📅 2024-yil 25-iyun · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 25-iyun · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 25 июнь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 25 июня 2024 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 25 June 2024 · Other documents · Oliy sudi Plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг
қарори
Судлар томонидан маъмурий ишларни тафтиш тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлиги, шунингдек, қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, маъмурий ишларнинг тафтиш тартибида қайта кўрилиши суд ҳужжатларининг қонунийлиги ва асослилигини, судлар томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилишини ва процессуал қонун талабларига риоя этилишини таъминловчи ҳуқуқий институтнинг муҳим қисми ҳисобланади.
2. Тушунтирилсинки, суд қарорлари устидан тафтиш тартибида шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқига эга бўлган шахслар рўйхати Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекси (бундан буён матнда МСИЮтК деб юритилади) 249-моддасида келтирилган.
Шу билан биргаликда қонунчилик ҳужжатларига кўра, айрим шахслар, ишда иштирок этувчи шахс ҳисобланмаса ҳам бошқа шахслар манфаатида суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят беришга ҳақли (масалан, ўз аъзолари манфаатида Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси).
Суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят қилиш ҳуқуқига эга бўлган шахснинг қонуний вакили (ота-оналар, фарзандликка олганлар, васий, ҳомий ва ҳоказо.) томонидан келтирилган тафтиш тартибидаги шикоятга унинг ваколатини тасдиқловчи ҳужжат илова қилиниши лозим (МСИЮтК 59-моддаси ).
Ишда иштирок этувчи шахснинг вакили, шу жумладан адвокат, суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят қилишга, башарти бундай ҳуқуқ ваколат берувчи томонидан берилган ишончномада махсус кўрсатилган бўлгандагина ҳақли (МСИЮтК 62-моддасининг иккинчи қисми ).
Ишда иштирок этувчи шахснинг шунингдек, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқлари ва мажбуриятлари тўғрисида суд ҳал қилув қарори қабул қилган шахснинг ҳуқуқий вориси томонидан берилган тафтиш шикоятига ҳуқуқ ўтганлиги фактини ёки бундай ҳуқуқ ўтиши мумкинлигини тасдиқловчи ҳужжатлар (юридик шахснинг қайта ташкил этилганлиги, ҳуқуқнинг мерос тартибида ўтиши, никоҳ, туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномалар, васиятнома ва ҳоказо.) илова қилиниши керак.
3. Тушунтирилсинки, МСИЮтК 250-моддасининг мазмунига кўра, Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар маъмурий судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди (бундан буён матнда вилоят ва унга тенглаштирилган судлар деб юритилади) томонидан туманлараро маъмурий судларнинг, ҳудудий ҳарбий судларнинг қонуний кучга кирган, апелляция ёки кассация тартибида кўрилган ишлар бўйича ҳал қилув қарори, ажрими, қарори, шунингдек апелляция ёки кассация инстанциялари судларининг қарори, ажрими устидан берилган шикоятлар (протестлар)ни тафтиш тартибида кўриб чиқади.
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан тафтиш тартибида:
вилоят ва унга тенглаштирилган судлар томонидан тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича суд ҳужжатлари;
вилоят ва унга тенглаштирилган судлар тафтиш инстанцияси (судьяси)нинг суд ҳужжатлари;
вилоят ва унга тенглаштирилган судлар томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ва апелляция ёки кассация тартибида кўрилган суд ҳужжатлари устидан берилган шикоятлар (протестлар);
Ўзбекистон Республикаси Олий суди томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ва апелляция ёки кассация тартибида кўрилган суд ҳужжатлари устидан берилган шикоятлар (протестлар) кўриб чиқилади.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича қабул қилинган суд ҳужжати устидан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси ёки Бош прокурорининг протести Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатида кўриб чиқилади.
4. МСИЮтКнинг 251-моддасига кўра, туманлараро маъмурий судларнинг, ҳудудий ҳарбий судларнинг қонуний кучга кирган, апелляция ёки кассация тартибида кўрилган ишлар бўйича ҳал қилув қарори, ажрими, қарори, шунингдек, апелляция ёки кассация инстанцияси судининг қарори, ажрими устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) вилоят ёки унга тенглаштирилган суднинг номига йўлланади, лекин суд ҳужжатини қабул қилган судга берилади.
Суд ҳужжатини қабул қилган суд шикоятни (протестни) у келиб тушган кундан эътиборан беш кунлик муддатда тафтиш инстанцияси судига иш билан бирга юбориши шарт.
Тушунтирилсинки, суд ҳужжатини қабул қилган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтаришга ёки уни қабул қилишни рад қилишга ҳақли эмас.
Вилоят ва унга тенглаштирилган суд томонидан тафтиш тартибида кўрилган иш бўйича суд ҳужжати устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъати номига йўлланади ва бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий судига берилади.
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатининг тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича қабул қилинган суд ҳужжати устидан протест келтириш тўғрисидаги ариза тегишинча Ўзбекистон Республикаси Олий суди ёки Бош прокуратурасига берилади.
5. Қонунга мувофиқ, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори, ажрими, қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида берилиши мумкин (МСИЮтК 252-моддасининг биринчи қисми ).
Шу сабабли судлар ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ўтгач, иш апелляция тартибида кўрилган ҳолларда эса, ушбу инстанция судининг қарори қабул қилинган кундан бошлаб қонуний кучга киришини инобатга олишлари лозим.
Ҳал қилув қарорининг кассация инстанцияси суди томонидан ўзгартирилганлиги ёки бекор қилинганлигидан қатъий назар тафтиш тартибида шикоят (протест) беришнинг бир йиллик муддати ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб ҳисобланади.
Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, биринчи инстанция судининг апелляция тартибида шикоят қилинмаган (протест келтирилмаган) ажрими, қарори у чиқарилган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради, чиқарилган кундан эътиборан ўн кунлик муддат ўтгач қонуний кучга кирадиган ижро ишини юритишни тўхтатиб туриш ёки тугатиш тўғрисидаги ажрим, бундан мустасно (МСИЮтКнинг 286-моддаси ).
Вилоят ва унга тенглаштирилган судларга тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш муддати кассация инстанцияси суди томонидан қарор қабул қилингунига қадар ўтган тақдирда, шикоят (протест) кассация инстанцияси суди томонидан суд ҳужжати қабул қилинган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин (МСИЮтК 252-моддасининг иккинчи қисми ).
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш муддати вилоят ва унга тенглаштирилган судлар томонидан тафтиш тартибида қарор қабул қилингунига қадар ўтган тақдирда, шикоят (протест) ушбу судлар томонидан ишни тафтиш тартибида кўриш натижалари бўйича қарор қабул қилинган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин (МСИЮтК 252-моддасининг учинчи қисми ).
Судларга тушунтирилсинки, МСИЮтК 252-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмларида белгиланган муддатларда берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) қонунда белгиланган муддатда берилган ҳисобланади ва бундай ҳолларда шикоят (протест) бериш муддатини тиклаш талаб этилмайди.
6. Агар тафтиш тартибидаги шикоят (протест) почта ёки Олий суд ахборот тизими орқали процессуал муддатнинг охирги куни соат йигирма тўртга қадар жўнатилган бўлса, шикоят (протест) бериш муддати ўтмаган ҳисобланади. Бундай ҳолда тафтиш шикояти (протести) бериш санаси алоқа хати қабул қилинганлигини тасдиқловчи конвертдаги штамп, буюртма хат қабул қилинганлиги ҳақидаги квитанция ёхуд бошқа белги бўйича аниқланади.
7. Қонунда белгиланган муддат ўтгандан кейин берилган шикоятга (протестга) ўтказиб юборилган муддатни тиклаш ҳақидаги илтимоснома илова қилиниши лозим.
Илтимосномада шикоят (протест) бераётган шахс томонидан муддатни ўтказиб юборганлик сабаблари кўрсатилиши лозим.
Илтимоснома шикоятда (протестда) ёки алоҳида аризада баён қилиниши ҳамда шикоят (протест) билан бирга тақдим қилиниши керак.
8. Тафтиш тартибида шикоят (протест)ни ўз вақтида беришга тўсқинлик қилган объектив ҳолатлар (масалан, шикоят берган шахснинг суд ҳужжатидан бехабарлиги, фавқулодда ҳолатлар, сув тошқинлари, эпидемиялар, пандемия, карантин ва ҳоказо) узрли сабаблар ҳисобланади.
Шахснинг узоқ давомли оғир касалликка чалинганлиги, унинг оилавий аҳволи (масалан, оила аъзосининг ўлими ёки оғир касаллиги), шунингдек, бошқа ҳолатлар, агар улар қонунда белгиланган муддатда тафтиш шикоятини беришни истисно этган ёхуд жиддий равишда қийинлаштирган бўлса, узрли сабаблар деб топилиши мумкин.
Ҳуқуқий ёрдам ёки давлат божи тўлаш учун пул маблағларининг мавжуд эмаслиги тафтиш шикояти бериш муддати ўтганлигининг узрли сабаблари сифатида ҳисобланиши мумкин эмас.
9. Тушунтирилсинки, тафтиш тартибидаги шикоят (протестни) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш масаласи вилоят ва унга тенглаштирилган суднинг судьяси томонидан якка тартибда ҳал қилинади ва бу ҳақда шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ёки уни қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протестни) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш масаласи алоҳида ажрим ёхуд шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрим билан ҳал қилинади.
Шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддати тикланиши рад этилганлиги сабабли (МСИЮтК 256-моддаси биринчи қисмининг 6-банди ) уни қабул қилишни рад этиш ҳақидаги ажримда ўтказиб юборилган муддатни тиклаш қайси асосларга кўра рад этилганлиги, ажримнинг хулоса қисмида эса, ўтказиб юборилган муддатни тиклаш рад этилганлиги кўрсатилиши лозим.
Судлар шуни назарда тутиши лозимки, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) бериш муддати узрли деб топилган сабабларга кўра тикланганда, шикоят (протест) бериш ҳуқуқига эга бўлган бошқа шахслар томонидан ўтказиб юборилган муддатни, ўтказиб юборилиши сабабларидан қатъий назар, тиклаш тўғрисидаги масалани қўшимча равишда кўриб чиқиш талаб этилмайди. Бу шахслар томонидан шикоят (протест) процессуал қонун талабларига риоя этган ҳолда суд муҳокамаси тугагунига қадар тафтиш инстанцияси судига берилиши мумкин ва умумий асосларда кўриб чиқилиши лозим.
10. Судларга тушунтирилсинки, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) вилоят ва унга тенглаштирилган суднинг иш юритишга қабул қилиш, қабул қилишни рад этиш ёки қайтариш тўғрисидаги масала судья томонидан якка тартибда шикоят (протест) иш ҳужжатлари билан бирга судга келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай ҳал қилинади (МСИЮтК 258-моддасининг биринчи қисми ).
Ажримда шикоятни қайтариш, иш юритишга қабул қилишни рад этиш асослари билан бирга шикоят беришда тўланган давлат божини қайтариш ҳақида ҳам кўрсатилиши лозим. Бунда қонунда назарда тутилмаганлиги боис, почта харажатлари қайтарилмайди.
МСИЮтКда белгиланган шакл ва мазмун талабларига риоя этган ҳолда берилган тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда уни кўриб чиқиш вақти ва жойи кўрсатилади (МСИЮтКнинг 259-моддаси ).
Агар суд мажлиси видеоконференцалоқа режимида ўтказиладиган бўлса, бу ҳақда тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва суд муҳокамасига кўриб чиқиш учун тайинлаш тўғрисидаги ажримда кўрсатилиши лозим. Ажрим ишда иштирок этувчи шахсларга ва видеоконференцалоқа ўтказилишида кўмаклашадиган судга юборилади (МСИЮтКнинг 144-моддаси ).
Вилоят ва унга тенглаштирилган судлар судьяларининг тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш, қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримларига нисбатан Ўзбекистон Республикаси Олий судига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин.
11. Судларга тушунтирилсинки, МСИЮтКнинг 256 , 257-моддаларида келтирилган тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш, қайтариш асосларининг рўйхатлари тугал ҳисобланади ва кенгайтирилган тарзда талқин қилинмайди.
Судлар шуни инобатга олиши лозимки, агар тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш учун бир нечта асослар мавжуд бўлса, суд ажримида ушбу асосларнинг ҳар бири кўрсатиб ўтилиши ва улар бартараф этилгач, шикоятни (протестни) берган шахс тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан судга умумий тартибда янгидан мурожаат қилишга ҳақли эканлиги тушунтирилиши керак.
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш тўғрисидаги ажримда кўрсатилган айни бир хил камчилик билан такроран шикоят (протест) келтирилганда, айни бир асослар билан шикоятни (протестни) қайтариш тўғрисида ажрим чиқарилмасдан, шикоят (протест) берган шахсга ажримда кўрсатилган камчиликларни бартараф этиш чораларини кўриш ҳақида ёзма тушунтириш бериш ҳамда шикоят (протест) ва унга илова қилинган ҳужжатларни қайтариш лозим.
12. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ҳақидаги масалани ҳал қилишда судлар шикоят (протест) берган шахс томонидан МСИЮтК 253-моддасининг ҳар бир талабига риоя қилинганлигини текширишлари лозим.
Қонуннинг ушбу моддаси мазмунидан кўринишича, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) битта иш доирасида қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан берилиши мумкин. Айнан қайси суд ҳужжати устидан шикоят (протест) берилганлиги ноаниқ ёки шикоят (протест) бир нечта иш бўйича қабул қилинган турли суд ҳужжатлари устидан берилган бўлса, шикоят (протест) МСИЮтК 257-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига асосан қайтарилади.
13. МСИЮтК 253-моддасининг иккинчи қисмига кўра, ишга жалб қилинмаган шахснинг тафтиш тартибидаги шикоятида қонуний кучга кирган суд ҳужжати билан унинг қандай ҳуқуқлари, эркинликлари ёки қонуний манфаатлари бузилганлиги кўрсатилиши керак. Ушбу талабга риоя қилмаслик МСИЮтК 257-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига асосан шикоятни қайтариш учун асос бўлади.
Суд ҳужжатлари ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахснинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига дахл қилмаганлиги аниқланганда, унинг тафтиш тартибидаги шикоятини МСИЮтК 256-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан иш юритишга қабул қилиш рад этилиши лозим.
14. Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси МСИЮтКнинг 249 — 255-моддаларида белгиланган қоидаларга мувофиқ берилган тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) унга илова қилинган ҳужжатлар билан бирга, зарур бўлган тақдирда эса ишни талаб қилиб олган ҳолда ўрганади.
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ўрганиш натижалари бўйича Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси:
тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни МСИЮтКнинг 256-моддасида назарда тутилган асосларга кўра рад этиш тўғрисида;
тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) МСИЮтК 257-моддаси биринчи қисмининг 1 — 6 бандларида назарда тутилган асосларга кўра қайтариш тўғрисида;
агар суд ҳужжатларини тафтиш тартибида текшириш асослари мавжуд бўлмаса, тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисида;
тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва уни кўриб чиқиш учун иш билан бирга Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисида ажрим чиқаради.
Шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва уни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш ёки ўтказишни рад этиш масаласи Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси томонидан шикоят (протест) Ўзбекистон Республикаси Олий судига келиб тушган кундан эътиборан бир ойдан кечиктирмай якка тартибда ҳал қилинади (МСИЮтК 261-моддасининг тўртинчи қисми ).
Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) иш юритишга қабул қилингандан сўнг барча масалалар судлов ҳайъати таркиби томонидан ҳал қилинади.
Судларнинг эътибори, тафтиш тартибидаги протестни судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этишга йўл қўйилмаслигига қаратилсин (МСИЮтК 261-моддаси учинчи қисмининг 3-банди ).
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси тафтиш тартибидаги протестни қайтариш ёки иш юритишга қабул қилишни рад этиш асослари мавжуд бўлмаса, уни иш юритишга қабул қилиш ва уни кўриб чиқиш учун иш билан бирга Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисида ажрим чиқаради.
15. Судларга тушунтирилсинки, Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажрими қонуний ва асослантирилган бўлиши лозим. Хусусан, шикоятда келтирилган ҳар бир важ атрофлича ўрганилиб, ажримда уларга ҳуқуқий баҳо берилган бўлиши керак.
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси ёки унинг ўринбосари судьянинг тафтиш тартибидаги шикоятни Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажримига қўшилмасликка ҳамда тафтиш тартибидаги шикоятни берган шахснинг аризасига асосан уни бекор қилиш, шикоятни иш юритишга қабул қилиш ва шикоятни кўриб чиқиш учун иш билан бирга Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш ҳақида ажрим чиқаришга ҳақли (МСИЮтК 262-моддасининг учинчи қисми ). Бундай ажрим чиқарилганда, Олий суд судьяси ушбу ажрим чиқарилган куннинг эртасидан кечиктирмай МСИЮтКнинг 263-моддаси тартибида ишни суд муҳокамасида кўриб чиқиш учун тайинлаш ҳақида ажрим чиқаради.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажримини бекор қилишга асослар мавжуд бўлмаган ҳолларда бу ҳақда тафтиш тартибидаги шикоят берган шахсга ёзма хабар берилади.
16. МСИЮтК 265-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, ишни тафтиш тартибида кўраётган суд (судья) ишда иштирок этувчи шахслар илтимосномасига кўра суд ҳужжатлари ижросини иш бўйича тафтиш инстанцияси судида иш юритиш тамомлангунига қадар тўхтатиб туришга ҳақли.
Суд ҳужжати ижросини тўхтатиб туриш ёки унинг ижросини тўхтатиб туришни рад этиш ҳақида суд (судья) тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда ёхуд алоҳида ажримда кўрсатади.
Суд (судья) ишда иштирок этувчи шахснинг аризасига кўра тафтиш шикоятини (протестни) иш юритишга қабул қилиш билан бир вақтда тафтиш инстанцияси судида иш юритиш тамомлангунига қадар иш бўйича МСИЮтКнинг 93-моддасида назарда тутилган дастлабки ҳимоя чораларини қўллашга ҳақли.
17. Шуни назарда тутиш лозимки, қонунда тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш ва тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш учун турлича асослар назарда тутилган бўлиб, уларнинг ҳуқуқий оқибатлари ҳам бир-биридан жиддий фарқ қилади.
Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) МСИЮтКнинг 266 1 -моддасида назарда тутилган асослар бўйича кўрмасдан қолдирилганда, уни кўрмасдан қолдириш учун асос бўлган ҳолатлар бартараф қилинганидан сўнг, шикоят (протест) янгидан берилиши мумкин.
МСИЮтК 266 2 -моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган асослар бўйича иш юритиш тугатилганда, айни бир шахснинг айни шу асослар бўйича тафтиш шикояти (протести) билан судга такроран мурожаат қилишига йўл қўйилмайди.
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш ёки шикоят бўйича иш юритишни тугатиш тўғрисида ажрим чиқарилади.
18. Иш тафтиш инстанцияси судида МСИЮтКда белгиланган қоидалар бўйича, 28-бобда назарда тутилган ўзига хос хусусиятлар инобатга олинган ҳолда кўрилади.
МСИЮтКнинг 266-моддасига кўра, вилоят ва унга тенглаштирилган судлар ҳамда Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъати томонидан ишни тафтиш тартибида кўришда ишда иштирок этувчи шахслар ишни кўриш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилинади.
Ушбу шахслар ишни кўриш вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганлиги тўғрисида маълумотлар мавжуд бўлмаганда, улардан бирининг суд мажлисига келмаганлиги, ишни кўришни кейинга қолдиришга асос бўлади.
Тафтиш инстанцияси суди ишда иштирок этувчи шахслар ишни кўриш вақти ва жойи ҳақида тегишли тартибда хабардор қилинганлиги тўғрисида маълумотлар бўлганда ҳам, агар улардан бири келмаганлиги сабабини узрли деб топса, ишни кўришни кейинга қолдиришга ҳақли.
Суд муҳокамасини ўтказиш вақти ва жойи ҳақида тегишли тартибда хабардор қилинган шахсларнинг тафтиш инстанцияси судининг мажлисига келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.
19. МСИЮтКнинг 43-моддасига асосан процессуал ҳуқуқий ворислик суд процессининг ҳар қандай босқичида амалга оширилиши мумкинлигини инобатга олган ҳолда, тарафларнинг бири ёки учинчи шахс низоли ёхуд суднинг ҳал қилув қарори билан аниқланган ҳуқуқий муносабатдан чиқиб кетган тақдирда (фуқаронинг ўлими, юридик шахснинг қайта ташкил этилиши ва ҳоказо) тафтиш инстанцияси суди ушбу шахсларни уларнинг ҳуқуқий ворислари билан алмаштиради ҳамда уларга ишга доир барча материаллар билан танишишга имкон беради.
Ҳуқуқий вориснинг процессга киришганлиги ҳақида тафтиш инстанцияси суди ажрим чиқаради ва процессдан чиқиб кетган иштирокчининг барча ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳуқуқий ворисга ўтишини тушунтиради.
20. МСИЮтКнинг 266 5 -моддасига мувофиқ, тафтиш тартибида шикоят берган шахс ишни кўриш якуни бўйича суд ҳужжати чиқарилгунига қадар шикоятдан воз кечишга, протест келтирган прокурор, шунингдек юқори турувчи прокурор, протестни чақириб олишга ҳақли.
Шикоятдан воз кечилганлиги (протест чақириб олинганлиги) муносабати билан шикоят (протест) бўйича иш юритишни тугатиш масаласи суд мажлисида ҳал қилинади ва бунда шахснинг шикоятдан воз кечиш (протестни чақириб олиш) ваколати текширилиши зарур. МСИЮтКнинг 62-моддаси мазмунига кўра, ишда иштирок этувчи шахснинг вакили, агар ишончномада бундай ҳуқуқ махсус кўрсатилмаган бўлса, тафтиш тартибидаги шикоятдан воз кечишга ҳақли эмас.
Шикоятдан воз кечиш қабул қилинганда (протест чақириб олинганда) суд ушбу шикоят (протест) бўйича тафтиш тартибида иш юритишни тугатиш ҳақида ажрим чиқаради. Суд ҳужжатига нисбатан шикоят (протест) қилиш ҳуқуқига эга бўлган бошқа шахс томонидан иш бўйича шикоят (протест) берилган бўлса, у умумий асосларда кўриб чиқилади.
Ушбу банднинг биринчи хатбошисида кўрсатилган асослар бўйича тафтиш инстанциясида шикоят бўйича иш юритишни тугатиш ишда иштирок этувчи бошқа шахсларга тафтиш тартибида шикоят билан мурожаат қилишга тўсқинлик қилмайди.
21. Тушунтирилсинки, ишни тафтиш тартибида кўришда суд янги далилларни ўрганиб чиқиши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Суд шикоятда баён этилган важлар билан чекланмасдан, суд ҳужжатининг қонунийлиги ва асослилигини тўлиқ ҳажмда текшириши лозим. Шунингдек, суд ҳал қилув қарори, қарор ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларига таъсир этмаганлигини ҳам текширади.
Судларга тушунтирилсинки, моддий ҳуқуқ нормаларининг бузилиши ёки нотўғри қўлланилиши деганда қўлланилиши лозим бўлган қонуннинг ёки бошқа қонунчилик ҳужжатининг қўлланилмаганлиги, қўлланилиши мумкин бўлмаган қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжати қўлланилганлиги, қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжати нотўғри талқин қилинганлиги тушунилади.
22. Агар билдирилган талаб бўйича ҳал қилув қарори, қарор қабул қилинмаган ёки ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисида суд томонидан ҳал қилув қарори қабул қилинган бўлса, тафтиш инстанцияси суди апелляция ёки кассация инстанциясининг қарорини бекор қилади ва МСИЮтК 266 7 -моддаси биринчи қисмининг 3-бандига асосан ишни янгидан кўриш учун тегишли инстанция судига юборади.
Шуни назарда тутиш лозимки, қонунга мувофиқ, суд қарори бекор қилинганда, ишни янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юборишга йўл қўйилмайди. Бундан биринчи инстанция судининг ишни мазмунан ҳал қилмаган ажримлари бекор қилинган ҳоллар мустасно (масалан, аризани иш юритишга қабул қилишни рад этиш, қайтариш, кўрмасдан қолдириш, иш юритишни тугатиш ва ҳоказо).
Судлар эътибори билдирилган талаб бўйича қарор қабул қилинмаганлигига ариза (шикоят)да, шунингдек ариза (шикоят)нинг предметини ўзгартириш тўғрисидаги аризада (қўшимча ариза ва шикоятларда) кўрсатилган талаблар бўйича ҳал қилув қарори ва (ёки) қарорнинг қабул қилинмаганлиги тушунилишига қаратилсин.
23. Судларга тушунтирилсинки, ижро этилган суд ҳужжати ўзгартирилиб ёки бекор қилиниб, келтирилган талабни тўлиқ ёки қисман рад этиш тўғрисида янги суд ҳужжати қабул қилинганда ёхуд иш юритиш тугатилганда ёки ариза (шикоят) кўрмасдан қолдирилганда, бекор қилинган ёки тегишли қисми ўзгартирилган суд ҳужжати бўйича аризачининг фойдасига ундирилган ҳамма нарса жавобгарга қайтарилади.
Ижро этилмаган суд ҳужжати бекор қилиниб ёки ўзгартирилиб, билдирилган талабни тўлиқ ёхуд қисман рад этиш тўғрисида янги суд ҳужжати қабул қилинганда, иш юритиш тугатилганда ёки ариза (шикоят) кўрмасдан қолдирилганда эса, суд бекор қилинган ёки тегишли қисми ўзгартирилган суд ҳужжати бўйича ундиришни тўлиқ ёки қисман бекор қилиш ҳақида суд ҳужжатини қабул қилади.
24.Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) мазмунан кўриш натижалари бўйича тафтиш инстанцияси суди қарор қабул қилади.
Тафтиш инстанцияси суди қарори ишни кўриш тугаши биланоқ дарҳол қабул қилинади. Айрим ҳолларда асослантирилган қарорни тайёрлаш беш кунгача бўлган муддатга кечиктирилиши мумкин, бироқ унинг хулоса қисмини суд тафтиш тартибидаги шикоят (протест) муҳокамаси тамомланган мажлиснинг ўзида эълон қилиши керак.
Тафтиш инстанцияси суди қарори қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради.
25. Тафтиш инстанцияси судининг эътибори тафтиш шикоятида (протестида) келтирилган ҳар бир важни унинг асосли ёки асоссизлиги ҳақидаги хулосани қарорда кўрсатган ҳолда муҳокама қилиш зарурлигига қаратилсин.
Тафтиш инстанцияси суди қарорининг хулоса қисмида шикоятни (протестни) кўриш натижалари тўғрисидаги хулосалар, шу жумладан, суд харажатлари тақсимланиши кўрсатилиши лозим.
Тафтиш инстанцияси суди чиқарилган қарорни эълон қилганидан сўнг, суд процесси иштирокчиларига қабул қилинган қарорнинг мазмун-моҳиятини, унинг устидан шикоят қилиш тартибини, шунингдек, суд мажлиси баённомаси билан танишиш муддатини тушунтириши шарт.
26. Ишни тафтиш тартибида кўрган суднинг қарорида баён этилган кўрсатмалар мазкур ишни янгидан кўраётган суд учун мажбурийдир. Ушбу кўрсатмаларни бажармаслик, агар бу иш ҳолатларининг тўлиқ аниқланмаганлигига олиб келган бўлса, ишни янгидан кўришда қабул қилинган қарорни бекор қилишга асос бўлиши мумкин.
Бунда, ишни тафтиш тартибида кўраётган суд ҳал қилув қарорида, қарорда аниқланмаган ёхуд рад этилган ҳолатларни аниқлашга ёки исботланган деб ҳисоблашга, у ёки бу далилнинг ишончлилиги ёки ишончсизлиги, бир далилнинг бошқаларидан устунлиги, ишни янгидан кўришда қандай қарор қабул қилиниши кераклиги тўғрисидаги масалаларни олдиндан ҳал этишга ҳақли эмас.
Ишни тафтиш тартибида кўраётган суд МСИЮтК 266 7 -моддаси биринчи қисмининг 3-бандига асосан ишни янгидан кўриш учун юборишда судларга бажариб бўлмайдиган кўрсатмаларни беришга ҳақли эмас.
27. Суднинг ажрими, қарори устидан МСИЮтКда назарда тутилган ҳолларда тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин.
Тафтиш инстанцияси суди ажрим, қарор устидан берилган шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича МСИЮтК 266 11 -моддасининг учинчи қисмида назарда тутилган қарорлардан бирини қабул қилади.
28. Тафтиш инстанцияси суди МСИЮтК 163 , 164-моддаларида назарда тутилган ҳолларда:
қарорни тушунтиришга;
қарор матнида йўл қўйилган хатоларни ва арифметик хатоларни тузатишга ҳақли.
Ушбу масалалар суд мажлисида ишда иштирок этувчи шахсларни суд мажлиси ўтказилиши вақти ва жойи ҳақида хабардор қилган ҳолда кўрилади. Бироқ, мазкур шахсларнинг келмаслиги бу масалаларни ҳал этиш учун тўсқинлик қилмайди.
29. Тафтиш инстанцияси суди, давлат органининг ёки бошқа органнинг, юридик шахснинг, мансабдор шахснинг ёки фуқаронинг фаолиятида қонунчилик ҳужжатларининг бузилганлиги аниқланган тақдирда, уларнинг ишда иштирокидан қатъи назар, хусусий ажрим чиқаришга ҳақли. Агар суд уларнинг ҳаракатларида жиноят аломатларини аниқласа, бу ҳақда жиноят иши қўзғатиш масаласини ҳал қилиш учун тегишли материалларни илова қилган ҳолда прокурорга хабар беради.
Хусусий ажрим чиқарилганлиги ёки прокурорга хабарнома юборилиши ҳақида суд мажлисида эълон қилинади ва бу ҳақда суд мажлиси баённомасида кўрсатилади.
30. Процессуал қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилиши амалиётини шакллантириш мақсадида вилоят ва уларга тенглаштирилган судларга ҳамда Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Маъмурий ишлар бўйича судлов ҳайъатига маъмурий ишларни тафтиш тартибида кўриш суд амалиётини умумлаштириб бориш тавсия этилсин.
Олий суд раиси Б. ИСЛАМОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси Н. ХАКИМОВА
Тошкент ш.,
2024 йил 25 июнь,
22-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining
qarori
Sudlar tomonidan maʼmuriy ishlarni taftish tartibida koʻrishning ayrim masalalari toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi, shuningdek, qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, maʼmuriy ishlarning taftish tartibida qayta koʻrilishi sud hujjatlarining qonuniyligi va asosliligini, sudlar tomonidan moddiy huquq normalari toʻgʻri qoʻllanilishini va protsessual qonun talablariga rioya etilishini taʼminlovchi huquqiy institutning muhim qismi hisoblanadi.
2. Tushuntirilsinki, sud qarorlari ustidan taftish tartibida shikoyat qilish (protest keltirish) huquqiga ega boʻlgan shaxslar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksi (bundan buyon matnda MSIYUtK deb yuritiladi) 249-moddasida keltirilgan.
Shu bilan birgalikda qonunchilik hujjatlariga koʻra, ayrim shaxslar, ishda ishtirok etuvchi shaxs hisoblanmasa ham boshqa shaxslar manfaatida sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat berishga haqli (masalan, oʻz aʼzolari manfaatida Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi).
Sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat qilish huquqiga ega boʻlgan shaxsning qonuniy vakili (ota-onalar, farzandlikka olganlar, vasiy, homiy va hokazo.) tomonidan keltirilgan taftish tartibidagi shikoyatga uning vakolatini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinishi lozim (MSIYUtK 59-moddasi ).
Ishda ishtirok etuvchi shaxsning vakili, shu jumladan advokat, sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat qilishga, basharti bunday huquq vakolat beruvchi tomonidan berilgan ishonchnomada maxsus koʻrsatilgan boʻlgandagina haqli (MSIYUtK 62-moddasining ikkinchi qismi ).
Ishda ishtirok etuvchi shaxsning shuningdek, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisida sud hal qiluv qarori qabul qilgan shaxsning huquqiy vorisi tomonidan berilgan taftish shikoyatiga huquq oʻtganligi faktini yoki bunday huquq oʻtishi mumkinligini tasdiqlovchi hujjatlar (yuridik shaxsning qayta tashkil etilganligi, huquqning meros tartibida oʻtishi, nikoh, tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomalar, vasiyatnoma va hokazo.) ilova qilinishi kerak.
3. Tushuntirilsinki, MSIYUtK 250-moddasining mazmuniga koʻra, Qoraqalpogʻiston Respublikasi maʼmuriy sudi, viloyatlar va Toshkent shahar maʼmuriy sudlari, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi (bundan buyon matnda viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar deb yuritiladi) tomonidan tumanlararo maʼmuriy sudlarning, hududiy harbiy sudlarning qonuniy kuchga kirgan, apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha hal qiluv qarori, ajrimi, qarori, shuningdek apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyalari sudlarining qarori, ajrimi ustidan berilgan shikoyatlar (protestlar)ni taftish tartibida koʻrib chiqadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan taftish tartibida:
viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar tomonidan taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha sud hujjatlari;
viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar taftish instansiyasi (sudyasi)ning sud hujjatlari;
viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan va apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjatlari ustidan berilgan shikoyatlar (protestlar);
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan va apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan sud hujjatlari ustidan berilgan shikoyatlar (protestlar) koʻrib chiqiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatining taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha qabul qilingan sud hujjati ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi yoki Bosh prokurorining protesti Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatida koʻrib chiqiladi.
4. MSIYUtKning 251-moddasiga koʻra, tumanlararo maʼmuriy sudlarning, hududiy harbiy sudlarning qonuniy kuchga kirgan, apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha hal qiluv qarori, ajrimi, qarori, shuningdek, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining qarori, ajrimi ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) viloyat yoki unga tenglashtirilgan sudning nomiga yoʻllanadi, lekin sud hujjatini qabul qilgan sudga beriladi.
Sud hujjatini qabul qilgan sud shikoyatni (protestni) u kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda taftish instansiyasi sudiga ish bilan birga yuborishi shart.
Tushuntirilsinki, sud hujjatini qabul qilgan sud taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarishga yoki uni qabul qilishni rad qilishga haqli emas.
Viloyat va unga tenglashtirilgan sud tomonidan taftish tartibida koʻrilgan ish boʻyicha sud hujjati ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati nomiga yoʻllanadi va bevosita Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga beriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatining taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha qabul qilingan sud hujjati ustidan protest keltirish toʻgʻrisidagi ariza tegishincha Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi yoki Bosh prokuraturasiga beriladi.
5. Qonunga muvofiq, taftish tartibidagi shikoyat (protest) birinchi instansiya sudining hal qiluv qarori, ajrimi, qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran bir yil ichida berilishi mumkin (MSIYUtK 252-moddasining birinchi qismi ).
Shu sababli sudlar hal qiluv qarori u qabul qilingan kundan eʼtiboran bir oy oʻtgach, ish apellyatsiya tartibida koʻrilgan hollarda esa, ushbu instansiya sudining qarori qabul qilingan kundan boshlab qonuniy kuchga kirishini inobatga olishlari lozim.
Hal qiluv qarorining kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan oʻzgartirilganligi yoki bekor qilinganligidan qatʼiy nazar taftish tartibida shikoyat (protest) berishning bir yillik muddati hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgan kundan boshlab hisoblanadi.
Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, birinchi instansiya sudining apellyatsiya tartibida shikoyat qilinmagan (protest keltirilmagan) ajrimi, qarori u chiqarilgan kundan eʼtiboran bir oylik muddat oʻtgach qonuniy kuchga kiradi, chiqarilgan kundan eʼtiboran oʻn kunlik muddat oʻtgach qonuniy kuchga kiradigan ijro ishini yuritishni toʻxtatib turish yoki tugatish toʻgʻrisidagi ajrim, bundan mustasno (MSIYUtKning 286-moddasi ).
Viloyat va unga tenglashtirilgan sudlarga taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan qaror qabul qilinguniga qadar oʻtgan taqdirda, shikoyat (protest) kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan sud hujjati qabul qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin (MSIYUtK 252-moddasining ikkinchi qismi ).
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar tomonidan taftish tartibida qaror qabul qilinguniga qadar oʻtgan taqdirda, shikoyat (protest) ushbu sudlar tomonidan ishni taftish tartibida koʻrish natijalari boʻyicha qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin (MSIYUtK 252-moddasining uchinchi qismi ).
Sudlarga tushuntirilsinki, MSIYUtK 252-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida belgilangan muddatlarda berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) qonunda belgilangan muddatda berilgan hisoblanadi va bunday hollarda shikoyat (protest) berish muddatini tiklash talab etilmaydi.
6. Agar taftish tartibidagi shikoyat (protest) pochta yoki Oliy sud axborot tizimi orqali protsessual muddatning oxirgi kuni soat yigirma toʻrtga qadar joʻnatilgan boʻlsa, shikoyat (protest) berish muddati oʻtmagan hisoblanadi. Bunday holda taftish shikoyati (protesti) berish sanasi aloqa xati qabul qilinganligini tasdiqlovchi konvertdagi shtamp, buyurtma xat qabul qilinganligi haqidagi kvitansiya yoxud boshqa belgi boʻyicha aniqlanadi.
7. Qonunda belgilangan muddat oʻtgandan keyin berilgan shikoyatga (protestga) oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash haqidagi iltimosnoma ilova qilinishi lozim.
Iltimosnomada shikoyat (protest) berayotgan shaxs tomonidan muddatni oʻtkazib yuborganlik sabablari koʻrsatilishi lozim.
Iltimosnoma shikoyatda (protestda) yoki alohida arizada bayon qilinishi hamda shikoyat (protest) bilan birga taqdim qilinishi kerak.
8. Taftish tartibida shikoyat (protest)ni oʻz vaqtida berishga toʻsqinlik qilgan obyektiv holatlar (masalan, shikoyat bergan shaxsning sud hujjatidan bexabarligi, favqulodda holatlar, suv toshqinlari, epidemiyalar, pandemiya, karantin va hokazo) uzrli sabablar hisoblanadi.
Shaxsning uzoq davomli ogʻir kasallikka chalinganligi, uning oilaviy ahvoli (masalan, oila aʼzosining oʻlimi yoki ogʻir kasalligi), shuningdek, boshqa holatlar, agar ular qonunda belgilangan muddatda taftish shikoyatini berishni istisno etgan yoxud jiddiy ravishda qiyinlashtirgan boʻlsa, uzrli sabablar deb topilishi mumkin.
Huquqiy yordam yoki davlat boji toʻlash uchun pul mablagʻlarining mavjud emasligi taftish shikoyati berish muddati oʻtganligining uzrli sabablari sifatida hisoblanishi mumkin emas.
9. Tushuntirilsinki, taftish tartibidagi shikoyat (protestni) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash masalasi viloyat va unga tenglashtirilgan sudning sudyasi tomonidan yakka tartibda hal qilinadi va bu haqda shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish yoki uni qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga taftish tartibida shikoyat (protestni) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash masalasi alohida ajrim yoxud shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim bilan hal qilinadi.
Shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddati tiklanishi rad etilganligi sababli (MSIYUtK 256-moddasi birinchi qismining 6-bandi ) uni qabul qilishni rad etish haqidagi ajrimda oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash qaysi asoslarga koʻra rad etilganligi, ajrimning xulosa qismida esa, oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash rad etilganligi koʻrsatilishi lozim.
Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) berish muddati uzrli deb topilgan sabablarga koʻra tiklanganda, shikoyat (protest) berish huquqiga ega boʻlgan boshqa shaxslar tomonidan oʻtkazib yuborilgan muddatni, oʻtkazib yuborilishi sabablaridan qatʼiy nazar, tiklash toʻgʻrisidagi masalani qoʻshimcha ravishda koʻrib chiqish talab etilmaydi. Bu shaxslar tomonidan shikoyat (protest) protsessual qonun talablariga rioya etgan holda sud muhokamasi tugaguniga qadar taftish instansiyasi sudiga berilishi mumkin va umumiy asoslarda koʻrib chiqilishi lozim.
10. Sudlarga tushuntirilsinki, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) viloyat va unga tenglashtirilgan sudning ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish toʻgʻrisidagi masala sudya tomonidan yakka tartibda shikoyat (protest) ish hujjatlari bilan birga sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay hal qilinadi (MSIYUtK 258-moddasining birinchi qismi ).
Ajrimda shikoyatni qaytarish, ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari bilan birga shikoyat berishda toʻlangan davlat bojini qaytarish haqida ham koʻrsatilishi lozim. Bunda qonunda nazarda tutilmaganligi bois, pochta xarajatlari qaytarilmaydi.
MSIYUtKda belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya etgan holda berilgan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda uni koʻrib chiqish vaqti va joyi koʻrsatiladi (MSIYUtKning 259-moddasi ).
Agar sud majlisi videokonferensaloqa rejimida oʻtkaziladigan boʻlsa, bu haqda taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va sud muhokamasiga koʻrib chiqish uchun tayinlash toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatilishi lozim. Ajrim ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va videokonferensaloqa oʻtkazilishida koʻmaklashadigan sudga yuboriladi (MSIYUtKning 144-moddasi ).
Viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar sudyalarining taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish, qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimlariga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga taftish tartibida shikoyat (protest) berilishi mumkin.
11. Sudlarga tushuntirilsinki, MSIYUtKning 256 , 257-moddalarida keltirilgan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish, qaytarish asoslarining roʻyxatlari tugal hisoblanadi va kengaytirilgan tarzda talqin qilinmaydi.
Sudlar shuni inobatga olishi lozimki, agar taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish uchun bir nechta asoslar mavjud boʻlsa, sud ajrimida ushbu asoslarning har biri koʻrsatib oʻtilishi va ular bartaraf etilgach, shikoyatni (protestni) bergan shaxs taftish tartibidagi shikoyat (protest) bilan sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli ekanligi tushuntirilishi kerak.
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatilgan ayni bir xil kamchilik bilan takroran shikoyat (protest) keltirilganda, ayni bir asoslar bilan shikoyatni (protestni) qaytarish toʻgʻrisida ajrim chiqarilmasdan, shikoyat (protest) bergan shaxsga ajrimda koʻrsatilgan kamchiliklarni bartaraf etish choralarini koʻrish haqida yozma tushuntirish berish hamda shikoyat (protest) va unga ilova qilingan hujjatlarni qaytarish lozim.
12. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish haqidagi masalani hal qilishda sudlar shikoyat (protest) bergan shaxs tomonidan MSIYUtK 253-moddasining har bir talabiga rioya qilinganligini tekshirishlari lozim.
Qonunning ushbu moddasi mazmunidan koʻrinishicha, taftish tartibidagi shikoyat (protest) bitta ish doirasida qabul qilingan sud hujjatlari ustidan berilishi mumkin. Aynan qaysi sud hujjati ustidan shikoyat (protest) berilganligi noaniq yoki shikoyat (protest) bir nechta ish boʻyicha qabul qilingan turli sud hujjatlari ustidan berilgan boʻlsa, shikoyat (protest) MSIYUtK 257-moddasi birinchi qismining 2-bandiga asosan qaytariladi.
13. MSIYUtK 253-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, ishga jalb qilinmagan shaxsning taftish tartibidagi shikoyatida qonuniy kuchga kirgan sud hujjati bilan uning qanday huquqlari, erkinliklari yoki qonuniy manfaatlari buzilganligi koʻrsatilishi kerak. Ushbu talabga rioya qilmaslik MSIYUtK 257-moddasi birinchi qismining 2-bandiga asosan shikoyatni qaytarish uchun asos boʻladi.
Sud hujjatlari ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxsning huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxl qilmaganligi aniqlanganda, uning taftish tartibidagi shikoyatini MSIYUtK 256-moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan ish yuritishga qabul qilish rad etilishi lozim.
14. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi MSIYUtKning 249 — 255-moddalarida belgilangan qoidalarga muvofiq berilgan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) unga ilova qilingan hujjatlar bilan birga, zarur boʻlgan taqdirda esa ishni talab qilib olgan holda oʻrganadi.
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) oʻrganish natijalari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi:
taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni MSIYUtKning 256-moddasida nazarda tutilgan asoslarga koʻra rad etish toʻgʻrisida;
taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) MSIYUtK 257-moddasi birinchi qismining 1 — 6 bandlarida nazarda tutilgan asoslarga koʻra qaytarish toʻgʻrisida;
agar sud hujjatlarini taftish tartibida tekshirish asoslari mavjud boʻlmasa, taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisida;
taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va uni koʻrib chiqish uchun ish bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.
Shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va uni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish yoki oʻtkazishni rad etish masalasi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi tomonidan shikoyat (protest) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga kelib tushgan kundan eʼtiboran bir oydan kechiktirmay yakka tartibda hal qilinadi (MSIYUtK 261-moddasining toʻrtinchi qismi ).
Taftish tartibidagi shikoyat (protest) ish yuritishga qabul qilingandan soʻng barcha masalalar sudlov hayʼati tarkibi tomonidan hal qilinadi.
Sudlarning eʼtibori, taftish tartibidagi protestni sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etishga yoʻl qoʻyilmasligiga qaratilsin (MSIYUtK 261-moddasi uchinchi qismining 3-bandi ).
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi taftish tartibidagi protestni qaytarish yoki ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari mavjud boʻlmasa, uni ish yuritishga qabul qilish va uni koʻrib chiqish uchun ish bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisida ajrim chiqaradi.
15. Sudlarga tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi qonuniy va asoslantirilgan boʻlishi lozim. Xususan, shikoyatda keltirilgan har bir vaj atroflicha oʻrganilib, ajrimda ularga huquqiy baho berilgan boʻlishi kerak.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi yoki uning oʻrinbosari sudyaning taftish tartibidagi shikoyatni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimiga qoʻshilmaslikka hamda taftish tartibidagi shikoyatni bergan shaxsning arizasiga asosan uni bekor qilish, shikoyatni ish yuritishga qabul qilish va shikoyatni koʻrib chiqish uchun ish bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish haqida ajrim chiqarishga haqli (MSIYUtK 262-moddasining uchinchi qismi ). Bunday ajrim chiqarilganda, Oliy sud sudyasi ushbu ajrim chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay MSIYUtKning 263-moddasi tartibida ishni sud muhokamasida koʻrib chiqish uchun tayinlash haqida ajrim chiqaradi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimini bekor qilishga asoslar mavjud boʻlmagan hollarda bu haqda taftish tartibidagi shikoyat bergan shaxsga yozma xabar beriladi.
16. MSIYUtK 265-moddasining birinchi qismiga muvofiq, ishni taftish tartibida koʻrayotgan sud (sudya) ishda ishtirok etuvchi shaxslar iltimosnomasiga koʻra sud hujjatlari ijrosini ish boʻyicha taftish instansiyasi sudida ish yuritish tamomlanguniga qadar toʻxtatib turishga haqli.
Sud hujjati ijrosini toʻxtatib turish yoki uning ijrosini toʻxtatib turishni rad etish haqida sud (sudya) taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda yoxud alohida ajrimda koʻrsatadi.
Sud (sudya) ishda ishtirok etuvchi shaxsning arizasiga koʻra taftish shikoyatini (protestni) ish yuritishga qabul qilish bilan bir vaqtda taftish instansiyasi sudida ish yuritish tamomlanguniga qadar ish boʻyicha MSIYUtKning 93-moddasida nazarda tutilgan dastlabki himoya choralarini qoʻllashga haqli.
17. Shuni nazarda tutish lozimki, qonunda taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish va taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish uchun turlicha asoslar nazarda tutilgan boʻlib, ularning huquqiy oqibatlari ham bir-biridan jiddiy farq qiladi.
Taftish tartibidagi shikoyat (protest) MSIYUtKning 266 1 -moddasida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha koʻrmasdan qoldirilganda, uni koʻrmasdan qoldirish uchun asos boʻlgan holatlar bartaraf qilinganidan soʻng, shikoyat (protest) yangidan berilishi mumkin.
MSIYUtK 266 2 -moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslar boʻyicha ish yuritish tugatilganda, ayni bir shaxsning ayni shu asoslar boʻyicha taftish shikoyati (protesti) bilan sudga takroran murojaat qilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish yoki shikoyat boʻyicha ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi.
18. Ish taftish instansiyasi sudida MSIYUtKda belgilangan qoidalar boʻyicha, 28-bobda nazarda tutilgan oʻziga xos xususiyatlar inobatga olingan holda koʻriladi.
MSIYUtKning 266-moddasiga koʻra, viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan ishni taftish tartibida koʻrishda ishda ishtirok etuvchi shaxslar ishni koʻrish vaqti va joyi haqida xabardor qilinadi.
Ushbu shaxslar ishni koʻrish vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tartibda xabardor qilinganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda, ulardan birining sud majlisiga kelmaganligi, ishni koʻrishni keyinga qoldirishga asos boʻladi.
Taftish instansiyasi sudi ishda ishtirok etuvchi shaxslar ishni koʻrish vaqti va joyi haqida tegishli tartibda xabardor qilinganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlganda ham, agar ulardan biri kelmaganligi sababini uzrli deb topsa, ishni koʻrishni keyinga qoldirishga haqli.
Sud muhokamasini oʻtkazish vaqti va joyi haqida tegishli tartibda xabardor qilingan shaxslarning taftish instansiyasi sudining majlisiga kelmaganligi ishni ularning ishtirokisiz koʻrishga toʻsqinlik qilmaydi.
19. MSIYUtKning 43-moddasiga asosan protsessual huquqiy vorislik sud protsessining har qanday bosqichida amalga oshirilishi mumkinligini inobatga olgan holda, taraflarning biri yoki uchinchi shaxs nizoli yoxud sudning hal qiluv qarori bilan aniqlangan huquqiy munosabatdan chiqib ketgan taqdirda (fuqaroning oʻlimi, yuridik shaxsning qayta tashkil etilishi va hokazo) taftish instansiyasi sudi ushbu shaxslarni ularning huquqiy vorislari bilan almashtiradi hamda ularga ishga doir barcha materiallar bilan tanishishga imkon beradi.
Huquqiy vorisning protsessga kirishganligi haqida taftish instansiyasi sudi ajrim chiqaradi va protsessdan chiqib ketgan ishtirokchining barcha huquq va majburiyatlari huquqiy vorisga oʻtishini tushuntiradi.
20. MSIYUtKning 266 5 -moddasiga muvofiq, taftish tartibida shikoyat bergan shaxs ishni koʻrish yakuni boʻyicha sud hujjati chiqarilguniga qadar shikoyatdan voz kechishga, protest keltirgan prokuror, shuningdek yuqori turuvchi prokuror, protestni chaqirib olishga haqli.
Shikoyatdan voz kechilganligi (protest chaqirib olinganligi) munosabati bilan shikoyat (protest) boʻyicha ish yuritishni tugatish masalasi sud majlisida hal qilinadi va bunda shaxsning shikoyatdan voz kechish (protestni chaqirib olish) vakolati tekshirilishi zarur. MSIYUtKning 62-moddasi mazmuniga koʻra, ishda ishtirok etuvchi shaxsning vakili, agar ishonchnomada bunday huquq maxsus koʻrsatilmagan boʻlsa, taftish tartibidagi shikoyatdan voz kechishga haqli emas.
Shikoyatdan voz kechish qabul qilinganda (protest chaqirib olinganda) sud ushbu shikoyat (protest) boʻyicha taftish tartibida ish yuritishni tugatish haqida ajrim chiqaradi. Sud hujjatiga nisbatan shikoyat (protest) qilish huquqiga ega boʻlgan boshqa shaxs tomonidan ish boʻyicha shikoyat (protest) berilgan boʻlsa, u umumiy asoslarda koʻrib chiqiladi.
Ushbu bandning birinchi xatboshisida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha taftish instansiyasida shikoyat boʻyicha ish yuritishni tugatish ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga taftish tartibida shikoyat bilan murojaat qilishga toʻsqinlik qilmaydi.
21. Tushuntirilsinki, ishni taftish tartibida koʻrishda sud yangi dalillarni oʻrganib chiqishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin. Sud shikoyatda bayon etilgan vajlar bilan cheklanmasdan, sud hujjatining qonuniyligi va asosliligini toʻliq hajmda tekshirishi lozim. Shuningdek, sud hal qiluv qarori, qaror ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlariga taʼsir etmaganligini ham tekshiradi.
Sudlarga tushuntirilsinki, moddiy huquq normalarining buzilishi yoki notoʻgʻri qoʻllanilishi deganda qoʻllanilishi lozim boʻlgan qonunning yoki boshqa qonunchilik hujjatining qoʻllanilmaganligi, qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan qonun yoki boshqa qonunchilik hujjati qoʻllanilganligi, qonun yoki boshqa qonunchilik hujjati notoʻgʻri talqin qilinganligi tushuniladi.
22. Agar bildirilgan talab boʻyicha hal qiluv qarori, qaror qabul qilinmagan yoki ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari toʻgʻrisida sud tomonidan hal qiluv qarori qabul qilingan boʻlsa, taftish instansiyasi sudi apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasining qarorini bekor qiladi va MSIYUtK 266 7 -moddasi birinchi qismining 3-bandiga asosan ishni yangidan koʻrish uchun tegishli instansiya sudiga yuboradi.
Shuni nazarda tutish lozimki, qonunga muvofiq, sud qarori bekor qilinganda, ishni yangidan koʻrish uchun birinchi instansiya sudiga yuborishga yoʻl qoʻyilmaydi. Bundan birinchi instansiya sudining ishni mazmunan hal qilmagan ajrimlari bekor qilingan hollar mustasno (masalan, arizani ish yuritishga qabul qilishni rad etish, qaytarish, koʻrmasdan qoldirish, ish yuritishni tugatish va hokazo).
Sudlar eʼtibori bildirilgan talab boʻyicha qaror qabul qilinmaganligiga ariza (shikoyat)da, shuningdek ariza (shikoyat)ning predmetini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi arizada (qoʻshimcha ariza va shikoyatlarda) koʻrsatilgan talablar boʻyicha hal qiluv qarori va (yoki) qarorning qabul qilinmaganligi tushunilishiga qaratilsin.
23. Sudlarga tushuntirilsinki, ijro etilgan sud hujjati oʻzgartirilib yoki bekor qilinib, keltirilgan talabni toʻliq yoki qisman rad etish toʻgʻrisida yangi sud hujjati qabul qilinganda yoxud ish yuritish tugatilganda yoki ariza (shikoyat) koʻrmasdan qoldirilganda, bekor qilingan yoki tegishli qismi oʻzgartirilgan sud hujjati boʻyicha arizachining foydasiga undirilgan hamma narsa javobgarga qaytariladi.
Ijro etilmagan sud hujjati bekor qilinib yoki oʻzgartirilib, bildirilgan talabni toʻliq yoxud qisman rad etish toʻgʻrisida yangi sud hujjati qabul qilinganda, ish yuritish tugatilganda yoki ariza (shikoyat) koʻrmasdan qoldirilganda esa, sud bekor qilingan yoki tegishli qismi oʻzgartirilgan sud hujjati boʻyicha undirishni toʻliq yoki qisman bekor qilish haqida sud hujjatini qabul qiladi.
24.Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) mazmunan koʻrish natijalari boʻyicha taftish instansiyasi sudi qaror qabul qiladi.
Taftish instansiyasi sudi qarori ishni koʻrish tugashi bilanoq darhol qabul qilinadi. Ayrim hollarda asoslantirilgan qarorni tayyorlash besh kungacha boʻlgan muddatga kechiktirilishi mumkin, biroq uning xulosa qismini sud taftish tartibidagi shikoyat (protest) muhokamasi tamomlangan majlisning oʻzida eʼlon qilishi kerak.
Taftish instansiyasi sudi qarori qabul qilingan kundan eʼtiboran qonuniy kuchga kiradi.
25. Taftish instansiyasi sudining eʼtibori taftish shikoyatida (protestida) keltirilgan har bir vajni uning asosli yoki asossizligi haqidagi xulosani qarorda koʻrsatgan holda muhokama qilish zarurligiga qaratilsin.
Taftish instansiyasi sudi qarorining xulosa qismida shikoyatni (protestni) koʻrish natijalari toʻgʻrisidagi xulosalar, shu jumladan, sud xarajatlari taqsimlanishi koʻrsatilishi lozim.
Taftish instansiyasi sudi chiqarilgan qarorni eʼlon qilganidan soʻng, sud protsessi ishtirokchilariga qabul qilingan qarorning mazmun-mohiyatini, uning ustidan shikoyat qilish tartibini, shuningdek, sud majlisi bayonnomasi bilan tanishish muddatini tushuntirishi shart.
26. Ishni taftish tartibida koʻrgan sudning qarorida bayon etilgan koʻrsatmalar mazkur ishni yangidan koʻrayotgan sud uchun majburiydir. Ushbu koʻrsatmalarni bajarmaslik, agar bu ish holatlarining toʻliq aniqlanmaganligiga olib kelgan boʻlsa, ishni yangidan koʻrishda qabul qilingan qarorni bekor qilishga asos boʻlishi mumkin.
Bunda, ishni taftish tartibida koʻrayotgan sud hal qiluv qarorida, qarorda aniqlanmagan yoxud rad etilgan holatlarni aniqlashga yoki isbotlangan deb hisoblashga, u yoki bu dalilning ishonchliligi yoki ishonchsizligi, bir dalilning boshqalaridan ustunligi, ishni yangidan koʻrishda qanday qaror qabul qilinishi kerakligi toʻgʻrisidagi masalalarni oldindan hal etishga haqli emas.
Ishni taftish tartibida koʻrayotgan sud MSIYUtK 266 7 -moddasi birinchi qismining 3-bandiga asosan ishni yangidan koʻrish uchun yuborishda sudlarga bajarib boʻlmaydigan koʻrsatmalarni berishga haqli emas.
27. Sudning ajrimi, qarori ustidan MSIYUtKda nazarda tutilgan hollarda taftish tartibida shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin.
Taftish instansiyasi sudi ajrim, qaror ustidan berilgan shikoyatni (protestni) koʻrish natijalari boʻyicha MSIYUtK 266 11 -moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan qarorlardan birini qabul qiladi.
28. Taftish instansiyasi sudi MSIYUtK 163 , 164-moddalarida nazarda tutilgan hollarda:
qarorni tushuntirishga;
qaror matnida yoʻl qoʻyilgan xatolarni va arifmetik xatolarni tuzatishga haqli.
Ushbu masalalar sud majlisida ishda ishtirok etuvchi shaxslarni sud majlisi oʻtkazilishi vaqti va joyi haqida xabardor qilgan holda koʻriladi. Biroq, mazkur shaxslarning kelmasligi bu masalalarni hal etish uchun toʻsqinlik qilmaydi.
29. Taftish instansiyasi sudi, davlat organining yoki boshqa organning, yuridik shaxsning, mansabdor shaxsning yoki fuqaroning faoliyatida qonunchilik hujjatlarining buzilganligi aniqlangan taqdirda, ularning ishda ishtirokidan qatʼi nazar, xususiy ajrim chiqarishga haqli. Agar sud ularning harakatlarida jinoyat alomatlarini aniqlasa, bu haqda jinoyat ishi qoʻzgʻatish masalasini hal qilish uchun tegishli materiallarni ilova qilgan holda prokurorga xabar beradi.
Xususiy ajrim chiqarilganligi yoki prokurorga xabarnoma yuborilishi haqida sud majlisida eʼlon qilinadi va bu haqda sud majlisi bayonnomasida koʻrsatiladi.
30. Protsessual qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishi amaliyotini shakllantirish maqsadida viloyat va ularga tenglashtirilgan sudlarga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Maʼmuriy ishlar boʻyicha sudlov hayʼatiga maʼmuriy ishlarni taftish tartibida koʻrish sud amaliyotini umumlashtirib borish tavsiya etilsin.
Oliy sud raisi B. ISLAMOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi N. XAKIMOVA
Toshkent sh.,
2024-yil 25-iyun,
22-son
Пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О некоторых вопросах рассмотрения судами административных дел в ревизионном порядке
В связи с изменениями и дополнениями, внесенными в Кодекс Республики Узбекистан об административном судопроизводстве, а также в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм закона, руководствуясь статьей 22 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Обратить внимание судов на то, что пересмотр административных дел в ревизионном порядке является важной частью правового института пересмотра судебных актов, обеспечивающего их законность и обоснованность, правильное применение судами норм материального права и соблюдения требований процессуального законодательства.
2. Разъяснить, что перечень лиц, которые вправе обжаловать (опротестовать) судебный акт в ревизионном порядке, приведен в статье 249 Кодекса Республики Узбекистан об административном судопроизводстве (далее — КоАС).
Вместе с тем в соответствии с законодательством некоторые лица имеют право подать жалобу в ревизионном порядке на судебный акт в интересах других лиц, даже если и не являются лицом, участвующим в деле (например, Торгово-промышленная палата Республики Узбекистан в интересах своих членов).
К жалобе в ревизионном порядке законного представителя лица, имеющего право обжаловать судебный акт в ревизионном порядке (родители, усыновители, опекун, попечитель и т.д.) должен быть приложен документ, подтверждающий его полномочия ( статья 59 КоАС).
Представитель лица, участвующего в деле, в том числе адвокат, вправе обжаловать судебный акт в ревизионном порядке лишь при условии, если такое право специально оговорено в доверенности, выданной представляемым (часть вторая статьи 62 КоАС).
К ревизионной жалобе, поданной правопреемником лица, участвующего в деле, а также лица, не привлеченного к участию в деле, о правах и обязанностях которого суд принял решение, должны быть приложены документы, подтверждающие факт перехода права или возможность его перехода (реорганизация юридического лица, переход права в порядке наследства, свидетельства о браке, рождении, завещание и т.п.).
3. Разъяснить, что по смыслу статьи 250 КоАС административный суд Республики Каракалпакстан, административные суды областей и города Ташкента, Военный суд Республики Узбекистан (далее в тексте — областные и приравненные к нему суды) в ревизионном порядке рассматривают жалобы (протесты) на вступившие в законную силу решения, определения, постановления межрайонных административных судов, территориальных военных судов по делам, рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке, а также постановления, определения апелляционной или кассационной инстанции.
Судебной коллегией по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан в ревизионном порядке рассматриваются жалобы (протесты):
на судебные акты, принятые по делам, рассмотренным в ревизионном порядке областными и приравненными к нему судами;
на судебные акты ревизионной инстанции (судьи) областного и приравненных к нему судов;
на судебные акты, принятые областными и приравненными к нему судами по первой инстанции, по делам, рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке;
на судебные акты, принятые Верховным судом Республики Узбекистан по первой инстанции, рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке.
Протест председателя Верховного суда или Генерального прокурора Республики Узбекистан на судебные акты, принятые Судебной коллегией по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан по рассмотренным в ревизионном порядке делам, рассматривается Президиумом Верховного суда Республики Узбекистан.
4. Согласно статье 251 КоАС жалоба (протест) в ревизионном порядке на вступившее в законную силу решение, определение, постановление межрайонных административных судов, территориальных военных судов, по делам рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке, а также на постановление, определение суда апелляционной или кассационной инстанции адресуется областному или приравненному к нему суду, но подаётся в суд, принявший судебный акт.
Суд, принявший судебный акт, обязан направить жалобу (протест) вместе с делом в суд ревизионной инстанции в пятидневный срок со дня ее поступления.
Разъяснить, что суд, принявший судебный акт, не вправе возвращать или отказывать в принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке.
Жалоба (протест) в ревизионном порядке на судебный акт по делу, рассмотренному областным и приравненным к нему судом в ревизионном порядке, адресуется Судебной коллегии по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан и подается непосредственно в Верховный суд Республики Узбекистан.
Заявление о принесении протеста на судебный акт, принятый по делам, рассмотренным в ревизионном порядке Судебной коллегией по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан, подается соответственно в Верховный суд или в Генеральную прокуратуру Республики Узбекистан.
5. В соответствии с законом жалоба (протест) в ревизионном порядке может быть подана в течение одного года со дня вступления в законную силу решения, определения, постановления суда первой инстанции ( часть первая статьи 252 КоАС).
В связи с этим, судам слеует принимать во внимание, что решение вступает в законную силу по истечении одного месяца со дня его принятия, а в случае рассмотрения дела в апелляционном порядке, со дня принятия постановления суда этой инстанции.
Исчисление годичного срока обжалования решения суда в ревизионном порядке начинается со дня вступления решения в законную силу, независимо от того, было ли решение изменено или отменено судом кассационной инстанции.
Обратить внимание судов, что определение, постановление суда первой инстанции, не обжалованные (не опротестованные) в апелляционном порядке, вступают в законную силу по истечении месячного срока со дня его вынесения, за исключением определения о приостановлении и прекращении исполнительного производства, которое вступает в законную силу по истечении десяти дней с момента его вынесения ( статья 286 КоАС).
В случае истечения срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке в областные и приравненные к ним суды до принятия постановления судом кассационной инстанции, жалоба (протест) может быть подана в течение трех месяцев со дня принятия судебного акта судом кассационной инстанции ( часть вторая статьи 252 КоАС).
В случае истечения срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке в Судебную коллегию по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан до принятия постановления областными и приравненными к ним судами в ревизионном порядке, жалоба (протест) может быть подана в течение трех месяцев со дня принятия постановления по результатам рассмотрения дела в ревизионном порядке этими судами ( часть третья статьи 252 КоАС).
Разъяснить судам, что жалоба (протест) поданная в сроки, предусмотренные частями второй и третьей статьи 252 КоАС считается поданной в установленные законом сроки и в таких случаях восстановление срока подачи жалобы (протеста) не требуется.
6. Если ревизионная жалоба (протест) была направлена по почте или через информационную систему Верховного суда до двадцати четырех часов последнего дня процессуального срока, срок обжалования (опротестования) не считается пропущенным. В этом случае дата подачи ревизионной жалобы (протеста) определяется по штемпелю на конверте, квитанции о приеме заказной корреспонденции либо иному документу, подтверждающему прием корреспонденции.
7. К жалобе (протесту), поданной после истечения срока, предусмотренного законом, необходимо приложить ходатайство о восстановлении пропущенного срока.
В ходатайстве должны быть указаны причины пропуска срока лицом, подающим жалобу (протест).
Ходатайство может быть изложено в жалобе (протесте) либо в отдельном заявлении и должно быть представлено вместе с жалобой (протестом).
8. Уважительными причинами являются объективные обстоятельства, препятствовавшие своевременной подаче жалобы (протеста) в ревизионном порядке (например, неосведомленность лица, подавшего жалобу о судебном акте, чрезвычайные ситуации, наводнения, эпидемии, пандемия, карантин, и др.).
Уважительными причинами могут быть признаны продолжительное тяжелое заболевание лица, его семейное положение (например, смерть или тяжелое заболевание члена семьи), а также иные обстоятельства, если они исключали либо существенно затрудняли подачу ревизионной жалобы в установленные законом сроки.
Отсутствие денежных средств для оплаты юридической помощи или уплаты государственной пошлины не могут быть признаны уважительной причиной пропуска срока подачи ревизионной жалобы.
9. Разъяснить, что вопрос о восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке разрешается единолично судьей областного или приравненного к нему суда, о чем указывается в определении о принятии жалобы (протеста) к производству или об отказе в её принятии.
Вопрос о восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке, в Судебную коллегию по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан, разрешается отдельным определением либо определением об отказе в принятии жалобы (протеста).
В определении об отказе в принятии жалобы (протеста) в связи с отказом в восстановлении пропущенного срока ее подачи ( пункт 6 части первой статьи 256 КоАС) необходимо указать, по каким основаниям отказано в восстановлении пропущенного срока, а в резолютивной части определения — об отказе в восстановлении пропущенного срока.
Судам следует иметь в виду, что в случае восстановления срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке по причинам, признанным уважительными, дополнительное рассмотрение вопроса о восстановлении срока, пропущенного другими лицами, имеющими право обжалования (опротестования) независимо от причин его пропуска не требуется. Этими лицами жалоба (протест) может быть подана в суд ревизионной инстанции с соблюдением требований процессуального закона до окончания судебного разбирательства и подлежит рассмотрению на общих основаниях.
10. Разъяснить судам, что вопрос о принятии к производству областного и приравненного к нему суда, об отказе в принятии к производству или возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке разрешается единолично судьей в течение пяти дней со дня поступления жалобы (протеста) в суд вместе с материалами дела ( часть первая статьи 258 КоАС).
В определении вместе с основаниями к возвращению, отказу в принятии к производству жалобы должно быть также указано о возвращении государственной пошлины, уплаченной при подаче жалобы. При этом почтовые расходы возврату не подлежат, поскольку это не предусмотрено законом.
В определении о принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке, поданной с соблюдением требований КоАС к ее форме и содержанию, указывается время и место ее рассмотрения ( статья 259 КоАС).
Если судебное заседание проводится в режиме видеоконференцсвязи, об этом должно быть указано в определении о принятии жалобы в ревизионном порядке к производству и назначении для рассмотрения в судебном разбирательстве. Определение направляется лицам, участвующим в деле, и суду, содействующему проведению видеоконференцсвязи ( статья 144 КоАС).
На определения судей областных и приравненных к ним судов о возвращении, об отказе в принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству может быть подана жалоба (протест) в ревизионном порядке в Верховный суд Республики Узбекистан.
11. Разъяснить судам, что перечни оснований к отказу в принятии к производству, к возвращению жалобы (протеста) в ревизионном порядке, приведенные в статьях 256 , 257 КоАС, являются исчерпывающими и расширительному толкованию не подлежат.
Судам следует иметь ввиду, что если имеется несколько оснований для возвращения жалобы (протеста) в ревизионном порядке, в определении суда необходимо указать каждое из этих оснований и разъяснить право лица, подавшего жалобу (протест), вновь обратиться с жалобой (протестом) в ревизионном порядке после их устранения на общих основаниях.
В случае повторного обращения с жалобой (протестом) с тем же недостатком, указанным в определении о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке, необходимо письменно разъяснить лицу, подавшему жалобу (протест), о необходимости устранить указанные в определении недостатки, а также возвратить жалобу (протест) и приложенные к ней документы без вынесения определения о возвращении жалобы (протеста) по тем же основаниям.
12. При решении вопроса о принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке судам следует проверять соблюдение лицом, подавшим жалобу (протест), каждого требования статьи 253 КоАС.
Из содержания данной статьи закона следует, что жалоба (протест) в ревизионном порядке может быть подана на судебные акты, принятые в рамках одного дела. В случае неясности, по какому именно судебному акту подана жалоба (протест) или жалоба (протест) подана на разные судебные акты по нескольким делам, жалоба (протест) возвращается в соответствии с пунктом 2 части первой статьи 257 КоАС.
13. Согласно части второй статьи 253 КоАС в ревизионной жалобе лица, не привлеченного к участию в деле, должно быть указано, какие его права, свободы или законные интересы нарушены вступившим в законную силу судебным актом. Несоблюдение данного требования является основанием к возврату жалобы в соответствии с пунктом 2 части первой статьи 257 КоАС.
Если будет установлено, что судебные акты не затрагивают права и законные интересы лица, не привлеченного к участию в деле, следует отказать в принятии его жалобы в ревизионном порядке к производству в соответствии с пунктом 1 части первой статьи 256 КоАС.
14. В соответствии с положениями статей 249 — 255 КоАС судья Верховного суда Республики Узбекистан рассматривает ревизионную жалобу (протест) вместе с приложенными к ней документами, а при необходимости — с истребованием дела.
По результатам изучения ревизионной жалобы (протеста) судья Верховного суда Республики Узбекистан выносит определение:
об отказе в принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке по основаниям, предусмотренным статьей 256 КоАС;
о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке по основаниям, предусмотренным пунктами 1 — 6 части первой статьи 257 КоАС;
в случае отсутствия оснований для проверки судебных актов в ревизионном порядке об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан;
о принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству и передаче ее вместе с делом для рассмотрения в Судебную коллегию по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан.
Вопрос принятия жалобы (протеста) в ревизионном порядке и передаче ее для рассмотрения в Судебную коллегию по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан или отказе в передаче разрешается единолично судьей Верховного суда Республики Узбекистан не позднее одного месяца со дня поступления жалобы (протеста) в Верховный суд Республики Узбекистан ( часть четвертая статьи 261 КоАС).
После принятия жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству все вопросы решаются составом судебной коллегии.
Обратить внимание судов на то, что отказ в передаче протеста для рассмотрения в судебную коллегию не допускается ( пункт 3 части третьей статьи 261 КоАС).
При отсутствии оснований возвращения или отказа в принятии к производству протеста в ревизионном порядке, судья Верховного суда Республики Узбекистан выносит определение о принятии его к производству и передаче вместе с делом для рассмотрения в Судебную коллегию по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан.
15. Разъяснить судам, что определение судьи Верховного суда Республики Узбекистан об отказе в передаче жалобы в судебную коллегию для рассмотрения должно быть законным и обоснованным. В частности, каждый довод, приведенный в жалобе, должен быть тщательно изучен и в определении им дана правовая оценка.
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан или его заместитель вправе не согласиться с определением судьи об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в Судебную коллегию по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан и на основании заявления лица, подавшего жалобу в ревизионном порядке, вынести определение о его отмене, принятии жалобы к производству и передаче вместе с делом для рассмотрения в Судебную коллегию по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан ( часть третья статьи 262 КоАС). При вынесении такого определения судья Верховного суда не позднее дня, следующего за днем вынесения данного определения, выносит определение о назначении дела к судебному разбирательству в порядке статьи 263 КоАС.
При отсутствии оснований к отмене определения судьи Верховного суда Республики Узбекистан об отказе в передаче жалобы для рассмотрения в судебную коллегию лицу, подавшему жалобу в ревизионном порядке, сообщается об этом письменно.
16. В соответствии с частью первой статьи 265 КоАС суд (судья), рассматривающий дело в ревизионном порядке, вправе приостановить исполнение судебного акта по ходатайству лиц, участвующих в деле, до завершения ревизионного производства по делу.
О приостановлении исполнения судебного акта или об отказе в приостановлении его исполнения суд (судья) указывает в определении о принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке или в отдельном определении.
Суд (судья) по заявлению лица, участвующего в деле одновременно с принятием к производству его жалобы (протеста) вправе применять меры предварительной защиты, предусмотренные статьей 93 КоАС, до завершения производства по делу в суде ревизионной инстанции.
17. Следует иметь ввиду, что законом предусмотрены разные основания к оставлению ревизионной жалобы (протеста) без рассмотрения и к прекращению производства по ревизионной жалобе (протесту), правовые последствия которых также существенно различаются.
В случае оставления жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения на основании статьи 266 1 КоАС жалоба (протест) может быть подана заново после устранения оснований к оставлению ее без рассмотрения.
В случае прекращения производства по жалобе (протесту) на основании части первой статьи 266 2 КоАС повторное обращение с жалобой (протестом) того же лица по тем же основаниям не допускается.
Об оставлении ревизионной жалобы (протеста) без рассмотрения либо о прекращении производства по жалобе выносится определение.
18. Дело в суде ревизионной инстанции рассматривается по правилам, установленным КоАС, с учетом особенностей, предусмотренных главой 28 .
Согласно статье 266 КоАС при рассмотрении дела в ревизионном порядке областными и приравненными к ним судами, а также Судебной коллегией по административным делам Верховного Суда Республики Узбекистан лица, участвующие в деле, извещаются о времени и месте рассмотрения дела.
При отсутствии сведений о надлежащем извещении этих лиц о времени и месте рассмотрения дела неявка кого-либо из них в судебное заседание является основанием к отложению разбирательства дела.
Суд ревизионной инстанции вправе отложить разбирательство дела и при наличии сведений о надлежащем извещении лиц, участвующих в деле, о времени и месте рассмотрения дела, если признает причину неявки кого-либо из них уважительной.
Неявка в заседание суда ревизионной инстанции лиц, надлежаще извещенных о времени и месте проведения судебного разбирательства, не препятствует рассмотрению дела в их отсутствие.
19. Учитывая, что в силу статьи 43 КоАС процессуальное правопреемство возможно на любой стадии судебного процесса, в случае выбытия одной из сторон, третьего лица из спорного или установленного решением суда правоотношения (смерть гражданина, реорганизация юридического лица и т.п.) суд ревизионной инстанции производит замену этих лиц их правопреемниками и предоставляет им возможность ознакомления со всеми материалами дела.
О вступлении в процесс правопреемника суд ревизионной инстанции выносит определение и разъясняет, что все права и обязанности участника, выбывшего из процесса, переходят к правопреемнику.
20. В соответствии со статьей 266 5 КоАС лицо, подавшее жалобу в ревизионном порядке, вправе отказаться от жалобы, а прокурор, вышестоящий прокурор — отозвать протест до вынесения судебного акта, которым заканчивается рассмотрение дела.
Вопрос прекращения производства по жалобе (протесту) в связи отказом от жалобы (отзывом протеста) разрешается в судебном заседании, при этом необходимо проверить полномочия лица отказаться от жалобы (отозвать протест). По смыслу статьи 62 КоАС, представитель лица, участвующего в деле, не имеет права отказаться от жалобы в ревизионном порядке, если такое право специально не указано в доверенности.
В случае принятия отказа от жалобы (отзыва протеста) суд выносит определение о прекращении производства в ревизионном порядке по данной жалобе (протесту). Если по делу подана жалоба (протест) другим лицом, имеющим право обжалования (опротестования) судебного акта, она рассматривается на общих основаниях.
Прекращение производства по жалобе в ревизионной инстанции по основаниям, указанным в абзаце первом настоящего пункта, не препятствует другим лицам подать жалобу в порядке ревизии.
21. Разъяснить, что при рассмотрении дела в ревизионном порядке суд вправе исследовать новые доказательства и устанавливать новые факты. Суд ревизионной инстанции не ограничиваясь доводами, изложенными в жалобе, должен проверить законность и обоснованность судебного акта в полном объёме. Также суд проверяет, не затронуло ли решение, постановление права и обязанности лиц, не привлеченных к участию в деле.
Разъяснить судам, что под нарушением или неправильным применением норм материального права понимается неприменение закона или иного акта законодательства, подлежащего применению, применение закона или иного акта законодательства, не подлежащего применению, неправильное истолкование закона или иного акта законодательства.
22. Если судом решение по заявленному требованию не принято, или принято решение о правах и обязанностях лиц, не привлеченных к участию в деле, суд ревизионной инстанции отменяет постановление суда апелляционной либо кассационной инстанции и на основании пункта 3 части первой статьи 266 7 КоАС направляет дело на новое рассмотрение в суд соответствующей инстанции.
Следует иметь в виду, что в соответствии с законом при отмене судебного постановления направление дела в суд первой инстанции не допускается. За исключением случаев отмены определений суда первой инстанции не разрешивших дело по существу (например, об отказе в принятии, возврате, оставлении без рассмотрения заявления, прекращении производства по делу и т.п.).
Обратить внимание судов, что под непринятием решения по заявленному требованию следует понимать непринятие решения, постановления по требованиям, указанным в заявлении (жалобе), а также заявлении (дополнительном заявлении или жалобе) об изменении предмета заявления (жалобы).
23. Разъяснить судам, что при изменении или отмене приведенного в исполнение судебного акта и принятии нового судебного акта о полном или частичном отказе в удовлетворении заявленного требования, прекращении производства по делу либо оставлении заявления (жалобы) без рассмотрения, ответчику возвращается все то, что было взыскано с него в пользу заявителя по отмененному или измененному в соответствующей части судебному акту.
При отмене либо изменении не приведенного в исполнение судебного акта и принятии нового судебного акта о полном или частичном отказе в удовлетворении заявленного требования, прекращении производства по делу или оставлении заявления (жалобы) без рассмотрения, суд принимает судебный акт о полном или частичном прекращении взыскания по отмененному или измененному в соответствующей части судебному акту.
24. По результатам рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке суд ревизионной инстанции принимает постановление.
Постановление суда ревизионной инстанции выносится немедленно по окончании судебного заседания. В отдельных случаях подготовка мотивированного постановления может быть отложена на срок до пяти дней, но его резолютивная часть должна быть объявлена в том же заседании, в котором завершилось рассмотрение жалобы (протеста) в ревизионном порядке.
Постановление ревизионной инстанции вступает в силу со дня его принятия.
25. Обратить внимание суда ревизионной инстанции на необходимость обсуждения каждого довода, изложенного в ревизионной жалобе (протесте), с указанием в постановлении вывода о его обоснованности или необоснованности.
В резолютивной части постановления суда ревизионной инстанции должны быть указаны выводы о результатах рассмотрения жалобы (протеста), в том числе о распределении судебных расходов.
Суд ревизионной инстанции после оглашения вынесенного постановления должен разъяснить участникам судебного разбирательства суть принятого постановления, порядок его обжалования, а также срок ознакомления с протоколом судебного заседания.
26. Указания, изложенные в постановлении суда, рассмотревшего дело в ревизионном порядке, обязательны для суда, вновь рассматривающего дело. Невыполнение этих указаний может стать основанием для отмены судебного акта, принятого при новом рассмотрении дела, если это привело к неполному установлению обстоятельств дела.
При этом суд, рассматривающий дело в ревизионном порядке, не вправе устанавливать или считать доказанными обстоятельства, которые не были установлены либо отвергнуты в решении, постановлении, предрешать вопросы о достоверности либо недостоверности того или иного доказательства, преимуществе одних доказательств перед другими, и о том, какое решение должно быть принято при новом рассмотрении дела.
Суд, рассматривающий дело в ревизионном порядке, не вправе давать судам неисполнимые указания при направлении дела на новое рассмотрение на основании пункта 3 части первой статьи 266 7 КоАС.
27. Определение и постановление суда могут быть обжалованы (опротестованы) в ревизионном порядке в случаях, предусмотренных КоАС.
Суд ревизионной инстанции по результатам рассмотрения жалобы (протеста) на определение, постановление принимает одно из постановлений, предусмотренных частью третьей статьи 266 11 КоАС.
28. Суд ревизионной инстанции в случаях, предусмотренных статьями 163 , 164 КоАС, имеет право:
разъяснить постановление;
исправить допущенные в тексте постановления описки и арифметические ошибки.
Эти вопросы рассматриваются в судебном заседании с уведомлением лиц, участвующих в деле, о времени и месте судебного заседания. Однако неявка этих лиц не препятствует решению данных вопросов.
29. В случае установления факта нарушения актов законодательства в деятельности государственного или иного органа, юридического лица, должностного лица или гражданина независимо от их участия в деле суд ревизионной инстанции, вправе вынести частное определение. Если суд обнаружит в их действиях признаки преступления, то сообщает об этом прокурору с приложением соответствующих материалов для решения вопроса о возбуждении уголовного дела.
О вынесении частного определения или направлении сообщения прокурору должно быть объявлено в судебном заседании и указано в протоколе судебного заседания.
30. В целях формирования практики единообразного и правильного применения норм процессуального закона рекомендовать областным и приравненным к ним судам, а также Судебной коллегии по административным делам Верховного суда Республики Узбекистан обобщать судебную практику рассмотрения административных дел в ревизионном порядке.
Председатель Верховного суда Б. ИСЛАМОВ
Секретарь Пленума, судья Верховного суда Н. ХАКИМОВА
г. Ташкент,
25 июня 2024 г.,
№ 22