📅 2024-yil 25-iyun · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 25-iyun · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 25 июнь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 25 июня 2024 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 25 June 2024 · Other documents · Oliy sudi Plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг
Қарори
Судлар томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни тафтиш тартибида кўриб чиқишнинг айрим масалалари тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлиги муносабати билан, шунингдек, қонун нормаларини бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида «Судлар тўғрисида»ги Қонуннинг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
1. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни тафтиш тартибида кўриб чиқиш суд процесси иштирокчиларининг биринчи инстанция судининг апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган қарорлари, шунингдек, апелляция ёки кассация инстанциясининг қарорлари устидан шикоят беришга бўлган ҳуқуқини кафолатловчи муҳим ҳуқуқий институт ҳисобланади.
2. Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси (бундан буён матнда МЖтК деб юритилади) 324 24 , 324 25 -моддаларига мувофиқ, биринчи инстанция судининг апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган ишлар бўйича қарорлари, апелляция ёки кассация инстанциясининг маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича чиқарган қарорлари устидан шикоят қилиш (протест келтириш) ҳуқуқи қуйидагиларга тегишли:
маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича ўзига нисбатан қарор чиқарилган шахсга, унинг қонуний вакилига, адвокатига;
жабрланувчига, унинг қонуний вакилига, адвокатига;
маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузган органга;
Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ёки унинг ўринбосарларига.
Шу муносабат билан апелляция ёки кассация инстанция судлари томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича чиқарилган қарорнинг кўчирма нусхаси уч кун мобайнида ўзига нисбатан қарор чиқарилган шахсга, маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳақида баённома тузган органга, шунингдек, ўзининг илтимосига кўра, жабрланувчига, апелляция ёки кассация тартибида протест келтирган прокурорга топширилади ёки юборилади (МЖтКнинг 324 11 -моддаси, 324 19 -моддасининг ўн учинчи қисми).
3. Қонунга кўра, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) Ўзбекистон Республикаси Олий судига топширилади ёки жўнатилади (МЖтКнинг 324 23 -моддаси).
Жиноят ишлари бўйича туман (шаҳар) судларининг, ҳудудий ҳарбий судларнинг апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган қарорлари, шунингдек, апелляция ёки кассация инстанциясининг қарорлари устидан келтирилган тафтиш тартибидаги шикоят (протест) Ўзбекистон Республикаси Олий судининг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатида кўриб чиқилади.
4. Фуқаролик, иқтисодий ишларни кўриб чиқиш пайтида шахсни маъмурий жавобгарликка тортиш тўғрисида чиқарилган суд қарори устидан тафтиш шикояти (протести) тегишлича, Фуқаролик, Иқтисодий процессуал кодексларида белгиланган тартиб ва муддатларда берилади (МЖтКнинг 315-моддаси).
МЖтКнинг 324 26 -моддасига мувофиқ, тафтиш шикояти (протест) апелляция ёки кассация инстанцияси судининг қарори чиқарилган кундан эътиборан олти ой ичида берилиши мумкин.
5. Узрли сабабларга кўра ўтказиб юборилган шикоят (протест) беришнинг олти ойлик муддати шикоят (протест) берувчи шахснинг илтимосномасига биноан тафтиш инстанцияси томонидан тикланиши мумкин.
Қуйидаги ҳолатлар узрли деб топилиши мумкин:
процессуал ҳаракатни амалга оширишга объектив тўсқинлик қилувчи ҳолатлар (масалан, фавқулодда ҳолатлар, сув тошқинлари, эпидемиялар, пандемия, карантин).
шахснинг касаллиги, оилавий аҳволи (оила аъзоларининг ўлими ёки оғир касаллиги), шахснинг қилмишида жиноят аломатлари аниқланганлиги, тарафлардан бирининг Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан чиқиб кетганлиги, шунингдек, бошқа ҳолатлар, агар улар қонунда белгиланган муддатда тафтиш тартибида шикоят беришни истисно этган ёхуд жиддий тарзда қийинлаштирган бўлса.
Тафтиш тартибида шикоят (протест) бериш муддатини тиклаш тўғрисидаги илтимоснома суд мажлисида судья томонидан тарафларнинг иштирокида, суд мажлиси ҳақида тегишли тартибда огоҳлантирилган тарафлар келмаган ҳолларда эса уларнинг иштирокисиз кўриб чиқилади.
Илтимосномани қаноатлантириш ёки рад қилиш тўғрисида ажрим чиқарилади. Шикоят (протест) келтириш муддатини тиклаш тўғрисидаги ажримда муддатни ўтказиб юборишнинг суд томонидан узрли деб топилган сабаблари кўрсатилиши керак.
6. МЖтКнинг 324 27 -моддасида тафтиш тартибидаги шикоятнинг (протестнинг) мазмуни юзасидан муайян талаблар белгиланганлиги туфайли, тафтиш инстанцияси суди шикоят, протест берувчи шахс томонидан ушбу талабларга риоя этилганлигини текшириши шарт.
Тафтиш шикояти (протест) қайд этилган талабларга жавоб бермаса, судья МЖтКнинг 324 30 -моддасига мувофиқ уни берган шахсга кўриб чиқмасдан хат билан қайтаради.
Қонунга кўра, тафтиш тартибидаги шикоят (протест) қуйидаги ҳолатларда ҳам кўриб чиқилмасдан, хат билан қайтарилиши мумкин (МЖтКнинг 324 30 -моддаси):
шикоят (протест) МЖтКнинг 324 24 ва 324 25 -моддаларида кўрсатилган шахслар томонидан берилмаган бўлса;
шикоят (протест) шикоят келтириш муддатини ўтказиб берилган ва уни тиклаш тўғрисида илтимоснома бўлмаса;
тафтиш тартибида берилган шикоятни (протестни) қайтариб олиш тўғрисида ариза келиб тушган бўлса;
маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш тафтиш тартибида кўрилиши мумкин бўлмаса.
МЖтКнинг 324 24 , 324 25 ва 324 27 -моддаларида кўрсатилган ҳолатлар бартараф этилганидан сўнг шахс такроран умумий тартибда шикоят (протест) билан мурожаат қилишга ҳақли.
7. МЖтКнинг 324 29 -моддасига мувофиқ, тафтиш тартибида шикоят (протест) берган шахс ўз шикояти (протести)ни қайтариб олишга ҳақли. Шу билан бирга ўзига нисбатан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича суднинг қарори чиқарилган шахс ўз адвокатининг тафтиш тартибида берилган шикоятини қайтариб олишга ҳақли.
Маъмурий жавобгарликка тортилган шахснинг адвокати, қонуний вакили ўз шикоятини фақат маъмурий жавобгарликка тортилган шахснинг розилиги билан қайтариб олишга ҳақли.
Тафтиш тартибида берилган шикоят(протест)ни қайтариб олишга тафтиш инстанцияси суди алоҳида хонага киргунига қадар йўл қўйилади.
Тафтиш тартибида берилган шикоят (протест) суд муҳокамаси бошлангунига қадар қайтариб олинганда, суд уни берган шахсга хат билан қайтаради. Шикоят (протест) суд муҳокамаси бошланганидан сўнг берилган бўлса, суд МЖтК 324 38 -моддасининг 6-бандига мувофиқ тафтиш тартибида иш юритишни тугатиш тўғрисида қарор чиқаради. Агар иш бўйича бошқа процесс иштирокчилари томонидан ҳам тафтиш тартибида шикоят (протест) берилган бўлса, суд фақат шикоят (протест)ни қайтариб олган шахсга нисбатан тафтиш тартибида иш юритишни тугатади ва бошқа шахсларга нисбатан иш юритишни давом эттиради.
Шуни инобатга олиш лозимки, шикоят (протест) қайтариб олиниши муносабати билан тафтиш тартибида иш юритишнинг тугатилиши МЖтКнинг 324 26 -моддасида белгиланган муддатларда шикоят (протест) билан қайта мурожаат қилинишига тўсқинлик қилмайди.
8. Олий суд судьяси томонидан туман (шаҳар) судларининг, ҳудудий ҳарбий судларнинг апелляция ёки кассация тартибида кўриб чиқилган қарорлари устидан тафтиш инстанциясига келиб тушган шикоят ва унга илова қилинган материаллар, зарур бўлган ҳолларда эса иш ҳужжатлари ҳам талаб қилиб олинган ҳолда ўрганилади. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш зарур бўлган ҳолларда Ўзбекистон Республикаси Олий судининг раиси ва унинг ўринбосари томонидан ҳам талаб қилиб олинишини мумкин.
Шикоятни ўрганиб чиқишда шунга эътибор қаратиш лозимки, унда баён этилган важлар суд қарорларининг қонунийлиги, асослилиги ва адолатлилиги юзасидан шубҳа уйғотган ҳар бир ҳолатда иш чақиртириб олиниши шарт.
Шунингдек, қуйидаги ҳолатлар юзасидан шубҳа туғилганда иш талаб қилиб олиниши керак:
суд хулосаларини ишнинг ҳақиқий ҳолатларига мувофиқлигига;
МЖтКнинг нормаларига риоя қилинганлигига;
тайинланган жазонинг адолатлилигига.
Бундан ташқари, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш МЖтКнинг 271-моддасига асосан тугатилиши лозим бўлган ҳолларда ҳам талаб қилиб олиниши лозим.
Электрон шаклда шакллантирилган маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни ўрганиш ахборот тизими орқали амалга оширилади (МЖтКнинг 269 1 -моддаси).
Тушунтирилсинки, тафтиш тартибида берилган шикоят (протест) бир ойгача бўлган муддатда, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш талаб қилиб олинган тақдирда эса, икки ойгача бўлган муддатда кўриб чиқилиши керак. Бунда муддат тафтиш тартибидаги шикоят (протест) судьянинг иш юритувига келиб тушган пайтдан, иш талаб қилиб олинганида эса, иш келиб тушган пайтдан ҳисобланади.
9. МЖтК 324 31 -моддасининг мазмунига кўра, суд қарорини тафтиш тартибида қайта кўриб чиқиш учун асослар мавжуд эмаслиги тўғрисидаги ажрим фақатгина тафтиш тартибидаги шикоятни ўрганиб чиқиш натижаси бўйича чиқарилиши мумкин.
Тафтиш тартибидаги протестни қайтариш учун асослар мавжуд бўлмаса (МЖтКнинг 324 30 -моддаси), судья ишни кўриб чиқиш учун тайинлайди ва Олий суднинг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказади, бу ҳақда ажрим чиқаради.
Шикоятни Олий суднинг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатига ўтказиш тўғрисидаги ажримда суд мажлисига тарафларни ва бошқа иштирокчиларни чақириш кўрсатилиши, шунингдек, МЖтКнинг 324 33 -моддасида белгиланган бошқа масалалар ҳал қилиниши керак.
10. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, МЖтК 324 34 -моддаси талабларининг бажарилиши маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш иштирокчиларининг ҳуқуқлари таъминланиши учун муҳим аҳамиятга эга. Шу муносабат билан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича ўзига нисбатан суд қарори чиқарилган шахс, жабрланувчи, уларнинг қонуний вакиллари, адвокат ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузган орган иш тафтиш тартибида кўриб чиқиш учун Олий суднинг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатига киритилганлиги, шикоят (протест)нинг кўчирма нусхаси ёхуд қарор чиқарган суднинг интернет-ресурси орқали унинг электрон нусхаси билан танишиш мумкинлиги тўғрисида уч сутка ичида хабардор қилиниши лозим.
Тарафларга уларнинг тафтиш тартибида берилган шикоятга (протестга) доир ўз эътирозларини ёзма шаклда ёхуд электрон ҳужжат тарзида тақдим этиш ҳуқуқи эътирозларни тақдим этиш муддати кўрсатилган ҳолда тушунтирилади. Келиб тушган эътирозлар ишга қўшиб қўйилади.
Белгиланган муддатда тарафнинг шикоятга (протестга) нисбатан эътирозлари судга келиб тушмаганлиги ишни кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди.
11. МЖтКнинг 324 35 -моддасига мувофиқ, суд қарори чиқарилган шахс, жабрланувчи, уларнинг қонуний вакиллари, адвокат ва маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузган орган ишни кўриб чиқиш бошланишидан камида уч сутка олдин хабардор қилиниши керак. Чақирув қоғози почта орқали жўнатилиши ёки чопар орқали топширилиши, телефонограмма, телеграмма, телефакс ёки бошқа ҳар қандай алоқа воситаси орқали ҳам юборилиши мумкин. Тегишли тартибда хабардор қилинганлик ҳақидаги маълумотлар иш материалларига қўшиб қўйилиши керак.
Тафтиш инстанцияси суди мажлиси вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор этилган шахсларнинг келмаганлиги маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриш учун тўсқинлик қилмайди.
Тушунтирилсинки, прокурор томонидан тафтиш тартибида протест киритилган ишлар бўйича Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори, унинг ўринбосари ёки улар томонидан ваколат берилган прокурор иштирок этиши шарт.
12. Ишда иштирок этувчи шахсларга тафтиш тартибидаги шикоят (протест) бўйича келиб тушган эътирозлар ва ишдаги бошқа ҳужжатлар билан танишиш имконияти берилиши шарт.
13. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш Ўзбекистон Республикаси Олий суд судьяси томонидан тафтиш тартибида якка тартибда кўрилади.
14. Судья маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни ишни тафтиш тартибида иш юритиш хусусиятларини инобатга олган ҳолда биринчи инстанция судида кўриш қоидалари бўйича кўриб чиқади (МЖтКнинг 324 37 -моддаси).
15. Тафтиш инстанцияси суди тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриб чиқишда ундаги важлар билан чегараланмасдан, ишда мавжуд, шунингдек, судга тақдим этилган (суд томонидан талаб қилиб олинган) янги далиллар билан бирга ишни тўлиқ ҳажмда текширади.
Тафтиш инстанцияси судида иштирок этувчи шахслар томонидан киритилган илтимосномаларни кўриб чиқиш натижаси бўйича суд ажрим чиқаради. Судьяни рад қилиш тўғрисидаги ёки бошқа органларга ижро этиш учун юбориладиган ажримлар, маъмурий ҳуқуқбузарликлар содир этилиши сабаблари ва уларга олиб келган шарт-шароитларни бартараф этиш тўғрисидаги тақдимнома алоҳида хонада чиқарилиб, алоҳида ҳужжат шаклида расмийлаштирилади ва судья томонидан имзоланади.
16. Тафтиш инстанцияси суди тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўришда маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича қабул қилинган суд қарорларининг қонунийлиги, асослантирилганлиги ва адолатлилигини текширади.
Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича суд қарори, башарти у моддий ва процессуал қонуннинг барча талабларига риоя этилган ҳолда чиқарилган бўлса, қонуний деб топилади.
Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича суд томонидан ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона текширилган далиллар асосида чиқарилган қарор асослантирилган деб топилади.
Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича чиқарилган қарор, башарти тайинланган маъмурий жазо чораси содир этилган ҳуқуқбузарлик хусусияти ва ҳуқуқбузарнинг шахсига оид маълумотлар инобатга олинган ҳолда тайинланган бўлса, адолатли ҳисобланади.
17. МЖтКнинг 321-моддасида ваколатли орган (мансабдор шахс) томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича чиқарилган қарорни бекор қилиш ва ўзгартиришнинг умумий асослари белгиланган.
Тафтиш инстанцияси суди ишнинг муайян ҳолатларидан келиб чиққан ҳолда, бу асосларни қарорни ўзгартириш ёки бекор қилиш учун қўллаши мумкин.
Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш юзасидан суд чиқарган қарорни бекор қилиш ёки ўзгартириш учун қуйидагилар асос бўлади:
суд томонидан ишни тўлиқ бўлмаган ҳолда ёки бир томонлама кўриб чиқилиши;
қарор ва суд томонидан қўлланилган маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги қонун нормалари, шунингдек, бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг иш бўйича фактик ҳолатларга мос келмаслиги;
маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни юритиш қоидаларининг жиддий бузилиши;
қўлланилган маъмурий жазонинг адолатсизлиги.
18. Шикоят (протест)ни тафтиш тартибида кўриб чиқиш натижалари бўйича суд қуйидаги қарорлардан бирини қабул қилади:
биринчи инстанция, апелляция ёки кассация инстанцияси судининг қарорини ўзгаришсиз, тафтиш тартибида берилган шикоятни (протестни) эса, қаноатлантирмасдан қолдириш тўғрисида;
апелляция ёки кассация инстанцияси судининг қарорини бекор қилиш ва биринчи инстанция судининг қарорини ўзгаришсиз қолдириш ҳақида;
иш бўйича қабул қилинган барча суд қарорларини бекор қилиш ва иш юритишни тугатиш тўғрисида;
биринчи инстанция, апелляция ёки кассация инстанцияси судининг қарорини ўзгартириш ёхуд бекор қилиш ва янги қарор қабул қилиш ҳақида;
жазо чорасини кучайтирмаган ҳолда уни маъмурий ҳуқуқбузарлик учун жавобгарлик тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатида назарда тутилган доирада ўзгартириш ҳақида;
тафтиш тартибида берилган шикоят (протест) қайтариб олинган тақдирда, тафтиш тартибида иш юритишни тугатиш тўғрисида.
Шунингдек, тафтиш тартибида қуйидаги қарорлар ҳам қабул қилиниши мумкин:
биринчи, апелляция ёки кассация инстанцияси судларининг ваколатли органнинг маъмурий жавобгарликка тортиш тўғрисидаги қарорига нисбатан шикоят бериш муддатини тиклашни рад қилиш тўғрисидаги ажримлари устидан берилган хусусий шикоятни (протестни) қаноатлантириш ёки рад қилиш тўғрисида;
суднинг қарори устидан апелляция ёки кассация шикояти (протести) бериш муддатини тиклашни рад қилиш тўғрисидаги ажрим устидан берилган хусусий шикоятни (протестни) қаноатлантириш ёки рад қилиш тўғрисида (МЖтКнинг 316-моддаси, 324 3 -моддасининг 3-қисми, 324 14 -моддасининг тўртинчи қисми).
Тафтиш инстанцияси суди қарори чиқарилгач дарҳол ўқиб эшиттирилади.
19. Тафтиш инстанцияси суди иш ҳолатлари ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона текширилганлигини, МЖтК нормаларининг бузилишига йўл қўйилмаганлигини, ҳуқуқбузарликни квалификация қилишда моддий қонун нормаларининг тўғри қўлланилганлигини, тайинланган маъмурий жазо чораси МЖтК 30-моддасининг талабларига мувофиқлигини аниқласа, биринчи, апелляция ёки кассация инстанцияси судлари қарорларини ўзгаришсиз қолдиради.
20. Тафтиш инстанцияси суди биринчи, апелляция ёки кассация судлари қарорларини ўзгартиришда қуйидагиларга ҳақли:
маъмурий ҳуқуқбузарлик квалификациясини маъмурий жазо чорасини ўзгартирмаган ҳолда ўзгартиришга;
маъмурий ҳуқуқбузарлик квалификациясини маъмурий жазо чорасини енгиллаштирган ҳолда ўзгартиришга;
маъмурий жазо чорасини МЖтК махсус қисми тегишли моддасининг санкцияси доирасида ўзгартиришга;
бир неча ҳуқуқбузарликни содир этганлик учун маъмурий жазо қўллаш ҳақидаги МЖтК 34-моддасининг талаблари бузилган ҳолатларда қонунга мувофиқлаштириб ўзгартиришга;
МЖтК махсус қисмининг муайян моддасини ёки ҳуқуқбузарлик эпизодларини чиқаришга;
моддий зарар миқдорини кўпайтириш ёки камайтиришга, шунингдек, ҳуқуқбузарлик ашёлари тўғрисидаги масалани ҳал қилишга.
Тафтиш инстанцияси суди МЖтКнинг 33-моддасига мувофиқ, бундай қарор қабул қилиниши сабаб ва асосларини кўрсатган ҳолда, МЖтК тегишли моддасининг санкциясида назарда тутилган энг кам жазодан ҳам камроқ жазони ёки мазкур моддада назарда тутилмаган бошқа жазони қўллашга ҳақли.
21. МЖтКнинг 278-моддасига мувофиқ, агар ишни кўриб чиқиш пайтида тафтиш инстанцияси суди ҳуқуқбузарнинг ҳаракатларида жиноят аломатлари бор деган хулосага келса, биринчи, апелляция ёки кассация инстанцияси судлари қарорларини бекор қилади ва иш ҳужжатларини асослантирилган қарор билан бирга прокурорга юборади.
Тергов ёки суриштирув органи иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиш ва текшириш натижаси бўйича ҳуқуқбузарнинг ҳаракатларида жиноят аломатлари йўқ деган хулосага келса, маъмурий ҳуқуқбузарликка оид ишни жиноят ишини қўзғатишни рад этиш тўғрисидаги қарор билан бирга биринчи инстанция судига юборади.
Бундай ҳолатда маъмурий ҳуқуқбузарликка оид иш биринчи инстанция суди томонидан кўриб чиқилади.
22. Тафтиш инстанцияси суди, агар жабрланувчининг, унинг вакилининг ёки маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисида баённома тузган органнинг шикоятини ёхуд прокурор протестини кўриб чиқиш натижаларига кўра, жазо чорасини оғирлаштириш ёки қилмишни МЖтК махсус қисмининг оғирроқ жавобгарликни назарда тутувчи моддасига қайта квалификация қилиш зарурати бор, деган хулосага келса, биринчи, апелляция ёки кассация инстанцияси судлари қарорларини бекор қилади ва янги қарор чиқаради.
23. Судларга тушунтирилсинки, агар тафтиш тартибидаги шикоят (протест)ни кўриб чиқиш пайтида МЖтКнинг 271-моддасида (10, 10 1 -бандларида назарда тутилган ҳолатлар бундан мустасно) назарда тутилган маъмурий жавобгарликни истисно қилувчи ҳолатлардан бири аниқланса, суд қарорлари бекор қилиниши, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш эса, тугатилиши лозим.
МЖтК 324-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўришни тугатиш орқали қарорни бекор қилиш ундириб олинган пул суммаларини, ҳақи тўлаб олиб қўйилган ёки мусодара қилинган нарсаларни қайтариб беришга, шунингдек, илгари қабул қилинган қарор билан боғлиқ чеклашларни бекор қилишга асос бўлади. Нарсани қайтариб бериш мумкин бўлмаган ҳолларда унинг қиймати, башарти бу нарсалар тадбиркорлик учун мўлжалланган бўлса, бой берилган фойдаси ҳам қопланади. Мазкур қоида МЖтК 271-моддасининг 5, 7, 9-бандларига нисбатан татбиқ этилмайди.
Фуқарони ғайриқонуний равишда маъмурий қамоққа олиш натижасида унга етказилган зарар қонунчиликда белгиланган тартибда қопланади.
24. Тафтиш инстанцияси суди иш бўйича маъмурий ҳуқуқбузарликлар содир этилиши сабаблари ва уларга олиб келган шарт-шароитларни аниқлаганда, бу сабаб ва шарт-шароитларни бартараф этиш юзасидан тегишли чоралар кўриш учун корхона, муассаса, ташкилот раҳбари номига тақдимнома киритиши лозим.
Тафтиш инстанцияси суди томонидан бундай тақдимнома маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги иш бўйича иш юритиш учун масъул орган (мансабдор шахс) томонидан қонун бузилишига йўл қўйилганлиги аниқланган ҳолларда ҳам киритилиши керак.
25. Тафтиш инстанцияси суди қарори ўқиб эшиттирилган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради ва узил-кесил ҳисобланиб, унинг устидан шикоят (протест) билдиришга йўл қўйилмайди (янги очилган ҳолатлар бундан мустасно).
26. Судларнинг эътибори шунга қаратилсинки, тафтиш инстанциясининг қарори иш билан бирга биринчи инстанция судига ёки бошқа судга уч кунлик муддатда юборилиши лозим. Қарор чиқарилган шахсга унинг кўчирма нусхаси уч кунлик муддатда юборилади ёки топширилади, шунингдек, жабрланувчига унинг сўровига биноан берилади.
Шуни назарда тутиш керакки, маъмурий қамоққа олиш ёки маъмурий тартибда чиқариб юбориш тариқасидаги маъмурий жазо чораси қўлланилган иш бўйича чиқарилган қарорнинг кўчирма нусхаси қарорни ижро этувчи органга, шунингдек, ишда иштирок этувчи шахсларга қарор қабул қилинган куннинг ўзидаёқ юборилади (топширилади).
27. Олий суднинг Жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъатига маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни ўз вақтида ва тўғри ҳал этилишини таъминлаш мақсадида ишларни тафтиш тартибида кўриш бўйича суд амалиётини умумлаштириб бориш тавсия этилсин.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ
Пленум котиби, Олий суд судьяси Н. ХАКИМОВА
Тошкент ш.,
2024 йил 25 июнь,
19-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining
Qarori
Sudlar tomonidan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni taftish tartibida koʻrib chiqishning ayrim masalalari toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi munosabati bilan, shuningdek, qonun normalarini bir xilda va toʻgʻri qoʻllanilishini taʼminlash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Qonunning 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
1. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni taftish tartibida koʻrib chiqish sud protsessi ishtirokchilarining birinchi instansiya sudining apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrib chiqilgan qarorlari, shuningdek, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasining qarorlari ustidan shikoyat berishga boʻlgan huquqini kafolatlovchi muhim huquqiy institut hisoblanadi.
2. Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi (bundan buyon matnda MJtK deb yuritiladi) 324 24 , 324 25 -moddalariga muvofiq, birinchi instansiya sudining apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrib chiqilgan ishlar boʻyicha qarorlari, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasining maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha chiqargan qarorlari ustidan shikoyat qilish (protest keltirish) huquqi quyidagilarga tegishli:
maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha oʻziga nisbatan qaror chiqarilgan shaxsga, uning qonuniy vakiliga, advokatiga;
jabrlanuvchiga, uning qonuniy vakiliga, advokatiga;
maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzgan organga;
Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori yoki uning oʻrinbosarlariga.
Shu munosabat bilan apellyatsiya yoki kassatsiya instansiya sudlari tomonidan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha chiqarilgan qarorning koʻchirma nusxasi uch kun mobaynida oʻziga nisbatan qaror chiqarilgan shaxsga, maʼmuriy huquqbuzarlik haqida bayonnoma tuzgan organga, shuningdek, oʻzining iltimosiga koʻra, jabrlanuvchiga, apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida protest keltirgan prokurorga topshiriladi yoki yuboriladi (MJtKning 324 11 -moddasi, 324 19 -moddasining oʻn uchinchi qismi).
3. Qonunga koʻra, taftish tartibidagi shikoyat (protest) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudiga topshiriladi yoki joʻnatiladi (MJtKning 324 23 -moddasi).
Jinoyat ishlari boʻyicha tuman (shahar) sudlarining, hududiy harbiy sudlarning apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrib chiqilgan qarorlari, shuningdek, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasining qarorlari ustidan keltirilgan taftish tartibidagi shikoyat (protest) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼatida koʻrib chiqiladi.
4. Fuqarolik, iqtisodiy ishlarni koʻrib chiqish paytida shaxsni maʼmuriy javobgarlikka tortish toʻgʻrisida chiqarilgan sud qarori ustidan taftish shikoyati (protesti) tegishlicha, Fuqarolik, Iqtisodiy protsessual kodekslarida belgilangan tartib va muddatlarda beriladi (MJtKning 315-moddasi).
MJtKning 324 26 -moddasiga muvofiq, taftish shikoyati (protest) apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining qarori chiqarilgan kundan eʼtiboran olti oy ichida berilishi mumkin.
5. Uzrli sabablarga koʻra oʻtkazib yuborilgan shikoyat (protest) berishning olti oylik muddati shikoyat (protest) beruvchi shaxsning iltimosnomasiga binoan taftish instansiyasi tomonidan tiklanishi mumkin.
Quyidagi holatlar uzrli deb topilishi mumkin:
protsessual harakatni amalga oshirishga obyektiv toʻsqinlik qiluvchi holatlar (masalan, favqulodda holatlar, suv toshqinlari, epidemiyalar, pandemiya, karantin).
shaxsning kasalligi, oilaviy ahvoli (oila aʼzolarining oʻlimi yoki ogʻir kasalligi), shaxsning qilmishida jinoyat alomatlari aniqlanganligi, taraflardan birining Oʻzbekiston Respublikasi hududidan chiqib ketganligi, shuningdek, boshqa holatlar, agar ular qonunda belgilangan muddatda taftish tartibida shikoyat berishni istisno etgan yoxud jiddiy tarzda qiyinlashtirgan boʻlsa.
Taftish tartibida shikoyat (protest) berish muddatini tiklash toʻgʻrisidagi iltimosnoma sud majlisida sudya tomonidan taraflarning ishtirokida, sud majlisi haqida tegishli tartibda ogohlantirilgan taraflar kelmagan hollarda esa ularning ishtirokisiz koʻrib chiqiladi.
Iltimosnomani qanoatlantirish yoki rad qilish toʻgʻrisida ajrim chiqariladi. Shikoyat (protest) keltirish muddatini tiklash toʻgʻrisidagi ajrimda muddatni oʻtkazib yuborishning sud tomonidan uzrli deb topilgan sabablari koʻrsatilishi kerak.
6. MJtKning 324 27 -moddasida taftish tartibidagi shikoyatning (protestning) mazmuni yuzasidan muayyan talablar belgilanganligi tufayli, taftish instansiyasi sudi shikoyat, protest beruvchi shaxs tomonidan ushbu talablarga rioya etilganligini tekshirishi shart.
Taftish shikoyati (protest) qayd etilgan talablarga javob bermasa, sudya MJtKning 324 30 -moddasiga muvofiq uni bergan shaxsga koʻrib chiqmasdan xat bilan qaytaradi.
Qonunga koʻra, taftish tartibidagi shikoyat (protest) quyidagi holatlarda ham koʻrib chiqilmasdan, xat bilan qaytarilishi mumkin (MJtKning 324 30 -moddasi):
shikoyat (protest) MJtKning 324 24 va 324 25 -moddalarida koʻrsatilgan shaxslar tomonidan berilmagan boʻlsa;
shikoyat (protest) shikoyat keltirish muddatini oʻtkazib berilgan va uni tiklash toʻgʻrisida iltimosnoma boʻlmasa;
taftish tartibida berilgan shikoyatni (protestni) qaytarib olish toʻgʻrisida ariza kelib tushgan boʻlsa;
maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish taftish tartibida koʻrilishi mumkin boʻlmasa.
MJtKning 324 24 , 324 25 va 324 27 -moddalarida koʻrsatilgan holatlar bartaraf etilganidan soʻng shaxs takroran umumiy tartibda shikoyat (protest) bilan murojaat qilishga haqli.
7. MJtKning 324 29 -moddasiga muvofiq, taftish tartibida shikoyat (protest) bergan shaxs oʻz shikoyati (protesti)ni qaytarib olishga haqli. Shu bilan birga oʻziga nisbatan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sudning qarori chiqarilgan shaxs oʻz advokatining taftish tartibida berilgan shikoyatini qaytarib olishga haqli.
Maʼmuriy javobgarlikka tortilgan shaxsning advokati, qonuniy vakili oʻz shikoyatini faqat maʼmuriy javobgarlikka tortilgan shaxsning roziligi bilan qaytarib olishga haqli.
Taftish tartibida berilgan shikoyat(protest)ni qaytarib olishga taftish instansiyasi sudi alohida xonaga kirguniga qadar yoʻl qoʻyiladi.
Taftish tartibida berilgan shikoyat (protest) sud muhokamasi boshlanguniga qadar qaytarib olinganda, sud uni bergan shaxsga xat bilan qaytaradi. Shikoyat (protest) sud muhokamasi boshlanganidan soʻng berilgan boʻlsa, sud MJtK 324 38 -moddasining 6-bandiga muvofiq taftish tartibida ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida qaror chiqaradi. Agar ish boʻyicha boshqa protsess ishtirokchilari tomonidan ham taftish tartibida shikoyat (protest) berilgan boʻlsa, sud faqat shikoyat (protest)ni qaytarib olgan shaxsga nisbatan taftish tartibida ish yuritishni tugatadi va boshqa shaxslarga nisbatan ish yuritishni davom ettiradi.
Shuni inobatga olish lozimki, shikoyat (protest) qaytarib olinishi munosabati bilan taftish tartibida ish yuritishning tugatilishi MJtKning 324 26 -moddasida belgilangan muddatlarda shikoyat (protest) bilan qayta murojaat qilinishiga toʻsqinlik qilmaydi.
8. Oliy sud sudyasi tomonidan tuman (shahar) sudlarining, hududiy harbiy sudlarning apellyatsiya yoki kassatsiya tartibida koʻrib chiqilgan qarorlari ustidan taftish instansiyasiga kelib tushgan shikoyat va unga ilova qilingan materiallar, zarur boʻlgan hollarda esa ish hujjatlari ham talab qilib olingan holda oʻrganiladi. Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish zarur boʻlgan hollarda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining raisi va uning oʻrinbosari tomonidan ham talab qilib olinishini mumkin.
Shikoyatni oʻrganib chiqishda shunga eʼtibor qaratish lozimki, unda bayon etilgan vajlar sud qarorlarining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligi yuzasidan shubha uygʻotgan har bir holatda ish chaqirtirib olinishi shart.
Shuningdek, quyidagi holatlar yuzasidan shubha tugʻilganda ish talab qilib olinishi kerak:
sud xulosalarini ishning haqiqiy holatlariga muvofiqligiga;
MJtKning normalariga rioya qilinganligiga;
tayinlangan jazoning adolatliligiga.
Bundan tashqari, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish MJtKning 271-moddasiga asosan tugatilishi lozim boʻlgan hollarda ham talab qilib olinishi lozim.
Elektron shaklda shakllantirilgan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni oʻrganish axborot tizimi orqali amalga oshiriladi (MJtKning 269 1 -moddasi).
Tushuntirilsinki, taftish tartibida berilgan shikoyat (protest) bir oygacha boʻlgan muddatda, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish talab qilib olingan taqdirda esa, ikki oygacha boʻlgan muddatda koʻrib chiqilishi kerak. Bunda muddat taftish tartibidagi shikoyat (protest) sudyaning ish yurituviga kelib tushgan paytdan, ish talab qilib olinganida esa, ish kelib tushgan paytdan hisoblanadi.
9. MJtK 324 31 -moddasining mazmuniga koʻra, sud qarorini taftish tartibida qayta koʻrib chiqish uchun asoslar mavjud emasligi toʻgʻrisidagi ajrim faqatgina taftish tartibidagi shikoyatni oʻrganib chiqish natijasi boʻyicha chiqarilishi mumkin.
Taftish tartibidagi protestni qaytarish uchun asoslar mavjud boʻlmasa (MJtKning 324 30 -moddasi), sudya ishni koʻrib chiqish uchun tayinlaydi va Oliy sudning Jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazadi, bu haqda ajrim chiqaradi.
Shikoyatni Oliy sudning Jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga oʻtkazish toʻgʻrisidagi ajrimda sud majlisiga taraflarni va boshqa ishtirokchilarni chaqirish koʻrsatilishi, shuningdek, MJtKning 324 33 -moddasida belgilangan boshqa masalalar hal qilinishi kerak.
10. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, MJtK 324 34 -moddasi talablarining bajarilishi maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish ishtirokchilarining huquqlari taʼminlanishi uchun muhim ahamiyatga ega. Shu munosabat bilan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha oʻziga nisbatan sud qarori chiqarilgan shaxs, jabrlanuvchi, ularning qonuniy vakillari, advokat va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzgan organ ish taftish tartibida koʻrib chiqish uchun Oliy sudning Jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga kiritilganligi, shikoyat (protest)ning koʻchirma nusxasi yoxud qaror chiqargan sudning internet-resursi orqali uning elektron nusxasi bilan tanishish mumkinligi toʻgʻrisida uch sutka ichida xabardor qilinishi lozim.
Taraflarga ularning taftish tartibida berilgan shikoyatga (protestga) doir oʻz eʼtirozlarini yozma shaklda yoxud elektron hujjat tarzida taqdim etish huquqi eʼtirozlarni taqdim etish muddati koʻrsatilgan holda tushuntiriladi. Kelib tushgan eʼtirozlar ishga qoʻshib qoʻyiladi.
Belgilangan muddatda tarafning shikoyatga (protestga) nisbatan eʼtirozlari sudga kelib tushmaganligi ishni koʻrib chiqishga toʻsqinlik qilmaydi.
11. MJtKning 324 35 -moddasiga muvofiq, sud qarori chiqarilgan shaxs, jabrlanuvchi, ularning qonuniy vakillari, advokat va maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzgan organ ishni koʻrib chiqish boshlanishidan kamida uch sutka oldin xabardor qilinishi kerak. Chaqiruv qogʻozi pochta orqali joʻnatilishi yoki chopar orqali topshirilishi, telefonogramma, telegramma, telefaks yoki boshqa har qanday aloqa vositasi orqali ham yuborilishi mumkin. Tegishli tartibda xabardor qilinganlik haqidagi maʼlumotlar ish materiallariga qoʻshib qoʻyilishi kerak.
Taftish instansiyasi sudi majlisi vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor etilgan shaxslarning kelmaganligi maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrish uchun toʻsqinlik qilmaydi.
Tushuntirilsinki, prokuror tomonidan taftish tartibida protest kiritilgan ishlar boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori, uning oʻrinbosari yoki ular tomonidan vakolat berilgan prokuror ishtirok etishi shart.
12. Ishda ishtirok etuvchi shaxslarga taftish tartibidagi shikoyat (protest) boʻyicha kelib tushgan eʼtirozlar va ishdagi boshqa hujjatlar bilan tanishish imkoniyati berilishi shart.
13. Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sud sudyasi tomonidan taftish tartibida yakka tartibda koʻriladi.
14. Sudya maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni ishni taftish tartibida ish yuritish xususiyatlarini inobatga olgan holda birinchi instansiya sudida koʻrish qoidalari boʻyicha koʻrib chiqadi (MJtKning 324 37 -moddasi).
15. Taftish instansiyasi sudi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrib chiqishda undagi vajlar bilan chegaralanmasdan, ishda mavjud, shuningdek, sudga taqdim etilgan (sud tomonidan talab qilib olingan) yangi dalillar bilan birga ishni toʻliq hajmda tekshiradi.
Taftish instansiyasi sudida ishtirok etuvchi shaxslar tomonidan kiritilgan iltimosnomalarni koʻrib chiqish natijasi boʻyicha sud ajrim chiqaradi. Sudyani rad qilish toʻgʻrisidagi yoki boshqa organlarga ijro etish uchun yuboriladigan ajrimlar, maʼmuriy huquqbuzarliklar sodir etilishi sabablari va ularga olib kelgan shart-sharoitlarni bartaraf etish toʻgʻrisidagi taqdimnoma alohida xonada chiqarilib, alohida hujjat shaklida rasmiylashtiriladi va sudya tomonidan imzolanadi.
16. Taftish instansiyasi sudi taftish tartibidagi shikoyatni (protestni) koʻrishda maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha qabul qilingan sud qarorlarining qonuniyligi, asoslantirilganligi va adolatliligini tekshiradi.
Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sud qarori, basharti u moddiy va protsessual qonunning barcha talablariga rioya etilgan holda chiqarilgan boʻlsa, qonuniy deb topiladi.
Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha sud tomonidan har tomonlama, toʻliq va xolisona tekshirilgan dalillar asosida chiqarilgan qaror asoslantirilgan deb topiladi.
Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha chiqarilgan qaror, basharti tayinlangan maʼmuriy jazo chorasi sodir etilgan huquqbuzarlik xususiyati va huquqbuzarning shaxsiga oid maʼlumotlar inobatga olingan holda tayinlangan boʻlsa, adolatli hisoblanadi.
17. MJtKning 321-moddasida vakolatli organ (mansabdor shaxs) tomonidan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha chiqarilgan qarorni bekor qilish va oʻzgartirishning umumiy asoslari belgilangan.
Taftish instansiyasi sudi ishning muayyan holatlaridan kelib chiqqan holda, bu asoslarni qarorni oʻzgartirish yoki bekor qilish uchun qoʻllashi mumkin.
Maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish yuzasidan sud chiqargan qarorni bekor qilish yoki oʻzgartirish uchun quyidagilar asos boʻladi:
sud tomonidan ishni toʻliq boʻlmagan holda yoki bir tomonlama koʻrib chiqilishi;
qaror va sud tomonidan qoʻllanilgan maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi qonun normalari, shuningdek, boshqa normativ-huquqiy hujjatlarning ish boʻyicha faktik holatlarga mos kelmasligi;
maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni yuritish qoidalarining jiddiy buzilishi;
qoʻllanilgan maʼmuriy jazoning adolatsizligi.
18. Shikoyat (protest)ni taftish tartibida koʻrib chiqish natijalari boʻyicha sud quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:
birinchi instansiya, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining qarorini oʻzgarishsiz, taftish tartibida berilgan shikoyatni (protestni) esa, qanoatlantirmasdan qoldirish toʻgʻrisida;
apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining qarorini bekor qilish va birinchi instansiya sudining qarorini oʻzgarishsiz qoldirish haqida;
ish boʻyicha qabul qilingan barcha sud qarorlarini bekor qilish va ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida;
birinchi instansiya, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudining qarorini oʻzgartirish yoxud bekor qilish va yangi qaror qabul qilish haqida;
jazo chorasini kuchaytirmagan holda uni maʼmuriy huquqbuzarlik uchun javobgarlik toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatida nazarda tutilgan doirada oʻzgartirish haqida;
taftish tartibida berilgan shikoyat (protest) qaytarib olingan taqdirda, taftish tartibida ish yuritishni tugatish toʻgʻrisida.
Shuningdek, taftish tartibida quyidagi qarorlar ham qabul qilinishi mumkin:
birinchi, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudlarining vakolatli organning maʼmuriy javobgarlikka tortish toʻgʻrisidagi qaroriga nisbatan shikoyat berish muddatini tiklashni rad qilish toʻgʻrisidagi ajrimlari ustidan berilgan xususiy shikoyatni (protestni) qanoatlantirish yoki rad qilish toʻgʻrisida;
sudning qarori ustidan apellyatsiya yoki kassatsiya shikoyati (protesti) berish muddatini tiklashni rad qilish toʻgʻrisidagi ajrim ustidan berilgan xususiy shikoyatni (protestni) qanoatlantirish yoki rad qilish toʻgʻrisida (MJtKning 316-moddasi, 324 3 -moddasining 3-qismi, 324 14 -moddasining toʻrtinchi qismi).
Taftish instansiyasi sudi qarori chiqarilgach darhol oʻqib eshittiriladi.
19. Taftish instansiyasi sudi ish holatlari har tomonlama, toʻliq va xolisona tekshirilganligini, MJtK normalarining buzilishiga yoʻl qoʻyilmaganligini, huquqbuzarlikni kvalifikatsiya qilishda moddiy qonun normalarining toʻgʻri qoʻllanilganligini, tayinlangan maʼmuriy jazo chorasi MJtK 30-moddasining talablariga muvofiqligini aniqlasa, birinchi, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudlari qarorlarini oʻzgarishsiz qoldiradi.
20. Taftish instansiyasi sudi birinchi, apellyatsiya yoki kassatsiya sudlari qarorlarini oʻzgartirishda quyidagilarga haqli:
maʼmuriy huquqbuzarlik kvalifikatsiyasini maʼmuriy jazo chorasini oʻzgartirmagan holda oʻzgartirishga;
maʼmuriy huquqbuzarlik kvalifikatsiyasini maʼmuriy jazo chorasini yengillashtirgan holda oʻzgartirishga;
maʼmuriy jazo chorasini MJtK maxsus qismi tegishli moddasining sanksiyasi doirasida oʻzgartirishga;
bir necha huquqbuzarlikni sodir etganlik uchun maʼmuriy jazo qoʻllash haqidagi MJtK 34-moddasining talablari buzilgan holatlarda qonunga muvofiqlashtirib oʻzgartirishga;
MJtK maxsus qismining muayyan moddasini yoki huquqbuzarlik epizodlarini chiqarishga;
moddiy zarar miqdorini koʻpaytirish yoki kamaytirishga, shuningdek, huquqbuzarlik ashyolari toʻgʻrisidagi masalani hal qilishga.
Taftish instansiyasi sudi MJtKning 33-moddasiga muvofiq, bunday qaror qabul qilinishi sabab va asoslarini koʻrsatgan holda, MJtK tegishli moddasining sanksiyasida nazarda tutilgan eng kam jazodan ham kamroq jazoni yoki mazkur moddada nazarda tutilmagan boshqa jazoni qoʻllashga haqli.
21. MJtKning 278-moddasiga muvofiq, agar ishni koʻrib chiqish paytida taftish instansiyasi sudi huquqbuzarning harakatlarida jinoyat alomatlari bor degan xulosaga kelsa, birinchi, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudlari qarorlarini bekor qiladi va ish hujjatlarini asoslantirilgan qaror bilan birga prokurorga yuboradi.
Tergov yoki surishtiruv organi ish hujjatlarini oʻrganib chiqish va tekshirish natijasi boʻyicha huquqbuzarning harakatlarida jinoyat alomatlari yoʻq degan xulosaga kelsa, maʼmuriy huquqbuzarlikka oid ishni jinoyat ishini qoʻzgʻatishni rad etish toʻgʻrisidagi qaror bilan birga birinchi instansiya sudiga yuboradi.
Bunday holatda maʼmuriy huquqbuzarlikka oid ish birinchi instansiya sudi tomonidan koʻrib chiqiladi.
22. Taftish instansiyasi sudi, agar jabrlanuvchining, uning vakilining yoki maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzgan organning shikoyatini yoxud prokuror protestini koʻrib chiqish natijalariga koʻra, jazo chorasini ogʻirlashtirish yoki qilmishni MJtK maxsus qismining ogʻirroq javobgarlikni nazarda tutuvchi moddasiga qayta kvalifikatsiya qilish zarurati bor, degan xulosaga kelsa, birinchi, apellyatsiya yoki kassatsiya instansiyasi sudlari qarorlarini bekor qiladi va yangi qaror chiqaradi.
23. Sudlarga tushuntirilsinki, agar taftish tartibidagi shikoyat (protest)ni koʻrib chiqish paytida MJtKning 271-moddasida (10, 10 1 -bandlarida nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno) nazarda tutilgan maʼmuriy javobgarlikni istisno qiluvchi holatlardan biri aniqlansa, sud qarorlari bekor qilinishi, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish esa, tugatilishi lozim.
MJtK 324-moddasining birinchi qismiga muvofiq, maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrishni tugatish orqali qarorni bekor qilish undirib olingan pul summalarini, haqi toʻlab olib qoʻyilgan yoki musodara qilingan narsalarni qaytarib berishga, shuningdek, ilgari qabul qilingan qaror bilan bogʻliq cheklashlarni bekor qilishga asos boʻladi. Narsani qaytarib berish mumkin boʻlmagan hollarda uning qiymati, basharti bu narsalar tadbirkorlik uchun moʻljallangan boʻlsa, boy berilgan foydasi ham qoplanadi. Mazkur qoida MJtK 271-moddasining 5, 7, 9-bandlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.
Fuqaroni gʻayriqonuniy ravishda maʼmuriy qamoqqa olish natijasida unga yetkazilgan zarar qonunchilikda belgilangan tartibda qoplanadi.
24. Taftish instansiyasi sudi ish boʻyicha maʼmuriy huquqbuzarliklar sodir etilishi sabablari va ularga olib kelgan shart-sharoitlarni aniqlaganda, bu sabab va shart-sharoitlarni bartaraf etish yuzasidan tegishli choralar koʻrish uchun korxona, muassasa, tashkilot rahbari nomiga taqdimnoma kiritishi lozim.
Taftish instansiyasi sudi tomonidan bunday taqdimnoma maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ish boʻyicha ish yuritish uchun masʼul organ (mansabdor shaxs) tomonidan qonun buzilishiga yoʻl qoʻyilganligi aniqlangan hollarda ham kiritilishi kerak.
25. Taftish instansiyasi sudi qarori oʻqib eshittirilgan paytdan eʼtiboran qonuniy kuchga kiradi va uzil-kesil hisoblanib, uning ustidan shikoyat (protest) bildirishga yoʻl qoʻyilmaydi (yangi ochilgan holatlar bundan mustasno).
26. Sudlarning eʼtibori shunga qaratilsinki, taftish instansiyasining qarori ish bilan birga birinchi instansiya sudiga yoki boshqa sudga uch kunlik muddatda yuborilishi lozim. Qaror chiqarilgan shaxsga uning koʻchirma nusxasi uch kunlik muddatda yuboriladi yoki topshiriladi, shuningdek, jabrlanuvchiga uning soʻroviga binoan beriladi.
Shuni nazarda tutish kerakki, maʼmuriy qamoqqa olish yoki maʼmuriy tartibda chiqarib yuborish tariqasidagi maʼmuriy jazo chorasi qoʻllanilgan ish boʻyicha chiqarilgan qarorning koʻchirma nusxasi qarorni ijro etuvchi organga, shuningdek, ishda ishtirok etuvchi shaxslarga qaror qabul qilingan kunning oʻzidayoq yuboriladi (topshiriladi).
27. Oliy sudning Jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hayʼatiga maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni oʻz vaqtida va toʻgʻri hal etilishini taʼminlash maqsadida ishlarni taftish tartibida koʻrish boʻyicha sud amaliyotini umumlashtirib borish tavsiya etilsin.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi N. XAKIMOVA
Toshkent sh.,
2024-yil 25-iyun,
19-son
Пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О некоторых вопросах рассмотрения судами дел об административных правонарушениях в ревизионном порядке
В связи с изменениями и дополнениями, внесенными в Кодекс Республики Узбекистан об административной ответственности, а также в целях обеспечения единообразного и правильного применения норм закона, руководствуясь статьей 22 Закона «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
1. Обратить внимание судов на то, что рассмотрение дел об административных правонарушениях в порядке ревизии является важным правовым институтом, гарантирующим участникам судебного процесса право на обжалование постановлений суда первой инстанции, рассмотренных в апелляционном или кассационном порядке, а также постановлений судов апелляционной и кассационной инстанций.
2. В соответствии со статьями 324 24 , 324 25 Кодекса Республики Узбекистан об административной ответственности (далее по тексту — КоАО) право на обжалование (опротестование) постановлений суда первой инстанции по делам, рассмотренным в апелляционном или кассационном порядке, постановлений судов апелляционной и кассационной инстанций по делам об административном правонарушении принадлежит:
лицу, в отношении которого вынесено постановление суда по делу об административном правонарушении, его законному представителю, адвокату;
потерпевшему, его законному представителю, адвокату;
органу, составившему протокол об административном правонарушении;
Генеральному Прокурору Республики Узбекистан или его заместителям.
В связи с этим копия постановления суда апелляционной или кассационной инстанции по делу об административном правонарушении в течение трех дней вручается или высылается лицу, в отношении которого оно вынесено, органу, составившему протокол об административном правонарушении, а также потерпевшему, прокурору подавшему протест в апелляционном или кассационном порядке по их просьбе (статья 324 11 , часть тринадцатая статьи 324 19 КоАО).
3. Согласно закону жалоба (протест) в ревизионном порядке подается или направляется в Верховный суд Республики Узбекистан (статья 324 23 КоАО).
Жалобы (протесты) в ревизионном порядке на постановления районных (городских) судов по уголовным делам, территориальных военных судов, рассмотренные в апелляционном или кассационном порядке, а также на постановления судов апелляционной или кассационной инстанции рассматриваются в Судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда Республики Узбекистан.
4. Ревизионная жалоба (протест) на судебное постановление о привлечении лица к административной ответственности, вынесенное при рассмотрении гражданских и экономических дел, подается в порядке и сроки, установленные соответственно Гражданским и Экономическим процессуальными кодексами (статья 315 КоАО).
В соответствии со статьей 324 26 КоАО ревизионная жалоба (протест) может быть подана в течение шести месяцев со дня вынесения постановления суда апелляционной или кассационной инстанции.
5. По ходатайству лица, подавшего ревизионную жалобу (протест), пропущенный по уважительной причине шестимесячный срок подачи жалобы (протеста) может быть восстановлен судом ревизионной инстанции.
Уважительными могут быть признаны следующие обстоятельства:
обстоятельства, объективно препятствующие совершению процессуальных действий (например, чрезвычайные ситуации, наводнения, эпидемии, пандемия, карантин);
болезнь лица, семейные обстоятельства (смерть или тяжелое заболевание членов семьи), выявление в деянии лица признаков преступления, выезд одного из сторон за пределы Республики Узбекистан, а также иные обстоятельства, если они исключали либо существенно затрудняли подачу жалобы в ревизионном порядке в установленные законом сроки.
Ходатайство о восстановлении срока подачи жалобы (протеста) в ревизионном порядке рассматривается судьей в судебном заседании в присутствии сторон, а в случае неявки сторон, извещенных о судебном заседании в установленном порядке, — без их участия.
Об отказе или удовлетворении ходатайства выносится определение. В определении о восстановлении срока обжалования (опротестования) должны быть указаны причины пропуска срока, признанные судом уважительными.
6. В связи с тем, что статьей 324 27 КоАО установлены определенные требования к содержанию жалобы (протеста) в ревизионном порядке, суд ревизионной инстанции обязан проверить, соблюдены ли этих требований лицом, подающим жалобу, протест.
В случае несоответствия ревизионной жалобы (протеста) установленным требованиям суд в соответствии со статьей 324 30 КоАО возвращает ее письмом подавшему лицу без рассмотрения.
Согласно закону жалоба (протест) в ревизионном порядке может быть возвращена письмом также в следующих случаях (статья 324 30 КоАО):
если жалоба (протест) подана лицами, не указанными в статьях 324 24 и 324 25 КоАО;
если жалоба (протест) была подана с пропуском срока обжалования и ходатайство о его восстановлении отсутствует;
в случае поступления заявления об отзыве жалобы (протеста), поданного в ревизионном порядке;
если дело об административном правонарушении не подлежит рассмотрению в ревизионном порядке.
После устранения обстоятельств, указанных в статьях 324 24 , 324 25 и 324 27 КоАО, лицо вправе повторно обратиться с жалобой (протестом) в общем порядке.
7. В соответствии со статьей 324 29 КоАО лицо, подавшее жалобу (протест) в ревизионном порядке, вправе отозвать свою жалобу (протест). Вместе с этим лицо, в отношении которого вынесено постановление суда по делу об административном правонарушении, праве отозвать также и ревизионную жалобу своего адвоката.
Адвокат, законный представитель лица, привлеченного к административной ответственности, вправе отозвать свою жалобу только с согласия лица, привлеченного к административной ответственности.
Отзыв жалобы (протеста), поданной в ревизионном порядке, допускается до удаления суда ревизионной инстанции в отдельную комнату.
При отзыве жалобы (протеста), поданной в ревизионном порядке до начала судебного разбирательства, суд возвращает ее письмом. Если жалоба (протест) подана после начала судебного разбирательства, суд согласно пункту 6 статьи 324 38 КоАО выносит постановление о прекращении производства в ревизионном порядке. Если по делу жалоба (протест) в ревизионном порядке подана и другими участниками процесса, суд прекращает ревизионное производство по делу только в отношении лица, отозвавшего жалобу (протест), и продолжает производство в отношении других лиц.
Следует учитывать, что прекращение ревизионного производства по делу в связи с отзывом жалобы (протеста) не препятствует повторному обращению с жалобой (протестом) в сроки, установленные статьей 324 26 КоАО.
8. Поступившая в ревизионную инстанцию жалоба на постановление районного (городского) судов, территориального военного суда по делу, рассмотренному в апелляционном или кассационном порядке, изучается судьей Верховного суда вместе с приложенными к ней материалами, а в случае необходимости — с истребованием материалов дела. Дело об административном правонарушении в случае необходимости может быть истребовано также председателем Верховного суда Республики Узбекистан и его заместителями.
При рассмотрении жалобы следует обратить внимание на то, что в каждом случае, когда изложенные в ней доводы вызывают сомнения в законности, обоснованности и справедливости судебных актов, дело подлежит истребованию.
Дело должно быть истребовано в случае возникновении сомнений в следующих обстоятельствах:
соответствии выводов суда фактическим обстоятельствам дела;
соблюдении норм КоАО;
справедливости назначенного наказания.
Также дело об административном правонарушении должно быть истребовано в тех случаях, когда оно подлежит прекращению на основании статьи 271 КоАО.
Изучение дела об административном правонарушении, сформированного в электронной форме, осуществляется через информационную систему (статья 269 1 КоАО).
Разъяснить, что жалоба (протест), поданная в ревизионном порядке, подлежит рассмотрению в срок до одного месяца, а в случае истребования дела об административном правонарушении — до двух месяцев. При этом срок исчисляется с момента поступления ревизионной жалобы (протеста) в производство судьи, а в случае истребования дела — с момента поступления дела.
9. По смыслу статьи 324 31 КоАО определение об отсутствии оснований к пересмотру судебного акта в ревизионном порядке может быть вынесено лишь по результатам изучения ревизионной жалобы.
В случае отсутствия оснований для возвращения протеста (статья 324 30 КоАО) судья назначает дело для рассмотрения и передает в Судебную коллегию по уголовным делам Верховного суда, о чем выносит определение.
В определении о передаче жалобы (протеста) в Судебную коллегию по уголовным делам Верховного суда должно быть указано о вызове сторон и других участников процесса в судебное заседание, а также разрешены другие вопросы, предусмотренные статьей 324 33 КоАО.
10. Обратить внимание судов на то, что выполнение требований статьи 324 34 КоАО имеет важное значение для обеспечения прав участников дела об административном правонарушении. В связи с этим лицо, в отношении которого было вынесено судебное постановление по делу об административном правонарушении, потерпевший, их законные представители, адвокат и орган, составивший протокол об административном правонарушении в течение трех суток должны быть извещены о внесении дела в Судебную коллегию по уголовным делам Верховного Суда Республики Узбекистан для рассмотрения в ревизионном порядке с приложением копии жалобы (протеста), либо с разъяснением возможности ознакомиться с ее электронной копией через интернет-ресурс суда, вынесшего постановление.
В извещении сторонам разъясняется право представить в письменной форме либо в виде электронного документа свои возражения на жалобу (протест), поданную в ревизионном порядке, с указанием срока представления возражений. Поступившие возражения приобщаются к делу.
Непоступление в указанный срок возражений сторон по жалобе (протесту), не является препятствием для рассмотрения дела.
11. Лицо, в отношении которого вынесено постановление, потерпевший, их законные представители, адвокат и орган, составивший протокол об административном правонарушении, в соответствии со статьей 324 35 КоАО должны быть извещены судом о времени рассмотрения дела в ревизионном порядке не позднее трех суток до начала рассмотрения дела. Извещение может быть направлено повесткой по почте или через курьера, телефонограммой, телеграммой, телефаксом или любым другим средством связи. Сведения о надлежащем извещении должны быть приобщены к материалам дела.
Неявка лиц, должным образом извещенных о времени и месте заседания суда ревизионной инстанции, не является препятствием для рассмотрения дела об административном правонарушении.
Разъяснить, что в делах, по которым прокурором принесен протест в ревизионном порядке, должны участвовать Генеральный прокурор Республики Узбекистан, его заместитель или уполномоченный ими прокурор.
12. Лицам, участвующим в деле, должна быть предоставлена возможность ознакомиться с поступившими возражениями на ревизионую жалобу (протест) и другими материалами дела.
13. Дело об административном правонарушении подлежит рассмотрению в ревизионном порядке судьей Верховного Суда Республики Узбекистан единолично.
14. Судья рассматривает дела об административных правонарушениях по правилам рассмотрения дел в суде первой инстанции с учетом особенностей производства в ревизионном порядке (статья 324 37 КоАО).
15. Суд ревизионной инстанции при рассмотрении жалобы (протеста), не ограничиваясь приведенными в ней доводами, проверяет дело в полном объеме, исследует имеющиеся в деле, а также представленные суду (истребованые судом) новые доказательства.
По результатам рассмотрения ходатайств, заявленных лицами, участвующими в суде ревизионной инстанции, суд выносит определение. Определения об отводах, иные определения, направляемые для исполнения в другие органы, представления об устранении причин совершения административных правонарушений и условий, им способствующих, выносятся в отдельной комнате, оформляются в виде отдельных актов и подписываются судьей.
16. Суд ревизионной инстанции при рассмотрении жалобы (протеста) в ревизионном порядке проверяет законность, обоснованность и справедливость судебных постановлений, вынесенных по делу об административном правонарушении.
Постановление суда по делу об административном правонарушении признается законным, если оно было вынесено с соблюдением всех требований материального и процессуального закона.
Обоснованным признается постановление по делу об административном правонарушении, вынесенное на основании доказательств, которые всесторонне, полно и объективно исследованы судом.
Постановление по делу об административном правонарушении признается справедливым, если административное взыскание назначено с учетом характера совершенного правонарушения и данных о личности правонарушителя.
17. Статья 321 КоАО устанавливает общие основания к отмене и изменению постановления, вынесенного по делу об административном правонарушении уполномоченным органом (должностным лицом).
Суд ревизионной инстанции в зависимости от конкретных обстоятельств дела может применить эти основания для изменения или отмены постановления.
Основаниями к отмене или изменению постановления суда по делу об административном правонарушении являются:
неполнота или односторонность рассмотрения дела судом;
несоответствие постановления и примененных судом норм закона об административной ответственности, а также других нормативно-правовых актов фактическим обстоятельствам по делу;
существенные нарушения правил производства по делу об административном правонарушении;
несправедливость примененного административного взыскания.
18. По результатам рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке суд принимает одно из следующих постановлений:
об оставлении постановления суда первой инстанции, апелляционной или кассационной инстанции без изменения, а жалобы (протеста), поданной в ревизионном порядке, без удовлетворения;
об отмене постановления суда апелляционной или кассационной инстанции и оставлении постановления суда первой инстанции без изменения;
об отмене всех судебных постановлений, принятых по делу и прекращении производства по делу;
об изменении или отмене постановления суда первой инстанции, апелляционной или кассационной инстанции и принятии нового постановления;
об изменении меры взыскания без ее усиления в пределах, предусмотренных законодательным актом об ответственности за административное правонарушение;
о прекращении ревизионного производства по делу в случае отзыва жалобы (протеста), поданной в ревизионном порядке.
В ревизионном порядке также могут быть приняты следующие постановления:
об отказе или удовлетворении частной жалобы (протеста), поданной на определение суда первой, апелляционной или кассационной инстанции об отказе в восстановлении срока обжалования постановления уполномоченного органа о привлечении к административной ответственности;
об отказе или удовлетворении частной жалобы (протеста) на определение об отказе в восстановлении срока апелляционного или кассационного обжалования (опротестования) постановления суда (статья 316, часть третья статьи 324 3 , часть четвертая статьи 324 14 КоАО).
Постановление суда ревизионной инстанции оглашается немедленно после его вынесения.
19. Суд ревизионной инстанции оставляет без изменения постановления судов первой, апелляционной или кассационной инстанции, если установит, что обстоятельства дела судом проверены всесторонне, полно и объективно, нарушений норм КоАО не допущено, при квалификации правонарушения нормы материального закона применены правильно, назначенное административное взыскание соответствует требованиям статьи 30 КоАО.
20. Суд ревизионной инстанции при изменении постановлений судов первой, апелляционной или кассационной инстанции вправе:
измененить квалификацию административного правонарушения без изменения меры административного взыскания;
измененить квалификацию административного правонарушения со смягчением меры административного взыскания;
изменить меру административного взыскания в рамках санкции соответствующей статьи особенной части КоАО;
в случаях нарушения требований статьи 34 КоАО о применении административного взыскания за совершение нескольких правонарушений внести изменения в соответствии с законом;
исключить из постановления определенную статью особенной части КоАО или эпизоды правонарушения;
увеличить или уменьшить размер материального ущерба, а также решить вопрос о предметах правонарушения.
Суд ревизионной инстанции вправе в соответствии со статьей 33 КоАО применить взыскание ниже низшего предела, предусмотренное санкцией соответствующей статьи КоАО, или другое более мягкое взыскание, которое этой статьей не предусмотрено, с указанием причин и оснований принятия такого постановления.
21. В соответствии со статьей 278 КоАО, если в ходе рассмотрения дела суд ревизионной инстанции прийдет к выводу о наличии в действиях правонарушителя признаков преступления, отменяет постановления судов первой, апелляционной или кассационной инстанции и направляет материалы дела вместе с мотивированным постановлением прокурору.
Если по результатам изучения и проверки материалов дела орган следствия или дознания придёт к выводу об отсутствии в действиях правонарушителя состава преступления, дело об административном правонарушении направляется в суд первой инстанции с постановлением об отказе в возбуждении уголовного дела.
В этом случае дело об административном правонарушении рассматривается судом первой инстанции.
22. Суд ревизионной инстанции отменяет постановления судов первой, апелляционной или кассационной инстанции и выносит новое постановление, если по результатам рассмотрения жалобы потерпевшего, его представителя или органа, составившего протокол об административном правонарушении, либо протеста прокурора придет к выводу о необходимости отягчения наказания или переквалификации деяния на статью особенной части КоАО, предусматривающую более строгую ответственность.
23. Разъяснить судам, что постановления судов подлежат отмене, а дело об административном правонарушении — прекращению, если в ходе рассмотрения жалобы (протеста) в ревизионном порядке будет установлено одно из предусмотренных статьей 271 КоАО обстоятельств, исключающих административную ответственность (за исключением случаев, предусмотренных в пунктах 10, 10 1 ).
В соответствии с частью первой статьи 324 КоАО отмена постановления с прекращением производства по делу об административном правонарушении влечет за собой возврат взысканных денежных сумм, возмездно изъятых или конфискованных предметов, а также отмену ограничений, связанных с ранее принятым постановлением. При невозможности возврата предмета возмещается его стоимость, а также упущенная выгода, если данные предметы предназначались для предпринимательства. Данное правило не распространяется на пункты 5, 7, 9 статьи 271 КоАО.
Возмещение ущерба, причиненного гражданину незаконным административным арестом, производится в порядке, установленном законодательством.
24. О выявленных по делу причинах совершения административного правонарушения и условиях, ему способствующих, суд ревизионной инстанции должен внести представление о принятии мер по устранению этих причин и условий на имя руководителя соответствующего предприятия, учреждения, организации.
Такое представление должно быть вынесено судом ревизионной инстанции и в случаях установления нарушений закона, допущенных соответствующим органом (должностным лицом), ответственным за производство по делу об административном правонарушении.
25. Постановление суда ревизионной инстанции вступает в законную силу с момента оглашения, является окончательным и обжалованию (опротестованию) не подлежит (за исключением вновь открывшихся обстоятельств).
26. Обратить внимание судов, что постановление ревизионной инстанции должно быть направлено вместе с делом в суд первой инстанции в трехдневный срок. Лицу, в отношении которого вынесено постановление, его копия вручается или высылается в течение трех дней с момента оглашения, а также потерпевшему — по его просьбе.
Следует иметь в виду, что копия постановления по делу, по которому применено административное взыскание в виде административного ареста либо административного выдворения, направляется (вручается) органу, исполняющему постановление, а также лицам, участвующим в деле, в день вынесения постановления.
27. В целях обеспечения своевременного и правильного разрешения дел об административных правонарушениях рекомендовать Судебной коллегии по уголовным делам Верховного суда обобщать судебную практику рассмотрения дел в ревизионном порядке.
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ
Секретарь Пленума, судья Верховного суда Н. ХАКИМОВА
г. Ташкент,
25 июня 2024 г.,
№ 19