📅 2024-yil 14-iyun · Vazirlik va idoralar hujjatlari · Iqtisodiyot va moliya vaziri
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
UzbekAI
📅 2024 йил 14 июнь · Вазирлик ва идоралар ҳужжатлари · Иқтисодиёт ва молия вазири
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 14 июня 2024 г. · Документы министерств и ведомств · Министр экономики и финансов
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 14 June 2024 · Ministry and agency documents · Iqtisodiyot va moliya vaziri
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг
буйруғи
Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (8-сонли БҲМС) «Консолидaциялашган молиявий ҳисоботлар ва шуъба хўжалик жамиятларига инвестициялар ҳисоби»ни тасдиқлаш ҳақида
Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ буюраман:
1. Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (8-сонли) БҲМС «Консолидациялашган молиявий ҳисоботлар ва шўъба хўжалик жамиятларига инвестициялар ҳисоби» иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан 1998 йил 14 октябрь 50-сон билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (8-сон БҲМС) «Консолидациялашган молиявий ҳисоботлар ва шўъба хўжалик жамиятларига инвестициялар ҳисоби» (рўйхат рақами 580, 1998 йил 28 декабрь) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари ахборотномаси, 1999 й., 6-сон, 150-модда) ўз кучини йўқотган деб топилсин.
3. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 июндаги 135-сон буйруғига ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (8-сонли БҲМС) «Консолидациялашган молиявий ҳисоботлар ва шуъба хўжалик жамиятларига инвестициялар ҳисоби »
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (бундан буён матнда БҲМС деб юритилади) «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонунига асосан ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини норматив тартибга солиш элементи бўлиб ҳисобланади.
2. Мазкур БҲМСнинг мақсади хўжалик юритувчи жамият (бундан буён матнда бош ташкилот деб юритилади) томонидан у назорат қиладиган хўжалик юритувчи жамиятлар (бундан буён матнда шуъба хўжалик жамияти деб юритилади) гуруҳининг консолидациялашган молиявий ҳисоботини тузиш ва тақдим этиш тартибини белгилаб бериш ҳисобланади .
Мазкур БҲМСда шуъба хўжалик жамиятларга инвестицияларни бош ташкилотнинг алоҳида молиявий ҳисоботида ҳисобга олиш тартиби ҳам кўриб чиқилади.
3. Ушбу БҲМС қуйидагиларга нисбатан қўлланилмайди:
биргаликда фаолиятдаги инвестицияларни ҳисобга олишга;
таъсир остидаги (қарам) ташкилотларга инвестицияларни ҳисобга олишга;
вазирликлар, идоралар ва бюджет ташкилотларининг жамланма молиявий ҳисоботига .
4. Ушбу БҲМСда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
бош ташкилот — бир ёки бир нечта шуъба хўжалик жамиятларни назорат қилувчи хўжалик юритувчи субъект. Бунда, назорат қилиш деганда шуъба хўжалик жамиятидаги иштирокидан даромадлар ўзгариши рискига мойил бўлган ёки бундай даромадларни олиш ҳуқуқига эга бўлган бош ташкилотнинг шуъба хўжалик жамиятига бўлган ваколатларини амалга ошириш натижасида ушбу даромадларга таъсир кўрсатиши тушунилади;
шуъба хўжалик жамияти — агар бир (бош) хўжалик жамияти ёки ширкати иккинчи хўжалик жамиятининг устав фондида ундан устунлик мавқеига эга бўлган ҳолда иштирок этиши туфайли ёхуд улар ўртасида тузилган шартномага мувофиқ ё бўлмаса бошқача тарзда иккинчи хўжалик жамияти томонидан қабул қилинадиган қарорларни белгилаб бериш имконига эга бўлса, ушбу иккинчи хўжалик жамияти шуъба хўжалик жамияти ҳисобланади.
гуруҳ — бош ташкилот ва унга қарашли барча шуъба хўжалик жамиятларидир;
консолидациялашган молиявий ҳисоботлар — ҳисобот даври учун тузиладиган гуруҳнинг молиявий ҳисоботларидир;
алоҳида молиявий ҳисоботлар — консолидацияланиши лозим бўлган ҳар бир гуруҳ аъзосининг ҳисоботидир;
назорат кучига эга бўлмаган улуш — шуъба хўжалик жамияти хусусий капиталининг бевосита ёки билвосита бош ташкилотга тегишли бўлмаган улуши.
2-боб. Консолидациялашган молиявий ҳисоботларни тақдим этиш
5. Бош ташкилот консолидациялашган молиявий ҳисоботларни тақдим этиши лозим, бундан мазкур БҲМСнинг 6-бандида назарда тутилган ҳолат мустасно.
6. Бошқа бир жамиятга шуъба бўлган ва бошқа жамият мулки ҳисобланган бош ташкилот, агар ўзининг бош ташкилоти консолидациялашган ҳисобот тақдим этишни талаб қилмаса ва бунга назорат кучига эга бўлмаган улуш эгаларининг розилиги бўлса, консолидациялашган ҳисобот тақдим этмаслиги мумкин.
Бундай бош ташкилот ўзининг алоҳида молиявий ҳисоботларига изоҳларда қуйидагиларни ёритиб бериши лозим:
а) консолидациялашган молиявий ҳисобот тақдим этилмагани сабабини;
б) шуъба хўжалик жамиятига киритилган инвестицияларни ҳисобга олиш усулини;
в) консолидациялашган молиявий ҳисобот тақдим этадиган ўзининг бош ташкилоти номи ва унинг рўйхатга олинган жойини.
7. Консолидациялашган молиявий ҳисобот тузадиган бош ташкилот барча хорижий ва маҳаллий шуъба хўжалик жамиятларининг консолидациясини амалга ошириши лозим.
3-боб. Консолидациялашган ҳисоботларни тузиш услуби
8. Консолидациялашган молиявий ҳисоботларни тайёрлашда бош ташкилот ва унинг барча консолидация қилинадиган шуъба хўжалик жамиятлари молиявий ҳисоботлари активлар, мажбуриятлар, хусусий капитал, даромадлар ва харажатларнинг бир хил моддаларини сатрма-сатр қўшиш йўли билан бирлаштирилади.
Консолидациялашган молиявий ҳисоботларни тузиш учун:
а) қуйидагилар чиқариб ташланиши:
ҳар бир шуъба хўжалик жамиятига бош ташкилот инвестицияларининг баланс қиймати ва бош ташкилотнинг ҳар бир шуъба хўжалик жамияти хусусий капиталидаги улуши;
бош ташкилот ва шуъба хўжалик жамиятлари ўртасида ўзаро ҳисоб-китоб қилиш счётлари бўйича сальдолар;
даромадлар, харажатлар, дивидендлар бўйича гуруҳ ичидаги ҳисоб-китоб операциялари, шунингдек ушбу операциялар натижасида юзага келган реализация қилинмаган фойда ва зарарлар, бундан қопланиши мумкин бўлмаган зарарлар мустасно;
б) бош ташкилотга тегишли соф даромад суммасини аниқлашда гуруҳнинг даромадини камайтирадиган шуъба хўжалик жамиятининг соф даромадида назорат кучига эга бўлмаган улуши аниқланиши;
в) қуйидагиларни қўшган ҳолда шуъба хўжалик жамияти соф активларидаги назорат кучига эга бўлмаган улушни аниқланиши ва уни ҳисобот даври учун консолидациялашган бухгалтерия балансида бош ташкилотнинг мажбуриятлари ва хусусий капиталидан алоҳида кўрсатилиши лозим:
шўъба ташкилот дастлаб харид қилинган пайтда ҳисобланган назорат кучига эга бўлмаган улуш суммаси;
шўъба ташкилот харид қилинган пайтдан ҳисобот санасигача бўлган даврда унинг хусусий капитали ўзгаришида назорат кучига эга бўлмаган улушнинг салмоғи.
9. Бир хил ҳисобот даври учун ва бир хил ҳисобот санасига тузилган бош ташкилотнинг ва шуъба хўжалик жамиятларнинг молиявий ҳисоботлари ҳамда назорат кучига эга бўлмаган улушлари консолидациялашган молиявий ҳисоботда бирлаштирилади.
Агар бош ташкилот ҳисобот даврининг охири шуъба хўжалик жамиятлари ҳисобот даврининг охиридан фарқ қилса, бош ташкилот шуъба хўжалик жамиятларнинг молиявий маълумотларини консолидациялаш имкониятига эга бўлиши учун қўшимча молиявий маълумотларни бош ташкилотнинг молиявий ҳисоботи билан айни бир санага тайёрлайди.
Агар буни бажаришнинг имкони бўлмаса, бош ташкилот шуъба хўжалик жамиятларнинг молиявий маълумотларини консолидациялашни мазкур субъектнинг энг сўнгги молиявий ҳисоботига, уларнинг тузилган санаси ва консолидациялашган молиявий ҳисобот санаси оралиғидаги даврда содир бўлган аҳамиятли ҳодисалар ёки операцияларнинг таъсирини ҳисобга олиб, тузатишлар киритган ҳолда амалга ошириши лозим. Ҳар қандай ҳолда ҳам шуъба хўжалик жамиятларнинг молиявий ҳисоботи санаси ва консолидациялашган молиявий ҳисобот санаси ўртасидаги фарқ уч ойдан ошмаслиги, ҳисобот даврлари муддати ҳамда молиявий ҳисоботлар саналари ўртасидаги фарқ эса даврдан даврга мос келиши лозим.
10. Консолидациялашган молиявий ҳисоботлар тайёрланиши учун бош ташкилот ва шуъба хўжалик жамиятлари ўхшаш операциялар ва молия-хўжалик фаолиятининг бошқа ҳодисалари учун ягона ҳисоб сиёсатидан фойдаланиши лозим.
Агар гуруҳ иштирокчиларидан бири ўхшаш операциялар бўйича консолидациялашган молиявий ҳисобот тузишда қабул қилинган ҳисоб сиёсатидан фарқ қиладиган ҳисоб сиёсатидан фойдаланса, у холда ушбу молиявий ҳисоботларга консолидациялаш жараёнида тегишли тузатишлар киритилади. Агар консолидациялашган молиявий ҳисоботларни тайёрлашда ягона ҳисоб сиёсатидан фойдаланишнинг имконияти бўлмаса, ушбу факт консолидациялашган молиявий ҳисоботга изоҳлар қисмида ёритиб берилиши лозим.
11. Шуъба хўжалик жамиятлари хўжалик фаолиятининг натижалари у харид қилинган санадан бошлаб, яъни харид қилинган шуъба хўжалик жамияти устидан назорат қилиш харидорга ҳақиқатда берилган санадан бошлаб, чиқиб кетган шуъба хўжалик жамиятлари бўйича эса чиқиб кетган санагача консолидациялашган молиявий ҳисоботга киритилади.
12. Шуъба хўжалик жамиятини сотишдан тушум ва сотиш санасидаги мажбуриятларни айириб ташлаган ҳолда унинг активларининг баланс қиймати ўртасидаги фарқ консолидациялашган молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда шуъба хўжалик жамиятини сотишдан олинган фойда ва зарар сифатида акс эттирилади.
13. Шуъба хўжалик жамиятига киритилган инвестициялар бош ташкилот шуъба хўжалик жамияти устидан назоратни йўқотган ва шуъба хўжалик жамияти таърифига мос келмайдиган санадан бошлаб Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (12-сонли БҲМС) «Молиявий инвестицияларни ҳисобга олиш»га (рўйхат рақами 3531, 2024 йил 18 июль) мувофиқ акс эттирилиши лозим.
14. Назорат кучига эга бўлмаган улуш консолидациялашган бухгалтерия балансида мажбуриятлар ва хусусий капиталдан алоҳида кўрсатилиши лозим. Гуруҳ даромадида ҳам назорат кучига эга бўлмаган улуш алоҳида кўрсатилиши лозим.
4-боб. Шуъба хўжалик жамиятларига инвестицияларни бош ташкилотнинг алоҳида молиявий ҳисоботида акс эттириш
15. Консолидациялашган молиявий ҳисоботларни тузишда ҳисобга олинган шуъба хўжалик жамиятларига инвестициялар бош ташкилотнинг алоҳида (мустақил) молиявий ҳисоботларида қуйидагилардан фойдаланиб акс эттирилади:
хусусий капитални ҳисобга олиш усули (улушли қатнашиш усули);
узоқ муддатли инвестициялар қийматини ҳисобга олиш бўйича усули.
16. Консолидациялашган молиявий ҳисоботга киритилмаган шуъба хўжалик жамиятларига инвестициялар бош ташкилотнинг алоҳида молиявий ҳисоботида Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (12-сонли БҲМС) «Молиявий инвестицияларни ҳисобга олиш»га (рўйхат рақами 3531, 2024 йил 18 июль) мувофиқ акс эттирилиши лозим.
5-боб. Маълумотларни ёритиб бериш
17. Мазкур БҲМСнинг 6 ва 10-бандларида ёритиб бериш талаб қилинган ахборотларга қўшимча равишда қуйидаги маълумотларни ҳам ёритиб бериш лозим:
жойлашган жойи ёки рўйхатга олган мамлакатлар номини, мулкка эгалик улушини ва овоз бериш ҳуқуқига эга бўлган акциялар сонини (агар улар мулкка эгалик улушига мос келмаса) кўрсатган ҳолда йирик шуъба хўжалик жамиятлари рўйхатини;
шуъба хўжалик жамиятининг ҳисоботи консолидациялашган ҳисоботга киритилмаганлигининг сабабларини;
бош ташкилот бевосита ёки билвосита овозлар сонининг ярмидан кўпроғига эга бўлмаган ҳолларда, бош ташкилотга шуъба хўжалик жамияти устидан уни назорат қилишга имкон берадиган ўзаро муносабатлар тавсифини;
бевосита ёки билвосита овозларнинг ярмидан кўпроғига эгалик қиладиган, лекин назорат йўқлиги сабабли шуъба хўжалик жамияти ҳисобланмайдиган жамиятларнинг номларини;
жамиятни харид қилиш (ташкил этиш) ва сотиш (тугатиш)нинг ҳисобот йилидаги молиявий ҳолатга, ҳисобот давридаги молиявий натижаларга ва олдинги даврнинг тегишли суммаларига таъсирини;
бош ташкилот алоҳида молиявий ҳисоботида шуъба хўжалик жамиятига инвестицияларни ҳисобга олиш учун фойдаланадиган усулни.
Вазир Д. КУЧКАРОВ
Тошкент ш.,
2024 йил 14 июнь,
135-сон
Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining
buyrugʻi
Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (8-sonli BHMS) “Konsolidasiyalashgan moliyaviy hisobotlar va shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar hisobi”ni tasdiqlash haqida
Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman:
1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (8-sonli) BHMS “Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlar va shoʻba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar hisobi” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan 1998-yil 14-oktabr 50-son bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (8-son BHMS) “Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlar va shoʻba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar hisobi” (roʻyxat raqami 580, 1998-yil 28-dekabr) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 1999-y., 6-son, 150-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.
3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-iyundagi 135-son buyrugʻiga ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (8-sonli BHMS) “Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlar va shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar hisobi ”
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Mazkur Buxgalteriya hisobining milliy standarti (bundan buyon matnda BHMS deb yuritiladi) “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuniga asosan ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish elementi boʻlib hisoblanadi.
2. Mazkur BHMSning maqsadi xoʻjalik yurituvchi jamiyat (bundan buyon matnda bosh tashkilot deb yuritiladi) tomonidan u nazorat qiladigan xoʻjalik yurituvchi jamiyatlar (bundan buyon matnda shuʼba xoʻjalik jamiyati deb yuritiladi) guruhining konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotini tuzish va taqdim etish tartibini belgilab berish hisoblanadi .
Mazkur BHMSda shuʼba xoʻjalik jamiyatlarga investitsiyalarni bosh tashkilotning alohida moliyaviy hisobotida hisobga olish tartibi ham koʻrib chiqiladi.
3. Ushbu BHMS quyidagilarga nisbatan qoʻllanilmaydi:
birgalikda faoliyatdagi investitsiyalarni hisobga olishga;
taʼsir ostidagi (qaram) tashkilotlarga investitsiyalarni hisobga olishga;
vazirliklar, idoralar va budjet tashkilotlarining jamlanma moliyaviy hisobotiga .
4. Ushbu BHMSda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
bosh tashkilot — bir yoki bir nechta shuʼba xoʻjalik jamiyatlarni nazorat qiluvchi xoʻjalik yurituvchi subyekt. Bunda, nazorat qilish deganda shuʼba xoʻjalik jamiyatidagi ishtirokidan daromadlar oʻzgarishi riskiga moyil boʻlgan yoki bunday daromadlarni olish huquqiga ega boʻlgan bosh tashkilotning shuʼba xoʻjalik jamiyatiga boʻlgan vakolatlarini amalga oshirish natijasida ushbu daromadlarga taʼsir koʻrsatishi tushuniladi;
shuʼba xoʻjalik jamiyati — agar bir (bosh) xoʻjalik jamiyati yoki shirkati ikkinchi xoʻjalik jamiyatining ustav fondida undan ustunlik mavqeyiga ega boʻlgan holda ishtirok etishi tufayli yoxud ular oʻrtasida tuzilgan shartnomaga muvofiq yo boʻlmasa boshqacha tarzda ikkinchi xoʻjalik jamiyati tomonidan qabul qilinadigan qarorlarni belgilab berish imkoniga ega boʻlsa, ushbu ikkinchi xoʻjalik jamiyati shuʼba xoʻjalik jamiyati hisoblanadi.
guruh — bosh tashkilot va unga qarashli barcha shuʼba xoʻjalik jamiyatlaridir;
konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlar — hisobot davri uchun tuziladigan guruhning moliyaviy hisobotlaridir;
alohida moliyaviy hisobotlar — konsolidatsiyalanishi lozim boʻlgan har bir guruh aʼzosining hisobotidir;
nazorat kuchiga ega boʻlmagan ulush — shuʼba xoʻjalik jamiyati xususiy kapitalining bevosita yoki bilvosita bosh tashkilotga tegishli boʻlmagan ulushi.
2-bob. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarni taqdim etish
5. Bosh tashkilot konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarni taqdim etishi lozim, bundan mazkur BHMSning 6-bandida nazarda tutilgan holat mustasno.
6. Boshqa bir jamiyatga shuʼba boʻlgan va boshqa jamiyat mulki hisoblangan bosh tashkilot, agar oʻzining bosh tashkiloti konsolidatsiyalashgan hisobot taqdim etishni talab qilmasa va bunga nazorat kuchiga ega boʻlmagan ulush egalarining roziligi boʻlsa, konsolidatsiyalashgan hisobot taqdim etmasligi mumkin.
Bunday bosh tashkilot oʻzining alohida moliyaviy hisobotlariga izohlarda quyidagilarni yoritib berishi lozim:
a) konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot taqdim etilmagani sababini;
b) shuʼba xoʻjalik jamiyatiga kiritilgan investitsiyalarni hisobga olish usulini;
v) konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot taqdim etadigan oʻzining bosh tashkiloti nomi va uning roʻyxatga olingan joyini.
7. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot tuzadigan bosh tashkilot barcha xorijiy va mahalliy shuʼba xoʻjalik jamiyatlarining konsolidatsiyasini amalga oshirishi lozim.
3-bob. Konsolidatsiyalashgan hisobotlarni tuzish uslubi
8. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarni tayyorlashda bosh tashkilot va uning barcha konsolidatsiya qilinadigan shuʼba xoʻjalik jamiyatlari moliyaviy hisobotlari aktivlar, majburiyatlar, xususiy kapital, daromadlar va xarajatlarning bir xil moddalarini satrma-satr qoʻshish yoʻli bilan birlashtiriladi.
Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarni tuzish uchun:
a) quyidagilar chiqarib tashlanishi:
har bir shuʼba xoʻjalik jamiyatiga bosh tashkilot investitsiyalarining balans qiymati va bosh tashkilotning har bir shuʼba xoʻjalik jamiyati xususiy kapitalidagi ulushi;
bosh tashkilot va shuʼba xoʻjalik jamiyatlari oʻrtasida oʻzaro hisob-kitob qilish schyotlari boʻyicha saldolar;
daromadlar, xarajatlar, dividendlar boʻyicha guruh ichidagi hisob-kitob operatsiyalari, shuningdek ushbu operatsiyalar natijasida yuzaga kelgan realizatsiya qilinmagan foyda va zararlar, bundan qoplanishi mumkin boʻlmagan zararlar mustasno;
b) bosh tashkilotga tegishli sof daromad summasini aniqlashda guruhning daromadini kamaytiradigan shuʼba xoʻjalik jamiyatining sof daromadida nazorat kuchiga ega boʻlmagan ulushi aniqlanishi;
v) quyidagilarni qoʻshgan holda shuʼba xoʻjalik jamiyati sof aktivlaridagi nazorat kuchiga ega boʻlmagan ulushni aniqlanishi va uni hisobot davri uchun konsolidatsiyalashgan buxgalteriya balansida bosh tashkilotning majburiyatlari va xususiy kapitalidan alohida koʻrsatilishi lozim:
shoʻba tashkilot dastlab xarid qilingan paytda hisoblangan nazorat kuchiga ega boʻlmagan ulush summasi;
shoʻba tashkilot xarid qilingan paytdan hisobot sanasigacha boʻlgan davrda uning xususiy kapitali oʻzgarishida nazorat kuchiga ega boʻlmagan ulushning salmogʻi.
9. Bir xil hisobot davri uchun va bir xil hisobot sanasiga tuzilgan bosh tashkilotning va shuʼba xoʻjalik jamiyatlarning moliyaviy hisobotlari hamda nazorat kuchiga ega boʻlmagan ulushlari konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotda birlashtiriladi.
Agar bosh tashkilot hisobot davrining oxiri shuʼba xoʻjalik jamiyatlari hisobot davrining oxiridan farq qilsa, bosh tashkilot shuʼba xoʻjalik jamiyatlarning moliyaviy maʼlumotlarini konsolidatsiyalash imkoniyatiga ega boʻlishi uchun qoʻshimcha moliyaviy maʼlumotlarni bosh tashkilotning moliyaviy hisoboti bilan ayni bir sanaga tayyorlaydi.
Agar buni bajarishning imkoni boʻlmasa, bosh tashkilot shuʼba xoʻjalik jamiyatlarning moliyaviy maʼlumotlarini konsolidatsiyalashni mazkur subyektning eng soʻnggi moliyaviy hisobotiga, ularning tuzilgan sanasi va konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot sanasi oraligʻidagi davrda sodir boʻlgan ahamiyatli hodisalar yoki operatsiyalarning taʼsirini hisobga olib, tuzatishlar kiritgan holda amalga oshirishi lozim. Har qanday holda ham shuʼba xoʻjalik jamiyatlarning moliyaviy hisoboti sanasi va konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot sanasi oʻrtasidagi farq uch oydan oshmasligi, hisobot davrlari muddati hamda moliyaviy hisobotlar sanalari oʻrtasidagi farq esa davrdan davrga mos kelishi lozim.
10. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlar tayyorlanishi uchun bosh tashkilot va shuʼba xoʻjalik jamiyatlari oʻxshash operatsiyalar va moliya-xoʻjalik faoliyatining boshqa hodisalari uchun yagona hisob siyosatidan foydalanishi lozim.
Agar guruh ishtirokchilaridan biri oʻxshash operatsiyalar boʻyicha konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot tuzishda qabul qilingan hisob siyosatidan farq qiladigan hisob siyosatidan foydalansa, u xolda ushbu moliyaviy hisobotlarga konsolidatsiyalash jarayonida tegishli tuzatishlar kiritiladi. Agar konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarni tayyorlashda yagona hisob siyosatidan foydalanishning imkoniyati boʻlmasa, ushbu fakt konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotga izohlar qismida yoritib berilishi lozim.
11. Shuʼba xoʻjalik jamiyatlari xoʻjalik faoliyatining natijalari u xarid qilingan sanadan boshlab, yaʼni xarid qilingan shuʼba xoʻjalik jamiyati ustidan nazorat qilish xaridorga haqiqatda berilgan sanadan boshlab, chiqib ketgan shuʼba xoʻjalik jamiyatlari boʻyicha esa chiqib ketgan sanagacha konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotga kiritiladi.
12. Shuʼba xoʻjalik jamiyatini sotishdan tushum va sotish sanasidagi majburiyatlarni ayirib tashlagan holda uning aktivlarining balans qiymati oʻrtasidagi farq konsolidatsiyalashgan moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda shuʼba xoʻjalik jamiyatini sotishdan olingan foyda va zarar sifatida aks ettiriladi.
13. Shuʼba xoʻjalik jamiyatiga kiritilgan investitsiyalar bosh tashkilot shuʼba xoʻjalik jamiyati ustidan nazoratni yoʻqotgan va shuʼba xoʻjalik jamiyati taʼrifiga mos kelmaydigan sanadan boshlab Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (12-sonli BHMS) “Moliyaviy investitsiyalarni hisobga olish”ga (roʻyxat raqami 3531, 2024-yil 18-iyul) muvofiq aks ettirilishi lozim.
14. Nazorat kuchiga ega boʻlmagan ulush konsolidatsiyalashgan buxgalteriya balansida majburiyatlar va xususiy kapitaldan alohida koʻrsatilishi lozim. Guruh daromadida ham nazorat kuchiga ega boʻlmagan ulush alohida koʻrsatilishi lozim.
4-bob. Shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalarni bosh tashkilotning alohida moliyaviy hisobotida aks ettirish
15. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarni tuzishda hisobga olingan shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar bosh tashkilotning alohida (mustaqil) moliyaviy hisobotlarida quyidagilardan foydalanib aks ettiriladi:
xususiy kapitalni hisobga olish usuli (ulushli qatnashish usuli);
uzoq muddatli investitsiyalar qiymatini hisobga olish boʻyicha usuli.
16. Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotga kiritilmagan shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar bosh tashkilotning alohida moliyaviy hisobotida Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (12-sonli BHMS) “Moliyaviy investitsiyalarni hisobga olish”ga (roʻyxat raqami 3531, 2024-yil 18-iyul) muvofiq aks ettirilishi lozim.
5-bob. Maʼlumotlarni yoritib berish
17. Mazkur BHMSning 6 va 10-bandlarida yoritib berish talab qilingan axborotlarga qoʻshimcha ravishda quyidagi maʼlumotlarni ham yoritib berish lozim:
joylashgan joyi yoki roʻyxatga olgan mamlakatlar nomini, mulkka egalik ulushini va ovoz berish huquqiga ega boʻlgan aksiyalar sonini (agar ular mulkka egalik ulushiga mos kelmasa) koʻrsatgan holda yirik shuʼba xoʻjalik jamiyatlari roʻyxatini;
shuʼba xoʻjalik jamiyatining hisoboti konsolidatsiyalashgan hisobotga kiritilmaganligining sabablarini;
bosh tashkilot bevosita yoki bilvosita ovozlar sonining yarmidan koʻprogʻiga ega boʻlmagan hollarda, bosh tashkilotga shuʼba xoʻjalik jamiyati ustidan uni nazorat qilishga imkon beradigan oʻzaro munosabatlar tavsifini;
bevosita yoki bilvosita ovozlarning yarmidan koʻprogʻiga egalik qiladigan, lekin nazorat yoʻqligi sababli shuʼba xoʻjalik jamiyati hisoblanmaydigan jamiyatlarning nomlarini;
jamiyatni xarid qilish (tashkil etish) va sotish (tugatish)ning hisobot yilidagi moliyaviy holatga, hisobot davridagi moliyaviy natijalarga va oldingi davrning tegishli summalariga taʼsirini;
bosh tashkilot alohida moliyaviy hisobotida shuʼba xoʻjalik jamiyatiga investitsiyalarni hisobga olish uchun foydalanadigan usulni.
Vazir D. KUCHKAROV
Toshkent sh.,
2024-yil 14-iyun,
135-son
Министра экономики и финансов Республики Узбекистан
Приказ
Об утверждении Национального стандарта бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 8) «Консолидированные финансовые отчеты и учет инвестиций в дочерние хозяйственные общества»
В соответствии с Законом Республики Узбекистан «О бухгалтерском учете» приказываю:
1. Утвердить Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 8) «Консолидированные финансовые отчеты и учет инвестиций в дочерние хозяйственные общества»согласно приложению * .
2. Признать утратившим силу Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (№ 8 НСБУ) «Учет инвестиций в хозяйственные общества и консолидированная финансовая отчетность», утвержденный Министерством финансов Республики Узбекистан от 14 октября 1998 года № 50 (рег. № 580 от 28 февраля 1998 года) («Бюллетень нормативных актов министерств, государственных комитетов и ведомств Республики Узбекистан», 1999 г., № 6, стр. 150).
3. Настоящий приказ вступает в силу со дня его официального опубликования.
Министр Д. КУЧКАРОВ
г. Ташкент,
14 июня 2024 г.,
№ 135