiruvi

15. Tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining asab tizimini tadqiq qilish amallari uning tibbiy hujjatlarini oʻrganib chiqish, u bilan savol-javob oʻtkazish va klinik-nevrologik koʻrik oʻtkazishdan iborat. Savol-javob davomida tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining shikoyati, hayot anamnezi aniqlanadi, ushbu anamnezda hushdan ketish va tomir tortishish xurujlari, nutq, eshitish va koʻrish qobiliyatida oʻzgarishlar, markaziy va periferik asab tizimida jarohatlar mavjudligiga hamda ruhiy kasallik va nevrologik muassasalarda davolanganligiga eʼtibor qaratiladi, tungi siydik tuta olmasligi tugagan vaqti aniqlanadi.

Nomzod va oʻquvchining irsiyati oʻrganiladi, xususan: qarindosh-urugʻlar orasida tutqanoq xurujlari, hushdan ketish holatlari, mushaklar nimjonligi, ruhiy kasallikka chalinganlar, spirtli ichimliklarni suiisteʼmol qiluvchilar, giyohvand moddalarni isteʼmol qilganlar bor-yoʻqligi yoki boʻlgan-boʻlmaganligi aniqlanadi.

Tashqi koʻrikdan oʻtkazish davomida gavda bichimiga, teri, shilliq parda va mushak tizimining holati, qadam bosishiga baho beriladi. Tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi bosh miya sohasi jarohatlanganligini rad etishiga qaramay uning bosh suyagida jarohatlar yoʻqligiga ishonch hosil qilish zarur.

16. Nevrologik koʻrik bosh miya nervlari faoliyatini tekshirishdan boshlanadi. Koʻzni harakatlantiruvchi nerv faoliyati va koʻzlarning simpatik innervatsiyasi tadqiq qilinadi. Koʻz olmasining holati, yuqori, past, ichkari va tashqari tomonlarga harakati tekshiriladi. Koʻz qorachiqlarining shakli va kattaligi, bir tekis rivojlanganligi, konvergensiya (ikkala koʻz oʻq chizigʻining bir nuqtada uchrashuvi) va akkomodatsiya (koʻz moslashuvi) mobaynida yorugʻlikka (toʻgʻridan-toʻgʻri va hamjihat) taʼsirchanligi aniqlanadi.

Uch shoxli nervi faoliyati (bosh suyagi nervlarining beshinchi jufti) tekshiruvdan oʻtayotganida yuz sezuvchanligi va chaynash mushaklarining holati, iyak harakatlarining hajmi, korneal va konyunktival reflekslar tadqiq qilinadi.

Shundan soʻng bosh miyaning qolgan nervlari faoliyati tekshiriladi. Peshona teri qoplamasining ikkala tomondagi ajinlar bir xilda ifodalanishi, koʻz oraliqlarining kengligi, koʻz qisish, qoshlarni chimirish imkoni borligi, tishlar koʻrsatilayotganida burun va lab burishiqlarining simmetrikligi tekshiriladi. Vestibulyar apparatning (ichki quloqda joylashgan, bosh va gavda muvozanatini idora qiladigan organ) harakatga keltiruvchi (nistagm, muvozanatni saqlash, yanglish) ishi aniqlanadi.

Asosiy taʼm, yaʼni shirin, nordon va achchiqni toʻgʻri bilish qobiliyati tadqiq qilinadi. Buning uchun shakar va osh tuzi eritmalari, limon kislotasi qoʻllaniladi. Yumshoq tanglayning fonatsiya mobaynidagi harakatchanligi, ovozning jarangdorligi, yutinish qobiliyati, boshni burish va yelkalarni koʻtarish imkoni borligi, chiqarilgan til harakatining hajmi, tilning fibrillyar tortilishlari, mushaklarining atrofiyasi (quriganligi) tadqiq qilinadi.

17. Harakatlantiruvchi sohani tekshirish mobaynida qoʻl va oyoqlarning faol va sust harakatlari hajmi, harakatga soluvchi aktlar muvofiqligi (statik va dinamik ataksiya), mushaklar kuchi, faolligi, trofikasi tekshiriladi.

Shundan soʻng pay, periostal, teri va shilliq pardalar reflekslari tekshiriladi. Har bir refleks oʻng va chap tomonlardan tekshiriladi, ularning ildamligi va maromi taqqoslanadi. Patologik reflekslar bor-yoʻqligi aniqlanadi. Vegetativ asab tizimi (asab tizimining ichki aʼzolar faoliyatini idora qiluvchi qismi) tadqiq qilinayotgan fursatda teri qoplamasining tusi, trofik kasalliklar mavjudligiga eʼtibor qaratiladi, namligi va harorati qoʻl tekkizib tekshiriladi. Terining vegetativ reflekslari tekshiriladi.

Asab tizimini obyektiv tadqiq etishning zikr etilgan minimumi ambulator sharoitlarda majburiy sanaladi.

5-bob. Ichki aʼzolar tekshiruvi

18. Ichki aʼzolar tekshiruvi oʻz ichiga shikoyat va anamnezni oʻrganib chiqish hamda umumiy koʻzdan kechirib chiqish bilan boshlanadigan tadqiqot amallarini mujassam etadi. Gavda tuzilishi, teri qoplamasining tashqi koʻrinishi, tusi, elastikligi va namligi, soʻngra paypaslab koʻrish usuli bilan teri osti yogʻ toʻqimalari, limfatik tugunlar, mushaklar holatiga eʼtibor qaratiladi.

19. Nafas olish aʼzolari. Shikoyatlarga baho berish fursatida hansirash xususiyati, yoʻtalning oʻziga xos xususiyatlari, koʻkrak sohasidagi ogʻriqlar keng tus olganligi, jadalligi, ogʻriqning xastalangan aʼzodan boshqa yerlarga tarqalgandek tuyulishiga va ushbu ogʻriqlarning nafas olish va yoʻtalish harakatlari bilan bogʻliqligiga eʼtibor qaratiladi.

Koʻzdan kechirish davomida teri va koʻrinuvchi shilliq pardalarning tusi, koʻkrak qafasining shakli, oʻmrov suyagi, oʻmrov usti va osti chuqurchalari hamda kuraklarning joylashgan joyi, koʻkrak qafasining ikkala yarmi simmetrikligi, nafas olish turi, nafas olish harakatlarining tezligi, maromi va chuqurligi, nafas olish harakatlarida koʻmakchi mushaklar ishtirokiga baho beriladi.

Paypaslash mobaynida koʻkrak qafasidagi ogʻriqning keng tus olganligi va uning rezistentligi (elastikligi), ovoz titrashi ifodalanganligi, oʻpka pardasi ishqalanish tovushi va plevra boʻshligʻidagi suyuqlikning shovullashi aniqlanadi.

Taqqoslash perkussiya (badanga barmoq bilan urib koʻrib eshitish, aniqlash) paytida oʻpka chegaralari, quyi oʻpka qirralarining harakatchanligi, oʻpkaning tepa qismi qayerda joylashganligi va uning kengligi aniqlanadi, shuningdek patologik (qisqargan, zaiflashgan) holatda oʻpkaning perkutor tovushi oʻzgarishi aniqlanadi.

Eshitib koʻrish (askultatsiya) mobaynida nafas olish harakatlarining turli davrlarida nafas tovushlarining xususiyati, kuchi va davomiyligi aniqlanadi. Asosiy va ikkinchi darajali nafas tovushlariga baho beriladi.

Oʻpka kasalliklariga gumon qilinadigan alomatlar aniqlanganda rentgenologik, maxsus diagnostik uskunalar yordamida va tahliliy (laboratoriya) tekshiruv uslublaridan qoʻllaniladi.

Nafas (oʻpka) yetishmovchiligi darajalari koʻrsatkichlari

Koʻrsatkichlar Meʼyor Nafas (oʻpka) yetishmovchiligi darajasi I — (kam ifodalangan) II — (oʻrtacha ifodalangan) III — (yaqqol ifodalangan) 1. Klinik: a) hansirash yoʻq Avval mumkin boʻlgan zoʻriqishlarda Oddiy zoʻriqishlarda Tinch holatda, doimiy b) Tinch holatda nafas olish soni (1 daqiqada) 20 gacha Meʼyor chegarasida 21 — 30 31 va undan tezroq v) koʻkarish (sianoz) yoʻq Yoʻq yoki zoʻriqishdan keyin kam ifodalangan Aniq, baʼzida oʻrtacha ifodalangan Yaqqol ifodalangan, diffuzli g) Tinch holatdagi pulsi (bir daqiqada) 80 gacha Tezlashmagan Tezlashishga moyil Yaqqol ifodalangan ravishda tezlashadi 2. Tibbiy uskunalar bilan tekshiruvlar: a) gemoglobinning kislorod bilan toʻyinishi (foizlarda) 90 dan oshiq 90 — 80 79 — 60 60 dan kam b) Oʻpkaning hayotiy sigʻimi (OʻXS) meʼyoriy oʻlchamga foiz hisobida 90 — 85 84 — 70 69 — 50 50 dan kam v) oʻpkaning maksimal ventilyatsiyasi meʼyoriy oʻlchamga foiz hisobida 85 — 75 74 — 55 54 — 35 35 dan kam g) 1 soniyadagi jadallashtirilgan nafas chiqarish hajmi (JNCHH) foiz hisobida 80 — 100 50 — 79 50 — 30 30 dan kam d) Tiffno indeksi (JNCHH/ OʻTS nisbati) foiz hisobida 70 dan oshiq 70 — 55 54 — 40 40 dan kam

20. Qon aylanish tizimi aʼzolari. Qon tomirlarni tadqiq qilish amallari arteriya va venalarni koʻzdan kechirib chiqish va paypaslash, yirik qon tomirlarini eshitib koʻrish va tomirlar tizimini tekshiruv uskunalari yordamida oʻrganib chiqish yoʻli bilan oʻtkiziladi.

Tomir urishining maromi, tezligi, kuchi va toʻliqligi tekshiriladi, arteriya va venalarning turli sohalarda yurak yoki yirik qon tomirlarning kasallanganligidan dalolat beruvchi alomatlar aniqlanadi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining tinch (oʻtirgan) holatidagi qon (arterial) bosimi oʻlchanadi. Qon bosimini bir marotaba oʻlchash davomida uning tasodifiy oshgan holati qayd etilishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida qon bosimini bir necha bor oʻlchash va soʻnggi eng kichik koʻrsatkichni (raqamni) hisobga olish zarur.

Paypaslab koʻrish va perkussiya orqali yurak chegaralari, uning tepa qismida urishi mavjudligi, ushbu urishning kengligi, kuchi va rezistentligi, koʻkrak qafasining qaltirashi, yurak sohasi va unga chegaradosh joylarda mavjud boshqa urishlar aniqlanadi.

Tibbiy tekshiruvdan oʻtkazilayotgan nomzod va oʻquvchi yuragiga, uning turli holatlari (yotgan, tik turgan va h.k.) va jismoniy zoʻriqishdan soʻnggi holatida quloq tutib koʻrish davomida yurak urish tovushlarining jarangdorligi (kuchaygani, zaiflashgani, aksenti) va xususiyatlariga, jumladan yurakning noaniq urishlari mavjudligiga baho beriladi.

Yurakning noaniq urishiga quloq tutilayotganida, ushbu noaniq urish yurak faoliyatining davriga nisbatan qanday kechishi, xususiyati, kuchi, davomiyligi, keng tus olayotganligi va boshqa joyga tarqalgandek tuyulishi (irradiatsiyasi) ustuvorligini aniqlash zarur.

21. Qorin boʻshligʻi aʼzolari. Shikoyat va anamnezga alohida eʼtibor qaratiladi. Tekshiruv oʻtkazish davomida ogʻiz boʻshligʻining holatiga (tish, milk, til, shilliq pardalar) baho beriladi. Qorin boʻshligʻi aʼzolarini koʻzdan kechirish va paypaslab koʻrish amallari nomzod va oʻquvchining tik turgan va yotgan holatida bajariladi. Yuzaki, soʻngra chuqurroq sirgʻanma paypaslash usuli orqali qorin pardasining ogʻriqliligi va bezovta qilishi, qorin chizigʻida churra mavjudligi, qorin devorlarining zoʻriqqanligi, shuningdek qorin boʻshligʻidagi ayrim aʼzolar va paydo boʻlgan shishlarning shakllari, zichligi, kengligi aniqlanadi. Qorin boʻshligʻi aʼzolarining kasallanganligidan dalolat beruvchi alomatlar aniqlanganida qoʻshimcha (laboratoriya, rentgenologik, maxsus uskunalar yordamida oʻtkaziladigan) tadqiqotlar amalga oshiriladi.

22. Siydik ajratish tizimi aʼzolari. Buyraklar xastalanganida bemorlar ahvoli uzoq vaqt qoniqarli boʻladi. Buyraklar xastalanganligining tez-tez uchrab turadigan alomatlari — ikkala qoʻlda oʻlchash kerak boʻlgan arterial bosim hisoblanadi.

Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi qornini koʻzdan kechirish va paypaslab koʻrish amallari uning turli holatlarida (tik turgan, beliga yotgan, yonboshlagan) bajariladi. Gipertoniya kasalligi (arteriyada qon bosimining oshib ketishi) bilan xastalangan bemorning qornini eshitib koʻrish majburiy hisoblanadi. Qoʻl-oyoqlardagi arterial bosim asimmetriyasi bilan uygʻunlashgan epigastral soha va kindik atrofidagi sistologik tovush — buyrak arteriyasi stenozining eng muhim alomatidir. Siydik ajratish tizimi aʼzolarining kasalliklarini istisno qilish uchun tadqiqotning tahliliy (laboratoriya) va maxsus uskunalar yordamida oʻtkaziladigan usullari qoʻllaniladi.

6-bob. Jarrohlik tekshiruvlari

23. Tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi yalangʻoch holatda koʻzdan kechirib chiqiladi. Gavdaning saggital va frontal yuzalari oʻrganib chiqiladi. Gavdaning toʻgʻri tuzilishi boshning toʻgʻri holati va boʻyin-yelka chiziqlarining simmetrik koʻrinishi, qiltiqli oʻsiqlar chizigʻining oʻrtalikdagi vaziyati, kurak burchaklarining bir xil darajasi va simmetrik joylashuvi, bel uchburchaklarining bir xil qiyofasi, koʻkrak qafasi shakllarining biroz oldinga chiqib turishi, oyoqlarning toʻgʻri shaklga ega boʻlishi bilan kuzatiladigan xususiyatlarga ega.

Teri qoplamalari holati oʻrganiladi. Chandiqlar mavjud boʻlsa, ularning xususiyatlari va kelib chiqishiga baho beriladi.

Koʻkrak qafasi koʻzdan kechirilayotganda umurtqa suyagining qiyshayishi bilan bogʻliq yoki tabiiy shakl buzilishlari (deformatsiya) mavjudligiga eʼtibor qaratiladi. Oʻmrovlarning holati aniqlanadi.

Qorin koʻzdan kechiriladi. Jinsiy aʼzolar koʻzdan kechirilayotganda jinsiy aʼzo, siydik yoʻli va moyaklar rivojlanishining meʼyordan chetga chiqqanligiga eʼtibor beriladi.

Kuraklar asimmetriyasi kuzatilganida, ushbu asimmetriyaning umurtqa pogʻonasi shakl buzilishi (deformatsiyasi) yoki kurakning tugʻma koʻtarilganligi, yaʼni Shprengel kasalligi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin ekanligiga eʼtibor qaratish lozim.

Umurtqa pogʻonasi shakli buzilishi (deformatsiyasi) kuzatilsa, koʻkrak boʻlimida aksariyat hollarda kifoz, kam hollarda — lordoz, bel sohasida esa koʻproq lordozning, kamdan-kam hollarda — kifozning kuchayib ketganligi aniqlanadi. Skolioz mavjudligi va yaqqol ifodalanib turishiga eʼtibor qaratiladi.

24. Tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi gavdasining vaziyatiga baho beriladi. Gavdaning toʻgʻri holatga majburiy keltirilishida ogʻriqni his qilish, anatomik oʻzgarishlar yoki kompensatsiya natijasida uning patologik jihatdan oʻrnashib qolganligi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Qoʻl (oyoq) ichki yoki tashqi rotatsiya holatida yaqin kelgan yoki uzoqlashgan, bukilgan yoki rostlangan holatda boʻlishi mumkin.

Suyak va boʻgʻimlarning eski singan, chiqqan va boshqa koʻrinishda jarohatlangan joylarini aniqlash uchun suyak singanligi bilinadigan joylar, suyak boʻrtib chiqqan joylar va tabiiy suyak boʻrtmalarining joylashishiga eʼtibor qaratiladi. Tirsak boʻgʻimi meʼyoriy boʻlsa, bilak rostlanganda yelka suyagining tabiiy suyak boʻrtmalari bilan bilak butogʻining tepa qismi bir chiziqda joylashadi. Bilak boʻgʻimi bukilganida suyak singanligi bilinadigan ushbu joylar bilak butogʻining tepa qismi bilan birgalikda teng yonli uchburchak hosil qiladi.

25. Tos (dumgʻaza) suyagining shakli va holati oʻrganib chiqiladi. Shuni yodda tutish zarurki, aksariyat odamlarning bir oyogʻi ikkinchisiga nisbatan qisqa boʻladi. Bir oyoq 2 sm va bundan ortiq qisqa boʻlsa, tos suyagining qiyshiqligi kuzatiladi. Umurtqa pogʻonasining bunday holatda kompensatorli qiyshayishini, uning shakl buzilishi (deformatsiyasi) sifatida qabul qilinmaydi. Oyoqlar uzunligi bir xil boʻlib, tos suyagining shakl buzilishi (deformatsiyasi) kuzatilsa, umurtqa pogʻonasining shakl buzilishi (deformatsiyasi) istisno qilinadi.

Dumba burmalarining simmetrikligi va son suyaklari ustidagi yirik koʻst boʻrtiqlari qayd etiladi.

Dumgʻaza-dum suyagi va orqa teshik (anus) sohasi unda epitelial dum yoʻllari va ularning asorati, surunkali paraproktit namoyon boʻlishi, orqa teshikning lang ochilib qolishi mumkinligini tekshirish uchun qarab chiqiladi.

Toʻgʻri ichak va jinsiy tizim bezlarini barmoq bilan tekshirish amallari tibbiy koʻrsatmaga koʻra bajariladi.

26. Oyoqlarni koʻzdan kechirish davomida, ular oʻqlarining holati aniqlanadi. Inson oyoqlari: toʻgʻri oyoqlarga; agar tizzalar ikki yonga ochilgan boʻlsa — “O”-simon oyoqlarga; agar tizzalar bir-biriga yaqin joylashgan boʻlib, son oʻqlari bilan tizzalar tashqariga ochilgan burchak hosil qilgan boʻlsa — “X”-simon oyoqlarga farq qiladi. Oyoqlar teri qoplamasi rangi, ularning shishganligi, trofik kasalliklar mavjudligi, teri osti venalarining varikoz kengayishiga eʼtibor qaratiladi. Oyoq kaftlari koʻzdan kechirib chiqiladi.

27. Bosh suyagini paypaslab koʻrish davomida gumbaz suyaklarining nuqsonlari yoki jarrohlik amaliyoti qilingan joylar oʻrni, yumshoq toʻqima va suyaklarda shish mavjudligini aniqlash mumkin.

28. Periferik limfatik tugunlar va qalqonsimon bez holati, teri tarangligi va harorati, mushaklarning rivojlanganligi aniqlanadi.

29. Qorin sohasini paypaslash yoʻli bilan qorin tinch qoʻyilgan va zoʻriqish paytida uning oldingi devorlari holati, ichki aʼzolar va tashqi chov halqalarining holati tekshiriladi. Churra doʻppayib chiqqan boʻlsa, uning kattaligi, nimadan iborat ekanligi va oʻrniga tushishi baholanadi.

30. Tayanch-harakat apparati va umurtqa suyagiga baho berish mobaynida nafaqat anatomik oʻzgarganligi, balki funksional imkoniyatlarini ham aniqlash mumkin.

Boʻgʻimlarda harakatlar hajmini baholash jadvali (graduslarda)

Boʻgʻim Harakat Meʼyor Harakat chegaralanishi Kam ifodalangan Moʻtadil ifodalangan Yaqqol ifodalangan Yelka boʻgʻimi yelka kamari bilan Bukish 180 — 121 120 — 101 100 — 81 80 va undan kam Yozish 30 dan koʻp 30 — 21 20 — 16 15 va undan kam Uzoqlashtirish 180 — 116 115 — 101 100 — 81 80 va undan kam Tirsak Bukish 30 — 79 80 — 89 90 — 99 100 va undan koʻp Yozish 180 — 149 150 — 141 140 — 121 120 va undan kam Pronatsiya 180 — 136 135 — 91 90 — 61 60 va undan kam Supinatsiya 180 — 136 135 — 91 90 — 61 60 va undan kam Qoʻl panjasi Bukish Yozish Uzoqlashtirish: Radial Ulnar 80 — 36 95 — 31 35 — 26 30 — 26 25 — 16 25 — 16 15 va undan kam 15 va undan kam 30 — 11 45 — 26 10 — 6 25 — 16 5 — 4 15 — 11 3 va undan kam 10 va undan kam Chanoq-son Bukish 100 dan kam 100 — 109 110 — 119 120 va undan koʻp Yozish 180 — 171 170 — 161 160 — 151 150 va undan kam Uzoqlashtirish 50 — 26 25 — 21 20 — 16 15 va undan kam Tizza Bukish 30 — 59 60 — 89 90 — 109 110 va undan koʻp Yozish 180 — 176 179 — 171 170 — 161 160 va undan kam Boldir tovon Oyoq-panja tomon bukish 150 — 121 120 — 111 110 — 101 100 va undan kam Tashqi tomonga bukish (yozish) 70 — 74 75 — 79 80 — 84 85 va undan koʻp

31. Qoʻl-oyoqlar boʻgʻinlari bajaradigan harakatlar hajmini oʻrganish amallari barcha tekisliklarda amalga oshiriladigan faol va sust harakatlar, shuningdek supinatsion va pronatsion harakatlar bajarish bilan boshlanadi. Mushaklar kuchi panja va umurtqaga oid dinamometriya oʻlchovlari bilan aniqlanadi.

32. Qoʻl-oyoqlar aylanasini oʻlchash amallari, ularning simmetrik sohalarida santimetrli oʻlchov tasmasi yordamida bajariladi. Sonda — yuqori, oʻrta va quyi qismlari, yelka va boldirda — boʻrtma joylari oʻlchanadi.

33. Bugʻimlarning harakat hajmini oʻlchash mobaynida xatoliklarga yoʻl qoʻymaslik uchun quyidagi uslubiyatga amal qilinadi:

yelka bugʻimi: bukish — tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi shifokorga yon tomoni bilan turadi. Burchak oʻlchagichning qoʻzgʻalmas qismi yelka suyagining katta doʻngligini uning tashqi tomondagi tabiiy suyak boʻrtmasi bilan bogʻlab turuvchi chiziq markaziga parallel oʻrnatiladi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi yelka suyagini ishga solmagan va tanasini ogʻdirmagan tarzda qoʻlini oldinga maksimal koʻtaradi. Rostlash — xuddi shu shart bilan qoʻl maksimal orqaga tortiladi. Yonga chiqarish — tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi shifokorga orqa tomoni bilan turadi. Kuraklar burchaklari bir saviyada tutib turiladi. Burchak oʻlchagichning qoʻzgʻalmas qismi gavdaning vertikal oʻqiga parallel, harakatchan qismi esa — akramionni tirsak suyagining tirsak oʻsigʻi bilan bogʻlab turuvchi chiziqqa parallel oʻrnatiladi. Qoʻllar oxirigacha ikki yonga chiqariladi;

tirsak bugʻimi: bukish va rostlash — tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi shifokorga yon tomoni bilan turadi, qoʻllar pastga kaftlarni oldinga qaratib tushiriladi. Burchak oʻlchagichning qoʻzgʻalmas qismi yelka suyagining tashqi tomondagi tabiiy suyak boʻrtmasi bilan bilak suyagining bigizsimon oʻsigʻini bogʻlab turuvchi chiziqqa parallel oʻrnatiladi. Bilak asta sekinlik bilan oxirigacha bukiladi. Burchak oʻlchagichning oʻqi tirsak bugʻimining koʻndalang oʻqiga mos kelishi lozim;

bilak bugʻimi: ortga tortish va kaftni bukish — bilak gorizontal tekislikka koʻtarilgan boʻlib, qoʻl panjasi uning davomi sanaladi. Birinchi barmoq bukilgan. Burchak oʻlchagichning qoʻzgʻalmas qismi bilak suyagining bigizsimon oʻsigʻini ikki boshli mushak payining tashqi cheti bilan bogʻlab turuvchi chiziqqa parallel, harakatchan qismi esa — ikkinchi panja suyagi uzunligi boʻyicha oʻrnatiladi;

chanoq-son bugʻimi: bukish va rostlash — tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi orqasiga yotadi, oʻrganilayotgan oyoq uzatilgan, ikkinchisi esa bukilgan va shu tomondagi qoʻl bilan tutib olingan. Burchak oʻlchagichning qoʻzgʻalmas qismi yon bosh suyagi qanot osti chuqurchasini yirik koʻst bilan tutashtiruvchi chiziqqa parallel, harakatchan qismi esa — yirik koʻstni son suyagining tabiiy boʻrtib chiqqan tashqi oʻsigʻi bilan tutashtiruvchi chiziqqa parallel oʻrnatiladi. Oʻlchash amallari vaqtida tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi oyoq tos suyagi bilan son suyagini tutashtirgan boʻgʻinda bukiladi. Oyoqni yon tomonga chiqarish — tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi orqasiga yotib oyoqlarini uzatadi, tovonlarini juftlaydi, qoʻllarini gavda boʻylab uzatadi. Burchak oʻlchagichning qoʻzgʻalmas qismi qilichsimon oʻsiq — qov boʻgʻini — son suyagining tabiiy boʻrtib chiqqan ichki oʻsigʻi chizigʻiga oʻrnatiladi. Tadqiq qilinayotgan oyoq yon tomonga maksimal chiqariladi;

tizza boʻgʻini: bukish va rostlash — tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi orqasiga yotadi. Burchak oʻlchagichning qoʻzgʻalmas qismi yirik koʻstni son suyagining tabiiy boʻrtib chiqqan tashqi oʻsigʻi bilan tutashtiruvchi chiziqqa parallel, harakatchan qismi esa — kichik boldir suyagining kallagini tashqi toʻpiq suyagi bilan tutashtirib turgan chiziqqa parallel oʻrnatiladi. Boldirni dastlab bukish, soʻngra toʻliq rostlash amallari bajariladi;

boldir suyagi bilan tovon suyagini biriktiruvchi boʻgʻin: oyoq kaftini bukish va ortga tortish — tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi orqasiga yotadi, oyogʻining kaftini 90 gradus burchak hosil qilib tutadi. Burchak oʻlchagichning qoʻzgʻalmas qismi kichik boldir suyagini tabiiy boʻrtib chiqqan tashqi oʻsiq bilan tutashtirib turuvchi chiziqqa parallel, harakatchan qismi esa — oyoq kaftining tashqi qirrasi boʻylab oʻrnatiladi. Boldir suyagi bilan tovon suyagini biriktiruvchi boʻgʻin dastlab ortga tortiladi, soʻngra oyoq kafti tomon bukiladi.

34. Qoʻl va oyoqlar uzunligi santimetrli oʻlchov tasmasi bilan oʻlchanadi. Qoʻlning bunday oʻqi yelka suyagi kallagi va yelkaning boshli supasi markazi, bilak suyagi va tirsak suyaklari orqali oʻtadi. Oyoqning bunday oʻqi qovurgʻa bilan qorin orasidagi suyakning oldingi yuqori oʻqi, taqimning (tizza ostining) ichki qirrasi va birinchi barmoq orqali oʻtib, ushbu nuqtalarni tutashtirib turuvchi toʻgʻri chiziq boʻyicha oʻlchanadi. Ankilozlar, boʻgʻinlar kontrakturalari, tos suyagi bilan son suyagini tutashtirgan boʻgʻinining patologik holati kuzatilganida kasal va sogʻlom qoʻllarning (oyoqlarning) anatomik uzunligi bir xil boʻlishi, kasal qoʻlning (oyoqning) nisbiy uzunligi esa qisqa boʻlishi mumkin. Anatomik uzunlik boʻgʻinlar boʻylab, nisbiy uzunlik esa — qoʻl yoki oyoqning boshidan oxirigacha toʻgʻri chiziq boʻylab oʻlchanadi.

Yelkaning anatomik uzunligi yelka suyagining yirik doʻngligidan tirsak oʻsigʻiga qadar, bilak uzunligi — tirsak oʻsigʻidan bilak suyagining bigizsimon oʻsigʻiga qadar oʻlchanadi. Sonning anatomik uzunligi yirik koʻstdan tizza boʻgʻinining boʻgʻin oraligʻiga qadar, boldir uzunligi — tizza boʻgʻinining boʻgʻin oraligʻidan tashqi toʻpiqning quyi uchiga qadar oʻlchanadi. Har bir boʻgʻin uzunliklarining yigʻindisi — qoʻl yoki oyoqning anatomik uzunligini hosil qiladi.

Qoʻlning nisbiy uzunligi kurakning akromial oʻsigʻidan uchinchi barmoq uchiga qadar tortilgan, oyoqning nisbiy uzunligi esa — qovurgʻa bilan qorin orasidagi suyakning oldingi yuqori oʻqidan oyoq kaftining tovon qirrasiga qadar tortilgan toʻgʻri chiziqni oʻlchash bilan aniqlanadi.

35. Umurtqa pogʻonasini tadqiq qilish amallari unga oʻqli yuklama berish va ogʻriq sezish nuqtalarini aniqlashdan boshlanadi. Bunday nuqtalarga qiltiqli oʻsiqlar uchi sohasiga urib koʻrish va paravertebal nuqtalarni paypaslash bilan aniqlik kiritiladi.

Meʼyoriy holatda bosh oldinga 40 gradusgacha egilishi mumkin boʻlib, iyak koʻkrak suyagiga qadar yetadi; orqaga tortilganda — gardan gorizontal holatni egallaydi; yonga tashlanganda — yelkaning tepa qismiga tegadi. Bosh ikki tomonga 85 gradusga qadar burilishi mumkin. Umurtqa koʻkrak va bel sohalari bilan 25 — 30 gradusgacha burilishi mumkin.

Umurtqa pogʻonasining shakl buzilishini (deformatsiyasini) obyektiv qayd etish maqsadida oʻtkazilgan tadqiqotlarni tananing vertikal va gorizontal holatidagi rentgenografiyasi bilan tasdiqlanishi lozim.

36. Yassi oyoqlik darajasi rentgenologik usuli asosida aniqlanadi. Tovonlar nomzod va oʻquvchi yuklama bilan poyafzalsiz tik turgan holatda uzunasiga suratga olinadi. Bunda, gumbaz balandligi, yaʼni tovon suyagining past-baland yuzasini birinchi oyoq kafti suyagi kallagining kaft yuzasi bilan tutashtiruvchi chiziq hosil qilgan uchburchak asosiga boʻylama gumbaz burchagining choʻqqisidan tushirilgan perpendikulyar chiziq uzunligi aniqlanadi. Meʼyoriy holatda aniqlanadigan burchak 125 — 130 gradusga, gumbaz balandligi 39 — 36 mm ga teng.

Yassi oyoqlikning I (birinchi) darajasi: ichki boʻylama kaft gumbazining burchagi 131 — 140 gradus, gumbaz balandligi — 35 — 25 mm. Yassi oyoqlikning II (ikkinchi) darajasi: ichki boʻylama kaft gumbazining burchagi 141 — 155 gradus, gumbaz balandligi — 24 — 17 mm. Yassi oyoqlikning III (uchinchi) darajasi: ichki boʻylama kaft gumbazining burchagi 155 gradusdan koʻproq, gumbaz balandligi — 17 mm dan kam boʻlgan holatlarda hisoblanadi. Tekshiruv paytida oyoq kafti koʻndalang gumbazining yassilanish darajasi, birinchi barmoqning chetga chiqib qolgan kontrakturasi ham qayd etiladi. Kaft rotatsiyalashgan va tashqariga ogʻib chiqqanligi kuzatiladi.

Nomzod va oʻquvchi yotgan holatida uning magistral qon tomirlarining urishi palpator va askultativ yoʻl bilan tekshiriladi. Zarurat tugʻilganida ossillografiya va nitroglitserin bilan oʻtkaziladigan sinov amallari, angiografiya, flebografiya, reovazografiya, dopplerografiya kabi qon aylanish tizimi holatining obyektiv koʻrsatkichlarini namoyon qiluvchi tadqiqotlar oʻtkaziladi.

7-bob. LOR aʼzolarning tekshiruvi

37. Quloq, burun va tomoqni tadqiq qilish amallari uzunligi 6 m keladigan, turli shovqinlardan xolis xonada oʻtkaziladi. Anamnez maʼlumotlari yigʻilayotganida quloq, burun va tomoq sohasida oʻtgan kasalliklar aniqlanib, bir vaqtning oʻzida nutqdagi nuqsonlar fosh etiladi.

Obyektiv tadqiqotlar yon tomonda sunʼiy yorugʻlik manbasi oʻrnatilgan qorongʻilashtirilgan xonada oʻtkaziladi. Xonada tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan 2 nafar nomzod va oʻquvchidan ortiq odam boʻlmasligi lozim. Tadqiqot tashqi koʻrikdan boshlanib, soʻngra hid bilish, burundan nafas olish va eshitish qobiliyatlari tekshiriladi.

38. Quloq tadqiq qilinayotganida quloq suprasi va gʻuddasimon oʻsiqlar koʻzdan kechirilib, ularning sezgirligi aniqlanadi. Quloq pardasi oʻzgarganligi kuzatilsa, pnevmatik voronka vositasida tadqiq oʻtkaziladi.

39. Yuqori nafas olish yoʻllari nafas olish va ovoz hosil qilish nuqtai nazaridan tekshiriladi. Burun, halqum, dimogʻ va boʻgʻizning tashqi tomonlari va ichki boʻshliqlari koʻzdan kechirib chiqiladi. Ayni vaqtda tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi chiqarayotgan nafas hidiga eʼtibor qaratiladi.

40. Burun boʻshligʻi koʻzdan kechirilayotganida burun tekshirish koʻzgusidan foydalaniladi. Shilliq parda holati tekshiriladi, yiring yoki oʻsimta bor-yoʻqligiga ishonch hosil qilinadi. Burun pardevorining holati baholanib, unda burun yoʻllarini toraytirib qoʻyadigan oʻrkach va tishlar mavjudligi tekshiriladi. Burun orqali nafas olish keskin buzilganligi, burundan badboʻy hid chiqayotganligi, ovozning boʻgʻiqligi, tovushning manqaligi, bodomsimon bezlar oʻzgarganligi, halqumda shishlar yoki shilliq pardada yarali jarohatlar mavjudligi kuzatilsa, batafsil tibbiy koʻrik oʻtkaziladi.

Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi duduqlanayotgan boʻlsa, nevropatolog, zarurat tugʻilganida — psixiatr va logoped maslahatlari oʻtkaziladi.

41. Hid bilish qobiliyati quyidagi 4 ta standart hid qoʻllanilib tadqiq qilinadi: 0,5 foizli sirka kislotasi (kuchsiz hid); toza vino spirti (oʻrtacha hid); oddiy valeriana damlamasi (oʻtkir hid); nashatir spirti (oʻta oʻtkir hid). Sanab oʻtilgan suyuqliklar shakli va rangiga koʻra bir xil boʻlib, raqamlangan shishalarda saqlanadi. Tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining hid bilish qobiliyati yaqqol sustlashib ketgan hollarda nevrologik tekshiruvdan oʻtkazilishi zarur.

42. LOR aʼzolar koʻrikdan oʻtkazilganidan soʻng pichirlab talaffuz etilayotgan nutqni eshitish qobiliyatining kuchliligi aniqlanadi. Tadqiqot oʻtkazish uchun 21 dan 99 gacha sonlar talaffuz etilishi mumkin. Ayni vaqtda tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi shifokor lablarining harakatlarini koʻrmasligi shart.

Pichirlab talaffuz etilayotgan nutq balandligi imkon qadar bir xil chiqishi uchun shifokor oʻz soʻzlarini oʻpkasidagi havoni chiqarib yuborganidan soʻng talaffuz etadi. Tadqiqot 6 metrli masofadan boshlanadi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi shifokor pichirlab aytgan soʻzlarning hammasini yoki aksariyatini takrorlagan masofa — eshitish qobiliyati kuchining yakuniy chegarasi sanaladi.

43. Zaruriyat tugʻilganida audiometriya oʻtkaziladi, quloq tekshirish manometri yordamida yoki barokamerada quloqning barofaoliyati tekshiriladi hamda Barani kursisi yoki Xilov argʻimchogʻi qoʻllanilib quloqning vestibulyar ishi tadqiq qilinadi.

8-bob. Ogʻiz boʻshligʻi va jagʻlarning tekshiruvi

44. Ogʻiz boʻshligʻi va jagʻlarning tekshiruvi tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi shikoyatlarini eshitish, ularga baho berish, anamnez maʼlumotlarini yigʻish, klinik va faoliyatga oid tadqiqotlar tashkil etadi. U boshdan kechirgan kasalliklar aniqlanadi.

45. Obyektiv tadqiqotlar nomzod va oʻquvchi qomatiga, tanasi, boshi va oyoqlarining vertikal tekislikka nisbatan holatiga baho berishdan boshlanadi. Shundan soʻng ehtimoliy nuqsonlar, shakl buzilishlar (deformatsiyalar), chandiqlar va asimmetriya mavjudligini aniqlash uchun nomzod va oʻquvchi yuzi koʻrikdan oʻtkaziladi. Boʻyin limfatik tugunlarining tadqiqoti nomzod va oʻquvchi boshini bir oz tushirgan holatda palpator usul bilan, shuningdek shifokorning ushbu tugunlarni nomzod va oʻquvchi orqasiga oʻtib paypaslashi bilan oʻtkaziladi. Chakka-quyi jagʻ boʻgʻinining harakati va holati paypaslash bilan, zarur holatlarda esa — rentgenologik va funksional usullar qoʻllanilib tadqiq qilinadi.

46. Tibbiy tekshiruv davomida tish-jagʻ tizimining asosiy funksiyalari, xususan: nafas olish, nutq, yutinish, chaynash ham tekshiriladi. Chaynash faoliyatining buzilishi chaynash jarayoni davrlarining oʻzgarishi, tishlar bosimi bir maromda boʻlmasligi, chaynash harakatlari sonining ortishida va ovqatni chaynash vaqti ortib ketishida ifodalanadi. Zaruriy holatlarda N.I. Agapovning shartli koeffitsiyentlari yordamida chaynash unumdorligidagi yoʻqotishlar darajasi aniqlanadi. Bunda, jamiki tishlarning chaynash quvvati 100% deb qabul qilinib, har bir tishning quvvati quyidagi raqamli qiymatlar bilan ifodalanadi: yon tomondagi kesuvchi (kurak) tish — 1%, markaziy kesuvchi (kurak) tish — 2%, qoziq tish — 3%, kichik jagʻ (oziq) tishi — 4%, birinchi katta jagʻ (oziq) tishi — 6%, ikkinchi katta jagʻ (oziq) tishi — 5%. Tishlar sonida yoʻqotishlar boʻlsa, chaynash samaradorligi saqlangan darajasi yoʻq tishlar va ularga qarama-qarshi tishlarni 100% li koeffitsiyentlar summasidan ayirish yoʻli bilan aniqlanadi.

47. Ogʻiz boʻshligʻi va tishlarning obyektiv tadqiqoti koʻzdan kechirish, paypaslab koʻrish va urib koʻrishdan tashkil topadi. Zarurat tugʻilganida elektroodontodiagnostika, tishlarning yorugʻlik yordamida tadqiqoti va parodont tekshiruvi, Pisarev-Shillerning applikatsion sinovlari qoʻllaniladi. Tishlar tishlami, yaʼni tish qatorlarining markaziy okklyuziyada tutashishi (yuqorigi va pastki tishlarning bir-biriga qanday tegib turishi) uchta oʻzaro perpendikulyar (sagittal, vertikal va gorizontal) tekisliklarda aniqlanadi. Tishlam anomaliyasi kuzatilganda, ushbu anomaliyaning turi va darajasi tish qatorlari siljishini chiziqli oʻlchovlar yordamida oʻlchash bilan aniqlanadi. Tishlam anomaliyasinin I (birinchi) darajasida — tish qatorlarining 5 mm ga qadar, II (ikkinchi) darajasida — 5 mm dan 10 mm ga qadar va III (uchinchi) darajasida — 10 mm dan ortiq siljigan holatlar kuzatiladi. Millimetrlarda oʻlchangan ushbu kattalik anomaliya darajasidan soʻng qavs ichiga olinib koʻrsatiladi.

9-bob. Koʻrish aʼzosining tekshiruvi

48. Koʻrish aʼzosining tadqiqotlari 5 metrli masofadan koʻrishning oʻtkirligini aniqlash imkonini beruvchi yaxshi yoritilgan xonada oʻtkaziladi. Oftalmoskopiya, skiaskopiya usullarini qoʻllash uchun qorongʻilashtirilgan qoʻshni xona boʻlishi lozim.

49. Anamnez maʼlumotlari yigʻilayotganida koʻrish qobiliyatining oʻziga xos xususiyatlari aniqlanadi, xususan: oʻtkazgan kasalliklar va jarohatlar, oilada koʻrish aʼzosining irsiy kasalliklari boʻlganligiga eʼtibor qaratiladi.

50. Rangni farqlash darajasi kunduzgi yorugʻlik yoki lyuminessensiyali sunʼiy yorugʻlik bilan yoritilgan xonada tadqiq qilinadi. Yorugʻlik manbasi tibbiy tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining koʻrish maydonidan tashqarisida joylashgan boʻlib, jadvallarni yaxshi yoritib turishi lozim. Rangni farqlash darajasini tadqiq qilish uchun Rabkinning toʻqqizinchi yoki undan ham keyin nashr etilgan rangli jadvallari qoʻllaniladi.

51. Koʻrishning oʻtkirligi Golovin-Sivsev jadvallari yordamida aniqlanadi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchi koʻrishining oʻtkirligi jadvaldagi u toʻgʻri oʻqiy olgan eng kichik belgilar qatori boʻyicha hisobga olinadi. Koʻrish oʻtkirligining 0,7 dan 1,0 ga qadar darajalariga mos keluvchi belgilar qatoridagi bitta belgidan ortiq boʻlmagan belgi xato oʻqilganida — koʻzning oʻtkirligi toʻliq sanaladi. Mazkur oʻtkirliklar korreksiyasiz oʻng va chap koʻz uchun alohida yoziladi.

52. Refraksiya anomaliyasining darajasi va xususiyati skiaskopiya orqali aniqlanadi. Refraksiyaning anomaliyaga yaqin va munozarali holati kuzatilganida avtorefraktometriya oʻtkazilishi zarur. Skiaskopiya oʻtkazilib olingan maʼlumotlar subyektiv usul bilan tekshiriladi. Skiaskopiya bilan subyektiv tadqiqot maʼlumotlarida 1,0 D dan ortiq ixtilof yuzaga kelsa, eng yaqin aniq koʻrish nuqtasining holati belgilanadi.

Shundan soʻng: koʻz chanogʻi, koʻz kosasi, koʻz oraligʻi-koʻz yorigʻi, qovoqlar jildi-qovoqlar konyunktivasi, koʻz yoshi nuqtalarining holati tekshiruvdan oʻtkaziladi; koʻz yoshi qopchigʻining holati uni bosib koʻrish bilan tekshiriladi; koʻz olmalarining kattaligi va koʻz chanogʻida joylashgan holatiga, qovoqlar jildiga (shilliq pardasiga) eʼtibor qaratiladi. Nomzod va oʻquvchining yon tomonini yoritgan holda lupa orqali koʻzning oq pardasi, muguz parda (koʻzning eng ustki tiniq pardasi), oldingi kamera, koʻzning rangdor pardasi (koʻz rangini belgilovchi parda); koʻz qorachigʻi va koʻz gavhari koʻrikdan oʻtkaziladi. Koʻz gavhari va shishasimon moddaning holati oʻtuvchi yorugʻlikda tekshiriladi.

53. Refraksiyaning aniqlanishi refraktometriya usuli bilan oʻtkazilayotgan yoki koʻz qorachigʻining torligi tufayli skiaskopiya oʻtkazilishi murakkab kechayotgan hollarda tadqiqot oʻtkazish tartibini oʻzgartirish darkor. Dastlab shishalar yordamida refraksiyaning subyektiv oʻlchovi oʻtkazilib, eng yaqin aniq koʻrish nuqtasi aniqlanadi va shundan soʻng koʻz jildi boʻshligʻiga atropinning 0,1%li eritmasi yuboriladi.

54. Munozarali hollarda skiaskopiya sikloplegiya, yaʼni ikkala koʻz jildi boʻshligʻiga gomotropinning 1 foizli eritmasi tomizilib erishiladigan koʻz moslashuvi toʻla zaiflashtirilgan sharoitlarida oʻtkaziladi. Tekshiruvdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining koʻz akkomodatsiyasi qisilib qolgani aniqlanganida yoki subyektiv koʻrsatkichlar toʻgʻri ekanligiga shubha tugʻilganida koʻz refraksiyasi va oʻtkirligiga yakuniy aniqlik kiritish uchun ametropiya tuzatishlar taʼsirida oʻzgarayotganida atropinning 1 foizli eritmasini qoʻllash zarur.

55. Midriatikalar bilan kengaytirilgan koʻz qorachiqlariga ega koʻzning oʻtkirligi, qoida tariqasida, diafragmalar qoʻllanilmay tadqiq qilinadi. Bunda, diafragma taqalgan paytida koʻrish oʻtkirligining oshib ketishi — korreksiya qilinmaydigan ametropiya borligidan dalolat berishini nazarda tutmoq lozim. Bunday hollarda korreksiya qiluvchi shishalarni tanlash yoʻli bilan koʻrishning oʻtkirligini diafragma yordamida erishilgan oʻtkirligidan past boʻlmagan darajada yaxshilash imkoni bor.

56. Koʻz moslashuvining falajligi va midriazga barham berish uchun ikkala koʻzga bir marotaba 1:20000 li armin eritmasi, 1 foizli atropin eritmasining taʼsirini yoʻqotish uchun esa — xuddi shunday armin eritmasini 3 marotaba har 30 daqiqada tomiziladi.

10-bob. Teri-tanosil tekshiruvi

57. Teri kasalligi bilan xastalangan bemorni kunduzgi yorugʻlik bilan yoritilgan xonada koʻrikdan oʻtkazish lozim boʻlib, ogʻiz boʻshligʻi shilliq pardasini koʻzdan kechirish uchun yoʻnaltiriladigan yorugʻ elektr chirogʻini qoʻllash hamda ogʻiz boʻshligʻi shilliq pardasining koʻzdan kechirilayotgan joylaridagi soʻlakni yaxshi quritish imkonini beruvchi yogʻoch shpateldan foydalanish tavsiya etiladi.

Tekshiruvdan oʻtkazilayotgan nomzod va oʻquvchini koʻrikdan oʻtkazish mobaynida tanasidagi toshmalarning xususiyati, tarkibiy elementlari, qay darajada tus olib ketganligi, elementlarining rangi, joylashgan joyi, teridagi oʻsimtalar va shu kabilarga eʼtibor qaratish darkor.

58. Toshmaning morfologik elementlariga yanada obyektiv baho berish uchun tadqiqotning maxsus usullari qoʻllaniladi, jumladan:

rangi giperemiya bilan niqoblanishi mumkin boʻlgan toshma elementlarining haqiqiy tusini aniqlash uchun — diaskopiya yoki vitropressiya qoʻllaniladi. Bu maqsadda shisha tayoqcha yoki buyum shishasi (mikroskopda qoʻllaniladigan shisha) tadqiq qilinayotgan element ustiga bosiladi va uning haqiqiy rangi aniqlanadi. Mazkur usul tomirli elementlarni pigment va gemorragik elementlardan farq qilib olish imkonini beradi, shuningdek diaskopiya qilinganida qoʻngʻir-sariq tus oladigan teri sili boʻrtmachasi diagnostikasida muayyan ahamiyat kasb etadi (olma dirildogʻi hodisasi).

Qirtishlash usuli — shoʻralash xususiyatiga, xususan: psoriaz, parapsoriaz, qizil teri sili kabilarni aniqlash uchun qoʻllaniladi.

Yorugʻlik nurini tutish usuli — toshmadagi morfologik elementlarning ravshan ifodalanmagan xususiyatlari yaxshiroq namoyon boʻlishi uchun qoʻllaniladi. Element yuzasiga vazelin moyi surtish yoki suv bilan namlash mumkin. Mazkur usul qoʻllanilganida misol uchun, Uikxem toʻri — papul qizil yassi temiratki uchun patognomik alomat aniq namoyon boʻladi.

Nikolskiy fenomeni — pufak shakllanishi akantolizm bilan kechadigan haqiqiy pufak toshmalar va boshqa dermatozlar diagnostikasida qoʻllaniladi.

Kebner fenomeni — doimiy terining yalligʻlangan (timdalangan, ultrabinafsha nurlar bilan nurlangan) joyida 7 — 14 kundan soʻng psoriazga xos toʻkilma paydo boʻladi.

Tashxis uchun qoʻshimcha maʼlumotlarni dermografizm va mushak-soch refleksi xossalarini oʻrganish orqali olinadi.

5% yod (Balser) sinamasi — patologik dogʻlar va ular atrofidagi sogʻlom teriga yod surtiladi. Bunda patologik dogʻlar yuzasidagi tangachalar yodni koʻproq singdiradi, shuning uchun uning rangi sogʻlom joyga qaraganda toʻqroq boʻlib qoladi. Bu rang-barang temiratki kasalligiga xosdir.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 3-ILOVA

Kasalliklar, jismoniy nuqsonlar jadvali va ayrim moddalarga beriladigan sharhlar

Kasalliklar jadvalining bir yoʻllantiruvchi chizma ekanligini, uning kasallik holatlarining barcha shakl va turlarini nazarda tuta olmasligi hamda ularning kechish jarayonini hisobga ola olmasligini eʼtiborga olish kerak. Kasalliklarning barcha ehtimoliy shakllarini toʻliq roʻyxatini tuzish nafaqat imkonsiz, balki maqsadga ham muvofiq emasdir. Shuning uchun kasalliklar jadvalida patologik oʻzgarishlarning ifodalanganlik darajasi, faoliyatning buzilishi, qaytalanishlar soni va davolashning samaradorligiga eʼtibor qaratilgan holda umumlashtirilgan koʻrinishda kasalliklarni asosiy shakllari sanab oʻtilgan. Bunday tizim shifokorni oʻtkazilgan tibbiy tekshiruvlar natijalariga jiddiy yondashish barcha holatlarni hisobga olgan holda ularni chuqur tahlil qilish, har bir holatda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchining litseyga oʻqishga kirishga va tahsil olishga yaroqlilik toifasini yakka tartibda xolisona baholashga majbur qiladi.

Kasalliklar jadvaliga nomzod va oʻquvchining litseyga oʻqishga kirishga va tahsil olishga yaroqlilik darajasini aniqlashda boshlangʻich koʻrsatmalar beruvchi, shuningdek komissiya va shifokor xulosalarini toʻgʻri rasmiylashtirish uchun imkoniyat yaratadigan bir hujjat sifatida qarash lozim.

Kasalliklar jadvalida va uning sharhlarida qoʻllaniladigan shartli qisqartmalar:

D — dioptriy

KT — kompyuter tomografiyasi;

LOR — laringo-oto-rinologik;

MRT — magnit-rezonansli tomografiya;

OIV — odam immunitet tanqisligi virusi;

OPOʻB — oyoq panjasining oʻrta boʻlimi;

TVI — tana vazni indeksi;

UTT — ultratovush tekshiruvi;

EKG — elektrokardiografiya;

ExoKG — exokardiografiya;

EEG — elektroensefalografiya.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan shaxslarning yaroqlilik toifalari ushbu Kasalliklar jadvalining quyidagi ikkita ustunlari boʻyicha aniqlanadi:

I-ustun: litseyga oʻqishga kirayotgan nomzodlar;

II-ustun: litseyda tahsil olayotgan oʻquvchilar.

1-bob. Yuqumli va parazitar kasalliklar

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 1. Ichakning yuqumli kasalliklari, bakteriyali zoonozlar, boshqa bakterial kasalliklar, teri toshmalari bilan kechadigan virusli kasalliklar, boʻgʻim oyoqlilar orqali yuqadigan virusli va boshqa kasalliklar (markaziy asab tizimining yuqumli kasalliklari bundan mustasno), virus va xlamidiyalar chaqiradigan boshqa kasalliklar, rikketsiozlar, boshqa yuqumli va parazitar kasalliklar a) davolab boʻlmaydigan yoki davolanishi murakkab boʻlgan Yaroqsiz Yaroqsiz b) oʻtkir yoki surunkali kasalliklar xurujidan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishlari Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Moddaning “a” bandiga taalluqli:

brutsellyozning surunkali, qaytalanuvchi shakllari;

trixotsefalyoz, amebiaz va bezgakning yaqqol klinik alomatlar bilan kechayotgan surunkali shakllari;

qorin tifi, paratiflar va salmonellyozlarning qaytalanuvchi, asoratli shakllari;

surunkali dizenteriya;

ichki aʼzolarning zararlanishi hamda markaziy asab tizimidagi oʻchoqli oʻzgarishlar bilan kechayotgan sitomegalovirus, oddiy gerpes virusi va toksoplazmoz kasalliklari;

exinokokkoz.

Mazkur bandga davolab boʻlmaydigan, bir necha marotaba tahliliy (laboratoriya) tekshiruv usullari bilan tasdiqlangan yuqumli kasalliklar qoʻzgʻatuvchilarining turgʻun tashuvchilari ham kiradi.

Moddaning “a” bandi statsionar sharoitda davolangandan soʻng bemorda umumiy astenizatsiya, holsizlik va oziqlanishdagi buzilishlar saqlangan, faoliyatiga oid buzilishlar mavjud boʻlgan oʻtkir yuqumli, parazitar kasallik va intoksikatsiyalardan keyingi holatlarni nazarda tutadi.

Qorin tifi, paratiflar bilan avval xastalangan nomzodlarda meʼda-ichak yoʻllarining faoliyati buzilmagan boʻlsa ular statsionar sharoitdagi davolanish tugagandan soʻng, kamida 12 oy oʻtgach litseyga oʻqishga kirishga yaroqli deb topilishi mumkin.

Agar virusli gepatit markerlari aniqlansa nomzod litseyga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladi. Oʻquvchilarda klinik koʻrinishlar va tahliliy (laboratoriya) tekshiruvlaridagi oʻzgarishlar (fermentlarning oshib ketishi, boshqa biokimyoviy tahlil koʻrsatkichlar) aniqlangan holda ular kasalliklar jadvalining 55-moddasiga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 2. Sil kasalligi Yaroqsiz Yaroqsiz

Mazkur moddaga oʻpka hamda boshqa aʼzo va tizimlar sil kasalligi kiradi. Sil kasalligidan tuzalgandan keyin uch yil mobaynida faollik belgilari boʻlmaganda nomzodlar litseyga oʻqishga kirishga yaroqli deb topiladilar

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 3. Moxov Yaroqsiz Yaroqsiz

Moxov tashxisi qoʻyilganda, tahsil olishga yaroqsiz deb topiladi va davlat sogʻliqni saqlash tizimi tasarrufidagi maxsus davolash-profilaktika muassasasiga oʻtkaziladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 4. OIV chaqiradigan kasallik Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 5. Zaxm va asosan jinsiy yoʻl bilan yuquvchi boshqa kasalliklar Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 6. Mikozlar Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga aktinomikoz, ichki aʼzolar kandidozi, koksidoidoz, gistoplazmoz, blastomikoz, sporotrixoz, xromomikoz, feomikotik abssess, mitsetoma, dermatofitiya va boshqa zamburugʻ kasalliklari kiradi.

Zamburugʻ kasalliklariga chalingan nomzodlar, davolangandan soʻng 12 oy muddatga litseyga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar. Koʻrsatilgan muddatdan soʻng, zararlangan aʼzolar va tizimlarda oʻzgarishlar topilmasa, nomzodlar litseyga oʻqishga kirishga yaroqli deb topiladilar.

Mazkur moddada koʻrsatilgan terining zamburugʻli kasalliklari bilan takroran statsionarda davolanish samara bermagan nomzod va oʻquvchilar kasalliklar jadvalining 58-moddasiga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Dermatofitiyaga chalingan oʻquvchilar davolanishlari lozim. Davolangandan soʻng ular tahsil olishga yaroqli deb topiladilar.

Mikoz tashxisi tahliliy (laboratoriya) tekshiruvlar bilan tasdiqlanishi lozim.

2-bob. Oʻsmalar

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 7. Xavfli oʻsmalar Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 8. Xavfsiz oʻsmalar (bosh va orqa miya oʻsmalari bundan istisno), in situ oʻsmalar: a) faoliyatning buzilishi bilan kechadigan Yaroqsiz Yaroqsiz b) faoliyati buzilishsiz, obyektiv alomatlar mavjudligida Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi v) jarrohlik amaliyotidan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishi Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaning “b” bandiga aʼzolar va tizimlar faoliyatining buzilishisiz kechadigan, harbiy libos, poyafzal yoki boshqa harbiy anjomlarni kiyishni qiyinlashtirmaydigan xavfsiz oʻsmalar yoki ularning radikal davolanishdan keyingi holatlari kiradi.

Harbiy libos, poyafzal va harbiy anjomlarni kiyishga monelik qilmaydigan gemangioma, nevus, osteoma, xondromalar, ichki aʼzolar faoliyatining buzilishisiz kechadigan ovqat hazm qilish yoʻllarining yakka poliplari, siydik qopining xavfsiz papillomalari hamda boshqa xavfsiz oʻsmalar oʻquvchilarning yaroqlilik darajasini cheklamaydi.

3-bob. Qon, qon yaratuvchi aʼzolarning kasalliklari va immunitet mexanizmini jalb qiluvchi alohida buzilishlar

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 9. Qon, qon yaratuvchi aʼzolarning kasalliklari va immunitet mexanizmini jalb qiluvchi alohida buzilishlar Yaroqsiz Yaroqsiz

Mazkur modda quyidagilarni koʻzda tutadi:

orttirilgan va irsiy kamqonlikning barcha turlari;

eritrotsitlar yoki gemoglobin tuzilishining kompensatsiyalangan orttirilgan va irsiy buzilishlari;

trombotsitlar, leykotsitlar faoliyatining orttirilgan va irsiy buzilishlari; sitopenik sindromlar (shu jumladan leykopeniya, idiopatik trombotsitopenik qirmizi va boshqa trombotsitopeniyalar, transfuziyadan keyingi autoimmunli asoratlar);

koʻp qon ketishi bilan kechadigan, gemostaz tizimining buzilishlari (shu jumladan gemofiliya, boshqa koagulopatiyalar va trombotsitopatiyalar);

tromb paydo boʻlish xavfining kuchayishi bilan kechadigan trombofiliyalar va boshqa gemostaz tizimidagi buzilishlar;

kapillyarlarning irsiy moʻrtligi, tomir psevdogemofiliyasi;

tugʻma va orttirilgan turgʻun immunitet tanqisligi holatlari (OIV qoʻzgʻatgan kasalliklar bundan mustasno).

Tizimli boʻlmagan qon kasalliklaridan kelib chiqqan moʻtadil ifodalangan kamqonlik, leykopeniya, turli etiologiyali trombotsitopeniya hamda hujayra va gumoral immunitetning kam ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan immunitet tanqisligiga chalingan, vazn pasayishi kuzatilmagan, mehnat qobiliyati saqlangan nomzodlarga litseyga oʻqishga kirishga yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Boshqa aʼzolar va tizimlarning kasalliklarida (oʻzga surunkali, autoimmun, oʻsma, yuqumli kasalliklar, sarkoidoz va boshqa granulematoz, jarohat yoki ularning davolashdagi asoratlari), taloq olib tashlangandan keyin va boshqa tashxis yoki davolash uchun oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlaridan keyin kuzatilgan ikkilamchi immunitet tanqisligi, qon tarkibi, uning ivishida oʻzgarishlar boʻlganda tahsil olishga yaroqlilik darajasi zararlangan aʼzo yoki aʼzolar tizimi faoliyatining buzilish darajasiga koʻra ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha aniqlanadi.

4-bob. Endokrin tizimining kasalliklari, oziqlanish va moddalar almashinuvining buzilishlari.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 10. Eutireoid boʻqoq Yaroqsiz Yaroqsiz

Mazkur modda endokrin buzilishlar boʻlmagan, diffuzli, tugunli yoki kistali boʻqoq mavjudligida, shuningdek jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan soʻngi holatlarda qoʻllaniladi.

Endokrin buzilishlar boʻlmagan qalqonsimon bezning 0 va I darajali diffuz kattalashishi ushbu moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi, litseyga oʻqishga kirishga va tahsil olishga toʻsqinlik qilmaydi.

Endokrin buzilishlar mavjud boʻlganda ushbu Kasalliklar jadvalining 11-moddasi qoʻllaniladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 11. Endokrin tizimining boshqa kasalliklari, oziqlanish va moddalar almashinuvining buzilishlari: a) faoliyatning buzilishidan qatʼiy nazar Yaroqsiz Yaroqsiz b) tana vazni yetishmovchiligi, alimentar semizlikning birinchi darajasi Yaroqsiz Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish faqat statsionar tekshiruv va davolanishdan soʻng amalga oshiriladi.

Moddaning “a” bandiga gipofiz, buyrak usti, qalqonsimon oshqozon osti va jinsiy bezlar kasalliklari, kasallik tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin qalqonsimon bezning (boshqa endokrin aʼzoning) yoʻqligi, zaharlovchi boʻqoqning kasalligi va gipotireoz, qandli diabet, alimentar semizlikning I darajasidan yuqori semizlik darajalari hamda boshqa endokrin kasalliklari kiradi.

Oʻtkir va oʻtkir osti tireoidit tufayli davolangan nomzodlar litseyga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Oʻquvchida tibbiy tekshiruv natijasida vaznning pasayishiga sabab boʻladigan kasalliklar aniqlanmasa, ular moddaning “b” bandi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Kelib chiqish sababi boshqa boʻlgan semizlikda nomzodlarni litseyga oʻqishga kirishga yaroqlilik asosiy kasallikning ogʻirligi va kechishi boʻyicha ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha aniqlanadi.

Oziqlanish holati nomzodni va oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 5-ilovaga muvofiq aniqlanadi.

18 yoshga toʻlgan oʻquvchilarning antropometrik koʻrsatkichlari qonunchilik hujjatlariga muvofiq aniqlanadi.

5-bob. Ruhiy va xulq-atvorning buzilishlari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 12. Organik ruhiy buzilishlar Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda bosh miyaning shikastlanishi va faoliyatining buzilishidan (jarohatlar, bosh miya oʻsmalari, ensefalit, meningit, asab tizimining zaxmi hamda senil va presenil psixozlar, qon tomir, degenerativ va bosh miyaning boshqa organik kasalliklari va jarohatlari) kelib chiqqan psixozlar, boshqa ruhiy buzilishlar, shaxs va xulq-atvor oʻzgarishlarini nazarda tutadi.

Bosh miyaning organik kasalliklari, jarohatlanishi, asab tizimining yalligʻlanishi va zararlanishi tufayli davolanish (murojaat) tibbiy hujjatlar bilan tasdiqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 13. Endogen psixozlar: shizofreniya, shizotipik buzilishlar, shizoaffektiv, vasvasali, oʻtkir va oʻtkinchi psixotik buzilishlar va affektiv buzilishlar (kayfiyat buzilishlari) Yaroqsiz Yaroqsiz

Shizofreniya tashxisini qoʻyishga ehtiyotkorlik bilan yondashish lozim. Shizofreniya kasalligiga gumon boʻlgan har bir holatda yuqori malakali mutaxassislarni jalb qilib, albatta, statsionar sharoitda tekshirish lozim, chunki tajribadan maʼlumki, koʻpincha shaxsning yakka tartibdagi xususiyatlariga xos boʻlgan feʼl va xulq-atvorning biron-bir kasallik jarayoniga aloqasi boʻlmagan baʼzi belgilari shizofreniya belgilari deb qayd qilinadi.

Shizofreniya alomatlariga, baʼzan yuqumli kasalliklar va intoksikatsiyalar tufayli kelib chiqadigan ruhiy faoliyatning oʻtkinchi buzilishlari notoʻgʻri kiritiladi, aslida, bu holatlar yuqumli kasallik va intoksikatsiya genezli psixozlarga taalluqli va kasalliklar jadvalining 14-moddasi boʻyicha koʻriladi. Shuning uchun tashxis qoʻyishda xatoliklarga yoʻl qoʻymaslik maqsadida, bemorlarning somatik holatiga va tahlil tekshiruvlar xulosasiga katta eʼtibor berish lozim. Agar shizofreniya bilan boshqa koʻrinishdagi ruhiy buzilishlarni (paranoid holatlarni, shaxsning paranoyyal rivojlanishini va boshqalar) differensial tashxislash qiyin boʻlsa tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalarini qoʻllash lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 14. Simptomatik va boshqa ekzogen etiologiyali ruhiy buzilishlar Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda intoksikatsion (ruhiyatga faol taʼsir etuvchi moddalarni isteʼmol qilishdan keyingi holatlar bundan mustasno) va yuqumli kasalliklar hamda somatogen psixozlarni nazarda tutadi.

Tekshiruv va tibbiy koʻrikdan oʻtkazish natijalari toʻgʻrisidagi hujjatlarda ruhiy buzilishning rivojlanishiga olib kelgan kasallik koʻrsatiladi.

Mazkur moddaga ruhiy-asab tizimi va ichki aʼzolar tomonidan patologik oʻzgarishlar boʻlmagan, anamnezida ushbu moddada qayd etilgan ruhiy buzilishlar mavjud boʻlganlar kiradi. Bu ruhiy buzilishlarning asoratsiz yakuni tibbiy muassasada tekshirilish bilan tasdiqlanishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 15. Stress bilan bogʻliq nevrotik va somatik shakldagi buzilishlar Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda, reaktiv psixozlarni, nevrotik, dissotsiativ va somatik shakldagi buzilishlarni, psixogen depressiv holatlar va reaksiyalarni, shaxsning nevrotik rivojlanishini, surunkali reaksiyadan keyingi shaxs oʻzgarishlarini hamda jarohatdan keyingi stress buzilishlarini nazarda tutadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 16. Shaxs buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda shaxs buzilishlari, psixopatiyalar, shaxsning patologik rivojlanishi, ruhiy infantilizmning (hamma shakllarini, kasalliklar jadvalining 74-moddada qayd etilgani bundan mustasno) nazarda tutadi.

Shaxs oʻzgarishlarini tashxislash uchun, sinchkovlik bilan va obyektiv yigʻilgan anamnez zarur hamda ruhiy kasalliklarni statsionar sharoitda oʻtkaziladigan har tomonlama tekshiruv lozim. Oʻquvchilarni mazkur modda boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazish shaxsiy yigʻma jildi, xizmat va tibbiy tavsifnomalari oʻrganilganidan soʻng amalga oshiriladi.

Muayyan boʻlgan tashqi zararlar (infeksiya, intoksikatsiya, jarohatlar va boshqalar) bilan sababiy bogʻliq boʻlgan psixopatiyaga oʻxshash holatlar hamda maylning buzilishlari boʻlgan shaxslar ushbu Kasalliklar jadvalida koʻzda tutilgan asab-ruhiy patologiyasiga tegishli nozologik shakllarga binoan tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Shaxsning butun patologik tuzilishidan kelib chiqmagan, maqsad qoʻyilgan xulq-atvor xatti-harakatlari, intizomsizlik koʻrinishlarini kasallikning buzilish alomatlari deb baholab boʻlmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 17. Ruhiyatga faol taʼsir etuvchi vositalarni isteʼmol qilish natijasida kelib chiqqan ruhiy va xulq-atvorning buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda bir yoki bir nechta ruhiyatga faol taʼsir etuvchi moddalarni isteʼmol qilish natijasida kelib chiqqan ruhiy buzilishlarni nazarda tutadi.

Oʻquvchilarga statsionarda surunkali alkogolizm (bosqichidan qatʼiy nazar) yoki giyohvandlik tashxisi qoʻyilganda yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 18. Aqliy qoloqlik (zaiflik) Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga darajasidan qatʼiy nazar aqliy qoloqlikning hamma shakllari kiradi. Intellektning yaqqol va aniq nuqsonlari mavjudligida oʻquvchilarning yaroqsizlik masalasi statsionar sharoitda tekshiruvlarsiz hal qilinishi lozim.

Tashxis qoʻyishda, tafakkur va intellektning klinik tashxis mezonlari eksperimental-psixologik tadqiqot natijalari birgalikda yetakchi ahamiyatga ega. Agar, tashxis qoʻyishda shifokor tekshiruvining natijalari tavsiflovchi maʼlumotlarga mos kelmasa, statsionarda tekshiruvdan oʻtish majburiydir. Aqliy rivojlanishning psixometrik koeffitsiyentining tekshiruvi D. Veksler usuli va Raven jadvali boʻyicha oʻtkaziladi.

6-bob. Asab tizimining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 19. Epilepsiya va epileptik tutqanoqlar Yaroqsiz Yaroqsiz

Epilepsiya — bu aniq qoʻzgʻatuvchisiz, qaytalanuvchi (2 va undan koʻp) epileptik xurujlar bilan kechuvchi holat. Epileptik tutqanoq — bosh miya neyronlaridan anomal yoki ortiqcha chaqnash tufayli paydo boʻlgan klinik koʻrinishni ifodalaydi. Klinik manzara toʻsatdan paydo boʻladigan va tranzitor patologik fenomenlar (bemor yoki uni kuzatuvchisi tomonidan qayd etilgan ong, harakat, sezuvchanlik, vegetativ oʻzgarishlar, ruhiy alomatlar) bilan namoyon boʻladi.

Mazkur moddaga spirtli ichimliklar isteʼmolini toʻxtatish oqibatida, bosh miya jarohatidan keyin yoki uning erta davrida (10 haftagacha) rivojlangan, bosh miya oʻsmalaridan kelib chiqadigan, dori vositalari yoki boshqa kimyoviy moddalar taʼsirida, somatogen boʻlgan metabolik ensefalopatiyalar, nomuvofiq fizik omillar taʼsiridan kelib chiqqan ensefalopatiyalar, febril talvasalar bilan bogʻliq tutqanoqlar kirmaydi.

Epilepsiyaning klinik manzarasini tahlil qilishda epileptik tutqanoqlarni differensial tashxislash lozim boʻladi. Tutqanoq mavjudligi shifokor kuzatuvi orqali tasdiqlanishi lozim hamda epileptik tutqanoqni tasdiqlovchi boshqa tibbiy hujjatlar ham eʼtiborga olinishi lozim. Agar tutqanoqning ifodalanishi uni epilepsiya deb hisoblash uchun asos boʻlsa, epilepsiya tutqanogʻi mavjudligini tasdiqlash uchun guvohlarning yozma maʼlumotlari ham eʼtiborga olinishi mumkin. Bunday holatlarda epileptik tutqanoq guvohlarining imzosi haqiqiyligi litsey direktori tomonidan tasdiqlanishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 20. Markaziy asab tizimining yalligʻlanishlari, miyelinsizlanuvchi kasalliklari va ularning oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda markaziy asab tizimining yuqumli va parazitar kasalliklarini, bosh va orqa miyaning umumiy yuqumli kasalliklarida, oʻtkir va surunkali intoksikatsiyalarda zararlanishini, markaziy asab tizimining miyelinsizlanuvchi kasalliklarini nazarda tutadi.

Mazkur moddada koʻrsatilgan buzilishlar mavjudligi tibbiy hujjatlar, oʻqish joyidan ushbu buzilishlarning oʻqish jarayoniga taʼsiri toʻgʻrisidagi tavsifnomalardan olingan maʼlumotlar bilan tasdiqlanishi lozim, tashxis esa klinik va maxsus tekshiruvlarning natijalari asosida tasdiqlanishi lozim. Mazkur holatlarda xulosa statsionar sharoitda tekshiruvdan soʻng chiqariladi.

Kalla suyagi ichki bosimi darajasini baholashda kasallikning klinik koʻrinishlari (bosh ogʻrishi, qusish, koʻz harakatidagi, kognitiv, yurish harakati, chanoq aʼzolari faoliyatining buzilishi), lyumbal punksiya orqali aniqlangan orqa miya likvorining bosimi, koʻz tubida dimlanish alomatlari, koʻruv nervi diskining ikkilamchi atrofiyasi, KT (MRT) maʼlumotlari asosida gidrotsefaliya mavjudligi hisobga olinadi.

Bosh miyaning organik zararlanishi, yuqumli kasallik yoki intoksikatsiyadan soʻng yuzaga kelgan hissiy-irodaviy yoki intellekt-xotira buzilishlari mavjudligida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ushbu Kasalliklar jadvalining 12-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Bosh miya qorinchalari tizimining kengayishi KT (MRT) maʼlumotlariga koʻra baholanadi. Oldingi shoxlar maksimal kengligining, peshona suyaklari ichki plastinkalararo masofasiga nisbati shu sathda 0,5 sm dan ortiq boʻlganda (0,4 dan kam — meʼyorda, 0,4-0,5 — chegara koʻrsatkichi, 0,5 dan ortiq boʻlsa — gidrotsefaliya), Evans indeksi (oldingi shoxlar kengligining, chakka suyaklar ichki devorlararo maksimal masofasiga nisbati) 26 dan ortiq, III-qorincha indeksi (20 yoshgacha — 3,0 dan yuqori) gidrotsefaliya alomatlari deb hisoblanadi. Periventrikulyar shishning mavjudligi KT (periventrikulyar oq modda zichligining kamayishi), MRT (T2-tasvirda yuqori intensivdagi signal) maʼlumotlariga asosan baholanadi.

Quyidagilar kalla suyagi ichki bosimi oshishi sindromining kuchli ifodalangan klinik koʻrinish mezonlari hisoblanadi:

bosh ogʻrigʻi, qusish, koʻz harakatining, kognitiv, yurish harakatining, chanoq aʼzolari faoliyatining buzilishlari, koʻz nerv disklarining dimlanishi yoki koʻruv nervlari disklarining ikkilamchi atrofiyasi mavjudligi, lyumbal punksiyada likvor bosimining 300 mm suv ustunidan yuqori boʻlishi; paraventrikulyar shish.

Quyidagilar kalla suyagi ichki bosimi oshishi sindromining moʻtadil ifodalangan klinik koʻrinish mezonlari hisoblanadi:

bosh ogʻrigʻi, koʻz tubida dimlanishning boshlangʻich alomatlari, lyumbal punksiyada likvor bosimining 200 mm suv ustunidan yuqori boʻlishi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 21. Koʻproq markaziy asab tizimini zararlovchi tizimli atrofiyalar, ekstrapiramidal, asab tizimining boshqa degenerativ kasalliklari, asab-mushak sinapsi va mushak kasalliklari, bolalarning serebral falaji, asab tizimining tugʻma anomaliyalari (rivojlanishning nuqsonlari), bosh va orqa miyaning oʻsmalari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda serebral degeneratsiya, Parkinson kasalligi, ekstrapiramidal tizimning (essensial titrash ham kirgan holda) boshqa kasalliklari, tortilish bilan kechadigan kasalliklar (de la Turetta sindromi — tibbiy koʻrikdan oʻtkazish shifokor-psixiatrlar hamkorligida amalga oshiriladi), orqa miya degeneratsiyalari, bosh va orqa miya oʻsmalari, bolalarning serebral falaji, tugʻma anomaliyalar (rivojlanish nuqsonlari), asab-mushak birikmalari va mushak kasalliklari hamda markaziy asab tizimining boshqa kasalliklarini (gidrotsefaliya, bosh miya kistalari va boshqalar) nazarda tutadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 22. Bosh va orqa miyalar tomirlarining kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda subaraxnoidal, miya ichi va kalla suyagi ichiga qon quyilishlarini, miya infarktini, miya qon aylanishining oʻtib ketuvchi buzilishlarini, dissirkulyator ensefalopatiyalarni (bosh miya surunkali ishemiyasi), vegetativ-tomir distoniyalarini, shuningdek bosh va orqa miya tomirlari zararlanishlarini nazarda tutadi.

Hushdan ketishga moyil boʻlgan oʻquvchilar chuqurlashtirilgan tibbiy tekshiruvdan oʻtishi va davolanishi lozim. Vegetativ asab tizimining buzilishlari bilan kechadigan boshqa kasalliklar aniqlanmaganda, vegetativ-tomir distoniyasi tashxisi qoʻyiladi. Boshqa kasalliklar yoki buzilishlar (yuqumli kasalliklar, jarohatlar, intoksikatsiyalar va boshqalar) tufayli hushidan ketishlar mavjud boʻlganda tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha amalga oshiriladi.

Bosh miya qon tomir yetishmovchiligi va dissirkulyator ensefalopatiya tashxisini qoʻyishda quyidagi mezonlarni qoʻllash lozim:

etiologik omillardan birining mavjudligi (arterial gipertenziyasi, qandli diabet, giperxolesterinemiya, gipergomotsisteinemiya, yurak kasalliklari (revmatik zararlanishlar, yurak ritmlarining buzilishi va boshqalar), qon kasalliklari, jarohat, yuqumli va tizimli kasalliklardan kelib chiqqan bosh miya qon tomirlarining zararlanishi, qon tomirlar rivojlanishi anomaliyalari, umurtqa pogʻonasining boʻyin boʻlimi patologiyasi, bosh miya jarohatlari va boshqalar);

bosh miya faoliyati buzilishini aks etuvchi shikoyatlarning mavjudligi;

bosh miya organik zararlanishining klinik alomatlari mavjudligi;

serebrovaskulyar oʻzanining zararlanish alomatlari mavjudligi;

MRT yoki KT maʼlumotlariga asosan bosh miya tuzilmalarida (strukturasida) oʻzgarish alomatlari mavjudligi.

Qoʻshimcha tekshiruvlar natijasida aniqlangan oʻzgarishlar va uchtadan kam boʻlmagan klinik belgilar asosida tashxis qoʻyiladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 23. Bosh va orqa miya jarohatlanishlari va ularning oqibatlari. Tashqi taʼsir omillari natijasida kelib chiqqan markaziy asab tizimining zararlanish oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda bosh yoki orqa miya jarohati tufayli kelib chiqqan markaziy asab tizimining oʻzgarishlari va faoliyatining buzilishi mavjudligi, markaziy asab tizimining havo portlash toʻlqini va boshqa tashqi omillar taʼsiri tufayli kelib chiqqan zararlanish asoratlarini nazarda tutadi.

Bosh miyaning jarohatidan kelib chiqqan hissiy-irodaviy yoki intellekt-xotira buzilishlari mavjud boʻlganda ushbu Kasalliklar jadvalining 12-moddasiga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Kalla suyagining shikastlanishi va nuqsonlari mavjudligida ushbu moddadan tashqari ushbu Kasalliklar jadvalining 68-moddasi qoʻllaniladi.

Bosh yoki orqa miya oʻtkir jarohatini oʻtkazgan nomzod va oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi ushbu Kasalliklar jadvalining 26-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 24. Periferik asab tizimining kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda bosh miya nervlari (II va VIII juftliklari bundan mustasno), orqa miya nervlari, ildizcha va gangliyalarning birlamchi va ikkilamchi zararlanishi oqibatida kelib chiqqan kasalliklarini nazarda tutadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 25. Periferik nervlar jarohatlari va ularning oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga nervlarning shikastlanishdan keyingi oqibatlari kiradi, qoʻl yoki oyoq faoliyatini cheklamaydigan shikastlangan nerv taʼminlaydigan mushaklardagi kuchning kam darajada zaiflashishi yoki reflektor va (yoki) sezuvchanlik buzilishlari alomatlari kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 26. Oʻtkir kasallik, surunkali kasallikning xurujidan, jarohat va jarrohlik yoʻli bilan davolanishdan keyingi markaziy va periferik asab tizimlari faoliyatining vaqtincha buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddada asab tizimining oʻtkir yuqumli, parazitar va boshqa kasalliklar, intoksikatsiyali zararlanishi va jarohatlanishi, shuningdek bosh yoki orqa miyaning oʻtkir tomir kasalliklardan keyingi holatlari nazarda tutiladi.

Nomzodlar oʻtkir meningit yoxud meningoensefalit oʻtkazgan, davolanishni tamomlaganiga 12 oydan kam muddat boʻlganda litseyga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Nomzodlarda rezidual alomatlar mavjud boʻlmaganda ushbu Kasalliklar jadvalining 20-moddasiga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Nomzodlar oʻtkir kalla-miya yoki umurtqa-orqa miya jarohatidan keyingi holatda jarohat ogʻirligi darajasi va faoliyatining buzilishi ifodalanganligidan qatʼiy nazar, 12 oydan kam boʻlmagan muddatda litseyga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Nomzodlar, periferik nervlarning kasalliklari yoki jarohatlaridan keyin kasallik yoki jarohatning ogʻirlik darajasi, jarohatlangan nerv taʼminlaydigan qoʻl-oyoq (aʼzolar) faoliyatining buzilishidan qatʼiy nazar, 12 oydan kam boʻlmagan muddatda litseyga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar. Reflektor va (yoki) sezuvchanlik buzilishlar yoki jarohatlangan nerv bilan taʼminlaydigan mushaklar zaifligi kuzatilmasa, mazkur nomzodlar ushbu Kasalliklar jadvalining 24, 25-moddalari asosida tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

7-bob. Koʻrish aʼzosi va yordamchi aʼzolarning kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 27. Qovoqlarning kasalliklari va shikastlanishlari oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Qovoqlar joylashuvining turli yetishmovchiliklarida (bitishi, ichkariga qayrilishi, tashqariga qayrilishi, haqiqiy ptoz, lagoftalm) koʻzning koʻrish va harakat faoliyatining buzilish darajasi ham hisobga olinadi. Jarrohlik yoʻli bilan davolashdan ijobiy natija kutilgan holatlarda, ekspert xulosasi qabul qilinishiga qadar jarrohlik amaliyoti oʻtkazilishi lozim.

Alohida tangachalar va qovoq chetlarini kam ifodalangan qizarishi bilan kechadigan oddiy blefarit litseyga oʻqishga kirishga qarshi koʻrsatma boʻla olmaydi

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 28. Konyunktiva, koʻz yoshi yoʻllari, koʻz kosasining kasalliklari, jarohatlar va kuyishlarning oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga surunkali konyuktivitlar, koʻz yoshi yoʻllarining kasalliklari, konyunktivaning traxomatoz zararlanishi kiradi.

Koʻz faoliyatining turgʻun buzilishlari boʻlgan traxomaning turli asoratlarida, mazkur buzilishlarni nazarda tutuvchi moddalarga (ushbu Kasalliklar jadvalining 27-moddasi boʻyicha — qovoqlar faoliyatining buzilishlari; mazkur modda boʻyicha — koʻz yosh yoʻllari, 29-moddasi boʻyicha — muguz parda faoliyatlarining buzilishlari, 34-moddasi boʻyicha — koʻrish oʻtkirligining pasayishi) asosan xulosa qabul qilinadi.

Nomzod va oʻquvchilarga davolanish tayinlanadi, yaroqlilik toʻgʻrisida xulosa faqat kasallikni statsionar sharoitda davolanish uchun bir oydan kam boʻlmagan muddat talab qilingan holatlarda qabul qilinadi. Davolash samara berganda va xuruj davridan tashqari boʻlgan surunkali shakllardagi konyunktiva kasalliklari mavjud boʻlganda nomzodlar oʻqishga kirishga, oʻquvchilar esa tahsil olishga yaroqli deb topiladilar.

Yagona follikulalar mavjud boʻlgan follikulyar konyunktivit, qovoqlarning burchaklari va yuqori qismi konyunktivasining baxmalga oʻxshash mayinligi, traxomadan kelib chiqmagan konyunktivaning alohida mayda yuzaki chandiqlari hamda traxomadan kelib chiqqan konyunktiva va shox pardadagi boshqa oʻzgarishlar boʻlmagan silliq chandiqlar, yil davomida traxomatoz jarayonning retsidivsiz kechishi litseyga oʻqishga kirishga qarshi koʻrsatma boʻla olmaydi.

Koʻzning bahorgi katar kasalligi mavjud boʻlganda nomzodlar yaroqsiz deb topiladilar.

II-III darajali haqiqiy qanotsimon parda (pterigium) litseyga oʻqishga kirishga qarshi koʻrsatma boʻladi. Samarali boʻlmagan jarrohlik amaliyotidan soʻng, qanotsimon pardaning oʻsish retsidivlarida xulosa mazkur modda asosida qabul qilinadi.

Nomzodlarning koʻz yosh apparati oʻzgarishsiz boʻlishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 29. Koʻzning shilliq pardasi, shox pardasi, tomirli pardasi, gavhari, shishasimon tanasi, toʻr pardasi, koʻruv nervining kasalliklari, jarohatlar va kuyishlarining yakunlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda surunkali, davolanishi murakkab boʻlgan yoki davolanmaydigan kasalliklar, jarohat va kuyishlarning oqibatlarini nazarda tutadi.

Moddaga surunkali uveit va uveopatiyalar, keratoglobus va keratokonus, bir yoki ikkala koʻzda keratoprotezlashdan soʻnggi holatlar, ikkala koʻzdagi afakiya va artiafakiya, koʻzning degenerativ-distrofik oʻzgarishlari (toʻr pardaning chetlari degeneratsiyasi, koʻp sonli xorioretinal oʻchoqlar, ortki stafiloma va boshqalar) mavjudligi, yalligʻlanish yoki distrofik oʻzgarishlar chaqirmaydigan koʻz ichidagi yot jism, koʻz faoliyatidan qatʼiy nazar tapetoretinal abiotrofiyalar kiradi.

Kasalliklar jarayoni tugallangan yoki kam xurujli (yilda 2-martadan kam boʻlgan) jarayonning rivojlanishisiz boʻlgan holatlarda, shuningdek toʻqimalar koʻchirib oʻtkazilganda oʻquvchilarning tahsil olishga yaroqliligi koʻzlar faoliyatining buzilishlariga koʻra ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari asosida aniqlanadi.

Koʻz va uning qoʻshimcha apparatining oʻsmalari mavjud boʻlganda ularning tavsifi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ushbu Kasalliklar jadvalining 7 yoki 8-moddalari boʻyicha amalga oshiriladi. Koʻz faoliyatining buzilishga olib kelmaydigan xavfsiz oʻsmalar oʻqishga kirishga monelik qilmaydi.

Periferik xorioretinal distrofiyalar, toʻr pardaning toʻsiq lazerli koagulyatsiya oʻtkazgan parda koʻchmasdan yirtilishi mavjud boʻlgan, shuningdek intraokulyar korreksiyasi bilan nomzodlar oʻqishga kirishga, oʻquvchilar esa tahsil olishga yaroqsiz deb topiladilar.

Gavharning joyidan toʻliq yoki qisman chiqishi afakiya deb baholanadi. Bir koʻzda afakiya boʻlib, ikkinchi koʻz gavharining xiralashishi hisobiga koʻrish oʻtkirligi 0,4 va undan past boʻlganda, bir koʻzdagi afakiya ikki tomonlama deb baholanadi.

Faqat zich yorugʻlik beradigan chiroq yordamida oʻtkazilgan tekshiruvda gavharda aniqlanadigan, koʻrish oʻtkirligini pasaytirmaydigan ranglar jilosi, kamalak tovlanishi, toshchalar, donachalar va pufakchalar, shuningdek gavharning oldingi pardasida tugʻma pigment yigʻilganligi, mazkur moddani qoʻllashga asos boʻla olmaydi, hamda oʻqishga kirishga va tahsil olishga monelik qila olmaydi.

Bir yoki ikki koʻzdagi mutloq markaziy va atrofdagi turgʻun skotomalar mavjud boʻlganda nomzod va oʻquvchilarning yaroqliligi koʻz faoliyatining holatiga koʻra ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari asosida aniqlanadi.

Zaxm tufayli kelib chiqqan parenximatozli keratit bilan xastalangan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ushbu Kasalliklar jadvalining 5-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 30. Toʻr pardaning koʻchishi Yaroqsiz Yaroqsiz

Koʻrish faoliyati yaxshi saqlanib qolgan, jarohatdan kelib chiqmagan toʻr pardaning koʻchishi mavjud boʻlgan nomzodlar oʻqishga kirishga, oʻquvchilar esa tahsil olishga yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 31. Glaukoma Yaroqsiz Yaroqsiz

Glaukoma mavjudligi statsionarda zoʻriqtiruvchi sinamalar va kompyuter perimetriyasi qoʻllanilib tasdiqlanishi lozim. Mazkur modda boʻyicha ikkilamchi glaukomasi mavjud nomzod va oʻquvchilar ham tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 32. Koʻz mushaklari kasalliklari, koʻzlarning hamkor harakatlarining buzilishi Yaroqsiz Yaroqsiz

Mazkur moddaga diplopiya boʻlmagan gʻilaylikning barcha turlari, nistagm va koʻzning boshqa gʻayri ixtiyoriy harakatlari, koʻzning mushaklari shikastlanishi bilan koʻz kosasining jarohatidan soʻnggi turgʻun diplopiya kiradi.

Agar nistagm asab tizimi yoki vestibulyar apparatning zararlanish belgilaridan biri boʻlganda, xulosa asosiy kasallik boʻyicha qabul qilinadi. Koʻrishning yaqqol pasayishida xulosa ushbu Kasalliklar jadvalining 34-moddasi yoki mazkur moddaga muvofiq qabul qilinadi. Koʻz olmalarining chetga burishdagi koʻzning nistagmsimon titrashi oʻqishga kirishga toʻsiq boʻla olmaydi.

Hamkor gʻilaylikda tashxis binokulyar koʻrishning tekshiruvi (Fridmanning rangli moslamasi yoki Kalf usulida zoʻraki harakatni aniqlash) bilan tasdiqlanishi lozim. Binokulyar koʻrishning mavjudligi, hamkor gʻilaylik yoʻqligini koʻrsatadi.

Diplopiyasiz boʻlgan hamkor gʻilaylik, paralitik gʻilaylikda va binokulyar koʻrishning boshqa buzilishlarida yaroqlilik toifasi koʻzning faoliyatiga qarab ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari asosida aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 33. Refraksiya va akkomodatsiyaning buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Mazkur moddaga qaysi koʻzligidan qatʼiy nazar meridianlardan birida 3,0 D dan 5,0 D (kirgan holda) gacha boʻlgan miopiya yoki gipermetropiya, shuningdek qaysi koʻzligidan qatʼiy nazar ikki bosh meridianlardagi refraksiya farqi 2,0 D dan 3,0 D gacha (kirgan holda) boʻlgan astigmatizmning har qanday turi kiradi.

Refraksiya anomaliyalarining turi va darajasi sikloplegiya holatida skiaskopiya yoki refraktometriya yordamida aniqlanadi.

Akkomodatsiyaning turgʻun spazmida, parezi yoki falajida tibbiy tekshiruv shifokor-terapevt, shifokor-nevrolog va zarurat boʻlganda boshqa shifokor-mutaxassislar ishtirokida amalga oshiriladi. Agar akkomodatsiyaning turgʻun spazmi, parez yoki falaji asab tizimi, ichki aʼzolar kasalliklari tufayli boʻlsa tibbiy koʻrikdan oʻtkazish asosiy kasallik boʻyicha amalga oshiriladi. Akkomodatsiyaning spazmi faoliyatga oid kasallik boʻlib hisoblanadi, bunda sikloplegiyada aniqlangan refraksiya, sikloplegiyagacha boʻlgan maqbul salbiy korreksiyalovchi linzaning kuchidan zaifroqdir.

Statsionar sharoitda davolanish samarasiz boʻlgan bir yoki ikkala koʻzning akkomodatsiya spazmi yoki falajida yaroqlilik toifasi ushbu Kasalliklar jadvalining mazkur yoki 34-moddalari boʻyicha aniqlanadi, bunda bir necha marta oʻtkazilgan sikloplegiyalardan keyin avvalgi sathiga qaytadigan korreksiya qilingan koʻrish oʻtkirligi va ametropiya darajasiga qarab aniqlanadi.

Bir koʻzda akkomodatsiyaning turgʻun falajida yaroqlilik toifasi koʻzning faoliyatiga koʻra aniqlanadi. Akkomodatsiyaning spazm yoki falaji ifodalanganlik darajasidan qatʼiy nazar, oʻqishga kirishga qarshi koʻrsatma boʻladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 34. Koʻrlik, koʻrishning pastligi, rang ajratish anomaliyalari: a) bir koʻzda koʻrish oʻtkirligi 0,4 boshqa koʻzda 0,03 dan 0,4 gacha yoki bir koʻzda koʻrish oʻtkirligi 0,5 va undan yuqori boshqa koʻzda0,04 — 0,1 boʻlganda Yaroqsiz Yaroqsiz b) rang ajratish anomaliyalari, dixromaziya, A yoki V turdagi anomal trixromaziya Yaroqsiz Yaroqsiz

Oʻquvchining tahsil olishga yaroqlilik uchun korreksiya bilan koʻrish oʻtkirligi bir koʻzda 0,5 va ikkinchisida 0,1 dan koʻp boʻlishi lozim. Munozarali holatlarda koʻrish oʻtkirligi nazorat tekshiruvlari yordamida aniqlanadi.

Nomzod va oʻquvchilarning yaroqlilik toifasini aniqlashda har bir koʻz uchun har qanday linzalar bilan korreksiya qilingan koʻrish oʻtkirligi hisobga olinadi, shu jumladan kombinatsiyalangan hamda intraokulyar yoki kontakt linzalar bilan (linza taʼsirini yaxshi oʻtkazgan holatda — sutkada 20 soatdan kam boʻlmagan, diplopiya va koʻzning taʼsirlanishi yoʻq, binokulyar koʻrish mavjud boʻlganda).

Koʻrishni oddiy sferik shishalar bilan korreksiya qilishda ushbu Kasalliklar jadvalining ikkala ustunlarida nazarda tutilgan nomzod va oʻquvchilar uchun amalda chidamli binokulyar korreksiya bilan koʻrish oʻtkirligi hisobga olinadi, yaʼni yaxshi va yomon koʻradigan koʻzlar uchun shishalar kuchi farqi yoki silindrli yoki kombinatsiyalangan shishalar bilan yomon koʻradigan koʻzda asosiy ikki meridianlarda linza nur sindirish kuchining farqi 2,0 D dan ortiq boʻlmasligi lozim.

Nomzodlarda korreksiyalangan koʻrish oʻtkirligi faqat miopiya yoki miopiyalik astigmatizm (oddiy yoki murakkab) mavjud boʻlganda, shu jumladan qayd etilgan refraksiya chegarasining sathdan oshmagan kontaktli linzalar boʻlganda, koʻrish oʻtkirligi pasayishining boshqa sabablarida esa (jumladan gipermetropiyada, gipermetropik va aralash astigmatizmda) — uzoqni koʻrish uchun korreksiya qilinmasdan aniqlanadi.

Nomzodlarda har bir koʻzda korreksiyasiz koʻrish oʻtkirligi uzoqni koʻrish uchun 0,8 dan kam boʻlmasligi va yaqin uchun 1,0 boʻlishi lozim, yomon koʻradigan koʻzdagi miopiya yoki eng koʻp ametropiya boʻlgan meridianida gipermetropiya 1,0 D dan koʻp boʻlmasligi, har qanday turdagi astigmatizmda ikki asosiy meridianlarda refraksiyaning farqi 0,5 D dan oshmasligi lozim.

Har qanday etiologiyadan kelib chiqqan koʻz gavhari xiralashganda, ular nafaqat tirqishli lampa yordamida, balki kengaytirilgan qorachiqda oʻtayotgan nur yordamida va yonbosh yoritish bilan ham aniqlanishi lozim. Tekshiruv vaqtida faqat tirqishli lampa yordamida aniqlanadigan, gavhardagi rangli tovlanish, kamalak jilosi, toshchalar, donachalar va vakuolalar deb atalmish oʻzgarishlar mavjud boʻlganda nomzodlar oʻqishga kirishga va oʻquvchilar tahsil olishga yaroqsiz deb topilishga asos boʻladi.

Biomikroskopiya yordamida gavharning orqa qobigʻi ostida xiralashishlar aniqlanganda nomzodlar oʻqishga kirishga va oʻquvchilar tahsil olishga yaroqsiz deb xulosa chiqariladi.

Koʻrish oʻtkirligining pasayishiga olib kelmaydigan gavharning oldingi qobigʻida tugʻma pigment mavjudligi oʻqishga kirishga qarshi koʻrsatma boʻlmaydi.

Rang ajrata olishning pasayish darajalari va turlarini tashxis qoʻyishda 9-chi va undan keyingi nashrlardagi Rabkinning polixromatik jadvallariga ilova qilingan uslubiy koʻrsatmalarni qoʻllash lozim.

“S” turdagi anomal trixromaziya degan holatlar bu — tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan nomzodlar 9-chi va undan keyingi nashrdagi Rabkinning jadvallarida XVIII-sonli jadvalni aniqlashi muqarrar boʻlgan holda 12 dan ortiq jadvallarni toʻgʻri aniqlashlari lozim.

“S” turdagi anomal trixromaziya oʻqishga kirishga qarshi koʻrsatma boʻlmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 35. Oʻtkir kasallik, surunkali kasallikning xurujlari, jarohat yoki jarrohlik yoʻli bilan davolangandan keyingi koʻrish aʼzo faoliyatining vaqtincha buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda shox pardani, rangdor pardani va koʻzning boshqa qavatlarining oʻtkazgan oʻtkir kasalliklari hamda jarohat va jarrohlik amaliyotidan keyingi koʻrishning vaqtincha buzilishini nazarda tutadi.

Nomzodlar shox, oqsil pardalarda optik qayta tiklash jarrohlik amaliyotidan oʻtgan boʻlib, agar jarrohlik yoʻli bilan davolashdan keyin 12 oy muddat oʻtmagan boʻlsa, nomzodlar oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin oʻquvchilarning yaroqlilik toifasi ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari, koʻz olmalarining ultratovush biometriyasi natijalarini hisobga olgan holda koʻz faoliyatlarining holati va jarrohlik amaliyotigacha boʻlgan hujjatlar bilan rasman tasdiqlangan ametropiya darajasiga koʻra aniqlanadi.

Nomzodlar shox pardada oʻtkazilgan lazer korreksiyasi jarrohlik amaliyotidan keyin 1 yildan kam boʻlmagan muddat oʻtgan boʻlsa, hamda shox parda va koʻz tubida jarrohlik amaliyotidan keyingi asoratlar va degenerativ oʻzgarishlar kuzatilmasa, oʻqishga kirishga yaroqli deb topiladilar. Bir yil davomida yaroqlilik toifasi jarrohlik amaliyotigacha qanday boʻlsa shunday saqlanadi.

Shuningdek, mazkur moddaga bir yoki ikkala koʻzlardagi koʻz yoshi yoʻllarining davolanadigan kasalliklari kiradi. Nomzodlarga davolanish tayinlanadi, mazkur modda boʻyicha oʻqishga kirishga yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa tiklanuvchi davolanishga bir oydan kam boʻlmagan muddat zarur boʻlganda chiqariladi.

Oʻquvchilar, statsionarda uzoq muddat davolanishi lozim boʻlmagan va koʻz faoliyatlarining buzilishiga olib kelmaydigan kasalliklari mavjud boʻlganda tahsil olishga yaroqli deb topiladilar.

8-bob. Quloq va soʻrgʻichsimon oʻsiqning kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 36. Tashqi quloqning tugʻma va orttirilgan kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Mazkur moddaga ikki yoki bir tomonlama mikrotiya, tashqi quloq eshituv yoʻli va quloq suprasi ekzemasi, surunkali diffuz tashqi otit, tashqi eshituv yoʻlining tugʻma va orttirilgan torayishlari kiradi.

Nomzod va oʻquvchilar — birinchi va undan yuqori toifali sportchilar (hujjat bilan tasdiqlanganlar) eshitish faoliyati buzilmagan holda quloq suprasining kam ifodalangan shakl buzilishi mavjud boʻlganda, yaʼni sogʻlom tarafdagi quloq supralari nisbatdan oʻlchamlari teng, togʻay relyefi buzilmagan, terida qoʻpol chandiqli tortilishlari mavjud boʻlmaganda, yaroqlilik toifasi yakka tartibda aniqlanadi.

Tashqi eshituv yoʻli, quloq suprasi, quloq atrofi sohasida surunkali qaytalanuvchi ekzema mavjud boʻlgan, oʻquvchilarda statsionar davolanish samara bermaganda, tashqi eshituv kanalining orttirilgan torayishida yaroqsiz deb topiladilar.

Tashqi eshituv yoʻlining zamburugʻli zararlanishi mavjud boʻlgan oʻquvchilar davolanishi lozim, nomzodlar esa oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 37. Oʻrta quloq va soʻrgʻichsimon oʻsiqning kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Mazkur modda oʻrta quloq va soʻrgʻichsimon oʻsiqning poliplari, nogʻora boʻshligʻi granulyatsiyalari, ikki yoki bir tomonlama surunkali oʻrta quloq otiti, bir tomonlama turgʻun quruq teshilishi, adgezivli oʻrta otiti, timpanosklerozni nazarda tutadi.

Mazkur moddaga 12 oy va undan ortiq muddat oldin oʻtkazilgan radikal jarrohlik amaliyotidan yoki bitta quloqda ochiq usul bilan oʻtkazilgan timpanoplastikadan keyingi davrda jarrohlik amaliyotidan qolgan boʻshliqning toʻliq epidermizatsiyasi kuzatiladigan holatlar ham kiradi.

Oʻrta quloqning surunkali yiringli yalligʻlanishlari otoskopiya maʼlumotlari (nogʻora pardasining teshilishi, nogʻora boʻshligʻidan chiqadigan ajralmalar), nogʻora boʻshligʻi ajralmalarining mikroflorasini aniqlash uchun ekish, chakka suyagini Shyuller va Mayer usuli bilan rentgenografiya qilish yoki shu suyaklar KT oʻtkazilishi yoʻli bilan tasdiqlanishi lozim.

Adgeziv jarayonda nogʻora boʻshligʻida yoki oʻrta quloqning surunkali katarida otoskopiyada bir quloqning nogʻora pardasida teshik yoki chandiqlar eshitish va barofunksiyaning buzilishi bilan birga aniqlanadi. Quloq barofunksiyasining buzilishi tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan nomzod va oʻquvchilarning shikoyatlari, LOR-aʼzolarining koʻrigi, quloq manometriyasi asosida aniqlanadi.

Oʻtkazilgan perforatsiyadan keyin hosil boʻlgan nogʻora pardadagi kichik chandiq va ohaklanish (yagona petrifikatlar), pardaning harakatchanligi, eshitish va quloq barofunksiyasi buzilmagan holatlarda mazkur moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi. Quloq barofunksiyasining turgʻun buzilishi qayta oʻtkaziladigan tadqiqotlarning maʼlumotlariga koʻra aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 38. Vestibulyar qobiliyatining buzilishi Yaroqsiz Yaroqsiz

Vestibulyar buzilishlarda tekshiruv maʼlumotlari, shuningdek vestibulometriya natijalari shifokor-nevropatolog bilan hamkorlikda baholanadi. Vestibulyar buzilishlarni vaqtincha xususiyatga egaligi koʻrsatilganda, statsionar sharoitda har tomonlama tekshirish va davolash lozim. Barcha nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazishda vestibulyar apparatni uch karralik otolit reaksiyasining tekshiruvi yoki Koriolis tezlanishlarning uzluksiz kumulyatsiyasi sinamasi bilan tekshirib koʻrish shart.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 39. Karlik, karsoqovlik, eshitish qobiliyatining pasayishi Yaroqsiz Yaroqsiz

Ikki quloqdagi karlik yoki karsoqovlik davolash-profilaktika, ilmiy-tadqiqot muassasalari yoki karsoqovlar uchun boʻlgan taʼlim muassasalari tomonidan tasdiqlanishi lozim. Karlik deb quloq suprasi oldidagi baqirishni eshitmaslik hisoblanadi.

Eshitish qobiliyatining pastligi darajasini aniqlashda tadqiqotning maxsus usullarini, shivirlash va suhbatlashish nutqi, kamertonlar, boʻsagʻa audiometriyasi, quloqlar barofaoliyatini majburiy ravishda aniqlash bilan birga qoʻllash lozim boʻladi.

Yaroqlilik toifasini oʻzgarishiga olib keluvchi eshitishning pasayishida yuqoridagi tadqiqotlar bir necha marotaba (tekshiruv davrida yilda kamida 3-marta) oʻtkazilishi lozim.

Bir yoki ikkala quloqdagi karlikka gumon qilinganda, Govseyev, Lombar, Shtenger, Xilov va boshqa tekshiruvlar yoki obyektiv audiometriya usullari (chaqirilgan eshitish potensiallarini roʻyxatga olish, otoakustik emissiyalar va boshqalar) qoʻllanadi. Shivirlab gapirishni eshitishda quloqlardagi farq 3 metrdan koʻp boʻlganda, Stenvers usuli boʻyicha chakka suyaklarda rentgenografiya yoki chakka suyaklarda KT tekshiruvi oʻtkaziladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 40. Oʻtkir kasallik, surunkali kasallik xurujlari, jarohat yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi quloq va soʻrgʻichsimon oʻsiq faoliyatining vaqtincha buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Oʻquvchilarning yaroqlilik toifasi toʻgʻrisida xulosa oʻtkazilgan kasalliklar, jarohatlar, jarrohlik amaliyotlaridan keyin ularning umumiy ahvoli yaxshilanishi va maxsus davolash tadbirlari tugagandan soʻng, ammo eshitish, vestibulyar apparat faoliyatining toʻliq tiklanishi uchun kerak boʻladigan 1 oy muddatdan keyin qabul qilinadi.

Timpanoplastika jarrohlik amaliyotini oʻtkazgan nomzod va oʻquvchilar yaroqsiz deb topiladilar.

9-bob. Qon aylanish tizimining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 41. Revmatizm, yurakning boshqa revmatik va revmatik boʻlmagan (shu jumladan tugʻma) kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga yurak yetishmovchiligi mavjudligidan qatʼiy nazar, ritm va oʻtkazuvchanligi buzilishlari bilan kechadigan yurak kasalliklari (miokarditdan keyingi kardioskleroz, surunkali miokardit va boshqalar), yurakning tugʻma va orttirilgan nuqsonlari, shuningdek dekstrakardiya, ichki aʼzolarning toʻliq teskari joylashuvi kiradi. Kasallik alomatlarining tahlili bilan qoʻshilgan holda ExoKG, sutkalik EKG Xolter monitoring testi, veloergometriya yoki tredmil-test bilan tasdiqlanishi lozim.

I-darajali faoliyatga oid (vagusli) atrioventrikulyar qamali (jismoniy zoʻriqishida (yurakning qisqarishlar soni hisobidan) yoki tananing 1 kg ogʻirligiga nisbatidan 0,020 — 0,025 mg atropin sulfati qon tomiriga yuborilganidan soʻng atrioventrikulyar oʻtkazuvchanligi meʼyorlashishi), mazkur moddaning qoʻllanilishi uchun asos boʻlmaydi, oʻqishga kirishiga monelik qilmaydi. Nomzodlarda gemodinamikasi buzilishisiz kechadigan yurakning ikki tavaqali va boshqa klapanlarining 5 mm gacha boʻlgan birlamchi prolapsi aniqlanganida ular oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 42. Aorta, periferik yirik arteriya, vena va limfa tomirlari kasalliklari, rivojlanishning tugʻma anomaliyalari va shikastlanishlar oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga yirik tomirlarning arterial va arteriovenoz anevrizmalari, oyoq, qoʻl tomirlarining obliteratsiyalovchi trombangiiti, aortoarteriiti, venalarning tromboflebiti, flebotrombozi, trombozdan keyingi holat, varikoz kasalligi, “filoyogʻi”, angiotrofonevrozlar, yorgʻoq venalarining II-III-darajali varikoz kengayishi, qon tomirlarining shikastlanishlaridan keyingi holatlar kiradi.

Vena yetishmovchiligi belgilarisiz kechadigan alohida qismlardagi silindr yoki elastik boʻrtma koʻrinishida oyoqlar teri osti venalarining kengayishi, I-darajali varikotsele mazkur moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi va oʻqishga kirishga toʻsqinlik qilmaydi.

Nomzodlarning oʻqishga kirish va oʻquvchilarning tahsil olishga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa obyektiv natija beradigan tekshiruv usullari (nitroglitserin sinamasi bilan oʻtkazilgan reovazografiya, angio-, flebo-, limfografiya va boshqa usullar) qoʻllanilib tibbiy tekshiruv oʻtkazilganidan keyin chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 43. Bavosil (gemorroy): a) asoratlari mavjud boʻlgan Yaroqsiz Yaroqsiz b) asoratlarsiz kechadigan Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Moddaning “a” bandiga tez-tez xurujli, asoratlangan (yalligʻlanish, tromboz), konservativ va jarrohlik yoʻli bilan davolanish ijobiy samara bermagan, shuningdek gemorroidal tugunlarini tashqariga tushishi bilan kechadigan bavosil kiradi.

Moddaning “b” bandiga samarali davolangan, asoratlari mavjud boʻlmagan, kam xurujli tashqi gemorroy kiradi.

Yagona, yalligʻlanish belgilari boʻlmagan, ozgina kattalashgan gemorroy tugunlari mavjud boʻlganda, shikoyatlar boʻlmaganda, anamnezda oxirgi uch yil davomida kasallikning xurujlari toʻgʻrisida maʼlumotlar qayd etilmagan holatlar mazkur moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi, hamda oʻqishga kirishga va tahsil olishga toʻsqinliq qilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 44. Neyrotsirkulyator asteniya Yaroqsiz Yaroqsiz

Neyrotsirkulyator asteniya bu — subyektiv va obyektiv-faoliyati oʻzgarishsiz xilma-xil klinik koʻrinishi bilan kechadigan yurak tomirlar tizimi faoliyatining buzilishlari boʻlib, yurak-qon tomir tizimida organik oʻzgarishlarsiz, koʻproq tomirlar tonusi va qon-tomir tizimi boshqaruvining buzilishi bilan kechayotgan umumiy nevrozdir.

Neyrotsirkulyator asteniyaning gipotenziv turini sogʻlom nomzodlarning fiziologik gipotoniyasidan farq qiladi, ular sogʻligining holatiga hech qanday shikoyat qilmaydi, arterial bosim koʻrsatkichi 90/50 — 100/60 mm. simob ustunida ish qobiliyatini saqlab qoladi. Bunday nomzodlar oʻqishga kirishga yaroqli deb topiladi. Barcha holatlarda boshqa aʼzolar va tizimlarning kasalliklari tufayli kelib chiqqan simptomatik gipotoniyani istisno qilish lozim.

Nomzodlarda neyrotsirkulyator asteniya tashxisi nevropatolog, okulist ishtirokida, zarurat tugʻilganda boshqa mutaxassislarni ham jalb etib majburiy ravishda faoliyatga oid (jismoniy zoʻriqish, giperventilyatsiya, ortostatik va boshqalar) va dori vositalari bilan sinamalar oʻtkazilgandan keyin qoʻyilishi lozim.

Neyrotsirkulyator asteniyaning gipertenziv turi tashxisini qoʻyishda qalqonsimon bez va buyrak faoliyatini tekshirish lozim.

Moddaga yaqqol va moʻtadil ifodalangan alomatlari bilan kechayotgan neyrotsirkulyator asteniyaning har qanday turi — (neyrotsirkulyator asteniyaning gipotenziv turida — arterial bosim turgʻun holatda 105 — 100/60 — 55 mm. simob ustuni; gipertenziv turida — arterial bosim turgʻun holatda 140 — 150/90 mm simob ustuni gacha), shu jumladan turgʻun yoki oʻtib ketuvchi yurakning ritmi va oʻtkazuvchanligi buzilishlari bilan kechadigan va mehnat qobiliyatini pasaytirmaydigan holatlar kiradi.

Birinchi va yuqori razryadli sportchilarda (hujjatlar bilan tasdiqlangan) arterial bosim oshgani va yurak boʻshliqlarining oʻlchamlari kattalashganligi aniqlanganda, tibbiy uskunalar yordamida har tomonlama tekshirilganlaridan soʻng yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi.

Miokardning organik oʻzgarishlari (yalligʻlanish, distrofik va boshqalar) tufayli yurakning ritmi va oʻtkazuvchanligi buzilishlarida tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ushbu Kasalliklar jadvalining 41-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 45. Oʻtkir kasallik, surunkali kasallik xuruji, jarohat yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi qon aylanish tizimi faoliyatining vaqtincha buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Nomzodlar statsionar sharoitda davolanishdan soʻng norevmatik boʻlgan miokarditlarni oʻtkazganlarida 12 oy muddatga yaroqsiz deb topiladilar. Ushbu muddat tugaganidan soʻng, yuqorida koʻrsatilgan nomzodlarda yurakning zararlanish alomatlari (oʻchoqli miokardioskleroz, yurak ritmi va oʻtkazuvchanligi buzilishining turli shakllari, klapan apparatining zararlanishlari va boshqalar) boʻlmasa oʻqishga kirishga yaroqliligi yakka tartibda aniqlanadi.

Nomzodlar asoratsiz oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin (varikotselektomiya, gidrotsele tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlari va boshqalar) davolash muassasasidan chiqqanlaridan keyin oʻqishga kirishga toʻrt oy muddatga yaroqsizdirlar.

10-bob. Nafas aʼzolarining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 46. Burun boʻshligʻi, burunning yondosh boʻshliqlari va halqum kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga yiringli (yiringsiz, polipozli) sinusitlar, burun orqali nafas olishni qiyinlashtiruvchi va burunning yondosh boʻshliqlari barofunksiyasining buzilishlari bilan kechadigan burun boʻshligʻi va burun-halqum kasalliklari, surunkali tonzillitning II-darajali toksik-allergik shakli, surunkali atrofik, gipertrofik, granulezli faringit (nazofaringit) kiradi.

Surunkali polipli gaymorit mavjudligi rentgen tekshiruvi yordamida tasdiqlanishi lozim, alohida holatlarda esa, burun yondosh boʻshliqlari KT, surunkali yiringli (yiringsiz) sinusit-rinoskopik maʼlumotlar yordamida, burunning yondosh boʻshliqlarining ikki koʻrinishda rentgenografiyasi, imkon darajasida burun yondosh boʻshligʻi KT, yuqori jagʻ sinusitida — tashxis qoʻyish maqsadida punksiya qilinadi. Bundan tashqari surunkali jarayonning mavjudligi statsionar sharoitda va oldingi 6 oydan kam boʻlmagan avvalgi dispanser kuzatuv natijalari bilan tasdiqlanadi.

Burun toʻsigʻining qiyshayishi, nafas olish erkin boʻlgan holda yuqori nafas yoʻllari shilliq qavatining noturgʻun subatrofik alomatlari, tashxis qoʻyish maqsadida oʻtkaziladigan punksiyada yiring yoki transsudat olinmagan va yuqori jagʻ boʻshligʻi chiqish yoʻlining oʻtkazuvchanligi saqlangan holda yuqori jagʻ boʻshligʻi devorining shilliq qavati qalinlashuvi hamda yuqori jagʻ boʻshliqlaridagi oʻtkazilgan jarohat amaliyotidan keyingi qolgan alomatlar (ogʻiz dahlizi oʻtuvchi burmasining chiziqli chandigʻi, jarrohlik amaliyoti qilingan boʻshliqning burun boʻshligʻi bilan tutashuvi yoki rentgenogrammadagi “parda”) mavjudligi oʻqishga kirishga monelik qilmaydi.

Yuqori jagʻ boʻshligʻida kistalari mavjudligi, shu jumladan ularning barofunksiyasi buzilmaganda, nomzodlar yaroqsiz deb topiladi.

Tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan nomzodlarning shikoyatlari, burun boʻshligʻi ahvoli, burun yondosh boʻshliqlarini sinashgacha va sinashdan soʻnggi rentgen tekshiruvlari natijalari bilan birgalikda barokamerada bosim tushib chiqishini koʻtara olishi, burun yondosh boʻshliqlari barofunksiyasining turgʻun buzilishi aniqlanadi.

Ikki tomonlama burun bilan nafas olishning qiyinlashuvi bilan kechadigan burun toʻsigʻining qiyshayishi, ikki tomonlama yuqori nafas yoʻllarining distrofik jarayoni mavjudligi oʻqishga kirishga qarshi koʻrsatma boʻladi.

Bir tomonlama burun bilan nafas olishning qiyinlashuvi bilan kechadigan burun toʻsigʻining qiyshayishi, burundan erkin nafas olish bilan kechadigan yuqori nafas yoʻllari shilliq qavati subatrofik alomatlari mavjudligi mazkur moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi, hamda oʻqishga kirishga monelik qilmaydi.

Burunning nafas olish faoliyatining buzilishisiz va kam ifodalangan buzilishi bilan kechadigan pollinozlar va allergik rinitlar mavjudligi mazkur moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi.

Pollinozlar va allergik rinitlar bilan xastalangan nomzodlarni tekshiruviga shifokor-allergolog majburiy holda jalb etilishi lozim.

II darajali toksik-allergik shakldagi surunkali tonzillit tez-tez xurujlar, tonzillogen intoksikatsiya (subfebrilitet, tez charchash, soʻlgʻinlik, holsizlik) mavjudligi, bodomsimon bezlar atrofidagi toʻqimalarni, regionar limfa tugunlarini (paratonzillyar abssess, regionar limfadenit) yalligʻlanish jarayoniga qoʻshilishi va metatonzillyar asoratlar bilan tavsiflanadi. Surunkali tonzillitning faqat shu shakli oʻqishga kirishga monelik qiladi. Surunkali tonzillitning boshqa shakllari boʻlgan nomzodlar oʻqishga kirishga yaroqli deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 47. Hiqildoq va traxeyaning boʻyin qismi kasalliklari va shikastlanishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda nafas yetishmovchiligi darajasidan qatʼiy nazar, shuningdek tovush hosil boʻlishning qiyinlashuvi bilan kechadigan hiqildoq yoki traxeyaning boʻyin qismi tugʻma va orttirilgan kasalliklari hamda ularning shikastlanish oqibatlarini nazarda tutadi.

Tovush hosil boʻlishning turgʻun qiyinlashuvini tasdiqlash uchun koʻp marotaba (tekshiruv mobaynida 3-martadan kam boʻlmagan) tovushning jarangdorligini tekshirish lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 48. Nafas olish aʼzolarining boshqa kasalliklari, shu jumladan tugʻma kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga bronx-oʻpka apparati va plevraning surunkali kasalliklari (shu jumladan surunkali bronxit, oʻpkalarning surunkali obstruktiv kasalligi, bronxoektatik kasallik), oʻpkalarning yiringli kasalliklari, nafas olish aʼzolarining tugʻma anomaliyalari, oʻpkaning mikozi, sarkoidoz, gistologik tekshiruv natijalari bilan tasdiqlangan alveolyar proteinoz, mukovissidoz, oʻpkaning Langergans hujayrali gistiotsitozi, oʻpkaning limfangioleyomiomatozi, Gudpascher sindromi, oʻpkaning alveolyarli mikrolitiazi, idiopatik fibrozlovchi alveolit va boshqa idiopatik interstitsial zotiljamlar, oʻpkaning emfizemasi, oʻpkaning polikistozi, nafas olish aʼzolarining jarrohlik amaliyotidan keyingi holatlar kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 49. Bronxial astma Yaroqsiz Yaroqsiz

Bronxial astma tashxisi majmuaviy statsionar tekshiruvdan keyin qoʻyilishi lozim.

Kasallik anamnezini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlmagan turgʻun remissiyasidagi bronxial astma tashxisini aniqlovchi testlar sifatida farmakologik va (yoki) jismoniy bronx qoʻzgʻatuvchi testlar hisoblanadi. Qoʻshimcha mezon sifatida qonda umumiy va (yoki) spetsifik “E” immunoglobulinni aniqlash tekshiruvi boʻlishi mumkin.

Bronxspastik sindromlar (obturatsion, endokrin-gumoral, asab tizimining buzilishlari, zaharlanishlar va boshqalardan kelib chiqqan) boshqa kasalliklar asorati boʻlganda, asosiy kasallikninig kechishiga koʻra ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha yaroqlilik toifasi aniqlanadi.

Boshqa allergik kasalliklarda zararlangan aʼzo yoki tizim faoliyatining holatiga koʻra ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 50. Oʻtkir kasallik, surunkali kasallik xuruji, jarohat, jarrohlik amaliyotidan keyingi nafas aʼzolari faoliyatining vaqtincha buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Asoratli zotiljamni (infeksion-toksik shok, yiringlashlar, plevritlar, atelektazlar, keng tarqalgan plevra qatlamlanishi va boshqalar) boshdan kechirgan nomzodlar davolanish yakunidan soʻng 12 oy muddatga yaroqsiz deb topiladi, mazkur muddatdan soʻng asoratlar saqlangan hollarda ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalariga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

11-bob. Ovqat hazm qilish aʼzolarining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 51. Tishlarning rivojlanishi va chiqishidagi buzilishlar, tishning qattiq toʻqimalari va pulpaning kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda bitta jagʻda 4 va undan ortiq tishlarning yoʻqligi yoki bir qatorda ikkinchi kesuvchi, kurak va birinchi kichik oziq tishning ketma-ket yoʻqligi, shuningdek koʻp sonli asoratlangan kariyes mavjud boʻlganda qoʻllanadi.

Jagʻlarda periodont yalligʻlanishning (perimplantit) klinik va rentgenologik belgilari boʻlmagan jagʻlarning implantatsiyasi va protezlash imkoniyati mavjud boʻlgan nomzod va oʻquvchilarda tishlarning umumiy soni sanalganda ular qoʻshib hisoblanadi.

Tishlarning umumiy sanogʻida 18, 28, 38, 48-tishlar hisoblanmaydi. Tish ildizlarini protezlash imkoni boʻlmasa, ular yoʻq tishlar deb hisoblanadi.

Kariyesli, olib tashlangan va plomba qoʻyilgan tishlarning umumiy soni 9 dan koʻp va bunda 4 dan kam boʻlmagan tishlar — pulpa va periodontning zararlanishi bilan kechadigan surunkali yalligʻlangan, ildiz kanallariga plomba qoʻyilgan tishlar ham qoʻshib hisoblanganda nomzod va oʻquvchilar yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 52. Periapikal toʻqimalar, milklar va paradont, soʻlak bezlari, ogʻiz boʻshligʻining yumshoq toʻqimalari, tilning (shu jumladan tugʻma) kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan nomzodlarda lab va tanglayning tugʻma yoriqlari, parodontit yoki paradontozning barcha shakllari, stomatit, xeylit, gingivit, leykoplakiya va boshqa prekanserozli kasalliklari mavjudligida qoʻllaniladi.

Parodontit yoki paradontozning mavjudligi tish-jagʻ tizimining rentgenografiyasiga asosan toʻliq tekshiruvi va birga kechuvchi kasalliklarning aniqlanishi bilan qayd etiladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 53. Yuz-jagʻ anomaliyalari, defektlari, deformatsiyalari, jarohat asoratlari, boshqa kasalliklar, tishlar va ularning tayanch apparatidagi oʻzgarishlar, jagʻ kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga yuz-jagʻ sohasining tugʻma hamda orttirilgan nuqson va deformatsiyalari shuningdek jagʻ, soʻlak bezlari, chakka-pastki jagʻ boʻgʻimlarining surunkali kasalliklari, chaynash faoliyatining buzilishi yoki chaynash samaradorligi 60 foizdan kam boʻlmaganligi bilan birga kechadigan tish qatorlarining 5 dan 10 mm gacha (ikkinchi daraja) siljigan tishlash anomaliyalari kiradi.

Soʻlak-tosh kasalligi, yuz-jagʻ sohalarida tugʻma oqmalari va kistalari, chakka-pastki jagʻ boʻgʻimlarining artroz-artritlari mavjud boʻlgan nomzodlar yaroqsiz deb topiladilar.

Nomzodlarda tish qatorlarining 5 mm gacha (birinchi daraja) siljishi, chaynash samaradorligi N.I. Agapov boʻyicha 60 foizdan koʻp boʻlishi bilan kechadigan tishlash nuqsonlari, yuqori labning alohida, toʻliq boʻlmagan yoriqlari tufayli majmuaviy davolashdan keyin faoliyatning buzilishi kuzatilmasa, ular oʻqishga kirishga yaroqli deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 54. Qiziloʻngach, ichaklar (oʻn ikki barmoqli ichakdan tashqari) va qorin pardaning (shu jumladan tugʻma) kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga qiziloʻngach, ichaklar, qorin pardasining oqmalari, kiziloʻngach, ichaklarning striktura yoki chandiqli torayishlari yoki asab-mushak kasalliklari, qorin pardasining yopishib qolishi (yopishish jarayoni laparotomiya yoki rentgenologik yoki endoskopik tekshiruvlar natijalari bilan tasdiqlangan boʻlishi lozim), surunkali ezofagitlar, enteritlar, kolitlar, toʻgʻri ichak qatlamlarining tushishi, paraproktitlar, orqa chiqarish teshigi sfinkterining yetishmovchiligi, shuningdek qiziloʻngach, ichaklar (oʻn ikki barmoqli ichakdan tashqari) va qorin pardaning boshqa tugʻma hamda ortirilgan kasallik va anomaliyalari kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 55. Meʼda, oʻn ikki barmoqli ichak, jigar, oʻt qopi, oʻt chiqarish yoʻllari va meʼda osti bezining kasalliklari a) faoliyatning buzilishlari bilan Yaroqsiz Yaroqsiz b) faoliyat buzilishisiz, obyektiv alomatlar mavjudligida Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi Yaroqlilik yakka tartibda aniqlanadi

Moddaning “a” bandiga tana vaznining yetishmasligi bilan kechadigan surunkali gastroduodenitlar, meʼda va oʻn ikki barmoqli ichakning yara kasalligi, jigar sirrozi, surunkali gepatitlar, pankreatitlar, xoletsistitlar, oʻt pufagining xolesterozi, oʻt qopi va oʻt chiqarish yoʻllarining tosh kasalligi, oʻt va meʼda osti bezi oqmalari, shuningdek faoliyatning buzilishlari bilan kechadigan meʼda, oʻn ikki barmoqli ichak, jigar, oʻt qopi, oʻt chiqarish yoʻllari va meʼda osti bezining boshqa orttirilgan hamda tugʻma kasallik va anomaliyalari kiradi.

Yara kasalligining remissiya davri uchun ishonchli belgi boʻlib, fibrogastroskopiyada aniqlangan yaradan keyingi chandiq va (yoki) sunʼiy gipotoniya sharoitida oʻtkazilgan duodenografiyada aniqlangan qoʻpol chandiqli shakl buzilishining mavjudligi, meʼda yarasida esa — fibroskopiyada aniqlangan yaradan keyingi chandiqning mavjudligi hisoblanadi. Surunkali gepatit mavjudligi statsionar sharoitda jigarning zararlanishini isbotlovchi tahliliy (laboratoriya) va tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar kompleksi asosida tasdiqlanishi lozim.

Moddaning “b” bandiga oziqlanish buzilishisiz kechadigan remissiya davridagi gastrit va gastroduodenitlar, oʻt chiqarish yoʻllarining diskineziyasi, fermentopatiyali (xavfsiz) giperbilirubinemiya kiradi. Mazkur moddaning “b” bandi boʻyicha nomzod va oʻquvchilar yaroqlilik darajasi yakka tartibda aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 56. Churralar Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga tashqi, diafragma (kardiya bilan meʼda oldi qismi koʻkrak qafasida joylashgan, orttirilgan diafragmaning relaksatsiyasi), ventral churralar kiradi.

Muvaffaqiyatsiz davolanish natijalari (kasallikning qaytalanishi) yoki davolanishdan bosh tortilsa, hamda uni oʻtkazish uchun qarshi koʻrsatmalar mavjudligi moddaning qoʻllanilishiga asos boʻladi. Yirik boʻlmagan (fiziologik halqa chegarasida) kindik churrasi, qorin parda oldi lipomasi hamda jismoniy zoʻriqish va kuchanish vaqtida churra chiqishi kuzatilmaydigan chov halqasining kengayishi mazkur moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi va oʻqishga kirishga toʻsiq boʻla olmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 57. Oʻtkir kasallik, surunkali kasalliklarning xurujlari yoki jarrohlik amaliyotidan keyingi ovqat hazm qilish aʼzolari faoliyatining vaqtincha buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Tashqi churralari mavjud boʻlgan nomzodlar 12 oydan kam boʻlmagan muddatga yaroqsiz deb topiladilar. Nomzodlar asoratsiz oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyin (appendektomiya, gernioplastika, moyakni pastga tushirish va boshqalar) davolash muassasasidan chiqqanlaridan keyin oʻqishga kirishga ikki oy muddatga yaroqsizdirlar.

12-bob. Teri va teri osti qavatining kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 58. Teri va teri osti qavatining kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga ekzema, psoriaz, lixenifikatsiya bilan ifodalangan atopik dermatit, bullali dermatitlar, surunkali eshakemi, retsidivli Kvinke shishlari, barcha piodermiyalar, konglabatli husnbuzar, qizil boʻrichaning teri shakli, fotodermatoz, qizil yassi temiratki, ekssudativ eritema, surunkali kechadigan gemorragik vaskulitning teri shakli, follikulit, perifollikulit, chegaralangan sklerodermiya, kserodermiya, ixtioz, keratodermiya, uyali alopetsiya, follikulali keratoz, pes, Setton nevusi — nevus atroflari vitiligoga xos boʻlgan shakli, terining irsiy kasalliklari va neyrodermatozlar — neyrodermit, pochesuxa kasalligi kiradi.

Atopik dermatitning (neyrodermatitning) tarqalgan lixenifikatsiyasi deganda, yuz, tirsak va tizza osti chuqurchalaridagi terining zararlanishi, hamda teri qoplamasining ommaviy zararlanish tushuniladi. Anamnezida atopik dermatit (neyrodermit) mavjud boʻlib, oxirgi 5 yil mobaynida retsidiv boʻlmaganligi teri-tanosil dispanserlari tomonidan tasdiqlanishi ushbu moddani qoʻllashga asos boʻlmaydi. “Chegaralangan sklerodermiya” surunkali va tizimli kasallik boʻlganligini inobatga olgan holda, nomzodlar oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar. Cheklangan shaklida kechadigan husnbuzar mavjud boʻlgan nomzodlarning yaroqlilik toifasi yakka tartibda aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 59. Terining va teri osti qavatining oʻtkir kasalliklari va surunkali kasalliklarning qaytalanishdan keyingi faoliyatining buzilishi Yaroqsiz Yaroqsiz

13-bob. Suyak-mushak tizimi va biriktiruvchi toʻqimalarning kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 60. Yuqumli, yalligʻlanish, autoimmun va boshqa sabablardan kelib chiqqan artritlar va artropatiyalar, biriktiruvchi toʻqimaning tizimli kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Mazkur modda revmatoid artriti, serologik manfiy boʻlgan spondiloartritlar (anikilozlovchi spondiloartrit — Bexterev kasalligi, reaktiv artritning surunkali kechishi, psoriatik artropatiya) biriktiruvchi toʻqimaning diffuz kasalliklari, tizimli vaskulitlar (ulkan hujayrali arteriit, tugunli poliarteriit, Kavasaki kasalligi, Vegener granulematozi, mikroskopik poliangiit, eozinofilli angiit, krioglobulinli vaskulit, gemorragik vaskulitni visseral shakli), surunkali podagrik artrit, pirofosfatli artropatiya va boshqalarni nazarda tutadi.

Allergiya, autoimmun, modda almashuv buzilishlari va boshqa sabablardan kelib chiqqan boʻgʻimlar zararlanishini nomzod va oʻquvchilar davolagandan keyin boʻgʻimlar faoliyatining buzilish darajasiga koʻra baholanadi, boshqa aʼzo va tizimlarning qoʻshma zararlanishida ushbu Kasalliklar jadvalining asosiy kasallikka tegishli moddasi boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Ichki aʼzolar zararlanishi boʻlmagan biriktiruvchi toʻqimaning tizimli kasalliklaridagi boʻgʻimlar zararlanishining oʻtkir shaklidan nomzodlarga nisbatan yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa chiqariladi. Oʻtkir shaklidan soʻng 12 oy mobaynida, kasallikning alomatlari boʻlmaganda nomzodlar oʻqishga kirishga yaroqli deb topiladi. Boʻgʻimlarning oʻtkir yalligʻlanish kasalliklari yoki gemorragik vaskulitning teri va teri-boʻgʻim shaklidan keyin tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ushbu Kasalliklar jadvalining 73-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 61. Suyaklar, yirik boʻgʻimlar, togʻaylarning jarrohlik kasalliklari va zararlanishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Suyak va boʻgʻimlarning kasalliklaridan keyin oʻqishga kirishga yaroqlilik toifasi toʻgʻrisida xulosa tibbiy tekshiruvdan va zarurat boʻlganida esa davolanishdan keyin chiqariladi. Bunda kasallikning xurujlarga, rivojlanishga moyilligi, davolanishning turgʻunligi hisobga olish kerak boʻladi.

Moddaga boʻgʻimning ankilozi, sunʼiy boʻgʻim, boʻgʻimning barqarorsizligi, artrozlar,boʻgʻimning kontrakturasi, boʻgʻim togʻayining yemirilishi, boʻgʻimning aseptik nekrozi, sekvestrlar, osteomiyelitlar, osteoxondropatiyalar, klinik tekshiruvi va nur yordamida tashxislanish bilan aniqlanadigan boʻgʻimning oddiy chiqishi, shuningdek boʻgʻim, togʻay va paylarning boshqa orttirilgan va tugʻma kasalliklari va shikastlanish oqibatlari kiradi.

Boʻgʻimlar faoliyati buzilishsiz kechadigan Osgud-Shlatter kasalligi mavjud boʻlgan nomzodlar va oʻquvchilar yaroqsiz deb topiladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 62. Umurtqaning kasalliklari va ularning oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga umurtqaning degenerativ-distrofik va yalligʻlanish kasalliklari, tugʻma va orttirilgan shakl buzilishlari (deformatsiya), rivojlanish nuqsonlari kiradi.

Ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha umurtqa faoliyatining buzilishini baholash vertebrogen nevrologik buzilishlarining ifodalanganligiga koʻra oʻtkaziladi.

Skolioz darajasi rentgenolog tomonidan rentgenogrammalarda skolioz burchaklarini oʻlchash orqali aniqlanadi: I darajasi — 1 — 10 gradus, II darajasi — 11 — 25 gradus, III darajasi — 26 — 50 gradus, IV darajasi — 50 gradusdan ortiq (V.D. Chaklin boʻyicha). S-simon skoliozda qiyshayish maksimal yoy boʻyicha aniqlanadi. Skolioz burchaklarining oʻlchovi Fergyusson yoki Kobb usulida aniqlanadi.

Yonbosh proyeksiyali rentgenogrammalarda beshinchi koʻkrak pogʻonaning yuqori chekkasi va oʻn ikkinchi pogʻonaning pastki chekkasidan oʻtkazilgan chiziqlararo koʻkrak sohasidagi kifozli shakli buzilishining burchagi oʻlchanadi. Meʼyorda u 20 — 40 gradusni tashkil qiladi.

5 gradusgacha (qoʻshilgan holda) boʻlgan I-darajali skolioz litseyga oʻqishga kirishga monelik qilmaydi.

Umurtqa pogʻonasining bir qismidagi umurtqalararo osteoxondroz bilan nomzodlar yaroqsiz deb topiladilar.

Umurtqaning patologik oʻzgarishlari xususiyati koʻp oʻqli, zoʻriqishli, va harakatdagi faoliyatga oid rentgenologik, tibbiy koʻrsatmalar boʻlganda esa, boshqa tekshiruvlar (KT, MRT, radioizotop tekshiruvi, densitometriya va boshqalar) bilan tasdiqlanishi lozim.

Tashqi nafas olish va koʻkrak qafasi aʼzolarining faoliyati buzilishisiz kechadigan koʻkrak qafasining deformatsiyasi (“tovuqsimon koʻkrak”, kilsimon, hunisimon deformatsiyalar va boshqalar) mavjud boʻlganda nomzodlarning yaroqlilik toifasi yakka tartibda aniqlananadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 63. Kaftning, barmoqlarning nuqsonlari, shakli buzilishlari va yoʻqligi Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga qoʻl panjasi, kaft boʻgʻimlari va barmoqlarning turgʻun kontrakturasi, soxta boʻgʻimlari, surunkali osteomiyelitlari, ularning barcha sathlarda yoʻqligi, boʻgʻimlarining yemirilishi, nuqsonlari va artroplastikadan keyingi holatlari, panja boʻgʻimlarining eski chiqishlari, osteoxondropatiyalari, qoʻl panjasi boʻgʻimlari va barmoqlarning tuzilishga oid nuqsonlari va shikastlanishlar oqibatlari, shuningdek boshqa qoʻl panjasi, kaft boʻgʻimlari va barmoqlarning orttirilgan va tugʻma nuqsonlari, hamda kasalliklari kiradi.

Birinchi barmoq uchun — tirnoq falangasining yetishmasligi, boshqa barmoqlar uchun esa — ikki falanganing yetishmasligi qoʻl panjasida barmoqning yoʻqligi deb hisoblanadi. Falanganing proksimal boshchasi sathidan yoʻqligi uning umuman yoʻqligi deb hisoblanadi.

Barmoq paylari yoki nervlarining shikastlanishi va kasalliklari oqibatida barmoq noqulay tomonga toʻliq tortishib qolganda yoki harakat toʻliq cheklanganda (turgʻun kontraktura mavjudligida) barmoq yoʻq deb hisoblanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 64. Yassi oyoqlik, oyoq panjasining boshqa shakl oʻzgarishlari va barmoqlarining nuqsonlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda oyoq panjasining tugʻma va orttirilgan shakl buzilishlarini (“ot”, tovon, varusli, valgusli maymoqlik va boshqa tugʻma yoki orttirilgan oyoq panjasining shakl buzilishlarini) nazarda tutadi. Mazkur moddaga shuningdek panja suyaklarining ekzostozlari, boʻgʻimlarning artrozlari, yurishni yoki standart poyafzal kiyishni qiyinlashtiruvchi shikastlanish oqibatlari va kasalliklari, oyoqda barmoqlarning yetishmasligi, ularning qotib qolishi yoki harakatsizligi ham kiradi.

Nomzodlarning oʻqishga kirishga yaroqliligini baholashda oyoq panjasi gumbazining balandroqligi koʻpincha meʼyor darajasi deb hisoblanishini nazarda tutish lozim. Baland gumbazli (“havol”) oyoq panjasi deb, shunday shakl oʻzgarishiga aytiladiki, bunda orqa boʻlim supinatsiya, oldingi boʻlim pronatsiya va yuqoriga tortilgan holatda, shu bilan birga ichki va tashqi gumbaz balandligi yuqori darajada (yaqqol buralgan oyoq panjasi deb ataluvchi); oyoq panjasining oldingi boʻlimi toʻliq yozilgan, keng va bir oz tortilgan, oyoq panjasining oʻrta suyaklari boshchalari ostida qadoqlar mavjud boʻladi.

Yassi oyoqlikni bosqichlari boʻyicha yuzaga keladigan organik oʻzgarishlarini klinik va rentgen tasvirlariga koʻra baholash

Artrozning bosqichi Boʻgʻim yorigʻining holati va oʻlchamlari Boʻgʻim oraligʻi chetlaridagi suyakli oʻsiqlar mavjudligi va ularni boʻgʻim chetlaridan chiqib turadigan oʻlchamlari Boʻgʻim va tutashuvchi suyaklarning boʻgʻim oxirlari yuzalarining holati Birinchi 50 % ortiq boʻlmagan Mavjud, oʻlchamlari 1 mm dan ortiq emas Oʻzgarishlar yoʻq Ikkinchi 50 % yoki undan ortiq boʻlgan torayish Mavjud, oʻlchamlari 1 mm dan ortiq Boʻgʻim oraliqlarining shakl oʻzgarishlari va togʻay osti osteosklerozi bilan Uchinchi Deyarli toʻliq obliteratsiya Ifodalangan suyak chetlari oʻsiqlari Qoʻpol shakl oʻzgarishi va togʻay osti osteosklerozi bilan

Oyoq panjasi gumbazining balandligi aniqlanadi, gumbaz eng baland nuqtasidan pastki uchburchak — tovon suyagining notekis yuzasini birinchi oyoq kafti suyagi boshchasining pastki kaft tomoni bilan birlashtiradigan chiziq asosiga tushirilgan perpendikulyarning uzunligi aniqlanadi. Meʼyorda bu burchak 125 — 130 gradusga teng, oyoq panjasi gumbazining balandligi 39 — 36 mm.

Yassi oyoqlikning birinchi darajasi: ichki kaft gumbazining koʻndalang kesmasi burchagi 131 — 140 gradus, gumbazning balandligi — 35 — 25 mm. Yassi oyoqlikning ikkinchi darajasi: ichki kaft gumbazining koʻndalang kesmasi burchagi 141 — 155 gradus, gumbazning balandligi — 24 — 17 mm. Ponasimon suyak kaltalashgan, boʻyinchasi aniq ifodalanmagan. Yassi oyoqlikning uchinchi darajasi: ichki kaft gumbazining koʻndalang kesmasi burchagi 155 gradusdan ortiq, gumbazning balandligi — 17 mm dan kam. Shuningdek, oyoq panjasi koʻndalang gumbazi yassiligi, bosh barmoqning uzoqlashtiruvchi kontrakturasi kuzatiladi. Oyoq panjasi buralgan va tashqariga qayrilgan. Yassi oyoqlikning darajasini aniqlashda asosiy mezon boʻlib oyoq panjasi gumbazining balandligi hisoblanadi.

Oyoq panjalari shaklni oʻzgartiruvchi artrozning I bosqichi rentgen tasvirlari boʻgʻim chetlaridan 1 mm dan koʻp chiqmaydigan suyakli oʻsiqlar va boʻgʻim yorigʻini 50 foizgacha torayishi bilan tavsiflanadi.

Artrozning II bosqichida boʻgʻim yorigʻi kengligi — 50 foiz va undan koʻp toraygan, boʻgʻim chetlaridan 1 mm dan koʻp chiqadigan suyakli oʻsiqlar shakl oʻzgarishlari va tutash suyaklar boʻgʻim oxirlarining subxondral osteosklerozi bilan kechadi.

Oyoq panjalar artrozi III bosqichida boʻgʻim orasi kengligi deyarli obliteratsiyalangan, boʻgʻim chetlarida ogʻir ifodalangan suyakli oʻsiqlar chuqur shakl oʻzgarishlari va tutash suyaklar boʻgʻim oxirlarining subxondral osteosklerozi bilan kechadi.

Nomzodning bir oyogʻida II darajali yassi oyoqlik va ikkinchi oyogʻida esa I darajali yassi oyoqlik mavjudligida, ekspert xulosasi II-darajali yassi oyoqlik boʻyicha qabul qilinadi.

OPOʻB boʻgʻimlarida I bosqichli osteoartroz belgilari bilan kechadigan I darajali, hamda osteoartroz belgilari mavjud boʻlmagan II darajali yassi oyoqlik ushbu moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi va oʻqishga kirishga toʻsqinlik qilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 65. Qoʻl-oyoq faoliyatining buzilishi bilan kechadigan va (yoki) harbiy libos, poyafzal, hamda harbiy anjomlar kiyishini qiyinlashtiruvchi tugʻma va orttirilgan shakl buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda tugʻma yoki orttirilgan qoʻl-oyoq kaltaligi va shakl buzilishlari, shu jumladan, suyaklar singandan keyingi burchakli shakl buzilishlaridan kelib chiqqan holatlarni, hamda qoʻl yoki oyoqning sathidan (sohasidan) qatʼiy nazar yoʻqligini nazarda tutadi.

Oyoqlarning X-simon qiyshayishida boldirning ichki toʻpiqlararo masofasi 5 sm gacha, O-simon qiyshayishida son suyagi ichki oʻsiqlarining oraligʻidagi masofa 9 sm gacha, qoʻlning 2 sm gacha yoki oyoqning 1 sm gacha kaltaligi, pastki pogʻona (boldir, oyoq panjasi) ning 5 gradusdan kam rotatsiyali shakl buzilishi boʻlganda mazkur modda qoʻllanmaydi va nomzodlar oʻqishga kirishga yaroqli deb topiladi.

Faoliyati saqlanganligi bilan kechadigan qoʻlning kam boʻlgan burchakli shakl buzilishi mavjud boʻlganda, nomzodlar oʻqishga kirishga, oʻquvchilar esa tahsil olishga yaroqsiz deb topiladilar

14-bob. Siydik chiqarish va jinsiy aʼzolarning kasalliklari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 66. Buyraklarning surunkali kasalliklari, buyrak va siydik toshi kasalligi Yaroqsiz Yaroqsiz

Buyrak kasalliklari bilan xastalangan oʻquvchilar statsionar sharoitida tibbiy tekshiruv va davolanishdan soʻng tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi.

“Surunkali piyelonefrit” tashxisi leykotsituriya, bakteriyauriya mavjudligi miqdorli usullar bilan aniqlanadigan, urolog va teri-tanosil kasalliklari shifokori ishtirokida hamda majburiy rentgenurologik tekshiruvi asosida, siydik chiqarish va jinsiy aʼzolarining yalligʻlanish kasalliklarini istisno qilish sharti bilan qoʻyiladi. Zarurat tugʻilgan hollarda, buyrakning UTT va radioizotop tekshiruvlari oʻtkazilishi lozim.

Mazkur modda boʻyicha nomzodlarda buyraklarning oʻtkir yalligʻlanishidan keyin turgʻun patologik siydik sindromi mavjudligida, shuningdek buyraklar faoliyatining buzilish darajasi, xususiyati, davomiyligi va kechishidan qatʼiy nazar oʻqishga kirishga va tahsil olishga yaroqsiz deb topiladilar.

Siydik tosh kasalligi UTT (akustik soya mavjud boʻlganda) yoki rentgen tekshiruvi bilan tasdiqlangan boʻlishi lozim.

Mazkur moddaga qayta tosh hosil boʻlmagan, faoliyati buzilishisiz kechadigan yakka toshlarni tibbiy uskuna yordamida siydik yoʻllaridan (jomchadan, siydik chiqarish yoʻlidan, siydik qopidan) olib tashlash yoki oʻzlari chiqib ketgandan keyingi holatlardagi siydik tosh kasalligi ham kiradi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 67. Yuqori siydik yoʻllari urodinamikasining buzilishi (gidronefroz), piyelonefrit (ikkilamchi), buyrak va siydik yoʻllarining boshqa kasalliklari, sistit, siydik qopining kasalliklari, venerik boʻlmagan uretrit, uretraning strukturasi, uretraning boshqa kasalliklari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda qorin boʻshligʻi aʼzolari va qindagi siydik oqmalari, nefrostoma, epitsistostoma, ureterostoma, nefroptoz, buyraklarning distopiyasi, bir buyrakning yoʻqligi, buyraklarning yagona solitar kistalari yoki polikistozi, vazorenal arterial gipertenziyalar bilan kechadigan buyrak tomirlarining anomaliyalari, siydik nayi va uretraning strikturasi, buyraklarning displaziyasi, ularning va elementlarining ikkitaligi, “taqasimon” buyrak, yuqori siydik yoʻllari yoki siydik qopining anomaliyalarini nazarda tutadi. Buyraklar siydik ajratish faoliyatining buzilishi siydik va qonning tahliliy (laboratoriya) tekshiruvlari, rentgenologik (ekskretor urografiyasi, KT, angiografiya), UTT yoki radioizotop usullar (renografiya, dinamik nefrossintigrafiya, vositali angiografiya) bilan tasdiqlanishi lozim.

Nefroptozning bosqichi rentgenolog tomonidan tekshiriluvchini vertikal holatida bajarilgan rentgenogrammalar orqali aniqlanadi: I-bosqich — buyrak pastki qutbining meʼyoridan ikki umurtqa pasayishi; II-bosqich — uch umurtqa pasayishi; III-bosqich — uch umurtqadan ortiq pasayishi.

Yuqori siydik yoʻllarining notoʻliq boʻlinishi mavjud boʻlganda buyraklarning faoliyatga oid, shuningdek peshobda patologik oʻzgarishlar qayd etilmagan holatlarda nomzodlarning oʻqishga kirishga monelik qilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 68. Erkaklar jinsiy aʼzolarining kasalliklari (shu jumladan, tugʻma) Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda prostata bezining xavfsiz giperplaziyasi, yalligʻlanish va boshqa kasalliklari, moyakning suvli shishi, orxit, epididimit, olat chetki tanasining ortiqligi, fimoz, parafimoz, gipospadiya, shuningdek erkak jinsiy aʼzolarining boshqa kasalliklarini nazarda tutadi.

Toj egatidan distal joylashgan gipospadiya (olat boshchasi shakli) moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi, nomzodlarning oʻqishga kirishga toʻsqinlik qilmaydi.

Mazkur modda bir moyak yoʻqligi va moyaklarning gipoplaziyasida ham qoʻllanadi.

15-bob. Jarohatlar, zaharlanishlar va boshqa tashqi omillar taʼsiri oqibatlari

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 69. Bosh suyaklarining jarohati va jarrohlik amaliyotidan keyingi nuqsonlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga kalla suyagi, yuz-jagʻ sohasining orttirilgan hamda tugʻma nuqson va shakl buzilishlari, chakka-pastki jagʻ boʻgʻimlarining ankilozlari, pastki jagʻning soxta boʻgʻimlari, yuz-jagʻ sohasining kontrakturalari kiradi.

Mazkur moddada qayd etilmagan koʻz kosasi suyak devorlarining shikastlanish oqibatlari mavjud boʻlgan nomzod va oʻquvchilar ushbu Kasalliklar jadvalining 28-moddasiga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur moddada qayd etilmagan yuz-jagʻ sohasidagi shikastlanish oqibatlari mavjud boʻlgan nomzod va oʻquvchilar ushbu Kasalliklar jadvalining 53-moddasiga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 70. Umurtqa, gavda, qoʻl va oyoqlar suyaklari (chanoq suyaklari, kurak, oʻmrov, toʻsh, qovurgʻalar, yelka, tirsak, bilak, son suyagi boʻyinchasi, son, kichik va katta boldir, tizza qopqogʻi suyagi va boshqa suyaklar) sinish oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda faoliyatga oid buzilishlari bilan kechadigan umurtqalar sinishlari oqibatlari, spondilo-va korporodez jarohat amaliyotlari oʻtkazilgan holatlar, boʻgʻimlarning chiqish va chiqish-sinishlar oqibatlari, chanoq suyaklarining sinish oqibatlari, qoʻl va oyoq naysimon va boshqa suyaklarining asoratlangan sinishlari oqibatlari, soxta boʻgʻimlar, suyak sinishlarining osteosintezidan keyin olib tashlanmagan metall moslamalarni nazarda tutadi.

Chanoq halqasining shakli buzilishsiz kechadigan alohida chanoq suyaklarining bitgan yakka sinishlari, shuningdek faoliyatga oid buzilishsiz boʻlgan boshqa suyaklarning bitgan yakka sinishlari moddani qoʻllash uchun asos boʻlmaydi va oʻqishga kirishga toʻsqinlik qilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 71. Koʻkrak qafasi, qorin boʻshligʻi va chanoq ichki aʼzolarining jarohatlari (jarohatdan kelib chiqqan pnevmtoraks yoki gemotoraks, yurak, oʻpka, meʼda-ichak yoʻli, jigar, taloq, buyraklar, chanoq aʼzolari, qorin boʻshligʻining boshqa aʼzolari jarohatlari, koʻp tarmoqli ogʻir jarohat), yuqorida qayd etilgan aʼzolarning kasalliklari tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotlarining oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga koʻkrak qafasi aʼzolari kasallik va jarohatlari tufayli torakotomiya amaliyoti oʻtkazilgan holatlar, qon ketishini toʻxtatish, pnevmotoraks yoki gemotoraksni bartaraf etish, kasallik va jarohatdan kelib chiqqan jarrohlik amaliyotlaridan keyingi holatlar, ichak, meʼda, taloq, jigar, buyraklar, chanoq aʼzolari va qorin boʻshligʻining boshqa aʼzolarida oʻtkazilgan laparotomiya va lyumbotomiya jarrohlik amaliyotidan keyingi holatlar kiradi.

Organizmning aʼzo va tizimlaridan jarrohlik yoʻli bilan yot jismlarni olib tashlangandan keyingi oqibatlari mavjud boʻlganda ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari ham qoʻllaniladi. Siydik chiqarishga moyillik qilmaydigan olat boshchasining shikastlanish oqibatlari mavjudligi oʻqishga kirishga monelik qilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 72. Teri va teri osti toʻqimalari jarohatlarining oqibatlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Moddaga teridagi kelloid, gipertrofik, atrofik hamda yuzning badburishligiga olib keladigan chandiqlar, boʻgʻimlarning harakatlarini cheklaydigan yoki harbiy libos, poyafzal va harbiy anjomlarni kiyishga toʻsqinlik qiladigan teri qoplamining kuyishlaridan keyingi holatlar kiradi.

Mazkur moddaga tananing teri qoplamlarida rasm, yozuv va naqshlar (tatuirovka) mavjudligi ham kiradi.

Jarrohlik amaliyoti samarasiz boʻlgan kauzalgiya alomatlari bilan kechadigan chandiqlar mavjud boʻlganda oʻqishga kirishga va tahsil olishga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa ushbu Kasalliklar jadvalining 24-moddasiga muvofiq chiqariladi.

Koʻzlar, qoʻl yoki oyoq panjalarining shikastlanishi bilan kechadigan yuzning kuyishi va sovuq urishi oqibatlari mavjud boʻlgan nomzod va oʻquvchilar ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Boʻgʻimlardagi harakatlarni cheklamaydigan, harbiy libos, poyafzal, harbiy anjomlarni kiyishga toʻsqinlik qilmaydigan, uzoq yurish va boshqa jismoniy zoʻriqishlarda yaralanmaydigan teri qoplamalaridagi diametri 3 sm gacha boʻlgan atrofik chandiqlarga nisbatan ushbu modda qoʻllanilmaydi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 73. Dori vositalari va biologik moddalar bilan zaharlanish, tibbiyotga oid boʻlmagan moddalarning zaharlovchi taʼsiri; tashqi omillarning taʼsiri (radiatsiya, past, yuqori harorat va yorugʻlik, havo yoki suvning ortiqcha bosimi va boshqalar) Yaroqsiz Yaroqsiz

Modda dori vositalari, oʻta zaharlovchi hamda boshqa zaharli moddalarning oʻtkir va surunkali taʼsirlari, shuningdek boshqa tashqi omillar oqibatlari va allergik reaksiyalarni nazarda tutadi.

Oʻquvchilarning taʼminoti meʼyorda belgilangan asosiy ovqat mahsulotlariga klinik manzarasi ifodalangan ovqatlanish allergiyasi boʻlganda (statsionar sharoitda tibbiy tekshiruvda tasdiqlangan) ularning tahsil olishga yaroqliligi yakka tartibda aniqlanadi. Boshqa allergik kasalliklarda (eshakem, pollinoz, allergik rinitlar, dermatitlar va boshqalar), zararlangan aʼzo yoki tizimga koʻra ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Oʻtkir zaharlanishlar, toksik-allergik taʼsirlar, oʻtkir allergik kasalliklardan keyin (anafilaktik shok, qon zardobi kasalligi, Layell, Stivens-Djonson sindromi) va boshqa tashqi omillar (issiq urishi, sovuq qotish, havo, suvning ortiqcha bosimi va boshqalar) taʼsir etganda nomzod va oʻquvchilarning yaroqlilik toifasi statsionar sharoitda kasallikning yakuni, ovqatdan zaharlanish va tashqi omillar taʼsirida zararlangan aʼzo va tizimlar faoliyatining saqlanganligiga koʻra ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddalari boʻyicha aniqlanadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 74. Suyak-mushak tizimi, biriktiruvchi toʻqima, teri va teri osti qavatining, kasalliklaridan davolanish, yaradorlik, jarohatlar, zaharlanishlar va tashqi omillarning boshqa taʼsirlaridan keyingi faoliyatning vaqtincha buzilishlari Yaroqsiz Yaroqsiz

Boʻgʻimlarning oʻtkir yalligʻlanish kasalliklarini oʻtkazgan nomzodlar, davolanish tugagandan keyin 12 oy muddatga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar. Mazkur muddatdan soʻng boʻgʻimlarning yalligʻlanish kasalliklarining alomatlari boʻlmasa, nomzodlarning yaroqlilik toifasi yakka tartibda aniqlanadi.

Oʻquvchilar boʻgʻimlarning oʻtkir yalligʻlanish kasalliklari tufayli statsionar sharoitda davolash tugagandan soʻng, yalligʻlanishning klinik va tahliliy alomatlari mavjud boʻlganda (tinch holat va zoʻriqishlarda boʻgʻimlarda ogʻriq hislari boʻlgan va ularning ish qobiliyatlari cheklanganida) ularga yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa chiqariladi.

Suyak va boʻgʻimlarni jarrohlik yoʻli bilan davolash, paylarning plastika yoki tendolizidan (qoʻl va oyoq barmoqlari bundan mustasno) keyin, suyaklarning sinishidan keyingi qotmagan suyak qadoqlari mavjud boʻlganda harakatlar hajmining vaqtincha pasayishi kuzatilganda va ish qobiliyatlari cheklanganida oʻquvchilarning tahsil olishga yaroqsizligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

Uzun naysimon suyaklar sinishi oqibatlarini davolashda qoniqarsiz natijalar mavjud boʻlganda oʻquvchilarga yaroqsizlik toʻgʻrisida xulosa ushbu Kasalliklar jadvalining 70-moddasiga muvofiq chiqariladi.

Qoʻl kafti, oyoq panjasining kichik suyaklari hamda boldir toʻpiqlarining sinishida oʻquvchilarga nisbatan chiqariladigan yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosa yakka tartibda chiqariladi.

Nomzodlarga umurtqalarning koʻndalang, qirrali oʻsiqlari, uzun naysimon suyakning sinishi tufayli oʻrnatilgan metall moslamalari (shtift, plastina, spitsa va boshqalar) mavjud boʻlganda, ularni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish ushbu Kasalliklar jadvalining 70-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.

Statsionar davolash talab qilmaydigan, oʻquv darslarida qatnashishga toʻsqinliq qilmaydigan kichik suyaklarning asoratsiz yopiq sinishlari tufayli oʻtkazilgan jarrohlik amaliyotidan keyingi holatlarda oʻquvchilarga tahsil olishga yaroqli deb xulosa qabul qilinadi.

Jagʻ suyaklari va yuzning yumshoq toʻqimalarida jarohatlarning oqibatlari mavjud boʻlganda, sinishlarning sekin bitishi, qattiq chandiqlarning mavjudligi yoki jarrohlik amaliyotini, ortopedik davolashning murakkab usullarini qoʻllashni talab qiladigan hamda jarohat osteomiyeliti bilan kechadigan holatlarda oʻquvchilar tahsil olishga yaroqsiz deb topiladi.

Nomzodlar oʻtkir tashqi taʼsirlar va zaharlanishlardan keyingi qoldiq alomatlari mavjud boʻlganda, 12 oy muddatga oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar. Keyinchalik ularni oʻqishga kirishga yaroqlilik toifasi aʼzo va tizimlar faoliyatining tiklanganlik darajasiga koʻra ushbu Kasalliklar jadvalining 73-moddasiga muvofiq aniqlanadi.

Bir necha anatomik sohalarning umumiy maydoni 20 foizdan koʻp boʻlgan, yuzaki (II va IIIa darajali) kuyishlaridan keyin mustaqil epitelizatsiya mavjud boʻlganda va maydoni 10 foizdan koʻp boʻlgan chuqur (IIIb va IV darajali) kuyishlar tufayli oʻtkazilgan autodermoplastikadan keyingi holatlarda nomzodlar oʻqishga kirishga yaroqsizligi toʻgʻrisidagi xulosa chiqariladi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 75. Jismoniy rivojlanish yetishmovchiligi: a) oʻzgarishlar bilan kechadigan Yaroqsiz Yaroqsiz b) oʻzgarishsiz kechadigan, boʻyi 165 sm dan past, vazni 55 kg dan kam holatlarda Yaroqsiz Yaroqsiz

Nomzodlarning jismoniy rivojlanishini baholashda ularning yoshini hisobga olish lozim, chunki organizmning jadal oʻsish davrida tana vazni boʻydan orqada qolishi mumkin. Boʻy va vazn nomutanosibligi oʻzicha jismoniy rivojlanish yetishmovchiligining koʻrsatkichi boʻlib hisoblanmaydi. Nomzodlarning jismoniy barkamolligi toʻgʻrisidagi xulosa, yakka tartibda, uning vazni, boʻyi, mushaklar tizimining rivojlanganlik darajasi va koʻkrak qafasi aylanasining oʻlchami mutanosibligiga koʻra beriladi. Mushaklar tizimining rivojlanganligini baholashda, teri osti-yogʻ qatlamining toʻplanish darajasini hamda kam ifodalangan mushaklari mavjud boʻlgan boʻyi baland shaxslarning suyak mushaklari xususiyatlari ham hisobga olinadi.

Mushak tizimi rivojlanishining zaifligi mushaklarning boʻshashganligi, relyef konturlarining yoʻqligi va mushak hajmining yetishmovchiligi, qorin devorining osilib tushishi, ayniqsa, uning pastki qismi, kuchanganda chov sohasidagi qorin devorining boʻrtib chiqishi, oʻmrov suyaklari va kurak qirralarining doʻppayib chiqishi; kurakning pastki burchaklarini koʻkrak qafasidan ayrilib uzoqlashishi (qanotsimon kuraklar), mushaklar qisqarishida koʻndalang kesimini kam ifodalangan kattalashishi bilan tavsiflanadi.

Boʻyi 165 sm dan past, vazni 55 kg dan kam boʻlgan nomzodlar davolash-sogʻlomlashtirish tadbirlarini oʻtkazish, jismoniy rivojlanganligi ortda qolayotganligi sabablarini aniqlash uchun har tomonlama chuqur tibbiy tekshiruvlardan oʻtkazish (nomzodni tekshirishda qoʻllaniladigan barcha majburiy tahliliy va tibbiy vositalar yordamida tekshirishlar oʻtkazish, ExoKG, LOR kasalliklar shifokori va endokrinolog maslahatlarini olish) maqsadida sogʻligi holati boʻyicha oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Jismoniy rivojlanishning ortda qolayotganlik sabablari aniqlanganda, nomzodlarga ushbu Kasalliklar jadvalining tegishli moddasi qoʻllaniladi. Infantilizmdan (ikkilamchi jinsiy belgilar rivojlanishining yetishmovchiligida) kelib chiqqan jismoniy rivojlanishning ifodalangan alomatlari mavjud boʻlganda nomzodlar ushbu Kasalliklar jadvalining 11-moddasiga muvofiq tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar.

Mazkur modda boʻyicha fikrlash sayozligi, hissiy-irodaviy buzilishlari va yengil qisqa muddatli asteno-vegetativ qoʻzgʻalishlar bilan namoyon boʻlgan jismoniy rivojlanishning yetishmovchiligi va ruhiy infantilizm mavjud boʻlgan nomzodlar tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladilar. Ruhiy infantilizmning boshqa shakllarida ushbu Kasalliklar jadvalining 16-moddasi qoʻllaniladi. Ruhiy infantilizmning namoyon boʻlishining diagnostik va ekspertlik bahosini psixiatr berishi lozim.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 76. Siydik tuta olmaslik (enurez) Yaroqsiz Yaroqsiz

Tundagi siydikni tuta olmaslik bilan xastalangan nomzod va oʻquvchilar statsionar sharoitda tekshiruvdan oʻtish va davolanish uchun yuboriladilar.

Tibbiy tekshiruv toʻliq boʻlishi lozim, shuningdek tekshirish jarayoniga urolog, nevropatolog va psixiatrni jalb etgan holda amalga oshirilishi lozim. Tekshiruv jarayonida asosiy eʼtibor skeletga (turk egari, umurtqa pogʻonasining bel qismi), tashqi jinsiy aʼzolariga (fimoz, oqmalar, siydik chiqarish nayining nuqsonlari), siydik chiqarish — jinsiy tizimining nuqsonlariga qaratiladi. Bundan tashqari, majburiy holda diurez (kunduzgi, tungi), siydik kopchasining hajmi va uning shakli (sistoskopiya, xromotsistoskopiya, sistografiya) tekshiriladi. Agar tungi siydikni tuta olmaslik biror bir ruhiy yoki siydik chiqarish — jinsiy aʼzolar tizimlari kasalliklarining alomati boʻlsa, xulosa asosiy kasallik boʻyicha qabul qilinadi.

Modda Kasalliklarning nomlanishi, faoliyatning buzilish darajasi Kasalliklar jadvalining ustunlari I II 77. Nutqning buzilishi Yaroqsiz Yaroqsiz

Duduqlik mavjud boʻlganda, tibbiy koʻrikdan oʻtayotgan nomzodlar chuqur tibbiy tekshiruvdan oʻtkaziladi. Tekshiruv paytida oʻqish joyidan olingan hujjatlarni batafsil oʻrganish asosida oʻqishga kirishga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosasi chiqariladi, shuningdek nevropatolog, psixiatr va otolaringolog (zarurat boʻlsa logopedni ham) oʻzaro maslahatlashuvi inobatga olinadi.

Nomzodlar duduqlanishning barcha turlari mavjud boʻlganda oʻqishga kirishga yaroqsiz deb topiladilar.

Moddaga uzoq muddatli tizimli davolanish samara bermaydigan tabiati faoliyatiga oid boʻlgan turgʻun afoniya va turgʻun faoliyatining buzilishi bilan kechadigan surunkali laringitlar va ovoz boylamlarining boshqa kasalliklari ham kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 4-ILOVA

Nomzod va oʻquvchilar sogʻligʻi va jismoniy rivojlanishining holatiga nisbatan qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar

Jismoniy rivojlanish koʻrsatkichlari. Kasalliklar jadvalining moddalari va kasalliklar roʻyxati Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyiga kirayotgan nomzod va unda tahsil olayotgan oʻquvchilar 1 2 3 4 Boʻyi 165 sm va undan yuqori Vazni 55 kg dan 1-darajali semizlikkacha Koʻrish aʼzosi Uzoq masofani koʻrish oʻtkirligi Korreksiyasiz 1,0-0,8/1,0-0,8 Yaqin masofani koʻrish oʻtkirligi Korreksiyasiz 0,8/0,8 Rang ajratish Trixromaziya “S” turi yaroqli Dixromaziya va trixromaziya “A” va “V” turlari yaroqsiz Eshitish Shivirlab gapirish, metrdan kam boʻlmagan 6/6 Virusli gepatitning markerlari musbatligida yaroqsiz Toʻliq sogʻlik holatigacha va oʻn ikki oy mobaynida remissiyaning turgʻunligigacha davolangan qorin tifi, paratif kasalliklaridan keyingi holat yaroqsiz Tizimli boʻlmagan qon kasalliklaridan kelib chiqqan moʻtadil ifodalangan kamqonlik, leykopeniya, turli etiologiyali trombotsitopeniya hamda hujayra va gumoral immunitetning kam ifodalangan buzilishlari bilan kechadigan immunitet tanqisligiga chalingan, vazn pasayishi kuzatilmagan, mehnat qobiliyati saqlangan nomzodlarga oʻn ikki oy muddat mobaynida yaroqsiz Toʻliq sogʻlik holatigacha va oʻn ikki oy mobaynida remissiyaning turgʻunligigacha davolangan meningokokk kasalligidan keyingi holat yaroqsiz Bosh suyak-miya yoki umurtqa-orqa miya jarohatidan keyingi holatda jarohat ogʻirligi darajasi va faoliyatining buzilishi ifodalanganligidan qatʼiy nazar, oʻn ikki oy muddat mobaynida yaroqsiz Periferik nervlarning kasalliklari yoki jarohatlaridan keyin kasallik yoki jarohatdan soʻng oʻn ikki oy mobaynida yaroqsiz Ichki aʼzolarda zararlanish kuzatilmagan holda biriktiruvchi toʻqimaning tizimli kasalliklaridagi boʻgʻimlar zararlanishining oʻtkir shaklidan oʻtkazigandan keyin oʻn ikki oy muddat mobaynida yaroqsiz Boʻgʻimlar faoliyati buzilishsiz kechadigan Osgud-Shlatter kasalligi yaroqsiz Toʻliq sogʻlik holatigacha va oʻn ikki oy mobaynida remissiyaning turgʻunligigacha davolangan buyraklarning yalligʻlanish kasalliklardan keyingi holat yaroqsiz Boʻgʻimlarning oʻtkir yalligʻlanish kasalliklarini oʻtkazgandan keyin oʻn ikki oy muddatga yaroqsiz Oʻtkir tashqi taʼsirlar va zaharlanishlardan keyingi qoldiq alomatlari mavjudligida oʻn ikki oy muddatga yaroqsiz

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 5-ILOVA

15 yosh 16 yosh 17 yosh boʻy (sm) tana vazni yetishmasligi (≤ kg) tana vazni meʼyorda (kg) I darajali semizlik (kg) boʻy (sm) tana vazni yetishmasligi (≤ kg) tana vazni meʼyorda (kg) I darajali semizlik (kg) boʻy (sm) tana vazni yetishmasligi (≤ kg) tana vazni meʼyorda (kg) I darajali semizlik (kg) min. maks. min. maks. min. maks. 156 42,8 42,9 55,2 55,3-64,0 159 46,0 46,1 59,5 59,6-67,1 161 48,6 48,7 62,9 63,0-69,2 157 43,4 43,5 55,9 56,0-64,5 160 46,6 46,7 60,2 60,3-67,8 162 49,2 49,3 63,7 63,8-69,9 158 44,0 44,1 56,6 56,7-65,0 161 47,2 47,3 61,0 61,1-68,5 163 49,8 49,9 64,5 64,6-70,7 159 44,5 44,6 57,3 57,4-65,6 162 47,8 47,9 61,7 61,8-69,2 164 50,4 50,5 65,3 65,4-71,5 160 45,1 45,2 58,1 58,2-66,1 163 48,4 48,5 62,5 62,6-69,9 165 51,0 51,1 66,1 66,2-72,1 161 45,6 45,7 58,8 58,9-66,6 164 49,0 49,1 63,3 63,4-70,6 166 51,7 51,8 66,9 67,0-73,1 162 46,2 46,3 59,5 59,6-67,1 165 49,6 49,7 64,0 64,1-71,3 167 52,3 52,4 67,7 67,8-73,9 163 46,8 46,9 60,3 60,4-67,6 166 50,2 50,3 64,8 64,9-72,0 168 52,9 53,0 68,5 68,6-74,7 164 47,4 47,5 61,0 61,1-68,2 167 50,8 50,9 65,6 65,7-72,7 169 53,5 53,6 69,3 69,4-75,5 165 47,9 48,0 61,8 61,9-68,7 168 51,4 51,5 66,4 66,5-73,4 170 54,2 54,3 70,1 70,2-76,3 166 48,5 48,6 62,5 62,6-69,2 169 52,0 52,1 67,2 67,3-74,1 171 54,8 54,9 71,0 71,1-77,2 167 49,1 49,2 66,3 66,4-69,7 170 52,6 52,7 68,0 68,1-74,8 172 55,5 55,6 71,8 71,9-78,0 168 49,7 49,8 64,0 64,1-70,2 171 53,3 53,4 68,8 68,9-75,5 173 56,1 56,2 72,6 72,7-78,8 169 50,3 50,4 64,8 64,9-70,8 172 53,9 54,0 69,6 69,7-76,2 174 56,8 56,9 73,5 73,6-79,7 170 50,9 51,0 65,6 65,7-71,3 173 54,5 54,6 70,4 70,5-76,9 175 57,4 57,5 74,3 74,4-80,5 171 51,5 51,6 66,3 66,4-71,8 174 55,1 55,2 71,2 71,3-77,6 176 58,1 58,2 75,2 75,3-81,4 172 51,1 52,2 67,1 67,2-72,3 175 55,8 55,9 72,0 72,1-78,3 177 58,7 58,8 76,0 76,1-82,2 173 52,7 52,8 67,9 68,0-72,8 176 56,4 56,5 72,9 73,0-79,0 178 59,4 59,5 76,9 77,0-83,1 174 53,3 53,4 68,7 68,8-73,4 177 57,1 57,2 73,7 73,8-79,7 179 60,1 60,2 77,8 77,9-84,0 175 53,9 54,0 69,5 69,6-73,9 178 57,7 57,8 74,5 74,6-80,4 180 60,8 60,9 78,6 78,7-84,8 176 54,6 54,7 70,3 70,4-74,4 179 58,4 58,5 75,4 75,5-81,1 181 61,4 61,5 79,5 79,6-85,7 177 55,2 55,3 71,1 71,2-74,9 180 59,0 59,1 76,2 76,3-81,8 182 62,1 62,2 80,4 80,5-86,6 178 55,8 55,9 71,9 72,0-75,8 181 59,7 59,8 77,1 77,2-82,5 183 62,8 62,9 81,3 81,4-87,5 179 56,4 56,5 72,7 72,8-76,0 182 60,3 60,4 77,9 78,0-83,2 184 63,5 63,6 82,2 82,3-88,4 180 57,1 57,2 73,5 73,6-76,5 183 61,0 61,1 78,8 78,9-83,9 185 64,2 64,3 83,1 83,2-89,3 181 57,7 57,8 74,3 74,4-77,0 184 61,7 61,8 79,6 79,7-84,6 186 64,9 65,0 84,0 84,1-90,2

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 6-ILOVA

Yoʻllanma bergan boʻlinma yoki organ burchak shtampi __________________________________________ga (davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasi nomi) Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish uchun YOʻLLANMA Oʻquvchining F.I.O. Tugʻilgan yili va oyi Dastlabki tashxis Tibbiy koʻrikdan oʻtkazish maqsadi Boʻlinma yoki organ boshligʻi (HTK raisi) ____________________________________________ (harbiy unvoni, imzo, F.I.O.) M.Oʻ.

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 7-ILOVA

Surat oʻrni HTK muhri Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyiga oʻqishga kirayotgan nomzodlarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish VARAQASI Tibbiy koʻrik sanasi: 20___ y. “___”_____________ 1. Familiyasi, ismi, otasining ismi _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ 2. Tugʻilgan yili________________________________________________________________________________________ 3. Yashash joyi (manzili) __________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ 4. Tibbiy tekshiruv natijalari: Laborator-tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar Tekshiruv natijalari Umumiy qon tahlili “___”_____________ 20___ y. Umumiy siydik tahlili “___”_____________ 20___ y. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili “___”_____________ 20___ y. Qonning bioximik tahlili “___”_____________ 20___ y. Qonning RW hamda V va S gepatitlarning markerlari tahlili “___”_____________ 20___ y. Qonning OIVga tahlili “___”_____________ 20___ y. Koʻkrak qafasi aʼzolari flyuorografiyasi “___”_____________ 20___ y. EKG “___”_____________ 20___ y. UTT “___”_____________ 20___ y. EFGDS “___”_____________ 20___ y. Boshqa tekshiruvlar “___”_____________ 20___ y. 5. Shifokorlar koʻrigi va xulosalari: 1 2 1. Shikoyatlar va anamnezi 2. Oʻtkazilgan kasalliklar va jarohatlar 3. Antropometrik koʻrsatkichlar Boʻyi Tana vazni Spirometriya Dinamometriya: Oʻng qoʻl Chap qoʻl Gavdaning tik turish paytida 4. Jarrohlik tekshiruvi natijalari: Umumiy jismoniy rivojlanishi Teri va koʻrinadigan shilliq qavatlar Limfa tugunlari Suyak-mushak tizimi Periferiktomirlar Siydik, jinsiy tizim Anus va yoʻgʻon ichak Tashxis: Xulosa: Sana, jarrohning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 5. Ichki aʼzolar tekshiruvi natijalari: Oziqlanish Endokrin tizimi Yurak: chegaralari Tonlar Faoliyat sinamalari Puls Arterial bosim Nafas aʼzolari Ovqat hazm qilish aʼzolari Jigar Taloq Buyraklar Tashxis Xulosa Sana, terapevtning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 6. Asab tizimi tekshiruvi natijalari: Bosh-miya nervlari Harakat faoliyati Reflekslar Sezish Vegetativ asab tizimi Tashxis: Xulosa: Sana, nevropatologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 7. Ruhiy holatni tekshiruv natijalari: Ong Diqqat-eʼtibor Xotira Tafakkur Intellekt Hissiy-irodaviy faoliyat Tashxis: Xulosa: Sana, psixiatrning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 8. Koʻrish aʼzosining tekshiruv natijalari: Rang ajratish (Rabkin boʻyicha) Koʻrish oʻtkirligi korreksiyasiz Oʻng koʻz Chap koʻz Koʻrish oʻtkirligi korreksiya bilan Oʻng koʻz Chap koʻz Refraksiya skiaskopik Oʻng koʻz Chap koʻz Binokulyar koʻrish Yaqqol koʻrishning eng yaqin nuqtasi Oʻng koʻz Chap koʻz Koʻz yoshi yoʻllari Qovoq va konyunktiva Koʻz olmalarining joylashuvi, harakatchanligi Qorachiq va ularning taʼsirga javobi Optik muhitlar Oʻng koʻz Chap koʻz Tashxis: Xulosa: Sana, oftalmologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 9. LOR-aʼzolarining tekshiruv natijalari: Nutq Burun orqali nafas oʻng chap Hid bilish oʻng chap Shivirlab gapirishga eshitish oʻtkirligi oʻng chap Quloqning barofaoliyati oʻng chap Vestibullyar apparatining faoliyati (aylanish bilan ikki hissa tajriba) Tashxis: Xulosa: Sana, otolaringologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 10. Tishlar va ogʻiz boʻshligʻining tekshiruv natijalari: Tishlash holati Ogʻizning shilliq qavati Tishlar Milklar Tashxis: Xulosa: Sana, stomatologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 11. Teri tanosil tekshiruv natijalari Tashxis: Xulosa: Sana, dermatovenerologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 6. Tashxis: _____________________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________ 7. Harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi: 20____yil “____”___________ ____________________________________________________ huzuridagi harbiy-tibbiy (DXX muassasasi nomlanishi) komissiyasi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazildi. OʻR DXX, SSVning 20__ yil “____” ________dagi ___-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining I ustuni _____ moddasi _____ bandi asosida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati _______________________________________________________________________________________________________ (“Temurbeklar maktabi”, “Yosh chegarachilar” — koʻrsatilsin) harbiy-akademik litseyiga oʻqishga kirishga __________________________________________________ (yaroqli, yaroqsiz — koʻrsatilsin) Komissiya raisi __________________________________________ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) Komissiya kotibi ___________________________________________ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) M.Oʻ. Komissiyaning pochta manzili:_____________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________ Markaziy harbiy-tibbiy komissiya qarori:

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 8-ILOVA

Sogʻliq holatini tekshirish DALOLATNOMASI ____________________________________________________________________________________________________ (familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili) ____________________________________________________________________________________________________ (DXX muassasasining nomlanishi) boshligʻi tomonidan 20___ yil “____” _______________ dagi _____-sonli yoʻllanma asosida statsionar (ambulator) ravishda ________________________________________________________________________________________________ (davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining nomlanishi) 20____ y. “____” _______________ dan 20___ y. “_____” _______________gacha tekshiruvida boʻlgan. Shikoyatlari __________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Anamnezi _____________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Obyektiv tekshiruv maʼlumotlari ______________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Maxsus tekshiruvlar natijalari (tahliliy, rentgenologik, uskunaviy va boshqalar) ___________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Tashxis _______________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ Davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining bosh shifokori (boshligʻi) _______________________________________________________________________________________________________ (imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) Tekshiruv oʻtkazgan shifokor ____________________________________________________________________________ (imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) M.Oʻ. Davolash-profilaktika (harbiy-tibbiy) muassasasining manzili: ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 9-ILOVA

Surat oʻrni HTK muhri Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseyi oʻquvchilarini tibbiy koʻrikdan oʻtkazish VARAQASI Tibbiy koʻrik sanasi: 20___ y. “___”_____________ 1. Familiyasi, ismi, otasining ismi_________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________________________________ 2. Tugʻilgan yili _________________________________________________________________________________________ 3. Yashash joyi (manzili) ____________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ 4. Tibbiy tekshiruv natijalari: Laborator-tibbiy uskunalar yordamida oʻtkaziladigan tekshiruvlar Tekshiruv natijalari Umumiy qon tahlili “___”_____________ 20___ y. Umumiy siydik tahlili “___”_____________ 20___ y. Gijja tuxumlari va sodda organizmlarni aniqlovchi najas tahlili “___”_____________ 20___ y. Qonning bioximik tahlili “___”_____________ 20___ y. Qonning RW hamda V va S gepatitlarning markerlari tahlili “___”_____________ 20___ y. Qonning OIVga tahlili “___”_____________ 20___ y. Koʻkrak qafasi aʼzolari flyuorografiyasi “___”_____________ 20___ y. EKG “___”_____________ 20___ y. UTT “___”_____________ 20___ y. EFGDS “___”_____________ 20___ y. Boshqa tekshiruvlar “___”_____________ 20___ y. 5. Shifokorlar koʻrigi va xulosalari: 1. Shikoyatlar va anamnezi 2. Oʻtkazilgan kasalliklar va jarohatlar 3. Antropometrik koʻrsatkichlar Boʻyi Tana vazni Spirometriya Dinamometriya: Oʻng qoʻl Chap qoʻl Gavdaning tik turish paytida 4. Jarrohlik tekshiruvi natijalari: Umumiy jismoniy rivojlanishi Teri va koʻrinadigan shilliq qavatlar Limfa tugunlari Suyak-mushak tizimi Periferiktomirlar Siydik, jinsiy tizim Anus va yoʻgʻon ichak Tashxis: Xulosa: Sana, jarrohning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 5. Ichki aʼzolar tekshiruvi natijalari: Oziqlanish Endokrin tizimi Yurak: chegaralari Tonlar Faoliyat sinamalari Puls Arterial bosim Nafas aʼzolari Ovqat hazm qilish aʼzolari Jigar Taloq Buyraklar Tashxis Xulosa Sana, terapevtning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 6. Asab tizimi tekshiruvi natijalari: Bosh-miya nervlari Harakat faoliyati Reflekslar Sezish Vegetativ asab tizimi Tashxis: Xulosa: Sana, nevropatologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 7. Ruhiy holatni tekshiruv natijalari: Ong Diqqat-eʼtibor Xotira Tafakkur Intellekt Hissiy-irodaviy faoliyat Tashxis: Xulosa: Sana, psixiatrning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 8. Koʻrish aʼzosining tekshiruv natijalari: Rang ajratish (Rabkin boʻyicha) Koʻrish oʻtkirligi korreksiyasiz Oʻng koʻz Chap koʻz Koʻrish oʻtkirligi korreksiya bilan Oʻng koʻz Chap koʻz Refraksiya skiaskopik Oʻng koʻz Chap koʻz Binokulyar koʻrish Yaqqol koʻrishning eng yaqin nuqtasi Oʻng koʻz Chap koʻz Qovoq va konyunktiva Koʻz olmalarining joylashuvi, harakatchanligi Qorachiq va ularning taʼsirga javobi Optik muhitlar Oʻng koʻz Chap koʻz Tashxis: Xulosa: Sana, oftalmologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 9. LOR-aʼzolarining tekshiruv natijalari: Nutq Burun orqali nafas oʻng chap Hid bilish oʻng chap Shivirlab gapirishga eshitish oʻtkirligi oʻng chap Quloqning barofaoliyati oʻng chap Vestibullyar apparatining faoliyati (aylanish bilan ikki hissa tajriba) Tashxis: Xulosa: Sana, otolaringologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 10. Tishlar va ogʻiz boʻshligʻining tekshiruv natijalari: Tishlash holati Ogʻizning shilliq qavati Tishlar Milklar Tashxis: Xulosa: Sana, stomatologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 11. Teri tanosil tekshiruv natijalari Tashxis: Xulosa: Sana, dermatovenerologning imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi 6. Tashxis: _______________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________ 7. Harbiy-tibbiy komissiyaning xulosasi: 20_____ yil “____”____________ ____________________________________________________ huzuridagi harbiy-tibbiy (DXX muassasasi nomlanishi) komissiyasi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazildi. OʻR DXX, SSVning 20__ yil “____” ________dagi ___-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining II ustuni _____ moddasi _____ bandi asosida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati ____________________________________________________________________________ (“Temurbeklar maktabi”, “Yosh chegarachilar” — koʻrsatilsin) harbiy-akademik litseyida tahsil olishga ________________________________________________________________ (yaroqli, yaroqsiz — koʻrsatilsin) Komissiya raisi ___________________________________________ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) Komissiya kotibi ___________________________________________ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) M.Oʻ. Komissiyaning pochta manzili:___________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________ Markaziy harbiy-tibbiy komissiya qarori:

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 10-ILOVA

____-SONLI KASALLIK TOʻGʻRISIDAGI GUVOHNOMA 20___ yil “____” __________________________________________________________________________________ (yoʻllanma bergan masʼul shaxs, hujjatning raqami va sanasi) koʻrsatmasiga binoan _____________________________________________________________________________________ (DXX muassasasi) harbiy-tibbiy komissiyasi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazildi 1. Familiyasi, ismi, otasining ismi __________________________________________________ 2. Tugʻilgan yili ______. 3. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati _________________________________________________ (“Temurbeklar maktabi”, _______________________________________________________________________ harbiy-akademik litseyining talabasi. “Yosh chegarachilar” — koʻrsatilsin) 4. Boʻyi ____ sm. Vazni___ kg. Koʻkrak qafasining aylanasi (tinch holatda) ____ sm. 5. Shikoyatlari:_____________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ 6. Qisqa anamnez: ___________________________________________________________________________________ Kasallik qachon boshlangan; qachon va qaysi holatda jarohat, shikastlanish olgan; __________________________________________________________________________________________________________ jarohat, shikastlanish olganlik va qaysi holatda boʻlganligi toʻgʻrisidagi hujjatlar mavjudligi. __________________________________________________________________________________________________________ Taʼlim olishga kasallikning taʼsiri, dastlabki tibbiy koʻrikdan oʻtkazilganligi va ularning natijalari; __________________________________________________________________________________________________________ Davolash-profilaktika muassasalarida davolash choralari va ularning samaradorligi va boshqalar __________________________________________________________________________________________________________ 7. Tekshiruv va davolanishda boʻlgan ___________________________________________________________________ (davolash-profilaktika muassasasi nomlanishi, __________________________________________________________________________________________________________ qaysi davrda davolanganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar) 8. Obyektiv tekshiruv maʼlumotlari __________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ 9. Maxsus tekshiruvlarning natijalari (rentgenologik, tahliliy, uskunaviy va boshqalar) ___________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ 10. Tashxis: ________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________ 11. Komissiyaning tahsil olishga yaroqlilik toʻgʻrisidagi xulosasi: OʻR DXX, SSVning 20__ yil “____” ________dagi ___-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining II ustuni _____ moddasi _____ bandi asosida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati __________________________________________________________________ harbiy-akademik (“Temurbeklar maktabi”, “Yosh chegarachilar” — koʻrsatilsin) litseyida tahsil olishga yaroqsiz. 12. Kuzatuvchilarga muhtoj, muhtoj emas (kerak boʻlmagani oʻchirilsin) ____________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ (kerak boʻlganida, kuzatuvchilarning soni, transport turi va oʻtkazish tartibi qayd etiladi) Komissiya raisi ______________________________________________________________________________________ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) Komissiya kotibi ______________________________________________________________________________________ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi, ismi, otasining ismi) M.Oʻ. Komissiyaning pochta manzili:____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ Markaziy harbiy-tibbiy komissiya qarori:

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 11-ILOVA

DXX muassasasining burchak shtampi MAʼLUMOTNOMA Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” yoki “Yosh chegarachilar” (kerak boʻlmagani oʻchirilsin) harbiy-akademik litseyiga nomzod yoki oʻquvchisi (kerak boʻlmagani oʻchirilsin) _________________________________________________________________________________________________________ (familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili) 20 __ y. “__” ________ ________________________________________________________________________________________________________ (harbiy-tibbiy komissiyaning nomi yoki muassasaning nomlanishi koʻrsatilsin) harbiy-tibbiy komissiyasi tomonidan tibbiy koʻrikdan oʻtkazildi. Tashxis _________________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________________ OʻR DXX, SSV 20____ yil “_____” ___________ dagi ____-sonli qaroridagi kasalliklar jadvalining ___ ustuni _______ moddasi ____ _____ bandi asosida ________________________________________________________________________________________________________ (komissiya xulosasi koʻrsatilsin) ________________________________________________________________________________________________________ Komissiya raisi ____________________________________________________________________________________ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, sharifi) Komissiya kotibi ____________________________________________________________________________________ (harbiy unvoni, imzosi, familiyasi ismi, sharifi) M.Oʻ. Komissiyaning pochta manzili_____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ Markaziy harbiy-tibbiy komissiya qarori:

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati “Temurbeklar maktabi” va “Yosh chegarachilar” harbiy-akademik litseylariga oʻqishga kirayotgan fuqarolar hamda tahsil olayotgan oʻquvchilarni tibbiy koʻrikdan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 12-ILOVA

Harbiy-tibbiy komissiyaning yigʻilishlar bayonnomalari KITOBI _______________________________________________________________ (komissiyaning nomlanishi) T/r Familiyasi, ismi, otasining ismi, tugʻilgan yili, chaqirilish sanasi va kim tomondan tibbiy koʻrikdan oʻtkazishga yuborilgan Shikoyatlari va qisqa anamnezi Shifokor tekshiruvining obyektiv maʼlumotlari va tashxis Komissiyaning xulosasi Izoh (HTQ uchun MHTKning xulosasi) 1 2 3 4 5 6

Davlat xavfsizlik xizmati raisi A. AZIZOV

Sogʻliqni saqlash vaziri A. XUDAYAROV

Toshkent sh.,

2024-yil 20-iyun,

Toshkent sh.,

2024-yil 19-iyun,

12-son

7-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 01.07.2024-y., 10/24/3524/0457-son; 06.10.2025-y., 10/25/3524-1/0895-son)

lex.uz