📅 2024-yil 25-iyun · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 25-iyun · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 25 июнь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 25 июня 2024 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 25 June 2024 · Other documents · Oliy sudi Plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг
Қарори
Судлар томонидан фуқаролик ишларини тафтиш тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал кодексига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлиги муносабати билан, шунингдек, қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида, «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, фуқаролик ишларининг тафтиш тартибида қайта кўрилиши суд ҳужжатларининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилигини, судлар томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилишини ва процессуал қонун талабларига риоя этилишини таъминловчи ҳуқуқий институтнинг муҳим қисми ҳисобланади.
2. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал кодекси (бундан буён матнда ФПК деб юритилади) 419 4 -моддасида кўрсатилган суд ҳужжатлари устидан тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш ҳуқуқи қуйидагиларга берилган:
даъвогар (аризачи), жавобгар, учинчи шахс, алоҳида тартибда юритиладиган ишлар бўйича манфаатдор шахсга;
даъвогар (аризачи), жавобгар, учинчи шахсларнинг қонуний вакиллари ва ҳуқуқий ворисларига;
ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган шахсларга;
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакилга;
Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси ва унинг ҳудудий бошқармаларига палата аъзоларининг манфаатида;
прокурорга.
Ишда иштирок этувчи шахснинг вакили, шу жумладан адвокат, суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят қилишга, башарти бундай ҳуқуқ ваколат берувчи томонидан берилган ишончномада махсус кўрсатилган бўлгандагина ҳақли (ФПК 69-моддасининг иккинчи қисми ).
Суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят қилиш ҳуқуқига эга бўлган шахснинг қонуний вакили (ота-она, фарзандликка олганлар, васий, ҳомий ва ҳоказо.) ўз вакиллигини тасдиқловчи ҳужжат тақдим қилиши талаб қилинади (ФПК 66-моддаси ).
Ишда иштирок этувчи шахснинг ҳуқуқий вориси томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятга ҳуқуқ ўтганлиги фактини ёки бундай ҳуқуқ ўтиши мумкинлигини тасдиқловчи ҳужжатлар (никоҳ, туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномалар, васиятнома ва ҳоказо.) илова қилиниши керак.
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори, вилоят прокурори, унга тенглаштирилган прокурор ва уларнинг ўринбосарлари прокурор иштирокида кўрилган ҳамда қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган ишлар бўйича тафтиш тартибида протест келтиришга ҳақли. Прокурор иштироки назарда тутилмаган ишлар бўйича тафтиш тартибидаги протест ишда иштирок этувчи шахслар, шунингдек ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақидаги масала суд томонидан ҳал этилган шахсларнинг мурожаати мавжуд бўлганда, келтирилиши мумкин.
3. Судларга тушунтирилсинки, ФПК 52-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, давлат бошқаруви органлари, ташкилотлар (масалан, Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашлари ва ш.к.) ва айрим фуқаролар фақат даъво ариза (ариза) улар томонидан берилган ҳолдагина суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят бериши мумкин. Улар даъвогар бўлмаган иш юзасидан қабул қилинган суд ҳужжати устидан тафтиш тартибидаги шикоят берилган ҳолда шикоятни қабул қилиш ФПК 419 11 -моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан рад этилади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил, Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси ва унинг ҳудудий бошқармалари улар судга даъво аризаси билан мурожаат қилган ёки қилмаганлигидан қатъи назар, суд ҳужжати устидан тафтиш тартибида шикоят бериши мумкин.
4. ФПК 419 5 -моддасига мувофиқ, Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларининг фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди (бундан буён матнда вилоят ва унга тенглаштирилган судлар деб юритилади), Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати ва Раёсати тафтиш инстанцияси судлари ҳисобланади.
5. Фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар судлари, ҳудудий ҳарбий судлар томонидан қабул қилинган ва апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган ишлар бўйича суд ҳужжатлари, шунингдек, вилоят ва унга тенглаштирилган судлар судьясининг апелляция ёки кассация шикоятини (протестини) қайтариш ёки иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримлари устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятлар (протестлар) тегишинча вилоят ва унга тенглаштирилган судлар томонидан тафтиш тартибида кўриб чиқилади.
Вилоят ва унга тенглаштирилган судлар томонидан апелляция ёки кассация ва тафтиш тартибида кўрилган фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар судлари, ҳудудий ҳарбий судлар томонидан қабул қилинган ишлар бўйича суд ҳужжатлари, шу судлар судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш ёки иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримлари устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятлар (протестлар), шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий суди, вилоят ва унга тенглаштирилган судлар томонидан биринчи инстанция бўйича қабул қилинган ва апелляция ёки кассация тартибида кўрилган ишлар бўйича суд ҳужжатлари устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятлар (протестлар) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан кўрилади.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатининг тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича қабул қилинган суд ҳужжатларига нисбатан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси ва Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг протестлари Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатида кўриб чиқилади.
6. ФПК 419 6 -моддасига кўра, фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман, шаҳар суди томонидан қабул қилинган ва апелляция ёки кассация тартибида кўрилган ишлар бўйича суд ҳужжати, шунингдек, вилоят ва унга тенглаштирилган судлар судьясининг апелляция ёки кассация шикоятини (протестини) қайтариш ёки иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрими устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) вилоят ёки унга тенглаштирилган суднинг номига йўлланади, лекин суд ҳужжатини қабул қилган судга берилади.
Суд ҳужжатини қабул қилган суд шикоятни (протестни) у келиб тушган кундан эътиборан беш кунлик муддатда тафтиш инстанцияси судига иш билан бирга юбориши шарт.
Тушунтирилсинки, суд ҳужжатини қабул қилган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) процессуал қонуннинг бирор-бир талабларига мос эмаслиги асоси билан қайтаришга ёки уни қабул қилишни рад қилишга ҳақли эмас.
Вилоят ва унга тенглаштирилган суд томонидан тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича суд ҳужжати устидан берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати номига йўлланади ва бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий судига берилади.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатининг тафтиш тартибида кўрилган ишлар бўйича қабул қилинган суд ҳужжати устидан протест келтириш тўғрисидаги ариза Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси ёки Бош прокурорнинг номига йўлланади ва тегишинча, Ўзбекистон Республикаси Олий суди ёки Бош прокуратурасига берилади. Ушбу суд ҳужжати устидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсатига йўлланган протест бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий судига берилади.
7. Қонунга мувофиқ, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарори, ажрими, қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида берилиши мумкин (ФПК 419 6 -моддасининг бешинчи қисми ).
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) бериш муддати биринчи инстанция судининг суд ҳужжати қонуний кучга кирган кундан ҳисобланади.
8. Вилоят ва унга тенглаштирилган судларга тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш муддати кассация инстанцияси суди томонидан ажрим чиқарилгунига қадар ўтган тақдирда, шикоят (протест) кассация инстанцияси суди томонидан ажрим қабул қилинган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин (ФПК 419 6 -моддасининг олтинчи қисми ).
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш муддати вилоят ва унга тенглаштирилган судлар томонидан тафтиш тартибида ажрим чиқарилгунига қадар ўтган тақдирда, шикоят (протест) ушбу судлар томонидан ишни тафтиш тартибида кўриш натижалари бўйича ажрим қабул қилинган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин (ФПК 419 6 -моддасининг еттинчи қисми ).
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатига протест киритиш тўғрисидаги ариза тафтиш шикояти бериш муддати ичида, мазкур муддат Олий суднинг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан ишни тафтиш тартибида кўриш натижалари бўйича ажрим чиқарилгунга қадар ўтган тақдирда, ушбу судлов ҳайъатининг ажрими қабул қилинган кундан эътиборан уч ой ичида берилиши мумкин.
Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддати шикоят (протест) берган шахснинг илтимосномаси бўйича суд (судья) томонидан, агар илтимоснома шикоятни (протестни) бериш муддати ўтган кундан эътиборан уч ой ичида берилган ва шикоятни (протестни) бериш муддати ўтказиб юборилишининг сабаблари узрли деб топилган бўлса, тикланиши мумкин (ФПК 419 6 -моддасининг тўққизинчи қисми ).
Ушбу муддатнинг ўтиши муддатни тиклаш ҳақидаги илтимосномани рад қилишга асос бўлади, шикоят (протест) эса, кўриб чиқилмайди.
9. Тушунтирилсинки, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш масаласи шикоят (протест) берган шахснинг илтимосномаси асосида вилоят ва унга тенглаштирилган судларнинг судьяси томонидан якка тартибда ҳал қилинади ва бу ҳақда шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ёки уни қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига берилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш масаласи алоҳида ажрим ёхуд шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрим билан ҳал қилинади.
Шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддатни тиклаш рад этилганлиги сабабли (ФПК 419 11 -моддаси биринчи қисмининг 6-банди ) уни қабул қилишни рад этиш ҳақидаги ажримда ўтказиб юборилган муддатни тиклаш қайси асосларга кўра рад этилганлиги, ажримнинг хулоса қисмида эса, ўтказиб юборилган муддатни тиклаш рад этилганлиги кўрсатилиши лозим.
10. Судлар шуни назарда тутиши лозимки, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) бериш муддати узрли деб топилган сабабларга асосан тикланганда, шикоят (протест) бериш ҳуқуқига эга бўлган бошқа шахслар томонидан ўтказиб юборилган муддатни, ўтказиб юборилиши сабабларидан қатъи назар, тиклаш тўғрисидаги масала қўшимча равишда кўриб чиқилиши талаб этилмайди. Шикоят (протест) бу шахслар томонидан процессуал қонун талабларига риоя этган ҳолда суд муҳокамаси тугагунига қадар тафтиш инстанцияси судига берилиши мумкин ва умумий асосларда кўриб чиқилиши лозим.
11. Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) беришнинг ўтказиб юборилган муддатини тиклаш ҳақидаги илтимоснома шикоят (протест) билан бирга берилади. Процессуал муддатни тиклаш ҳақидаги илтимос бевосита шикоят (протест) матнида ҳам баён қилиниши мумкин.
Шикоят (протест) бериш муддати ўтишини узрли сабабларига процессуал ҳаракатни амалга оширишга объектив тўсқинлик қилувчи ҳолатлар (масалан, фавқулодда ҳолатлар, сув тошқинлари, пандемия, карантин, ишда иштирок этишга жалб қилинмаган, аммо ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳақида суд қарор қабул қилган шахснинг суд ҳужжатидан бехабарлиги ва бошқалар) киритилиши мумкин.
Жисмоний шахснинг касаллиги, унинг оилавий шароити (масалан, оила аъзосининг ўлими ёки оғир касаллиги), шунингдек, бошқа ҳолатлар, агар улар қонунда белгиланган муддатда тафтиш шикоятини беришни истисно этган ёхуд жиддий равишда қийинлаштирган бўлса, узрли сабаблар деб топилиши мумкин.
Вакилнинг ёрдами учун ёки давлат божи тўлаш учун пул маблағларининг мавжуд эмаслиги, юридик шахс вакилининг хизмат сафарида ёки меҳнат таътилида бўлиши, ҳуқуқшуноснинг йўқлиги каби ҳолатлар тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) бериш муддати ўтказилганлигининг узрли сабаблари деб ҳисобланиши мумкин эмас.
12. Тушунтирилсинки, белгиланган муддат ўтганидан кейин ўтказиб юборилган шикоят (протест) бериш муддатини тиклаш тўғрисидаги илтимосномасиз берилган тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ФПК 419 10 -моддаси биринчи қисмининг 4-бандига мувофиқ қайтаришга, ўтказиб юборилган муддатни тиклаш рад этилганлиги эса, уни ФПК 419 11 -моддаси биринчи қисмининг 6-бандига мувофиқ иш юритишга қабул қилишни рад этишга асос бўлади.
13. Судларга тушунтирилсинки, ФПК 419 10 , 419 11 -моддаларида келтирилган тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш, иш юритишга қабул қилишни рад этиш асосларининг рўйхатлари тугал ҳисобланади ва кенгайтирилган тарзда талқин қилинмайди.
Судлар шуни инобатга олиши лозимки, агар тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш учун бир нечта асослар мавжуд бўлса, суд ажримида ушбу асосларнинг ҳар бири кўрсатиб ўтилиши ва улар бартараф этилгач, шикоят (протест) берган шахс тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан судга умумий тартибда янгидан мурожаат қилишга ҳақли эканлиги тушунтирилиши керак.
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш тўғрисидаги ажримда кўрсатилган айни бир хил камчилик билан такроран шикоят (протест) билан мурожаат қилинганда, айни бир асослар билан шикоятни (протестни) қайтариш тўғрисида ажрим чиқарилмасдан, шикоят (протест) берган шахсга ажримда кўрсатилган камчиликларни бартараф этиш чораларини кўриш ҳақида ёзма тушунтириш бериш ҳамда шикоят (протест) ва унга илова қилинган ҳужжатларни қайтариш лозим.
14. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ҳақидаги масалани ҳал қилишда судлар шикоят (протест) берган шахс томонидан ФПК 419 7 -моддасининг ҳар бир талабига риоя қилинганлигини чуқур текшириши лозим.
Қонуннинг ушбу моддаси мазмуни тафтиш тартибидаги шикоят (протест) битта иш доирасида қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан берилишини назарда тутади. Айнан қайси суд ҳужжати устидан шикоят (протест) берилганлиги ноаниқ ёки шикоят (протест) бир нечта иш бўйича қабул қилинган турли суд ҳужжатлари устидан берилган бўлса, шикоят (протест) ФПК 419 10 -моддаси биринчи қисмининг 2-бандига асосан қайтарилади.
15. Тафтиш тартибидаги шикоятни берган шахс томонидан давлат божи тўлашнинг қонун билан белгиланган тартиби ва миқдорларига оид талабларга риоя қилинганлиги ҳақидаги масалани ҳал қилишда тафтиш инстанцияси судининг судьяси Ўзбекистон Республикаси «Давлат божи тўғрисида»ги Қонуни 5-моддасининг 1-банди , 8-моддаси ва ушбу Қонуннинг иловаси бўлган «Давлат божи ставкаларининг миқдорлари»га амал қилиши лозим.
Давлат божи тўлашни кечиктириш, бўлиб-бўлиб тўлаш ёки унинг миқдорини камайтириш ҳақидаги илтимоснома судья томонидан тафтиш тартибидаги шикоятни иш юритишга қабул қилишда ҳал қилиниши лозим.
16. Тафтиш инстанцияси судининг судьяси суд ҳужжатининг ижросини тўхтатиб туриш ҳақидаги илтимосномани ҳал қилишда, агар бундай чорани кўрмаслик суд ҳужжатининг қайтарма ижросини қийинлаштириши ёки бажариб бўлмайдиган қилиб қўйиши мумкин деб ҳисобласа, унинг ижросини тўхтатиб туришга ҳақли, бундан дарҳол ижро этилиши лозим бўлган суд ҳужжати мустасно.
Суд ҳужжатининг ижросини тўхтатиб туриш ҳақида тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда ёки алоҳида ажримда кўрсатилиши мумкин.
Суд ҳужжатининг ижроси тафтиш инстанцияси судида иш юритиш тамомлангунига қадар тўхтатиб турилади. Агар шикоятни (протестни) кўриб чиқиш натижасида суд ҳужжати ўз кучида қолдирилган бўлса, унинг ижросини тиклаш ҳақида алоҳида процессуал ҳужжат қабул қилиниши талаб қилинмайди ва ёзма кўрсатма юборилиши етарли ҳисобланади.
17. Шуни инобатга олиши лозимки, суд ҳужжатининг ижросини тўхтатиб туриш масаласи суднинг ташаббуси билан ҳал қилинмайди. Бу масала нафақат шикоят (протест) берган шахснинг илтимосномасига кўра, балки шикоят (протест) бериш ҳуқуқига эга бўлган бошқа шахсларнинг илтимосномаси асосида ҳам ҳал қилиниши мумкин. Илтимоснома тафтиш инстанциясида иш юритишнинг ҳар қандай босқичида берилиши мумкин.
Тафтиш тартибидаги шикоят (протест) судлов ҳайъатида кўрилаётганда берилган суд ҳужжатининг ижросини тўхтатиб туриш ҳақидаги илтимоснома шу ҳайъат таркиби томонидан ҳал этилади.
18. Тафтиш инстанцияси суди ФПКнинг 105-моддасига асосан ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномасига кўра ёки ўз ташаббуси билан тафтиш инстанцияси судида иш юритиш тамомлангунига қадар ФПК 106-моддасида назарда тутилган даъвони таъминлаш чораларини кўришга ҳақли.
19. Тушунтирилсинки, вилоят ва унга тенглаштирилган судларнинг судьяси тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш, иш юритишга қабул қилишни рад этиш ёки қабул қилиш масаласини якка тартибда шикоят (протест) судга келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай ҳал қилади.
Ажримда шикоятни қайтариш, иш юритишга қабул қилишни рад этиш асослари билан бирга шикоят беришда тўланган давлат божини қайтариш масаласи ҳам ҳал этилиши лозим. Бунда почта харажатларини қайтариш қонунда назарда тутилмаганлиги боис, улар қайтарилмаслиги тушунтирилсин.
ФПКда белгиланган шакл ва мазмун талабларига риоя қилган ҳолда берилган тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда уни кўриб чиқиш вақти ва жойи кўрсатилади (ФПК 419 12 -моддасининг биринчи , иккинчи қисмлари ).
Агар суд мажлиси видеоконференцалоқа режимида ўтказиладиган бўлса, бу ҳақда суднинг ажримида кўрсатилиб, ушбу ажрим ишда иштирок этувчи шахсларга ва видеоконференцалоқа ўтказилишида кўмаклашадиган судга юборилади (ФПК 209-моддаси ).
Иш тафтиш тартибида кўрилаётганда бошқа шахсдан шикоят (протест) келиб тушган тақдирда уни иш юритишга қабул қилиш, қайтариш ёки қабул қилишни рад этиш масаласи судлов ҳайъати таркиби томонидан ҳал қилинади.
20. Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьяси ФПКнинг 419 4 — 419 8 -моддаларида белгиланган қоидаларга мувофиқ берилган тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) унга илова қилинган ҳужжатлар асосида, зарур бўлганда эса, ФПКнинг 419 14 -моддасига мувофиқ ишни талаб қилиб олиб ўрганади.
Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ўрганиш натижалари бўйича қуйидаги ажримлардан бири чиқарилади:
1) тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ФПК 419 10 -моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган асосларга кўра қайтариш тўғрисида;
2) тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) ФПК 419 11 -моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган асосларга кўра иш юритишга қабул қилишни рад этиш тўғрисида;
3) суд ҳужжатларини тафтиш тартибида текшириш асослари мавжуд бўлмаса, тафтиш тартибидаги шикоятни судлов ҳайъатида кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисида;
4) тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш ва кўриб чиқиш учун судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисида.
21. Ўзбекистон Республикаси Олий судининг судьяси тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш ёки қабул қилишни рад этиш масаласини якка тартибда шикоят (протест) келиб тушган кундан эътиборан беш кундан кечиктирмай ҳал қилади.
Иш тафтиш тартибида кўрилаётганда бошқа шахсдан шикоят (протест) келиб тушган тақдирда уни иш юритишга қабул қилиш, қайтариш ёки қабул қилишни рад этиш масаласи судлов ҳайъати таркиби томонидан ҳал қилинади.
Судья тафтиш тартибидаги шикоятни судлов ҳайъатида кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш ёки шикоятни иш юритишга қабул қилиш ва кўриб чиқиш учун судлов ҳайъатига ўтказиш масаласини якка тартибда шикоят келиб тушган кундан эътиборан бир ой ичида, иш талаб қилиб олинган тақдирда эса, икки ой ичида ҳал қилиши лозим.
Тушунтирилсинки, ФПКда белгиланган шакл ва мазмун талабларига риоя қилинган ҳолда келтирилган тафтиш тартибидаги протест ФПК 419 15 -моддаси иккинчи қисмининг 4-бандига асосан иш юритишга қабул қилиниб, кўриб чиқиш учун судлов ҳайъатига ўтказилиши лозим.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қайтариш ёки қабул қилишни рад этиш тўғрисидаги ажрими шикоят (протест) берган шахснинг аризасига асосан Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси ёки унинг ўринбосари томонидан бекор қилиниши мумкин.
22. Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьясининг тафтиш тартибидаги шикоятни судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажрими қонуний ва асослантирилган бўлиши лозим.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси ёки унинг ўринбосари судьянинг шикоятни судлов ҳайъатига кўриб чиқиш учун ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажрими билан келишмасликка ҳамда шикоятни берган шахснинг аризасига асосан уни бекор қилиш, шикоятни иш юритишга қабул қилиш ва кўриб чиқиш учун иш билан бирга Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш ҳақида ажрим чиқаришга ҳақли (ФПК 419 16 -моддасининг олтинчи қисми ).
Ўзбекистон Республикаси Олий суди судьяси Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси ёки унинг ўринбосарининг тафтиш тартибидаги шикоятни иш юритишга қабул қилиш ва судлов ҳайъатига ўтказиш ҳақидаги ажрими чиқарилган куннинг эртасидан кечиктирмай ФПКнинг 419 17 -моддаси тартибида шикоятни кўриб чиқишга тайинлаш ҳақида ажрим чиқариши лозим.
Тушунтирилсинки, тафтиш тартибидаги шикоятни кўриб чиқиш учун судлов ҳайъатига ўтказишни рад этиш тўғрисидаги ажримни бекор қилиш ҳақидаги ариза суд ҳужжати устидан шикоят қилиш учун белгиланган муддат ичида берилиши мумкин. Ушбу муддат ўтганидан кейин берилган ариза кўриб чиқилмайди.
Ажримни бекор қилишга асослар мавжуд бўлмаганда бу ҳақда тафтиш тартибидаги шикоятни берган шахсга ёзма хабар берилади.
23. Қонунда ишда иштирок этувчи шахсларни иш тафтиш инстанцияси судида кўрилишининг вақти ва жойи тўғрисида суд томонидан хабардор қилиниши мажбурийлиги белгиланганлиги сабабли, ушбу шахслар ишни кўриш вақти ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинганлиги тўғрисида маълумотлар мавжуд бўлмаганда, улардан бирининг суд мажлисига келмаганлиги, ишни кўришни кейинга қолдиришга асос бўлади.
Тафтиш инстанцияси суди ишда иштирок этувчи шахслар ишни кўриш вақти ва жойи ҳақида тегишли тартибда хабардор қилинганлиги тўғрисида маълумотлар бўлганда ҳам, агар улардан бири келмаганлиги сабабини узрли деб топса, ишни кўришни кейинга қолдиришга ҳақли.
Суд муҳокамасининг ўтказиш вақти ва жойи ҳақида тегишли тартибда хабардор қилинган шахсларнинг суд мажлисига келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди (ФПК 419 12 -моддасининг учинчи қисми , 419 18 -моддасининг иккинчи қисми ).
24. Судларга тушунтирилсинки, ФПК 419 19 , 419 20 -моддаларида кўрсатилган тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш, у бўйича иш юритишни тугатиш асослари шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилганидан сўнг аниқланган бўлишини назарда тутганлиги сабабли, шикоятни (протестни) кўрмасдан қолдириш, у бўйича иш юритишни тугатиш масаласи судлов ҳайъати таркиби томонидан ҳал этилади.
25. ФПКнинг 419 23 -моддасига мувофиқ, тафтиш инстанцияси суди маслаҳатхонага киргунига қадар шикоят берган шахс уни тўлдиришга, ўзгартиришга ёки ундан воз кечишга, протест келтирган прокурор, шунингдек, юқори турувчи прокурор протестни тўлдиришга, ўзгартиришга ёки қайтариб олишга ҳақли.
Шикоятдан воз кечилиши (протест қайтариб олиниши) муносабати билан тафтиш тартибида иш юритишни тугатиш масаласи суд мажлисида шахснинг шикоятдан воз кечишга (протестни қайтариб олишга) ваколати борлиги текширилганидан сўнг ҳал қилинади. Бунда шуни инобатга олиш лозимки, ФПКнинг 69-моддаси мазмунига кўра, вакилнинг ишончномада кўрсатилган суд ҳужжати устидан шикоят бериш ҳуқуқи ўз-ўзидан, башарти бу ҳолат ишончномада махсус кўрсатилган бўлмаса, шикоятдан воз кечиш ҳуқуқини бермайди.
Шикоятдан воз кечилганда (протест қайтариб олинганда) суд ушбу шикоят (протест) бўйича тафтиш тартибида иш юритишни тугатиш ҳақида ажрим чиқаради. Суд ҳужжатига нисбатан шикоят (протест) қилиш ҳуқуқига эга бўлган бошқа шахс томонидан иш бўйича шикоят (протест) берилган бўлса, у умумий асосларда кўриб чиқилади.
26. ФПКнинг 47-моддасига асосан процессуал ҳуқуқий ворислик суд процессининг ҳар қандай босқичида амалга оширилиши мумкинлигини инобатга олган ҳолда, тарафларнинг бири, учинчи шахс ёки уларнинг қонуний вакили низоли ёхуд суднинг ҳал қилув қарори билан аниқланган ҳуқуқий муносабатдан чиқиб кетган тақдирда (фуқаронинг ўлими, юридик шахснинг қайта ташкил этилиши ва ҳоказо.) тафтиш инстанцияси суди бундай шахсларни уларнинг ҳуқуқий ворислари билан алмаштиради ҳамда уларга ишга доир барча материаллар билан танишишга имкон беради.
Ҳуқуқий вориснинг процессга киришганлиги ҳақида тафтиш инстанцияси суди ажрим чиқаради ва процессдан чиқиб кетган иштирокчининг барча ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳуқуқий ворисга ўтишини тушунтиради.
27. ФПКнинг 419 25 -моддасига мувофиқ, вилоят ва унга тенглаштирилган судларда тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш тафтиш инстанцияси суди томонидан шикоятни (протестни) иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарилган кундан эътиборан бир ойдан ортиқ бўлмаган муддатда кўрилади.
Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатида тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича иш шикоятни (протестни) кўриб чиқиш учун судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисида ажрим чиқарилган кундан эътиборан бир ойдан ортиқ бўлмаган муддатда кўриб чиқилади.
Алоҳида ҳолларда тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриб чиқиш муддати ишни кўраётган судлов ҳайъати томонидан кўпи билан бир ойга узайтирилиши мумкин. Тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш муддати узайтирилганлиги тўғрисида ажрим чиқарилади.
28. Тафтиш инстанцияси судида ишни кўриб чиқиш ФПКнинг 397-моддасида назарда тутилган тартибда, ФПКнинг 46-бобида назарда тутилган хусусиятларни инобатга олган ҳолда амалга оширилади.
29. Тафтиш инстанцияси суди томонидан иш юритишни тўхтатиб туриш ФПКнинг 10-бобида назарда тутилган асослар ва тартибда амалга оширилади.
Иш юритиш тикланганлиги тўғрисида тафтиш инстанцияси суди ажрим чиқаради ва ишда иштирок этувчи шахсларни иш кўриладиган вақт ва жой тўғрисида хабардор қилади.
30. ФПКнинг 419 27 -моддасига мувофиқ, тафтиш инстанцияси суди ишни тафтиш тартибида кўраётганида суд ҳужжатларини тўлиқ ҳажмда текшириб қуйидагиларни аниқлаши лозим:
иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатларнинг тўлиқ аниқланганлиги ва исботланганлиги;
суд ҳужжатида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқлиги;
барча билдирилган талаблар бўйича суд ҳужжати қабул қилинганлиги;
моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлиги ва процессуал қонун талабларига риоя этилганлиги (ФПКнинг 372 2 -моддаси );
суд ҳужжати унинг мазмуни ва шаклига нисбатан қонунда белгиланган талабларга мувофиқлигини.
Тушунтирилсинки, ишни тафтиш тартибида кўришда суд янги далилларни ўрганиб чиқиши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.
Судларнинг эътибори биринчи инстанция судида муҳокама предмети бўлмаган янги талаблар, шу жумладан, тарафнинг даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги талаби, тафтиш инстанцияси суди томонидан кўриб чиқилмаслигига қаратилсин.
31. Тафтиш инстанцияси суди тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриб чиқиш натижалари бўйича ажрим чиқаради.
Тафтиш инстанцияси суди ажрими иш муҳокамаси тугаганидан кейин дарҳол чиқарилади. Алоҳида ҳолларда, асослантирилган ажримни тайёрлаш беш кунгача бўлган муддатга кечиктирилиши мумкин, бироқ ажримнинг хулоса қисми суд томонидан тафтиш муҳокамаси тамомланган мажлисда эълон қилиниши керак.
32. Тафтиш инстанцияси судининг эътибори тафтиш тартибидаги шикоятда (протестда) келтирилган ҳар бир важни унинг асосли ёки асоссизлиги ҳақидаги хулосани ажримда кўрсатган ҳолда муҳокама қилиш зарурлигига қаратилсин.
Тафтиш инстанцияси суди ажримининг хулоса қисмида шикоятни (протестни) кўриш натижалари тўғрисидаги хулосалар, шу жумладан, суд харажатлари тақсимланиши кўрсатилиши керак.
Тафтиш инстанцияси суди ажримни эълон қилганидан сўнг, ишда иштирок этувчи шахсларга қабул қилинган ажримнинг мазмун-моҳиятини, унинг устидан шикоят қилиш тартибини, шунингдек, суд мажлиси баённомаси билан танишиш муддатини тушунтириши шарт.
33. ФПКнинг 372 2 -моддасига мувофиқ, тафтиш тартибида суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартиришга қуйидагилар асос бўлиши мумкин:
иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги;
суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги;
суд ҳужжатида баён этилган суд хулосаларининг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги;
билдирилган талаб бўйича қарор қабул қилинмаганлиги;
моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёки нотўғри қўлланилганлиги.
Судларнинг эътибори мазмунан тўғри бўлган суд ҳужжатини фақат расмий асосларга кўра бекор қилинишига йўл қўйилмаслигига қаратилсин.
34. Моддий ҳуқуқ нормаларини бузиш ёки нотўғри қўллаш деганда, судлар томонидан қўлланилиши лозим бўлган қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжати қўлланилмаганлиги, қўлланилиши лозим бўлмаган қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжати қўлланилганлиги, қонун ёки бошқа қонунчилик ҳужжатининг нотўғри талқин қилинганлиги тушунилади.
Шуни назарда тутиш лозимки, процессуал ҳуқуқ нормалари бузилиши ёки нотўғри қўлланилиши, башарти бу ишнинг нотўғри ҳал этилишига олиб келган бўлса, суд ҳужжатини бекор қилишга асос бўлади. Шу билан бирга, процессуал ҳуқуқ нормаларнинг ФПКнинг 372 4 -моддасида назарда тутилган ҳолларда бузилиши ҳар қандай ҳолда суд ҳужжатини бекор қилиш учун асос бўлмайди.
Судларга тушунтирилсинки, агар қонунда низоли ҳуқуқий муносабат вужудга келган пайтда амалда бўлган қонун ҳужжати қўлланилиши назарда тутилган бўлса, ўз кучини йўқотган қонун ҳужжати қўлланилганлиги суд ҳужжатини бекор қилиш учун асос бўлмайди.
35. Тафтиш инстанцияси суди, агар суд ҳужжатлари қонунга мувофиқ қабул қилинган деган хулосага келса, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) қаноатлантирмасдан, суд ҳужжатларини ўзгаришсиз қолдиришга ҳақли.
36. Тафтиш инстанцияси суди ФПКнинг 122 ва 124-моддаларида кўрсатилган асослар бўйича суд ҳужжатларини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга, аризани кўрмасдан қолдиришга ёхуд иш юритишни тўлиқ ёки қисман тугатишга ҳақлидир.
37. Тушунтирилсинки, тафтиш инстанцияси суди ФПК 372 2 -моддаси биринчи қисмининг 4-банди ва 372 4 -моддаси иккинчи қисмининг 4-бандида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда суд ҳужжатларини бекор қилишга ва ишни янгидан кўриш учун апелляция ёки кассация инстанцияси судига юборишга ҳақли.
Суд ҳужжатлари бекор қилинганда ишни биринчи инстанция судига янгидан кўришга юборишга қонун йўл қўймаслигига судларнинг эътибори қаратилсин, бундан биринчи инстанция судининг ишни мазмунан ҳал қилмаган ажримлари бекор қилинган ҳоллар мустасно (масалан, иш юритишни тугатиш, аризани кўрмасдан қолдириш ва ҳоказо.).
38. ФПК 372 2 -моддаси биринчи қисмининг 4-бандини қўллашда шуни инобатга олиш лозимки, ушбу асос бўйича ишни янгидан кўриш учун апелляция ёки кассация инстанцияси судига юборишга арз қилинган талаб бўйича суд томонидан суд ҳужжати қабул қилинмаган ҳолларда йўл қўйилади.
Биринчи инстанция суди томонидан даъво талабларининг асоси ёки предметини ёхуд даъво миқдорини ўзгартириш тўғрисидаги аризани (ФПК 44-моддасининг иккинчи қисми ), шунингдек, қарши даъво аризани (ФПКнинг 200-моддаси ) иш юритишга қабул қилишни асоссиз рад этилиши апелляция ёки кассация инстанцияси суди ажримини бекор қилиш учун асос бўлади.
39. ФПК 3-моддасининг иккинчи қисмига кўра, ҳар қандай манфаатдор шахс бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқи ёхуд қонун билан қўриқланадиган манфаатини ҳимоя қилиш учун судга мурожаат қилишга ҳақли эканлигидан келиб чиқиб, ФПК 372 4 -моддаси биринчи қисмининг 4-бандини қўллашда шуни инобатга олиш лозимки, ушбу асос бўйича ишни янгидан кўриш учун апелляция ёки кассация инстанцияси судига юборишга суд ишда иштирок этишга жалб қилинмаган шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисидаги масалани ҳал қилганда йўл қўйилади.
40. Шуни назарда тутиш лозимки, суд харажатларини тақсимлаш масаласининг ҳал этилмаганлиги ёки нотўғри ҳал этилганлиги ўз-ўзидан суд ҳужжатини бекор қилишга ёхуд ўзгартиришга асос бўлмайди. Бундай ҳолда тафтиш инстанцияси суди ажримнинг хулоса қисмида суд харажатларини ФПКнинг 138 — 141-моддаларида назарда тутилган қоидалар бўйича тақсимланишини кўрсатади.
41. ФПКнинг 261 — 263-моддаларида назарда тутилган асослар мавжуд бўлганда тафтиш инстанцияси суди:
ажрим ёзувида йўл қўйилган хатоларни ва очиқ кўриниб турган арифметик хатоларни тузатишга;
қўшимча ажрим чиқаришга;
ажримни тушунтиришга ҳақли.
Ушбу масалалар суд мажлисида ишда иштирок этувчи шахсларни уни ўтказилиш вақти ва жойи ҳақида хабардор қилган ҳолда кўрилади. Бироқ мазкур шахсларнинг келмаганлиги бу масалаларни кўриб чиқиш учун тўсқинлик қилмайди.
42. Апелляция ёки кассация инстанцияси судида кўрилган биринчи инстанция судининг ажрими устидан, агар унга нисбатан шикоят (протест) бериш қонунда назарда тутилган ёки у ишнинг кейинги ҳаракатланишига тўсқинлик қиладиган бўлса, тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин.
Апелляция ёки кассация инстанцияси судида кўрилган биринчи инстанция судининг ажрими устидан тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) бериш ва уни кўриш, ҳал қилув қарори устидан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бериш ва кўриш учун назарда тутилган қоидалар бўйича амалга оширилади.
43. Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан иш тафтиш тартибида кўрилганидан сўнг шикоят келиб тушганда, уни берган шахсга Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Раёсатига протест киритиш ҳақидаги ариза билан Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси ёки Бош прокурорига мурожаат қилиш ҳуқуқи тушунтирилади (ФПК 419 5 -моддасининг иккинчи қисми ).
44. Тафтиш инстанцияси суди давлат органи ёки бошқа орган, ташкилот, мансабдор шахс ёки фуқаронинг фаолиятида қонун ҳужжатлари бузилиши факти аниқлаганда, уларнинг суд процессида иштирокидан қатъи назар, ФПКнинг 275-моддасига мувофиқ хусусий ажрим чиқаришга ҳақли. Агар суд шахсларнинг ҳаракатларида жиноят аломатларини аниқласа, у жиноят иши қўзғатиш масаласини ҳал қилиш учун бу ҳақда тегишли материалларни илова қилган ҳолда прокурорга хабар қилади.
Хусусий ажрим чиқарилганлиги ва хабарнома юборилиши ҳақида суд мажлисида эълон қилинади ва бу ҳақда суд мажлиси баённомасида кўрсатилади.
45. Процессуал қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилиши амалиётини шакллантириш мақсадида вилоят ва уларга тенглаштирилган судларга ҳамда Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Фуқаролик ишлари бўйича судлов ҳайъатига фуқаролик ишларини тафтиш тартибида кўриш суд амалиётини умумлаштириб бориш тавсия этилсин.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси Н. ХАКИМОВА
Тошкент ш.,
2024 йил 25 июнь,
20-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining
Qarori
Sudlar tomonidan fuqarolik ishlarini taftish tartibida koʻrishning ayrim masalalari toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi munosabati bilan, shuningdek, qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida, “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, fuqarolik ishlarining taftish tartibida qayta koʻrilishi sud hujjatlarining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini, sudlar tomonidan moddiy huquq normalari toʻgʻri qoʻllanilishini va protsessual qonun talablariga rioya etilishini taʼminlovchi huquqiy institutning muhim qismi hisoblanadi.
2. Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi (bundan buyon matnda FPK deb yuritiladi) 419 4 -moddasida koʻrsatilgan sud hujjatlari ustidan taftish tartibida shikoyat (protest) berish huquqi quyidagilarga berilgan:
daʼvogar (arizachi), javobgar, uchinchi shaxs, alohida tartibda yuritiladigan ishlar boʻyicha manfaatdor shaxsga;
daʼvogar (arizachi), javobgar, uchinchi shaxslarning qonuniy vakillari va huquqiy vorislariga;
ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan shaxslarga;
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakilga;
Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi va uning hududiy boshqarmalariga palata aʼzolarining manfaatida;
prokurorga.
Ishda ishtirok etuvchi shaxsning vakili, shu jumladan advokat, sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat qilishga, basharti bunday huquq vakolat beruvchi tomonidan berilgan ishonchnomada maxsus koʻrsatilgan boʻlgandagina haqli (FPK 69-moddasining ikkinchi qismi ).
Sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat qilish huquqiga ega boʻlgan shaxsning qonuniy vakili (ota-ona, farzandlikka olganlar, vasiy, homiy va hokazo.) oʻz vakilligini tasdiqlovchi hujjat taqdim qilishi talab qilinadi (FPK 66-moddasi ).
Ishda ishtirok etuvchi shaxsning huquqiy vorisi tomonidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatga huquq oʻtganligi faktini yoki bunday huquq oʻtishi mumkinligini tasdiqlovchi hujjatlar (nikoh, tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomalar, vasiyatnoma va hokazo.) ilova qilinishi kerak.
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori, viloyat prokurori, unga tenglashtirilgan prokuror va ularning oʻrinbosarlari prokuror ishtirokida koʻrilgan hamda qonunda prokurorning ishtirok etishi nazarda tutilgan boʻlib, biroq u sud muhokamasining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilinmasdan koʻrilgan ishlar boʻyicha taftish tartibida protest keltirishga haqli. Prokuror ishtiroki nazarda tutilmagan ishlar boʻyicha taftish tartibidagi protest ishda ishtirok etuvchi shaxslar, shuningdek ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqidagi masala sud tomonidan hal etilgan shaxslarning murojaati mavjud boʻlganda, keltirilishi mumkin.
3. Sudlarga tushuntirilsinki, FPK 52-moddasining birinchi qismiga muvofiq, davlat boshqaruvi organlari, tashkilotlar (masalan, Fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalari kengashlari va sh.k.) va ayrim fuqarolar faqat daʼvo ariza (ariza) ular tomonidan berilgan holdagina sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat berishi mumkin. Ular daʼvogar boʻlmagan ish yuzasidan qabul qilingan sud hujjati ustidan taftish tartibidagi shikoyat berilgan holda shikoyatni qabul qilish FPK 419 11 -moddasi birinchi qismining 1-bandiga asosan rad etiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil, Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi va uning hududiy boshqarmalari ular sudga daʼvo arizasi bilan murojaat qilgan yoki qilmaganligidan qatʼi nazar, sud hujjati ustidan taftish tartibida shikoyat berishi mumkin.
4. FPK 419 5 -moddasiga muvofiq, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sudi, viloyatlar va Toshkent shahar sudlarining fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati, Oʻzbekiston Respublikasi Harbiy sudi (bundan buyon matnda viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar deb yuritiladi), Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati va Rayosati taftish instansiyasi sudlari hisoblanadi.
5. Fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlari, hududiy harbiy sudlar tomonidan qabul qilingan va apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrib chiqilgan ishlar boʻyicha sud hujjatlari, shuningdek, viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar sudyasining apellyatsiya yoki kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish yoki ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimlari ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatlar (protestlar) tegishincha viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar tomonidan taftish tartibida koʻrib chiqiladi.
Viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar tomonidan apellyatsiya yoki kassatsiya va taftish tartibida koʻrilgan fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudlari, hududiy harbiy sudlar tomonidan qabul qilingan ishlar boʻyicha sud hujjatlari, shu sudlar sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish yoki ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimlari ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatlar (protestlar), shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi, viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar tomonidan birinchi instansiya boʻyicha qabul qilingan va apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha sud hujjatlari ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyatlar (protestlar) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan koʻriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatining taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha qabul qilingan sud hujjatlariga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi va Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining protestlari Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatida koʻrib chiqiladi.
6. FPK 419 6 -moddasiga koʻra, fuqarolik ishlari boʻyicha tumanlararo, tuman, shahar sudi tomonidan qabul qilingan va apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha sud hujjati, shuningdek, viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar sudyasining apellyatsiya yoki kassatsiya shikoyatini (protestini) qaytarish yoki ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) viloyat yoki unga tenglashtirilgan sudning nomiga yoʻllanadi, lekin sud hujjatini qabul qilgan sudga beriladi.
Sud hujjatini qabul qilgan sud shikoyatni (protestni) u kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kunlik muddatda taftish instansiyasi sudiga ish bilan birga yuborishi shart.
Tushuntirilsinki, sud hujjatini qabul qilgan sud taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) protsessual qonunning biror-bir talablariga mos emasligi asosi bilan qaytarishga yoki uni qabul qilishni rad qilishga haqli emas.
Viloyat va unga tenglashtirilgan sud tomonidan taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha sud hujjati ustidan berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati nomiga yoʻllanadi va bevosita Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga beriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatining taftish tartibida koʻrilgan ishlar boʻyicha qabul qilingan sud hujjati ustidan protest keltirish toʻgʻrisidagi ariza Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi yoki Bosh prokurorning nomiga yoʻllanadi va tegishincha, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi yoki Bosh prokuraturasiga beriladi. Ushbu sud hujjati ustidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Rayosatiga yoʻllangan protest bevosita Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga beriladi.
7. Qonunga muvofiq, taftish tartibidagi shikoyat (protest) birinchi instansiyasi sudining hal qiluv qarori, ajrimi, qarori qonuniy kuchga kirgan kundan eʼtiboran bir yil ichida berilishi mumkin (FPK 419 6 -moddasining beshinchi qismi ).
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) berish muddati birinchi instansiya sudining sud hujjati qonuniy kuchga kirgan kundan hisoblanadi.
8. Viloyat va unga tenglashtirilgan sudlarga taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan ajrim chiqarilguniga qadar oʻtgan taqdirda, shikoyat (protest) kassatsiya instansiyasi sudi tomonidan ajrim qabul qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin (FPK 419 6 -moddasining oltinchi qismi ).
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddati viloyat va unga tenglashtirilgan sudlar tomonidan taftish tartibida ajrim chiqarilguniga qadar oʻtgan taqdirda, shikoyat (protest) ushbu sudlar tomonidan ishni taftish tartibida koʻrish natijalari boʻyicha ajrim qabul qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin (FPK 419 6 -moddasining yettinchi qismi ).
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga protest kiritish toʻgʻrisidagi ariza taftish shikoyati berish muddati ichida, mazkur muddat Oliy sudning Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan ishni taftish tartibida koʻrish natijalari boʻyicha ajrim chiqarilgunga qadar oʻtgan taqdirda, ushbu sudlov hayʼatining ajrimi qabul qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilishi mumkin.
Taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddati shikoyat (protest) bergan shaxsning iltimosnomasi boʻyicha sud (sudya) tomonidan, agar iltimosnoma shikoyatni (protestni) berish muddati oʻtgan kundan eʼtiboran uch oy ichida berilgan va shikoyatni (protestni) berish muddati oʻtkazib yuborilishining sabablari uzrli deb topilgan boʻlsa, tiklanishi mumkin (FPK 419 6 -moddasining toʻqqizinchi qismi ).
Ushbu muddatning oʻtishi muddatni tiklash haqidagi iltimosnomani rad qilishga asos boʻladi, shikoyat (protest) esa, koʻrib chiqilmaydi.
9. Tushuntirilsinki, taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash masalasi shikoyat (protest) bergan shaxsning iltimosnomasi asosida viloyat va unga tenglashtirilgan sudlarning sudyasi tomonidan yakka tartibda hal qilinadi va bu haqda shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish yoki uni qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga berilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash masalasi alohida ajrim yoxud shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrim bilan hal qilinadi.
Shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash rad etilganligi sababli (FPK 419 11 -moddasi birinchi qismining 6-bandi ) uni qabul qilishni rad etish haqidagi ajrimda oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash qaysi asoslarga koʻra rad etilganligi, ajrimning xulosa qismida esa, oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash rad etilganligi koʻrsatilishi lozim.
10. Sudlar shuni nazarda tutishi lozimki, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) berish muddati uzrli deb topilgan sabablarga asosan tiklanganda, shikoyat (protest) berish huquqiga ega boʻlgan boshqa shaxslar tomonidan oʻtkazib yuborilgan muddatni, oʻtkazib yuborilishi sabablaridan qatʼi nazar, tiklash toʻgʻrisidagi masala qoʻshimcha ravishda koʻrib chiqilishi talab etilmaydi. Shikoyat (protest) bu shaxslar tomonidan protsessual qonun talablariga rioya etgan holda sud muhokamasi tugaguniga qadar taftish instansiyasi sudiga berilishi mumkin va umumiy asoslarda koʻrib chiqilishi lozim.
11. Taftish tartibidagi shikoyat (protest) berishning oʻtkazib yuborilgan muddatini tiklash haqidagi iltimosnoma shikoyat (protest) bilan birga beriladi. Protsessual muddatni tiklash haqidagi iltimos bevosita shikoyat (protest) matnida ham bayon qilinishi mumkin.
Shikoyat (protest) berish muddati oʻtishini uzrli sabablariga protsessual harakatni amalga oshirishga obyektiv toʻsqinlik qiluvchi holatlar (masalan, favqulodda holatlar, suv toshqinlari, pandemiya, karantin, ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan, ammo huquq va majburiyatlari haqida sud qaror qabul qilgan shaxsning sud hujjatidan bexabarligi va boshqalar) kiritilishi mumkin.
Jismoniy shaxsning kasalligi, uning oilaviy sharoiti (masalan, oila aʼzosining oʻlimi yoki ogʻir kasalligi), shuningdek, boshqa holatlar, agar ular qonunda belgilangan muddatda taftish shikoyatini berishni istisno etgan yoxud jiddiy ravishda qiyinlashtirgan boʻlsa, uzrli sabablar deb topilishi mumkin.
Vakilning yordami uchun yoki davlat boji toʻlash uchun pul mablagʻlarining mavjud emasligi, yuridik shaxs vakilining xizmat safarida yoki mehnat taʼtilida boʻlishi, huquqshunosning yoʻqligi kabi holatlar taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) berish muddati oʻtkazilganligining uzrli sabablari deb hisoblanishi mumkin emas.
12. Tushuntirilsinki, belgilangan muddat oʻtganidan keyin oʻtkazib yuborilgan shikoyat (protest) berish muddatini tiklash toʻgʻrisidagi iltimosnomasiz berilgan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) FPK 419 10 -moddasi birinchi qismining 4-bandiga muvofiq qaytarishga, oʻtkazib yuborilgan muddatni tiklash rad etilganligi esa, uni FPK 419 11 -moddasi birinchi qismining 6-bandiga muvofiq ish yuritishga qabul qilishni rad etishga asos boʻladi.
13. Sudlarga tushuntirilsinki, FPK 419 10 , 419 11 -moddalarida keltirilgan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish, ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslarining roʻyxatlari tugal hisoblanadi va kengaytirilgan tarzda talqin qilinmaydi.
Sudlar shuni inobatga olishi lozimki, agar taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish uchun bir nechta asoslar mavjud boʻlsa, sud ajrimida ushbu asoslarning har biri koʻrsatib oʻtilishi va ular bartaraf etilgach, shikoyat (protest) bergan shaxs taftish tartibidagi shikoyat (protest) bilan sudga umumiy tartibda yangidan murojaat qilishga haqli ekanligi tushuntirilishi kerak.
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish toʻgʻrisidagi ajrimda koʻrsatilgan ayni bir xil kamchilik bilan takroran shikoyat (protest) bilan murojaat qilinganda, ayni bir asoslar bilan shikoyatni (protestni) qaytarish toʻgʻrisida ajrim chiqarilmasdan, shikoyat (protest) bergan shaxsga ajrimda koʻrsatilgan kamchiliklarni bartaraf etish choralarini koʻrish haqida yozma tushuntirish berish hamda shikoyat (protest) va unga ilova qilingan hujjatlarni qaytarish lozim.
14. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish haqidagi masalani hal qilishda sudlar shikoyat (protest) bergan shaxs tomonidan FPK 419 7 -moddasining har bir talabiga rioya qilinganligini chuqur tekshirishi lozim.
Qonunning ushbu moddasi mazmuni taftish tartibidagi shikoyat (protest) bitta ish doirasida qabul qilingan sud hujjatlari ustidan berilishini nazarda tutadi. Aynan qaysi sud hujjati ustidan shikoyat (protest) berilganligi noaniq yoki shikoyat (protest) bir nechta ish boʻyicha qabul qilingan turli sud hujjatlari ustidan berilgan boʻlsa, shikoyat (protest) FPK 419 10 -moddasi birinchi qismining 2-bandiga asosan qaytariladi.
15. Taftish tartibidagi shikoyatni bergan shaxs tomonidan davlat boji toʻlashning qonun bilan belgilangan tartibi va miqdorlariga oid talablarga rioya qilinganligi haqidagi masalani hal qilishda taftish instansiyasi sudining sudyasi Oʻzbekiston Respublikasi “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Qonuni 5-moddasining 1-bandi , 8-moddasi va ushbu Qonunning ilovasi boʻlgan “Davlat boji stavkalarining miqdorlari”ga amal qilishi lozim.
Davlat boji toʻlashni kechiktirish, boʻlib-boʻlib toʻlash yoki uning miqdorini kamaytirish haqidagi iltimosnoma sudya tomonidan taftish tartibidagi shikoyatni ish yuritishga qabul qilishda hal qilinishi lozim.
16. Taftish instansiyasi sudining sudyasi sud hujjatining ijrosini toʻxtatib turish haqidagi iltimosnomani hal qilishda, agar bunday chorani koʻrmaslik sud hujjatining qaytarma ijrosini qiyinlashtirishi yoki bajarib boʻlmaydigan qilib qoʻyishi mumkin deb hisoblasa, uning ijrosini toʻxtatib turishga haqli, bundan darhol ijro etilishi lozim boʻlgan sud hujjati mustasno.
Sud hujjatining ijrosini toʻxtatib turish haqida taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda yoki alohida ajrimda koʻrsatilishi mumkin.
Sud hujjatining ijrosi taftish instansiyasi sudida ish yuritish tamomlanguniga qadar toʻxtatib turiladi. Agar shikoyatni (protestni) koʻrib chiqish natijasida sud hujjati oʻz kuchida qoldirilgan boʻlsa, uning ijrosini tiklash haqida alohida protsessual hujjat qabul qilinishi talab qilinmaydi va yozma koʻrsatma yuborilishi yetarli hisoblanadi.
17. Shuni inobatga olishi lozimki, sud hujjatining ijrosini toʻxtatib turish masalasi sudning tashabbusi bilan hal qilinmaydi. Bu masala nafaqat shikoyat (protest) bergan shaxsning iltimosnomasiga koʻra, balki shikoyat (protest) berish huquqiga ega boʻlgan boshqa shaxslarning iltimosnomasi asosida ham hal qilinishi mumkin. Iltimosnoma taftish instansiyasida ish yuritishning har qanday bosqichida berilishi mumkin.
Taftish tartibidagi shikoyat (protest) sudlov hayʼatida koʻrilayotganda berilgan sud hujjatining ijrosini toʻxtatib turish haqidagi iltimosnoma shu hayʼat tarkibi tomonidan hal etiladi.
18. Taftish instansiyasi sudi FPKning 105-moddasiga asosan ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga koʻra yoki oʻz tashabbusi bilan taftish instansiyasi sudida ish yuritish tamomlanguniga qadar FPK 106-moddasida nazarda tutilgan daʼvoni taʼminlash choralarini koʻrishga haqli.
19. Tushuntirilsinki, viloyat va unga tenglashtirilgan sudlarning sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish, ish yuritishga qabul qilishni rad etish yoki qabul qilish masalasini yakka tartibda shikoyat (protest) sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay hal qiladi.
Ajrimda shikoyatni qaytarish, ish yuritishga qabul qilishni rad etish asoslari bilan birga shikoyat berishda toʻlangan davlat bojini qaytarish masalasi ham hal etilishi lozim. Bunda pochta xarajatlarini qaytarish qonunda nazarda tutilmaganligi bois, ular qaytarilmasligi tushuntirilsin.
FPKda belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya qilgan holda berilgan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisidagi ajrimda uni koʻrib chiqish vaqti va joyi koʻrsatiladi (FPK 419 12 -moddasining birinchi , ikkinchi qismlari ).
Agar sud majlisi videokonferensaloqa rejimida oʻtkaziladigan boʻlsa, bu haqda sudning ajrimida koʻrsatilib, ushbu ajrim ishda ishtirok etuvchi shaxslarga va videokonferensaloqa oʻtkazilishida koʻmaklashadigan sudga yuboriladi (FPK 209-moddasi ).
Ish taftish tartibida koʻrilayotganda boshqa shaxsdan shikoyat (protest) kelib tushgan taqdirda uni ish yuritishga qabul qilish, qaytarish yoki qabul qilishni rad etish masalasi sudlov hayʼati tarkibi tomonidan hal qilinadi.
20. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasi FPKning 419 4 — 419 8 -moddalarida belgilangan qoidalarga muvofiq berilgan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) unga ilova qilingan hujjatlar asosida, zarur boʻlganda esa, FPKning 419 14 -moddasiga muvofiq ishni talab qilib olib oʻrganadi.
Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) oʻrganish natijalari boʻyicha quyidagi ajrimlardan biri chiqariladi:
1) taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) FPK 419 10 -moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga koʻra qaytarish toʻgʻrisida;
2) taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) FPK 419 11 -moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga koʻra ish yuritishga qabul qilishni rad etish toʻgʻrisida;
3) sud hujjatlarini taftish tartibida tekshirish asoslari mavjud boʻlmasa, taftish tartibidagi shikoyatni sudlov hayʼatida koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisida;
4) taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish va koʻrib chiqish uchun sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisida.
21. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining sudyasi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish yoki qabul qilishni rad etish masalasini yakka tartibda shikoyat (protest) kelib tushgan kundan eʼtiboran besh kundan kechiktirmay hal qiladi.
Ish taftish tartibida koʻrilayotganda boshqa shaxsdan shikoyat (protest) kelib tushgan taqdirda uni ish yuritishga qabul qilish, qaytarish yoki qabul qilishni rad etish masalasi sudlov hayʼati tarkibi tomonidan hal qilinadi.
Sudya taftish tartibidagi shikoyatni sudlov hayʼatida koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish yoki shikoyatni ish yuritishga qabul qilish va koʻrib chiqish uchun sudlov hayʼatiga oʻtkazish masalasini yakka tartibda shikoyat kelib tushgan kundan eʼtiboran bir oy ichida, ish talab qilib olingan taqdirda esa, ikki oy ichida hal qilishi lozim.
Tushuntirilsinki, FPKda belgilangan shakl va mazmun talablariga rioya qilingan holda keltirilgan taftish tartibidagi protest FPK 419 15 -moddasi ikkinchi qismining 4-bandiga asosan ish yuritishga qabul qilinib, koʻrib chiqish uchun sudlov hayʼatiga oʻtkazilishi lozim.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qaytarish yoki qabul qilishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi shikoyat (protest) bergan shaxsning arizasiga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi yoki uning oʻrinbosari tomonidan bekor qilinishi mumkin.
22. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasining taftish tartibidagi shikoyatni sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi qonuniy va asoslantirilgan boʻlishi lozim.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi yoki uning oʻrinbosari sudyaning shikoyatni sudlov hayʼatiga koʻrib chiqish uchun oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimi bilan kelishmaslikka hamda shikoyatni bergan shaxsning arizasiga asosan uni bekor qilish, shikoyatni ish yuritishga qabul qilish va koʻrib chiqish uchun ish bilan birga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish haqida ajrim chiqarishga haqli (FPK 419 16 -moddasining oltinchi qismi ).
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi sudyasi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi yoki uning oʻrinbosarining taftish tartibidagi shikoyatni ish yuritishga qabul qilish va sudlov hayʼatiga oʻtkazish haqidagi ajrimi chiqarilgan kunning ertasidan kechiktirmay FPKning 419 17 -moddasi tartibida shikoyatni koʻrib chiqishga tayinlash haqida ajrim chiqarishi lozim.
Tushuntirilsinki, taftish tartibidagi shikoyatni koʻrib chiqish uchun sudlov hayʼatiga oʻtkazishni rad etish toʻgʻrisidagi ajrimni bekor qilish haqidagi ariza sud hujjati ustidan shikoyat qilish uchun belgilangan muddat ichida berilishi mumkin. Ushbu muddat oʻtganidan keyin berilgan ariza koʻrib chiqilmaydi.
Ajrimni bekor qilishga asoslar mavjud boʻlmaganda bu haqda taftish tartibidagi shikoyatni bergan shaxsga yozma xabar beriladi.
23. Qonunda ishda ishtirok etuvchi shaxslarni ish taftish instansiyasi sudida koʻrilishining vaqti va joyi toʻgʻrisida sud tomonidan xabardor qilinishi majburiyligi belgilanganligi sababli, ushbu shaxslar ishni koʻrish vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tartibda xabardor qilinganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda, ulardan birining sud majlisiga kelmaganligi, ishni koʻrishni keyinga qoldirishga asos boʻladi.
Taftish instansiyasi sudi ishda ishtirok etuvchi shaxslar ishni koʻrish vaqti va joyi haqida tegishli tartibda xabardor qilinganligi toʻgʻrisida maʼlumotlar boʻlganda ham, agar ulardan biri kelmaganligi sababini uzrli deb topsa, ishni koʻrishni keyinga qoldirishga haqli.
Sud muhokamasining oʻtkazish vaqti va joyi haqida tegishli tartibda xabardor qilingan shaxslarning sud majlisiga kelmaganligi ishni ularning ishtirokisiz koʻrishga toʻsqinlik qilmaydi (FPK 419 12 -moddasining uchinchi qismi , 419 18 -moddasining ikkinchi qismi ).
24. Sudlarga tushuntirilsinki, FPK 419 19 , 419 20 -moddalarida koʻrsatilgan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish, u boʻyicha ish yuritishni tugatish asoslari shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqarilganidan soʻng aniqlangan boʻlishini nazarda tutganligi sababli, shikoyatni (protestni) koʻrmasdan qoldirish, u boʻyicha ish yuritishni tugatish masalasi sudlov hayʼati tarkibi tomonidan hal etiladi.
25. FPKning 419 23 -moddasiga muvofiq, taftish instansiyasi sudi maslahatxonaga kirguniga qadar shikoyat bergan shaxs uni toʻldirishga, oʻzgartirishga yoki undan voz kechishga, protest keltirgan prokuror, shuningdek, yuqori turuvchi prokuror protestni toʻldirishga, oʻzgartirishga yoki qaytarib olishga haqli.
Shikoyatdan voz kechilishi (protest qaytarib olinishi) munosabati bilan taftish tartibida ish yuritishni tugatish masalasi sud majlisida shaxsning shikoyatdan voz kechishga (protestni qaytarib olishga) vakolati borligi tekshirilganidan soʻng hal qilinadi. Bunda shuni inobatga olish lozimki, FPKning 69-moddasi mazmuniga koʻra, vakilning ishonchnomada koʻrsatilgan sud hujjati ustidan shikoyat berish huquqi oʻz-oʻzidan, basharti bu holat ishonchnomada maxsus koʻrsatilgan boʻlmasa, shikoyatdan voz kechish huquqini bermaydi.
Shikoyatdan voz kechilganda (protest qaytarib olinganda) sud ushbu shikoyat (protest) boʻyicha taftish tartibida ish yuritishni tugatish haqida ajrim chiqaradi. Sud hujjatiga nisbatan shikoyat (protest) qilish huquqiga ega boʻlgan boshqa shaxs tomonidan ish boʻyicha shikoyat (protest) berilgan boʻlsa, u umumiy asoslarda koʻrib chiqiladi.
26. FPKning 47-moddasiga asosan protsessual huquqiy vorislik sud protsessining har qanday bosqichida amalga oshirilishi mumkinligini inobatga olgan holda, taraflarning biri, uchinchi shaxs yoki ularning qonuniy vakili nizoli yoxud sudning hal qiluv qarori bilan aniqlangan huquqiy munosabatdan chiqib ketgan taqdirda (fuqaroning oʻlimi, yuridik shaxsning qayta tashkil etilishi va hokazo.) taftish instansiyasi sudi bunday shaxslarni ularning huquqiy vorislari bilan almashtiradi hamda ularga ishga doir barcha materiallar bilan tanishishga imkon beradi.
Huquqiy vorisning protsessga kirishganligi haqida taftish instansiyasi sudi ajrim chiqaradi va protsessdan chiqib ketgan ishtirokchining barcha huquq va majburiyatlari huquqiy vorisga oʻtishini tushuntiradi.
27. FPKning 419 25 -moddasiga muvofiq, viloyat va unga tenglashtirilgan sudlarda taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish taftish instansiyasi sudi tomonidan shikoyatni (protestni) ish yuritishga qabul qilish toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran bir oydan ortiq boʻlmagan muddatda koʻriladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha ish shikoyatni (protestni) koʻrib chiqish uchun sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisida ajrim chiqarilgan kundan eʼtiboran bir oydan ortiq boʻlmagan muddatda koʻrib chiqiladi.
Alohida hollarda taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrib chiqish muddati ishni koʻrayotgan sudlov hayʼati tomonidan koʻpi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin. Taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrish muddati uzaytirilganligi toʻgʻrisida ajrim chiqariladi.
28. Taftish instansiyasi sudida ishni koʻrib chiqish FPKning 397-moddasida nazarda tutilgan tartibda, FPKning 46-bobida nazarda tutilgan xususiyatlarni inobatga olgan holda amalga oshiriladi.
29. Taftish instansiyasi sudi tomonidan ish yuritishni toʻxtatib turish FPKning 10-bobida nazarda tutilgan asoslar va tartibda amalga oshiriladi.
Ish yuritish tiklanganligi toʻgʻrisida taftish instansiyasi sudi ajrim chiqaradi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarni ish koʻriladigan vaqt va joy toʻgʻrisida xabardor qiladi.
30. FPKning 419 27 -moddasiga muvofiq, taftish instansiyasi sudi ishni taftish tartibida koʻrayotganida sud hujjatlarini toʻliq hajmda tekshirib quyidagilarni aniqlashi lozim:
ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarning toʻliq aniqlanganligi va isbotlanganligi;
sud hujjatida bayon qilingan xulosalarning ish holatlariga muvofiqligi;
barcha bildirilgan talablar boʻyicha sud hujjati qabul qilinganligi;
moddiy huquq normalari toʻgʻri qoʻllanilganligi va protsessual qonun talablariga rioya etilganligi (FPKning 372 2 -moddasi );
sud hujjati uning mazmuni va shakliga nisbatan qonunda belgilangan talablarga muvofiqligini.
Tushuntirilsinki, ishni taftish tartibida koʻrishda sud yangi dalillarni oʻrganib chiqishi va yangi faktlarni aniqlashi mumkin.
Sudlarning eʼtibori birinchi instansiya sudida muhokama predmeti boʻlmagan yangi talablar, shu jumladan, tarafning daʼvo muddatini qoʻllash toʻgʻrisidagi talabi, taftish instansiyasi sudi tomonidan koʻrib chiqilmasligiga qaratilsin.
31. Taftish instansiyasi sudi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrib chiqish natijalari boʻyicha ajrim chiqaradi.
Taftish instansiyasi sudi ajrimi ish muhokamasi tugaganidan keyin darhol chiqariladi. Alohida hollarda, asoslantirilgan ajrimni tayyorlash besh kungacha boʻlgan muddatga kechiktirilishi mumkin, biroq ajrimning xulosa qismi sud tomonidan taftish muhokamasi tamomlangan majlisda eʼlon qilinishi kerak.
32. Taftish instansiyasi sudining eʼtibori taftish tartibidagi shikoyatda (protestda) keltirilgan har bir vajni uning asosli yoki asossizligi haqidagi xulosani ajrimda koʻrsatgan holda muhokama qilish zarurligiga qaratilsin.
Taftish instansiyasi sudi ajrimining xulosa qismida shikoyatni (protestni) koʻrish natijalari toʻgʻrisidagi xulosalar, shu jumladan, sud xarajatlari taqsimlanishi koʻrsatilishi kerak.
Taftish instansiyasi sudi ajrimni eʼlon qilganidan soʻng, ishda ishtirok etuvchi shaxslarga qabul qilingan ajrimning mazmun-mohiyatini, uning ustidan shikoyat qilish tartibini, shuningdek, sud majlisi bayonnomasi bilan tanishish muddatini tushuntirishi shart.
33. FPKning 372 2 -moddasiga muvofiq, taftish tartibida sud hujjatini bekor qilish yoki oʻzgartirishga quyidagilar asos boʻlishi mumkin:
ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarning toʻliq aniqlanmaganligi;
sud aniqlangan deb hisoblagan, ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlarning isbotlanmaganligi;
sud hujjatida bayon etilgan sud xulosalarining ish holatlariga muvofiq emasligi;
bildirilgan talab boʻyicha qaror qabul qilinmaganligi;
moddiy va (yoki) protsessual huquq normalarining buzilganligi yoki notoʻgʻri qoʻllanilganligi.
Sudlarning eʼtibori mazmunan toʻgʻri boʻlgan sud hujjatini faqat rasmiy asoslarga koʻra bekor qilinishiga yoʻl qoʻyilmasligiga qaratilsin.
34. Moddiy huquq normalarini buzish yoki notoʻgʻri qoʻllash deganda, sudlar tomonidan qoʻllanilishi lozim boʻlgan qonun yoki boshqa qonunchilik hujjati qoʻllanilmaganligi, qoʻllanilishi lozim boʻlmagan qonun yoki boshqa qonunchilik hujjati qoʻllanilganligi, qonun yoki boshqa qonunchilik hujjatining notoʻgʻri talqin qilinganligi tushuniladi.
Shuni nazarda tutish lozimki, protsessual huquq normalari buzilishi yoki notoʻgʻri qoʻllanilishi, basharti bu ishning notoʻgʻri hal etilishiga olib kelgan boʻlsa, sud hujjatini bekor qilishga asos boʻladi. Shu bilan birga, protsessual huquq normalarning FPKning 372 4 -moddasida nazarda tutilgan hollarda buzilishi har qanday holda sud hujjatini bekor qilish uchun asos boʻlmaydi.
Sudlarga tushuntirilsinki, agar qonunda nizoli huquqiy munosabat vujudga kelgan paytda amalda boʻlgan qonun hujjati qoʻllanilishi nazarda tutilgan boʻlsa, oʻz kuchini yoʻqotgan qonun hujjati qoʻllanilganligi sud hujjatini bekor qilish uchun asos boʻlmaydi.
35. Taftish instansiyasi sudi, agar sud hujjatlari qonunga muvofiq qabul qilingan degan xulosaga kelsa, taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) qanoatlantirmasdan, sud hujjatlarini oʻzgarishsiz qoldirishga haqli.
36. Taftish instansiyasi sudi FPKning 122 va 124-moddalarida koʻrsatilgan asoslar boʻyicha sud hujjatlarini toʻliq yoki qisman bekor qilishga, arizani koʻrmasdan qoldirishga yoxud ish yuritishni toʻliq yoki qisman tugatishga haqlidir.
37. Tushuntirilsinki, taftish instansiyasi sudi FPK 372 2 -moddasi birinchi qismining 4-bandi va 372 4 -moddasi ikkinchi qismining 4-bandida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda sud hujjatlarini bekor qilishga va ishni yangidan koʻrish uchun apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudiga yuborishga haqli.
Sud hujjatlari bekor qilinganda ishni birinchi instansiya sudiga yangidan koʻrishga yuborishga qonun yoʻl qoʻymasligiga sudlarning eʼtibori qaratilsin, bundan birinchi instansiya sudining ishni mazmunan hal qilmagan ajrimlari bekor qilingan hollar mustasno (masalan, ish yuritishni tugatish, arizani koʻrmasdan qoldirish va hokazo.).
38. FPK 372 2 -moddasi birinchi qismining 4-bandini qoʻllashda shuni inobatga olish lozimki, ushbu asos boʻyicha ishni yangidan koʻrish uchun apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudiga yuborishga arz qilingan talab boʻyicha sud tomonidan sud hujjati qabul qilinmagan hollarda yoʻl qoʻyiladi.
Birinchi instansiya sudi tomonidan daʼvo talablarining asosi yoki predmetini yoxud daʼvo miqdorini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi arizani (FPK 44-moddasining ikkinchi qismi ), shuningdek, qarshi daʼvo arizani (FPKning 200-moddasi ) ish yuritishga qabul qilishni asossiz rad etilishi apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudi ajrimini bekor qilish uchun asos boʻladi.
39. FPK 3-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, har qanday manfaatdor shaxs buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqi yoxud qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatini himoya qilish uchun sudga murojaat qilishga haqli ekanligidan kelib chiqib, FPK 372 4 -moddasi birinchi qismining 4-bandini qoʻllashda shuni inobatga olish lozimki, ushbu asos boʻyicha ishni yangidan koʻrish uchun apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudiga yuborishga sud ishda ishtirok etishga jalb qilinmagan shaxslarning huquq va majburiyatlari toʻgʻrisidagi masalani hal qilganda yoʻl qoʻyiladi.
40. Shuni nazarda tutish lozimki, sud xarajatlarini taqsimlash masalasining hal etilmaganligi yoki notoʻgʻri hal etilganligi oʻz-oʻzidan sud hujjatini bekor qilishga yoxud oʻzgartirishga asos boʻlmaydi. Bunday holda taftish instansiyasi sudi ajrimning xulosa qismida sud xarajatlarini FPKning 138 — 141-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha taqsimlanishini koʻrsatadi.
41. FPKning 261 — 263-moddalarida nazarda tutilgan asoslar mavjud boʻlganda taftish instansiyasi sudi:
ajrim yozuvida yoʻl qoʻyilgan xatolarni va ochiq koʻrinib turgan arifmetik xatolarni tuzatishga;
qoʻshimcha ajrim chiqarishga;
ajrimni tushuntirishga haqli.
Ushbu masalalar sud majlisida ishda ishtirok etuvchi shaxslarni uni oʻtkazilish vaqti va joyi haqida xabardor qilgan holda koʻriladi. Biroq mazkur shaxslarning kelmaganligi bu masalalarni koʻrib chiqish uchun toʻsqinlik qilmaydi.
42. Apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudida koʻrilgan birinchi instansiya sudining ajrimi ustidan, agar unga nisbatan shikoyat (protest) berish qonunda nazarda tutilgan yoki u ishning keyingi harakatlanishiga toʻsqinlik qiladigan boʻlsa, taftish tartibida shikoyat (protest) berilishi mumkin.
Apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudida koʻrilgan birinchi instansiya sudining ajrimi ustidan taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) berish va uni koʻrish, hal qiluv qarori ustidan taftish tartibidagi shikoyat (protest) berish va koʻrish uchun nazarda tutilgan qoidalar boʻyicha amalga oshiriladi.
43. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼati tomonidan ish taftish tartibida koʻrilganidan soʻng shikoyat kelib tushganda, uni bergan shaxsga Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Rayosatiga protest kiritish haqidagi ariza bilan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi yoki Bosh prokuroriga murojaat qilish huquqi tushuntiriladi (FPK 419 5 -moddasining ikkinchi qismi ).
44. Taftish instansiyasi sudi davlat organi yoki boshqa organ, tashkilot, mansabdor shaxs yoki fuqaroning faoliyatida qonun hujjatlari buzilishi fakti aniqlaganda, ularning sud protsessida ishtirokidan qatʼi nazar, FPKning 275-moddasiga muvofiq xususiy ajrim chiqarishga haqli. Agar sud shaxslarning harakatlarida jinoyat alomatlarini aniqlasa, u jinoyat ishi qoʻzgʻatish masalasini hal qilish uchun bu haqda tegishli materiallarni ilova qilgan holda prokurorga xabar qiladi.
Xususiy ajrim chiqarilganligi va xabarnoma yuborilishi haqida sud majlisida eʼlon qilinadi va bu haqda sud majlisi bayonnomasida koʻrsatiladi.
45. Protsessual qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishi amaliyotini shakllantirish maqsadida viloyat va ularga tenglashtirilgan sudlarga hamda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga fuqarolik ishlarini taftish tartibida koʻrish sud amaliyotini umumlashtirib borish tavsiya etilsin.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi N. XAKIMOVA
Toshkent sh.,
2024-yil 25-iyun,
20-son
Пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О некоторых вопросах рассмотрения судами гражданских дел в ревизионном порядке
В связи с изменениями и дополнениями, внесенными в Гражданский процессуальный кодекс Республики Узбекистан, а также в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм закона, руководствуясь статьей 22 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Обратить внимание судов на то, что пересмотр гражданских дел в ревизионном порядке является важной частью правового института, обеспечивающего законность, обоснованность и справедливость судебных актов, правильность применения судами норм материального права и соблюдения требований процессуального законодательства.
2. Право обжалования (опротестования) судебных актов, указанных в статье 419 4 Гражданского процессуального кодекса Республики Узбекистан (далее — ГПК), предоставлено:
истцу (заявителю), ответчику, третьему лицу, заинтересованному лицу по делам особого производства;
законным представителям и правопреемникам истца (заявителя), ответчика, третьих лиц;
лицам, не привлеченным к участию в деле, о правах и обязанностях которых суд разрешил вопрос;
Уполномоченному при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства;
Торгово-промышленной палате Республики Узбекистан и ее территориальным управлениям в интересах членов палаты;
прокурору.
Представитель лица, участвующего в деле, в том числе адвокат, вправе обжаловать судебный акт в ревизионном порядке лишь при условии, если такое право специально оговорено в доверенности, выданной представляемым ( часть вторая статьи 69 ГПК).
Законному представителю (родители, усыновители, опекун, попечитель и т.д.) лица, имеющего право обжаловать судебный акт в ревизионном порядке, требуется представить документ, подтверждающий свое представительство ( статья 66 ГПК).
К жалобе в ревизионном порядке, поданной правопреемником лица, участвующего в деле, должны быть приложены документы, подтверждающие факт перехода права или возможности перехода такого права (свидетельства о браке, рождении, завещание и т.д.).
Генеральный прокурор Республики Узбекистан, прокурор области, приравненный к нему прокурор и их заместители вправе принести протест в ревизионном порядке по делам, рассмотренным с участием прокурора, а также по делам, в которых законом предусмотрено участие прокурора, но рассмотренным без его надлежащего извещения о времени и месте судебного разбирательства. По делам, рассмотренным без участия прокурора, протест в ревизионном порядке может быть принесен при наличии обращений лиц, участвующих в деле, а также лиц, не привлеченных к участию в деле, но вопрос о правах и обязанностях которых был разрешен судом.
3. Разъяснить судам, что в соответствии с частью первой статьи 52 ГПК органы государственного управления, организации (например, Советы фермерских, дехканских хозяйств и владельцев приусадебных земель и т.п.) и отдельные граждане вправе обжаловать в ревизионном порядке судебный акт лишь в том случае, если иск предъявлен ими. В случае подачи жалобы в ревизионном порядке на судебный акт, принятый по делу, по которому они не являются истцами, жалоба подлежит отказу в принятии на основании пункта 1 части первой статьи 419 11 ГПК.
Уполномоченный при Президенте Республики Узбекистан по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства, Торгово-промышленная палата Республики Узбекистан и ее территориальные управления вправе обжаловать в ревизионном порядке судебный акт независимо от того, подано ли ими исковое заявление в суд.
4. В соответствии со статьей 419 5 ГПК судами ревизионной инстанции являются Судебная коллегия по гражданским делам Суда Республики Каракалпакстан, областного и Ташкентского городского суда, Военного суда Республики Узбекистан (далее — областные и приравненные к ним суды), Судебная коллегия по гражданским делам и Президиум Верховного суда Республики Узбекистан.
5. Жалобы (протесты) в ревизионном порядке на судебные акты, принятые межрайонными, районными, городскими судами по гражданским делам, территориальными военными судами по делам, рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке, а также на определения судьи областного и приравненного к нему суда о возвращении апелляционной или кассационной жалобы (протеста) или об отказе в принятии её к производству, рассматриваются в ревизионном порядке соответствующими областными и приравненными к ним судами.
Жалобы (протесты) в ревизионном порядке на судебные акты, принятые межрайонными, районными, городскими судами по гражданским делам, территориальными военными судами по делам, рассмотренным в апелляционном или кассационном и ревизионном порядке областными и приравненными к ним судами, на определения судьи этих судов о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке или об отказе в принятии её к производству, а также на судебные акты, принятые Верховным судом Республики Узбекистан, областными и приравненными к ним судами по первой инстанции, по делам рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке, рассматриваются Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан.
Протесты председателя Верховного суда Республики Узбекистан и Генерального прокурора Республики Узбекистан на судебные акты, принятые по делам, рассмотренным в ревизионном порядке Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан, рассматриваются Президиумом Верховного суда Республики Узбекистан.
6. Согласно статье 419 6 ГПК жалоба (протест) в ревизионном порядке на судебный акт, принятый межрайонным, районным, городским судом по гражданским делам по делу, рассмотренному в апелляционном или кассационном порядке, а также на определение судьи областного и приравненного к нему суда о возвращении апелляционной или кассационной жалобы (протеста) или об отказе в принятии её к производству адресуется областному или приравненному к нему суду, но подаётся в суд, принявший судебный акт.
Суд, принявший судебный акт, обязан направить жалобу (протест) вместе с делом в суд ревизионной инстанции в пятидневный срок со дня ее поступления.
Разъяснить, что суд, принявший судебный акт, не вправе возвращать жалобу (протест) в ревизионном порядке или отказывать в ее принятии по основаниям не соответствия каким-либо требованиям процессуального закона.
Жалоба (протест) в ревизионном порядке на судебный акт по делам, рассмотренным областным и приравненным к нему судом в ревизионном порядке, адресуется Судебной коллегии по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан и подается непосредственно в Верховный суд Республики Узбекистан.
Заявление о принесении протеста на судебный акт, принятый по делам, рассмотренным в ревизионном порядке Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан, адресуется председателю Верховного суда или Генеральному прокурору Республики Узбекистан и подается соответственно в Верховный суд или в Генеральную прокуратуру Республики Узбекистан. Протест на указанный судебный акт, адресованный Президиуму Верховного суда Республики Узбекистан, подается непосредственно в Верховный суд Республики Узбекистан.
7. В соответствии с законом, жалоба (протест) в ревизионном порядке может быть подана в течение одного года, со дня вступления в законную силу решения, определения, постановления суда первой инстанции ( часть пятая статьи 419 6 ГПК).
Срок подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке исчисляется со дня вступления в законную силу судебного акта суда первой инстанции.
8. В случае истечения срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке в областные и приравненные к ним суды до вынесения определения судом кассационной инстанции жалоба (протест) может быть подана в течение трех месяцев со дня принятия определения судом кассационной инстанции ( часть шестая статьи 419 6 ГПК).
В случае истечения срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан до вынесения определения областными и приравненными к ним судами в ревизионном порядке жалоба (протест) может быть подана в течение трех месяцев со дня принятия определения по результатам рассмотрения дела в ревизионном порядке этими судами ( часть седьмая статьи 419 6 ГПК).
Заявление о внесении протеста в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан может быть подано в течение срока подачи ревизионной жалобы, а в случае истечения данного срока до вынесения определения Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда в ревизионном порядке — в течение трех месяцев со дня принятия определения этой судебной коллегией.
По ходатайству лица, подающего жалобу (протест) в ревизионном порядке, пропущенный срок подачи жалобы (протеста) может быть восстановлен судом (судьей), если ходатайство заявлено в течение трех месяцев со дня истечения срока подачи жалобы (протеста), и причины пропуска срока подачи жалобы (протеста) признаны уважительными ( часть девятая статьи 419 6 ГПК).
Истечение этого срока является основанием для отказа в ходатайстве о восстановлении срока, а жалоба (протест) рассмотрению не подлежит.
9. Разъяснить, что вопрос о восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке разрешается единолично судьей областного или приравненного к нему судов по ходатайству лица, подавшего жалобу (протест), о чем указывается в определении о принятии жалобы (протеста) к производству или об отказе в её принятии.
Вопрос о восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке, поданной в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан, разрешается отдельным определением либо определением об отказе в принятии жалобы (протеста).
В определении об отказе в принятии жалобы (протеста) в связи с отказом в восстановлении пропущенного срока ее подачи ( пункт 6 части первой статьи 419 11 ГПК) необходимо указать, по каким основаниям отказано в восстановлении пропущенного срока, а в резолютивной части определения — об отказе в восстановлении пропущенного срока.
10. Судам следует иметь в виду, что в случае восстановления срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке по причинам, признанным уважительными, дополнительное рассмотрение вопроса о восстановлении срока, пропущенного другими лицами, имеющими право обжалования (опротестования) независимо от причин его пропуска не требуется. Жалоба (протест) может быть подана этими лицами в суд ревизионной инстанции с соблюдением требований процессуального закона до окончания судебного разбирательства и подлежит рассмотрению на общих основаниях.
11. Ходатайство о восстановлении пропущенного срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке представляется вместе с жалобой (протестом). Просьба о восстановлении процессуального срока может быть изложена непосредственно и в тексте жалобы (протеста).
Следует иметь в виду, что к уважительным причинам пропуска срока обжалования (опротестования) могут быть отнесены обстоятельства, объективно препятствовавшие совершению процессуального действия (например, чрезвычайные ситуации, наводнения, пандемия, карантин, неосведомленность лица, не привлеченного к участию в деле, о правах и обязанностях которого суд принял решение в судебном акте и др.).
Уважительными причинами могут быть признаны болезнь физического лица, его семейные обстоятельства (например, смерть или тяжелое заболевание членов семьи), а также иные обстоятельства, если они исключали либо существенно затрудняли подачу ревизионной жалобы в установленные законом сроки.
Такие обстоятельства, как отсутствие денежных средств для оплаты помощи представителя или уплаты государственной пошлины, нахождение представителя юридического лица в командировке или в отпуске, отсутствие юристконсульта не могут быть признаны уважительной причиной пропуска срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке.
12. Разъяснить, что подача жалобы (протеста) в ревизионном порядке с пропуском установленного срока обжалования (опротестования) без ходатайства о его восстановлении является основанием к возвращению жалобы (протеста) в соответствии с пунктом 4 части первой статьи 419 10 ГПК, а отказ в удовлетворении ходатайства о восстановлении пропущенного срока — основанием к отказу в принятии ее к производству в соответствии с пунктом 6 части первой статьи 419 11 ГПК.
13. Разъяснить судам, что перечни оснований к возвращению жалобы (протеста) в ревизионном порядке, отказу в принятии к производству, приведенные в статьях 419 10 , 419 11 ГПК, являются исчерпывающими и расширительному толкованию не подлежат.
Судам следует иметь в виду, что, если имеется несколько оснований для возвращения жалобы (протеста) в ревизионном порядке, в определении суда необходимо указать каждое из этих оснований и разъяснить право лица, подавшего жалобу (протест), вновь обратиться с жалобой (протестом) в ревизионном порядке после их устранения на общих основаниях.
В случае повторного обращения с жалобой (протестом) с тем же недостатком, указанным в определении о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке, необходимо письменно разъяснить лицу, подавшему жалобу (протест), о принятии мер для устранения указанных в определении недостатков, а также возвратить жалобу (протест) и приложенные к ней материалы без вынесения определения о возвращении жалобы (протеста) по тем же основаниям.
14. При решении вопроса о принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке суду следует тщательно проверять соблюдение лицом, подавшим жалобу (протест), каждого требования статьи 419 7 ГПК.
Содержание данной статьи закона предусматривает подачу жалобы (протеста) в ревизионном порядке на судебные акты, принятые в рамках одного дела. В случае неясности, по какому именно судебному акту подана жалоба (протест) или жалоба (протест) подана на разные судебные акты по нескольким делам, жалоба (протест) возвращается в соответствии с пунктом 2 части первой статьи 419 10 ГПК.
15. При решении вопроса о соблюдении лицом, подавшим жалобу в ревизионном порядке, требований об уплате государственной пошлины в установленных законом порядке и размере судье ревизионной инстанции необходимо руководствоваться пунктом 1 статьи 5, статьей 8 Закона Республики Узбекистан «О государственной пошлине» и приложением к этому Закону «Размеры ставок государственной пошлины».
Ходатайство об отсрочке, рассрочке уплаты государственной пошлины или уменьшении ее размера подлежит разрешению судьей при принятии жалобы в ревизионном порядке.
16. Судья ревизионной инстанции, разрешая ходатайство о приостановлении исполнения судебного акта, вправе приостановить его исполнение, за исключением судебного акта, подлежащего немедленному исполнению, если посчитает, что непринятие такой меры сделает затруднительным или невозможным поворот его исполнения.
О приостановлении исполнения судебного акта может быть указано в определении о принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке или в отдельном определении.
Исполнение судебного акта приостанавливается до окончания производства в суде ревизионной инстанции. Если по результатам рассмотрения ревизионной жалобы (протеста) судебный акт оставлен в силе, о возобновлении его исполнения принятие отдельного процессуального акта не требуется и направление письменного указания является достаточным.
17. Следует иметь в виду, что вопрос приостановления исполнения судебного акта не разрешается по инициативе суда. Этот вопрос может быть разрешен не только по ходатайству лица, подавшего жалобу (протест), но и по ходатайству других лиц, имеющих право обжалования (опротестования) судебного акта. Ходатайство может быть заявлено на любой стадии производства в ревизионной инстанции.
Ходатайство о приостановлении исполнения судебного акта, заявленное в ходе рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке в судебной коллегии, разрешается составом этой коллегии.
18. Суд ревизионной инстанции на основании статьи 105 ГПК, по ходатайству лиц, участвующих в деле или по своей инициативе вправе принять меры по обеспечению иска, предусмотренные статьей 106 ГПК, до окончания производства в суде ревизионной инстанции.
19. Разъяснить, что судья областного и приравненного к нему судов единолично решает вопрос возвращения, отказа в принятии или принятия жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству не позднее пяти дней со дня поступления жалобы (протеста) в суд.
В определении вместе с основаниями к возвращению, отказу в принятии к производству жалобы должен быть также решен вопрос о возврате государственной пошлины, уплаченной при подаче жалобы. При этом разъяснить, что поскольку возвращение почтовых расходов не предусмотрено законом, они возврату не подлежат.
В определении о принятии к производству жалобы (протеста) в ревизионном порядке, поданной с соблюдением требований ГПК к форме и содержанию, указывается время и место ее рассмотрения ( части первая и вторая статьи 419 12 ГПК).
Если судебное заседание проводится в режиме видеоконференцсвязи, об этом указывается в определении суда, которое направляется лицам, участвующим в деле и суду, при содействии которого проводится видеоконференцсвязь ( статья 209 ГПК).
В случае поступления жалобы (протеста) другого лица при рассмотрении дела в ревизионном порядке, вопрос принятия, возвращения или отказа в принятии ее к производству разрешается составом судебной коллегии.
20. Судья Верховного суда Республики Узбекистан изучает жалобу (протест) в ревизионном порядке, поданную в соответствии с правилами, установленными статьями 419 4 — 419 8 ГПК, на основании материалов, приложенных к ней, а при необходимости — с истребованием дела на основании статьи 419 14 ГПК.
По результатам изучения жалобы (протесте) в ревизионном порядке выносится одно из следующих определений:
1) о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке по основаниям, предусмотренным в части первой статьи 419 10 ГПК;
2) об отказе в принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству по основаниям, предусмотренным в части первой статьи 419 11 ГПК;
3) об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в судебной коллегии, если отсутствуют основания для проверки судебных актов в ревизионном порядке;
4) о принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству и передаче для рассмотрения в судебную коллегию.
21. Вопрос о возвращении или об отказе в принятии жалобы (протеста) в ревизионном порядке к производству разрешается единолично судьей Верховного суда Республики Узбекистан не позднее пяти дней со дня поступления жалобы (протеста).
В случае поступления жалобы (протеста) другого лица во время рассмотрения дела в ревизионном порядке вопрос принятия, возвращения или отказа в принятии ее к производству разрешается составом судебной коллегии.
Вопрос об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в судебной коллегии или о принятии жалобы к производству и передаче для рассмотрения в судебной коллегии разрешается судьей единолично в течении одного месяца со дня поступления жалобы, а в случае истребования дела — в течении двух месяцев.
Разъяснить, что протест в ревизионном порядке, внесенный с соблюдением установленный ГПК требований к его форме и содержанию, должен быть принят к производству и передан для рассмотрения в судебную коллегию в соответствии с пунктом 4 части второй статьи 419 15 ГПК.
Определение судьи Верховного суда Республики Узбекистан о возвращении жалобы (протеста) в ревизионном порядке или об отказе в принятии к производству может быть отменено председателем Верховного суда Республики Узбекистан или его заместителем по заявлению лица, подавшего жалобу (протест).
22. Определение судьи Верховного суда Республики Узбекистан об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в судебной коллегии должно быть законным и обоснованным.
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан или его заместитель могут не согласиться с определением судьи об отказе в передаче жалобы для рассмотрения в судебной коллегии и по заявлению лица, подавшего жалобу вынести определение о его отмене, принятии жалобы к производству и передаче вместе с делом для рассмотрения в Судебную коллегию по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан ( часть шестая статьи 419 16 ГПК.
Судья Верховного суда Республики Узбекистан не позднее следующего дня со дня вынесения председателем Верховного суда Республики Узбекистан или его заместителем определения о принятии жалобы к производству и передаче для рассмотрения в судебную коллегию должен вынести определение о назначении жалобы для рассмотрения в соответствии со статьей 419 17 ГПК.
Разъяснить, что заявление об отмене определения об отказе в передаче жалобы в ревизионном порядке для рассмотрения в судебной коллегии может быть подано в течение срока, установленного для обжалования судебного акта. Заявление, поданное по истечении этого срока, рассмотрению не подлежит.
В случае отсутствия оснований для отмены определения об этом письменно сообщается лицу, подавшему жалобу в ревизионном порядке.
23. Поскольку закон устанавливает обязательное извещение судом лиц, участвующих в деле, о времени и месте рассмотрения дела в суде ревизионной инстанции, при отсутствии сведений о надлежащем извещении этих лиц о времени и месте рассмотрения дела, неявка кого-либо из них в судебное заседание, является основанием к отложению разбирательства дела.
Суд ревизионной инстанции вправе отложить разбирательство дела и при наличии сведений о надлежащем извещении лиц, участвующих в деле о времени и месте рассмотрения дела, если признает причину неявки кого-либо из них уважительной.
Неявка на заседание суда лиц, надлежаще извещенных о времени и месте проведения судебного разбирательства, не препятствует рассмотрению дела в их отсутствие ( часть третья статьи 419 12 , часть вторая статьи 419 18 ГПК).
24. Разъяснить судам, что поскольку предусмотренные статьями 419 19 , 419 20 ГПК основания к оставлению жалобы (протеста) в ревизионном порядке без рассмотрения, прекращению по ней производства применимы к случаям, установленным после вынесения определения о принятии жалобы (протеста) к производству, вопрос об оставлении без рассмотрения жалобы (протеста), о прекращении по ней производства разрешается составом судебной коллегии.
25. В соответствии со статьей 419 23 ГПК лицо, подавшее жалобу, вправе дополнить, изменить ее или отказаться от нее, прокурор, принесший протест, а также вышестоящий прокурор, вправе дополнить, изменить или отозвать протест до удаления суда ревизионной инстанции в совещательную комнату.
Вопрос о прекращении ревизионного производства в связи с отказом от жалобы (отзывом протеста) решается после проверки полномочий лица на отказ от жалобы (отзыв протеста). При этом следует учитывать, что по смыслу статьи 69 ГПК указанное в доверенности право представителя на обжалование судебного акта само по себе не даёт ему права отказаться от жалобы, если это специально не оговорено в доверенности.
В случае отказа от жалобы (отзыва протеста) суд выносит определение о прекращении производства в ревизионном порядке по данной жалобе (протесту). Если по делу подана жалоба (протест) другим лицом, имеющим право обжалования (опротестования) судебного акта, она рассматривается на общих основаниях.
26. Учитывая, что в силу статьи 47 ГПК процессуальное правопреемство возможно на любой стадии судебного процесса, в случае выбытия одной из сторон, третьего лица или их законного представителя из спорного или установленного решением суда правоотношения (смерть гражданина, реорганизация юридического лица и т.п.) суд ревизионной инстанции производит замену этих лиц их правопреемниками и предоставляет им возможность ознакомления со всеми материалами дела.
О вступлении в процесс правопреемника суд ревизионной инстанции выносит определение и разъясняет, что все права и обязанности участника, выбывшего из процесса, переходят к правопреемнику.
27. В соответствии со статьей 419 25 ГПК в областных и приравненных к ним судах дело по жалобе (протесту) в ревизионном порядке рассматривается судом ревизионной инстанции в срок, не превышающий одного месяца со дня вынесения определения о принятии жалобы (протеста) к производству.
В Судебной коллегии по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан дело по жалобе (протесту) в ревизионном порядке рассматривается в срок, не превышающий одного месяца со дня вынесения определения о передаче жалобы (протеста) для рассмотрения в судебную коллегию.
В исключительных случаях срок рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке может быть продлен судебной коллегией, рассматривающей дело, не более чем на один месяц. О продлении срока рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке выносится определение.
28. Рассмотрение дела в суде ревизионной инстанции осуществляется в порядке, предусмотренном статьей 397 ГПК с учетом особенностей, предусмотренных главой 46 ГПК.
29. Приостановление производства по делу в суде ревизионной инстанции осуществляется по основаниям и в порядке, предусмотренном главой 10 ГПК.
О возобновлении производства по делу суд ревизионной инстанции выносит определение и извещает лиц, участвующих в деле о времени и месте рассмотрения дела.
30. В соответствии со статьей 419 27 ГПК суд ревизионной инстанции при рассмотрении дела в ревизионном порядке, проверяя судебные акты в полном объеме, должен установить:
полностью ли выяснены и доказаны обстоятельства, имеющие значение для дела;
соответствуют ли выводы суда, изложенные в судебном акте, обстоятельствам дела;
по всем ли заявленным требованиям суд принял решение;
правильно ли применены нормы материального права и соблюдены ли нормы процессуального закона ( статья 372 2 ГПК);
соответствует ли принятый судебный акт предъявляемым законом требованиям к его содержанию и форме.
Разъяснить, что при рассмотрении дела в ревизионном порядке суд вправе исследовать новые доказательства и устанавливать новые факты.
Обратить внимание судов, что новые требования, которые не были предметом рассмотрения в суде первой инстанции, в том числе требование стороны о применении срока исковой давности, судом ревизионной инстанции не рассматриваются.
31. По результатам рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке суд ревизионной инстанции выносит определение.
Определение суда ревизионной инстанции выносится немедленно после окончания разбирательства дела. В исключительных случаях подготовка мотивированного определения может быть отложена на срок до пяти дней, но резолютивная часть определения должна быть оглашена судом в заседании, в котором закончилось ревизионное разбирательство.
32. Обратить внимание суда ревизионной инстанции на необходимость обсуждения каждого довода, приведенного в жалобе (протесте) в ревизионном порядке, с изложением в определении вывода о его обоснованности или необоснованности.
Резолютивная часть определения суда ревизионной инстанции должна содержать выводы о результатах рассмотрения жалобы (протеста), в том числе указание о распределении судебных расходов.
После оглашения определения суд ревизионной инстанции обязан разъяснить лицам, участвующим в деле, суть принятого определения, порядок его обжалования, а также срок ознакомления с протоколом судебного заседания.
33. В соответствии со статьей 372 2 ГПК основаниями к отмене или изменению судебного акта в ревизионном порядке могут являться:
неполное выяснение обстоятельств, имеющих значение для дела;
недоказанность обстоятельств, имеющих значение для дела, которые суд посчитал установленными;
несоответствие выводов суда, изложенных в судебном акте, обстоятельствам дела;
непринятие решения по предъявленному требованию;
нарушение или неправильное применение норм материального и (или) процессуального права.
Обратить внимание судов, что не допускается отмена правильного по существу судебного акта по одним лишь формальным основаниям.
34. Под нарушением или неправильным применением норм материального права понимается неприменение судами закона или иного акта законодательства, подлежащего применению, применение закона или иного акта законодательства, не подлежащего применению, неправильное истолкование закона или иного акта законодательства.
Следует иметь в виду, что нарушение или неправильное применение норм процессуального права является основанием к отмене судебного акта лишь при условии, если это привело к неправильному разрешению дела. Наряду с этим нарушения норм процессуального права, предусмотренные в статье 372 4 ГПК, не во всех случаях являются основанием для отмены судебного акта.
Разъяснить судам, что применение утратившего силу акта законодательства не является основанием для отмены судебного акта, если законом предусмотрено применение акта законодательства, действовавшего на момент возникновения спорного правоотношения.
35. Суд ревизионной инстанции вправе оставить жалобу (протест) в ревизионном порядке без удовлетворения, а судебные акты без изменения, если придёт к выводу, что судебные акты приняты в соответствии с законом.
36. По основаниям, указанным в статьях 122 и 124 ГПК, суд ревизионной инстанции вправе отменить судебные акты полностью или частично, оставить заявление без рассмотрения либо прекратить производство по делу полностью или в части.
37. Разъяснить, что суд ревизионной инстанции вправе отменить судебные акты и направить дело на новое рассмотрение в суд апелляционной или кассационной инстанции при наличии оснований, предусмотренных пунктом 4 части первой статьи 372 2 и пунктом 4 части второй статьи 372 4 ГПК.
Обратить внимание судов, что закон не допускает направления дела на новое рассмотрение в суд первой инстанции при отмене судебных актов, за исключением случаев отмены определений суда первой инстанции, не разрешивших дело по существу (например, о прекращении производства по делу, об оставлении заявления без рассмотрения и т.п.).
38. При применении пункта 4 части первой статьи 372 2 ГПК следует иметь в виду, что направление дела по этому основанию на новое рассмотрение в суд апелляционной или кассационной инстанции допускается в случае непринятия судом судебного акта по заявленному требованию.
Необоснованный отказ судом первой инстанции в принятии к производству заявления об изменении основания или предмета исковых требований, размера иска ( часть вторая статьи 44 ГПК), а также встречного иска ( статья 200 ГПК) является основанием для отмены определения суда апелляционной или кассационной инстанции.
39. Исходя из того, что согласно части второй статьи 3 ГПК любое заинтересованное лицо вправе обращаться в суд за защитой нарушенного или оспариваемого права либо охраняемого законом интереса, при применении пункта 4 части первой статьи 372 4 ГПК следует иметь в виду, что направление дела по этому основанию на новое рассмотрение в суд апелляционной или кассационной инстанции допускается только в тех случаях, когда суд разрешил вопрос о правах и обязанностях лиц, не привлеченных к участию в деле.
40. Следует иметь в виду, что неразрешение или неправильное разрешение вопроса о распределении судебных расходов само по себе не является основанием к отмене либо изменению судебного акта. В этом случае в резолютивной части определения суд ревизионной инстанции указывает о распределении судебных расходов по правилам, предусмотренным статьями 138 — 141 ГПК.
41. При наличии оснований, предусмотренных статьями 261 — 263 ГПК, суд ревизионной инстанции вправе:
исправить описки и явные арифметические ошибки, допущенные в определении;
вынести дополнительное определение;
разъяснить определение.
Указанные вопросы рассматриваются в судебном заседании с извещением лиц, участвующих в деле, о времени и месте его проведения. Однако, неявка этих лиц не является препятствием для рассмотрения данных вопросов.
42. На определение суда первой инстанции, рассмотренное судом апелляционной или кассационной инстанции, может быть подана жалоба (протест) в ревизионном порядке в случаях, если его обжалование (опротестование) предусмотрено законом или оно препятствует дальнейшему движению дела.
Подача и рассмотрение жалобы (протеста) в ревизионном порядке на определение суда первой инстанции, рассмотренное в суде апелляционной или кассационной инстанции, осуществляется по правилам, предусмотренным для подачи и рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке на решение суда.
43. В случае поступления жалобы после рассмотрения дела в ревизионном порядке Судебной коллегией по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан подавшему ее лицу разъясняется право обращения к председателю Верховного суда или Генеральному прокурору Республики Узбекистан с заявлением о внесении протеста в Президиум Верховного суда Республики Узбекистан ( часть вторая статьи 419 5 ГПК).
44. Суд ревизионной инстанции при установлении факта нарушения актов законодательства в деятельности государственного или иного органа, организации, должностного лица или гражданина, независимо от их участия в судебном процессе, вправе вынести частное определение на основании статьи 275 ГПК. Если суд обнаружит в действиях лиц признаки преступления, он направляет об этом сообщение прокурору с приложением соответствующих материалов для решения вопроса о возбуждении уголовного дела.
О вынесении частного определения и направлении сообщения объявляется в судебном заседании и указывается в протоколе судебного заседания.
45. В целях формирования практики единообразного и правильного применения норм процессуального закона рекомендовать областным и приравненным к ним судам, а также Судебной коллегии по гражданским делам Верховного суда Республики Узбекистан обобщать судебную практику рассмотрения гражданских дел в ревизионном порядке.
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ
Секретарь Пленума, судья Верховного суда Н. ХАКИМОВА
г. Ташкент,
25 июня 2024 г.,
№ 20