📅 2024-yil 25-iyun · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 25-iyun · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 25 июнь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 25 июня 2024 г. · Другие документы · Пленума верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 25 June 2024 · Other documents · Oliy sudi plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ СУДИ ПЛЕНУМИНИНГ
Қарори
Судлар томонидан иқтисодий ишларни тафтиш тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлиги муносабати билан ҳамда қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
1. Тушунтирилсинки, иқтисодий ишларни тафтиш тартибида қайта кўриш қуйи инстанция судлари ҳужжатларининг қонунийлиги ва асослилиги, улар томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилишини ва процессуал қонун талабларига риоя этилишини таъминловчи муҳим ҳуқуқий институт ҳисобланади.
2. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 307-моддасида келтирилган, суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқига эга бўлган шахслар рўйхати тугал ҳисобланиб, уни кенгайтирилган тарзда талқин этилишига йўл қўйилмайди.
Агар ишда иштирок этувчи шахслардан бири низоли ёки суд ҳужжати билан аниқланган ҳуқуқий муносабатдан чиқиб кетган бўлса (юридик шахснинг қайта ташкил этилиши, талаб қилиш ҳуқуқидан бошқа шахс фойдасига воз кечиш, қарзнинг бошқа шахсга ўтказилиши, фуқаронинг ўлими ва мажбуриятлардаги шахслар ўзгаришининг бошқа ҳолларида), ушбу шахснинг ҳуқуқий вориси ҳам тафтиш тартибидаги шикоят билан мурожаат қилиш ҳуқуқига эга. Бунда, ҳуқуқий ворис томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятга ҳуқуқ ва бурчлар ўтганлиги фактини тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилиниши керак.
3. Судларга тушунтирилсинки, ИПК 50-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, давлат органлари ва бошқа шахслар (масалан, адлия органлари, фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашлари ва ҳоказо.) даъво улар томонидан тақдим этилган ҳолдагина суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят беришлари мумкин.
Қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил тадбиркорлик субъектлари манфаатида ва Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси, унинг ҳудудий бошқармалари Палата аъзоларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатини кўзлаб, улар судга даъво аризаси (ариза) билан мурожаат қилган ёки қилмаганлигидан қатъий назар суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят бериши мумкин.
4. ИПКнинг 308-моддасига кўра, тафтиш тартибидаги шикоят (протест):
Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати;
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати;
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсати томонидан кўрилади.
Апелляция ёки кассация тартибида кўрилган ишлар бўйича туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судларининг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарорлари, ажримлари, қарорлари, шунингдек апелляция ёки кассация инстанцияси судининг қарорлари устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятлар (протестлар) Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан тафтиш тартибида кўрилади.
Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари томонидан тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича қабул қилган суд ҳужжатлари, ушбу судларнинг тафтиш тартибида қабул қилган суд ҳужжатлари ва ушбу судлар томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган, апелляция ёки кассация тартибида кўрилган суд ҳужжатлари, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий суди томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган, апелляция ёки кассация тартибида кўрилган суд ҳужжатлари устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятлар (протестлар) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан кўрилади.
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсати Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатида тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича суд ҳужжатлари, шунингдек, тафтиш тартибида қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси, Ўзбекистон Республикасининг Бош прокурори томонидан келтирилган протестларни кўради.
Бунда, тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича суд ҳужжатлари деганда, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг ишни мазмунан кўриш натижаси бўйича қабул қилган суд ҳужжатлари тушунилиши лозим.
Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан тафтиш тартибида қабул қилинган суд ҳужжатлари деганда, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш, иш юритишни тўхтатиб туриш, қонуний кучга кирган суд ҳужжатини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш тўғрисидаги ажримлар ва ИПКда шикоят қилиниши мумкин бўлган бошқа ажримлар тушунилиши лозим. Тафтиш тартибидаги шикоятни берган шахснинг аризасига асосан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси ёки унинг ўринбосари томонидан бекор қилиниши мумкин бўлган Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни қайтариш, иш юритишга қабул қилишни рад этиш ва Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажримлар бундан мустасно.
Ушбу банднинг бешинчи ва олтинчи хатбошиларида кўрсатилган суд ҳужжатлари билан бирга Ўзбекистон Республикасининг Бош прокурори томонидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг тафтиш тартибидаги протестни иш юритишга қабул қилишни рад этиш ва қайтариш тўғрисидаги ажримлари устидан ҳам Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатига протест келтирилиши мумкин (ИПК 324 12 -моддасининг учинчи қисми ).
5. Қонунга мувофиқ Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари номига йўлланадиган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) ҳал қилув қарорини қабул қилган судга берилади, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига йўлланадиган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) ҳамда Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатига йўлланадиган протест бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий судига берилади (ИПКнинг 309-моддаси ).
6. ИПК 310-моддасининг биринчи қисмига кўра, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори, ажрими, қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида берилади.
Агар бир йиллик муддатнинг тугаши тегишли санаси бўлмаган ойга тўғри келса, муддат шу ойнинг охирги кунида тамом бўлади. Агар охирги куни иш куни бўлмаган кунга тўғри келса, муддат ундан кейин келадиган биринчи иш кунида тамом бўлади.
Ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач, соддалаштирилган иш юритиш тартибидаги, ҳуқуқий таъсир чорасини қўллаш тўғрисидаги иш бўйича ҳал қилув қарори эса у қабул қилинган кундан эътиборан ўн кунлик муддат ўтгач қонуний кучга киради, агар унинг устидан апелляция тартибида шикоят қилинмаган (протест келтирилмаган) бўлса. Апелляция тартибида шикоят (протест) берилган ҳал қилув қарори, агар у бекор қилинмаган бўлса, апелляция инстанцияси судининг қарори қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради (ИПКнинг 192 , 203 5 , 222-моддалари , 262-моддасининг иккинчи қисми ).
Ҳал қилув қарори, ажримининг устидан апелляция тартибида шикоят қилинган (протест келтирилган) бўлса, ИПК 310-моддасининг биринчи қисмида белгиланган тафтиш тартибида шикоят бериш муддати апелляция инстанцияси судининг қарори қабул қилинган санадан ҳисобланади.
Агар ҳал қилув қарори устидан апелляция тартибида шикоят қилинмаган бўлса, кассация инстанцияси суди томонидан ҳал қилув қарори ўзгартирилганлиги ёки бекор қилинганлиги ва янги қарор қабул қилинганлигидан қатъий назар тафтиш тартибида шикоят беришнинг бир йиллик муддати ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб ҳисобланади.
Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, биринчи инстанция судининг апелляция тартибида шикоят қилинмаган (протест келтирилмаган) ажримлари, қарорлари ҳам чиқарилган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради, чиқарилган кундан эътиборан ўн кунлик муддат ўтгач қонуний кучга кирадиган ижро ишини юритишни тўхтатиб туриш ёки тугатиш тўғрисидаги ажрим ва тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишда келишмовчиликларни кўриб чиқиш натижалари бўйича чиқарилган ажрим бундан мустасно (ИПКнинг 345-моддаси , «Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 61-моддасининг иккинчи қисми ).
Агар тафтиш тартибидаги шикоят (протест) почта орқали процессуал муддатнинг охирги куни соат йигирма тўртга қадар жўнатилган бўлса, муддат ўтмаган ҳисобланади. Бундай ҳолда шикоят (протест) бериш санаси алоқа хати қабул қилинганлигини тасдиқловчи конвертдаги штамп, буюртма хат қабул қилинганлиги ҳақидаги квитанция ёхуд бошқа ҳужжат бўйича белгиланади.
Агар шикоят ва унга илова қилинган ҳужжатлар электрон ҳужжат тарзида юборилган, тегишли органга ёхуд уларни қабул қилиб олиш ваколатига эга бўлган шахсга процессуал муддатнинг охирги куни соат йигирма тўртга қадар берилган бўлса, муддат ўтказиб юборилган ҳисобланмайди.
6.1. Инобатга олиш лозимки, агар Қорақалпоғистон Республикаси судига, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларига тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бериш муддати кассация инстанцияси суди томонидан қарор қабул қилингунига қадар ўтган бўлса, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) кассация инстанцияси судининг қарори қабул қилган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин. Агар Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш муддати Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари томонидан ишни тафтиш тартибида кўриш натижалари бўйича қарор қабул қилингунига қадар ўтган бўлса, шикоят (протест) ушбу судлар томонидан ишни кўриш натижалари бўйича қарор қабул қилинган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин (ИПК 310-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмлари ).
6.2. Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддати тафтиш инстанцияси суди судьяси томонидан манфаатдор шахснинг илтимосномаси бўйича, башарти у тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бериш муддати ўтган кундан эътиборан уч ойдан кечиктирмай берилган ва муддат ўтказиб юборилиши сабаблари узрли деб топилган бўлса, тикланиши мумкин (ИПК 310-моддасининг бешинчи қисми ).
Судларнинг эътибори қаратилсинки, агар тафтиш тартибидаги шикоят ҳал қилув қарори (ажрим, қарор) қонуний кучга кирган кундан бошлаб бир йилдан кейин берилган бўлса, ИПК 310-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмларида белгиланган ҳолларда эса, кассация ёки тафтиш инстанцияси судлари томонидан қарор қабул қилган кундан бошлаб уч ойдан кейин берилганда муддат ўтказиб юборилган ҳисобланади.
Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш ҳақидаги илтимоснома тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан бирга берилади. Процессуал муддатни тиклаш ҳақидаги илтимоснома бевосита тафтиш тартибидаги шикоятда (протестда) ҳам кўрсатилиши мумкин.
ИПК 310-моддасининг бешинчи қисмида белгиланган уч ойлик муддат ўтказиб юборилган ҳолда илтимоснома берилганлиги ўтказиб юборилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бериш муддатини тиклашни рад этиш учун асос бўлади. Агар тафтиш тартибидаги шикоят (протест) беришнинг муддатини тиклаш рад этилган бўлса, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш рад этилиши лозим (ИПК 316-моддаси биринчи қисмининг 6-банди ).
Агар тафтиш тартибидаги шикоят (протест) қонунда белгиланган шикоят (протест) бериш муддати ўтганидан кейин берилган ва у тафтиш инстанцияси суди томонидан хатога йўл қўйилиб иш юритишга қабул қилинган бўлса, шикоят (протест) бўйича иш юритиш ИПК 324 2 -моддаси биринчи қисмининг 2-бандига мос ҳолда тугатилади.
6.3. Назарда тутиш лозимки, процессуал ҳаракатларни амалга оширишга тўсқинлик қилган объектив ҳолатлар ўтказиб юборилган шикоят (протест) беришнинг узрли сабабларига киритилиши мумкин (масалан, ишда иштирок этувчи жисмоний шахснинг оғир касалликка чалинганлиги, фавқулодда ҳолатлар, сув тошқинлари, эпидемиялар, пандемия, карантин, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақида суд қарор қабул қилган шахснинг суд ҳужжатидан бехабарлиги).
Юридик шахс вакилининг хизмат сафарида, меҳнат таътилида бўлиши, юридик хизмат ходимининг бўлмаслиги, давлат божини тўлаш учун пул маблағларининг мавжуд эмаслиги ва ҳоказолар юридик шахс томонидан шикоят бериш муддати ўтказилганлигининг узрли сабаблари сифатида кўрилиши мумкин эмас.
6.4. Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш ёки тиклашни рад этиш ҳақидаги масала тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш жараёнида ҳал қилинади.
Шикоят (протест) беришнинг муддати ўтказиб юборилганлиги муносабати билан тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қабул қилишни рад этиш ҳақидаги ажрим устидан ИПКнинг 324 12 -моддасида назарда тутилган тартибда шикоят (протест) берилиши мумкин.
6.5. ИПК 310-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатига Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг, Бош прокурорининг протести ушбу Кодекс 307-моддаси биринчи қисмининг иккинчи ва учинчи хатбошиларида кўрсатилган шахсларнинг мурожаати келиб тушган кундан эътиборан уч ой ичида, лекин Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан ишни тафтиш тартибида кўриш натижалари бўйича қарор қабул қилинган кундан эътиборан олти ойдан ортиқ бўлмаган муддатда киритилиши мумкин.
7. ИПКнинг 311-моддасида тафтиш тартибидаги шикоятнинг (протестнинг) шакли ва мазмунига доир талаблар белгиланганлиги сабабли, судья ҳар бир ҳолатда тафтиш тартибидаги шикоят (протест) берган шахс томонидан қонунда кўрсатилган талабларга риоя қилинганлигини текшириши лозим.
7.1. Шуни инобатга олиш керакки, қонун билан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) ва унга илова қилинган ҳужжатлар нусхаларини ишда иштирок этувчи шахсларга юбориш ёки топшириш тафтиш тартибидаги шикоят (протест) берган шахс зиммасига юклатилган бўлиб, бу буюртма хат юборилганлиги ҳақидаги квитанция, улар қабул қилинганлиги ҳақидаги тилхат ва бошқалар билан тасдиқланиши лозим.
7.2. ИПК 311-моддасининг учинчи қисмига кўра, ишда иштирок этмаган шахснинг тафтиш тартибидаги шикоятида қонуний кучга кирган суд ҳужжати билан мазкур шахснинг қандай ҳуқуқлари, эркинликлари ёки қонуний манфаатлари бузилганлиги кўрсатилиши керак.
Ушбу талабга риоя қилмаслик ИПК 317-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига асосан тафтиш тартибидаги шикоятни қайтариш учун асос бўлади.
Ишда иштирок этмаган шахснинг тафтиш тартибидаги шикоятида қонуний кучга кирган суд ҳужжати билан унинг қандай ҳуқуқлари, эркинликлари ёки қонуний манфаатлари бузилганлиги кўрсатилган бўлиб, ушбу шахс бундай бузилиш мавжуд деб ҳисобласа-да, аммо, аслида суд ҳужжати билан улар бузилмаган бўлса, шикоятни иш юритишга қабул қилиш ИПК 316-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан рад этилади.
Агар ушбу ҳолат шикоятни иш юритишга қабул қилинганидан кейин аниқланса, ИПК 324 2 -моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан шикоят бўйича иш юритиш тугатилади.
7.3. Шикоятни имзолашда факсимиледан фойдаланишга йўл қўйилмайди, қонун ҳужжатларида белгиланган ҳоллар бундан мустасно.
Агар шикоятни қабул қилишда судьяда шикоятни имзолаган шахсда таъсис ҳужжатларига мувофиқ уни имзолаш ҳуқуқи мавжудлиги борасида шубҳа туғилса, судья тафтиш тартибидаги шикоятни иш юритишга қабул қилади ва шикоят берган шахсга унинг шикоятни имзолашга ваколатини тасдиқловчи далилларни тақдим этишни таклиф қилади. Агар бундай далиллар тақдим этилмаганда тафтиш инстанцияси суди шикоятни ИПК 324 1 -моддасининг биринчи қисмига асосан кўрмасдан қолдиради.
7.4. ИПК 311-моддасининг мазмунига кўра, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) битта иш доирасида қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан берилади.
Шунга кўра, агар тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бир нечта иш бўйича қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан берилган бўлса, шикоят (протест) ИПК 317-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига асосан қайтарилади.
8. Тафтиш тартибидаги шикоятни берган шахс томонидан давлат божи тўлашнинг қонун билан белгиланган тартиби ва миқдорларига риоя қилинганлиги ҳақидаги масалани ҳал қилишда судья «Давлат божи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 5-моддасининг 2-банди , 9-моддаси ва қайд этилган Қонунга илова «Давлат божи ставкаларининг миқдорлари »да белгиланган нормаларни инобатга олиши лозим.
Давлат божи тўлашни кечиктириш ҳақидаги илтимоснома судья томонидан тафтиш тартибидаги шикоятни иш юритишга қабул қилишда ҳал қилинади.
9. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш, қабул қилишни рад этиш ёки қайтариш тўғрисидаги масала Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари судьяси томонидан якка тартибда шикоят (протест) иш ҳужжатлари билан бирга судга келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай ҳал қилинади (ИПКнинг 314-моддаси ).
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш ва қайтариш тўғрисидаги ажримда ИПК 316-моддасининг биринчи қисми ва 317-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган аниқ асослар кўрсатилиши керак.
ИПКнинг 316 ва 317-моддаларида назарда тутилмаган асослар бўйича тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш ёки қайтаришга йўл қўйилмайди.
Прокурорнинг тафтиш тартибидаги протестига суд харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар илова қилинмаслиги инобатга олиниши лозим.
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш ёки қайтариш тўғрисидаги ажрим бекор қилинган тақдирда, у судга дастлаб тақдим этилган кунда берилган ҳисобланади.
10. Тушунтирилсинки, давлат органлари ва бошқа шахсларнинг тафтиш тартибидаги шикоятини иш юритишга қабул қилиш, агар иш уларнинг даъво аризаси асосида қўзғатилган бўлмаса, ИПК 316-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан рад этилиши керак, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ва Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси бундан мустасно.
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил томонидан тадбиркорлик субъектлари ўртасида юзага келган низо юзасидан, шунингдек, тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган низо юзасидан қабул қилинган суд ҳужжати устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятни иш юритишга қабул қилиш ҳам шу асослар бўйича рад этилиши лозим.
ИПК 50-моддаси биринчи қисмининг мазмунига кўра, Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси ва унинг ҳудудий бошқармалари ўз аъзоларининг манфаатини кўзлаб киритган даъво бўйича даъвогарнинг барча ҳуқуқларидан фойдаланиши ва мажбуриятини ўз зиммасига олиши сабабли, судларнинг эътибори Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси ва унинг ҳудудий бошқармалари ўзлари киритган даъволар бўйича низодаги жавобгарнинг манфаатида тафтиш тартибида шикоят тақдим эта олмаслигига қаратилиши лозим. Бунда шикоятни қабул қилиш ИПК 316-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мос ҳолда рад этилади.
11. Тушунтирилсинки, тафтиш тартибидаги шикоятда (протестда) уни имзолаган шахснинг фамилияси кўрсатилиб, исми ёки отасининг исми кўрсатилмаганлиги шикоятни (протестни) ИПК 317-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан қайтариш учун асос бўлмайди.
Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) электрон рақамли имзо билан тасдиқланиши мумкин.
12. Тафтиш тартибидаги шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин бўлмаган суд ҳужжати устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ИПК 316-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига асосан рад этилади.
13. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва уни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисидаги ажримда суд мажлисини ўтказиш вақти ва жойи кўрсатилади.
Агар суд мажлиси видеоконференцалоқа режимида ўтказиладиган бўлса, бу ҳақда тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва суд муҳокамасида кўриб чиқиш учун тайинлаш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади ҳамда у ишда иштирок этувчи шахсларга ва видеоконференцалоқа ўтказишга кўмаклашадиган тегишли судга юборилади (ИПК 166-моддасининг иккинчи қисми ).
Тафтиш тартибидаги шикоят (протести) иш юритишга қабул қилинганидан сўнг барча суд ҳужжатлари ҳайъат томонидан қабул қилинади ёки чиқарилади.
14. Судларнинг эътибори қаратилсинки, Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларидан фарқли равишда, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш ёки уни қайтариш ҳақидаги масала Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси томонидан якка тартибда шикоят судга келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай, тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисида ёки тафтиш тартибидаги шикоятни иш юритишга қабул қилиш ва уни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисидаги масаласи эса шикоят Ўзбекистон Республикаси Олий судига келиб тушган кундан эътиборан ўттиз кундан кечиктирмай ҳал қилинади (ИПКнинг 319-моддаси ).
Тафтиш тартибидаги протест иш ҳужжатлари билан келиб тушган тақдирда, протестни иш юритишга қабул қилишни рад этиш, уни қайтариш ёки иш юритишга қабул қилиш ва кўриб чиқиш учун иш билан бирга Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисидаги масала Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси томонидан протест келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай якка тартибда ҳал қилинади.
15. Тафтиш тартибидаги шикоятни иш юритишга қабул қилишни рад этиш ёки уни қайтариш учун асос бўлмаган тақдирда, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси тафтиш тартибидаги шикоятни унга илова қилинган ҳужжатлар билан бирга ўрганади. Зарур бўлган ҳолларда судья шикоят судга келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай ишни тегишли суддан талаб қилиб олади ва бу ҳақда сўровнома юборади (ИПКнинг 318 ва 319-моддалари ).
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ўрганиш натижалари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси суд ҳужжатларини тафтиш тартибида текшириш учун асослар мавжуд бўлмаса, шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисида ёки шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва уни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисида ажрим чиқаради.
Судларнинг эътибори қаратилсинки, шикоятни иш юритишга қабул қилиш ва уни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш ёки ўтказишни рад этиш масаласи Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси томонидан иш келиб тушган кундан эмас, балки шикоят Ўзбекистон Республикаси Олий судига келиб тушган кундан эътиборан ўттиз кундан кечиктирмай ҳал қилинади (ИПК 319-моддасининг тўртинчи қисми ).
16. Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажрими ИПК 320-моддасининг биринчи қисмида белгиланган талабларга мос бўлиши керак.
Тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш сабаблари асослантирилган бўлиши керак, ажримда шикоятда келтирилган ҳар бир важ бўйича судьянинг хулосаси акс эттирилиши лозим.
ИПК 320-моддасининг учинчи қисмига кўра, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси ёки унинг ўринбосари тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги судьянинг ажримига қўшилмасликка ҳамда тафтиш тартибидаги шикоятни берган шахснинг аризаси асосида уни бекор қилиш, шикоятни иш юритишга қабул қилиш ва иш билан бирга кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш ҳақида ажрим чиқаришга ҳақли.
Тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказишни рад этиш тўғрисидаги судьянинг ажрими бекор қилиниб, шикоятни иш юритишга қабул қилиш ва иш билан бирга кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш ҳақида ажрим чиқарилганда, Олий суд судьяси ушбу ажрим чиқарилган куннинг эртасидан кечиктирмай ишни суд муҳокамасида кўриб чиқиш учун тайинлаш ҳақида ИПКнинг 321-моддаси тартибида ажрим чиқаради.
Олий суд судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажримини бекор қилишга асослар мавжуд бўлмаганда, бу ҳақда ажримни бекор қилиш тўғрисидаги аризани берган шахсга ёзма хабар берилади.
17. Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва уни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисидаги ажримида ИПКнинг 321-моддасида белгиланган маълумотлар акс эттирилган бўлиши лозим.
Эътибор қаратилсинки, бундай ажрим, тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказиш асосларининг асослантирилган баёнини ўз ичига олган бўлиши керак.
18. ИПК 323-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, судья ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномасига кўра, суд ҳужжатлари ижросини иш бўйича тафтиш инстанцияси судида иш юритиш тамомлангунига қадар тўхтатиб туришга ҳақли.
Суд ҳужжати ижросини тўхтатиб туриш ёки унинг ижросини тўхтатиб туришни рад этиш ҳақида судья тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда ёхуд алоҳида ажримда кўрсатади.
Агар шикоятни (протестни) кўриб чиқиш натижасида суд ҳужжати ўз кучида қолдирилган бўлса, унинг ижросини тиклаш ҳақида алоҳида процессуал ҳужжат қабул қилиниши талаб қилинмайди ва ёзма кўрсатма юборилиши етарли ҳисобланади.
Ёзма кўрсатманинг нусхаси тарафлар ва Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги Мажбурий ижро бюросига юборилади.
Зарур ҳолларда судья (суд) ишда иштирок этувчи шахснинг илтимосномасига кўра, ИПКнинг 93-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд бўлган тақдирда, тафтиш инстанцияси судида иш юритиш тамомлангунига қадар ИПКнинг 94-моддасида назарда тутилган даъвони таъминлаш чораларини кўришга ҳақли.
19. Шуни назарда тутиш лозимки, қонунда тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш ва тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш учун турлича асослар назарда тутилган бўлиб, уларнинг ҳуқуқий оқибатлари ҳам жиддий фарқ қилади.
Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) ИПКнинг 324 1 -моддасида назарда тутилган асослар бўйича кўрмасдан қолдирилганда, уни кўрмасдан қолдириш учун асос бўлган ҳолатлар бартараф қилинганидан сўнг, шикоят (протест) янгидан берилиши мумкин. ИПК 324 2 -моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган асосларга кўра шикоят (протест) бўйича иш юритиш тугатилганда, айни бир шахс томонидан ва айни шу асослар бўйича такроран берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест)ни иш юритишга қабул қилиш ИПК 316-моддаси биринчи қисмининг 5-бандига мос ҳолда рад этилади.
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш тўғрисида, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисида суд ажрим чиқаради.
Тафтиш тартибидаги шикоят (протест)дан воз кечилганлиги муносабати билан шикоят (протест) бўйича иш юритиш тугатилганлиги суд ҳужжати устидан шикоят (протест) бериш ҳуқуқи мавжуд бўлган бошқа шахсларнинг тафтиш тартибида шикоят (протест) билан мурожаат қилишига тўсқинлик қилмайди.
Судларнинг эътибори қаратилсинки, ИПК 307-моддасининг иккинчи қисмига мувофиқ Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ва апелляция ёки кассация тартибида кўрилган суд ҳужжатлари устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Шунинг учун, бундай суд ҳужжатлари устидан Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларига тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан мурожаат қилганда, шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ИПК 316-моддаси биринчи қисмининг 3-бандига мос ҳолда рад этилади, агар шикоят (протест) иш юритишга қабул қилинган бўлса, шикоят (протест) бўйича иш юритиш ИПК 324 2 -моддаси биринчи қисмининг 2-бандига мос ҳолда тугатилади.
20. Тафтиш инстанцияси суди томонидан иш ИПКнинг 324 4 -моддасида назарда тутилган тартибда кўриб чиқилади.
Тафтиш инстанцияси судида ишни кўриш жараёнида, жумладан, бошқа жавобгарни ишда иштирок этиш учун жалб қилиш (ИПКнинг 44-моддаси ), ишга дахлдор бўлмаган жавобгарни алмаштириш (ИПКнинг 45-моддаси ), учинчи шахсларни ишда иштирок этишга жалб қилиш (ИПКнинг 47 , 48-моддалари ), даъвонинг предмети ёки асосини ўзгартириш, даъво талаблари миқдорини ўзгартириш (ИПКнинг 157-моддаси ), ишларни битта иш юритишга бирлаштириш (ИПКнинг 158-моддаси ), талабларнинг бир қисмини алоҳида иш юритишга ажратиш (ИПКнинг 159-моддаси ), қарши даъво тақдим этиш (ИПКнинг 161-моддаси ), шунингдек, қонунда фақат биринчи инстанция суди учун белгиланган бошқа қоидалар қўлланилмайди.
Қонунда ишни тафтиш тартибида кўриш вақти ва жойи ҳақида суднинг ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилиш мажбурияти белгиланганлиги сабабли, ушбу талабнинг бажарилмаганлиги суд муҳокамаси кейинга қолдирилишига олиб келади. Ишни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатида тафтиш тартибида кўриш бундан мустасно.
Суд муҳокамасини ўтказиш вақти ва жойи ҳақида тегишли тарзда хабардор қилинган, шикоят (протест) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг суд мажлисига келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.
21. ИПКнинг 324 5 -моддасига мувофиқ, тафтиш тартибида шикоят берган шахс ишни кўриш якуни бўйича суд ҳужжати чиқарилгунига қадар шикоятдан воз кечишга, протест келтирган прокурор, шунингдек юқори турувчи прокурор, протестни чақириб олишга ҳақли.
Шикоятдан воз кечилганлиги (протест чақириб олинганлиги) муносабати билан шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш масаласи шикоятни (протестни) кўриш учун тайинланган суд мажлисида ҳал қилинади ва бунда шикоятдан воз кечган (протестни чақириб олган) шахснинг ваколати текширилиши зарур.
ИПКнинг 63-моддаси мазмунига кўра, ишда иштирок этувчи шахснинг вакили, агар ишончномада унинг бундай ҳуқуқи махсус кўрсатилмаган бўлса, тафтиш тартибидаги шикоятдан воз кечишга ҳақли эмас.
Тушунтирилсинки, тафтиш тартибидаги шикоятдан воз кечилганда (протест чақириб олинганда) тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритиш тугатилади, тафтиш тартибидаги бошқа шикоят (протест) мавжуд бўлган ҳоллар бундан мустасно.
22. Тафтиш инстанцияси судининг суд ҳужжатларини тўлиқ текшириш ваколатидан келиб чиқиб, ушбу инстанция суди қўшимча ва янги далилларни текширишга ҳамда янги фактларни аниқлашга ҳақли.
Биринчи инстанция судида кўриб чиқиш предмети бўлмаган янги талаблар тафтиш инстанцияси суди томонидан кўриб чиқилмайди ва бу ҳақда қарорнинг асослантирувчи қисмида кўрсатилади (ИПК 324 6 -моддасининг иккинчи қисми ).
Бунда, янги талаблар деганда, даъво предмети бўлмаган, жавобгарга ёки бошқа ишда иштирок этувчи шахсларга ёхуд ишда иштирок этмаган шахсларга нисбатан қаратилган талаб тушунилади.
23. Қонунга кўра, ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлиги ва процессуал қонун талабларига риоя этилганлиги иш материаллари бўйича текширилиши лозим.
Моддий ҳуқуқ нормаларини бузиш ёки нотўғри қўллаш деганда, қуйи инстанция судлари томонидан қўлланилиши лозим бўлган қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжатини қўлламаслик ёхуд қўлланилиши лозим бўлмаган қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжатини қўллаш ёхуд қонунни ёки бошқа қонунчилик ҳужжати нотўғри талқин қилинганлиги тушунилиши керак.
Процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилиши ёки нотўғри қўлланилиши, агар бу ишнинг нотўғри ҳал этилишига олиб келган бўлса, шунингдек, ИПК 302-моддаси бешинчи қисмининг 3 ва 6-бандларида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда суд ҳужжатларини бекор қилиш учун асос бўлади.
Суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, қарори ёки ажрими фақат юзаки асослар бўйичагина бекор қилиниши мумкин эмас. Бунда, юзаки асослар деганда процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёки нотўғри қўлланилганлиги ҳолатлари тушунилади. ИПКнинг 279 ва 302-моддаларида суд ҳужжатини бекор қилиш асослари бундан мустасно.
Шуни назарда тутиш лозимки, агар қонун ҳуқуқий муносабатлар вужудга келган пайтда амалда бўлган қонунчилик ҳужжати қўлланилишига йўл қўйса, қуйи инстанцияси судлари томонидан ўз кучини йўқотган қонунчилик ҳужжати қўлланилганлиги суд қарорларини бекор қилиш учун асос бўлмайди.
24. Тафтиш инстанцияси суди томонидан иш юритишни тўхтатиб туриш ИПКнинг 9-бобида назарда тутилган асослар ва тартибда амалга оширилади.
ИПК 101-моддаси биринчи қисмининг 1-бандида белгиланган нормани қўллашда шуни назарда тутиш керакки, агар кўрсатилган ҳолатлар ишни кўришга тўсқинлик қилмаса, тафтиш тартибида иш юритишни тўхтатиб туриш мумкин эмас.
Иш юритиш тикланганлиги тўғрисида тафтиш инстанцияси суди ажрим чиқаради ҳамда ишни кўриш вақти ва жойи тўғрисида ишда иштирок этувчи шахсларни хабардор қилади.
25. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) мазмунан кўриш натижалари бўйича тафтиш инстанцияси суди қарор қабул қилади.
Тафтиш инстанцияси суди қарори суд мажлиси тугаши биланоқ дарҳол қабул қилинади. Айрим ҳолларда асослантирилган қарорни тайёрлаш беш кунгача бўлган муддатга кечиктирилиши мумкин, бироқ унинг қарор қисми суд томонидан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) муҳокамаси тамомланган мажлиснинг ўзида эълон қилиниши керак.
Тафтиш инстанцияси суди қарори қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради.
26. Тафтиш инстанцияси суди ўзининг қарорида тафтиш тартибидаги шикоятда (протестда) билдирилган ҳар бир важни кўрсатиши, унинг асосли ёхуд асоссизлиги ҳақидаги хулосани баён этган ҳолда муҳокама қилиши шарт.
Тафтиш инстанцияси суди қарорининг хулоса қисмида ишни шикоят (протест) бўйича кўриш натижалари тўғрисидаги хулосалар, шунингдек, суд харажатларининг тақсимланиши кўрсатилиши керак.
Раислик қилувчи қарорнинг хулоса қисми эълон қилинганидан кейин ишда иштирок этувчи шахсларга қабул қилинган қарорнинг мазмун-моҳияти, қарорнинг тўлиқ ҳажмда тузиш ва уни уларга юбориш муддатини тушунтиради.
27. Тафтиш инстанцияси суди ИПКнинг 190 ва 191-моддаларида назарда тутилган ҳолларда:
қарорни тушунтиришга;
қарор матнида йўл қўйилган ёзувдаги хатоларни, арифметик (ҳарфий) хатоларни ва ҳисоб-китобдаги янглишишларни ёзувнинг мазмунини ўзгартирмаган ҳолда, ишда иштирок этувчи шахснинг, давлат ижрочисининг, суднинг ҳал қилув қарорининг ижроси зиммасига юклатилган бошқа органларнинг аризасига кўра ёки ўз ташаббуси бўйича тузатишга ҳақли.
Ушбу масалалар суд мажлисида ишда иштирок этувчи шахсларни суд мажлиси ўтказилиши вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинган ҳолда кўрилади. Бироқ, мазкур шахсларнинг келмаслиги бу масалаларни ҳал этиш учун тўсқинлик қилмайди.
Йўл қўйилган ёзувдаги хатолар, ҳарфий хатолар ва ҳисоб-китобдаги янглишишларни тузатиш суднинг ташаббуси билан амалга оширилганда суд мажлисини ўтказиш талаб этилмайди.
28. ИПКнинг 199 ва 324 11 -моддаларига мувофиқ, апелляция ёки кассация инстанцияси судида кўрилган иш бўйича биринчи инстанция судининг ажрими устидан, агар бу қонунда назарда тутилган ёки ишнинг келгусидаги ҳаракатланишига тўсқинлик қиладиган бўлса, тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.
Апелляция ёки кассация инстанцияси судида кўрилган иш бўйича биринчи инстанция судининг ажрими устидан тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш ва уни кўриш, суднинг ҳал қилув қарори устидан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бериш ва кўриш учун назарда тутилган қоидалар бўйича амалга оширилади.
29. ИПК 320-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажримини бекор қилиш тўғрисидаги ариза тафтиш тартибидаги шикоятни бериш муддати ичида берилиши мумкин.
Инобатга олиш лозимки, тафтиш тартибидаги шикоят билан мурожаат қилиш учун ИПК 310-моддасининг биринчи — учинчи қисмларида белгиланган муддатлардан келиб чиқиб, тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажрим чиқарилгунга қадар тафтиш тартибидаги шикоят беришнинг муддати ўтиб кетган бўлса, ажримни бекор қилиш тўғрисидаги ариза ажрим чиқарилган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин.
ИПКнинг 324 12 -моддасида белгиланган муддат:
Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш ва қайтариш, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш тўғрисидаги ажрим устидан берилган тафтиш тартибида шикоят бериш (протест келтириш);
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни қабул қилишни рад этиш ва қайтариш тўғрисидаги ажримини бекор қилиш ҳақидаги ариза бериш;
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьясининг тафтиш тартибидаги протестни қабул қилишни рад этиш ва қайтариш тўғрисидаги ажрими устидан Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори томонидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатига протест келтириш;
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш тўғрисидаги ажрими, шунингдек ушбу Кодексда устидан шикоят қилиниши (протест келтирилиши) назарда тутилган бошқа ажримлари устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси, Бош прокурори томонидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатига протест келтириши учун ҳам шу тартибда татбиқ этилади.
Тафтиш инстанцияси судининг ажримлари чиқарилгунга қадар тафтиш тартибидаги шикоят бериш муддати ўтиб кетган бўлса, ажримни бекор қилиш тўғрисидаги шикоят (протест) ажрим чиқарилган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин.
30. Тафтиш инстанцияси суди давлат органи ёки бошқа орган, ташкилот, мансабдор шахс ёки фуқаронинг фаолиятида қонун ҳужжатлари бузилиши факти аниқланганда, уларнинг суд процессида иштирокидан қатъий назар, хусусий ажрим чиқаришга ҳақли. Агар суд уларнинг ҳаракатларида жиноят аломатларини аниқласа, бу ҳақда жиноят иши қўзғатиш масаласини ҳал қилиш учун суд тегишли материалларни илова қилган ҳолда прокурорга хабар беради.
Хусусий ажрим чиқарилганлиги ва прокурорга хабарнома юборилганлиги ҳақида суд мажлисида эълон қилинади ва бу ҳақда суд мажлиси баённомасида кўрсатилади.
31. Иқтисодий ишларни ўз вақтида ва тўғри ҳал этилишини таъминлаш мақсадида вилоят ва унга тенглаштирилган судлар, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ишларни тафтиш тартибида кўриш бўйича суд амалиётини заруратга қараб умумлаштириб бориш тавсия этилсин.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси Н. ХАКИМОВА
Тошкент ш.,
2024 йил 25 июнь,
21-сон
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY SUDI PLENUMINING
Qarori
Sudlar tomonidan iqtisodiy ishlarni taftish tartibida koʻrishning ayrim masalalari toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi munosabati bilan hamda qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Tushuntirilsinki, iqtisodiy ishlarni taftish tartibida qayta koʻrish quyi instansiya sudlari hujjatlarining qonuniyligi va asosliligi, ular tomonidan moddiy huquq normalari toʻgʻri qoʻllanilishini va protsessual qonun talablariga rioya etilishini taʼminlovchi muhim huquqiy institut hisoblanadi.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksi (bundan buyon matnda IPK deb yuritiladi)ning 307-moddasida keltirilgan, sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega boʻlgan shaxslar roʻyxati tugal hisoblanib, uni kengaytirilgan tarzda talqin etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Agar ishda ishtirok etuvchi shaxslardan biri nizoli yoki sud hujjati bilan aniqlangan huquqiy munosabatdan chiqib ketgan boʻlsa (yuridik shaxsning qayta tashkil etilishi, talab qilish huquqidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish, qarzning boshqa shaxsga oʻtkazilishi, fuqaroning oʻlimi va majburiyatlardagi shaxslar oʻzgarishining boshqa hollarida), ushbu shaxsning huquqiy vorisi ham taftish tartibidagi shikoyat bilan murojaat qilish huquqiga ega. Bunda, huquqiy voris tomonidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatga huquq va burchlar oʻtganligi faktini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinishi kerak.
3. Sudlarga tushuntirilsinki, IPK 50-moddasining birinchi qismiga muvofiq, davlat organlari va boshqa shaxslar (masalan, adliya organlari, fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashlari va hokazo.) daʼvo ular tomonidan taqdim etilgan holdagina sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat berishlari mumkin.
Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil tadbirkorlik subyektlari manfaatida va Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi, uning hududiy boshqarmalari Palata aʼzolarining huquqlari va qonuniy manfaatini koʻzlab, ular sudga daʼvo arizasi (ariza) bilan murojaat qilgan yoki qilmaganligidan qatʼiy nazar sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat berishi mumkin.
4. IPKning 308-moddasiga koʻra, taftish tartibidagi shikoyat (protest):
Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati;
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati;
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosati tomonidan koʻriladi.
Apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining qonuniy kuchga kirgan hal qiluv qarorlari, ajrimlari, qarorlari, shuningdek apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining qarorlari ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatlar (protestlar) Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan taftish tartibida koʻriladi.
Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari tomonidan taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha qabul qilgan sud hujjatlari, ushbu sudlarning taftish tartibida qabul qilgan sud hujjatlari va ushbu sudlar tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan, apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjatlari, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan, apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjatlari ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatlar (protestlar) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan koʻriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosati Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatida taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha sud hujjatlari, shuningdek, taftish tartibida qabul qilingan sud hujjatlari ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi, Oʻzbekiston Respublikasining Bosh prokurori tomonidan keltirilgan protestlarni koʻradi.
Bunda, taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha sud hujjatlari deganda, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatining ishni mazmunan koʻrish natijasi boʻyicha qabul qilgan sud hujjatlari tushunilishi lozim.
Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan taftish tartibida qabul qilingan sud hujjatlari deganda, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish, taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish, ish yuritishni toʻxtatib turish, qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar boʻyicha qayta koʻrish toʻgʻrisidagi ajrimlar va IPKda shikoyat qilinishi mumkin boʻlgan boshqa ajrimlar tushunilishi lozim. Taftish tartibidagi shikoyatni bergan shaxsning arizasiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi yoki uning oʻrinbosari tomonidan bekor qilinishi mumkin boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni qaytarish, ish yuritishga qabul qilishni rad etish va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimlar bundan mustasno.
Ushbu bandning beshinchi va oltinchi xatboshilarida koʻrsatilgan sud hujjatlari bilan birga Oʻzbekiston Respublikasining Bosh prokurori tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi protestni ish yuritishga qabul qilishni rad etish va qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimlari ustidan ham Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga protest keltirilishi mumkin (IPK 324 12 -moddasining uchinchi qismi ).
5. Qonunga muvofiq Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari nomiga yoʻllanadigan taftish tartibidagi shikoyat (protest) hal qiluv qarorini qabul qilgan sudga beriladi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga yoʻllanadigan taftish tartibidagi shikoyat (protest) hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga yoʻllanadigan protest bevosita Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga beriladi (IPKning 309-moddasi ).
6. IPK 310-moddasining birinchi qismiga koʻra, taftish tartibidagi shikoyat (protest) birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori, ajrimi, qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran bir yil ichida beriladi.
Agar bir yillik muddatning tugashi tegishli sanasi boʻlmagan oyga toʻgʻri kelsa, muddat shu oyning oxirgi kunida tamom boʻladi. Agar oxirgi kuni ish kuni boʻlmagan kunga toʻgʻri kelsa, muddat undan keyin keladigan birinchi ish kunida tamom boʻladi.
Hal qiluv qarori u qabul qilingan kundan eʼtiboran bir oylik muddat oʻtgach, soddalashtirilgan ish yuritish tartibidagi, huquqiy taʼsir chorasini qoʻllash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha hal qiluv qarori esa u qabul qilingan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddat oʻtgach qonuniy kuchga kiradi, agar uning ustidan apellyatsiya tartibida shikoyat qilinmagan (protest keltirilmagan) boʻlsa. Apellyatsiya tartibida shikoyat (protest) berilgan hal qiluv qarori, agar u bekor qilinmagan boʻlsa, apellyatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran qonuniy kuchga kiradi (IPKning 192 , 203 5 , 222-moddalari , 262-moddasining ikkinchi qismi ).
Hal qiluv qarori, ajrimining ustidan apellyatsiya tartibida shikoyat qilingan (protest keltirilgan) boʻlsa, IPK 310-moddasining birinchi qismida belgilangan taftish tartibida shikoyat berish muddati apellyatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilingan sanadan hisoblanadi.
Agar hal qiluv qarori ustidan apellyatsiya tartibida shikoyat qilinmagan boʻlsa, kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan hal qiluv qarori oʻzgartirilganligi yoki bekor qilinganligi va yangi qaror qabul qilinganligidan qatʼiy nazar taftish tartibida shikoyat berishning bir yillik muddati hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab hisoblanadi.
Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, birinchi instansiya sudining apellyatsiya tartibida shikoyat qilinmagan (protest keltirilmagan) ajrimlari, qarorlari ham chiqarilgan kundan eʼtiboran bir oylik muddat oʻtgach qonuniy kuchga kiradi, chiqarilgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddat oʻtgach qonuniy kuchga kiradigan ijro ishini yuritishni toʻxtatib turish yoki tugatish toʻgʻrisidagi ajrim va toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi ishda kelishmovchiliklarni koʻrib chiqish natijalari boʻyicha chiqarilgan ajrim bundan mustasno (IPKning 345-moddasi , “Toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 61-moddasining ikkinchi qismi ).
Agar taftish tartibidagi shikoyat (protest) pochta orqali protsessual muddatning oxirgi kuni soat yigirma toʻrtga qadar joʻnatilgan boʻlsa, muddat oʻtmagan hisoblanadi. Bunday holda shikoyat (protest) berish sanasi aloqa xati qabul qilinganligini tasdiqlovchi konvertdagi shtamp, buyurtma xat qabul qilinganligi haqidagi kvitansiya yoxud boshqa hujjat boʻyicha belgilanadi.
Agar shikoyat va unga ilova qilingan hujjatlar elektron hujjat tarzida yuborilgan, tegishli organga yoxud ularni qabul qilib olish vakolatiga ega boʻlgan shaxsga protsessual muddatning oxirgi kuni soat yigirma toʻrtga qadar berilgan boʻlsa, muddat oʻtkazib yuborilgan hisoblanmaydi.
6.1. Inobatga olish lozimki, agar Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudiga, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga taftish tartibidagi shikoyat (protest) berish muddati kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan qaror qabul qilinguniga qadar oʻtgan boʻlsa, taftish tartibidagi shikoyat (protest) kassatsiya instansiyasi sudining qarori qabul qilgan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin. Agar Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari tomonidan ishni taftish tartibida koʻrish natijalari boʻyicha qaror qabul qilinguniga qadar oʻtgan boʻlsa, shikoyat (protest) ushbu sudlar tomonidan ishni koʻrish natijalari boʻyicha qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin (IPK 310-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlari ).
6.2. Taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddati taftish instansiyasi sudi sudyasi tomonidan manfaatdor shaxsning iltimosnomasi boʻyicha, basharti u taftish tartibidagi shikoyat (protest) berish muddati oʻtgan kundan eʼtiboran uch oydan kechiktirmay berilgan va muddat oʻtkazib yuborilishi sabablari uzrli deb topilgan boʻlsa, tiklanishi mumkin (IPK 310-moddasining beshinchi qismi ).
Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, agar taftish tartibidagi shikoyat hal qiluv qarori (ajrim, qaror) qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab bir yildan keyin berilgan boʻlsa, IPK 310-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida belgilangan hollarda esa, kassatsiya yoki taftish instansiyasi sudlari tomonidan qaror qabul qilgan kundan boshlab uch oydan keyin berilganda muddat oʻtkazib yuborilgan hisoblanadi.
Taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash haqidagi iltimosnoma taftish tartibidagi shikoyat (protest) bilan birga beriladi. Protsessual muddatni tiklash haqidagi iltimosnoma bevosita taftish tartibidagi shikoyatda (protestda) ham koʻrsatilishi mumkin.
IPK 310-moddasining beshinchi qismida belgilangan uch oylik muddat oʻtkazib yuborilgan holda iltimosnoma berilganligi oʻtkazib yuborilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) berish muddatini tiklashni rad etish uchun asos boʻladi. Agar taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning muddatini tiklash rad etilgan boʻlsa, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish rad etilishi lozim (IPK 316-moddasi birinchi qismining 6-bandi ).
Agar taftish tartibidagi shikoyat (protest) qonunda belgilangan shikoyat (protest) berish muddati oʻtganidan keyin berilgan va u taftish instansiyasi sudi tomonidan xatoga yoʻl qoʻyilib ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritish IPK 324 2 -moddasi birinchi qismining 2-bandiga mos holda tugatiladi.
6.3. Nazarda tutish lozimki, protsessual harakatlarni amalga oshirishga toʻsqinlik qilgan obyektiv holatlar oʻtkazib yuborilgan shikoyat (protest) berishning uzrli sabablariga kiritilishi mumkin (masalan, ishda ishtirok etuvchi jismoniy shaxsning ogʻir kasallikka chalinganligi, favqulodda holatlar, suv toshqinlari, epidemiyalar, pandemiya, karantin, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqida sud qaror qabul qilgan shaxsning sud hujjatidan bexabarligi).
Yuridik shaxs vakilining xizmat safarida, mehnat taʼtilida boʻlishi, yuridik xizmat xodimining boʻlmasligi, davlat bojini toʻlash uchun pul mablagʻlarining mavjud emasligi va hokazolar yuridik shaxs tomonidan shikoyat berish muddati oʻtkazilganligining uzrli sabablari sifatida koʻrilishi mumkin emas.
6.4. Taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash yoki tiklashni rad etish haqidagi masala taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish jarayonida hal qilinadi.
Shikoyat (protest) berishning muddati oʻtkazib yuborilganligi munosabati bilan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qabul qilishni rad etish haqidagi ajrim ustidan IPKning 324 12 -moddasida nazarda tutilgan tartibda shikoyat (protest) berilishi mumkin.
6.5. IPK 310-moddasining toʻrtinchi qismiga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisining, Bosh prokurorining protesti ushbu Kodeks 307-moddasi birinchi qismining ikkinchi va uchinchi xatboshilarida koʻrsatilgan shaxslarning murojaati kelib tushgan kundan eʼtiboran uch oy ichida, lekin Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan ishni taftish tartibida koʻrish natijalari boʻyicha qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran olti oydan ortiq boʻlmagan muddatda kiritilishi mumkin.
7. IPKning 311-moddasida taftish tartibidagi shikoyatning (protestning) shakli va mazmuniga doir talablar belgilanganligi sababli, sudya har bir holatda taftish tartibidagi shikoyat (protest) bergan shaxs tomonidan qonunda koʻrsatilgan talablarga rioya qilinganligini tekshirishi lozim.
7.1. Shuni inobatga olish kerakki, qonun bilan taftish tartibidagi shikoyat (protest) va unga ilova qilingan hujjatlar nusxalarini ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yuborish yoki topshirish taftish tartibidagi shikoyat (protest) bergan shaxs zimmasiga yuklatilgan boʻlib, bu buyurtma xat yuborilganligi haqidagi kvitansiya, ular qabul qilinganligi haqidagi tilxat va boshqalar bilan tasdiqlanishi lozim.
7.2. IPK 311-moddasining uchinchi qismiga koʻra, ishda ishtirok etmagan shaxsning taftish tartibidagi shikoyatida qonuniy kuchga kirgan sud hujjati bilan mazkur shaxsning qanday huquqlari, erkinliklari yoki qonuniy manfaatlari buzilganligi koʻrsatilishi kerak.
Ushbu talabga rioya qilmaslik IPK 317-moddasi birinchi qismining 2-bandiga asosan taftish tartibidagi shikoyatni qaytarish uchun asos boʻladi.
Ishda ishtirok etmagan shaxsning taftish tartibidagi shikoyatida qonuniy kuchga kirgan sud hujjati bilan uning qanday huquqlari, erkinliklari yoki qonuniy manfaatlari buzilganligi koʻrsatilgan boʻlib, ushbu shaxs bunday buzilish mavjud deb hisoblasa-da, ammo, aslida sud hujjati bilan ular buzilmagan boʻlsa, shikoyatni ish yuritishga qabul qilish IPK 316-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan rad etiladi.
Agar ushbu holat shikoyatni ish yuritishga qabul qilinganidan keyin aniqlansa, IPK 324 2 -moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan shikoyat boʻyicha ish yuritish tugatiladi.
7.3. Shikoyatni imzolashda faksimiledan foydalanishga yoʻl qoʻyilmaydi, qonun hujjatlarida belgilangan hollar bundan mustasno.
Agar shikoyatni qabul qilishda sudyada shikoyatni imzolagan shaxsda taʼsis hujjatlariga muvofiq uni imzolash huquqi mavjudligi borasida shubha tugʻilsa, sudya taftish tartibidagi shikoyatni ish yuritishga qabul qiladi va shikoyat bergan shaxsga uning shikoyatni imzolashga vakolatini tasdiqlovchi dalillarni taqdim etishni taklif qiladi. Agar bunday dalillar taqdim etilmaganda taftish instansiyasi sudi shikoyatni IPK 324 1 -moddasining birinchi qismiga asosan koʻrmasdan qoldiradi.
7.4. IPK 311-moddasining mazmuniga koʻra, taftish tartibidagi shikoyat (protest) bitta ish doirasida qabul qilingan sud hujjatlari ustidan beriladi.
Shunga koʻra, agar taftish tartibidagi shikoyat (protest) bir nechta ish boʻyicha qabul qilingan sud hujjatlari ustidan berilgan boʻlsa, shikoyat (protest) IPK 317-moddasi birinchi qismining 2-bandiga asosan qaytariladi.
8. Taftish tartibidagi shikoyatni bergan shaxs tomonidan davlat boji toʻlashning qonun bilan belgilangan tartibi va miqdorlariga rioya qilinganligi haqidagi masalani hal qilishda sudya “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 5-moddasining 2-bandi , 9-moddasi va qayd etilgan Qonunga ilova “Davlat boji stavkalarining miqdorlari ”da belgilangan normalarni inobatga olishi lozim.
Davlat boji toʻlashni kechiktirish haqidagi iltimosnoma sudya tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni ish yuritishga qabul qilishda hal qilinadi.
9. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish toʻgʻrisidagi masala Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlari sudyasi tomonidan yakka tartibda shikoyat (protest) ish hujjatlari bilan birga sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay hal qilinadi (IPKning 314-moddasi ).
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish va qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimda IPK 316-moddasining birinchi qismi va 317-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan aniq asoslar koʻrsatilishi kerak.
IPKning 316 va 317-moddalarida nazarda tutilmagan asoslar boʻyicha taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish yoki qaytarishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Prokurorning taftish tartibidagi protestiga sud xarajatlari toʻlanganligini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinmasligi inobatga olinishi lozim.
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish yoki qaytarish toʻgʻrisidagi ajrim bekor qilingan taqdirda, u sudga dastlab taqdim etilgan kunda berilgan hisoblanadi.
10. Tushuntirilsinki, davlat organlari va boshqa shaxslarning taftish tartibidagi shikoyatini ish yuritishga qabul qilish, agar ish ularning daʼvo arizasi asosida qoʻzgʻatilgan boʻlmasa, IPK 316-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan rad etilishi kerak, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil va Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi bundan mustasno.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil tomonidan tadbirkorlik subyektlari oʻrtasida yuzaga kelgan nizo yuzasidan, shuningdek, tadbirkorlik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan nizo yuzasidan qabul qilingan sud hujjati ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatni ish yuritishga qabul qilish ham shu asoslar boʻyicha rad etilishi lozim.
IPK 50-moddasi birinchi qismining mazmuniga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi va uning hududiy boshqarmalari oʻz aʼzolarining manfaatini koʻzlab kiritgan daʼvo boʻyicha daʼvogarning barcha huquqlaridan foydalanishi va majburiyatini oʻz zimmasiga olishi sababli, sudlarning eʼtibori Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi va uning hududiy boshqarmalari oʻzlari kiritgan daʼvolar boʻyicha nizodagi javobgarning manfaatida taftish tartibida shikoyat taqdim eta olmasligiga qaratilishi lozim. Bunda shikoyatni qabul qilish IPK 316-moddasi birinchi qismining 1-bandiga mos holda rad etiladi.
11. Tushuntirilsinki, taftish tartibidagi shikoyatda (protestda) uni imzolagan shaxsning familiyasi koʻrsatilib, ismi yoki otasining ismi koʻrsatilmaganligi shikoyatni (protestni) IPK 317-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan qaytarish uchun asos boʻlmaydi.
Taftish tartibidagi shikoyat (protest) elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanishi mumkin.
12. Taftish tartibidagi shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin boʻlmagan sud hujjati ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish IPK 316-moddasi birinchi qismining 2-bandiga asosan rad etiladi.
13. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va uni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi ajrimda sud majlisini oʻtkazish vaqti va joyi koʻrsatiladi.
Agar sud majlisi videokonferensaloqa rejimida oʻtkaziladigan boʻlsa, bu haqda taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va sud muhokamasida koʻrib chiqish uchun tayinlash toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi hamda u ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va videokonferensaloqa oʻtkazishga koʻmaklashadigan tegishli sudga yuboriladi (IPK 166-moddasining ikkinchi qismi ).
Taftish tartibidagi shikoyat (protesti) ish yuritishga qabul qilinganidan soʻng barcha sud hujjatlari hayʼat tomonidan qabul qilinadi yoki chiqariladi.
14. Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlaridan farqli ravishda, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish yoki uni qaytarish haqidagi masala Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi tomonidan yakka tartibda shikoyat sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay, taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisida yoki taftish tartibidagi shikoyatni ish yuritishga qabul qilish va uni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi masalasi esa shikoyat Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻttiz kundan kechiktirmay hal qilinadi (IPKning 319-moddasi ).
Taftish tartibidagi protest ish hujjatlari bilan kelib tushgan taqdirda, protestni ish yuritishga qabul qilishni rad etish, uni qaytarish yoki ish yuritishga qabul qilish va koʻrib chiqish uchun ish bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi masala Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi tomonidan protest kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay yakka tartibda hal qilinadi.
15. Taftish tartibidagi shikoyatni ish yuritishga qabul qilishni rad etish yoki uni qaytarish uchun asos boʻlmagan taqdirda, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni unga ilova qilingan hujjatlar bilan birga oʻrganadi. Zarur boʻlgan hollarda sudya shikoyat sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay ishni tegishli suddan talab qilib oladi va bu haqda soʻrovnoma yuboradi (IPKning 318 va 319-moddalari ).
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) oʻrganish natijalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi sud hujjatlarini taftish tartibida tekshirish uchun asoslar mavjud boʻlmasa, shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisida yoki shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va uni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.
Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, shikoyatni ish yuritishga qabul qilish va uni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish yoki oʻtkazishni rad etish masalasi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi tomonidan ish kelib tushgan kundan emas, balki shikoyat Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻttiz kundan kechiktirmay hal qilinadi (IPK 319-moddasining toʻrtinchi qismi ).
16. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi IPK 320-moddasining birinchi qismida belgilangan talablarga mos boʻlishi kerak.
Taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish sabablari asoslantirilgan boʻlishi kerak, ajrimda shikoyatda keltirilgan har bir vaj boʻyicha sudyaning xulosasi aks ettirilishi lozim.
IPK 320-moddasining uchinchi qismiga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi yoki uning oʻrinbosari taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi sudyaning ajrimiga qoʻshilmaslikka hamda taftish tartibidagi shikoyatni bergan shaxsning arizasi asosida uni bekor qilish, shikoyatni ish yuritishga qabul qilish va ish bilan birga koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish haqida ajrim chiqarishga haqli.
Taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi sudyaning ajrimi bekor qilinib, shikoyatni ish yuritishga qabul qilish va ish bilan birga koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish haqida ajrim chiqarilganda, Oliy sud sudyasi ushbu ajrim chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay ishni sud muhokamasida koʻrib chiqish uchun tayinlash haqida IPKning 321-moddasi tartibida ajrim chiqaradi.
Oliy sud sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimini bekor qilishga asoslar mavjud boʻlmaganda, bu haqda ajrimni bekor qilish toʻgʻrisidagi arizani bergan shaxsga yozma xabar beriladi.
17. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va uni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi ajrimida IPKning 321-moddasida belgilangan maʼlumotlar aks ettirilgan boʻlishi lozim.
Eʼtibor qaratilsinki, bunday ajrim, taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazish asoslarining asoslantirilgan bayonini oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak.
18. IPK 323-moddasining birinchi qismiga muvofiq, sudya ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga koʻra, sud hujjatlari ijrosini ish boʻyicha taftish instansiyasi sudida ish yuritish tamomlanguniga qadar toʻxtatib turishga haqli.
Sud hujjati ijrosini toʻxtatib turish yoki uning ijrosini toʻxtatib turishni rad etish haqida sudya taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda yoxud alohida ajrimda koʻrsatadi.
Agar shikoyatni (protestni) koʻrib chiqish natijasida sud hujjati oʻz kuchida qoldirilgan boʻlsa, uning ijrosini tiklash haqida alohida protsessual hujjat qabul qilinishi talab qilinmaydi va yozma koʻrsatma yuborilishi yetarli hisoblanadi.
Yozma koʻrsatmaning nusxasi taraflar va Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosiga yuboriladi.
Zarur hollarda sudya (sud) ishda ishtirok etuvchi shaxsning iltimosnomasiga koʻra, IPKning 93-moddasida koʻrsatilgan asoslar mavjud boʻlgan taqdirda, taftish instansiyasi sudida ish yuritish tamomlanguniga qadar IPKning 94-moddasida nazarda tutilgan daʼvoni taʼminlash choralarini koʻrishga haqli.
19. Shuni nazarda tutish lozimki, qonunda taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish va taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish uchun turlicha asoslar nazarda tutilgan boʻlib, ularning huquqiy oqibatlari ham jiddiy farq qiladi.
Taftish tartibidagi shikoyat (protest) IPKning 324 1 -moddasida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha koʻrmasdan qoldirilganda, uni koʻrmasdan qoldirish uchun asos boʻlgan holatlar bartaraf qilinganidan soʻng, shikoyat (protest) yangidan berilishi mumkin. IPK 324 2 -moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga koʻra shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritish tugatilganda, ayni bir shaxs tomonidan va ayni shu asoslar boʻyicha takroran berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest)ni ish yuritishga qabul qilish IPK 316-moddasi birinchi qismining 5-bandiga mos holda rad etiladi.
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisida, taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi.
Taftish tartibidagi shikoyat (protest)dan voz kechilganligi munosabati bilan shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritish tugatilganligi sud hujjati ustidan shikoyat (protest) berish huquqi mavjud boʻlgan boshqa shaxslarning taftish tartibida shikoyat (protest) bilan murojaat qilishiga toʻsqinlik qilmaydi.
Sudlarning eʼtibori qaratilsinki, IPK 307-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan va apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjatlari ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin. Shuning uchun, bunday sud hujjatlari ustidan Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlariga taftish tartibidagi shikoyat (protest) bilan murojaat qilganda, shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish IPK 316-moddasi birinchi qismining 3-bandiga mos holda rad etiladi, agar shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilingan boʻlsa, shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritish IPK 324 2 -moddasi birinchi qismining 2-bandiga mos holda tugatiladi.
20. Taftish instansiyasi sudi tomonidan ish IPKning 324 4 -moddasida nazarda tutilgan tartibda koʻrib chiqiladi.
Taftish instansiyasi sudida ishni koʻrish jarayonida, jumladan, boshqa javobgarni ishda ishtirok etish uchun jalb qilish (IPKning 44-moddasi ), ishga daxldor boʻlmagan javobgarni almashtirish (IPKning 45-moddasi ), uchinchi shaxslarni ishda ishtirok etishga jalb qilish (IPKning 47 , 48-moddalari ), daʼvoning predmeti yoki asosini oʻzgartirish, daʼvo talablari miqdorini oʻzgartirish (IPKning 157-moddasi ), ishlarni bitta ish yuritishga birlashtirish (IPKning 158-moddasi ), talablarning bir qismini alohida ish yuritishga ajratish (IPKning 159-moddasi ), qarshi daʼvo taqdim etish (IPKning 161-moddasi ), shuningdek, qonunda faqat birinchi instansiya sudi uchun belgilangan boshqa qoidalar qoʻllanilmaydi.
Qonunda ishni taftish tartibida koʻrish vaqti va joyi haqida sudning ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qilish majburiyati belgilanganligi sababli, ushbu talabning bajarilmaganligi sud muhokamasi keyinga qoldirilishiga olib keladi. Ishni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatida taftish tartibida koʻrish bundan mustasno.
Sud muhokamasini oʻtkazish vaqti va joyi haqida tegishli tarzda xabardor qilingan, shikoyat (protest) bergan shaxsning va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning sud majlisiga kelmaganligi ishni ularning ishtirokisiz koʻrishga toʻsqinlik qilmaydi.
21. IPKning 324 5 -moddasiga muvofiq, taftish tartibida shikoyat bergan shaxs ishni koʻrish yakuni boʻyicha sud hujjati chiqarilguniga qadar shikoyatdan voz kechishga, protest keltirgan prokuror, shuningdek yuqori turuvchi prokuror, protestni chaqirib olishga haqli.
Shikoyatdan voz kechilganligi (protest chaqirib olinganligi) munosabati bilan shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish masalasi shikoyatni (protestni) koʻrish uchun tayinlangan sud majlisida hal qilinadi va bunda shikoyatdan voz kechgan (protestni chaqirib olgan) shaxsning vakolati tekshirilishi zarur.
IPKning 63-moddasi mazmuniga koʻra, ishda ishtirok etuvchi shaxsning vakili, agar ishonchnomada uning bunday huquqi maxsus koʻrsatilmagan boʻlsa, taftish tartibidagi shikoyatdan voz kechishga haqli emas.
Tushuntirilsinki, taftish tartibidagi shikoyatdan voz kechilganda (protest chaqirib olinganda) taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritish tugatiladi, taftish tartibidagi boshqa shikoyat (protest) mavjud boʻlgan hollar bundan mustasno.
22. Taftish instansiyasi sudining sud hujjatlarini toʻliq tekshirish vakolatidan kelib chiqib, ushbu instansiya sudi qoʻshimcha va yangi dalillarni tekshirishga hamda yangi faktlarni aniqlashga haqli.
Birinchi instansiya sudida koʻrib chiqish predmeti boʻlmagan yangi talablar taftish instansiyasi sudi tomonidan koʻrib chiqilmaydi va bu haqda qarorning asoslantiruvchi qismida koʻrsatiladi (IPK 324 6 -moddasining ikkinchi qismi ).
Bunda, yangi talablar deganda, daʼvo predmeti boʻlmagan, javobgarga yoki boshqa ishda ishtirok etuvchi shaxslarga yoxud ishda ishtirok etmagan shaxslarga nisbatan qaratilgan talab tushuniladi.
23. Qonunga koʻra, ishni taftish tartibida koʻrish chogʻida quyi instansiya sudlari tomonidan moddiy huquq normalari toʻgʻri qoʻllanilganligi va protsessual qonun talablariga rioya etilganligi ish materiallari boʻyicha tekshirilishi lozim.
Moddiy huquq normalarini buzish yoki notoʻgʻri qoʻllash deganda, quyi instansiya sudlari tomonidan qoʻllanilishi lozim boʻlgan qonun yoki boshqa qonunchilik hujjatini qoʻllamaslik yoxud qoʻllanilishi lozim boʻlmagan qonun yoki boshqa qonunchilik hujjatini qoʻllash yoxud qonunni yoki boshqa qonunchilik hujjati notoʻgʻri talqin qilinganligi tushunilishi kerak.
Protsessual huquq normalarining buzilishi yoki notoʻgʻri qoʻllanilishi, agar bu ishning notoʻgʻri hal etilishiga olib kelgan boʻlsa, shuningdek, IPK 302-moddasi beshinchi qismining 3 va 6-bandlarida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda sud hujjatlarini bekor qilish uchun asos boʻladi.
Sudning mazmunan toʻgʻri boʻlgan hal qiluv qarori, qarori yoki ajrimi faqat yuzaki asoslar boʻyichagina bekor qilinishi mumkin emas. Bunda, yuzaki asoslar deganda protsessual huquq normalarining buzilganligi yoki notoʻgʻri qoʻllanilganligi holatlari tushuniladi. IPKning 279 va 302-moddalarida sud hujjatini bekor qilish asoslari bundan mustasno.
Shuni nazarda tutish lozimki, agar qonun huquqiy munosabatlar vujudga kelgan paytda amalda boʻlgan qonunchilik hujjati qoʻllanilishiga yoʻl qoʻysa, quyi instansiyasi sudlari tomonidan oʻz kuchini yoʻqotgan qonunchilik hujjati qoʻllanilganligi sud qarorlarini bekor qilish uchun asos boʻlmaydi.
24. Taftish instansiyasi sudi tomonidan ish yuritishni toʻxtatib turish IPKning 9-bobida nazarda tutilgan asoslar va tartibda amalga oshiriladi.
IPK 101-moddasi birinchi qismining 1-bandida belgilangan normani qoʻllashda shuni nazarda tutish kerakki, agar koʻrsatilgan holatlar ishni koʻrishga toʻsqinlik qilmasa, taftish tartibida ish yuritishni toʻxtatib turish mumkin emas.
Ish yuritish tiklanganligi toʻgʻrisida taftish instansiyasi sudi ajrim chiqaradi hamda ishni koʻrish vaqti va joyi toʻgʻrisida ishda ishtirok etuvchi shaxslarni xabardor qiladi.
25. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) mazmunan koʻrish natijalari boʻyicha taftish instansiyasi sudi qaror qabul qiladi.
Taftish instansiyasi sudi qarori sud majlisi tugashi bilanoq darhol qabul qilinadi. Ayrim hollarda asoslantirilgan qarorni tayyorlash besh kungacha boʻlgan muddatga kechiktirilishi mumkin, biroq uning qaror qismi sud tomonidan taftish tartibidagi shikoyat (protest) muhokamasi tamomlangan majlisning oʻzida eʼlon qilinishi kerak.
Taftish instansiyasi sudi qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran qonuniy kuchga kiradi.
26. Taftish instansiyasi sudi oʻzining qarorida taftish tartibidagi shikoyatda (protestda) bildirilgan har bir vajni koʻrsatishi, uning asosli yoxud asossizligi haqidagi xulosani bayon etgan holda muhokama qilishi shart.
Taftish instansiyasi sudi qarorining xulosa qismida ishni shikoyat (protest) boʻyicha koʻrish natijalari toʻgʻrisidagi xulosalar, shuningdek, sud xarajatlarining taqsimlanishi koʻrsatilishi kerak.
Raislik qiluvchi qarorning xulosa qismi eʼlon qilinganidan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslarga qabul qilingan qarorning mazmun-mohiyati, qarorning toʻliq hajmda tuzish va uni ularga yuborish muddatini tushuntiradi.
27. Taftish instansiyasi sudi IPKning 190 va 191-moddalarida nazarda tutilgan hollarda:
qarorni tushuntirishga;
qaror matnida yoʻl qoʻyilgan yozuvdagi xatolarni, arifmetik (harfiy) xatolarni va hisob-kitobdagi yanglishishlarni yozuvning mazmunini oʻzgartirmagan holda, ishda ishtirok etuvchi shaxsning, davlat ijrochisining, sudning hal qiluv qarorining ijrosi zimmasiga yuklatilgan boshqa organlarning arizasiga koʻra yoki oʻz tashabbusi boʻyicha tuzatishga haqli.
Ushbu masalalar sud majlisida ishda ishtirok etuvchi shaxslarni sud majlisi oʻtkazilishi vaqti va joyi haqida xabardor qilingan holda koʻriladi. Biroq, mazkur shaxslarning kelmasligi bu masalalarni hal etish uchun toʻsqinlik qilmaydi.
Yoʻl qoʻyilgan yozuvdagi xatolar, harfiy xatolar va hisob-kitobdagi yanglishishlarni tuzatish sudning tashabbusi bilan amalga oshirilganda sud majlisini oʻtkazish talab etilmaydi.
28. IPKning 199 va 324 11 -moddalariga muvofiq, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudida koʻrilgan ish boʻyicha birinchi instansiya sudining ajrimi ustidan, agar bu qonunda nazarda tutilgan yoki ishning kelgusidagi harakatlanishiga toʻsqinlik qiladigan boʻlsa, taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.
Apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudida koʻrilgan ish boʻyicha birinchi instansiya sudining ajrimi ustidan taftish tartibida shikoyat (protest) berish va uni koʻrish, sudning hal qiluv qarori ustidan taftish tartibidagi shikoyat (protest) berish va koʻrish uchun nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha amalga oshiriladi.
29. IPK 320-moddasining toʻrtinchi qismiga koʻra, taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimini bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza taftish tartibidagi shikoyatni berish muddati ichida berilishi mumkin.
Inobatga olish lozimki, taftish tartibidagi shikoyat bilan murojaat qilish uchun IPK 310-moddasining birinchi — uchinchi qismlarida belgilangan muddatlardan kelib chiqib, taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim chiqarilgunga qadar taftish tartibidagi shikoyat berishning muddati oʻtib ketgan boʻlsa, ajrimni bekor qilish toʻgʻrisidagi ariza ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin.
IPKning 324 12 -moddasida belgilangan muddat:
Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish va qaytarish, taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan berilgan taftish tartibida shikoyat berish (protest keltirish);
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni qabul qilishni rad etish va qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimini bekor qilish haqidagi ariza berish;
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati sudyasining taftish tartibidagi protestni qabul qilishni rad etish va qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga protest keltirish;
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatining taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish toʻgʻrisidagi ajrimi, shuningdek ushbu Kodeksda ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) nazarda tutilgan boshqa ajrimlari ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi, Bosh prokurori tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga protest keltirishi uchun ham shu tartibda tatbiq etiladi.
Taftish instansiyasi sudining ajrimlari chiqarilgunga qadar taftish tartibidagi shikoyat berish muddati oʻtib ketgan boʻlsa, ajrimni bekor qilish toʻgʻrisidagi shikoyat (protest) ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin.
30. Taftish instansiyasi sudi davlat organi yoki boshqa organ, tashkilot, mansabdor shaxs yoki fuqaroning faoliyatida qonun hujjatlari buzilishi fakti aniqlanganda, ularning sud protsessida ishtirokidan qatʼiy nazar, xususiy ajrim chiqarishga haqli. Agar sud ularning harakatlarida jinoyat alomatlarini aniqlasa, bu haqda jinoyat ishi qoʻzgʻatish masalasini hal qilish uchun sud tegishli materiallarni ilova qilgan holda prokurorga xabar beradi.
Xususiy ajrim chiqarilganligi va prokurorga xabarnoma yuborilganligi haqida sud majlisida eʼlon qilinadi va bu haqda sud majlisi bayonnomasida koʻrsatiladi.
31. Iqtisodiy ishlarni oʻz vaqtida va toʻgʻri hal etilishini taʼminlash maqsadida viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Iqtisodiy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga ishlarni taftish tartibida koʻrish boʻyicha sud amaliyotini zaruratga qarab umumlashtirib borish tavsiya etilsin.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi N. XAKIMOVA
Toshkent sh.,
2024-yil 25-iyun,
21-son
ПЛЕНУМА ВЕРХОВНОГО СУДА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
Постановление
О некоторых вопросах рассмотрения судами экономических дел в ревизионном порядке
В связи с изменениями и дополнениями, внесенными в Экономический процессуальный кодекс Республики Узбекистан и в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм закона, руководствуясь статьей 22 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Разъяснить, что пересмотр экономических дел в ревизионном порядке является важным правовым институтом, обеспечивающим законность и обоснованность актов судов нижестоящих инстанций, правильности применения ими норм материального права и соблюдения требований процессуального закона.
2. Приведенный в статье 307 Экономического процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — ЭПК) перечень лиц, имеющих право обжалования (опротестования) судебного акта в ревизионном порядке, является исчерпывающим и не подлежит расширительному толкованию.
В случае выбытия одного из лиц, участвующих в деле, в спорном или установленном судебным актом правоотношении (реорганизация юридического лица, уступка права требования, перевод долга, смерть гражданина и другие случаи перемены лиц в обязательствах) правопреемник этого лица также вправе обратиться с жалобой в ревизионном порядке. К жалобе в ревизионном порядке, поданной правопреемником, должны быть приложены документы, подтверждающие факт перехода прав и обязанностей.
3. Разъяснить судам, что в соответствии с частью первой статьи 50 ЭПК государственные органы и иные лица (например, органы юстиции, советы фермерских, дехканских хозяйств и владельцев приусадебных земель и т.п.) вправе обжаловать в ревизионном порядке судебный акт лишь в том случае, если иск предъявлен ими.
В случаях, предусмотренных законодательством, Уполномоченный при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства в интересах предпринимателя и Торгово-промышленная палата Республики Узбекистан, ее территориальные подразделения в интересах членов Палаты вправе обжаловать в ревизионном порядке судебный акт независимо от того, подано или не подано ими исковое заявление (заявление) в суд.
4. Согласно статье 308 ЭПК жалоба (протест) в ревизионном порядке рассматривается:
Судебной коллегией по экономическим делам Суда Республики Каракалпакстан, областных, Ташкентского городского судов;
Судебной коллегией по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан;
Президиумом Верховного суда Республики Узбекистан.
Судебной коллегией по экономическим делам Суда Республики Каракалпакстан, областных, Ташкентского городского судов в ревизионном порядке рассматриваются жалобы (протесты) на вступившие в законную силу решения, определения, постановления межрайонных, районных, городских экономических судов по делам, рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке, а также на постановления суда апелляционной или кассационной инстанции.
Судебной коллегией по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан рассматривается жалобы (протесты) на судебные акты, принятые Судом Республики Каракалпакстан, областными и Ташкентским городским судами по делам, рассмотренным в ревизионном порядке, и на судебные акты принятые этими судами по первой инстанции по делам, рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке, а также на судебные акты, принятые Верховным судом Республики Узбекистан по первой инстанции по делам, рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке.
Президиум Верховного суда Республики Узбекистан рассматривает протесты председателя Верховного суда и Генерального прокурора Республики Узбекистан на судебные акты по делам, рассмотренным в ревизионном порядке, а также на судебные акты, принятые в ревизионном порядке Судебной коллегией по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан.
При этом под судебными актами по делам, рассмотренным в ревизионном порядке, в данном случае следует понимать акты Судебной коллегии по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан, принятые по результатам рассмотрения дела по существу.
Под судебными актами, принятыми в ревизионном порядке Судебной коллегией по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан, также следует понимать определения об оставлении жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения, о прекращении производства по жалобе (протесту) в ревизионном порядке, о приостановлении производства по делу, о пересмотре вступившего в законную силу судебного акта по вновь открывшимся обстоятельствам и другие определения, обжалование которых предусмотрено ЭПК. Исключением являются определения судьи Верховного суда Республики Узбекистан о возвращении жалобы, об отказе в принятии жалобы к производству и об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан, которые могут быть отменены председателем Верховного суда Республики Узбекистан или его заместителем на основании заявления лица, подавшего жалобу (протест) в ревизионном порядке.
Наряду с судебными актами, указанными в абзацах пятом и шестом настоящего пункта, Генеральный прокурор Республики Узбекистан также вправе принести в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан протест на определения судьи Верховного суда об отказе в принятии к производству и возвращении протеста в ревизионном порядке ( часть третья статьи 324 12 ЭПК).
5. В соответствии с законом жалоба (протест) в ревизионном порядке, адресуемая Суду Республики Каракалпакстан, областным и Ташкентскому городскому судам, подается в суд, принявший решение, а жалоба (протест) в ревизионном порядке, адресуемая Судебной коллегии по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан, и протест, адресуемый в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан, подается непосредственно в Верховный суд Республики Узбекистан ( статья 309 ЭПК).
6. Согласно части первой статьи 310 ЭПК жалоба (протест) в ревизионном порядке может быть подана в течение одного года со дня вступления в законную силу решения, определения, постановления суда первой инстанции.
Если окончание годового срока приходится на месяц без соответствующей даты, то срок истекает в последний день этого месяца. Если последний день приходится на нерабочий день, срок заканчивается в следующий рабочий день.
Решение суда вступает в законную силу по истечении месячного срока, а решение по делу, рассмотренному в порядке упрощенного производства, и о применении меры правового воздействия — по истечении десятидневного срока со дня его принятия, если оно не обжаловано (не опротестовано) в апелляционном порядке. Обжалованное (опротестованное) в апелляционном порядке решение, если оно не отменено, вступает в законную силу со дня принятия постановления суда апелляционной инстанции (статьи 192 , 203 5 , 222 , часть вторая статьи 262 ЭПК).
Если решение, определение обжаловано (опротестовано) в апелляционном порядке, срок подачи жалобы в ревизионном порядке, указанный в части первой статьи 310 ЭПК, исчисляется со дня принятия постановления суда апелляционный инстанции.
Если решение не было обжаловано в апелляционном порядке, исчисление годичного срока подачи жалобы в ревизионном порядке начинается с даты вступления решения в законную силу, независимо от того, было ли решение изменено или отменено и принято новое решение судом кассационной инстанции.
Обратить внимание судов, что определения, постановления суда первой инстанции, не обжалованные в апелляционном порядке, также вступают в законную силу по истечении месячного срока со дня вынесения, за исключением определения о приостановлении или прекращении исполнительного производства и определения суда, вынесенного по результатам рассмотрения разногласий в деле о неплатежеспособности, которые вступают в законную силу по истечении десяти дней с момента их вынесения ( статья 345 ЭПК, часть вторая статьи 61 Закона «Республики Узбекистан «О неплатежеспособности»).
Если жалоба (протест) в ревизионном порядке отправлена по почте до двадцати четырех часов последнего дня процессуального срока, срок не считается пропущенным. В этом случае дата подачи жалобы (протеста) определяется по штемпелю на конверте, квитанции о приеме заказной корреспонденции либо иному документу, подтверждающему прием корреспонденции.
Если жалоба и приложенные к ней документы были отправлены в виде электронного документа, переданы в соответствующий орган либо уполномоченному их принять лицу до двадцати четырех часов последнего дня процессуального срока, срок также не считается пропущенным.
6.1. Следует иметь в виду, что в случае истечения годичного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке в Суд Республики Каракалпакстан, областные и Ташкентский городской суды до принятия постановления судом кассационной инстанции, жалоба (протест) в ревизионном порядке может быть подана в течение трех месяцев со дня принятия постановления судом кассационной инстанции. Если же срок подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан истек до принятия Судом Республики Каракалпакстан, областными и Ташкентским городским судами постановления по результатам рассмотрения дела в ревизионном порядке, жалоба (протест) в ревизионном порядке может быть подана в течение трех месяцев со дня принятия постановления по результатам рассмотрения дела этими судами ( части вторая и третья статьи 310 ЭПК).
6.2. Пропущенный срок подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке может быть восстановлен судьей суда ревизионной инстанции по ходатайству заинтересованного лица, если оно заявлено не позднее трех месяцев со дня истечения срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке и причины пропуска срока судом признаны уважительными ( часть пятая статьи 310 ЭПК).
Обратить внимание судов, что срок считается пропущенным, если жалоба в ревизионном порядке подана по истечении года со дня вступления решения (определения, постановления) суда первой инстанции в законную силу, а в случаях, предусмотренных частями второй и третьей статьи 310 ЭПК, по истечении трех месяцев со дня принятия постановления судами кассационной или ревизионной инстанций.
Ходатайство о восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке подается вместе с жалобой (протестом). Ходатайство о восстановлении данного процессуального срока также может содержаться непосредственно в жалобе (протесте) в ревизионном порядке.
Ходатайство, поданное после истечения трехмесячного срока, установленного частью пятой статьи 310 ЭПК, является основанием для отказа в восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке. Жалоба (протест) в ревизионном порядке подлежит отказу в принятии к производству, если в восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке отказано ( пункт 6 части первой статьи 316 ЭПК).
Если жалоба (протест) в ревизионном порядке, поданная после истечения установленного законом срока обжалования (опротестования), была ошибочно принята к производству судом ревизионной инстанции, то производство по ней подлежит прекращению применительно к пункту 2 части первой статьи 324 2 ЭПК.
6.3. Следует иметь в виду, что к уважительным причинам пропуска срока обжалования (опротестования) могут быть отнесены обстоятельства, объективно препятствовавшие совершению процессуальных действий (например, тяжелое заболевание физического лица участвующего в деле, чрезвычайные ситуации, наводнения, эпидемии, пандемия, карантин, неосведомленность лица, не привлеченного к участию в деле, о правах и обязанностях которого суд принял решение в судебном акте).
Нахождение представителя юридического лица в командировке, отпуске, отсутствие сотрудника юридической службы, отсутствие денежных средств для оплаты помощи представителя или уплаты государственной пошлины и т.п. не могут рассматриваться в качестве уважительной причины пропуска срока обжалования юридическим лицом.
6.4. Вопрос о восстановлении или об отказе в восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке разрешается при принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке.
Определение об отказе в принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке в связи с пропуском срока обжалования (опротестования) может быть обжаловано (опротестовано) в порядке, предусмотренном статьей 324 12 ЭПК.
6.5. Согласно части четвертой статьи 310 ЭПК протест Председателя Верховного суда, Генерального прокурора Республики Узбекистан может быть принесен в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан в течение трех месяцев со дня поступления обращения лиц, указанных в абзацах втором и третьем части первой статьи 307 настоящего Кодекса, но не более шести месяцев со дня принятия постановления Судебной коллегией по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан по результатам рассмотрения дела в ревизионном порядке.
7. Поскольку статьей 311 ЭПК установлены требования к форме и содержанию жалобы (протеста) в ревизионном порядке, судья в каждом случае должен проверить соблюдение лицом, подавшим жалобу (протест), указанных в законе требований.
7.1. Следует иметь в виду, что направление или вручение лицам, участвующим в деле, копии жалобы (протеста) в ревизионном порядке и приложенных к ней документов законом отнесено к обязанности лица, подавшего жалобу (протест), что должно подтверждаться квитанцией об отправлении заказного письма, распиской об их получении и т.п.
7.2. Согласно части третьей статьи 311 ЭПК в жалобе в ревизионном порядке лица, не принимавшего участия в деле, должно быть указано, какие права, свободы или законные интересы этого лица нарушены вступившим в законную силу судебным актом.
Несоблюдение данного требования является основанием для возвращения жалобы на основании пункта 2 части первой статьи 317 ЭПК.
В случае если в жалобе лица, не принимавшего участия в деле, указаны права, свободы или законные интересы этого лица, которые лицо считает нарушенными вступившим в законную силу судебным актом, но на самом деле они не нарушены этим судебным актом, то жалоба подлежит отказу в принятии к производству на основании пункта 1 части первой статьи 316 ЭПК.
Если это обстоятельство будет выявлено после принятия жалобы к производству, производство по жалобе подлежит прекращению на основании пункта 1 части первой статьи 324 2 ЭПК.
7.3. При подписании жалобы в ревизионном порядке не допускается использование факсимиле, за исключением случаев, установленных законодательством.
Если при принятии жалобы у судьи возникнут сомнения в наличии у лица, подписавшего жалобу, права на ее подписание в соответствии с учредительными документами, судья принимает жалобу в ревизионном порядке к производству и предлагает заявителю жалобы представить доказательства, подтверждающие его полномочия на подписание жалобы. Если такие доказательства не будут представлены, суд ревизионной инстанции оставляет жалобу без рассмотрения на основании части первой статьи 324 1 ЭПК.
7.4. По смыслу статьи 311 ЭПК жалоба (протест) в ревизионном порядке подается на судебные акты, принятые по одному делу.
В связи с этим, если жалоба (протест) в ревизионном порядке подана на судебные акты, принятые по нескольким делам, жалоба (протест) подлежит возврату на основании пункта 2 части первой статьи 317 ЭПК.
8. При решении вопроса о соблюдении лицом, подавшим жалобу в ревизионном порядке, требования об уплате государственной пошлины в установленных законом порядке и размерах судье следует руководствоваться пунктом 2 статьи 5, статьей 9 Закона Республики Узбекистан «О государственной пошлине» и приложением к указанному Закону « Размеры ставок государственной пошлины».
Ходатайство об отсрочке уплаты государственной пошлины разрешается судьей при принятии ревизионной жалобы.
9. Вопрос о принятии, отказе в принятии к производству или возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке разрешается судьей Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов единолично не позднее пяти дней со дня поступления в суд жалобы (протеста) вместе с материалами дела ( статья 314 ЭПК).
В определении об отказе в принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству и о ее возвращении должны быть указаны конкретные основания, предусмотренные соответственно в части первой статьи 316 и части первой статьи 317 ЭПК.
Отказ в принятии к производству или возврат жалобы (протеста) в ревизионном порядке по основаниям, не предусмотренным статьями 316 и 317 ЭПК, не допускается.
Следует учитывать, что к протесту прокурора в ревизионном порядке не прилагаются документы, подтверждающие оплату судебных расходов.
В случае отмены определения об отказе в принятии к производству или возврате жалобы (протеста) в ревизионном порядке она считается поданной в суд в день ее первоначальной подачи.
10. Разъяснить, что жалоба в ревизионном порядке государственных органов и иных лиц, за исключением Уполномоченного при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства и Торгово-промышленной палаты Республики Узбекистан, подлежит отказу в принятии к производству на основании пункта 1 части первой статьи 316 ЭПК, если дело возбуждено не на основании их исковых заявлений.
Жалоба в ревизионном порядке, поданная Уполномоченным при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства на судебный акт, принятый по спору, возникшему между субъектами предпринимательства, а также по спору, не связанному с предпринимательской деятельностью, также подлежит отказу в принятии к производству по тем же основаниям.
Поскольку по смыслу части первой статьи 50 ЭПК Торгово-промышленная палата Республики Узбекистан и ее территориальные управления, предъявившие иск в интересах своих членов, пользуются всеми правами и несут обязанности истца, судам следует обратить внимание, что Торгово-промышленная палата Республики Узбекистан и ее территориальные управления не вправе подавать жалобу в ревизионном порядке в интересах ответчика по заявленным ими искам. В этом случае жалоба подлежит отказу в принятии к производству применительно к пункту 1 части первой статьи 316 ЭПК.
11. Следует иметь в виду, что указание в жалобе (протесте) в ревизионном порядке фамилии без указания имени или отчества лица, подавшего ее, не является основанием для возвращения жалобы (протеста) на основании пункта 1 части первой статьи 317 ЭПК.
Жалоба (протест) в ревизионном порядке может быть подтверждена электронной цифровой подписью.
12. Жалоба (протест) в ревизионном порядке, поданная на судебный акт, не подлежащий обжалованию (опротестованию) в ревизионном порядке, подлежит отказу в принятии на основании пункта 2 части первой статьи 316 ЭПК.
13. В определении о принятия жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству и передаче ее для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан указывается время и место проведения судебного заседания. Если судебное заседание проводится в режиме видеоконференцсвязи, об этом указывается в определении о принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству и назначении жалобы (протеста) для рассмотрения в судебном разбирательстве, которое направляется лицам, участвующим в деле, и соответствующему суду, при содействии которого проводится видеоконференцсвязь ( часть вторая статьи 166 ЭПК).
После принятия жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству все судебные акты принимаются или выносятся коллегиально.
14. Обратить внимание судов, что в отличие от Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов, вопрос об отказе в принятии жалобы в ревизионном порядке к производству или о ее возвращении разрешается судьей Верховного суда Республики Узбекистан единолично не позднее пяти дней со дня поступления жалобы в суд, а вопрос об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан или ее принятии к производству и передаче для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан — не позднее тридцати дней со дня поступления жалобы в Верховный суд Республики Узбекистан ( статья 319 ЭПК).
В случае поступления протеста в ревизионном порядке вместе с делом вопрос об отказе в принятии протеста к производству, его возвращении, принятии к производству и передаче вместе с делом для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан решается судьей Верховного суда Республики Узбекистан единолично не позднее пяти дней со дня поступления протеста.
15. В случае отсутствия оснований к отказу в принятии жалобы в ревизионном порядке к производству или ее возвращению судья Верховного суда Республики Узбекистан изучает жалобу в ревизионном порядке вместе с материалами, приложенными к ней. При необходимости судья не позднее пяти дней со дня поступления жалобы в суд истребует из соответствующего суда дело для изучения, о чем направляет запрос ( статьи 318 и 319 ЭПК).
По результатам изучения жалобы (протеста) в ревизионном порядке судья Верховного суда Республики Узбекистан выносит определение об отказе в передаче жалобы для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан, если отсутствуют основания для проверки судебных актов в ревизионном порядке или о принятии жалобы (протеста) к производству и передаче ее для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан.
Обратить внимание судов, что вопрос о принятии жалобы в ревизионном порядке к производству и передачие ее для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан или об отказе в ее передаче разрешается судьей Верховного суда Республики Узбекистан не позднее тридцати дней со дня поступления жалобы в Верховный суд Республики Узбекистан, а не со дня поступления дела (часть четвертая статьи 319 ЭПК).
16. Определение судьи Верховного суда Республики Узбекистан об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан должно соответствовать требованиям, предусмотренным в части первой статьи 320 ЭПК.
Мотивы, по которым отказано в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан, должны быть обоснованными, определение должно содержать выводы судьи по каждому доводу, приведенному в жалобе.
Согласно части третьей статьи 320 ЭПК председатель Верховного суда Республики Узбекистан или его заместитель вправе не согласиться с определением судьи об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан и на основании заявления лица, подавшего жалобу в ревизионном порядке, вынести определение о его отмене, принятии жалобы к производству и передаче жалобы в ревизионном порядке вместе с делом для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан.
В случае отмены определения судьи об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан и вынесения определения о принятии жалобы к производству и передаче жалобы вместе с делом для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан судья Верховного суда не позднее дня, следующего за днем вынесения данного определения, выносит определение о назначении дела к судебному разбирательству в порядке статьи 321 ЭПК.
При отсутствии оснований к отмене определения судьи Верховного суда об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в судебную коллегию об этом письменно сообщается лицу, подавшему заявление.
17. Определение судьи Верховного суда Республики Узбекистан о принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству и передаче ее для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан должно содержать сведения, предусмотренные статьей 321 ЭПК.
Обратить внимание, что определение должно содержать мотивированное изложение оснований передачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан.
18. В соответствии с частью первой статьи 323 ЭПК судья по ходатайству лиц, участвующих в деле, вправе приостановить исполнение судебных актов до окончания производства по делу в ревизионном порядке.
О приостановлении исполнения судебного акта или об отказе в приостановлении его исполнения судья указывает в определении о принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству либо в отдельном определении.
Если по результатам рассмотрения ревизионной жалобы (протеста) судебный акт оставлен в силе, о возобновлении его исполнения принятие отдельного процессуального акта не требуется и направление письменного указания является достаточным.
Письменное указание направляется сторонам и Бюро принудительного исполнения при Генеральной прокуратуре Республики Узбекистан.
При необходимости судья (суд) по ходатайству лица, участвующего в деле, вправе принять меры по обеспечению иска, предусмотренные статьей 94 ЭПК, до окончания производства в ревизионном порядке, при наличии оснований, указанных в статье 93 ЭПК.
19. Следует иметь в виду, что законом предусмотрены разные основания к оставлению жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения и к прекращению производства по жалобе (протесту) в ревизионном порядке, существенно отличаются и их юридические последствия.
В случае оставления жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения по основаниям, предусмотренным статьей 324 1 ЭПК, после устранения обстоятельств, послуживших основанием оставления ее без рассмотрения, жалоба (протест) может быть подана вновь. При прекращении производства по жалобе (протесту) по основаниям, предусмотренным частью первой статьи 324 2 ЭПК, жалоба (протест) в ревизионном порядке, поданная повторно тем же лицом и по тем же основаниям, подлежит отказу в принятии к производству применительно к пункту 5 части первой статьи 316 ЭПК.
Об оставлении жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения, о прекращении производства по жалобе (протесту) в ревизионном порядке суд выносит определение.
Прекращение производства по жалобе (протесту) в связи с отказом от жалобы (отзывом протеста) не препятствует обращению других лиц, имеющих право обжалования (опротестования) судебного акта, с жалобой (протестом) в ревизионном порядке.
Обратить внимание судов, что в соответствии с частью второй статьи 307 ЭПК судебные акты Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского суда, принятые по первой инстанции и рассмотренные в апелляционном или кассационном порядке, могут быть обжалованы (опротестованы) в ревизионном порядке в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан. В связи с этим, в случае подачи ревизионной жалобы (протеста) на указанные судебные акты в Суд Республики Каракалпакстан, областные и Ташкентский городской суд с жалобой (протестом) в порядке ревизии жалоба (протест) подлежит отказу в принятии к производству применительно к пункту 3 части первой статьи 316 ЭПК, а если жалоба (протест) принята к производству, производство по жалобе (протесту) подлежит прекращению применительно к пункту 2 части первой статьи 324 2 ЭПК.
20. Рассмотрение дела судом ревизионной инстанции осуществляется в порядке, предусмотренном статьей 324 4 ЭПК.
При рассмотрении дела в ревизионном порядке не применяются, в частности, правила о привлечении к участию в деле другого ответчика ( статья 44 ЭПК), о замене ненадлежащего ответчика ( статья 45 ЭПК), о привлечении к участию в деле третьих лиц ( статьи 47 , 48 ЭПК), об изменении предмета или основания иска, об изменении размера исковых требований ( статья 157 ЭПК), об объединении дел в одно производство ( статья 158 ЭПК), о выделении части требований в отдельное производство ( статья 159 ЭПК), о предъявлении встречного иска ( статья 161 ЭПК), а также другие правила, установленные законом только для суда первой инстанции.
Поскольку законом установлена обязанность суда известить лиц, участвующих в деле, о времени и месте рассмотрения дела в ревизионном порядке, невыполнение этого требования влечет отложение судебного разбирательства. Исключением из этого является рассмотрение дела в ревизионном порядке Президиумом Верховного суда Республики Узбекистан.
Неявка в заседание суда лица, подавшего жалобу (протест), и других лиц, участвующих в деле, надлежаще извещенных о времени и месте проведения судебного разбирательства, не препятствует рассмотрению дела в их отсутствие.
21. В соответствии со статьей 324 5 ЭПК лицо, подавшее жалобу в ревизионном порядке, вправе отказаться от жалобы, а прокурор, принесший протест, и вышестоящий прокурор — отозвать протест до вынесения судебного акта, которым заканчивается рассмотрение дела.
Вопрос о прекращении производства по жалобе (протесту) в связи с отказом от жалобы (отзывом протеста) решается в судебном заседании, назначенном для рассмотрения жалобы (протеста), в котором необходимо проверить полномочия лица, отказавшегося от жалобы (отозвавшего протест).
По смыслу статьи 63 ЭПК представитель лица, участвующего в деле, не вправе отказаться от жалобы в ревизионном порядке, если такое право специально не оговорено в доверенности.
Разъяснить, что при отказе от жалобы (отзыва протеста) производство по жалобе (протесту) в ревизионном порядке прекращается, за исключением случаев наличия по делу другой жалобы (протеста) в ревизионном порядке.
22. Исходя из полномочий суда ревизионной инстанции по проверке судебных актов в полном объеме, данная инстанция вправе исследовать новые доказательства и устанавливать новые факты.
Новые требования, которые не были предметом рассмотрения в суде первой инстанции, судом ревизионной инстанции не рассматриваются, о чем указывается в мотивировочной части постановления ( часть вторая статьи 324 6 ЭПК).
При этом под новыми требованиями понимаются требования, не являющееся предметом иска, предъявленные ответчику или другим лицам, участвующим в деле, либо лицам, не участвующим в деле.
23. По закону при рассмотрении дела в ревизионном порядке выяснению по материалам дела подлежат правильность применения норм материального права и соблюдение требований процессуального закона судами нижестоящих инстанций.
Под нарушением или неправильным применением норм материального права следует понимать неприменение судами нижестоящих инстанций закона или иного акта законодательства, подлежащего применению, либо применение закона или иного акта законодательства, не подлежащего применению, либо неправильное истолкование закона или иного акта законодательства.
Нарушение или неправильное применение норм процессуального права является основанием к отмене судебных актов, если это привело к неправильному разрешению дела, а также в случаях, предусмотренных пунктами 3 и 6 части пятой статьи 302 ЭПК.
Не может быть отменено правильное по существу решение, постановление или определение суда по одним лишь формальным основаниям. При этом под формальными основаниями понимаются нарушения или неправильное применение норм процессуального права, за исключением предусмотренных в статьях 279 и 302 ЭПК оснований отмены судебного акта.
Следует иметь в виду, что применение судами нижестоящих инстанций утратившего силу акта законодательства не является основанием для отмены судебных решений, если закон допускает применение акта законодательства, действовавшего на момент возникновения правоотношения.
24. Приостановление производства по делу судом ревизионной инстанции осуществляется по основаниям и в порядке, установленным главой 9 ЭПК.
При применении нормы, предусмотренной в пункте 1 части первой статьи 101 ЭПК, следует иметь в виду, что производство по делу в ревизионном порядке не может быть приостановлено, если указанные обстоятельства не препятствуют рассмотрению дела.
О возобновлении производства по делу суд ревизионной инстанции выносит определение и извещает лиц, участвующих в деле, о времени и месте рассмотрения дела.
25. По результатам рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке по существу суд ревизионной инстанции принимает постановление.
Постановление суда ревизионной инстанции принимается немедленно по окончании судебного заседания. В некоторых случаях подготовка мотивированного постановления может быть отложена на срок до пяти дней, но резолютивная часть постановления должна быть оглашена судом в заседании, в котором завершилось рассмотрение жалобы (протеста) в ревизионном порядке.
Постановление суда ревизионной инстанции вступает в законную силу со дня его принятия.
26. Суд ревизионной инстанции обязан обсудить и привести в своем постановлении каждый довод жалобы (протеста) в ревизионном порядке с изложением вывода о его обоснованности либо несостоятельности.
Резолютивная часть постановления суда ревизионной инстанции должна содержать выводы о результатах рассмотрения дела по жалобе (протесту), а также указание о распределении судебных расходов.
После оглашения резолютивной части постановления суда председательствующий разъясняет лицам, участвующим в судебном заседании суть принятого постановления, а также срок составления его в полном объеме и направления им.
27. Суд ревизионной инстанции в случаях, предусмотренных статьями 190 и 191 ЭПК, вправе:
разъяснить постановление;
по заявлению лица, участвующего в деле, государственного исполнителя, других органов, на которых возложено исполнение решения суда, или по своей инициативе исправить допущенные в постановлении описки, опечатки и арифметические ошибки без изменения его содержания.
Указанные вопросы рассматриваются в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле, о времени и месте его проведения. Однако неявка этих лиц не является препятствием для рассмотрения данных вопросов.
При исправлении допущенных описок, опечаток и арифметических ошибок по инициативе суда проведение судебного заседания не требуется.
28. В соответствии со статьями 199 и 324 11 ЭПК определение суда первой инстанции по делу, рассмотренному в суде апелляционной или кассационной инстанции, может быть обжаловано (опротестовано) в ревизионном порядке, если это предусмотрено законом или оно препятствует дальнейшему движению дела.
Подача и рассмотрение жалобы (протеста) в ревизионном порядке на определение суда первой инстанции по делу, рассмотренному в суде апелляционной или кассационной инстанции, осуществляется по правилам, предусмотренным для подачи и рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке на решение суда.
29. Согласно части четвертой статьи 320 ЭПК заявление об отмене определения об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан может быть подано в пределах срока, установленного для обжалования судебного акта в ревизионном порядке.
Следует принять во внимание, исходя из установленных в частях первой — третьей статьи 310 ЭПК сроков обжалования судебного акта в ревизионном порядке, в случае истечения срока подачи жалобы в ревизионном порядке до вынесения определения об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан заявление об отмене определения может быть подано в течение трех месяцев со дня его вынесения.
В таком же порядке исчисляется предусмотренный статьей 324 12 ЭПК срок подачи жалобы в ревизионном порядке на определение Суда Республики Каракалпакстан, областных и Ташкентского городского судов об отказе в принятии к производству, о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке, прекращении производства по жалобе (протесту) в ревизионном порядке, об оставлении жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения;
подачи заявления об отмене определения судьи Судебной коллегии по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан об отказе в принятии жалобы к производству, возвращении жалобы в ревизионном порядке;
принесения протеста Генеральным прокурором в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан на определение судьи Судебной коллегии по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан об отказе в принятии к производству, возвращении протеста в ревизионном порядке;
принесения протеста Председателем Верховного суда, Генеральным прокурором Республики Узбекистан в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан на определение о прекращении производства по жалобе (протесту) в ревизионном порядке, об оставлении жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения, а также другие определения Судебной коллегии по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан, обжалование (опротестование) которых предусмотрено ЭПК.
Если срок подачи ревизионной жалобы прошел до вынесения определения суда ревизионной инстанции, жалоба (протест) об отмене определения может быть подана в течение трех месяцев со дня принятия определения.
30. В случае установления факта нарушения актов законодательства в деятельности государственного или иного органа, организации, должностного лица или гражданина независимо от их участия в судебном процессе, суд ревизионной инстанции вправе вынести частное определение. Если в действиях лиц будут обнаружены признаки преступления, суд сообщает об этом прокурору для решения вопроса о возбуждении уголовного дела с приложением к сообщению соответствующих материалов.
О вынесении частного определения, направлении сообщения прокурору объявляется в судебном заседании и указывается в протоколе судебного заседания.
31. В целях обеспечения своевременного и правильного разрешения экономических дел рекомендовать областным и приравненным к ним судам, Судебной коллегии по экономическим делам Верховного суда Республики Узбекистан по необходимости обобщать судебную практику рассмотрения дел в ревизионном порядке.
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ
Секретарь Пленума, судья Верховного суда Н. ХАКИМОВА
г. Ташкент,
25 июня 2024 г.,
№ 21