📅 2024-yil 14-iyun · Vazirlik va idoralar hujjatlari · Iqtisodiyot va moliya vaziri
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
UzbekAI
📅 2024 йил 14 июнь · Вазирлик ва идоралар ҳужжатлари · Иқтисодиёт ва молия вазири
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 14 июня 2024 г. · Документы министерств и ведомств · Министр экономики и финансов
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 14 June 2024 · Ministry and agency documents · Iqtisodiyot va moliya vaziri
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг
буйруғи
Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (11-сонли БҲМС) «Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари бўйича харажатлар»ни тасдиқлаш ҳақида
Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ буюраман:
1. Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (11-сонли БҲМС) «Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари бўйича харажатлар» иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан 1998 йил 3 декабрда 64-сон билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (11-сон БҲМС) « Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлаб чиқишларга харажатлар » (рўйхат рақами 581, 1998 йил 28 декабрь) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари ахборотномаси, 1999 й., 6-сон) ўз кучини йўқотган деб топилсин.
3. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 июндаги 137-сон буйруғига ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (11-сонли БҲМС) «Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари бўйича харажатлар»
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (11-сонли БҲМС) (бундан буён матнда БҲМС деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига асосан ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини норматив тартибга солиш элементи бўлиб ҳисобланади.
2. Мазкур БҲМСнинг мақсади илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларига харажатларни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш тартибини белгилашдан иборат. Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларига харажатларни ҳисобга олишнинг асосий масаласи бу харажатларни актив ёки харажат сифатида тан олишдан иборат.
3. Мазкур БҲМСда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
илмий-тадқиқот ишлари — янги илмий ёки техник билимлар ва ғояларни олиш мақсадида ўтказиладиган оригинал (ўзига хос) ва режали изланишлар;
тажриба-конструкторлик ишлари — янги ёки жиддий тарзда яхшиланган материаллар, механизмлар, маҳсулотлар, технологиялар, тизимлар ёки хизматларни ишлаб чиқариш ёки тижорат мақсадларида фойдаланишдан олдин режалаштириш ёки лойиҳалаштириш учун илмий-тадқиқот ишлари натижаларини ёки бошқа билимларни қўллаш.
4. Мазкур БҲМС қазиб олиш тармоқларида нефть, газ, минерал конларни қидириш ва уларни ишлатиш бўйича харажатларга нисбатан қўлланилмайди. Бироқ, мазкур БҲМС ушбу тармоқлардаги бошқа илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларига нисбатан қўлланилади.
5. Бюджет , банклар ва бошқа кредит ташкилотларидан ташқари мулкчилик шаклидан қатъий назар Ўзбекистон Республикасида фаолият юритаётган юридик шахслар (бундан буён матнда ташкилот деб юритилади) шартномага мувофиқ бошқа ташкилот учун илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларини олиб бориши мумкин.
Шартнома шартларида илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари билан боғлиқ бўлган барча хатарлар ва фойдалар бошқа ташкилотга ўтказилиши назарда тутилган бўлса, илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларини бажарадиган ташкилот харажатларни Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (4-сонли БҲМС) « Товар-моддий захиралар » (рўйхат рақами 3259, 2020 йил 30 июнь) ва Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (17-сонли БҲМС) « Капитал қурилишнинг пудрат шартномалари »га (рўйхат рақами 3533, 2024 йил 23 июль) мувофиқ ҳисобга олади.
Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари бўйича хатарларни зиммасига оладиган ва келадиган даромадларни оладиган ташкилот ушбу харажатларни мазкур БҲМСга мувофиқ ҳисобга олади.
6. Ташкилотлар томонидан қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларининг турлари ва улар бўйича харажатлар таркиби ҳисоб сиёсатида белгиланади.
2-боб. Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари харажатларининг таркиби
7. Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари харажатларига илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик фаолияти билан бевосита боғлиқ бўлган ёки фаолиятнинг ушбу турларига киритилиши мумкин бўлган барча харажатлар қўшилади.
8. Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларига қуйидаги харажатлар қўшилади:
илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари билан банд бўлган ходимларга иш ҳақи ва бошқа тўловлар бўйича харажатлар;
илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларида фойдаланиладиган материаллар ва хизматлар қиймати;
илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларида фойдаланиладиган асосий воситаларнинг эскириши;
илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари билан бевосита боғлиқ бўлган устамалар;
илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларида фойдаланиш даражасидан келиб чиқиб ҳисобланадиган патентлар ва лицензиялар амортизацияси кўринишидаги бошқа харажатлар.
9. Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари харажатларига реализация харажатлари киритилмайди.
3-боб. Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишлари харажатларини тан олиш
10. Илмий-тадқиқот ишлари бўйича харажатлар шу харажатлар амалга оширилган ҳисобот даврида харажат сифатида тан олинади ва кейинги даврларда актив сифатида тан олинмаслиги лозим.
11. Тажриба-конструкторлик ишлари бўйича харажатлар, агарда улар мазкур БҲМСнинг 12-бандида кўрсатилган активларни тан олиш мезонларига жавоб бермаса, шу харажатлар амалга оширилган ҳисобот даврида харажат сифатида тан олиниши лозим.
Дастлаб харажат сифатида тан олинган тажриба-конструкторлик ишлари бўйича харажатлар кейинги ҳисобот даврларида активлар сифатида тан олинмаслиги керак.
12. Тажриба-конструкторлик ишлари бўйича харажатлар қуйидаги мезонларга жавоб берганда, актив сифатида тан олинади:
маҳсулот ёки жараён аниқ белгиланган, маҳсулот ёки жараёнга тегишли харажатлар эса алоҳида аниқланиши ва ишончли тарзда баҳоланиши мумкин бўлса;
маҳсулот ёки жараённи амалга оширишни техник имконияти мавжуд бўлса;
тажриба-конструкторлик ишлари натижасида олинган маҳсулот ёки технология ишлаб чиқариш, сотиш ёки ундан фойдаланиш учун мўлжалланган бўлса;
тажриба-конструкторлик ишлари натижасида олинган маҳсулот ёки технология учун бозор мавжуд бўлса ёхуд ташкилот томонидан фойдаланилган тақдирда, у ташкилотга фойда келтириши ҳақида ишонч мавжуд бўлса;
маҳсулот ёки технология лойиҳасини ниҳоясига етказиш ва бозорга чиқариш ёхуд унинг қўлланилиши учун етарли ресурслар ва имкониятлар мавжуд бўлса.
13. Актив сифатида тан олинган тажриба-конструкторлик ишларининг харажатлари қуйидагилар чиқариб ташлангандан кейин улар бўйича келгусидаги даромадлар миқдоридан ошмаслиги керак:
тажриба-конструкторлик ишларига келгусидаги харажатлар;
тегишли ишлаб чиқариш харажатлари;
маҳсулотни реализация қилишда бевосита амалга оширилган маъмурий харажатлар ва реализация харажатлари.
14. Лойиҳанинг тажриба-конструкторлик ишлари бўйича харажатлари актив тушунчасига жавоб бериши мумкин, лекин бу харажатлар ташкилот томонидан ана шу харажатлар натижасида келгусида иқтисодий наф олишини аниқлаш учун етарли бўлмаганлиги сабабли актив сифатида тан олиш мезонларига мос келмаслиги мумкин. Бундай ҳолларда тажриба-конструкторлик ишлари бўйича харажатлар шу харажатлар амалга оширилган ҳисобот даврида харажат сифатида тан олинади ва кейинги даврларда актив сифатида тан олинмайди.
4-боб. Тажриба-конструкторлик ишлари харажатларининг амортизацияси
15. Актив сифатида тан олинган тажриба-конструкторлик ишлари харажатларининг суммаси амортизация қилиниши ва мунтазамлилик асосида харажат деб тан олиниши керак. Бунда, ташкилот амортизацияни ҳисоблашда қуйидагиларга асосланади:
маҳсулот ёки технологияни сотиш ёхуд ундан фойдаланишдан келадиган даромадлар ёки бошқа манфаатларга;
маҳсулот ёки технологияни сотиш ёхуд ундан фойдаланиш кўзда тутилган даврга.
Амортизация тажриба-конструкторлик ишлари натижасида олинган маҳсулот ёки технология сотишга ёки фойдаланишга тайёр бўлган пайтдан бошланади.
16. Актив сифатида тан олинган тажриба-конструкторлик ишлари харажатларининг амортизация қилинадиган суммаси қуйидагиларнинг энг кам муддати давомида тақсимланиши лозим:
активнинг хизмат муддати;
актив тан олинган вақтдан бошлаб беш йил давомида.
17. Айрим ҳолларда тажриба-конструкторлик ишларига харажатлар натижасида олинган иқтисодий наф ташкилот томонидан бошқа активларни ишлаб чиқаришда сарфланиб кетади ва харажат сифатида тан олинмайди. Бунда, мазкур харажатлар амортизацияси бошқа актив қийматининг бир қисмини ташкил этади ва баланс қийматига қўшилади. Масалан, илгари актив сифатида тан олинган тажриба-конструкторлик ишлари харажатлари ишлаб чиқарилган материаллари қийматига қўшилиши мумкин. Бошқа активларнинг баланс қийматига киритилган тажриба-конструкторлик ишлари харажатлари мазкур активларнинг бошқа харажатлари билан бир вақтда тан олинади.
5-боб. Тажриба-конструкторлик ишлари харажатларининг камайтирилиши
18. Лойиҳа бўйича тажриба-конструкторлик ишлари харажатлари суммасини тажриба-конструкторлик ишларига келгусидаги харажатларни, тегишли ишлаб чиқариш харажатларини, маъмурий харажатларни ва маҳсулот ёки технологияни бевосита реализация қилиш харажатларини, келгуси даромадлар ҳисобидан қопланиши мумкин бўлмаган харажатларни ҳисобга олиб, амортизация қилинмаган қолдиқ миқдоригача камайтириш лозим.
Агар тажриба-конструкторлик ишларига харажатларни амортизация қилинмаган қолдиғи, мазкур БҲМСнинг 12-бандида келтирилган актив сифатида тан олиш мезонларига жавоб бермаса, ҳисобдан чиқарилади. Тўла ёки қисман ҳисобдан чиқарилган сумма мазкур қисман ёки тўла ҳисобдан чиқариш амалга оширилган даврда харажат деб тан олиниши лозим.
19. Мазкур БҲМСнинг 18-бандига мувофиқ қисман ёки тўла ҳисобдан чиқарилган тажриба-конструкторлик ишлари харажатлари, уларни тўла ёки қисман ҳисобдан чиқаришга сабаб бўлган ҳодиса ёки ҳолат мавжуд бўлмай қолганда ёхуд келгусида актив сифатида тан олишга сабаб бўладиган янги ҳодиса ҳамда ҳолат вужудга келишига ишончли далил мавжуд бўлганда, қайтадан тикланиши лозим. Қайта тикланган суммани, мазкур БҲМСнинг 13-бандига мувофиқ тўла ёки қисман ҳисобдан чиқарилмаган бўлса, амортизация сифатида тан олиниши мумкин бўлган суммага камайтириш керак. Қайта тикланган суммани шу давр харажати сифатида тан олинган тажриба-конструкторлик ишлари харажатларининг камайтирилган суммаси сифатида тан олиш лозим.
6-боб. Ёритиб бериш
20. Молиявий ҳисоботлар қуйидагиларни ёритиб бериши керак:
илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларига харажатлар учун қабул қилинган ҳисоб сиёсатини;
ҳисобот даврида харажат сифатида тан олинган илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларига харажатлар миқдорини;
фойдаланилган амортизация усулларини;
активнинг қабул қилинган фойдали хизмат муддати ёки амортизация меъёрларини;
ҳисобот даврининг бошида ва охирида тажриба-конструкторлик ишлари харажатларининг амортизация қилинмаган қолдиғи. Бунда, қуйидагилар кўрсатилиши керак:
мазкур БҲМСнинг 12-бандига мувофиқ актив сифатида тан олинган тажриба-конструкторлик ишлари харажатлари;
мазкур БҲМСнинг 15 ва 18-бандларига мувофиқ харажат деб тан олинган тажриба-конструкторлик ишлари харажатлари;
бошқа активлар счётларига ўтказилган тажриба-конструкторлик ишлари харажатлари;
мазкур БҲМСнинг 19-бандига мувофиқ қайта тикланган тажриба-конструкторлик ишлари харажатлари.
Вазир Д. КУЧКАРОВ
Тошкент ш.,
2024 йил 14 июнь,
137-сон
Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining
buyrugʻi
Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (11-sonli BHMS) “Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari boʻyicha xarajatlar”ni tasdiqlash haqida
Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman:
1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (11-sonli BHMS) “Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari boʻyicha xarajatlar” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 1998-yil 3-dekabrda 64-son bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (11-son BHMS) “ Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlab chiqishlarga xarajatlar ” (roʻyxat raqami 581, 1998-yil 28-dekabr) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 1999-y., 6-son) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.
3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 137-son buyrugʻiga ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (11-sonli BHMS) “Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari boʻyicha xarajatlar”
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Mazkur Buxgalteriya hisobi milliy standarti (11-sonli BHMS) (bundan buyon matnda BHMS deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga asosan ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish elementi boʻlib hisoblanadi.
2. Mazkur BHMSning maqsadi ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga xarajatlarni buxgalteriya hisobida aks ettirish tartibini belgilashdan iborat. Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga xarajatlarni hisobga olishning asosiy masalasi bu xarajatlarni aktiv yoki xarajat sifatida tan olishdan iborat.
3. Mazkur BHMSda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
ilmiy-tadqiqot ishlari — yangi ilmiy yoki texnik bilimlar va gʻoyalarni olish maqsadida oʻtkaziladigan original (oʻziga xos) va rejali izlanishlar;
tajriba-konstruktorlik ishlari — yangi yoki jiddiy tarzda yaxshilangan materiallar, mexanizmlar, mahsulotlar, texnologiyalar, tizimlar yoki xizmatlarni ishlab chiqarish yoki tijorat maqsadlarida foydalanishdan oldin rejalashtirish yoki loyihalashtirish uchun ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini yoki boshqa bilimlarni qoʻllash.
4. Mazkur BHMS qazib olish tarmoqlarida neft, gaz, mineral konlarni qidirish va ularni ishlatish boʻyicha xarajatlarga nisbatan qoʻllanilmaydi. Biroq, mazkur BHMS ushbu tarmoqlardagi boshqa ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga nisbatan qoʻllaniladi.
5. Budjet , banklar va boshqa kredit tashkilotlaridan tashqari mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan yuridik shaxslar (bundan buyon matnda tashkilot deb yuritiladi) shartnomaga muvofiq boshqa tashkilot uchun ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini olib borishi mumkin.
Shartnoma shartlarida ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari bilan bogʻliq boʻlgan barcha xatarlar va foydalar boshqa tashkilotga oʻtkazilishi nazarda tutilgan boʻlsa, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini bajaradigan tashkilot xarajatlarni Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (4-sonli BHMS) “ Tovar-moddiy zaxiralar ” (roʻyxat raqami 3259, 2020-yil 30-iyun) va Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (17-sonli BHMS) “ Kapital qurilishning pudrat shartnomalari ”ga (roʻyxat raqami 3533, 2024-yil 23-iyul) muvofiq hisobga oladi.
Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari boʻyicha xatarlarni zimmasiga oladigan va keladigan daromadlarni oladigan tashkilot ushbu xarajatlarni mazkur BHMSga muvofiq hisobga oladi.
6. Tashkilotlar tomonidan qonunchilik hujjatlariga muvofiq ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarining turlari va ular boʻyicha xarajatlar tarkibi hisob siyosatida belgilanadi.
2-bob. Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlarining tarkibi
7. Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlariga ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik faoliyati bilan bevosita bogʻliq boʻlgan yoki faoliyatning ushbu turlariga kiritilishi mumkin boʻlgan barcha xarajatlar qoʻshiladi.
8. Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga quyidagi xarajatlar qoʻshiladi:
ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari bilan band boʻlgan xodimlarga ish haqi va boshqa toʻlovlar boʻyicha xarajatlar;
ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarida foydalaniladigan materiallar va xizmatlar qiymati;
ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarida foydalaniladigan asosiy vositalarning eskirishi;
ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari bilan bevosita bogʻliq boʻlgan ustamalar;
ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarida foydalanish darajasidan kelib chiqib hisoblanadigan patentlar va litsenziyalar amortizatsiyasi koʻrinishidagi boshqa xarajatlar.
9. Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlariga realizatsiya xarajatlari kiritilmaydi.
3-bob. Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlarini tan olish
10. Ilmiy-tadqiqot ishlari boʻyicha xarajatlar shu xarajatlar amalga oshirilgan hisobot davrida xarajat sifatida tan olinadi va keyingi davrlarda aktiv sifatida tan olinmasligi lozim.
11. Tajriba-konstruktorlik ishlari boʻyicha xarajatlar, agarda ular mazkur BHMSning 12-bandida koʻrsatilgan aktivlarni tan olish mezonlariga javob bermasa, shu xarajatlar amalga oshirilgan hisobot davrida xarajat sifatida tan olinishi lozim.
Dastlab xarajat sifatida tan olingan tajriba-konstruktorlik ishlari boʻyicha xarajatlar keyingi hisobot davrlarida aktivlar sifatida tan olinmasligi kerak.
12. Tajriba-konstruktorlik ishlari boʻyicha xarajatlar quyidagi mezonlarga javob berganda, aktiv sifatida tan olinadi:
mahsulot yoki jarayon aniq belgilangan, mahsulot yoki jarayonga tegishli xarajatlar esa alohida aniqlanishi va ishonchli tarzda baholanishi mumkin boʻlsa;
mahsulot yoki jarayonni amalga oshirishni texnik imkoniyati mavjud boʻlsa;
tajriba-konstruktorlik ishlari natijasida olingan mahsulot yoki texnologiya ishlab chiqarish, sotish yoki undan foydalanish uchun moʻljallangan boʻlsa;
tajriba-konstruktorlik ishlari natijasida olingan mahsulot yoki texnologiya uchun bozor mavjud boʻlsa yoxud tashkilot tomonidan foydalanilgan taqdirda, u tashkilotga foyda keltirishi haqida ishonch mavjud boʻlsa;
mahsulot yoki texnologiya loyihasini nihoyasiga yetkazish va bozorga chiqarish yoxud uning qoʻllanilishi uchun yetarli resurslar va imkoniyatlar mavjud boʻlsa.
13. Aktiv sifatida tan olingan tajriba-konstruktorlik ishlarining xarajatlari quyidagilar chiqarib tashlangandan keyin ular boʻyicha kelgusidagi daromadlar miqdoridan oshmasligi kerak:
tajriba-konstruktorlik ishlariga kelgusidagi xarajatlar;
tegishli ishlab chiqarish xarajatlari;
mahsulotni realizatsiya qilishda bevosita amalga oshirilgan maʼmuriy xarajatlar va realizatsiya xarajatlari.
14. Loyihaning tajriba-konstruktorlik ishlari boʻyicha xarajatlari aktiv tushunchasiga javob berishi mumkin, lekin bu xarajatlar tashkilot tomonidan ana shu xarajatlar natijasida kelgusida iqtisodiy naf olishini aniqlash uchun yetarli boʻlmaganligi sababli aktiv sifatida tan olish mezonlariga mos kelmasligi mumkin. Bunday hollarda tajriba-konstruktorlik ishlari boʻyicha xarajatlar shu xarajatlar amalga oshirilgan hisobot davrida xarajat sifatida tan olinadi va keyingi davrlarda aktiv sifatida tan olinmaydi.
4-bob. Tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlarining amortizatsiyasi
15. Aktiv sifatida tan olingan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlarining summasi amortizatsiya qilinishi va muntazamlilik asosida xarajat deb tan olinishi kerak. Bunda, tashkilot amortizatsiyani hisoblashda quyidagilarga asoslanadi:
mahsulot yoki texnologiyani sotish yoxud undan foydalanishdan keladigan daromadlar yoki boshqa manfaatlarga;
mahsulot yoki texnologiyani sotish yoxud undan foydalanish koʻzda tutilgan davrga.
Amortizatsiya tajriba-konstruktorlik ishlari natijasida olingan mahsulot yoki texnologiya sotishga yoki foydalanishga tayyor boʻlgan paytdan boshlanadi.
16. Aktiv sifatida tan olingan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlarining amortizatsiya qilinadigan summasi quyidagilarning eng kam muddati davomida taqsimlanishi lozim:
aktivning xizmat muddati;
aktiv tan olingan vaqtdan boshlab besh yil davomida.
17. Ayrim hollarda tajriba-konstruktorlik ishlariga xarajatlar natijasida olingan iqtisodiy naf tashkilot tomonidan boshqa aktivlarni ishlab chiqarishda sarflanib ketadi va xarajat sifatida tan olinmaydi. Bunda, mazkur xarajatlar amortizatsiyasi boshqa aktiv qiymatining bir qismini tashkil etadi va balans qiymatiga qoʻshiladi. Masalan, ilgari aktiv sifatida tan olingan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari ishlab chiqarilgan materiallari qiymatiga qoʻshilishi mumkin. Boshqa aktivlarning balans qiymatiga kiritilgan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari mazkur aktivlarning boshqa xarajatlari bilan bir vaqtda tan olinadi.
5-bob. Tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlarining kamaytirilishi
18. Loyiha boʻyicha tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari summasini tajriba-konstruktorlik ishlariga kelgusidagi xarajatlarni, tegishli ishlab chiqarish xarajatlarini, maʼmuriy xarajatlarni va mahsulot yoki texnologiyani bevosita realizatsiya qilish xarajatlarini, kelgusi daromadlar hisobidan qoplanishi mumkin boʻlmagan xarajatlarni hisobga olib, amortizatsiya qilinmagan qoldiq miqdorigacha kamaytirish lozim.
Agar tajriba-konstruktorlik ishlariga xarajatlarni amortizatsiya qilinmagan qoldigʻi, mazkur BHMSning 12-bandida keltirilgan aktiv sifatida tan olish mezonlariga javob bermasa, hisobdan chiqariladi. Toʻla yoki qisman hisobdan chiqarilgan summa mazkur qisman yoki toʻla hisobdan chiqarish amalga oshirilgan davrda xarajat deb tan olinishi lozim.
19. Mazkur BHMSning 18-bandiga muvofiq qisman yoki toʻla hisobdan chiqarilgan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari, ularni toʻla yoki qisman hisobdan chiqarishga sabab boʻlgan hodisa yoki holat mavjud boʻlmay qolganda yoxud kelgusida aktiv sifatida tan olishga sabab boʻladigan yangi hodisa hamda holat vujudga kelishiga ishonchli dalil mavjud boʻlganda, qaytadan tiklanishi lozim. Qayta tiklangan summani, mazkur BHMSning 13-bandiga muvofiq toʻla yoki qisman hisobdan chiqarilmagan boʻlsa, amortizatsiya sifatida tan olinishi mumkin boʻlgan summaga kamaytirish kerak. Qayta tiklangan summani shu davr xarajati sifatida tan olingan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlarining kamaytirilgan summasi sifatida tan olish lozim.
6-bob. Yoritib berish
20. Moliyaviy hisobotlar quyidagilarni yoritib berishi kerak:
ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga xarajatlar uchun qabul qilingan hisob siyosatini;
hisobot davrida xarajat sifatida tan olingan ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga xarajatlar miqdorini;
foydalanilgan amortizatsiya usullarini;
aktivning qabul qilingan foydali xizmat muddati yoki amortizatsiya meʼyorlarini;
hisobot davrining boshida va oxirida tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlarining amortizatsiya qilinmagan qoldigʻi. Bunda, quyidagilar koʻrsatilishi kerak:
mazkur BHMSning 12-bandiga muvofiq aktiv sifatida tan olingan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari;
mazkur BHMSning 15 va 18-bandlariga muvofiq xarajat deb tan olingan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari;
boshqa aktivlar schyotlariga oʻtkazilgan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari;
mazkur BHMSning 19-bandiga muvofiq qayta tiklangan tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari.
Vazir D. KUCHKAROV
Toshkent sh.,
2024-yil 14-iyun,
137-son
министра экономики и финансов Республики Узбекистан
Приказ
Об утверждении Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 11) «Затраты на научно-исследовательские и опытно-конструкторские работы»
В соответствии с Законом Республики Узбекистан «О бухгалтерском учете» приказываю:
1. Утвердить Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 11) «Затраты на научно-исследовательские и опытно-конструкторские работы» согласно приложению * .
2. Признать утратившими силу Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 11) « Затраты на научно-исследовательские и опытно-конструкторские разработки », утвержденный приказом министра финансов Республики Узбекистан от 3 декабря 1998 года № 64 (рег. № 581 от 28 декабря 1998 года) (Бюллетень нормативных актов министерств, государственных комитетов и ведомств Республики Узбекистан, 1999 г., № 6).
3. Настоящий приказ вступает в силу со дня его официального опубликования.
Министр Д. КУЧКАРОВ
г. Ташкент,
14 июня 2024 г.,
№ 137