📅 2024-yil 7-avgust · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 7-avgust · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 7 август · Қонунлар ва кодекслар
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 7 августа 2024 г. · Законы и кодексы
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 7 August 2024 · Laws and codes
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Электр энергетикаси тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2024 йил 9 июлда қабул қилинган Сенат томонидан 2024 йил 10 июлда маъқулланган
1 - боб. Умумий қоидалар
1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади ва қўлланилиш соҳаси
Ушбу Қонуннинг мақсади электр энергетикаси соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
Ушбу Қонун:
ягона электр энергетикаси тизимига уланмаган ҳолда ишлаб чиқарилган электр энергиясини ўз эҳтиёжлари учун сарф қиладиган, қуввати 5 МВт дан кам бўлган электр энергиясини ишлаб чиқарувчи электр станцияларига;
истеъмолчи томонидан ўз эҳтиёжлари учун электр энергиясини сақлашда ишлатиладиган электр энергиясини сақлаш ускунасидан фойдаланиш билан боғлиқ муносабатларга нисбатан татбиқ этилмайди.
2-модда. Электр энергетикаси тўғрисидаги қонунчилик
Электр энергетикаси тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.
Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг электр энергетикаси тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.
3-модда. Асосий тушунчалар
Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
авария режими — электр энергетикаси объектлари ишлашининг технологик параметрлари ягона электр энергетикаси тизими ишончли тарзда ишлаб туришининг бузилишига олиб келиши мумкин бўлган ҳолат;
бозор иштирокчиси — электр энергиясини сотиш ва (ёки) сотиб олиш билан шуғулланиш ҳуқуқига эга бўлган жисмоний ёки юридик шахс, шунингдек тегишли тизим оператори;
ваколатли истеъмолчи — электр энергияси таъминотчисини танлаш ёки ўзгартириш ҳуқуқига эга бўлган истеъмолчи;
ижтимоий хизматлар — электр энергетикаси корхоналари томонидан умумий ижтимоий-иқтисодий манфаатларни кўзлаб кўрсатиладиган хизматлар;
ишлаб чиқарувчи — электр энергиясини ишлаб чиқаришга доир фаолиятни амалга оширувчи юридик ёки жисмоний шахс;
йирик истеъмолчи — электр энергиясининг улгуржи бозорида ишлаб чиқарувчилардан ёки электр энергиясининг чакана бозоридаги бир ва ундан ортиқ таъминотчилардан электр энергиясини сотиб олиш ҳуқуқига эга бўлган истеъмолчи;
марказий харид қилувчи — электр энергиясини марказлашган тарзда сотиш ва сотиб олиш ҳуқуқига эга бўлган юридик шахс;
мувозанатлаш — ягона электр энергетикаси тизимидаги электр энергиясига бўлган талаб ва таклиф ўртасидаги мувозанатни барча омилларни инобатга олган ҳолда сақлаб туриш ҳамда реал вақт режимида кучланиш ва частотани тартибга солиш жараёни;
тайинланган таъминотчи — таъминотчини танлаш имкониятига эга бўлмаган истеъмолчиларга кафолатланган тарзда ёки ваколатли истеъмолчининг мурожаатига кўра электр энергиясини етказиб бериш (сотиш) билан шуғулланадиган корхона;
тақсимлаш тизими — узатиш тизимидан ёки ишлаб чиқарувчилардан то якуний истеъмолчиларнинг уланиш нуқтасигача бўлган паст кучланишли электр тармоғи хўжалиги объектлари мажмуи;
таъминотчи — электр энергиясини истеъмолчиларга етказиб бериш (сотиш) билан шуғулланадиган корхона;
тегишли тизим оператори — фойдаланувчи уланган узатиш, тақсимлаш ва берк тақсимлаш тармоқларининг тегишли оператори;
тезкор-диспетчерлик бошқаруви — ягона электр энергетикаси тизимини реал вақт режимида тезкор бошқариш орқали унинг барқарор ишлашини таъминлаш ва бошқа давлатларнинг электр энергетикаси тизимлари билан параллель равишда ишлаш режимини бошқариш;
тизим оператори — электр энергиясига бўлган талаб ва таклифга таъсир қилувчи омилларни ҳисобга олган ҳолда тезкор-диспетчерлик бошқарувини амалга оширувчи юридик шахс;
тизим хизматлари — тизим оператори томонидан ягона электр энергетикаси тизимининг барқарор ишлашини таъминлаш учун кўрсатиладиган хизматлар;
трейдер — электр энергиясини сотиш билан шуғулланадиган юридик ёки жисмоний шахс, бундан узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторлари мустасно;
узатиш тизими — ишлаб чиқарувчилар, йирик истеъмолчилар ва тақсимлаш тизимлари уланган, шунингдек бошқа давлатларнинг электр энергетикаси тизимлари билан боғланган 35 кВ ва ундан юқори кучланишли электр тармоғи хўжалиги объектлари мажмуи;
узатиш тизими оператори — Ўзбекистон Республикасида узатиш тизимларини эксплуатация қилиш ва ривожлантириш бўйича фаолиятни амалга ошириш ваколатига эга бўлган юридик шахс;
фойдаланувчи — ягона электр энергетикаси тизимидан фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлган юридик ёки жисмоний шахс;
электр станцияси — электр энергиясини ишлаб чиқариш объектлари мажмуи;
электр тармоқлари — электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш тизимлари, шунингдек электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш учун зарур бўлган қўшимча хизматларни кўрсатиш объектлари мажмуи;
электр таъминоти — электр энергиясини истеъмолчига тақсимлаш, етказиб бериш ва сотиш;
электр энергетикаси корхонаси — электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш, сақлаш, тақсимлаш, сотиб олиш, сотиш ёки электр энергияси бозорини ташкил этиш, шунингдек электр энергиясининг импорти ва экспорти бўйича фаолиятни амалга оширувчи юридик шахс. Бунда акциялари бевосита ёки билвосита давлатга тегишли бўлган электр энергетикаси корхоналари гуруҳи битта вертикал интеграциялашган энергетика корхонаси ҳисобланмайди;
электр энергетикаси объектлари — электр энергиясини ишлаб чиқариш, сақлаш, узатиш ва тақсимлашда фойдаланиладиган электр энергетикаси инфратузилмаси;
электр энергетикаси — электр энергиясини ишлаб чиқаришни, сақлашни, узатишни, тақсимлашни, етказиб беришни, сотиб олишни ва сотишни, шунингдек истеъмол қилишни ўз ичига оладиган соҳа;
электр энергияси — товарнинг бир вақтнинг ўзида ишлаб чиқарилиши (сақланиши) ва истеъмол қилиниши билан тавсифланадиган алоҳида тури;
электр энергияси бозори — электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозори;
электр энергияси бозори оператори — Ўзбекистон Республикасида электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозорини шакллантириш ҳамда электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори хавфсиз ва самарали ишлаши учун бозор иштирокчилари номидан электр энергиясини сотиш ва (ёки) сотиб олишни ташкил этиш учун масъул бўлган юридик шахс;
электр энергияси бозори қоидалари — Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланадиган, электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозори иштирокчилари риоя этиши керак бўлган, электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозори қоидаларида белгиланадиган ҳуқуқий нормалар;
электр энергиясини сақлаш тизими — электр энергиясини сақлаш ва кейинчалик узатиш, тақсимлаш учун фойдаланиладиган аккумулятор батареялари, механик сақлаш тизимлари, гидроаккумуляция электр станциялари ва бошқа ускуналар мажмуи;
электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори — электр энергетикаси корхоналари, йирик истеъмолчилар ва бошқа давлатларнинг электр энергетикаси корхоналари ўртасида электр энергиясини рақобат асосида сотиш ва (ёки) сотиб олишни тартибга солувчи механизмлар мажмуи. Бунда электр энергетикаси корхоналари электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозорида Энергетика бозори регулятори томонидан бериладиган лицензия асосида фаолиятни амалга оширади;
электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори қоидалари — электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозорининг самарали фаолиятини таъминлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган қоидалар тўплами;
электр энергиясининг рақобатли чакана бозори — бир ёки бир нечта ҳудудларда ваколатли истеъмолчиларга электр энергиясини сотиш мақсадида икки ва ундан ортиқ таъминотчилар ўртасида электр энергиясини сотиш учун савдолашиш жараёнлари ва (ёки) ваколатли бўлмаган истеъмолчиларга Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда электр энергиясини сотиш механизмлари мажмуи;
электр энергиясининг рақобатли чакана бозори қоидалари — электр энергияси рақобатли чакана бозорининг самарали фаолиятини таъминлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган қоидалар тўплами;
ягона электр энергетикаси тизими — электр энергиясини ишлаб чиқариш ва сақлаш объектлари, узатиш ва тақсимлаш тизимлари мажмуи ҳамда уларнинг тезкор-диспетчерлик бошқаруви.
4-модда. Электр энергетикаси соҳасидаги асосий принциплар
Электр энергетикаси соҳасидаги асосий принциплар қуйидагилардан иборат:
қонунийлик;
соғлом рақобат;
тенглик ва ҳисобдорлик;
очиқлик ва шаффофлик;
электр энергетикаси соҳаси хавфсизлигининг устуворлиги.
2-боб. Электр энергетикаси соҳасини давлат томонидан тартибга солиш
5-модда. Электр энергетикаси соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари
Электр энергетикаси соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат:
атроф-муҳитга салбий таъсирни ва иссиқхона газлари ҳажмини камайтириш, хавфсизликни таъминлаш чораларига мувофиқ электр энергетикаси соҳасини барқарор ривожлантириш ва унинг самарадорлигини ошириш;
ягона электр энергетикаси тизимининг хавфсиз ва барқарор ишлашига, истеъмолчиларнинг электр энергиясига бўлган эҳтиёжларини қаноатлантиришга қаратилган таъминот хавфсизлигини таъминлаш;
ягона электр энергетикаси тизимига уланиш ва ундан фойдаланиш ҳуқуқини ҳимоя қилиш;
рақобатбардошликни, шаффофликни ва камситишга йўл қўймасликни таъминлаш;
электр энергетикаси соҳасини босқичма-босқич субсидиялашдан ва ўзаро кесишма субсидиялашдан чиқариш;
электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш бўйича фаолиятнинг электр энергетикаси соҳасидаги бошқа фаолият турларидан ҳамда улар билан боғлиқ бўлган манфаатлардан мустақиллигини таъминлаш;
электр энергетикаси соҳасида энергия жиҳатидан самарадор технологиялардан ва қайта тикланувчи энергия манбалари қурилмаларидан фойдаланишни қўллаб-қувватлаш;
бошқа давлатлар энергетикаси тизимларини боғловчи электр узатиш тармоқлари салоҳиятидан самарали фойдаланиш мақсадида улар билан электр энергиясини алмашишни қўллаб-қувватлаш;
фойдаланувчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш.
6-модда. Электр энергетикаси соҳасини давлат томонидан тартибга солишни амалга оширувчи органлар
Электр энергетикаси соҳасини давлат томонидан тартибга солишни қуйидагилар амалга оширади:
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси;
Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги;
Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги;
Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси;
маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари.
7-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг электр энергетикаси соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
электр энергетикаси соҳасида ягона давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди;
электр энергетикаси соҳасини ривожлантириш дастурлари ишлаб чиқилишини ва амалга оширилишини таъминлайди;
электр энергетикаси соҳасидаги иқтисодий ислоҳотларнинг асосий принципларини ва устувор йўналишларини белгилайди;
электр энергиясини ишлаб чиқариш ва истеъмол қилиш балансини тасдиқлайди;
электр энергетикаси соҳасидаги халқаро ҳамкорликни мувофиқлаштиради;
электр энергетикаси объектларини молиялаштириш, қуриш, фойдаланишга топшириш ва фойдаланишдан чиқариш тартибини белгилайди;
ижтимоий ҳимояга муҳтож истеъмолчиларга ижтимоий хизматлар кўрсатиш тартибини тасдиқлайди;
электр энергетикаси корхоналарининг ижтимоий хизматлар кўрсатиш бўйича мажбуриятларини белгилайди;
электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозори қоидаларини, шу жумладан марказий харид қилувчининг тижорат қоидаларини белгилайди;
магистрал ва тақсимлаш тармоқларидан фойдаланиш қоидаларини белгилайди;
электр энергиясини ҳисобга олиш асбобларини ўрнатиш ва улардан фойдаланиш тартибини белгилайди.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
8-модда. Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлигининг электр энергетикаси соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги электр энергетикаси соҳасидаги махсус ваколатли давлат органидир (бундан буён матнда махсус ваколатли давлат органи деб юритилади).
Махсус ваколатли давлат органи:
электр энергетикаси соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга оширади;
ягона электр энергетикаси тизимининг хавфсиз ва ишончли ишлашини, шунингдек истеъмолчиларнинг электр энергиясига бўлган эҳтиёжлари қаноатлантирилишини таъминлайди;
электр энергиясини ишлаб чиқариш ва истеъмол қилиш мувозанатини ишлаб чиқади ҳамда унинг ижросини назорат қилади;
электр энергетикасини ривожлантириш бўйича давлат дастурларини, концепцияларни ва стратегияларни ишлаб чиқади, янгилаб боради, амалга оширади, шунингдек уларнинг ижросини назорат қилади;
электр энергетикаси соҳасини ривожлантириш бўйича ўн йиллик режа ишлаб чиқади ва ушбу режани ҳар йили янгилаб боради;
давлатга тегишли бўлган электр станцияларининг хусусий инвесторларга сотилишини ёки мазкур объектлар бошқаруви бир ёки бир неча хусусий инвесторга уларнинг акциядорлари ва Энергетика бозори регулятори билан келишувга кўра ўтказилишини таъминлайди;
янги электр станцияларини қуриш бўйича маҳаллий ва чет эллик инвесторлар учун қонунчиликда белгиланган шартлар асосида очиқ ва шаффоф танловлар ўтказади;
электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори қоидалари кучга киргунига қадар электр энергиясига бўлган эҳтиёжни қаноатлантириш мақсадида электр станциялари қувватининг етарлилик даражасини таъминлайди;
электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори қоидалари кучга киргунига қадар ишга тушириладиган электр станциялари маҳаллий ёки чет эллик инвесторлар томонидан лойиҳалаштирилиши, қурилиши, молиялаштирилиши, эгалик қилиниши ва эксплуатация қилинишини назорат қилади ва мувофиқлаштиради;
электр энергетикаси соҳасидаги техник жиҳатдан тартибга солиш, стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш бўйича ишларни ўз ваколатлари доирасида мувофиқлаштиради;
тизим оператори билан биргаликда ягона электр энергетикаси тизимининг ишлаб туриши режимини белгилайди;
ягона электр энергетикаси тизимида, шу жумладан бошқа давлатлар тизимларига уланган электр энергиясини узатиш тармоқларида юкламанинг ортиши ва юкламани бошқариш қоидаларининг бажарилишини назорат қилади;
ижтимоий ҳимояга муҳтож истеъмолчиларга ижтимоий хизматлар кўрсатиш тартибини ишлаб чиқади;
электр энергетикаси соҳасида илмий тадқиқотларни ва янги технологиялар жорий этилишини мувофиқлаштиради;
электр энергиясининг экспорти ва импортини қўллаб-қувватлаш учун бошқа давлатларнинг ваколатли органлари билан ҳамкорлик қилади;
электр энергетикаси соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ўз ваколатлари доирасида ишлаб чиқади ва қабул қилади;
халқаро ҳамкорликни, шу жумладан қўшни давлатларнинг ваколатли давлат органлари билан трансчегаравий масалалар бўйича ҳамкорликни амалга оширади;
ягона электр энергетикаси тизимига уланган нуқтада қуввати 500 кВт гача бўлган электр станцияларининг (бундан буён матнда микроэлектр станциялари деб юритилади) фаолиятини тартибга солиш бўйича ўз ваколатлари доирасида қарорлар қабул қилади ва уларнинг ижросини таъминлайди.
Махсус ваколатли давлат органи қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
9-модда. Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлигининг электр энергетикаси соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги электр энергияси бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш соҳасидаги ваколатли давлат органидир (бундан буён матнда Энергетика бозори регулятори деб юритилади).
Энергетика бозори регулятори:
электр энергияси бозори фаолиятини тартибга солади, унинг мониторингини амалга оширади ва назорат қилади;
электр энергияси бозори фаолиятига тааллуқли норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни, шу жумладан электр энергияси бозори концепцияси ва қоидаларини ишлаб чиқади ҳамда амалга оширади;
электр энергияси бозори концепциясининг белгиланган тартибда ҳар уч йилда янгилаб борилишини таъминлайди;
вазирликлар, идоралар, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, бошқа ташкилотлар, мансабдор шахслар ва фуқаролар томонидан ижро этилиши мажбурий бўлган қарорларни ўз ваколатлари доирасида қабул қилади ҳамда уларнинг назоратини амалга оширади;
йирик истеъмолчи мақомини белгилайди;
таъминотчини танлаш имкониятига эга бўлмаган истеъмолчини ёки истеъмолчилар тоифаларини аниқлаш тартибини ишлаб чиқади;
электр энергетикаси корхоналари томонидан хизматлар кўрсатиш шартларини тасдиқлайди ва уларнинг ижросини назорат қилади;
қонунчиликка мувофиқ бозор иштирокчиларининг устун мавқега эга бўлмаслигини таъминлаш юзасидан ўз ваколатлари доирасида қарорлар қабул қилади;
электр энергияси бозорида шаффофликни, шу жумладан улгуржи ва чакана нархларни мониторинг қилишга оид мажбуриятларнинг бажарилишини назорат қилади;
бозор иштирокчиларини лицензиялаш тартибини ишлаб чиқади, лицензиялашни ҳамда лицензия талаблари ва шартларига риоя этилиши устидан назоратни амалга оширади;
тегишли тизим операторининг ва марказий харид қилувчининг мустақил фаолият юритишига доир талабларга риоя этилишини мониторинг қилади ҳамда белгиланган талаблар бузилган тақдирда қонунчиликка мувофиқ тегишли чоралар кўради;
қонунчиликка мувофиқ электр энергияси бозори фаолияти билан боғлиқ текширувларни ташкил этади ва ўтказади;
электр энергетикаси корхоналаридан ва давлат органларидан электр энергияси бозори фаолияти билан боғлиқ маълумотларни сўраб олади;
тегишли тизим операторининг ва марказий харид қилувчининг шартларини, тарифлари ва нархларини белгилаш бўйича чоралар кўради;
тарифлар ва тўловларни ҳисоб-китоб қилиш услубиятларини ишлаб чиқади, тартибга солинадиган тарифларни ва тўловларни белгилайди ҳамда уларнинг тўғри қўлланилишини назорат қилади;
электр энергетикаси корхоналари ўртасида бевосита ёки билвосита субсидиялар юзага келмаслигини ва (ёки) кенгайтирилмаслигини назорат қилади;
электр энергетикаси корхоналари томонидан қонунчиликка риоя этилмаганлиги оқибатида етказилган зарар учун компенсация қилиш механизмини ишлаб чиқади ва унинг тўғри қўлланилишини назорат қилади;
узатиш тизими операторининг мустақиллигини белгиловчи талабларни ишлаб чиқади ва уларга риоя этилишини назорат қилади;
тегишли тизим операторининг инвестиция дастурларини келишади, мониторинг қилади ва зарурат бўлганда уларни ўзгартириш бўйича тавсиялар беради;
узатиш тизими операторининг фаолиятини, шу жумладан талаб ва таклиф ўртасидаги мувозанатни сақлаш механизмлари ва усуллари самарадорлигини мониторинг қилади;
ижтимоий хизматлар кўрсатиш реестрини юритади;
электр энергияси бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш соҳасида халқаро ҳамкорликни амалга оширади;
электр энергияси бозорида фойдаланувчиларнинг камситишсиз иштирок этиши учун зарур бўлган техник ва тижоратга оид ахборотнинг сифатини ва тақдим этилишини назорат қилади;
қўшни давлатларнинг ваколатли давлат органлари билан электр энергетикаси соҳасида трансчегаравий масалалар бўйича ҳамкорлик қилади;
энергетика бозорини тартибга солишга доир фаолият тўғрисидаги дастурларнинг бажарилиши юзасидан йиллик ҳисобот тайёрлайди ва уни Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига юборади.
Энергетика бозори регулятори ўзининг йиллик бюджетини мустақил равишда тасдиқлайди.
Энергетика бозори регуляторининг фаолияти бозор иштирокчилари томонидан тўланадиган лицензия учун бир марталик тўловлардан, лицензия учун йиллик даврий йиғимларидан келиб тушган маблағлар ҳисобидан молиялаштирилади. Бунда лицензия учун йиллик даврий йиғимлар лицензиатлар йиллик айланмасининг икки фоизидан ошмаслиги керак.
Энергетика бозори регулятори қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
10- модда. Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясининг электр энергетикаси соҳасидаги ваколатлари
Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси электр энергетикаси соҳасида давлат назоратини амалга оширувчи органдир (бундан буён матнда давлат назорати органи деб юритилади).
Давлат назорати органи:
электр энергетикаси соҳасини тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этади;
электр энергиясини ишлаб чиқариш, сақлаш, узатиш, тақсимлаш (етказиб бериш) ва истеъмол қилиш чоғидаги хавфсизликни таъминлаш чора-тадбирларини амалга оширади;
товарлар (ишлар, хизматлар), бинолар, иншоотлар ва қурилмаларнинг энергия самарадорлиги ҳамда энергия тежамкорлиги нормаларига, шунингдек энергиядан оқилона фойдаланишга ва сифат кўрсаткичларига риоя этилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;
электр энергиясини тежаш, ундан оқилона ва самарали фойдаланиш бўйича талаблар бузилган тақдирда айбдор шахсларни жавобгарликка тортиш чораларини кўради.
Давлат назорати органи қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
11-модда. Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг электр энергетикаси соҳасидаги ваколатлари
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари:
электр энергетикаси соҳасини ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқиш ва амалга оширишда иштирок этади;
электр энергетикаси соҳасидаги ҳудудий дастурларни ишлаб чиқади, тасдиқлайди ва амалга оширади;
электр энергетикаси объектларини жойлаштириш учун ер участкаларининг берилишини таъминлайди;
ҳудудларда келгуси йилда электр энергиясини истеъмол қилиш прогнозларини келишади.
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг тезкор-диспетчерлик бошқарувига, шунингдек электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш, сақлаш, етказиб бериш (тақсимлаш, сотиш) фаолиятига аралашиши тақиқланади.
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
3-боб. Электр энергетикаси соҳасидаги қоидалар
12-модда. Электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори концепцияси
Электр энергиясининг улгуржи ва чакана бозори концепцияси (бундан буён матнда бозор концепцияси деб юритилади) электр энергияси бозорини ва унинг алоҳида сегментларини ташкил этишнинг ҳамда улар фаолият кўрсатишининг батафсил тартибини ва принципларини белгилайди.
Бозор концепцияси қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
электр энергияси бозорининг умумий тузилиши ва чегараларини;
электр энергияси бозорига ўтиш босқичларини ва ҳар бир босқичда амалга оширилиши керак бўлган чора-тадбирларни;
бозор иштирокчиларининг ҳар бир босқичдаги вазифаларини;
ижтимоий хизматлар кўрсатилишини ташкил этиш чора-тадбирларини;
таъминотчини танлаш имкониятига эга бўлмаган истеъмолчиларни ёки истеъмолчиларнинг тоифаларини аниқлашни.
Бозор концепцияси қонунчиликка мувофиқ бошқа тартиб ва принципларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.
Бозор концепцияси Энергетика бозори регулятори томонидан ишлаб чиқилади ва Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.
13-модда. Электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозори қоидалари
Электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозори қоидалари (бундан буён матнда бозор қоидалари деб юритилади) бозор концепциясига мувофиқ ишлаб чиқилади.
Бозор қоидалари қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
электр энергияси бозорининг батафсил тузилишини;
рақобатбардош нархларни талаб ва таклиф асосида шакллантириш тартибини;
истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш талабларини;
ишлаб чиқариш ва истеъмолнинг мослашувчанлигини рағбатлантириш механизмларини;
электр энергетикаси соҳасида қазилма ёқилғидан фойдаланишни қисқартириш тартибини;
бошқа давлатларнинг электр узатиш тизимлари билан алоқаларни;
бозор иштирокчиларини идентификация қилиш, уларнинг малакасини баҳолаш ва уларни рўйхатдан ўтказиш тартибини;
электр энергияси бозорини бошқариш жараёнларини ва унинг фаолият кўрсатишини ташкил этиш ҳамда таъминлаш учун маълумотлар базасини;
электр энергиясини сотиш ва (ёки) сотиб олиш тартибини ҳамда уни назорат қилиш тартибини;
тайинланган таъминотчининг мутлақ ҳуқуқларини тугатиш тартибини;
электр энергиясини сотиш ва (ёки) сотиб олишнинг намунавий шартномаларини.
Бозор қоидалари қонунчиликка мувофиқ бошқа масалаларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.
Бозор қоидалари Энергетика бозори регулятори томонидан ишлаб чиқилади ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
14-модда. Магистрал электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари
Магистрал электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
узатиш тизимининг хавфсизлигини таъминлаш учун талабларни;
узатиш тизимига уланиш ҳамда ундан фойдаланиш тартиби ва шартларини;
электр таъминоти хавфсизлигини ҳисобга олган ҳолда узатиш тизимининг нормал ва ноодатий шароитларда, табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятларда ишлаши тартибини;
тизим оператори томонидан хизмат кўрсатиш шартларини ўз ичига олган тезкор-диспетчерлик бошқарувини;
тақсимлаш тизимига ёки узатиш тизимига уланган фойдаланувчиларнинг тармоқларига уланиш ва улардан фойдаланиш шартларини;
ягона электр энергетикаси тизимининг барқарорлигини энг кам харажатлар ҳисобидан таъминлашни;
трансчегаравий электр энергияси алмашинувини тартибга солишни;
узатиш тизимидаги ўта юкланишларнинг олдини олиш ва юкламаларни бошқариш шартларини;
тизим хизматлари ва қўшимча хизматларни кўрсатиш мезонлари, усуллари ва шартларини;
узатиш тизимининг ишончли ишлашини ҳамда уни узоқ муддатли ривожлантиришни режалаштириш мезонлари ва тартиб-таомилини;
фойдаланувчиларни узатиш тизимидаги электр таъминотидан узиш тартибини;
электр энергиясини узатиш тизимига уланиш ва ундан фойдаланиш билан боғлиқ низоларни ҳал қилиш тартибини;
тизимнинг ишлаши билан боғлиқ ахборотни йиғиш, бошқариш ва тизимдаги бошқа операторлар ўртасида маълумотлар алмашиш усулларини;
электр энергиясини узатиш тизимининг ишлаши ва бошқаруви учун зарур бўлган ахборотни узатиш тизими операторига тақдим этишга доир талабларни;
тизим хавфсизлигини таъминлаш талабларини бажариш юзасидан узатиш тизими операторининг ва тизим операторининг жавобгарлигини.
Магистрал электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари қонунчиликка мувофиқ бошқа шартлар ва техник талабларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.
Магистрал электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари махсус ваколатли давлат органи томонидан ишлаб чиқилади ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
15-модда. Тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари
Тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:
хавфсизлик техникаси қоидаларига мувофиқ тақсимлаш тизимининг хавфсизлигини таъминлашни;
тақсимлаш тизимини нормал ва авария режимида, носозликлар чоғида, табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятларда ишлаши шартларини;
тақсимлаш тизимига учинчи тарафларнинг уланиши ва ундан фойдаланиши шартларини;
тақсимлаш тизимига доир функционал талабларни, фойдаланувчиларни ва электр станцияларини тақсимлаш тизимига улаш шартларини;
тақсимлаш тизими оператори ва фойдаланувчиларининг тақсимлаш тизимига уланиш ҳамда ундан фойдаланишга доир ҳуқуқлари ва мажбуриятларини;
тақсимлаш тизимида диспетчерлик фаолиятини амалга ошириш, узатиш тизимининг ҳамда тақсимлаш тизимининг ишлаши учун зарур бўлган қўшимча хизматлар кўрсатиш шартлари ва тартибини;
тақсимлаш тизимининг ишлашини ва бошқарувини режалаштириш мезонларини;
тақсимлаш тизими орқали электр энергиясини етказиб беришда узилишлар содир бўлган тақдирда кўриладиган чора-тадбирларни;
тақсимлаш тизими хизматларини кўрсатишнинг умумий шартларини;
тақсимлаш тизимига уланиш ва ундан фойдаланиш билан боғлиқ низоларни ҳал қилиш тартибини;
тегишли тизимларнинг ишлаши ва бозорни ташкил этиш учун зарур бўлган ахборот ва маълумотларни бошқариш усулларини ҳамда уларни чоп этишни;
тақсимлаш тизимининг ишлаши ва бошқаруви учун зарур бўлган ахборот ва маълумотларни тақдим этишга ҳамда тегишли тизим операторлари ўртасида ахборот ва маълумотлар алмашиш усулларига доир талабларни;
электр энергиясидан фойдаланиш қоидаларидан келиб чиққан ҳолда тақсимлаш тизими операторининг ваколатлари доирасида энергия самарадорлигини ва электр таъминоти хавфсизлигини таъминлашга қаратилган чора-тадбирларни;
тақсимлаш тизимининг ишлаши ва бошқаруви билан боғлиқ бошқа шартлар ёки техник масалаларни.
Тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари қонунчиликка мувофиқ бошқа шартлар ва техник талабларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.
Тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари махсус ваколатли давлат органи томонидан ишлаб чиқилади ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
16-модда. Марказий харид қилувчининг тижорат қоидалари
Марказий харид қилувчининг шартномавий масалаларга нисбатан қўлланиладиган техник, тижорат, биллинг, тўлов ва бошқа муҳим шартларни ўз ичига олган тижорат қоидалари электр энергияси бозори концепцияси ва қоидаларига мувофиқ Энергетика бозори регулятори томонидан ишлаб чиқилади ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
4-боб. Электр энергияси бозори фаолиятининг ташкил этилиши ва мониторинги
17-модда. Электр энергияси бозори фаолиятининг умумий қоидалари
Электр энергияси бозорида электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозори қоидаларида белгиланадиган тартибда электр энергиясини ҳамда қўшимча хизматларни сотиш ва (ёки) сотиб олиш амалга оширилади.
Электр энергиясининг чакана бозорида истеъмолчи ва таъминотчи ўртасида электр энергиясини сотиш ва (ёки) сотиб олиш амалга оширилади.
Электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозорлари ушбу Қонунга, электр энергияси бозори концепцияси ва қоидаларига мувофиқ ташкил этилади.
Электр энергияси бозори ташкил этилгунига қадар марказий харид қилувчининг модели электр энергияси бозорининг вақтинча механизми ҳисобланади.
Марказий харид қилувчи моделининг амал қилиш муддати бозор концепциясида белгиланади.
18-модда. Электр энергияси бозори фаолиятининг мониторинги
Электр энергияси бозори фаолиятининг мониторинги Энергетика бозори регулятори томонидан амалга оширилади.
Энергетика бозори регулятори қуйидаги таҳлилни ўз ичига олган йиллик ҳисоботни ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 31 мартига қадар эълон қилади:
электр энергияси бозорининг фаолияти;
бозор иштирокчиларининг фаолияти;
нархлаш механизмлари;
тартибга солинадиган тарифларни қўллаш ва электр энергияси бозоридаги ўзгаришлар динамикаси.
Электр энергияси бозори оператори ва тегишли тизим оператори электр энергияси бозори иштирокчиларининг фаолиятини мониторинг қилади ҳамда бозор қоидалари бузилганлиги ҳоллари тўғрисида энергетика бозори регуляторини ҳамда рақобат соҳасидаги ваколатли давлат органини хабардор қилади.
5-боб. Электр энергияси бозорининг иштирокчилари, уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
19-модда. Бозор иштирокчилари
Қуйидагилар электр энергияси бозорининг иштирокчиларидир:
электр энергияси бозори оператори;
ишлаб чиқарувчи;
электр энергиясини сақлаш тизими оператори;
узатиш тизими оператори;
марказий харид қилувчи;
трейдер;
тақсимлаш тизими оператори;
таъминотчи;
истеъмолчи.
Электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори ташкил этилгунига қадар қуйидаги электр энергетикаси корхоналари электр энергиясини сотиш ва (ёки) сотиб олиш билан шуғулланади:
марказий харид қилувчи;
ишлаб чиқарувчи;
тайинланган таъминотчи;
тегишли тизим оператори.
Йирик истеъмолчилар электр энергиясини фақат электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозорида ушбу Қонунга мувофиқ сотиб олиши шарт.
Бозор иштирокчилари ўзининг шартномавий ҳуқуқ ва мажбуриятларини электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори қоидаларига ҳамда бозор концепцияси талабларига мувофиқ бажаради.
20-модда. Тизим оператори
Тизим оператори ягона электр энергетикаси тизимининг хавфсиз, ишончли ва иқтисодий жиҳатдан энг мақбул режимда ишлашини таъминлаш мақсадида уни бошқариш учун жавобгар ҳисобланади.
Электр энергетикаси корхоналари тизим операторига унинг сўрови бўйича ягона электр энергетикаси тизимининг хавфсиз ва ишончли ишлаши, техник хизмат кўрсатиши ва ривожланиши учун зарур бўлган аниқ ахборотни кечиктирмасдан тақдим этади.
Тизим оператори ҳисобот даврида олинган, иқтисодий аҳамиятга эга ёки қонун билан қўриқланадиган ва ошкор қилинмайдиган ахборотдан фақат ягона электр энергетикаси тизимининг хавфсиз ва ишончли ишлашини, техник хизмат кўрсатиши ва ривожланишини таъминлаш учун фойдаланади. Бундай ахборот оммага ошкор этилишига йўл қўйилмаслигини таъминлайдиган шартларга риоя этган ҳолда сақланади.
21-модда. Тизим операторининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Тизим оператори қуйидаги ҳуқуқларга эга:
реал вақт режимида ягона электр энергетикаси тизимини ва унга уланган барча электр энергетикаси объектларини тезкор бошқариш, уларнинг тезкор-техник ходимларига кўрсатмалар бериш;
ташкилий-ҳуқуқий шаклларидан қатъи назар, барча электр энергетикаси корхоналари ҳамда йирик истеъмолчиларнинг тезкор ходимларига ягона электр энергетикаси тизимидаги электр энергияси ва қувват мувозанатини таъминлаш, авария ҳолатларининг олдини олиш, уларни бартараф этиш ва авариядан кейинги ишлаш режимларини тиклаш зарур бўлган ҳолларда, бажарилиши шарт бўлган кўрсатмалар бериш;
тезкор-диспетчерлик бошқарувида фавқулодда вазиятлар бартараф этилиши чўзилишига олиб келувчи диспетчерлик интизомининг, техника хавфсизлиги қоидаларининг, техникадан фойдаланиш қоидаларининг бузилиши аниқланса, Энергетика бозори регуляторига қоидаларни бузган тарафнинг лицензиясини тўхтатиб туриш ёки тегишли чоралар кўриш учун мурожаат қилиш;
авария режимини бартараф этиш учун ягона электр энергетикаси тизимида мавжуд бўлган барча захира қувватларидан фойдаланиш, электр энергетикаси объектларида режали-жорий таъмирлаш ишларини бекор қилиш, шунингдек электр энергияси истеъмолига чекловлар жорий этиш;
ягона электр энергетикаси тизимини ривожлантириш, истеъмолчиларнинг электр таъминоти хавфсизлигини ошириш, тизимнинг ишончли ишлашини таъминлаш бўйича таклифлар бериш ҳамда электр энергетикаси тизимини ривожлантириш стратегияларини ишлаб чиқишда иштирок этиш;
мулкчилик шаклидан қатъи назар, барча электр энергетикаси объектларига кириш ва тезкор-диспетчерлик бошқаруви, шунингдек реле ҳимояси ва аварияга қарши автоматикаси масалаларининг бажарилиши устидан мониторинг олиб бориш;
ягона электр энергетикаси тизимидаги вазиятни ва мавжуд ресурсларни ҳисобга олган ҳолда, бошқа давлатлар билан электр энергиясининг импорти ва экспорти ҳажмларига ўзгартиришлар киритиш бўйича таклифларни махсус ваколатли давлат органига киритиш.
Тизим оператори:
ягона электр энергетикаси тизимини тезкор бошқаришни белгиланган талабларга мувофиқ амалга ошириши ва унинг ишончли ишлашини таъминлаши;
электр энергетикаси корхоналарининг диспетчерлик бошқарувини амалга ошириши;
электр энергиясини ишлаб чиқариш, сақлаш ва унинг истеъмоли мувозанатини сақлаб туриши;
ягона электр энергетикаси тизимининг техник ва иқтисодий жиҳатдан энг мақбул режимларда ишлашини таъминлаши;
ягона электр энергетикаси тизимининг бошқа давлатлар узатиш тизимлари билан параллель равишда ишлаш режимларини бошқариши;
авария режимлари юзага келишининг олдини олиши, уларни бартараф этиши ва авария режими бартараф этилганидан кейин тизимнинг ишончлилигини тиклаши шарт.
22-модда. Электр энергияси бозори оператори
Электр энергияси бозори оператори акциядорлик жамияти шаклида ташкил этилади.
Электр энергияси бозори оператори ўз фаолиятини Энергетика бозори регулятори томонидан бериладиган лицензия асосида амалга оширади.
Электр энергияси бозори оператори ушбу Қонуннинг 44-моддасига мувофиқ белгиланган тўловлар ҳисобидан молиялаштирилади.
Электр энергияси бозори оператори ўз фаолиятини шаффофлик, холислик ва камситишга йўл қўймаслик принципларига риоя этган ҳолда амалга оширади.
23-модда. Электр энергияси бозори операторининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Электр энергияси бозори оператори қуйидаги ҳуқуқларга эга:
лицензия талаблари ва шартларига, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш талабларига ҳамда мазкур Қонун талабларига мувофиқ бозор иштирокчилари номидан электр энергиясини сотиш ва (ёки) сотиб олишни ташкил этиш;
электр энергетикаси корхоналаридан электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозорини ташкил этиш мақсадида талаб қилиниши мумкин бўлган тегишли ахборотни электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори қоидаларига мувофиқ сўраб олиш.
Электр энергияси бозори оператори:
электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозорини ташкил этиши;
электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори иштирокчиларини рўйхатга олиши ва уларнинг ҳисобини юритиши;
электр энергияси бозори иштирокчилари ўртасидаги шартномаларнинг ва мажбуриятларнинг ҳисобини юритиши;
электр энергияси савдосининг (шу жумладан импорти ва экспортининг) ҳар кунги жадвалларини тайёрлаши;
электр энергияси савдосининг ҳар кунги жадвалларини узатиш тизими операторига ва электр энергияси бозорининг бошқа манфаатдор иштирокчиларига ўз вақтида тақдим этиши;
электр энергияси улгуржи бозорининг рақобатли ва эркин ташкил этилиши ҳамда фаолият кўрсатишини таъминлаш учун зарур бўлган барча ахборотни ўз вақтида эълон қилиб бориши;
бошқа давлатлар узатиш тизимлари билан боғловчи тармоқлардаги юкламаларни тўғри тақсимлаш, улардан фойдаланишни такомиллаштириш ва узатиш тизимидаги ўта юкланишларни бошқариш бўйича махсус ваколатли давлат органига, Энергетика бозори регуляторига ҳамда узатиш тизими операторига таклифлар киритиши шарт.
Электр энергияси бозори оператори бозор концепциясига ва электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори қоидаларига мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва унинг зиммасида ўзга мажбуриятлар бўлиши мумкин.
24-модда. Ишлаб чиқарувчи
Электр энергиясини ишлаб чиқариш Энергетика бозори регулятори томонидан бериладиган лицензия асосида амалга оширилади. Бир нечта электр станцияларида электр энергиясини ишлаб чиқарувчи ҳар бир электр станцияси учун алоҳида лицензия олади.
Қуйидаги ҳолларда лицензия олиш талаб қилинмайди:
ўрнатилган қуввати 5 МВтдан кам бўлган электр станциясида ўз эҳтиёжлари учун электр энергиясини ишлаб чиқаришда;
ягона электр энергетикаси тизимига уланмаган электр станциясида электр энергиясини ишлаб чиқаришда;
микроэлектр станциясида электр энергиясини ишлаб чиқаришда.
Электр энергиясини ишлаб чиқариш учун лицензия электр станциясини қуриш ишларини бошлашдан аввал олинади.
Электр станциялари давлат мулки ёки хусусий мулк бўлиши мумкин. Бунда ўрнатилган қуввати 5 МВтдан ортиқ бўлган гидроэлектр станциялари ва гидроаккумуляцияловчи электр станцияларининг камида 25 фоизи Ўзбекистон Республикасининг давлат мулки бўлиши шарт.
Қайта тикланувчи энергия манбалари ва янги инновацион ечимлар асосида электр энергиясини ишлаб чиқариш қонунчиликка мувофиқ рағбатлантирилади.
Юридик ва жисмоний шахслар электр энергиясини ўз эҳтиёжи учун ишлаб чиқариши мумкин.
Электр энергиясини фақат ўз эҳтиёжи учун ишлаб чиқарувчилар истеъмолчи мақомига эга ҳисобланади.
Ишлаб чиқарувчилар томонидан электр станцияларини қуриш (реконструкция қилиш) ишлари якунлаганидан сўнг уларни синаш ва фойдаланишга топшириш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.
Ишлаб чиқарувчилар (ягона электр энергетикаси тизимига уланган ўрнатилган қуввати 5 МВт ва ундан юқори бўлган электр станциялари) электр станциясини ёки унинг бир қисмини вақтинча ўчириш ёхуд фойдаланишдан чиқаришдан ўн икки ой олдин тизим операторини ва Энергетика бозори регуляторини бу ҳақда хабардор қилади.
Алоҳида ҳолларда, Энергетика бозори регулятори вақтинча ўчирилаётган ёки фойдаланишдан чиқарилаётган объектни унинг ягона электр энергетикаси тизимига бўлган таъсирини тегишли тизим оператори ва тизим оператори томонидан ўтказилган ўрганиш асосида вақтинча ўчиришга рухсат бериши ёки асослантирган ҳолда уни рад этиши мумкин.
25-модда. Ишлаб чиқарувчиларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Ишлаб чиқарувчилар қуйидаги ҳуқуқларга эга:
лицензия талаблари ва шартларига, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш талабларига ҳамда мазкур Қонун талабларига мувофиқ бир ёки бир нечта электр станцияларида электр энергиясини ишлаб чиқариш;
электр энергияси бозори қоидаларига мувофиқ бозор иштирокчилари билан электр энергиясини сотиш ва сотиб олиш бўйича шартномалар тузиш;
тегишли тизим оператори билан мувозанатлашни ташкил этиш бўйича ва қўшимча хизматлар кўрсатиш учун шартномалар тузиш;
ягона электр энергетикаси тизимига уланиш;
янги ишлаб чиқариш қувватларини яратиш, фойдаланишга топшириш ва улардан фойдаланиш.
Ишлаб чиқарувчилар:
ушбу Қонунга ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига, шунингдек лицензия талаблари ва шартларига риоя этиши;
тизим операторининг тезкор-диспетчерлик бошқаруви, мувозанатлаш, тизимдаги фавқулодда вазиятларни бартараф этиш ҳамда қўшимча хизматларни кўрсатиш билан боғлиқ тезкор кўрсатмаларига риоя этиши;
электр станцияларини ишчи ҳолатда сақлаши ва уларнинг хавфсиз эксплуатация қилинишини таъминлаши;
электр энергияси бозоридаги соғлом рақобатни таъминлаши;
ягона электр энергетикаси тизими бошқаруви учун зарур бўлган маълумотларни тегишли тизим операторига тақдим этиши;
захира қувватлар билан таъминлашда ва қўшимча хизматлар кўрсатишда фойдаланиладиган ускуналарни текшириш, синаш ва уларга техник хизмат кўрсатиш учун тегишли тизим операторига шароитлар яратиши;
ишлаб чиқарилган электр энергияси ҳажмлари тўғрисидаги ахборотни ошкор этиши шарт.
Ишлаб чиқарувчилар қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва уларнинг зиммасида ўзга мажбуриятлар бўлиши мумкин.
26-модда. Электр энергиясини сақлаш тизими оператори
Электр энергиясини сақлаш Энергетика бозори регулятори томонидан бериладиган лицензия асосида амалга оширилади. Ҳар бир электр энергиясини сақлаш тизими учун алоҳида лицензия олиш талаб қилинади.
Қуйидаги ҳолларда Энергетика бозори регулятори томонидан лицензия берилиши талаб этилмайди:
фойдаланувчилар фақат ўз эҳтиёжлари учун электр энергиясини сақлаш тизимини ўрнатганда;
ягона электр энергетикаси тизимига уланмаган электр энергиясини сақлаш тизимлари учун.
Электр энергиясини сақлаш тизими оператори электр энергиясини сақлаш ускуналарини (номинал қуввати 0,1 МВт ва ундан ортиқ бўлган) ўрнатганлик учун мол-мулк солиғини тўлашдан ҳамда ушбу ускуналар билан банд бўлган участкалар бўйича ер солиғини тўлашдан улар фойдаланишга топширилган пайтдан эътиборан ўн йил муддатга озод этилади.
Электр энергиясини сақлаш тизими оператори томонидан электр энергиясини сақлаш тизимларини қуриш (реконструкция қилиш) ишлари тугалланганидан сўнг уларни синаш ва фойдаланишга топшириш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади.
Электр энергиясини сақлаш тизими оператори электр энергиясини сақлаш тизимларини ёки уларнинг бир қисмини вақтинча ўчириш ёхуд фойдаланишдан чиқаришдан олти ой олдин тизим операторини ва Энергетика бозори регуляторини бу ҳақда хабардор қилади.
Алоҳида ҳолларда, Энергетика бозори регулятори электр энергиясини сақлаш тизимларидаги вақтинча ўчирилаётган ёки фойдаланишдан чиқарилаётган объектни унинг ягона электр энергетикаси тизимига бўлган таъсирини тегишли тизим оператори ва тизим оператори томонидан ўтказилган ўрганиш асосида вақтинча ўчиришга рухсат бериши ёки асослантирган ҳолда уни рад этиши мумкин.
27-модда. Электр энергиясини сақлаш тизими операторининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Электр энергиясини сақлаш тизими операторлари қуйидаги ҳуқуқларга эга:
лицензия талаблари ва шартларига, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш талабларига ҳамда ушбу Қонун талабларга мувофиқ бир ёки бир нечта электр энергиясини сақлаш тизимларида электр энергиясини сақлаш;
электр энергияси бозори қоидаларига мувофиқ бозор иштирокчилари билан электр энергиясини сотиб олиш ва сотиш учун ҳамда қувват беришга тайёрлиги бўйича шартномалар тузиш;
тегишли тизим оператори билан мувозанатлашни ташкил этиш бўйича ва қўшимча хизматлар кўрсатиш учун шартномалар тузиш;
ягона электр энергетикаси тизимига уланиш.
Электр энергиясини сақлаш тизими оператори:
ушбу Қонунга ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига, шунингдек лицензия талаблари ва шартларига риоя этиши;
тизим операторининг тезкор-диспетчерлик бошқаруви, мувозанатлаш, тизимдаги фавқулодда вазиятларни бартараф этиш ҳамда қўшимча хизматларни кўрсатиш билан боғлиқ тезкор кўрсатмаларига риоя этиши;
электр энергиясини сақлаш тизимларини ишчи ҳолатда сақлаши ва уларнинг хавфсиз эксплуатация қилинишини таъминлаши;
электр энергияси бозоридаги соғлом рақобатни таъминлаши;
ягона электр энергетикаси тизими бошқаруви учун зарур бўлган маълумотларни тегишли тизим операторига тақдим этиши;
электр энергиясини сақлаш тизимларига техник хизмат кўрсатиш учун тегишли тизим операторига шароитлар яратиши;
электр энергиясини сақлаш тизимларига қабул қилинган ва улардан чиқарилган электр энергияси ҳажмлари тўғрисидаги ахборотни ошкор этиши шарт.
Электр энергиясини сақлаш тизими оператори қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва унинг зиммасида ўзга мажбуриятлар бўлиши мумкин.
28-модда. Узатиш тизими оператори
Электр энергиясини узатиш Энергетика бозори регулятори томонидан бериладиган лицензия асосида узатиш тизими оператори томонидан бошқа электр энергетикаси корхоналаридан мустақил равишда амалга оширилади.
Узатиш тизими оператори устав фондидаги (устав капиталидаги) давлат улуши юз фоиз бўлган акциядорлик жамияти шаклида ташкил этилади.
Узатиш тизими объектлари давлат мулкидир ва улар хусусийлаштирилмайди.
Узатиш тизими объектлари узатиш тизими операторига тегишлидир.
29-модда. Узатиш тизими операторининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Узатиш тизими оператори қуйидаги ҳуқуқларга эга:
лицензия талаблари ва шартларига, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш талабларига ҳамда ушбу Қонун талабларга мувофиқ электр энергиясини узатишни замонавий усуллардан фойдаланган ҳолда бошқариш;
электр энергияси бозорининг қоидаларига мувофиқ электр энергиясини ҳамда қувватни сотиш ва (ёки) сотиб олиш;
тегишли тизим оператори билан мувозанатлашни ташкил этиш бўйича ва қўшимча хизматлар кўрсатиш учун шартномалар тузиш;
қўшимча хизматлардан фойдаланиш, тизим хизматларини кўрсатиш;
узатиш тизими қувватларидан иқтисодий ва техник жиҳатдан мақбул режимларда фойдаланиш;
электр станциялари ва электр энергиясини сақлаш тизимлари объектларини текшириш, синаш ва уларга техник хизмат кўрсатиш;
электр энергетикаси корхоналарини ягона электр энергетикаси тизимига улаш.
Электр энергиясини узатиш тизими оператори:
ушбу Қонунга ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига, шунингдек лицензия талаблари ва шартларига риоя этиши;
тизим операторининг тезкор-диспетчерлик бошқаруви, мувозанатлаш, тизимдаги фавқулодда вазиятларни бартараф этиш ҳамда қўшимча хизматларни кўрсатишга тааллуқли тезкор кўрсатмаларига риоя этиши;
ягона электр энергетикаси тизимининг мувозанатини таъминлаши;
узатиш тизимидан фойдаланганлик учун белгиланган тарифлар ва тўловларнинг қонунчилик талабларига мувофиқлигини таъминлаши;
тизим хизматларини кўрсатиш билан боғлиқ қоидалар ва шартларга риоя этиши;
узатиш тизими оператори мустақиллигига таҳдид қилувчи омиллар тўғрисида Энергетика бозори регуляторини хабардор қилиши;
Энергетика бозори регулятори ва махсус ваколатли давлат органи билан келишилган ҳолда бошқа давлатларнинг узатиш тизимлари операторлари билан ҳамкорлик қилиши;
узатиш тизимини ривожлантиришнинг кўп йиллик режасини ишлаб чиқиши, бозордаги талаб ва таклифга мувофиқ унинг ҳар йили янгиланишини ҳамда амалга оширилишини таъминлаши;
бошқа давлатларнинг электр энергетикаси тизимлари билан боғловчи электр энергиясини узатиш тармоқларини энергетика хавфсизлигини, иқтисодий ва техник жиҳатдан асосланганлигини инобатга олган ҳолда ривожлантириши;
ягона электр энергетикаси тизимида ва бошқа давлатларнинг электр энергетикаси тизимларига уланган электр энергиясини узатиш тармоқларида юкламанинг ортиши ва юкламани бошқариш бўйича тизим оператори топшириқларини бажариши;
ҳудудларнинг (йирик истеъмолчиларнинг) электр энергиясига бўлган эҳтиёжларини барқарор таъминлаш мақсадида узатиш тизимини қуриши, ишчи ҳолатда сақлаши (эксплуатация қилиши), унга мунтазам равишда техник хизмат кўрсатиши ва уни ривожлантириши;
намунавий шартномалар асосида фойдаланувчиларга хизматлар кўрсатиши;
ягона электр энергетикаси тизимини бошқариш учун зарур бўлган ахборотни тизим операторига тақдим этиши;
узатиш тизими орқали ўтган электр энергияси ҳажмлари тўғрисида ҳар ойлик ва йиллик ахборотни ошкор этиши;
ўзаро боғланган тизимлар операторларини уларнинг хавфсиз ва самарали ишлаши учун зарур бўлган ахборот билан таъминлаши шарт.
Узатиш тизими оператори қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва унинг зиммасида ўзга мажбуриятлар бўлиши мумкин.
Узатиш тизими оператори қуйидагиларга риоя этган ҳолда трансчегаравий электр энергияси алмашинувини бошқаради:
Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларига;
бошқа давлатларнинг узатиш тизимлари операторлари билан тузилган, Энергетика бозори регулятори билан келишилган ва махсус ваколатли давлат органи томонидан тасдиқланган шартномаларга;
узатиш тизимининг умумий техник имкониятларига;
магистрал электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларига;
қонунчиликда назарда тутилган бошқа талабларга.
30-модда. Марказий харид қилувчи
Марказий харид қилувчи функциялари Энергетика бозори регулятори томонидан бериладиган лицензия асосида амалга оширилади.
Марказий харид қилувчи устав фондидаги (устав капиталидаги) давлат улуши юз фоиз бўлган акциядорлик жамияти шаклида ташкил этилади.
Марказий харид қилувчи ва узатиш тизими оператори электр энергиясини узатиш тизими орқали ишлаб чиқарувчиларнинг уланиш нуқталаридан тақсимлаш тизимининг тегишли уланиш нуқталаригача ёки тўғридан-тўғри уланган истеъмолчиларнинг уланиш нуқталаригача узатиш тўғрисидаги шартномани тузади. Бунда узатилган электр энергиясининг ҳисобини узатиш тизими оператори юритади.
31-модда. Марказий харид қилувчининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Марказий харид қилувчи қуйидаги ҳуқуқларга эга:
лицензия талаблари ва шартларига, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш талабларига ҳамда ушбу Қонун талабларига мувофиқ марказий харид қилувчи вазифасини бажариш;
ишлаб чиқарувчилар билан электр энергиясини сотиб олиш ва (ёки) сотиш шартномаларини тузиш;
электр энергетикаси корхоналари ва йирик истеъмолчилар билан электр энергиясини сотиб олиш ва (ёки) сотиш шартномаларини тузиш;
электр энергиясини импорт ва экспорт қилиш тўғрисида шартномалар тузиш;
янги электр станцияларини қуришга доир режалаштиришда иштирок этиш.
Марказий харид қилувчи:
Энергетика бозори регулятори томонидан белгилаган тарифларга мувофиқ ўн икки ойдан ошмайдиган муддатга электр энергиясини сотиб олиш учун намунавий шартномаларни имзолаши;
қувват учун тўлов ва электр энергияси тарифи бўйича энг яхши шартларини таклиф этган янги электр станциясини қуриш учун танлов ғолиби билан электр энергиясини сотиб олиш ва (ёки) сотиш шартномаларини имзолаши;
бозор қоидаларига мувофиқ энг яхши таклиф принципи асосида қувват учун тўлов ва электр энергияси тарифи белгиланадиган, тўғридан-тўғри келишувлар асосида қурилиши назарда тутиладиган янги электр станциялари билан электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги намунавий шартномаларни имзолаши;
бозор қоидаларига мувофиқ энг яхши таклиф принципи асосида қувват учун тўлов ва электр энергияси тарифи белгиланадиган, хусусийлаштирилган ёки хусусийлаштириладиган электр станцияларидан электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги намунавий шартномаларни имзолаши;
сотувчи сифатида электр энергиясини сотиб олиш тўғрисидаги намунавий шартномаларга ва бозор қоидаларига мувофиқ қуйидаги бозор иштирокчилари билан электр энергиясини сотишга доир намунавий шартномаларни тузиши шарт:
таъминотчилар;
тегишли тизим оператори;
ишлаб чиқарувчилар;
йирик истеъмолчи (ихтиёрига кўра).
Марказий харид қилувчи қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва унинг зиммасида ўзга мажбуриятлар бўлиши мумкин.
Марказий харид қилувчи томонидан шартномавий муносабатларда бўлган ёки шундай муносабатларни ўрнатмоқчи бўлган юридик ёки жисмоний шахсларга нисбатан афзал ҳолатга қўядиган имтиёзлар, преференциялар, енгилликларни асоссиз равишда бериш ёхуд бошқа камситувчи ёки имтиёзли шарт-шароитлар яратиш тақиқланади.
32-модда. Трейдерлар
Трейдерлар электр энергияси бозорида Энергетика бозори регулятори томонидан бериладиган лицензия асосида ўз таваккалчилиги остида электр энергиясини сотиб олади ва савдо фаолиятини амалга оширади.
Трейдерлар ва истеъмолчиларнинг электр энергияси савдоси бўйича ҳуқуқ ва мажбуриятлари ушбу Қонун ва электр энергиясини сотиб олиш ва (ёки) сотиш тўғрисидаги намунавий шартномалар шартлари билан тартибга солинади.
33-модда. Трейдерларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Трейдерлар қуйидаги ҳуқуқларга эга:
лицензия талаблари ва шартларига, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш талабларига ҳамда ушбу Қонун талабларига мувофиқ электр энергияси бозорида трейдерлик фаолиятини амалга ошириш;
электр энергияси бозори қоидаларига мувофиқ бозор иштирокчилари билан электр энергиясини сотиб олиш ва (ёки) сотиш тўғрисида шартномалар тузиш;
Энергетика бозори регулятори томонидан белгиланган талабларга мувофиқ электр энергияси савдоси операциялари учун тўловларни йиғиш.
Трейдерлар:
электр энергияси савдоси бўйича операцияларнинг хавфсиз, ишончли ва барқарорлигини таъминлаш талабларига риоя этиши;
нархлар, тарифлар ёки электр энергияси савдоси бўйича операцияларнинг шартларига киритилган ўзгартиришлар тўғрисида истеъмолчиларни олдиндан хабардор қилиши;
истеъмолчиларнинг электр энергияси савдоси билан боғлиқ мурожаатларини ўз вақтида ва тўлиқ кўриб чиқиши;
Энергетика бозори регуляторига савдо фаолияти тўғрисида ҳар ойда ҳисоботлар тақдим этиши;
электр энергияси билан боғлиқ савдо операциялари тўғрисидаги тегишли ахборотни беш йил давомида сақлаб туриши ва уни сўров бўйича ваколатли давлат органларига тақдим этиши;
тайинланган таъминотчи сифатида ижтимоий ҳимояга муҳтож истеъмолчиларни электр энергияси билан узлуксиз таъминлаши ва бу бўйича алоҳида молиявий ҳисобот юритиши шарт.
Трейдерлар қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва уларнинг зиммасида ўзга мажбуриятлар бўлиши мумкин.
34-модда. Тақсимлаш тизими оператори
Электр энергиясини тақсимлаш Энергетика бозори регулятори томонидан бериладиган лицензия асосида, тақсимлаш тизими операторлари томонидан белгиланган ҳудудда, бошқа электр энергетикаси корхоналаридан мустақил равишда амалга оширилади.
Тақсимлаш тизими оператори устав фондидаги (устав капиталидаги) давлат улуши юз фоиз бўлган акциядорлик жамияти шаклида ташкил этилади.
Тақсимлаш тизими объектлари тақсимлаш тизимининг операторига тегишлидир.
Тақсимлаш тизими оператори устав фондидаги (устав капиталидаги) давлат улуши ишончли бошқарувга берилиши мумкин. Ишончли бошқарувни амалга оширувчи юридик шахс тақсимлаш тизими объектларининг ишчи ҳолатда сақланишини таъминлаши шарт.
Тақсимлаш тизими операторлари томонидан электр энергиясини тақсимлаш ушбу Қонун, тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари ҳамда лицензия талаблари ва шартларига мувофиқ амалга оширилади.
Тақсимлаш тизимини ривожлантириш ва инвестиция режалари Энергетика бозори регуляторига ва махсус ваколатли давлат органига келишиш учун тақдим этилади.
Тақсимлаш тизими оператори тасдиқланган инвестиция режаларини эълон қилади.
35-модда. Тақсимлаш тизими операторининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Тақсимлаш тизими оператори қуйидаги ҳуқуқларга эга:
лицензия талаблари ва шартларига, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳамда ушбу Қонун талабларига мувофиқ электр энергиясини тақсимлашни замонавий усуллар билан бошқариш;
Энергетика бозори регулятори билан келишилган ҳолда тақсимлаш тизимидаги технологик йўқотишлар ўрнини қоплаш ва электр энергиясини сақлаш объектларининг ишлашини таъминлаш мақсадида электр энергиясини сотиш ва сотиб олиш;
тегишли тизим оператори билан мувозанатлашни ташкил этиш бўйича ва қўшимча хизматларни кўрсатиш учун шартномалар тузиш;
қўшимча хизматлардан фойдаланиш, тизим хизматларини кўрсатиш;
тақсимлаш тизимидан иқтисодий ва техник жиҳатдан мақбул режимларда фойдаланиш;
электр энергетикаси корхоналарини ва истеъмолчиларни ягона электр энергетикаси тизимига белгиланган тартибда улаш.
Тақсимлаш тизими оператори:
ушбу Қонунга ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига, шунингдек лицензия талаблари ва шартларига риоя этиши;
тизим операторининг тезкор-диспетчерлик бошқаруви, мувозанатлаш, тизимдаги фавқулодда вазиятларни бартараф этиш ҳамда қўшимча хизматларни кўрсатиш билан боғлиқ оператив кўрсатмаларига риоя этиши;
тақсимлаш тизими оператори мустақиллигига таҳдид қилувчи омиллар тўғрисида Энергетика бозори регуляторини хабардор қилиши;
тақсимлаш тизимини ривожлантиришнинг беш йиллик режасини ишлаб чиқиши, бозордаги талаб ва таклифдан келиб чиққан ҳолда уни ҳар йили янгилаши ҳамда амалга ошириши;
ҳудудларнинг (истеъмолчининг) электр энергиясига бўлган эҳтиёжларини барқарор таъминлаш мақсадида тақсимлаш тизимини қуриши, ишчи ҳолатда сақлаши (эксплуатация қилиши), унга мунтазам равишда техник хизмат кўрсатиши ва уни ривожлантириши;
тақсимлаш тизимидан фойдаланганлик учун белгиланган тарифлар ва тўловларнинг қонунчилик талабларига мувофиқлигини таъминлаши;
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланадиган намунавий шартномалар асосида фойдаланувчиларга хизматлар кўрсатиши;
ягона электр энергетикаси тизимини бошқариш учун зарур бўлган маълумотни тизим операторига тақдим этиши;
тақсимланган электр энергиясини ҳисобга олиши ва ҳисобини юритиши;
тақсимлаш тизимидан ўтган электр энергиясининг ҳажми тўғрисидаги ҳар ойлик ва йиллик ахборотни ошкор қилиши;
ўзаро боғланган тизимлар операторларини уларнинг хавфсиз ва самарали ишлаши учун зарур бўлган ахборот билан таъминлаши;
йўқотишларнинг жорий ҳолатини аниқлаши ва уларни камайтириш бўйича манзилли чора-тадбирларни ишлаб чиқиши ва уларнинг бажарилишини таъминлаши шарт.
Тақсимлаш тизими оператори қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва унинг зиммасида ўзга мажбуриятлар бўлиши мумкин.
36-модда. Таъминотчи
Электр энергиясини сотиш Энергетика бозори регулятори томонидан бериладиган лицензияга асосан таъминотчилар томонидан белгиланган ҳудудда бошқа электр энергетикаси корхоналаридан мустақил равишда амалга оширилади.
37-модда. Тайинланган таъминотчи
Тайинланган таъминотчи Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан беш йил муддатга тайинланади.
Тайинланган таъминотчи турли сабабларга кўра (электр таъминотидаги режали ёки режадан ташқари узилиш ёки таъминотчи томонидан мажбуриятларнинг бузилиши) электр таъминотидан узилган ваколатли истеъмолчига уч ой давомида электр энергияси сотилишини кафолатлайди.
Агар ваколатли истеъмолчи ушбу муддат ичида бошқа таъминотчи билан шартнома тузмаса, тегишли тизим оператори ваколатли истеъмолчига электр энергиясини етказиб беришни тўхтатади.
Тайинланган таъминотчи ўз фаолияти билан боғлиқ маълумотларни, шунингдек ҳар ойлик ва йиллик ҳисоботларни Энергетика бозори регуляторига тақдим этиб боради.
38-модда. Таъминотчининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Таъминотчи қуйидаги ҳуқуқларга эга:
лицензия талаблари ва шартларига, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш талаблари ҳамда ушбу Қонун талабларига мувофиқ электр энергиясини истеъмолчиларга сотиш;
сотилган электр энергияси ва кўрсатилган хизматлар учун тўловларни ундириш;
электр таъминотининг намунавий шартномасида назарда тутилган мажбуриятлар истеъмолчи томонидан бажарилмаган тақдирда, тегишли тизим операторидан истеъмолчига электр энергиясини етказиб беришни вақтинча тўхтатишни ва истеъмолчини ягона электр энергетикаси тизимидан узишни талаб қилиш;
қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиш хизматлари учун мажбурий тўловлар бўйича қарздорлиги мавжуд бўлган истеъмолчилар қисқа хабар (SMS) орқали хабардор қилинганидан кейин мазкур қарздорлик бартараф этилгунига қадар улардан электр энергияси учун тўловларни қабул қилишни вақтинчалик чеклаш. Бунда қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиш хизматларини кўрсатувчи ташкилотлар қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиш хизматлари учун тўловларни ҳисоб-китоб қилишнинг ишончлилиги ҳамда тўғрилиги учун жавобгар бўлади, шунингдек мазкур талаблар бузилган ҳолларда, истеъмолчига етказилган зарарнинг ўрнини қоплайди.
Таъминотчи:
йиллик бизнес-режаларни Энергетика бозори регуляторига келишиш учун тақдим этиши;
истеъмолчиларнинг хавфсиз, ишончли ва барқарор электр таъминотини таъминлаши;
истеъмолчиларнинг электр энергияси савдоси билан боғлиқ мурожаатларини ўз вақтида ва тўлиқ кўриб чиқиши;
электр энергиясининг истеъмол қилиниши тўғрисидаги ахборотни истеъмолчининг талабига биноан ошкор этиши;
белгиланган ҳудудда ижтимоий хизматлар кўрсатиш юзасидан мажбуриятларни бажариши;
ўзининг расмий веб-сайтида электр таъминотининг намунавий шартномаси шартларини, тарифларни ва бошқа тўловларни эълон қилиши;
амалдаги нархларга, тартибга солинадиган тарифларга ва бошқа шартларга киритилган ўзгартиришлар тўғрисида истеъмолчиларни олдиндан хабардор қилиши;
қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиш хизматлари учун мажбурий тўловлар бўйича қарздорлиги мавжуд бўлган истеъмолчиларни мазкур қарздорлик мавжудлиги тўғрисида қисқа хабар (SMS) орқали хабардор қилиши;
қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиш хизматлари учун мажбурий тўловлар бўйича қарздорлиги мавжуд бўлган истеъмолчилардан электр энергияси учун тўловларни қабул қилишни вақтинчалик чеклашни мазкур қарздорлик бартараф этилган тақдирда автоматик равишда бекор қилиши;
ўз фаолияти билан боғлиқ бўлган маълумотларни, шунингдек ҳар ойлик ва йиллик ҳисоботларни Энергетика бозори регуляторига мунтазам равишда тақдим этиши;
тегишли тизим операторлари билан тузилган электр энергиясининг сотиш ва (ёки) сотиб олиш шартномаларини ҳамда ушбу шартномалар асосида сотилган ёки сотиб олинган электр энергияси ҳажмлари тўғрисидаги маълумотларни беш йил давомида сақлаши шарт.
Таъминотчи қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва уларнинг зиммасида ўзга мажбуриятлар бўлиши мумкин.
39-модда. Электр энергияси истеъмолчисининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Электр энергияси истеъмолчиси қуйидаги ҳуқуқларга эга:
таъминотчидан сифатли ва барқарор электр энергиясини сотиб олиш ва ундан фойдаланиш;
намунавий шартноманинг шартлари ўзгартирилиши муносабати билан шартномани бекор қилиш;
намунавий шартноманинг шартлари тўлиқ бажарилишини таъминлаш учун таъминотчига мурожаат қилиш;
таъминотчидан ўзига тегишли маълумотни ошкор этишни сўраш;
тегишли тизим оператори ёки таъминотчи томонидан электр энергияси тўлиқ етказиб берилмаганлиги ёки сифат кўрсаткичлари миллий стандартларга мос бўлмаган электр энергияси етказиб берилганлиги сабабли етказилган зарарнинг ўрни белгиланган тартибда қопланишини талаб қилиш;
электр энергияси истеъмоли тўғрисидаги ҳар қандай маълумотларнинг ошкор қилинишини талаб қилиш;
қонунчиликка мувофиқ ўз объектларини тегишли тизим операторининг объектларига улаш;
электр энергиясининг истеъмол қилиниши бўйича барча тегишли маълумотларни олиш;
тегишли тизим операторида техник ёки бошқа носозликлар юзага келганда намунавий шартнома шартларига мувофиқ уларни энг қисқа муддатларда бартараф этишни талаб қилиш.
Ваколатли бўлмаган истеъмолчи ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳуқуқлардан ташқари тегишли ҳудуддаги тайинланган таъминотчидан электр энергиясини олиш ҳуқуқига ҳам эга.
Ваколатли истеъмолчи ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳуқуқлардан ташқари электр энергияси бозори қоидаларида белгиланган шартларга мувофиқ таъминотчини танлаш ёки ўзгартириш ҳуқуқига ҳам эга.
Йирик истеъмолчи ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ҳуқуқлардан ташқари улгуржи ёки чакана бозорда (бир нечта таъминотчидан) электр энергиясини сотиб олиш ҳуқуқига ҳам эга.
Электр энергияси истеъмолчиси:
намунавий шартномада белгиланган электр энергиясини истеъмол қилиш режимига риоя этиши;
истеъмол қилинган электр энергияси учун ҳақни (шу жумладан олдиндан тўловни) намунавий шартномада белгиланган муддатларда тўлаши;
қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиш хизматлари учун мажбурий тўловлар бўйича қарздорликни мазкур қарздорлик мавжудлиги тўғрисида қисқа хабар (SMS) орқали хабардор қилинган санадан эътиборан беш кун ичида бартараф этиши;
электр энергиясини ҳисобга олиш асбобларини текширишига йўл қўйиши;
электр энергиясидан оқилона фойдаланиш учун чоралар кўриши;
ўзи фойдаланаётган электр тармоқларининг, асбоб ва ускуналарнинг лозим даражадаги техник ҳолати ҳамда хавфсизлигини таъминлаши, носозликлар тўғрисида тегишли тизим операторига ёки таъминотчига хабар қилиши шарт.
Истеъмолчи қонунчиликка мувофиқ бошқа ҳуқуқларга эга бўлиши ва унинг зиммасида ўзга мажбуриятлар бўлиши мумкин.
6-боб. Электр таъминотига оид шартномавий муносабатлар. Тарифлар ва тўловлар
40-модда. Электр таъминотининг намунавий шартномаси
Истеъмолчилар ҳамда таъминотчиларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари электр таъминотининг намунавий шартномаси шартлари билан тартибга солинади.
Электр таъминотининг намунавий шартномаси Энергетика бозори регулятори томонидан ишлаб чиқилади ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
Электр таъминотининг намунавий шартномаси қуйидаги ахборотни ўз ичига олади:
таъминотчининг номи ва манзили;
хизматлар тавсифи ва сифати, етказиб беришни бошлашнинг тахминий санаси;
амалдаги барча тарифлар ва тўловлар, шу жумладан истеъмолчи томонидан тўланадиган тўловлар;
қаттиқ маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиш хизматлари учун мажбурий тўловлар бўйича қарздорлиги мавжуд бўлган истеъмолчини қисқа хабар (SMS) орқали хабардор қилиш, мазкур қарздорлик бартараф этилгунига қадар истеъмолчининг электр энергияси учун тўловларини қабул қилишни вақтинчалик чеклаш шартлари;
шартноманинг амал қилиш муддати, уни узайтириш ва шартномани бекор қилиш шартлари, шартномани бекор қилиш ҳуқуқи тўғрисидаги ахборотни олиш шартлари;
шартномада белгиланган хизмат кўрсатиш сифатига риоя этилмаган, шу жумладан ҳисоб-фактуралар нотўғри берилган ва ўз вақтида тақдим этилмаган тақдирда қўлланиладиган чоралар;
низоларни ҳал этиш тартиби тўғрисидаги ахборот;
тўлов усуллари ва шартлари.
41-модда. Тизим хизматларининг сифати
Энергетика бозори регулятори тегишли тизим операторлари билан биргаликда қуйидаги кўрсаткичлардан келиб чиқиб, фойдаланувчиларга кўрсатиладиган хизматлар сифатига оид талабларни ишлаб чиқади ва тасдиқлайди, шунингдек уларга риоя этилиши устидан назоратни таъминлайди:
фойдаланиш, хавфсизлик ва ишончлилик, шу жумладан таъминотдаги узилишларнинг давомийлиги ва такрорланиши;
тизимга уланишнинг, қайта уланишнинг, таъмирлашнинг ва таъминотдаги узилишларнинг давом этиш муддатлари;
истеъмолчилардан келиб тушган шикоятлар (хизмат кўрсатиш масалалари юзасидан мурожаатлар) сони ва уларни кўриб чиқиш муддатлари;
кучланиш, частота сифати ва бошқа кўрсаткичлар.
Тегишли тизим операторлари ҳар йили кўрсатиладиган хизматлар сифати бўйича асосий кўрсаткичларни ўзининг расмий веб-сайтида эълон қилади.
42-модда. Электр энергиясини локал тармоқлар орқали етказиб бериш
Юридик ва жисмоний шахслар локал тармоқни яратиш ва ишлаб чиқарилган электр энергиясини локал тармоқ орқали реализация қилиш учун бошқа юридик ва жисмоний шахслар билан шартномалар тузиш ҳуқуқига эга.
Локал тармоқларни ўрнатиш ва улардан фойдаланиш махсус ваколатли давлат органи томонидан ишлаб чиқилган ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган қоидаларга мувофиқ амалга оширилади.
43-модда. Ягона электр энергетикаси тизимига уланиш ёки уланишни рад этиш
Ягона электр энергетикаси тизимига уланиш ва уланишни рад этишнинг батафсил тартиби ва шартлари электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларида белгиланади.
Қуйидаги ҳолларда ягона электр энергетикаси тизимига уланиш рад этилиши мумкин:
тегишли тизим операторлари томонидан хизмат кўрсатиш мажбуриятларини бажариш имконияти бўлмаганда;
электр қуввати ёки уланиш имконияти бўлмаганда (бундан уланувчи тараф электр қувватини ёки уланиш имкониятини ошириш бўйича барча харажатларнинг ўрнини қоплашга рози бўлган ҳоллар мустасно).
44-модда. Тартибга солинадиган тарифлар ва тўловлар
Қуйидаги тарифлар ва тўловлар Энергетика бозори регулятори томонидан тартибга солинади:
марказий харид қилувчи томонидан ишлаб чиқарувчилардан сотиб олинадиган қувват ва электр энергияси учун тарифлар;
таъминотчилар ва йирик истеъмолчилар томонидан марказий харид қилувчидан сотиб олинадиган электр энергияси учун тарифлар;
тўғридан-тўғри келишувлар асосида ёки лицензияга эга бўлган ишлаб чиқарувчилар томонидан қурилган янги электр станциялари томонидан ишлаб чиқарилган қувват ва электр энергияси учун марказий харид қилувчи тўлаши лозим бўлган тарифлар;
микроэлектр станцияларидан сотиб олинадиган электр энергияси учун тарифлар;
таъминотчига ёки тайинланган таъминотчига истеъмолчилар томонидан тўланиши лозим бўлган тарифлар;
фойдаланувчилар томонидан узатиш тизими операторига электр энергиясини узатиш хизматлари учун тўланадиган тарифлар;
Ўзбекистон Республикаси халқаро шартномаларига мувофиқ бошқа давлатлар билан боғланган давлатлараро электр энергиясини узатиш тармоқларидан фойдаланганлик учун узатиш тизими операторига тўланадиган тарифлар;
фойдаланувчилар томонидан тақсимлаш тизими операторига электр энергиясини тақсимлаш хизматлари учун тўланадиган тарифлар;
ягона электр энергетикаси тизимида уланиш нуқталарини қуриш учун тўловлар;
ягона электр энергетикаси тизимига уланиш учун тўловлар;
тегишли тизим операторлари томонидан кўрсатиладиган қўшимча хизматлар учун тўловлар;
электр энергияси бозори операторининг хизматлари учун тўловлар;
ишлаб чиқарувчиларнинг захира қувватлари ҳисобидан ишлаб чиқарилган электр энергияси учун тарифлар;
қонунчиликда белгиланган бошқа тарифлар ва тўловлар.
Тартибга солинадиган тарифлар ва тўловлар доимий равишда эълон қилиб борилади.
Тарифлар ва тўловлар бир томонлама ўзгартирилмайди.
Энергетика бозори регулятори томонидан барча истеъмолчилар ёки истеъмолчиларнинг тоифалари учун ягона тариф белгиланиши мумкин.
Шартнома тузилганидан кейин тартибга солинадиган тариф ёки тўлов ўзгарган тақдирда, тегишли шартномага нисбатан тарифнинг ёки тўловнинг ўзгартирилган миқдори қўлланилади.
Энергетика бозори регулятори тайинланган таъминотчининг тарифи бир хил тоифадаги истеъмолчиларга сотиладиган электр энергиясининг ўртача тарифидан юқори бўлишини таъминлайди.
45-модда. Тарифлар ва тўловларни белгилаш принциплари
Тартибга солинадиган тарифлар ва тўловлар, уларни белгилаш услублари ушбу Қонун принципларига асосланади.
Тартибга солинадиган тарифлар ва тўловлар электр энергетикаси корхоналарининг рентабеллигини таъминлайди ҳамда қуйидаги асосли харажатларни акс эттиради:
эксплуатация харажатларини;
ёқилғи учун харажатларни;
техник хизмат кўрсатиш, модернизация қилиш, қурилиш ва реконструкция қилиш учун харажатларни;
амортизация харажатлари, шу жумладан асосий харажатларни;
солиқлар, лицензия йиғимлари ва бошқа тўловларни.
Асосий харажатлар асосли харажатлар принципи асосида электр энергетикаси корхоналари томонидан ҳисобга олинади.
Тартибга солинадиган тарифлар ва тўловларни белгилашда электр энергетикаси корхоналарининг эксплуатация ва бошқарув самарадорлигини ошириш, йўқотишларни камайтириш, таъминот хавфсизлигини таъминлаш, кўрсатиладиган хизматлар сифатини яхшилаш, илмий-тадқиқот ишларини қўллаб-қувватлаш, шунингдек энергия самарадорлигини ошириш чоралари ҳисобга олинади.
Тегишли тизим операторлари объектларидан фойдаланишни, етказиб беришни ва савдо фаолиятини ўзаро кесишма субсидиялаш тақиқланади, шунингдек фойдаланувчилар ўртасида камситишга йўл қўйилмайди.
46-модда. Тарифлар ва тўловларни белгилаш тартиби
Тарифлар ва тўловларни белгилаш услубияти ҳамда унинг асосида тартибга солинадиган тарифлар ва тўловлар Энергетика бозори регулятори томонидан белгиланади.
Қабул қилинган тарифлар ва тўловлар кучга киришидан камида ўн беш кун олдин эълон қилинади. Ҳеч қандай тариф ёки тўлов орқага қайтиш кучига эга эмас.
Тарифлар ва тўловларни белгилаш услубияти тарифлар ва тўловларга нисбатан қўлланиладиган батафсил қоидаларни, уларнинг тузилиши ва ҳисобини, шу жумладан асосланган харажатлар ҳажмини ва оқилона даромад ставкасини ҳисоблашни белгилайди.
Тарифлар ва тўловлар услубияти кучга киришидан камида ўн беш кун олдин эълон қилинади. Зарур бўлган тақдирда Энергетика бозори регулятори томонидан тарифлар ва тўловлар услубияти қайта кўриб чиқилади.
Энергетика бозори регулятори тартибга солинадиган тарифлар ва тўловларни лицензиатлардан олинган таклифлар асосида белгилайди.
Лицензиатлар Энергетика бозори регулятори томонидан белгиланган тартибда ўзининг пул айланмалари ва харажатлари билан боғлиқ бўлган молиявий ҳисоботлар ва маълумотларни шакллантиради.
Лицензиатлар тарифлар ва тўловларни белгилаш услубиятига мувофиқ қўлланиладиган тарифлар ва тўловларни қабул қилиш учун зарур бўлган барча маълумотларни Энергетика бозори регуляторига тақдим этади.
Лицензиатлар электр энергетикаси соҳасидаги ўз фаолиятини энг кам харажатлар принципи асосида амалга оширади ҳамда Энергетика бозори регуляторининг талабига кўра ушбу принципга риоя этишини асослаб беради.
47-модда. Тартибга солинадиган тарифлар ва тўловларни назорат қилиш
Лицензиатлар тартибга солинадиган тарифлар ва тўловларга риоя этилиши устидан назоратни амалга ошириш учун зарур бўлган барча ахборотни Энергетика бозори регуляторига тақдим этиши шарт.
Тартибга солинадиган тарифлар ва тўловларни қўллаш қоидалари лицензиатлар томонидан бузилган тақдирда, Энергетика бозори регулятори:
лицензиатларга тарифлар ва тўловларни тўғри қўллаш тўғрисида кўрсатма беради;
тартибга солинадиган тарифлар ва тўловлар бўйича ортиқча ундирилган маблағлар электр энергетикаси корхонаси томонидан ушбу тарифлар ёки тўловларни тўлаган контрагентга Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан белгиланган базавий ставкага тенг фоизлар билан тўланиши тўғрисида буйруқ чиқаради;
ушбу қисмнинг учинчи хатбошисига мувофиқ контрагентни аниқлашнинг имконияти бўлмаган тақдирда, ортиқча ундирилган маблағлар кўрсатилган фоизлар билан биргаликда шартнома бўйича ҳар бир контрагентига тенг нисбатда тўланиши тўғрисида буйруқ чиқаради.
7-боб. Электр энергетикаси соҳасидаги лицензиялашнинг умумий қоидалари
48-модда. Электр энергетикаси соҳасида лицензияланадиган фаолият турлари
Электр энергетикаси соҳасидаги қуйидаги фаолият турлари лицензия асосида амалга оширилади:
электр энергияси бозори оператори;
электр энергиясини ишлаб чиқариш;
электр энергиясини сақлаш;
электр энергиясини узатиш;
марказий харид қилувчининг вазифаларини бажариш;
электр энергиясини тақсимлаш;
электр энергияси билан таъминлаш;
электр энергияси савдоси.
Электр энергетикаси соҳасидаги лицензиялаш тартиб-таомилларидан ўтиш тартиби тўғрисидаги низомлар Энергетика бозори регулятори томонидан ишлаб чиқилади ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.
49-модда. Лицензия талаблари ва шартлари
Лицензия олиш учун ариза берувчи қуйидаги лицензия талаблари ва шартларига риоя этиши шарт:
электр энергетикаси соҳасидаги лицензияланадиган фаолиятнинг ҳар бир турига хос бўлган вазифаларни бажариш, ҳуқуқларни амалга ошириш ва мажбуриятларни бажариш учун техник, иқтисодий ва молиявий имкониятларнинг, шунингдек кадрлар салоҳиятининг мавжудлиги;
тақдим этилаётган хизматларнинг сифатини таъминлаш учун зарур бўлган чора-тадбирларни амалга ошириш қобилияти;
ушбу Қонун талабларига мувофиқ ижтимоий хизматлар кўрсатиш имкониятининг мавжудлиги;
лицензиялаш тартиб-таомилларидан ўтиш тартиби тўғрисидаги низомларда белгиланадиган бошқа лицензия талаблари ва шартлари.
50-модда. Лицензиялаш учун зарур бўлган ҳужжатлар
Лицензия олиш учун ариза берувчи лицензия бериш тўғрисидаги ариза билан бирга қуйидаги ҳужжатларни тақдим этади:
электр энергетикаси соҳасидаги тегишли фаолиятни амалга ошириш учун зарур бўлган электр энергетикаси объектларига эгалик қилиш ҳуқуқини ёки ундан фойдаланиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжатларни ёхуд ушбу объектларга хизмат кўрсатиш ёки уларни таъмирлаш бўйича келишувни тасдиқловчи ҳужжатларни. Бунда ариза берувчи тегишли электр энергетикаси объектига эгалик қилиш ҳуқуқи, ундан фойдаланиш ёки унга техник хизмат кўрсатиш бўйича шартномалари Энергетика бозори регулятори томонидан белгиланган энг кам муддат давомида амал қилишини асослайди;
ушбу қисмнинг иккинчи хатбошисида кўрсатилган электр энергетикаси объектларини ишга туширишга доир рухсатномани, агар бундай рухсатнома электр энергетикаси соҳасидаги тегишли фаолиятга тааллуқли бўлса;
ҳар қандай фаолият турида электр қурилмаларнинг электр тармоғига уланиши назарда тутилса, электр тармоғига уланишда қўлланиладиган техник регламентга мувофиқлигини тасдиқловчи ҳужжатларни;
ариза берувчининг асосий воситалари рўйхатини ва электр энергетикаси соҳасидаги тегишли фаолият турини амалга ошириш учун зарур бўлган активлар мавжудлиги тўғрисидаги аудиторлик хулосасини;
амалдаги ёки таклиф этилаётган ташкилий тузилма ва штат жадвалини ёхуд мавжуд бўлган тақдирда тегишли касбий хизматлар кўрсатиш шартномасини тасдиқловчи ҳужжатларни, ариза берувчи тегишли фаолият учун барча касбий йўналишларни қамраб олувчи етарли ходимларни жалб этганлигини тасдиқловчи ҳужжатларни;
ариза берувчи юридик шахс бўлган тақдирда, акциядорлар (улушдорлар) таркибини;
лицензиялаш тартиб-таомилларидан ўтиш тартиби тўғрисидаги низомларда назарда тутилган бошқа ҳужжатларни.
Электр энергиясини узатиш ёки тақсимлаш фаолиятини амалга оширишга лицензияни олиш учун ариза берувчининг электр тармоқларига хизмат кўрсатиш функцияси электр энергиясини сотиб олиш ва сотиш функциясидан ажратилган бўлиши шарт.
Марказий харид қилувчининг фаолиятини амалга оширишга доир лицензия олиш учун ариза берувчи ушбу Қонунда белгиланган мустақиллик талабларига тўлиқ жавоб бериши шарт.
Энергетика бозори регуляторининг сўровномасига асосан ариза берувчи ариза билан бирга лицензия олиш учун барча талаблар бажарилганлигини тасдиқловчи далилларни, шу жумладан тегишли ҳужжатлар ва маълумотларни тақдим этади.
Лицензия олиш учун талаб қилинадиган ҳужжатларнинг тўлиқ рўйхати Энергетика бозори регуляторининг расмий веб-сайтида эълон қилинади.
51-модда. Лицензиялаш
Лицензиялаш жараёнида Энергетика бозори регулятори шаффоф, холис тарзда ва камситишсиз ҳаракат қилади.
Лицензиялаш бошқа давлат органлари томонидан лицензиялар ва рухсатномалар берилишига таъсир кўрсатмаслиги керак.
Агар қонунчиликда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, лицензиялар Энергетика бозори регулятори томонидан уларнинг амал қилиш муддати чекланмаган ҳолда берилади.
Энергетика бозори регулятори қуйидаги ҳолларда лицензия беришни рад этиши мумкин:
агар ариза берувчи ҳужжатларни тўлиқ бўлмаган ҳажмда тақдим этган бўлса;
агар ариза берувчининг қонунчилик талабларига мувофиқ айрим турдаги фаолиятни (ҳаракатларни) амалга ошириш учун қўшимча лицензиялари ёки рухсат этиш хусусиятига эга ҳужжатлари бўлмаса;
агар ариза берувчи ўз ихтиёрига кўра ёки суднинг қарорига кўра тугатиш жараёнида бўлса;
агар ариза берувчининг электр энергетикаси соҳасидаги фаолият турларидан бирини амалга оширишга доир аввалги лицензияси тегишли ариза берилишига қадар сўнгги беш йил ичида ариза берувчи ёки унинг ҳуқуқий вориси билан боғлиқ сабабларга кўра бекор қилинган бўлса;
агар ариза берувчининг электр энергиясини ишлаб чиқариш соҳасида устун мавқеи эътироф этилган бўлса;
лицензиялаш тартиб-таомилларидан ўтиш тартиби тўғрисидаги низомларда назарда тутилган бошқа ҳолларда.
Фаолиятнинг қуйидаги турлари (ва уларнинг кичик турлари) бўйича лицензия учун йиллик даврий йиғим белгиланади:
электр энергиясини ишлаб чиқариш;
электр энергиясини узатиш;
электр энергиясини тақсимлаш;
электр энергиясини сақлаш;
электр энергияси таъминоти;
марказий харид қилувчининг вазифаларини бажариш;
электр энергияси савдоси.
Лицензия учун йиллик даврий йиғимлар миқдорлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланган тартибга мувофиқ белгиланади.
52-модда. Лицензиатларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари
Лицензиатлар ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини ушбу Қонунга ҳамда лицензиялаш тартиб-таомилларидан ўтиш тартиби тўғрисидаги низомларга мувофиқ амалга оширади.
Лицензиатлар Энергетика бозори регуляторининг ёзма розилигисиз электр энергетикаси соҳасидаги лицензияланадиган фаолиятни тўхтатиб туриши, тугатиши, чеклаши ёки кенгайтириши мумкин эмас, бундан контрагент томонидан кўрсатилган хизматлар ҳақи тўланмаган ёки ушбу Қонун ёки лицензиялаш тартиб-таомилларидан ўтиш тартиби тўғрисидаги низомларда назарда тутилган лицензия талаблари ва шартларига мувофиқ тегишли фаолият турлари техник ёхуд хавфсизлик сабаблари туфайли тўхтатиб турилган, тугатилган, чекланган ҳоллар мустасно.
Лицензиат лицензия олиш учун тақдим этилган ҳужжатлардаги ёки ахборотдаги ўзгартиришлар тўғрисида Энергетика бозори регуляторини хабардор қилади. Лицензиат ўз фаолияти тўғрисидаги ахборотни мунтазам равишда Энергетика бозори регуляторига ҳамда ушбу Қонунда назарда тутилган ҳолларда бошқа ваколатли давлат органларига Энергетика бозори регулятори томонидан белгиланган ҳисобот бериш қоидаларига мувофиқ ошкор қилади.
Электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозорлари қоидаларига, шунингдек лицензия шартларига мувофиқ электр энергетикаси корхонасининг бозордаги иштироки ижтимоий хизматларни кўрсатишга доир қуйидаги мажбуриятларни ўз ичига олади:
хизматларни истеъмолчиларнинг эҳтиёжлари ва талабларига мувофиқ бажариш ҳамда ташкил этиш;
барча электр энергетикаси корхоналарига нисбатан соғлом рақобат ҳамда камситишга йўл қўймаслик принципларини кенг қўллаш орқали электр энергияси ишончли, қулай ва самарали тарзда етказиб берилишини таъминлаш;
электр энергиясининг ва турдош хизматларнинг ҳажмлари ва нархлари, шунингдек бошқа тижоратга доир шартлар бозордаги талаб ва таклиф асосида келишилишини таъминлаш.
Лицензияланадиган фаолиятни амалга оширишда барча электр энергетикаси корхоналари қуйидагиларни ҳисобга олиши керак:
электр таъминоти хавфсизлигини;
электр таъминотининг белгиланган ёки шартномада назарда тутилган сифатини;
тарифларни тартибга солиш талабларини;
атроф-муҳитни муҳофаза қилишни, энергия самарадорлиги ва энергия тежамкорлигини оширишни;
одамларнинг соғлиғи, ҳаёти ва мол-мулкини ҳимоя қилишни;
истеъмолчиларнинг манфаатларини ҳимоя қилишни.
53-модда. Лицензия шартларига ўзгартиришлар киритиш
Агар ушбу Қонунга ёки бошқа қонунчилик ҳужжатларига лицензия шартларига тааллуқли ўзгартиришлар киритилган бўлса, Энергетика бозори регулятори лицензия шартларига тегишли ўзгартиришлар киритади.
Энергетика бозори регулятори тегишли лицензиат билан баҳолаш ишлари натижасига кўра, электр энергетикаси тизимининг хавфсизлигини ёки истеъмолчиларни электр энергияси билан ишончли таъминлаш учун лицензия шартларини ўзгартириш зарур деб топса, лицензия шартларига ўзгартиришлар киритади ва тегишли ўзгартиришлар сабабларини кўрсатади.
54-модда. Лицензиатни қайта ташкил этиш ёки унинг устав фондидаги (капиталидаги) ўзгартиришлар оқибатлари
Лицензиатнинг ёки унинг бир қисми қайта ташкил этилган (шу жумладан ташкилий-ҳуқуқий шакли ўзгарган, устав фондидаги (капиталидаги) улуши ўзгарган ёки лицензиат бўлинган) ёки улушдори ўзгарган тақдирда, электр тармоқлари соҳасидаги тегишли фаолият турини давом эттириш учун зарур бўлган лицензия лицензиатнинг ҳуқуқий вориси қайта рўйхатдан ўтганидан кейин беш иш куни ичида, кўрсатиб ўтилган ўзгартиришларни тасдиқловчи тегишли ҳужжатлар илова қилинган ҳолда, ушбу ҳуқуқий вориснинг номига қайта расмийлаштирилади ва лицензияни қайта расмийлаштириш тўғрисида ариза берилади.
Лицензиатни қайта ташкил этиш ёки лицензиатнинг овозга қўйилган акцияларининг 25 фоиздан ортиғини тўғридан-тўғри ёхуд билвосита сотиб олиш Энергетика бозори регуляторининг розилиги билан амалга оширилади.
Энергетика бозори регулятори қайта ташкил этишга ёки тўғридан-тўғри ёки билвосита сотиб олишга розилик беришни фақат қайта ташкил этиш ёки овозга қўйилган акцияларни сотиб олиш қуйидаги оқибатларга олиб келиши мумкин бўлган ҳолда рад этиши мумкин:
қонунчиликда белгиланган лицензия талаблари ва шартларига риоя этмаслик;
ушбу Қонун 51-моддасининг тўртинчи қисмида кўрсатилган лицензия беришни рад этиш учун асослар мавжуд бўлса;
электр энергетикаси соҳаси ишлашининг хавфсизлиги ёки истеъмолчиларнинг электр таъминоти ишончлилиги жиддий таҳдид остида бўлса.
Энергетика бозори регулятори ушбу моддага мувофиқ лицензиатнинг акцияларини сотиб олишга розилик беришни рад этган тақдирда, сотиб олувчи лицензиатга нисбатан акциядор ҳуқуқларини амалга оширишга ҳақли эмас.
Лицензиатнинг ҳуқуқий вориси лицензияга нисбатан акциядор ҳуқуқларини ушбу моддага мувофиқ Энергетика бозори регулятори рухсати олинганидан кейингина амалга ошириши мумкин.
55-модда. Лицензиатлар томонидан қонунчилик, лицензия талаблари ва шартларининг бузилиши оқибатлари
Лицензиат ушбу Қонунни ёки қонунчиликда белгиланган лицензия талаблари ва шартларини ёхуд Энергетика бозори регулятори томонидан белгиланган қоидаларни бузган тақдирда, Энергетика бозори регулятори қуйидаги чораларни кўришга ҳақлидир:
лицензиатни жарималар қўлланилиши мумкинлиги тўғрисида огоҳлантирган ҳолда ўз мажбуриятларини бажаришини ва белгиланган муддатларда қоидабузарликларни бартараф этишини талаб қилишга;
қонунда белгиланган тартибда жарималар қўллашга;
ушбу моддага ва Энергетика бозори регуляторининг қарорига мувофиқ жариманинг қўлланилишига қарамай, лицензиат қоидабузарликни бартараф этиш чораларини кўрмаса, лицензия шартларини ўзгартиришга ёки унинг амал қилишини тўхтатиб туришга.
Энергетика бозори регулятори қуйидаги ҳолларда лицензиянинг амал қилишини тўхтатиб туришга ҳақлидир:
агар лицензиат электр станцияси ёки бошқа электр энергетикаси объектини электр энергияси таъминоти хавфсизлигига, аҳоли саломатлиги ва хавфсизлигига, электр энергетикаси объектининг хавфсиз ишлашига ёки атроф-муҳитга жиддий таҳдид соладиган тарзда ишлатса;
агар лицензиат Энергетика бозори регулятори томонидан белгиланган муддатдан кейин ҳам лицензия талаблари ва шартларига риоя этмаса;
агар лицензия нотўғри ёки бузиб кўрсатилган маълумотлар асосида берилган ёки қонунчиликни бузган ҳолда бошқа йўл билан олинган бўлса.
Энергетика бозори регулятори ушбу Қонунга мувофиқ электр энергиясини ишлаб чиқариш лицензиясига эга бўлиши шарт бўлмаган электр энергиясини ишлаб чиқарувчи объектлар операторларига нисбатан ушбу моддада назарда тутилган жазо чораларини қўллаши мумкин.
Лицензиатлар электр энергиясини етказиб бериш хавфсизлигини таъминлаш бўйича ўз фаолиятини ушбу моддада ва қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган тартиб-таомиллар бажарилгунига қадар давом эттириб туради.
Агар жисмоний ёки юридик шахс электр энергетикаси соҳасидаги фаолиятни тегишли лицензиясиз амалга ошираётган бўлса, Энергетика бозори регулятори ушбу фаолиятни тўхтатиш чораларини кўради ҳамда ушбу Қонуннинг 57-моддасида назарда тутилган тартибда молиявий санкцияларни қўллайди.
8-боб. Электр энергетикаси тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик
56-модда. Электр энергетикаси тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарликнинг умумий қоидалари
Энергетика бозори регулятори қуйидаги шахсларга нисбатан ушбу Қонунда ва бошқа қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган жазо чораларини қўллаши мумкин:
ушбу Қонун қоидаларини ёки Энергетика бозори регулятори томонидан белгиланган қоидаларни ёки талабларни бузган ҳар қандай жисмоний ёки юридик шахсга;
ушбу Қонунга мувофиқ асослар мавжуд бўлганда ҳар қандай лицензиатга.
Энергетика бозори регулятори томонидан айбдор шахсларни жавобгарликка тортиш қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.
57-модда. Электр энергетикаси тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун молиявий санкцияларни қўллаш
Бозор иштирокчилари томонидан фаолиятни лицензиясиз амалга оширганлик ёки лицензияларни қалбаки ҳужжатлардан фойдаланган ҳолда олганлик, электр энергияси бозори билан боғлиқ қонунчиликда белгиланган қоидаларни бузганлик учун қонунга мувофиқ уларга нисбатан молиявий санкциялар қўлланилади.
Молиявий санкциялар қуйидаги ҳуқуқбузарликлар учун қўлланилади:
ушбу Қонунда назарда тутилган мустақиллик принциплари ва талабларини бузиш;
электр энергиясини сотиш ва сотиб олиш мажбуриятларини бажармаслик;
фаолиятни лицензиясиз амалга оширганлик ёки лицензияларни қалбаки ҳужжатлардан фойдаланган ҳолда олганлик;
ҳисобварақларни алоҳида ҳисобга олиш ва ушбу ҳисобварақларнинг ижроси талабларини бажармаслик;
Энергетика бозори регуляторига нотўғри ва бузиб кўрсатилган маълумотларни тақдим этиш;
узатиш тизимига ёки тақсимлаш тизимига уланишга ушбу Қонунни, электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларини ёки бошқа қонунчилик ҳужжатларини бузган ҳолда тўсқинлик қилиш;
фаолиятни ушбу Қонунни, лицензия талаблари ва шартларини, Энергетика бозори регуляторининг қарорларини ёки бошқа қонунчилик ҳужжатларини бузган ҳолда амалга ошириш;
электр энергетикаси соҳасига оид хавфсизлик талабларини бузиш;
уланиш шартномаси мавжуд бўлмаган ҳолда электр таъминоти тизимига уланиш.
Молиявий санкциялар миқдорлари қуйидаги омиллар ҳисобга олинган ҳолда белгиланади:
электр таъминотининг бузилиши натижасида юзага келган таҳдид даражаси ва бузилишнинг давомийлиги;
қоидабузарлик натижасида етказилган моддий зарарнинг миқдори ва ушбу қоидабузарлик натижасида олинган фойда;
ташкилотнинг молиявий ҳолати;
қоидабузарликнинг электр энергияси бозори фаолиятига салбий таъсири;
қоидабузарликка тегишлилик даражаси;
аввал содир этилган қоидабузарликлар;
лицензиатнинг Энергетика бозори регулятори томонидан текширув бошлангунига қадар қоидабузарликни ихтиёрий равишда бартараф этиш бўйича ҳаракатлари;
Энергетика бозори регулятори томонидан қоидабузарликни бартараф этиш юзасидан белгиланган чораларни қўллаб-қувватлаш бўйича қилинган ҳаракатлар.
Жисмоний шахсларга нисбатан қўлланиладиган жарималар миқдори қонунчиликда белгиланган шартларга риоя этган ҳолда тайинланади.
Молиявий санкциялар суд тартибида қўлланилади, бундан тадбиркорлик субъекти содир этилган ҳуқуқбузарликдаги айбини тан олган ва молиявий санкциянинг суммасини ихтиёрий тарзда тўлаган ҳоллар мустасно.
Ушбу моддага мувофиқ ундирилган молиявий санкциялар суммалари Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджетига йўналтирилади.
9-боб. Электр таъминоти хавфсизлиги ва электр энергетикаси соҳасида фавқулодда вазиятларни бошқариш
58-модда. Электр таъминоти хавфсизлигини таъминлашни ва электр энергетикаси соҳасида фавқулодда вазиятларни бошқаришни ташкил этиш
Махсус ваколатли давлат органи Ўзбекистон Республикасининг электр энергетикаси соҳасида электр таъминоти хавфсизлигини таъминлаш ва фавқулодда вазиятларни бошқариш учун жавобгардир.
Махсус ваколатли давлат органи:
электр энергетикаси соҳасида фавқулодда вазиятлар юзага келганда кўриладиган чора-тадбирлар стратегиясини ишлаб чиқади;
электр энергетикаси соҳасида фавқулодда вазият юзага келганда кўриладиган чора-тадбирлар юзасидан қарорлар қабул қилади;
электр энергияси таъминоти хавфсизлигини таъминлаш тўғрисидаги қарорларни қабул қилиш орқали электр энергетикаси корхоналарининг, бозор иштирокчиларининг ва фойдаланувчиларнинг етказиб бериш хавфсизлиги талабларини таъминлаш жараёнидаги ҳуқуқлари ва мажбуриятларини тартибга солади.
Махсус ваколатли давлат органи ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган қарорларни уларнинг самарадорлиги, истеъмолчилар ва атроф-муҳитга таъсирини, шунингдек электр энергиясининг рақобатли улгуржи ёки чакана бозори фаолиятига таъсирини ҳисобга олган, мутаносиблик принципига риоя этган ҳолда Энергетика бозори регулятори билан биргаликда қабул қилади.
Узатиш тизими операторининг ва тақсимлаш тизими операторининг йиллик ҳисоботлари асосида махсус ваколатли давлат органи электр таъминоти ва потенциал эҳтиёжлар билан боғлиқ бўлган жорий вазият тўғрисида йиллик ҳисобот тайёрлайди.
59-модда. Электр таъминоти хавфсизлигини таъминлаш чоралари
Махсус ваколатли давлат органи электр таъминоти хавфсизлигини таъминлаш ҳамда электр энергетикаси соҳасида фавқулодда вазиятларни бошқариш тизимини ишлаб чиқиш ва жорий этишда Энергетика бозори регулятори ва узатиш тизими оператори билан ҳамкорлик қилади ҳамда қуйидаги йўналишларни такомиллаштириб боради:
Ўзбекистон Республикасида истеъмолчиларни хавфсиз ва барқарор электр энергияси билан ишончли таъминлаш;
электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозорининг шаклланиши ҳамда ишлаши;
электр энергиясини узатиш ва тақсимлаш тизимларининг самарадорлигини таъминлаш, мунтазам техник хизмат кўрсатиш ҳамда зарур ҳолларда ушбу тизимларни янгилаш, қуриш ва реконструкция қилиш;
белгиланган тартибда тасдиқланган технологик регламентларга мувофиқ тегишли техник ҳужжатларни ишлаб чиқиш;
электр энергиясига бўлган талабни қаноатлантириш учун узатиш ва тақсимлаш тизимларига капитал қўйилмаларни тўғридан-тўғри жалб этиш;
қайта тикланувчи энергия манбаларидан электр энергияси ишлаб чиқаришни, шунингдек электр ва иссиқлик энергиясини биргаликда ишлаб чиқаришни ривожлантириш;
электр энергетикаси соҳасининг барқарор ишлашини таъминлаш мақсадида электр энергиясини узатиш учун етарли бўлган қувватларни ва захира қувватларни яратиш;
электр энергиясига бўлган талаб ва ишлаб чиқариш қуввати ўртасидаги мувозанатни сақлаш;
энергия самарадорлигини ошириш, янги технологияларни жорий этиш ва энергияни тежаш чораларини рағбатлантириш;
электр энергиясини тежашга доир чора-тадбирларни илгари суриш.
Электр таъминоти хавфсизлигини таъминлаш чоралари Ўзбекистон Республикаси истеъмолчиларига нисбатан ушбу чораларнинг иқтисодий ва ижтимоий таъсири, хусусан, электр энергиясининг тарифларига ёки нархларига потенциал таъсир кўрсатиши нуқтаи назаридан асослантирилган ҳамда камситмайдиган бўлиши ва электр энергиясининг улгуржи ёки чакана бозоридаги рақобат шартларини ҳамда нархларни белгилашда ноаниқликларни келтириб чиқармаслиги, шунингдек электр энергияси бозорининг иштирокчиларига ёки янги иштирокчиларига ҳаддан ортиқ тўсиқлар яратилишига йўл қўймаслиги керак.
Электр энергетикаси соҳасининг барқарорлигини, хавфсизлигини ва ишончлилигини, шу жумладан талаб ва таклиф ўртасидаги мувозанатни сақлаш учун махсус ваколатли давлат органи Энергетика бозори регулятори ва узатиш тизими оператори билан келишган ҳолда бир ёки бир нечта ишлаб чиқарувчининг зиммасига ўз ишлаб чиқариш қувватларини сақлаб туриш мажбуриятини юклатиши мумкин. Ушбу қисмга мувофиқ электр станцияларининг қувватларини сақлаш ва бошқариш шартлари электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларига биноан амалга оширилади.
Электр энергетикаси объектлари ва тегишли ускуналар учун мажбурий бўлган техника ва хавфсизлик қоидалари, шунингдек электр таъминоти хавфсизлиги билан боғлиқ техник кўрикларга доир талаблар белгиланган тартибда тасдиқланган техник регламентлар билан тартибга солинади.
Фавқулодда вазиятлардаги электр таъминоти масалаларида устувор аҳамиятга эга бўлган объектлар рўйхати уларнинг стратегик аҳамиятидан келиб чиққан ҳолда, махсус ваколатли давлат органи томонидан тасдиқланади ва жамоатчиликка етказилади.
60-модда. Электр энергетикаси соҳасидаги фавқулодда вазиятлар
Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш, тақсимлаш, сақлаш, етказиб бериш ва электр энергияси савдоси жараёнларини бузадиган ёки уларга таҳдид соладиган, шунингдек электр энергетикаси соҳасининг умумий хавфсизлигига, тизимнинг ишончлилигига ёки истеъмолчиларнинг электр таъминотига таҳдид туғдирадиган, электр энергетикаси корхоналарининг назорати остидан чиққан кутилмаган ҳолатлар туфайли юзага келадиган авария вазияти электр энергетикаси соҳасидаги фавқулодда вазият ҳисобланади.
Электр энергетикаси соҳасидаги фавқулодда вазият махсус ваколатли давлат органи томонидан эълон қилинади.
Электр энергетикаси соҳасида фавқулодда вазиятлар юзага келган тақдирда қўлланиладиган ҳимоя чоралари ва тартиб-таомиллари махсус ваколатли давлат органи томонидан Энергетика бозори регулятори, узатиш тизими оператори ва тақсимлаш тизими оператори, шунингдек фавқулодда вазият таъсир қилиши мумкин бўлган бошқа тегишли ваколатли органлар билан келишилганидан кейин қабул қилинади.
Электр энергетикаси соҳасида фавқулодда вазиятлар юзага келган тақдирда қўлланиладиган барча чоралар вақтинчалик хусусиятга эга бўлиб, аҳоли, электр энергетикаси объектлари ва ускуналарнинг жисман хавфсизлигига бўлган таҳдидларни бартараф этиш учун қабул қилинади. Ушбу чоралар электр таъминоти тизимининг ишлашига аралашувни имкон қадар камайтириш учун қатъий зарур ҳаракатлар билан чекланади.
Ушбу боб қоидалари «Аҳолини ва ҳудудларни табиий ҳамда техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни талабларига зарар етказмаган ҳолда қўлланилади.
61-модда. Электр таъминотини вақтинча тўхтатиб туриш ёки чеклаш
Ўзбекистон Республикасида истеъмолчиларнинг электр таъминотини вақтинча тўхтатиб туриш ёки чеклаш жамоат манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида, шу жумладан электр тармоғида авария вазиятлари юзага келганда, ягона электр энергетикаси тизимининг мувозанатини сақлаб туриш ёки электр таъминоти тизимига техник хизмат кўрсатиш учун амалга оширилади.
Истеъмолчиларни олдиндан огоҳлантирмасдан электр таъминотини вақтинча тўхтатиб туриш ёки чеклаш бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олиш ёки аварияларни бартараф этиш зарур бўлганда амалга оширилади. Бундай ҳолларда, тегишли тизим операторлари истеъмолчиларни бундай узилишлар ёки чекловлар, уларнинг электр таъминотига таъсири ва кутилаётган давомийлиги тўғрисида зудлик билан хабардор қилиш керак.
Узатиш ёки тақсимлаш тизимларида режали профилактика ишлари учун электр таъминотини вақтинча тўхтатиб туриш ёки чеклаш тегишли тизим операторлари томонидан қабул қилинган жадвалга мувофиқ амалга оширилади. Техник хизмат кўрсатиш жадваллари тегишли тизим операторлари ва таъминотчилар томонидан ўз расмий веб-сайтларида эълон қилинади. Тегишли тизим операторлари электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларида белгиланган муддатларда истеъмолчиларни режали техник хизмат кўрсатиш ишлари тўғрисида олдиндан хабардор қилади.
Агар истеъмолчи тегишли тизим операторидан хабарнома олганидан кейин беш кун ичида қоидабузарликларни ёки салбий таъсирларни бартараф этмаса ва бундай қоидабузарликлар ёки салбий таъсирлар аварияга ёки электр таъминоти тизимида узилишларга олиб келиши ёки тизимнинг хавфсизлиги ва ишончлилигига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлса, узатиш тизими оператори ва тақсимлаш тизими операторлари бундай истеъмолчиларнинг электр таъминотини тўхтатиб қўйиши мумкин (бундан махсус тартибга кўра электр энергияси етказиб бериладиган истеъмолчилар мустасно).
Агар тегишли тизим оператори ваколатли вакилларининг истеъмолчи биноларига улар олдиндан ёзма равишда огоҳлантирилганидан кейин электр энергиясини ҳисобга олиш асбобларини ўрнатиш, техник хизмат кўрсатиш ёки синаш учун киришига монелик қилинса, бундай қоидабузарлик тегишли тизим операторидан билдиришнома олинган кундан эътиборан беш кун ичида бартараф этилмаса, тегишли тизим оператори бундай истеъмолчининг электр таъминотини тўхтатиб қўйиши мумкин.
Узатиш ва тақсимлаш тизимлари орқали электр энергиясини етказиб беришни вақтинча тўхтатиб туриш ёки чеклаш шартлари электр тармоқларидан фойдаланиш қоидалари билан белгиланади.
Ушбу модда истеъмолчиларга электр энергиясини етказиб беришни электр энергиясини узатиш, тақсимлаш ёки етказиб бериш бўйича шартнома мажбуриятларини бажармаганлиги сабабли вақтинча тўхтатиб туриш ҳолатлари учун зарар етказмасдан қўлланилади.
62-модда. Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши соҳасидаги талаблар
Электр энергияси бозорининг барча иштирокчилари экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши соҳасидаги қонунчилик ҳужжатлари талабларига риоя этиши шарт.
10-боб. Якунловчи қоидалар
63-модда. Энергетика бозори регулятори томонидан низоларнинг ҳал қилиниши
Энергетика бозори регулятори қуйидаги низоларни ва шикоятларни ўз ваколатлари доирасида кўриб чиқади:
истеъмолчилар ва таъминотчилар ўртасидаги;
ягона электр энергетикаси тизимига уланиш билан боғлиқ;
лицензияланадиган фаолият турларини амалга ошириш билан боғлиқ;
узатиш тармоқларига учинчи тарафнинг кириши билан боғлиқ;
тегишли тизим операторларининг сифат кўрсаткичлари талабларига мувофиқлиги билан боғлиқ;
тизимга уланишни ёки тизимга киришни тақдим этиш билан боғлиқ;
электр таъминотини тўхтатиб туриш, тўхтатиш ёки чеклаш билан боғлиқ;
электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларини бузиш билан боғлиқ;
тартибга солинадиган тарифлар ва тўловларни қўллаш тартибини бузиш билан боғлиқ электр энергетикаси корхоналари ўртасидаги.
Энергетика бозори регулятори ушбу Қонун ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ низоларни ҳал этиш тартиб-таомилини белгиловчи батафсил қоидаларни тасдиқлайди.
Низонинг ҳар қандай тарафи ўзининг бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқларини ёхуд қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш учун бевосита судга мурожаат қилишга ҳақли.
Энергетика бозори регулятори бозор иштирокчилари томонидан тақдим этилган контрагентларнинг шикоятларини ва низолар бўйича ҳисоботларни қабул қилади ҳамда кўриб чиқади, ҳар томонлама кўрсатмалар беради ва бундай низоларни ҳал қилиш мақсадида тегишли қарорлар қабул қилади.
Низо тарафлари унинг Энергетика бозори регулятори томонидан кўриб чиқилиши давомида судга мурожаат қилиш тўғрисидаги қарор қабул қилган ҳолларда, Энергетика бозори регулятори уларга ушбу жараёнда кўмак кўрсатади.
64-модда. Электр энергияси бозори учун ўтиш қоидалари
Марказий харид қилувчи электр энергиясининг рақобатли улгуржи бозори тўлиқ ташкил этилгунига қадар электр энергияси бозори оператори вазифасини бажаради.
Электр энергияси бозори қоидаларига мувофиқ электр энергияси бозори фаолияти тўлиқ йўлга қўйилганидан кейин марказий харид қилувчи ушбу Қонуннинг 31-моддасида назарда тутилган ҳуқуқ ва мажбуриятларни бажаришни тўхтатади (бундан узоқ муддатли электр энергиясини сотиб олиш битимлари бўйича ҳуқуқ ва мажбуриятлар мустасно). Бунда электр энергияси билан савдо қилиш фаолиятини амалга ошириш учун марказий харид қилувчи Энергетика бозори регуляторидан белгиланган тартибда лицензия олади.
Марказий харид қилувчининг Тадбиркорлик субъектларининг ягона давлат реестрида рўйхатдан ўтказилгунига қадар тузилган электр энергиясининг барча олди-сотди шартномаларидан (битимларидан) келиб чиқадиган ҳуқуқ ва мажбуриятлар марказий харид қилувчига ўтади. Бунда мажбуриятлар марказий харид қилувчига ўтганида юзага келиши мумкин бўлган зарарларнинг ўрни битимлар тарафларига қопланишини талаб қилиш, битимларни қисман ёки тўлиқ бекор қилиш, мажбуриятларни муддатидан олдин бажариш тўғрисида бошқа тарафга талаблар қўйиш тақиқланади.
Марказий харид қилувчи ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ичида Энергетика бозори регуляторига ушбу Қонунда назарда тутилган намунавий шартномаларни тасдиқлашни таъминлаш учун тақдим этади. Электр энергияси бозори қоидалари қабул қилинганидан кейин марказий харид қилувчи томонидан белгиланган ҳуқуқий муносабатларга нисбатан қўлланилади.
Электр энергияси бозори қоидалари тасдиқланганидан кейин марказий харид қилувчи уч ой ичида тегишли лицензияларга эга бўлган ишлаб чиқарувчилар ва таъминотчилар билан шартномалар тузади.
Махсус ваколатли давлат органи биринчи харидлар режасини ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ойдан кечиктирмай ишлаб чиқади ва тасдиқлайди.
Узатиш тизими оператори ва тақсимлаш тизими оператори ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ичида узатиш ва тақсимлаш тизимлари хизматлари учун намунавий шартномаларни ишлаб чиқади. Ушбу намунавий шартномалар ушбу Қонунга мувофиқ намунавий шартномалар тасдиқланганидан кейин тегишли тизим операторлари томонидан белгиланган ҳуқуқий муносабатларга нисбатан қўлланилади.
Энергетика бозори регулятори тартибга солинадиган тарифлар ва йиғимларни белгилаш услубияти ушбу Қонун кучга кирган кундан эътиборан ўн икки ой ичида тасдиқланишини таъминлайди.
Энергетика бозори регулятори томонидан тартибга солинадиган тарифлар ва тўловларни белгилаш функциясини амалга ошириш билан боғлиқ қоидалар бозор концепциясида белгиланган тартибда ва муддатларда амалга киритилади.
Энергетика бозори регулятори намунавий шартномалар ушбу Қонун кучга кирган кундан эътиборан уч ой ичида тасдиқланишини таъминлайди.
Лицензиялаш талаб этиладиган фаолият билан шуғулланувчи ҳар қандай субъект лицензия олиш чораларини ушбу Қонун кучга кирган кундан эътиборан уч ой ичида кўриши шарт.
Агар электр энергиясини узатиш ёки тақсимлаш фаолиятини амалга ошириш учун лицензия ушбу Қонун кучга кирганидан кейин марказий харид қилувчига, узатиш тизими операторига ёки тақсимлаш тизими операторига биринчи марта берилган бўлса, лицензиат ушбу Қонунда назарда тутилган вазифаларни тақсимлаш бўйича талабларни бажаришни таъминлаши шарт.
Электр энергиясининг бозори қоидалари кучга киргунига қадар чакана бозордаги барча истеъмолчиларга электр энергиясини узлуксиз, хавфсиз ва ишончли тарзда етказиб бериш вазифаси тайинланган таъминотчининг зиммасига юклатилади.
65-модда. Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш
Ўзбекистон Республикасининг қуйидаги қонун ҳужжатларига қўшимчалар киритилсин:
1. Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 14 июлда қабул қилинган «Лицензиялаш, рухсат бериш ва хабардор қилиш тартиб-таомиллари тўғрисида»ги ЎРҚ-701-сонли Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, № 7, 661-модда; 2022 йил, № 4, 340-модда, № 5, 465-модда; 2023 йил, № 2, 103-модда, № 3, 185-модда, № 7, 533-модда, № 9, 710-модда, № 11, 921, 923-моддалар; 2024 йил, № 1, 5, 7-моддалар, № 2, 105, 112-моддалар) қуйидаги қўшимчалар киритилсин:
1) 1-модда қуйидаги мазмундаги бешинчи қисм билан тўлдирилсин:
«Ушбу Қонуннинг 1-иловасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлигининг ваколатларига тааллуқли бўлган лицензиялаш тартиб-таомиллари тегишли фаолият соҳаларидаги муносабатларни тартибга солувчи қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади»;
2) 1-илова қуйидаги мазмундаги 52 — 59-позициялар билан тўлдирилсин:
« 52. Электр энергиясини ишлаб чиқариш фаолиятини амалга ошириш учун лицензия Электр энергиясини гидроэлектр станциялари орқали ишлаб чиқариш, шу жумладан гидроаккумуляция сақлаш тизими фаолияти; Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги электр энергиясини иссиқлик электр станциялари ёки иссиқлик электр марказлари орқали ишлаб чиқариш фаолияти; шамол энергиясидан электр энергиясини ишлаб чиқариш фаолияти қуёш энергиясидан электр энергиясини ишлаб чиқариш фаолияти; чиқиндиларни қайта ишлаш жараёнида ёки биогаз орқали электр энергиясини ишлаб чиқариш фаолияти; водороддан электр энергиясини ишлаб чиқариш фаолияти; атом электр станцияси орқали электр энергиясини ишлаб чиқариш фаолияти; бошқа турдаги станциялар орқали электр энергиясини ишлаб чиқариш фаолияти. 53. Электр энергиясини узатиш фаолиятини амалга ошириш учун лицензия Электр энергиясини узатиш фаолияти. Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги 54. Электр энергиясини тақсимлаш фаолиятини амалга ошириш учун лицензия Электр энергиясини тақсимлаш фаолияти. Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги 55. Электр энергиясини сақлаш фаолиятини амалга ошириш учун лицензия Электр энергиясини сиқилган ҳаво орқали сақлаш фаолияти; Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги электр энергиясини гравитация кучи орқали сақлаш фаолияти; электр энергиясини батареяда сақлаш фаолияти; электр энергиясини бошқа усуллар орқали сақлаш фаолияти. 56. Электр таъминоти фаолиятини амалга ошириш учун лицензия Электр таъминоти фаолияти. Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги 57. Марказий харид қилувчи фаолиятини амалга ошириш учун лицензия Марказий харид қилувчи фаолияти. Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги 58. Электр энергияси бозори оператори фаолиятини амалга ошириш учун лицензия Электр энергияси бозори оператори фаолияти . Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги 59. Электр энергияси савдоси фаолиятини амалга ошириш учун лицензия Электр энергияси савдоси фаолияти; Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги Электр энергияси экспорти ва импорти фаолияти. » ;
3) 4-илованинг I бўлими қуйидаги мазмундаги 45 — 52-позициялар билан тўлдирилсин:
« 45. Электр энергиясини ишлаб чиқариш фаолиятини амалга ошириш учун лицензия 300 46. Электр энергиясини узатиш фаолиятини амалга ошириш учун лицензия 300 47. Электр энергиясини тақсимлаш фаолиятини амалга ошириш учун лицензия 300 48. Электр энергиясини сақлаш фаолиятини амалга ошириш учун лицензия 300 49. Электр таъминоти фаолиятини амалга ошириш учун лицензия 300 50. Марказий харид қилувчи фаолиятини амалга ошириш учун лицензия 300 51. Электр энергияси бозори оператори фаолиятини амалга ошириш учун лицензия 300 52. Электр энергияси савдоси фаолиятини амалга ошириш учун лицензия 300 » .
2. Ўзбекистон Республикасининг 2020 йил 6 январда қабул қилинган «Давлат божи тўғрисида»ги ЎРҚ-600-сонли Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2020 йил, № 1, 1-модда, № 3, 201-модда, № 5, 298-модда, № 10, 593-модда, № 12, 691-модда; 2021 йил, № 1, 13-модда, 4-сонга илова, № 7, 661-модда, № 8, 800, 803-моддалар, № 10, 968-модда; 2022 йил, № 2, 76-модда, № 3, 214, 216-моддалар, № 4, 340-модда, № 5, 463, 464, 467-моддалар, № 12, 1186-модда; 2023 йил, № 2, 103-модда, № 3, 186-модда, № 4, 265, 269-моддалар, № 6, 444, 445-моддалар, № 7, 538-модда, № 9, 710-модда; 2024 йил, № 1, 5, 6, 7-моддалар, № 2, 101, 105, 107, 108, 111, 112-моддалар) илова қуйидаги мазмундаги 51-банд билан тўлдирилсин:
« 51. Электр энергияси бозори фаолияти турларини лицензиялаш учун тўланадиган давлат божи Электр энергиясини ишлаб чиқариш фаолияти — БҲМнинг 30 баравари Электр энергиясини узатиш фаолияти — БҲМнинг 30 баравари Электр энергиясини тақсимлаш фаолияти — БҲМнинг 30 баравари Электр энергиясини сақлаш фаолияти — БҲМнинг 30 баравари Электр энергияси таъминоти фаолияти — БҲМнинг 30 баравари Марказий харид қилувчи фаолияти — БҲМнинг 30 баравари Электр энергияси бозори оператори фаолияти — БҲМнинг 30 баравари Электр энергияси савдоси фаолияти — БҲМнинг 30 баравари » .
Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:
1) Ўзбекистон Республикасининг 2009 йил 30 сентябрда қабул қилинган «Электр энергетикаси тўғрисида»ги ЎРҚ-225-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2009 йил, № 9, 339-модда);
2) Ўзбекистон Республикасининг 2013 йил 30 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-352-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2013 йил, № 4, 98-модда) 44-моддаси ;
3) Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-683-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, 4-сонга илова) 195-моддаси ;
4) Ўзбекистон Республикасининг 2022 йил 3 ноябрда қабул қилинган «Стандартлаштириш тўғрисида»ги ЎРҚ-800-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2022 йил, № 11, 1061-модда) 28-моддасининг 10-банди .
66-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш
Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги ҳамда бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
67-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
электр энергиясининг рақобатли улгуржи ва чакана бозори қоидаларини ушбу Қонун 13-моддасининг талабларини ҳисобга олган ҳолда, ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ичида ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;
тақсимлаш электр тармоқларидан фойдаланиш қоидаларини ушбу Қонун 15-моддасининг талабларини ҳисобга олган ҳолда, ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ичида ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;
марказий харид қилувчининг тижорат қоидаларини ушбу Қонун 16-моддасининг талабларини ҳисобга олган ҳолда, ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ичида ишлаб чиқсин ва тасдиқласин;
республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
68-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2024 йил 7 август,
ЎРҚ-939-сон
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Elektr energetikasi toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2024-yil 9-iyulda qabul qilingan Senat tomonidan 2024-yil 10-iyulda maʼqullangan
1 - bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi va qoʻllanilish sohasi
Ushbu Qonunning maqsadi elektr energetikasi sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
Ushbu Qonun:
yagona elektr energetikasi tizimiga ulanmagan holda ishlab chiqarilgan elektr energiyasini oʻz ehtiyojlari uchun sarf qiladigan, quvvati 5 MVt dan kam boʻlgan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi elektr stansiyalariga;
isteʼmolchi tomonidan oʻz ehtiyojlari uchun elektr energiyasini saqlashda ishlatiladigan elektr energiyasini saqlash uskunasidan foydalanish bilan bogʻliq munosabatlarga nisbatan tatbiq etilmaydi.
2-modda. Elektr energetikasi toʻgʻrisidagi qonunchilik
Elektr energetikasi toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining elektr energetikasi toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
avariya rejimi — elektr energetikasi obyektlari ishlashining texnologik parametrlari yagona elektr energetikasi tizimi ishonchli tarzda ishlab turishining buzilishiga olib kelishi mumkin boʻlgan holat;
bozor ishtirokchisi — elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olish bilan shugʻullanish huquqiga ega boʻlgan jismoniy yoki yuridik shaxs, shuningdek tegishli tizim operatori;
vakolatli isteʼmolchi — elektr energiyasi taʼminotchisini tanlash yoki oʻzgartirish huquqiga ega boʻlgan isteʼmolchi;
ijtimoiy xizmatlar — elektr energetikasi korxonalari tomonidan umumiy ijtimoiy-iqtisodiy manfaatlarni koʻzlab koʻrsatiladigan xizmatlar;
ishlab chiqaruvchi — elektr energiyasini ishlab chiqarishga doir faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs;
yirik isteʼmolchi — elektr energiyasining ulgurji bozorida ishlab chiqaruvchilardan yoki elektr energiyasining chakana bozoridagi bir va undan ortiq taʼminotchilardan elektr energiyasini sotib olish huquqiga ega boʻlgan isteʼmolchi;
markaziy xarid qiluvchi — elektr energiyasini markazlashgan tarzda sotish va sotib olish huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxs;
muvozanatlash — yagona elektr energetikasi tizimidagi elektr energiyasiga boʻlgan talab va taklif oʻrtasidagi muvozanatni barcha omillarni inobatga olgan holda saqlab turish hamda real vaqt rejimida kuchlanish va chastotani tartibga solish jarayoni;
tayinlangan taʼminotchi — taʼminotchini tanlash imkoniyatiga ega boʻlmagan isteʼmolchilarga kafolatlangan tarzda yoki vakolatli isteʼmolchining murojaatiga koʻra elektr energiyasini yetkazib berish (sotish) bilan shugʻullanadigan korxona;
taqsimlash tizimi — uzatish tizimidan yoki ishlab chiqaruvchilardan to yakuniy isteʼmolchilarning ulanish nuqtasigacha boʻlgan past kuchlanishli elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari majmui;
taʼminotchi — elektr energiyasini isteʼmolchilarga yetkazib berish (sotish) bilan shugʻullanadigan korxona;
tegishli tizim operatori — foydalanuvchi ulangan uzatish, taqsimlash va berk taqsimlash tarmoqlarining tegishli operatori;
tezkor-dispetcherlik boshqaruvi — yagona elektr energetikasi tizimini real vaqt rejimida tezkor boshqarish orqali uning barqaror ishlashini taʼminlash va boshqa davlatlarning elektr energetikasi tizimlari bilan parallel ravishda ishlash rejimini boshqarish;
tizim operatori — elektr energiyasiga boʻlgan talab va taklifga taʼsir qiluvchi omillarni hisobga olgan holda tezkor-dispetcherlik boshqaruvini amalga oshiruvchi yuridik shaxs;
tizim xizmatlari — tizim operatori tomonidan yagona elektr energetikasi tizimining barqaror ishlashini taʼminlash uchun koʻrsatiladigan xizmatlar;
treyder — elektr energiyasini sotish bilan shugʻullanadigan yuridik yoki jismoniy shaxs, bundan uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlari mustasno;
uzatish tizimi — ishlab chiqaruvchilar, yirik isteʼmolchilar va taqsimlash tizimlari ulangan, shuningdek boshqa davlatlarning elektr energetikasi tizimlari bilan bogʻlangan 35 kV va undan yuqori kuchlanishli elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari majmui;
uzatish tizimi operatori — Oʻzbekiston Respublikasida uzatish tizimlarini ekspluatatsiya qilish va rivojlantirish boʻyicha faoliyatni amalga oshirish vakolatiga ega boʻlgan yuridik shaxs;
foydalanuvchi — yagona elektr energetikasi tizimidan foydalanish huquqiga ega boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs;
elektr stansiyasi — elektr energiyasini ishlab chiqarish obyektlari majmui;
elektr tarmoqlari — elektr energiyasini uzatish va taqsimlash tizimlari, shuningdek elektr energiyasini uzatish va taqsimlash uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha xizmatlarni koʻrsatish obyektlari majmui;
elektr taʼminoti — elektr energiyasini isteʼmolchiga taqsimlash, yetkazib berish va sotish;
elektr energetikasi korxonasi — elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, saqlash, taqsimlash, sotib olish, sotish yoki elektr energiyasi bozorini tashkil etish, shuningdek elektr energiyasining importi va eksporti boʻyicha faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxs. Bunda aksiyalari bevosita yoki bilvosita davlatga tegishli boʻlgan elektr energetikasi korxonalari guruhi bitta vertikal integratsiyalashgan energetika korxonasi hisoblanmaydi;
elektr energetikasi obyektlari — elektr energiyasini ishlab chiqarish, saqlash, uzatish va taqsimlashda foydalaniladigan elektr energetikasi infratuzilmasi;
elektr energetikasi — elektr energiyasini ishlab chiqarishni, saqlashni, uzatishni, taqsimlashni, yetkazib berishni, sotib olishni va sotishni, shuningdek isteʼmol qilishni oʻz ichiga oladigan soha;
elektr energiyasi — tovarning bir vaqtning oʻzida ishlab chiqarilishi (saqlanishi) va isteʼmol qilinishi bilan tavsiflanadigan alohida turi;
elektr energiyasi bozori — elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozori;
elektr energiyasi bozori operatori — Oʻzbekiston Respublikasida elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozorini shakllantirish hamda elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori xavfsiz va samarali ishlashi uchun bozor ishtirokchilari nomidan elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olishni tashkil etish uchun masʼul boʻlgan yuridik shaxs;
elektr energiyasi bozori qoidalari — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan, elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozori ishtirokchilari rioya etishi kerak boʻlgan, elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozori qoidalarida belgilanadigan huquqiy normalar;
elektr energiyasini saqlash tizimi — elektr energiyasini saqlash va keyinchalik uzatish, taqsimlash uchun foydalaniladigan akkumulyator batareyalari, mexanik saqlash tizimlari, gidroakkumulyatsiya elektr stansiyalari va boshqa uskunalar majmui;
elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori — elektr energetikasi korxonalari, yirik isteʼmolchilar va boshqa davlatlarning elektr energetikasi korxonalari oʻrtasida elektr energiyasini raqobat asosida sotish va (yoki) sotib olishni tartibga soluvchi mexanizmlar majmui. Bunda elektr energetikasi korxonalari elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozorida Energetika bozori regulatori tomonidan beriladigan litsenziya asosida faoliyatni amalga oshiradi;
elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori qoidalari — elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozorining samarali faoliyatini taʼminlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan qoidalar toʻplami;
elektr energiyasining raqobatli chakana bozori — bir yoki bir nechta hududlarda vakolatli isteʼmolchilarga elektr energiyasini sotish maqsadida ikki va undan ortiq taʼminotchilar oʻrtasida elektr energiyasini sotish uchun savdolashish jarayonlari va (yoki) vakolatli boʻlmagan isteʼmolchilarga Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda elektr energiyasini sotish mexanizmlari majmui;
elektr energiyasining raqobatli chakana bozori qoidalari — elektr energiyasi raqobatli chakana bozorining samarali faoliyatini taʼminlash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan qoidalar toʻplami;
yagona elektr energetikasi tizimi — elektr energiyasini ishlab chiqarish va saqlash obyektlari, uzatish va taqsimlash tizimlari majmui hamda ularning tezkor-dispetcherlik boshqaruvi.
4-modda. Elektr energetikasi sohasidagi asosiy prinsiplar
Elektr energetikasi sohasidagi asosiy prinsiplar quyidagilardan iborat:
qonuniylik;
sogʻlom raqobat;
tenglik va hisobdorlik;
ochiqlik va shaffoflik;
elektr energetikasi sohasi xavfsizligining ustuvorligi.
2-bob. Elektr energetikasi sohasini davlat tomonidan tartibga solish
5-modda. Elektr energetikasi sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari
Elektr energetikasi sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
atrof-muhitga salbiy taʼsirni va issiqxona gazlari hajmini kamaytirish, xavfsizlikni taʼminlash choralariga muvofiq elektr energetikasi sohasini barqaror rivojlantirish va uning samaradorligini oshirish;
yagona elektr energetikasi tizimining xavfsiz va barqaror ishlashiga, isteʼmolchilarning elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojlarini qanoatlantirishga qaratilgan taʼminot xavfsizligini taʼminlash;
yagona elektr energetikasi tizimiga ulanish va undan foydalanish huquqini himoya qilish;
raqobatbardoshlikni, shaffoflikni va kamsitishga yoʻl qoʻymaslikni taʼminlash;
elektr energetikasi sohasini bosqichma-bosqich subsidiyalashdan va oʻzaro kesishma subsidiyalashdan chiqarish;
elektr energiyasini uzatish va taqsimlash boʻyicha faoliyatning elektr energetikasi sohasidagi boshqa faoliyat turlaridan hamda ular bilan bogʻliq boʻlgan manfaatlardan mustaqilligini taʼminlash;
elektr energetikasi sohasida energiya jihatidan samarador texnologiyalardan va qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalaridan foydalanishni qoʻllab-quvvatlash;
boshqa davlatlar energetikasi tizimlarini bogʻlovchi elektr uzatish tarmoqlari salohiyatidan samarali foydalanish maqsadida ular bilan elektr energiyasini almashishni qoʻllab-quvvatlash;
foydalanuvchilarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish.
6-modda. Elektr energetikasi sohasini davlat tomonidan tartibga solishni amalga oshiruvchi organlar
Elektr energetikasi sohasini davlat tomonidan tartibga solishni quyidagilar amalga oshiradi:
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi;
Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi;
Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi;
Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi;
mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari.
7-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining elektr energetikasi sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
elektr energetikasi sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi;
elektr energetikasi sohasini rivojlantirish dasturlari ishlab chiqilishini va amalga oshirilishini taʼminlaydi;
elektr energetikasi sohasidagi iqtisodiy islohotlarning asosiy prinsiplarini va ustuvor yoʻnalishlarini belgilaydi;
elektr energiyasini ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansini tasdiqlaydi;
elektr energetikasi sohasidagi xalqaro hamkorlikni muvofiqlashtiradi;
elektr energetikasi obyektlarini moliyalashtirish, qurish, foydalanishga topshirish va foydalanishdan chiqarish tartibini belgilaydi;
ijtimoiy himoyaga muhtoj isteʼmolchilarga ijtimoiy xizmatlar koʻrsatish tartibini tasdiqlaydi;
elektr energetikasi korxonalarining ijtimoiy xizmatlar koʻrsatish boʻyicha majburiyatlarini belgilaydi;
elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozori qoidalarini, shu jumladan markaziy xarid qiluvchining tijorat qoidalarini belgilaydi;
magistral va taqsimlash tarmoqlaridan foydalanish qoidalarini belgilaydi;
elektr energiyasini hisobga olish asboblarini oʻrnatish va ulardan foydalanish tartibini belgilaydi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
8-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligining elektr energetikasi sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi elektr energetikasi sohasidagi maxsus vakolatli davlat organidir (bundan buyon matnda maxsus vakolatli davlat organi deb yuritiladi).
Maxsus vakolatli davlat organi:
elektr energetikasi sohasida yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;
yagona elektr energetikasi tizimining xavfsiz va ishonchli ishlashini, shuningdek isteʼmolchilarning elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojlari qanoatlantirilishini taʼminlaydi;
elektr energiyasini ishlab chiqarish va isteʼmol qilish muvozanatini ishlab chiqadi hamda uning ijrosini nazorat qiladi;
elektr energetikasini rivojlantirish boʻyicha davlat dasturlarini, konsepsiyalarni va strategiyalarni ishlab chiqadi, yangilab boradi, amalga oshiradi, shuningdek ularning ijrosini nazorat qiladi;
elektr energetikasi sohasini rivojlantirish boʻyicha oʻn yillik reja ishlab chiqadi va ushbu rejani har yili yangilab boradi;
davlatga tegishli boʻlgan elektr stansiyalarining xususiy investorlarga sotilishini yoki mazkur obyektlar boshqaruvi bir yoki bir necha xususiy investorga ularning aksiyadorlari va Energetika bozori regulatori bilan kelishuvga koʻra oʻtkazilishini taʼminlaydi;
yangi elektr stansiyalarini qurish boʻyicha mahalliy va chet ellik investorlar uchun qonunchilikda belgilangan shartlar asosida ochiq va shaffof tanlovlar oʻtkazadi;
elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori qoidalari kuchga kirguniga qadar elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojni qanoatlantirish maqsadida elektr stansiyalari quvvatining yetarlilik darajasini taʼminlaydi;
elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori qoidalari kuchga kirguniga qadar ishga tushiriladigan elektr stansiyalari mahalliy yoki chet ellik investorlar tomonidan loyihalashtirilishi, qurilishi, moliyalashtirilishi, egalik qilinishi va ekspluatatsiya qilinishini nazorat qiladi va muvofiqlashtiradi;
elektr energetikasi sohasidagi texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish boʻyicha ishlarni oʻz vakolatlari doirasida muvofiqlashtiradi;
tizim operatori bilan birgalikda yagona elektr energetikasi tizimining ishlab turishi rejimini belgilaydi;
yagona elektr energetikasi tizimida, shu jumladan boshqa davlatlar tizimlariga ulangan elektr energiyasini uzatish tarmoqlarida yuklamaning ortishi va yuklamani boshqarish qoidalarining bajarilishini nazorat qiladi;
ijtimoiy himoyaga muhtoj isteʼmolchilarga ijtimoiy xizmatlar koʻrsatish tartibini ishlab chiqadi;
elektr energetikasi sohasida ilmiy tadqiqotlarni va yangi texnologiyalar joriy etilishini muvofiqlashtiradi;
elektr energiyasining eksporti va importini qoʻllab-quvvatlash uchun boshqa davlatlarning vakolatli organlari bilan hamkorlik qiladi;
elektr energetikasi sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlarni oʻz vakolatlari doirasida ishlab chiqadi va qabul qiladi;
xalqaro hamkorlikni, shu jumladan qoʻshni davlatlarning vakolatli davlat organlari bilan transchegaraviy masalalar boʻyicha hamkorlikni amalga oshiradi;
yagona elektr energetikasi tizimiga ulangan nuqtada quvvati 500 kVt gacha boʻlgan elektr stansiyalarining (bundan buyon matnda mikroelektr stansiyalari deb yuritiladi) faoliyatini tartibga solish boʻyicha oʻz vakolatlari doirasida qarorlar qabul qiladi va ularning ijrosini taʼminlaydi.
Maxsus vakolatli davlat organi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
9-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligining elektr energetikasi sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi elektr energiyasi bozorini rivojlantirish va tartibga solish sohasidagi vakolatli davlat organidir (bundan buyon matnda Energetika bozori regulatori deb yuritiladi).
Energetika bozori regulatori:
elektr energiyasi bozori faoliyatini tartibga soladi, uning monitoringini amalga oshiradi va nazorat qiladi;
elektr energiyasi bozori faoliyatiga taalluqli normativ-huquqiy hujjatlarni, shu jumladan elektr energiyasi bozori konsepsiyasi va qoidalarini ishlab chiqadi hamda amalga oshiradi;
elektr energiyasi bozori konsepsiyasining belgilangan tartibda har uch yilda yangilab borilishini taʼminlaydi;
vazirliklar, idoralar, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, boshqa tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar tomonidan ijro etilishi majburiy boʻlgan qarorlarni oʻz vakolatlari doirasida qabul qiladi hamda ularning nazoratini amalga oshiradi;
yirik isteʼmolchi maqomini belgilaydi;
taʼminotchini tanlash imkoniyatiga ega boʻlmagan isteʼmolchini yoki isteʼmolchilar toifalarini aniqlash tartibini ishlab chiqadi;
elektr energetikasi korxonalari tomonidan xizmatlar koʻrsatish shartlarini tasdiqlaydi va ularning ijrosini nazorat qiladi;
qonunchilikka muvofiq bozor ishtirokchilarining ustun mavqega ega boʻlmasligini taʼminlash yuzasidan oʻz vakolatlari doirasida qarorlar qabul qiladi;
elektr energiyasi bozorida shaffoflikni, shu jumladan ulgurji va chakana narxlarni monitoring qilishga oid majburiyatlarning bajarilishini nazorat qiladi;
bozor ishtirokchilarini litsenziyalash tartibini ishlab chiqadi, litsenziyalashni hamda litsenziya talablari va shartlariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;
tegishli tizim operatorining va markaziy xarid qiluvchining mustaqil faoliyat yuritishiga doir talablarga rioya etilishini monitoring qiladi hamda belgilangan talablar buzilgan taqdirda qonunchilikka muvofiq tegishli choralar koʻradi;
qonunchilikka muvofiq elektr energiyasi bozori faoliyati bilan bogʻliq tekshiruvlarni tashkil etadi va oʻtkazadi;
elektr energetikasi korxonalaridan va davlat organlaridan elektr energiyasi bozori faoliyati bilan bogʻliq maʼlumotlarni soʻrab oladi;
tegishli tizim operatorining va markaziy xarid qiluvchining shartlarini, tariflari va narxlarini belgilash boʻyicha choralar koʻradi;
tariflar va toʻlovlarni hisob-kitob qilish uslubiyatlarini ishlab chiqadi, tartibga solinadigan tariflarni va toʻlovlarni belgilaydi hamda ularning toʻgʻri qoʻllanilishini nazorat qiladi;
elektr energetikasi korxonalari oʻrtasida bevosita yoki bilvosita subsidiyalar yuzaga kelmasligini va (yoki) kengaytirilmasligini nazorat qiladi;
elektr energetikasi korxonalari tomonidan qonunchilikka rioya etilmaganligi oqibatida yetkazilgan zarar uchun kompensatsiya qilish mexanizmini ishlab chiqadi va uning toʻgʻri qoʻllanilishini nazorat qiladi;
uzatish tizimi operatorining mustaqilligini belgilovchi talablarni ishlab chiqadi va ularga rioya etilishini nazorat qiladi;
tegishli tizim operatorining investitsiya dasturlarini kelishadi, monitoring qiladi va zarurat boʻlganda ularni oʻzgartirish boʻyicha tavsiyalar beradi;
uzatish tizimi operatorining faoliyatini, shu jumladan talab va taklif oʻrtasidagi muvozanatni saqlash mexanizmlari va usullari samaradorligini monitoring qiladi;
ijtimoiy xizmatlar koʻrsatish reyestrini yuritadi;
elektr energiyasi bozorini rivojlantirish va tartibga solish sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi;
elektr energiyasi bozorida foydalanuvchilarning kamsitishsiz ishtirok etishi uchun zarur boʻlgan texnik va tijoratga oid axborotning sifatini va taqdim etilishini nazorat qiladi;
qoʻshni davlatlarning vakolatli davlat organlari bilan elektr energetikasi sohasida transchegaraviy masalalar boʻyicha hamkorlik qiladi;
energetika bozorini tartibga solishga doir faoliyat toʻgʻrisidagi dasturlarning bajarilishi yuzasidan yillik hisobot tayyorlaydi va uni Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga yuboradi.
Energetika bozori regulatori oʻzining yillik budjetini mustaqil ravishda tasdiqlaydi.
Energetika bozori regulatorining faoliyati bozor ishtirokchilari tomonidan toʻlanadigan litsenziya uchun bir martalik toʻlovlardan, litsenziya uchun yillik davriy yigʻimlaridan kelib tushgan mablagʻlar hisobidan moliyalashtiriladi. Bunda litsenziya uchun yillik davriy yigʻimlar litsenziatlar yillik aylanmasining ikki foizidan oshmasligi kerak.
Energetika bozori regulatori qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
10- modda. Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining elektr energetikasi sohasidagi vakolatlari
Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi elektr energetikasi sohasida davlat nazoratini amalga oshiruvchi organdir (bundan buyon matnda davlat nazorati organi deb yuritiladi).
Davlat nazorati organi:
elektr energetikasi sohasini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etadi;
elektr energiyasini ishlab chiqarish, saqlash, uzatish, taqsimlash (yetkazib berish) va isteʼmol qilish chogʻidagi xavfsizlikni taʼminlash chora-tadbirlarini amalga oshiradi;
tovarlar (ishlar, xizmatlar), binolar, inshootlar va qurilmalarning energiya samaradorligi hamda energiya tejamkorligi normalariga, shuningdek energiyadan oqilona foydalanishga va sifat koʻrsatkichlariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
elektr energiyasini tejash, undan oqilona va samarali foydalanish boʻyicha talablar buzilgan taqdirda aybdor shaxslarni javobgarlikka tortish choralarini koʻradi.
Davlat nazorati organi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
11-modda. Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining elektr energetikasi sohasidagi vakolatlari
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:
elektr energetikasi sohasini rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi;
elektr energetikasi sohasidagi hududiy dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlaydi va amalga oshiradi;
elektr energetikasi obyektlarini joylashtirish uchun yer uchastkalarining berilishini taʼminlaydi;
hududlarda kelgusi yilda elektr energiyasini isteʼmol qilish prognozlarini kelishadi.
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining tezkor-dispetcherlik boshqaruviga, shuningdek elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, saqlash, yetkazib berish (taqsimlash, sotish) faoliyatiga aralashishi taqiqlanadi.
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
3-bob. Elektr energetikasi sohasidagi qoidalar
12-modda. Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori konsepsiyasi
Elektr energiyasining ulgurji va chakana bozori konsepsiyasi (bundan buyon matnda bozor konsepsiyasi deb yuritiladi) elektr energiyasi bozorini va uning alohida segmentlarini tashkil etishning hamda ular faoliyat koʻrsatishining batafsil tartibini va prinsiplarini belgilaydi.
Bozor konsepsiyasi quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
elektr energiyasi bozorining umumiy tuzilishi va chegaralarini;
elektr energiyasi bozoriga oʻtish bosqichlarini va har bir bosqichda amalga oshirilishi kerak boʻlgan chora-tadbirlarni;
bozor ishtirokchilarining har bir bosqichdagi vazifalarini;
ijtimoiy xizmatlar koʻrsatilishini tashkil etish chora-tadbirlarini;
taʼminotchini tanlash imkoniyatiga ega boʻlmagan isteʼmolchilarni yoki isteʼmolchilarning toifalarini aniqlashni.
Bozor konsepsiyasi qonunchilikka muvofiq boshqa tartib va prinsiplarni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
Bozor konsepsiyasi Energetika bozori regulatori tomonidan ishlab chiqiladi va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.
13-modda. Elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozori qoidalari
Elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozori qoidalari (bundan buyon matnda bozor qoidalari deb yuritiladi) bozor konsepsiyasiga muvofiq ishlab chiqiladi.
Bozor qoidalari quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
elektr energiyasi bozorining batafsil tuzilishini;
raqobatbardosh narxlarni talab va taklif asosida shakllantirish tartibini;
isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish talablarini;
ishlab chiqarish va isteʼmolning moslashuvchanligini ragʻbatlantirish mexanizmlarini;
elektr energetikasi sohasida qazilma yoqilgʻidan foydalanishni qisqartirish tartibini;
boshqa davlatlarning elektr uzatish tizimlari bilan aloqalarni;
bozor ishtirokchilarini identifikatsiya qilish, ularning malakasini baholash va ularni roʻyxatdan oʻtkazish tartibini;
elektr energiyasi bozorini boshqarish jarayonlarini va uning faoliyat koʻrsatishini tashkil etish hamda taʼminlash uchun maʼlumotlar bazasini;
elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olish tartibini hamda uni nazorat qilish tartibini;
tayinlangan taʼminotchining mutlaq huquqlarini tugatish tartibini;
elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olishning namunaviy shartnomalarini.
Bozor qoidalari qonunchilikka muvofiq boshqa masalalarni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
Bozor qoidalari Energetika bozori regulatori tomonidan ishlab chiqiladi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
14-modda. Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari
Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
uzatish tizimining xavfsizligini taʼminlash uchun talablarni;
uzatish tizimiga ulanish hamda undan foydalanish tartibi va shartlarini;
elektr taʼminoti xavfsizligini hisobga olgan holda uzatish tizimining normal va noodatiy sharoitlarda, tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarda ishlashi tartibini;
tizim operatori tomonidan xizmat koʻrsatish shartlarini oʻz ichiga olgan tezkor-dispetcherlik boshqaruvini;
taqsimlash tizimiga yoki uzatish tizimiga ulangan foydalanuvchilarning tarmoqlariga ulanish va ulardan foydalanish shartlarini;
yagona elektr energetikasi tizimining barqarorligini eng kam xarajatlar hisobidan taʼminlashni;
transchegaraviy elektr energiyasi almashinuvini tartibga solishni;
uzatish tizimidagi oʻta yuklanishlarning oldini olish va yuklamalarni boshqarish shartlarini;
tizim xizmatlari va qoʻshimcha xizmatlarni koʻrsatish mezonlari, usullari va shartlarini;
uzatish tizimining ishonchli ishlashini hamda uni uzoq muddatli rivojlantirishni rejalashtirish mezonlari va tartib-taomilini;
foydalanuvchilarni uzatish tizimidagi elektr taʼminotidan uzish tartibini;
elektr energiyasini uzatish tizimiga ulanish va undan foydalanish bilan bogʻliq nizolarni hal qilish tartibini;
tizimning ishlashi bilan bogʻliq axborotni yigʻish, boshqarish va tizimdagi boshqa operatorlar oʻrtasida maʼlumotlar almashish usullarini;
elektr energiyasini uzatish tizimining ishlashi va boshqaruvi uchun zarur boʻlgan axborotni uzatish tizimi operatoriga taqdim etishga doir talablarni;
tizim xavfsizligini taʼminlash talablarini bajarish yuzasidan uzatish tizimi operatorining va tizim operatorining javobgarligini.
Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari qonunchilikka muvofiq boshqa shartlar va texnik talablarni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
Magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari maxsus vakolatli davlat organi tomonidan ishlab chiqiladi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
15-modda. Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari
Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
xavfsizlik texnikasi qoidalariga muvofiq taqsimlash tizimining xavfsizligini taʼminlashni;
taqsimlash tizimini normal va avariya rejimida, nosozliklar chogʻida, tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarda ishlashi shartlarini;
taqsimlash tizimiga uchinchi taraflarning ulanishi va undan foydalanishi shartlarini;
taqsimlash tizimiga doir funksional talablarni, foydalanuvchilarni va elektr stansiyalarini taqsimlash tizimiga ulash shartlarini;
taqsimlash tizimi operatori va foydalanuvchilarining taqsimlash tizimiga ulanish hamda undan foydalanishga doir huquqlari va majburiyatlarini;
taqsimlash tizimida dispetcherlik faoliyatini amalga oshirish, uzatish tizimining hamda taqsimlash tizimining ishlashi uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatish shartlari va tartibini;
taqsimlash tizimining ishlashini va boshqaruvini rejalashtirish mezonlarini;
taqsimlash tizimi orqali elektr energiyasini yetkazib berishda uzilishlar sodir boʻlgan taqdirda koʻriladigan chora-tadbirlarni;
taqsimlash tizimi xizmatlarini koʻrsatishning umumiy shartlarini;
taqsimlash tizimiga ulanish va undan foydalanish bilan bogʻliq nizolarni hal qilish tartibini;
tegishli tizimlarning ishlashi va bozorni tashkil etish uchun zarur boʻlgan axborot va maʼlumotlarni boshqarish usullarini hamda ularni chop etishni;
taqsimlash tizimining ishlashi va boshqaruvi uchun zarur boʻlgan axborot va maʼlumotlarni taqdim etishga hamda tegishli tizim operatorlari oʻrtasida axborot va maʼlumotlar almashish usullariga doir talablarni;
elektr energiyasidan foydalanish qoidalaridan kelib chiqqan holda taqsimlash tizimi operatorining vakolatlari doirasida energiya samaradorligini va elektr taʼminoti xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan chora-tadbirlarni;
taqsimlash tizimining ishlashi va boshqaruvi bilan bogʻliq boshqa shartlar yoki texnik masalalarni.
Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari qonunchilikka muvofiq boshqa shartlar va texnik talablarni ham oʻz ichiga olishi mumkin.
Taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari maxsus vakolatli davlat organi tomonidan ishlab chiqiladi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
16-modda. Markaziy xarid qiluvchining tijorat qoidalari
Markaziy xarid qiluvchining shartnomaviy masalalarga nisbatan qoʻllaniladigan texnik, tijorat, billing, toʻlov va boshqa muhim shartlarni oʻz ichiga olgan tijorat qoidalari elektr energiyasi bozori konsepsiyasi va qoidalariga muvofiq Energetika bozori regulatori tomonidan ishlab chiqiladi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
4-bob. Elektr energiyasi bozori faoliyatining tashkil etilishi va monitoringi
17-modda. Elektr energiyasi bozori faoliyatining umumiy qoidalari
Elektr energiyasi bozorida elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozori qoidalarida belgilanadigan tartibda elektr energiyasini hamda qoʻshimcha xizmatlarni sotish va (yoki) sotib olish amalga oshiriladi.
Elektr energiyasining chakana bozorida isteʼmolchi va taʼminotchi oʻrtasida elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olish amalga oshiriladi.
Elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozorlari ushbu Qonunga, elektr energiyasi bozori konsepsiyasi va qoidalariga muvofiq tashkil etiladi.
Elektr energiyasi bozori tashkil etilguniga qadar markaziy xarid qiluvchining modeli elektr energiyasi bozorining vaqtincha mexanizmi hisoblanadi.
Markaziy xarid qiluvchi modelining amal qilish muddati bozor konsepsiyasida belgilanadi.
18-modda. Elektr energiyasi bozori faoliyatining monitoringi
Elektr energiyasi bozori faoliyatining monitoringi Energetika bozori regulatori tomonidan amalga oshiriladi.
Energetika bozori regulatori quyidagi tahlilni oʻz ichiga olgan yillik hisobotni hisobot yilidan keyingi yilning 31-martiga qadar eʼlon qiladi:
elektr energiyasi bozorining faoliyati;
bozor ishtirokchilarining faoliyati;
narxlash mexanizmlari;
tartibga solinadigan tariflarni qoʻllash va elektr energiyasi bozoridagi oʻzgarishlar dinamikasi.
Elektr energiyasi bozori operatori va tegishli tizim operatori elektr energiyasi bozori ishtirokchilarining faoliyatini monitoring qiladi hamda bozor qoidalari buzilganligi hollari toʻgʻrisida energetika bozori regulatorini hamda raqobat sohasidagi vakolatli davlat organini xabardor qiladi.
5-bob. Elektr energiyasi bozorining ishtirokchilari, ularning huquq va majburiyatlari
19-modda. Bozor ishtirokchilari
Quyidagilar elektr energiyasi bozorining ishtirokchilaridir:
elektr energiyasi bozori operatori;
ishlab chiqaruvchi;
elektr energiyasini saqlash tizimi operatori;
uzatish tizimi operatori;
markaziy xarid qiluvchi;
treyder;
taqsimlash tizimi operatori;
taʼminotchi;
isteʼmolchi.
Elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori tashkil etilguniga qadar quyidagi elektr energetikasi korxonalari elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olish bilan shugʻullanadi:
markaziy xarid qiluvchi;
ishlab chiqaruvchi;
tayinlangan taʼminotchi;
tegishli tizim operatori.
Yirik isteʼmolchilar elektr energiyasini faqat elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozorida ushbu Qonunga muvofiq sotib olishi shart.
Bozor ishtirokchilari oʻzining shartnomaviy huquq va majburiyatlarini elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori qoidalariga hamda bozor konsepsiyasi talablariga muvofiq bajaradi.
20-modda. Tizim operatori
Tizim operatori yagona elektr energetikasi tizimining xavfsiz, ishonchli va iqtisodiy jihatdan eng maqbul rejimda ishlashini taʼminlash maqsadida uni boshqarish uchun javobgar hisoblanadi.
Elektr energetikasi korxonalari tizim operatoriga uning soʻrovi boʻyicha yagona elektr energetikasi tizimining xavfsiz va ishonchli ishlashi, texnik xizmat koʻrsatishi va rivojlanishi uchun zarur boʻlgan aniq axborotni kechiktirmasdan taqdim etadi.
Tizim operatori hisobot davrida olingan, iqtisodiy ahamiyatga ega yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan va oshkor qilinmaydigan axborotdan faqat yagona elektr energetikasi tizimining xavfsiz va ishonchli ishlashini, texnik xizmat koʻrsatishi va rivojlanishini taʼminlash uchun foydalanadi. Bunday axborot ommaga oshkor etilishiga yoʻl qoʻyilmasligini taʼminlaydigan shartlarga rioya etgan holda saqlanadi.
21-modda. Tizim operatorining huquq va majburiyatlari
Tizim operatori quyidagi huquqlarga ega:
real vaqt rejimida yagona elektr energetikasi tizimini va unga ulangan barcha elektr energetikasi obyektlarini tezkor boshqarish, ularning tezkor-texnik xodimlariga koʻrsatmalar berish;
tashkiliy-huquqiy shakllaridan qatʼi nazar, barcha elektr energetikasi korxonalari hamda yirik isteʼmolchilarning tezkor xodimlariga yagona elektr energetikasi tizimidagi elektr energiyasi va quvvat muvozanatini taʼminlash, avariya holatlarining oldini olish, ularni bartaraf etish va avariyadan keyingi ishlash rejimlarini tiklash zarur boʻlgan hollarda, bajarilishi shart boʻlgan koʻrsatmalar berish;
tezkor-dispetcherlik boshqaruvida favqulodda vaziyatlar bartaraf etilishi choʻzilishiga olib keluvchi dispetcherlik intizomining, texnika xavfsizligi qoidalarining, texnikadan foydalanish qoidalarining buzilishi aniqlansa, Energetika bozori regulatoriga qoidalarni buzgan tarafning litsenziyasini toʻxtatib turish yoki tegishli choralar koʻrish uchun murojaat qilish;
avariya rejimini bartaraf etish uchun yagona elektr energetikasi tizimida mavjud boʻlgan barcha zaxira quvvatlaridan foydalanish, elektr energetikasi obyektlarida rejali-joriy taʼmirlash ishlarini bekor qilish, shuningdek elektr energiyasi isteʼmoliga cheklovlar joriy etish;
yagona elektr energetikasi tizimini rivojlantirish, isteʼmolchilarning elektr taʼminoti xavfsizligini oshirish, tizimning ishonchli ishlashini taʼminlash boʻyicha takliflar berish hamda elektr energetikasi tizimini rivojlantirish strategiyalarini ishlab chiqishda ishtirok etish;
mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, barcha elektr energetikasi obyektlariga kirish va tezkor-dispetcherlik boshqaruvi, shuningdek rele himoyasi va avariyaga qarshi avtomatikasi masalalarining bajarilishi ustidan monitoring olib borish;
yagona elektr energetikasi tizimidagi vaziyatni va mavjud resurslarni hisobga olgan holda, boshqa davlatlar bilan elektr energiyasining importi va eksporti hajmlariga oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha takliflarni maxsus vakolatli davlat organiga kiritish.
Tizim operatori:
yagona elektr energetikasi tizimini tezkor boshqarishni belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirishi va uning ishonchli ishlashini taʼminlashi;
elektr energetikasi korxonalarining dispetcherlik boshqaruvini amalga oshirishi;
elektr energiyasini ishlab chiqarish, saqlash va uning isteʼmoli muvozanatini saqlab turishi;
yagona elektr energetikasi tizimining texnik va iqtisodiy jihatdan eng maqbul rejimlarda ishlashini taʼminlashi;
yagona elektr energetikasi tizimining boshqa davlatlar uzatish tizimlari bilan parallel ravishda ishlash rejimlarini boshqarishi;
avariya rejimlari yuzaga kelishining oldini olishi, ularni bartaraf etishi va avariya rejimi bartaraf etilganidan keyin tizimning ishonchliligini tiklashi shart.
22-modda. Elektr energiyasi bozori operatori
Elektr energiyasi bozori operatori aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etiladi.
Elektr energiyasi bozori operatori oʻz faoliyatini Energetika bozori regulatori tomonidan beriladigan litsenziya asosida amalga oshiradi.
Elektr energiyasi bozori operatori ushbu Qonunning 44-moddasiga muvofiq belgilangan toʻlovlar hisobidan moliyalashtiriladi.
Elektr energiyasi bozori operatori oʻz faoliyatini shaffoflik, xolislik va kamsitishga yoʻl qoʻymaslik prinsiplariga rioya etgan holda amalga oshiradi.
23-modda. Elektr energiyasi bozori operatorining huquq va majburiyatlari
Elektr energiyasi bozori operatori quyidagi huquqlarga ega:
litsenziya talablari va shartlariga, atrof-muhitni muhofaza qilish talablariga hamda mazkur Qonun talablariga muvofiq bozor ishtirokchilari nomidan elektr energiyasini sotish va (yoki) sotib olishni tashkil etish;
elektr energetikasi korxonalaridan elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozorini tashkil etish maqsadida talab qilinishi mumkin boʻlgan tegishli axborotni elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori qoidalariga muvofiq soʻrab olish.
Elektr energiyasi bozori operatori:
elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozorini tashkil etishi;
elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori ishtirokchilarini roʻyxatga olishi va ularning hisobini yuritishi;
elektr energiyasi bozori ishtirokchilari oʻrtasidagi shartnomalarning va majburiyatlarning hisobini yuritishi;
elektr energiyasi savdosining (shu jumladan importi va eksportining) har kungi jadvallarini tayyorlashi;
elektr energiyasi savdosining har kungi jadvallarini uzatish tizimi operatoriga va elektr energiyasi bozorining boshqa manfaatdor ishtirokchilariga oʻz vaqtida taqdim etishi;
elektr energiyasi ulgurji bozorining raqobatli va erkin tashkil etilishi hamda faoliyat koʻrsatishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan barcha axborotni oʻz vaqtida eʼlon qilib borishi;
boshqa davlatlar uzatish tizimlari bilan bogʻlovchi tarmoqlardagi yuklamalarni toʻgʻri taqsimlash, ulardan foydalanishni takomillashtirish va uzatish tizimidagi oʻta yuklanishlarni boshqarish boʻyicha maxsus vakolatli davlat organiga, Energetika bozori regulatoriga hamda uzatish tizimi operatoriga takliflar kiritishi shart.
Elektr energiyasi bozori operatori bozor konsepsiyasiga va elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori qoidalariga muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va uning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
24-modda. Ishlab chiqaruvchi
Elektr energiyasini ishlab chiqarish Energetika bozori regulatori tomonidan beriladigan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Bir nechta elektr stansiyalarida elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi har bir elektr stansiyasi uchun alohida litsenziya oladi.
Quyidagi hollarda litsenziya olish talab qilinmaydi:
oʻrnatilgan quvvati 5 MVtdan kam boʻlgan elektr stansiyasida oʻz ehtiyojlari uchun elektr energiyasini ishlab chiqarishda;
yagona elektr energetikasi tizimiga ulanmagan elektr stansiyasida elektr energiyasini ishlab chiqarishda;
mikroelektr stansiyasida elektr energiyasini ishlab chiqarishda.
Elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun litsenziya elektr stansiyasini qurish ishlarini boshlashdan avval olinadi.
Elektr stansiyalari davlat mulki yoki xususiy mulk boʻlishi mumkin. Bunda oʻrnatilgan quvvati 5 MVtdan ortiq boʻlgan gidroelektr stansiyalari va gidroakkumulyatsiyalovchi elektr stansiyalarining kamida 25 foizi Oʻzbekiston Respublikasining davlat mulki boʻlishi shart.
Qayta tiklanuvchi energiya manbalari va yangi innovatsion yechimlar asosida elektr energiyasini ishlab chiqarish qonunchilikka muvofiq ragʻbatlantiriladi.
Yuridik va jismoniy shaxslar elektr energiyasini oʻz ehtiyoji uchun ishlab chiqarishi mumkin.
Elektr energiyasini faqat oʻz ehtiyoji uchun ishlab chiqaruvchilar isteʼmolchi maqomiga ega hisoblanadi.
Ishlab chiqaruvchilar tomonidan elektr stansiyalarini qurish (rekonstruksiya qilish) ishlari yakunlaganidan soʻng ularni sinash va foydalanishga topshirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Ishlab chiqaruvchilar (yagona elektr energetikasi tizimiga ulangan oʻrnatilgan quvvati 5 MVt va undan yuqori boʻlgan elektr stansiyalari) elektr stansiyasini yoki uning bir qismini vaqtincha oʻchirish yoxud foydalanishdan chiqarishdan oʻn ikki oy oldin tizim operatorini va Energetika bozori regulatorini bu haqda xabardor qiladi.
Alohida hollarda, Energetika bozori regulatori vaqtincha oʻchirilayotgan yoki foydalanishdan chiqarilayotgan obyektni uning yagona elektr energetikasi tizimiga boʻlgan taʼsirini tegishli tizim operatori va tizim operatori tomonidan oʻtkazilgan oʻrganish asosida vaqtincha oʻchirishga ruxsat berishi yoki asoslantirgan holda uni rad etishi mumkin.
25-modda. Ishlab chiqaruvchilarning huquq va majburiyatlari
Ishlab chiqaruvchilar quyidagi huquqlarga ega:
litsenziya talablari va shartlariga, atrof-muhitni muhofaza qilish talablariga hamda mazkur Qonun talablariga muvofiq bir yoki bir nechta elektr stansiyalarida elektr energiyasini ishlab chiqarish;
elektr energiyasi bozori qoidalariga muvofiq bozor ishtirokchilari bilan elektr energiyasini sotish va sotib olish boʻyicha shartnomalar tuzish;
tegishli tizim operatori bilan muvozanatlashni tashkil etish boʻyicha va qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatish uchun shartnomalar tuzish;
yagona elektr energetikasi tizimiga ulanish;
yangi ishlab chiqarish quvvatlarini yaratish, foydalanishga topshirish va ulardan foydalanish.
Ishlab chiqaruvchilar:
ushbu Qonunga va boshqa qonunchilik hujjatlariga, shuningdek litsenziya talablari va shartlariga rioya etishi;
tizim operatorining tezkor-dispetcherlik boshqaruvi, muvozanatlash, tizimdagi favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish hamda qoʻshimcha xizmatlarni koʻrsatish bilan bogʻliq tezkor koʻrsatmalariga rioya etishi;
elektr stansiyalarini ishchi holatda saqlashi va ularning xavfsiz ekspluatatsiya qilinishini taʼminlashi;
elektr energiyasi bozoridagi sogʻlom raqobatni taʼminlashi;
yagona elektr energetikasi tizimi boshqaruvi uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni tegishli tizim operatoriga taqdim etishi;
zaxira quvvatlar bilan taʼminlashda va qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatishda foydalaniladigan uskunalarni tekshirish, sinash va ularga texnik xizmat koʻrsatish uchun tegishli tizim operatoriga sharoitlar yaratishi;
ishlab chiqarilgan elektr energiyasi hajmlari toʻgʻrisidagi axborotni oshkor etishi shart.
Ishlab chiqaruvchilar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va ularning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
26-modda. Elektr energiyasini saqlash tizimi operatori
Elektr energiyasini saqlash Energetika bozori regulatori tomonidan beriladigan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Har bir elektr energiyasini saqlash tizimi uchun alohida litsenziya olish talab qilinadi.
Quyidagi hollarda Energetika bozori regulatori tomonidan litsenziya berilishi talab etilmaydi:
foydalanuvchilar faqat oʻz ehtiyojlari uchun elektr energiyasini saqlash tizimini oʻrnatganda;
yagona elektr energetikasi tizimiga ulanmagan elektr energiyasini saqlash tizimlari uchun.
Elektr energiyasini saqlash tizimi operatori elektr energiyasini saqlash uskunalarini (nominal quvvati 0,1 MVt va undan ortiq boʻlgan) oʻrnatganlik uchun mol-mulk soligʻini toʻlashdan hamda ushbu uskunalar bilan band boʻlgan uchastkalar boʻyicha yer soligʻini toʻlashdan ular foydalanishga topshirilgan paytdan eʼtiboran oʻn yil muddatga ozod etiladi.
Elektr energiyasini saqlash tizimi operatori tomonidan elektr energiyasini saqlash tizimlarini qurish (rekonstruksiya qilish) ishlari tugallanganidan soʻng ularni sinash va foydalanishga topshirish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Elektr energiyasini saqlash tizimi operatori elektr energiyasini saqlash tizimlarini yoki ularning bir qismini vaqtincha oʻchirish yoxud foydalanishdan chiqarishdan olti oy oldin tizim operatorini va Energetika bozori regulatorini bu haqda xabardor qiladi.
Alohida hollarda, Energetika bozori regulatori elektr energiyasini saqlash tizimlaridagi vaqtincha oʻchirilayotgan yoki foydalanishdan chiqarilayotgan obyektni uning yagona elektr energetikasi tizimiga boʻlgan taʼsirini tegishli tizim operatori va tizim operatori tomonidan oʻtkazilgan oʻrganish asosida vaqtincha oʻchirishga ruxsat berishi yoki asoslantirgan holda uni rad etishi mumkin.
27-modda. Elektr energiyasini saqlash tizimi operatorining huquq va majburiyatlari
Elektr energiyasini saqlash tizimi operatorlari quyidagi huquqlarga ega:
litsenziya talablari va shartlariga, atrof-muhitni muhofaza qilish talablariga hamda ushbu Qonun talablarga muvofiq bir yoki bir nechta elektr energiyasini saqlash tizimlarida elektr energiyasini saqlash;
elektr energiyasi bozori qoidalariga muvofiq bozor ishtirokchilari bilan elektr energiyasini sotib olish va sotish uchun hamda quvvat berishga tayyorligi boʻyicha shartnomalar tuzish;
tegishli tizim operatori bilan muvozanatlashni tashkil etish boʻyicha va qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatish uchun shartnomalar tuzish;
yagona elektr energetikasi tizimiga ulanish.
Elektr energiyasini saqlash tizimi operatori:
ushbu Qonunga va boshqa qonunchilik hujjatlariga, shuningdek litsenziya talablari va shartlariga rioya etishi;
tizim operatorining tezkor-dispetcherlik boshqaruvi, muvozanatlash, tizimdagi favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish hamda qoʻshimcha xizmatlarni koʻrsatish bilan bogʻliq tezkor koʻrsatmalariga rioya etishi;
elektr energiyasini saqlash tizimlarini ishchi holatda saqlashi va ularning xavfsiz ekspluatatsiya qilinishini taʼminlashi;
elektr energiyasi bozoridagi sogʻlom raqobatni taʼminlashi;
yagona elektr energetikasi tizimi boshqaruvi uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni tegishli tizim operatoriga taqdim etishi;
elektr energiyasini saqlash tizimlariga texnik xizmat koʻrsatish uchun tegishli tizim operatoriga sharoitlar yaratishi;
elektr energiyasini saqlash tizimlariga qabul qilingan va ulardan chiqarilgan elektr energiyasi hajmlari toʻgʻrisidagi axborotni oshkor etishi shart.
Elektr energiyasini saqlash tizimi operatori qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va uning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
28-modda. Uzatish tizimi operatori
Elektr energiyasini uzatish Energetika bozori regulatori tomonidan beriladigan litsenziya asosida uzatish tizimi operatori tomonidan boshqa elektr energetikasi korxonalaridan mustaqil ravishda amalga oshiriladi.
Uzatish tizimi operatori ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) davlat ulushi yuz foiz boʻlgan aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etiladi.
Uzatish tizimi obyektlari davlat mulkidir va ular xususiylashtirilmaydi.
Uzatish tizimi obyektlari uzatish tizimi operatoriga tegishlidir.
29-modda. Uzatish tizimi operatorining huquq va majburiyatlari
Uzatish tizimi operatori quyidagi huquqlarga ega:
litsenziya talablari va shartlariga, atrof-muhitni muhofaza qilish talablariga hamda ushbu Qonun talablarga muvofiq elektr energiyasini uzatishni zamonaviy usullardan foydalangan holda boshqarish;
elektr energiyasi bozorining qoidalariga muvofiq elektr energiyasini hamda quvvatni sotish va (yoki) sotib olish;
tegishli tizim operatori bilan muvozanatlashni tashkil etish boʻyicha va qoʻshimcha xizmatlar koʻrsatish uchun shartnomalar tuzish;
qoʻshimcha xizmatlardan foydalanish, tizim xizmatlarini koʻrsatish;
uzatish tizimi quvvatlaridan iqtisodiy va texnik jihatdan maqbul rejimlarda foydalanish;
elektr stansiyalari va elektr energiyasini saqlash tizimlari obyektlarini tekshirish, sinash va ularga texnik xizmat koʻrsatish;
elektr energetikasi korxonalarini yagona elektr energetikasi tizimiga ulash.
Elektr energiyasini uzatish tizimi operatori:
ushbu Qonunga va boshqa qonunchilik hujjatlariga, shuningdek litsenziya talablari va shartlariga rioya etishi;
tizim operatorining tezkor-dispetcherlik boshqaruvi, muvozanatlash, tizimdagi favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish hamda qoʻshimcha xizmatlarni koʻrsatishga taalluqli tezkor koʻrsatmalariga rioya etishi;
yagona elektr energetikasi tizimining muvozanatini taʼminlashi;
uzatish tizimidan foydalanganlik uchun belgilangan tariflar va toʻlovlarning qonunchilik talablariga muvofiqligini taʼminlashi;
tizim xizmatlarini koʻrsatish bilan bogʻliq qoidalar va shartlarga rioya etishi;
uzatish tizimi operatori mustaqilligiga tahdid qiluvchi omillar toʻgʻrisida Energetika bozori regulatorini xabardor qilishi;
Energetika bozori regulatori va maxsus vakolatli davlat organi bilan kelishilgan holda boshqa davlatlarning uzatish tizimlari operatorlari bilan hamkorlik qilishi;
uzatish tizimini rivojlantirishning koʻp yillik rejasini ishlab chiqishi, bozordagi talab va taklifga muvofiq uning har yili yangilanishini hamda amalga oshirilishini taʼminlashi;
boshqa davlatlarning elektr energetikasi tizimlari bilan bogʻlovchi elektr energiyasini uzatish tarmoqlarini energetika xavfsizligini, iqtisodiy va texnik jihatdan asoslanganligini inobatga olgan holda rivojlantirishi;
yagona elektr energetikasi tizimida va boshqa davlatlarning elektr energetikasi tizimlariga ulangan elektr energiyasini uzatish tarmoqlarida yuklamaning ortishi va yuklamani boshqarish boʻyicha tizim operatori topshiriqlarini bajarishi;
hududlarning (yirik isteʼmolchilarning) elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojlarini barqaror taʼminlash maqsadida uzatish tizimini qurishi, ishchi holatda saqlashi (ekspluatatsiya qilishi), unga muntazam ravishda texnik xizmat koʻrsatishi va uni rivojlantirishi;
namunaviy shartnomalar asosida foydalanuvchilarga xizmatlar koʻrsatishi;
yagona elektr energetikasi tizimini boshqarish uchun zarur boʻlgan axborotni tizim operatoriga taqdim etishi;
uzatish tizimi orqali oʻtgan elektr energiyasi hajmlari toʻgʻrisida har oylik va yillik axborotni oshkor etishi;
oʻzaro bogʻlangan tizimlar operatorlarini ularning xavfsiz va samarali ishlashi uchun zarur boʻlgan axborot bilan taʼminlashi shart.
Uzatish tizimi operatori qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va uning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
Uzatish tizimi operatori quyidagilarga rioya etgan holda transchegaraviy elektr energiyasi almashinuvini boshqaradi:
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga;
boshqa davlatlarning uzatish tizimlari operatorlari bilan tuzilgan, Energetika bozori regulatori bilan kelishilgan va maxsus vakolatli davlat organi tomonidan tasdiqlangan shartnomalarga;
uzatish tizimining umumiy texnik imkoniyatlariga;
magistral elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalariga;
qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa talablarga.
30-modda. Markaziy xarid qiluvchi
Markaziy xarid qiluvchi funksiyalari Energetika bozori regulatori tomonidan beriladigan litsenziya asosida amalga oshiriladi.
Markaziy xarid qiluvchi ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) davlat ulushi yuz foiz boʻlgan aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etiladi.
Markaziy xarid qiluvchi va uzatish tizimi operatori elektr energiyasini uzatish tizimi orqali ishlab chiqaruvchilarning ulanish nuqtalaridan taqsimlash tizimining tegishli ulanish nuqtalarigacha yoki toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan isteʼmolchilarning ulanish nuqtalarigacha uzatish toʻgʻrisidagi shartnomani tuzadi. Bunda uzatilgan elektr energiyasining hisobini uzatish tizimi operatori yuritadi.
31-modda. Markaziy xarid qiluvchining huquq va majburiyatlari
Markaziy xarid qiluvchi quyidagi huquqlarga ega:
litsenziya talablari va shartlariga, atrof-muhitni muhofaza qilish talablariga hamda ushbu Qonun talablariga muvofiq markaziy xarid qiluvchi vazifasini bajarish;
ishlab chiqaruvchilar bilan elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish shartnomalarini tuzish;
elektr energetikasi korxonalari va yirik isteʼmolchilar bilan elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish shartnomalarini tuzish;
elektr energiyasini import va eksport qilish toʻgʻrisida shartnomalar tuzish;
yangi elektr stansiyalarini qurishga doir rejalashtirishda ishtirok etish.
Markaziy xarid qiluvchi:
Energetika bozori regulatori tomonidan belgilagan tariflarga muvofiq oʻn ikki oydan oshmaydigan muddatga elektr energiyasini sotib olish uchun namunaviy shartnomalarni imzolashi;
quvvat uchun toʻlov va elektr energiyasi tarifi boʻyicha eng yaxshi shartlarini taklif etgan yangi elektr stansiyasini qurish uchun tanlov gʻolibi bilan elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish shartnomalarini imzolashi;
bozor qoidalariga muvofiq eng yaxshi taklif prinsipi asosida quvvat uchun toʻlov va elektr energiyasi tarifi belgilanadigan, toʻgʻridan-toʻgʻri kelishuvlar asosida qurilishi nazarda tutiladigan yangi elektr stansiyalari bilan elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi namunaviy shartnomalarni imzolashi;
bozor qoidalariga muvofiq eng yaxshi taklif prinsipi asosida quvvat uchun toʻlov va elektr energiyasi tarifi belgilanadigan, xususiylashtirilgan yoki xususiylashtiriladigan elektr stansiyalaridan elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi namunaviy shartnomalarni imzolashi;
sotuvchi sifatida elektr energiyasini sotib olish toʻgʻrisidagi namunaviy shartnomalarga va bozor qoidalariga muvofiq quyidagi bozor ishtirokchilari bilan elektr energiyasini sotishga doir namunaviy shartnomalarni tuzishi shart:
taʼminotchilar;
tegishli tizim operatori;
ishlab chiqaruvchilar;
yirik isteʼmolchi (ixtiyoriga koʻra).
Markaziy xarid qiluvchi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va uning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
Markaziy xarid qiluvchi tomonidan shartnomaviy munosabatlarda boʻlgan yoki shunday munosabatlarni oʻrnatmoqchi boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxslarga nisbatan afzal holatga qoʻyadigan imtiyozlar, preferensiyalar, yengilliklarni asossiz ravishda berish yoxud boshqa kamsituvchi yoki imtiyozli shart-sharoitlar yaratish taqiqlanadi.
32-modda. Treyderlar
Treyderlar elektr energiyasi bozorida Energetika bozori regulatori tomonidan beriladigan litsenziya asosida oʻz tavakkalchiligi ostida elektr energiyasini sotib oladi va savdo faoliyatini amalga oshiradi.
Treyderlar va isteʼmolchilarning elektr energiyasi savdosi boʻyicha huquq va majburiyatlari ushbu Qonun va elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish toʻgʻrisidagi namunaviy shartnomalar shartlari bilan tartibga solinadi.
33-modda. Treyderlarning huquq va majburiyatlari
Treyderlar quyidagi huquqlarga ega:
litsenziya talablari va shartlariga, atrof-muhitni muhofaza qilish talablariga hamda ushbu Qonun talablariga muvofiq elektr energiyasi bozorida treyderlik faoliyatini amalga oshirish;
elektr energiyasi bozori qoidalariga muvofiq bozor ishtirokchilari bilan elektr energiyasini sotib olish va (yoki) sotish toʻgʻrisida shartnomalar tuzish;
Energetika bozori regulatori tomonidan belgilangan talablarga muvofiq elektr energiyasi savdosi operatsiyalari uchun toʻlovlarni yigʻish.
Treyderlar:
elektr energiyasi savdosi boʻyicha operatsiyalarning xavfsiz, ishonchli va barqarorligini taʼminlash talablariga rioya etishi;
narxlar, tariflar yoki elektr energiyasi savdosi boʻyicha operatsiyalarning shartlariga kiritilgan oʻzgartirishlar toʻgʻrisida isteʼmolchilarni oldindan xabardor qilishi;
isteʼmolchilarning elektr energiyasi savdosi bilan bogʻliq murojaatlarini oʻz vaqtida va toʻliq koʻrib chiqishi;
Energetika bozori regulatoriga savdo faoliyati toʻgʻrisida har oyda hisobotlar taqdim etishi;
elektr energiyasi bilan bogʻliq savdo operatsiyalari toʻgʻrisidagi tegishli axborotni besh yil davomida saqlab turishi va uni soʻrov boʻyicha vakolatli davlat organlariga taqdim etishi;
tayinlangan taʼminotchi sifatida ijtimoiy himoyaga muhtoj isteʼmolchilarni elektr energiyasi bilan uzluksiz taʼminlashi va bu boʻyicha alohida moliyaviy hisobot yuritishi shart.
Treyderlar qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va ularning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
34-modda. Taqsimlash tizimi operatori
Elektr energiyasini taqsimlash Energetika bozori regulatori tomonidan beriladigan litsenziya asosida, taqsimlash tizimi operatorlari tomonidan belgilangan hududda, boshqa elektr energetikasi korxonalaridan mustaqil ravishda amalga oshiriladi.
Taqsimlash tizimi operatori ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) davlat ulushi yuz foiz boʻlgan aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etiladi.
Taqsimlash tizimi obyektlari taqsimlash tizimining operatoriga tegishlidir.
Taqsimlash tizimi operatori ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) davlat ulushi ishonchli boshqaruvga berilishi mumkin. Ishonchli boshqaruvni amalga oshiruvchi yuridik shaxs taqsimlash tizimi obyektlarining ishchi holatda saqlanishini taʼminlashi shart.
Taqsimlash tizimi operatorlari tomonidan elektr energiyasini taqsimlash ushbu Qonun, taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari hamda litsenziya talablari va shartlariga muvofiq amalga oshiriladi.
Taqsimlash tizimini rivojlantirish va investitsiya rejalari Energetika bozori regulatoriga va maxsus vakolatli davlat organiga kelishish uchun taqdim etiladi.
Taqsimlash tizimi operatori tasdiqlangan investitsiya rejalarini eʼlon qiladi.
35-modda. Taqsimlash tizimi operatorining huquq va majburiyatlari
Taqsimlash tizimi operatori quyidagi huquqlarga ega:
litsenziya talablari va shartlariga, atrof-muhitni muhofaza qilish hamda ushbu Qonun talablariga muvofiq elektr energiyasini taqsimlashni zamonaviy usullar bilan boshqarish;
Energetika bozori regulatori bilan kelishilgan holda taqsimlash tizimidagi texnologik yoʻqotishlar oʻrnini qoplash va elektr energiyasini saqlash obyektlarining ishlashini taʼminlash maqsadida elektr energiyasini sotish va sotib olish;
tegishli tizim operatori bilan muvozanatlashni tashkil etish boʻyicha va qoʻshimcha xizmatlarni koʻrsatish uchun shartnomalar tuzish;
qoʻshimcha xizmatlardan foydalanish, tizim xizmatlarini koʻrsatish;
taqsimlash tizimidan iqtisodiy va texnik jihatdan maqbul rejimlarda foydalanish;
elektr energetikasi korxonalarini va isteʼmolchilarni yagona elektr energetikasi tizimiga belgilangan tartibda ulash.
Taqsimlash tizimi operatori:
ushbu Qonunga va boshqa qonunchilik hujjatlariga, shuningdek litsenziya talablari va shartlariga rioya etishi;
tizim operatorining tezkor-dispetcherlik boshqaruvi, muvozanatlash, tizimdagi favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish hamda qoʻshimcha xizmatlarni koʻrsatish bilan bogʻliq operativ koʻrsatmalariga rioya etishi;
taqsimlash tizimi operatori mustaqilligiga tahdid qiluvchi omillar toʻgʻrisida Energetika bozori regulatorini xabardor qilishi;
taqsimlash tizimini rivojlantirishning besh yillik rejasini ishlab chiqishi, bozordagi talab va taklifdan kelib chiqqan holda uni har yili yangilashi hamda amalga oshirishi;
hududlarning (isteʼmolchining) elektr energiyasiga boʻlgan ehtiyojlarini barqaror taʼminlash maqsadida taqsimlash tizimini qurishi, ishchi holatda saqlashi (ekspluatatsiya qilishi), unga muntazam ravishda texnik xizmat koʻrsatishi va uni rivojlantirishi;
taqsimlash tizimidan foydalanganlik uchun belgilangan tariflar va toʻlovlarning qonunchilik talablariga muvofiqligini taʼminlashi;
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadigan namunaviy shartnomalar asosida foydalanuvchilarga xizmatlar koʻrsatishi;
yagona elektr energetikasi tizimini boshqarish uchun zarur boʻlgan maʼlumotni tizim operatoriga taqdim etishi;
taqsimlangan elektr energiyasini hisobga olishi va hisobini yuritishi;
taqsimlash tizimidan oʻtgan elektr energiyasining hajmi toʻgʻrisidagi har oylik va yillik axborotni oshkor qilishi;
oʻzaro bogʻlangan tizimlar operatorlarini ularning xavfsiz va samarali ishlashi uchun zarur boʻlgan axborot bilan taʼminlashi;
yoʻqotishlarning joriy holatini aniqlashi va ularni kamaytirish boʻyicha manzilli chora-tadbirlarni ishlab chiqishi va ularning bajarilishini taʼminlashi shart.
Taqsimlash tizimi operatori qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va uning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
36-modda. Taʼminotchi
Elektr energiyasini sotish Energetika bozori regulatori tomonidan beriladigan litsenziyaga asosan taʼminotchilar tomonidan belgilangan hududda boshqa elektr energetikasi korxonalaridan mustaqil ravishda amalga oshiriladi.
37-modda. Tayinlangan taʼminotchi
Tayinlangan taʼminotchi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan besh yil muddatga tayinlanadi.
Tayinlangan taʼminotchi turli sabablarga koʻra (elektr taʼminotidagi rejali yoki rejadan tashqari uzilish yoki taʼminotchi tomonidan majburiyatlarning buzilishi) elektr taʼminotidan uzilgan vakolatli isteʼmolchiga uch oy davomida elektr energiyasi sotilishini kafolatlaydi.
Agar vakolatli isteʼmolchi ushbu muddat ichida boshqa taʼminotchi bilan shartnoma tuzmasa, tegishli tizim operatori vakolatli isteʼmolchiga elektr energiyasini yetkazib berishni toʻxtatadi.
Tayinlangan taʼminotchi oʻz faoliyati bilan bogʻliq maʼlumotlarni, shuningdek har oylik va yillik hisobotlarni Energetika bozori regulatoriga taqdim etib boradi.
38-modda. Taʼminotchining huquq va majburiyatlari
Taʼminotchi quyidagi huquqlarga ega:
litsenziya talablari va shartlariga, atrof-muhitni muhofaza qilish talablari hamda ushbu Qonun talablariga muvofiq elektr energiyasini isteʼmolchilarga sotish;
sotilgan elektr energiyasi va koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlovlarni undirish;
elektr taʼminotining namunaviy shartnomasida nazarda tutilgan majburiyatlar isteʼmolchi tomonidan bajarilmagan taqdirda, tegishli tizim operatoridan isteʼmolchiga elektr energiyasini yetkazib berishni vaqtincha toʻxtatishni va isteʼmolchini yagona elektr energetikasi tizimidan uzishni talab qilish;
qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqish xizmatlari uchun majburiy toʻlovlar boʻyicha qarzdorligi mavjud boʻlgan isteʼmolchilar qisqa xabar (SMS) orqali xabardor qilinganidan keyin mazkur qarzdorlik bartaraf etilguniga qadar ulardan elektr energiyasi uchun toʻlovlarni qabul qilishni vaqtinchalik cheklash. Bunda qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqish xizmatlarini koʻrsatuvchi tashkilotlar qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqish xizmatlari uchun toʻlovlarni hisob-kitob qilishning ishonchliligi hamda toʻgʻriligi uchun javobgar boʻladi, shuningdek mazkur talablar buzilgan hollarda, isteʼmolchiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplaydi.
Taʼminotchi:
yillik biznes-rejalarni Energetika bozori regulatoriga kelishish uchun taqdim etishi;
isteʼmolchilarning xavfsiz, ishonchli va barqaror elektr taʼminotini taʼminlashi;
isteʼmolchilarning elektr energiyasi savdosi bilan bogʻliq murojaatlarini oʻz vaqtida va toʻliq koʻrib chiqishi;
elektr energiyasining isteʼmol qilinishi toʻgʻrisidagi axborotni isteʼmolchining talabiga binoan oshkor etishi;
belgilangan hududda ijtimoiy xizmatlar koʻrsatish yuzasidan majburiyatlarni bajarishi;
oʻzining rasmiy veb-saytida elektr taʼminotining namunaviy shartnomasi shartlarini, tariflarni va boshqa toʻlovlarni eʼlon qilishi;
amaldagi narxlarga, tartibga solinadigan tariflarga va boshqa shartlarga kiritilgan oʻzgartirishlar toʻgʻrisida isteʼmolchilarni oldindan xabardor qilishi;
qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqish xizmatlari uchun majburiy toʻlovlar boʻyicha qarzdorligi mavjud boʻlgan isteʼmolchilarni mazkur qarzdorlik mavjudligi toʻgʻrisida qisqa xabar (SMS) orqali xabardor qilishi;
qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqish xizmatlari uchun majburiy toʻlovlar boʻyicha qarzdorligi mavjud boʻlgan isteʼmolchilardan elektr energiyasi uchun toʻlovlarni qabul qilishni vaqtinchalik cheklashni mazkur qarzdorlik bartaraf etilgan taqdirda avtomatik ravishda bekor qilishi;
oʻz faoliyati bilan bogʻliq boʻlgan maʼlumotlarni, shuningdek har oylik va yillik hisobotlarni Energetika bozori regulatoriga muntazam ravishda taqdim etishi;
tegishli tizim operatorlari bilan tuzilgan elektr energiyasining sotish va (yoki) sotib olish shartnomalarini hamda ushbu shartnomalar asosida sotilgan yoki sotib olingan elektr energiyasi hajmlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni besh yil davomida saqlashi shart.
Taʼminotchi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va ularning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
39-modda. Elektr energiyasi isteʼmolchisining huquq va majburiyatlari
Elektr energiyasi isteʼmolchisi quyidagi huquqlarga ega:
taʼminotchidan sifatli va barqaror elektr energiyasini sotib olish va undan foydalanish;
namunaviy shartnomaning shartlari oʻzgartirilishi munosabati bilan shartnomani bekor qilish;
namunaviy shartnomaning shartlari toʻliq bajarilishini taʼminlash uchun taʼminotchiga murojaat qilish;
taʼminotchidan oʻziga tegishli maʼlumotni oshkor etishni soʻrash;
tegishli tizim operatori yoki taʼminotchi tomonidan elektr energiyasi toʻliq yetkazib berilmaganligi yoki sifat koʻrsatkichlari milliy standartlarga mos boʻlmagan elektr energiyasi yetkazib berilganligi sababli yetkazilgan zararning oʻrni belgilangan tartibda qoplanishini talab qilish;
elektr energiyasi isteʼmoli toʻgʻrisidagi har qanday maʼlumotlarning oshkor qilinishini talab qilish;
qonunchilikka muvofiq oʻz obyektlarini tegishli tizim operatorining obyektlariga ulash;
elektr energiyasining isteʼmol qilinishi boʻyicha barcha tegishli maʼlumotlarni olish;
tegishli tizim operatorida texnik yoki boshqa nosozliklar yuzaga kelganda namunaviy shartnoma shartlariga muvofiq ularni eng qisqa muddatlarda bartaraf etishni talab qilish.
Vakolatli boʻlmagan isteʼmolchi ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan huquqlardan tashqari tegishli hududdagi tayinlangan taʼminotchidan elektr energiyasini olish huquqiga ham ega.
Vakolatli isteʼmolchi ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan huquqlardan tashqari elektr energiyasi bozori qoidalarida belgilangan shartlarga muvofiq taʼminotchini tanlash yoki oʻzgartirish huquqiga ham ega.
Yirik isteʼmolchi ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan huquqlardan tashqari ulgurji yoki chakana bozorda (bir nechta taʼminotchidan) elektr energiyasini sotib olish huquqiga ham ega.
Elektr energiyasi isteʼmolchisi:
namunaviy shartnomada belgilangan elektr energiyasini isteʼmol qilish rejimiga rioya etishi;
isteʼmol qilingan elektr energiyasi uchun haqni (shu jumladan oldindan toʻlovni) namunaviy shartnomada belgilangan muddatlarda toʻlashi;
qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqish xizmatlari uchun majburiy toʻlovlar boʻyicha qarzdorlikni mazkur qarzdorlik mavjudligi toʻgʻrisida qisqa xabar (SMS) orqali xabardor qilingan sanadan eʼtiboran besh kun ichida bartaraf etishi;
elektr energiyasini hisobga olish asboblarini tekshirishiga yoʻl qoʻyishi;
elektr energiyasidan oqilona foydalanish uchun choralar koʻrishi;
oʻzi foydalanayotgan elektr tarmoqlarining, asbob va uskunalarning lozim darajadagi texnik holati hamda xavfsizligini taʼminlashi, nosozliklar toʻgʻrisida tegishli tizim operatoriga yoki taʼminotchiga xabar qilishi shart.
Isteʼmolchi qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ega boʻlishi va uning zimmasida oʻzga majburiyatlar boʻlishi mumkin.
6-bob. Elektr taʼminotiga oid shartnomaviy munosabatlar. Tariflar va toʻlovlar
40-modda. Elektr taʼminotining namunaviy shartnomasi
Isteʼmolchilar hamda taʼminotchilarning huquq va majburiyatlari elektr taʼminotining namunaviy shartnomasi shartlari bilan tartibga solinadi.
Elektr taʼminotining namunaviy shartnomasi Energetika bozori regulatori tomonidan ishlab chiqiladi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
Elektr taʼminotining namunaviy shartnomasi quyidagi axborotni oʻz ichiga oladi:
taʼminotchining nomi va manzili;
xizmatlar tavsifi va sifati, yetkazib berishni boshlashning taxminiy sanasi;
amaldagi barcha tariflar va toʻlovlar, shu jumladan isteʼmolchi tomonidan toʻlanadigan toʻlovlar;
qattiq maishiy chiqindilarni toʻplash va olib chiqish xizmatlari uchun majburiy toʻlovlar boʻyicha qarzdorligi mavjud boʻlgan isteʼmolchini qisqa xabar (SMS) orqali xabardor qilish, mazkur qarzdorlik bartaraf etilguniga qadar isteʼmolchining elektr energiyasi uchun toʻlovlarini qabul qilishni vaqtinchalik cheklash shartlari;
shartnomaning amal qilish muddati, uni uzaytirish va shartnomani bekor qilish shartlari, shartnomani bekor qilish huquqi toʻgʻrisidagi axborotni olish shartlari;
shartnomada belgilangan xizmat koʻrsatish sifatiga rioya etilmagan, shu jumladan hisob-fakturalar notoʻgʻri berilgan va oʻz vaqtida taqdim etilmagan taqdirda qoʻllaniladigan choralar;
nizolarni hal etish tartibi toʻgʻrisidagi axborot;
toʻlov usullari va shartlari.
41-modda. Tizim xizmatlarining sifati
Energetika bozori regulatori tegishli tizim operatorlari bilan birgalikda quyidagi koʻrsatkichlardan kelib chiqib, foydalanuvchilarga koʻrsatiladigan xizmatlar sifatiga oid talablarni ishlab chiqadi va tasdiqlaydi, shuningdek ularga rioya etilishi ustidan nazoratni taʼminlaydi:
foydalanish, xavfsizlik va ishonchlilik, shu jumladan taʼminotdagi uzilishlarning davomiyligi va takrorlanishi;
tizimga ulanishning, qayta ulanishning, taʼmirlashning va taʼminotdagi uzilishlarning davom etish muddatlari;
isteʼmolchilardan kelib tushgan shikoyatlar (xizmat koʻrsatish masalalari yuzasidan murojaatlar) soni va ularni koʻrib chiqish muddatlari;
kuchlanish, chastota sifati va boshqa koʻrsatkichlar.
Tegishli tizim operatorlari har yili koʻrsatiladigan xizmatlar sifati boʻyicha asosiy koʻrsatkichlarni oʻzining rasmiy veb-saytida eʼlon qiladi.
42-modda. Elektr energiyasini lokal tarmoqlar orqali yetkazib berish
Yuridik va jismoniy shaxslar lokal tarmoqni yaratish va ishlab chiqarilgan elektr energiyasini lokal tarmoq orqali realizatsiya qilish uchun boshqa yuridik va jismoniy shaxslar bilan shartnomalar tuzish huquqiga ega.
Lokal tarmoqlarni oʻrnatish va ulardan foydalanish maxsus vakolatli davlat organi tomonidan ishlab chiqilgan hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi.
43-modda. Yagona elektr energetikasi tizimiga ulanish yoki ulanishni rad etish
Yagona elektr energetikasi tizimiga ulanish va ulanishni rad etishning batafsil tartibi va shartlari elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalarida belgilanadi.
Quyidagi hollarda yagona elektr energetikasi tizimiga ulanish rad etilishi mumkin:
tegishli tizim operatorlari tomonidan xizmat koʻrsatish majburiyatlarini bajarish imkoniyati boʻlmaganda;
elektr quvvati yoki ulanish imkoniyati boʻlmaganda (bundan ulanuvchi taraf elektr quvvatini yoki ulanish imkoniyatini oshirish boʻyicha barcha xarajatlarning oʻrnini qoplashga rozi boʻlgan hollar mustasno).
44-modda. Tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlar
Quyidagi tariflar va toʻlovlar Energetika bozori regulatori tomonidan tartibga solinadi:
markaziy xarid qiluvchi tomonidan ishlab chiqaruvchilardan sotib olinadigan quvvat va elektr energiyasi uchun tariflar;
taʼminotchilar va yirik isteʼmolchilar tomonidan markaziy xarid qiluvchidan sotib olinadigan elektr energiyasi uchun tariflar;
toʻgʻridan-toʻgʻri kelishuvlar asosida yoki litsenziyaga ega boʻlgan ishlab chiqaruvchilar tomonidan qurilgan yangi elektr stansiyalari tomonidan ishlab chiqarilgan quvvat va elektr energiyasi uchun markaziy xarid qiluvchi toʻlashi lozim boʻlgan tariflar;
mikroelektr stansiyalaridan sotib olinadigan elektr energiyasi uchun tariflar;
taʼminotchiga yoki tayinlangan taʼminotchiga isteʼmolchilar tomonidan toʻlanishi lozim boʻlgan tariflar;
foydalanuvchilar tomonidan uzatish tizimi operatoriga elektr energiyasini uzatish xizmatlari uchun toʻlanadigan tariflar;
Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro shartnomalariga muvofiq boshqa davlatlar bilan bogʻlangan davlatlararo elektr energiyasini uzatish tarmoqlaridan foydalanganlik uchun uzatish tizimi operatoriga toʻlanadigan tariflar;
foydalanuvchilar tomonidan taqsimlash tizimi operatoriga elektr energiyasini taqsimlash xizmatlari uchun toʻlanadigan tariflar;
yagona elektr energetikasi tizimida ulanish nuqtalarini qurish uchun toʻlovlar;
yagona elektr energetikasi tizimiga ulanish uchun toʻlovlar;
tegishli tizim operatorlari tomonidan koʻrsatiladigan qoʻshimcha xizmatlar uchun toʻlovlar;
elektr energiyasi bozori operatorining xizmatlari uchun toʻlovlar;
ishlab chiqaruvchilarning zaxira quvvatlari hisobidan ishlab chiqarilgan elektr energiyasi uchun tariflar;
qonunchilikda belgilangan boshqa tariflar va toʻlovlar.
Tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlar doimiy ravishda eʼlon qilib boriladi.
Tariflar va toʻlovlar bir tomonlama oʻzgartirilmaydi.
Energetika bozori regulatori tomonidan barcha isteʼmolchilar yoki isteʼmolchilarning toifalari uchun yagona tarif belgilanishi mumkin.
Shartnoma tuzilganidan keyin tartibga solinadigan tarif yoki toʻlov oʻzgargan taqdirda, tegishli shartnomaga nisbatan tarifning yoki toʻlovning oʻzgartirilgan miqdori qoʻllaniladi.
Energetika bozori regulatori tayinlangan taʼminotchining tarifi bir xil toifadagi isteʼmolchilarga sotiladigan elektr energiyasining oʻrtacha tarifidan yuqori boʻlishini taʼminlaydi.
45-modda. Tariflar va toʻlovlarni belgilash prinsiplari
Tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlar, ularni belgilash uslublari ushbu Qonun prinsiplariga asoslanadi.
Tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlar elektr energetikasi korxonalarining rentabelligini taʼminlaydi hamda quyidagi asosli xarajatlarni aks ettiradi:
ekspluatatsiya xarajatlarini;
yoqilgʻi uchun xarajatlarni;
texnik xizmat koʻrsatish, modernizatsiya qilish, qurilish va rekonstruksiya qilish uchun xarajatlarni;
amortizatsiya xarajatlari, shu jumladan asosiy xarajatlarni;
soliqlar, litsenziya yigʻimlari va boshqa toʻlovlarni.
Asosiy xarajatlar asosli xarajatlar prinsipi asosida elektr energetikasi korxonalari tomonidan hisobga olinadi.
Tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlarni belgilashda elektr energetikasi korxonalarining ekspluatatsiya va boshqaruv samaradorligini oshirish, yoʻqotishlarni kamaytirish, taʼminot xavfsizligini taʼminlash, koʻrsatiladigan xizmatlar sifatini yaxshilash, ilmiy-tadqiqot ishlarini qoʻllab-quvvatlash, shuningdek energiya samaradorligini oshirish choralari hisobga olinadi.
Tegishli tizim operatorlari obyektlaridan foydalanishni, yetkazib berishni va savdo faoliyatini oʻzaro kesishma subsidiyalash taqiqlanadi, shuningdek foydalanuvchilar oʻrtasida kamsitishga yoʻl qoʻyilmaydi.
46-modda. Tariflar va toʻlovlarni belgilash tartibi
Tariflar va toʻlovlarni belgilash uslubiyati hamda uning asosida tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlar Energetika bozori regulatori tomonidan belgilanadi.
Qabul qilingan tariflar va toʻlovlar kuchga kirishidan kamida oʻn besh kun oldin eʼlon qilinadi. Hech qanday tarif yoki toʻlov orqaga qaytish kuchiga ega emas.
Tariflar va toʻlovlarni belgilash uslubiyati tariflar va toʻlovlarga nisbatan qoʻllaniladigan batafsil qoidalarni, ularning tuzilishi va hisobini, shu jumladan asoslangan xarajatlar hajmini va oqilona daromad stavkasini hisoblashni belgilaydi.
Tariflar va toʻlovlar uslubiyati kuchga kirishidan kamida oʻn besh kun oldin eʼlon qilinadi. Zarur boʻlgan taqdirda Energetika bozori regulatori tomonidan tariflar va toʻlovlar uslubiyati qayta koʻrib chiqiladi.
Energetika bozori regulatori tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlarni litsenziatlardan olingan takliflar asosida belgilaydi.
Litsenziatlar Energetika bozori regulatori tomonidan belgilangan tartibda oʻzining pul aylanmalari va xarajatlari bilan bogʻliq boʻlgan moliyaviy hisobotlar va maʼlumotlarni shakllantiradi.
Litsenziatlar tariflar va toʻlovlarni belgilash uslubiyatiga muvofiq qoʻllaniladigan tariflar va toʻlovlarni qabul qilish uchun zarur boʻlgan barcha maʼlumotlarni Energetika bozori regulatoriga taqdim etadi.
Litsenziatlar elektr energetikasi sohasidagi oʻz faoliyatini eng kam xarajatlar prinsipi asosida amalga oshiradi hamda Energetika bozori regulatorining talabiga koʻra ushbu prinsipga rioya etishini asoslab beradi.
47-modda. Tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlarni nazorat qilish
Litsenziatlar tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlarga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan barcha axborotni Energetika bozori regulatoriga taqdim etishi shart.
Tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlarni qoʻllash qoidalari litsenziatlar tomonidan buzilgan taqdirda, Energetika bozori regulatori:
litsenziatlarga tariflar va toʻlovlarni toʻgʻri qoʻllash toʻgʻrisida koʻrsatma beradi;
tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlar boʻyicha ortiqcha undirilgan mablagʻlar elektr energetikasi korxonasi tomonidan ushbu tariflar yoki toʻlovlarni toʻlagan kontragentga Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan bazaviy stavkaga teng foizlar bilan toʻlanishi toʻgʻrisida buyruq chiqaradi;
ushbu qismning uchinchi xatboshisiga muvofiq kontragentni aniqlashning imkoniyati boʻlmagan taqdirda, ortiqcha undirilgan mablagʻlar koʻrsatilgan foizlar bilan birgalikda shartnoma boʻyicha har bir kontragentiga teng nisbatda toʻlanishi toʻgʻrisida buyruq chiqaradi.
7-bob. Elektr energetikasi sohasidagi litsenziyalashning umumiy qoidalari
48-modda. Elektr energetikasi sohasida litsenziyalanadigan faoliyat turlari
Elektr energetikasi sohasidagi quyidagi faoliyat turlari litsenziya asosida amalga oshiriladi:
elektr energiyasi bozori operatori;
elektr energiyasini ishlab chiqarish;
elektr energiyasini saqlash;
elektr energiyasini uzatish;
markaziy xarid qiluvchining vazifalarini bajarish;
elektr energiyasini taqsimlash;
elektr energiyasi bilan taʼminlash;
elektr energiyasi savdosi.
Elektr energetikasi sohasidagi litsenziyalash tartib-taomillaridan oʻtish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlar Energetika bozori regulatori tomonidan ishlab chiqiladi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
49-modda. Litsenziya talablari va shartlari
Litsenziya olish uchun ariza beruvchi quyidagi litsenziya talablari va shartlariga rioya etishi shart:
elektr energetikasi sohasidagi litsenziyalanadigan faoliyatning har bir turiga xos boʻlgan vazifalarni bajarish, huquqlarni amalga oshirish va majburiyatlarni bajarish uchun texnik, iqtisodiy va moliyaviy imkoniyatlarning, shuningdek kadrlar salohiyatining mavjudligi;
taqdim etilayotgan xizmatlarning sifatini taʼminlash uchun zarur boʻlgan chora-tadbirlarni amalga oshirish qobiliyati;
ushbu Qonun talablariga muvofiq ijtimoiy xizmatlar koʻrsatish imkoniyatining mavjudligi;
litsenziyalash tartib-taomillaridan oʻtish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarda belgilanadigan boshqa litsenziya talablari va shartlari.
50-modda. Litsenziyalash uchun zarur boʻlgan hujjatlar
Litsenziya olish uchun ariza beruvchi litsenziya berish toʻgʻrisidagi ariza bilan birga quyidagi hujjatlarni taqdim etadi:
elektr energetikasi sohasidagi tegishli faoliyatni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan elektr energetikasi obyektlariga egalik qilish huquqini yoki undan foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjatlarni yoxud ushbu obyektlarga xizmat koʻrsatish yoki ularni taʼmirlash boʻyicha kelishuvni tasdiqlovchi hujjatlarni. Bunda ariza beruvchi tegishli elektr energetikasi obyektiga egalik qilish huquqi, undan foydalanish yoki unga texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha shartnomalari Energetika bozori regulatori tomonidan belgilangan eng kam muddat davomida amal qilishini asoslaydi;
ushbu qismning ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan elektr energetikasi obyektlarini ishga tushirishga doir ruxsatnomani, agar bunday ruxsatnoma elektr energetikasi sohasidagi tegishli faoliyatga taalluqli boʻlsa;
har qanday faoliyat turida elektr qurilmalarning elektr tarmogʻiga ulanishi nazarda tutilsa, elektr tarmogʻiga ulanishda qoʻllaniladigan texnik reglamentga muvofiqligini tasdiqlovchi hujjatlarni;
ariza beruvchining asosiy vositalari roʻyxatini va elektr energetikasi sohasidagi tegishli faoliyat turini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan aktivlar mavjudligi toʻgʻrisidagi auditorlik xulosasini;
amaldagi yoki taklif etilayotgan tashkiliy tuzilma va shtat jadvalini yoxud mavjud boʻlgan taqdirda tegishli kasbiy xizmatlar koʻrsatish shartnomasini tasdiqlovchi hujjatlarni, ariza beruvchi tegishli faoliyat uchun barcha kasbiy yoʻnalishlarni qamrab oluvchi yetarli xodimlarni jalb etganligini tasdiqlovchi hujjatlarni;
ariza beruvchi yuridik shaxs boʻlgan taqdirda, aksiyadorlar (ulushdorlar) tarkibini;
litsenziyalash tartib-taomillaridan oʻtish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarda nazarda tutilgan boshqa hujjatlarni.
Elektr energiyasini uzatish yoki taqsimlash faoliyatini amalga oshirishga litsenziyani olish uchun ariza beruvchining elektr tarmoqlariga xizmat koʻrsatish funksiyasi elektr energiyasini sotib olish va sotish funksiyasidan ajratilgan boʻlishi shart.
Markaziy xarid qiluvchining faoliyatini amalga oshirishga doir litsenziya olish uchun ariza beruvchi ushbu Qonunda belgilangan mustaqillik talablariga toʻliq javob berishi shart.
Energetika bozori regulatorining soʻrovnomasiga asosan ariza beruvchi ariza bilan birga litsenziya olish uchun barcha talablar bajarilganligini tasdiqlovchi dalillarni, shu jumladan tegishli hujjatlar va maʼlumotlarni taqdim etadi.
Litsenziya olish uchun talab qilinadigan hujjatlarning toʻliq roʻyxati Energetika bozori regulatorining rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi.
51-modda. Litsenziyalash
Litsenziyalash jarayonida Energetika bozori regulatori shaffof, xolis tarzda va kamsitishsiz harakat qiladi.
Litsenziyalash boshqa davlat organlari tomonidan litsenziyalar va ruxsatnomalar berilishiga taʼsir koʻrsatmasligi kerak.
Agar qonunchilikda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, litsenziyalar Energetika bozori regulatori tomonidan ularning amal qilish muddati cheklanmagan holda beriladi.
Energetika bozori regulatori quyidagi hollarda litsenziya berishni rad etishi mumkin:
agar ariza beruvchi hujjatlarni toʻliq boʻlmagan hajmda taqdim etgan boʻlsa;
agar ariza beruvchining qonunchilik talablariga muvofiq ayrim turdagi faoliyatni (harakatlarni) amalga oshirish uchun qoʻshimcha litsenziyalari yoki ruxsat etish xususiyatiga ega hujjatlari boʻlmasa;
agar ariza beruvchi oʻz ixtiyoriga koʻra yoki sudning qaroriga koʻra tugatish jarayonida boʻlsa;
agar ariza beruvchining elektr energetikasi sohasidagi faoliyat turlaridan birini amalga oshirishga doir avvalgi litsenziyasi tegishli ariza berilishiga qadar soʻnggi besh yil ichida ariza beruvchi yoki uning huquqiy vorisi bilan bogʻliq sabablarga koʻra bekor qilingan boʻlsa;
agar ariza beruvchining elektr energiyasini ishlab chiqarish sohasida ustun mavqeyi eʼtirof etilgan boʻlsa;
litsenziyalash tartib-taomillaridan oʻtish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarda nazarda tutilgan boshqa hollarda.
Faoliyatning quyidagi turlari (va ularning kichik turlari) boʻyicha litsenziya uchun yillik davriy yigʻim belgilanadi:
elektr energiyasini ishlab chiqarish;
elektr energiyasini uzatish;
elektr energiyasini taqsimlash;
elektr energiyasini saqlash;
elektr energiyasi taʼminoti;
markaziy xarid qiluvchining vazifalarini bajarish;
elektr energiyasi savdosi.
Litsenziya uchun yillik davriy yigʻimlar miqdorlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlangan tartibga muvofiq belgilanadi.
52-modda. Litsenziatlarning huquq va majburiyatlari
Litsenziatlar oʻz huquq va majburiyatlarini ushbu Qonunga hamda litsenziyalash tartib-taomillaridan oʻtish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarga muvofiq amalga oshiradi.
Litsenziatlar Energetika bozori regulatorining yozma roziligisiz elektr energetikasi sohasidagi litsenziyalanadigan faoliyatni toʻxtatib turishi, tugatishi, cheklashi yoki kengaytirishi mumkin emas, bundan kontragent tomonidan koʻrsatilgan xizmatlar haqi toʻlanmagan yoki ushbu Qonun yoki litsenziyalash tartib-taomillaridan oʻtish tartibi toʻgʻrisidagi nizomlarda nazarda tutilgan litsenziya talablari va shartlariga muvofiq tegishli faoliyat turlari texnik yoxud xavfsizlik sabablari tufayli toʻxtatib turilgan, tugatilgan, cheklangan hollar mustasno.
Litsenziat litsenziya olish uchun taqdim etilgan hujjatlardagi yoki axborotdagi oʻzgartirishlar toʻgʻrisida Energetika bozori regulatorini xabardor qiladi. Litsenziat oʻz faoliyati toʻgʻrisidagi axborotni muntazam ravishda Energetika bozori regulatoriga hamda ushbu Qonunda nazarda tutilgan hollarda boshqa vakolatli davlat organlariga Energetika bozori regulatori tomonidan belgilangan hisobot berish qoidalariga muvofiq oshkor qiladi.
Elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozorlari qoidalariga, shuningdek litsenziya shartlariga muvofiq elektr energetikasi korxonasining bozordagi ishtiroki ijtimoiy xizmatlarni koʻrsatishga doir quyidagi majburiyatlarni oʻz ichiga oladi:
xizmatlarni isteʼmolchilarning ehtiyojlari va talablariga muvofiq bajarish hamda tashkil etish;
barcha elektr energetikasi korxonalariga nisbatan sogʻlom raqobat hamda kamsitishga yoʻl qoʻymaslik prinsiplarini keng qoʻllash orqali elektr energiyasi ishonchli, qulay va samarali tarzda yetkazib berilishini taʼminlash;
elektr energiyasining va turdosh xizmatlarning hajmlari va narxlari, shuningdek boshqa tijoratga doir shartlar bozordagi talab va taklif asosida kelishilishini taʼminlash.
Litsenziyalanadigan faoliyatni amalga oshirishda barcha elektr energetikasi korxonalari quyidagilarni hisobga olishi kerak:
elektr taʼminoti xavfsizligini;
elektr taʼminotining belgilangan yoki shartnomada nazarda tutilgan sifatini;
tariflarni tartibga solish talablarini;
atrof-muhitni muhofaza qilishni, energiya samaradorligi va energiya tejamkorligini oshirishni;
odamlarning sogʻligʻi, hayoti va mol-mulkini himoya qilishni;
isteʼmolchilarning manfaatlarini himoya qilishni.
53-modda. Litsenziya shartlariga oʻzgartirishlar kiritish
Agar ushbu Qonunga yoki boshqa qonunchilik hujjatlariga litsenziya shartlariga taalluqli oʻzgartirishlar kiritilgan boʻlsa, Energetika bozori regulatori litsenziya shartlariga tegishli oʻzgartirishlar kiritadi.
Energetika bozori regulatori tegishli litsenziat bilan baholash ishlari natijasiga koʻra, elektr energetikasi tizimining xavfsizligini yoki isteʼmolchilarni elektr energiyasi bilan ishonchli taʼminlash uchun litsenziya shartlarini oʻzgartirish zarur deb topsa, litsenziya shartlariga oʻzgartirishlar kiritadi va tegishli oʻzgartirishlar sabablarini koʻrsatadi.
54-modda. Litsenziatni qayta tashkil etish yoki uning ustav fondidagi (kapitalidagi) oʻzgartirishlar oqibatlari
Litsenziatning yoki uning bir qismi qayta tashkil etilgan (shu jumladan tashkiliy-huquqiy shakli oʻzgargan, ustav fondidagi (kapitalidagi) ulushi oʻzgargan yoki litsenziat boʻlingan) yoki ulushdori oʻzgargan taqdirda, elektr tarmoqlari sohasidagi tegishli faoliyat turini davom ettirish uchun zarur boʻlgan litsenziya litsenziatning huquqiy vorisi qayta roʻyxatdan oʻtganidan keyin besh ish kuni ichida, koʻrsatib oʻtilgan oʻzgartirishlarni tasdiqlovchi tegishli hujjatlar ilova qilingan holda, ushbu huquqiy vorisning nomiga qayta rasmiylashtiriladi va litsenziyani qayta rasmiylashtirish toʻgʻrisida ariza beriladi.
Litsenziatni qayta tashkil etish yoki litsenziatning ovozga qoʻyilgan aksiyalarining 25 foizdan ortigʻini toʻgʻridan-toʻgʻri yoxud bilvosita sotib olish Energetika bozori regulatorining roziligi bilan amalga oshiriladi.
Energetika bozori regulatori qayta tashkil etishga yoki toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita sotib olishga rozilik berishni faqat qayta tashkil etish yoki ovozga qoʻyilgan aksiyalarni sotib olish quyidagi oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan holda rad etishi mumkin:
qonunchilikda belgilangan litsenziya talablari va shartlariga rioya etmaslik;
ushbu Qonun 51-moddasining toʻrtinchi qismida koʻrsatilgan litsenziya berishni rad etish uchun asoslar mavjud boʻlsa;
elektr energetikasi sohasi ishlashining xavfsizligi yoki isteʼmolchilarning elektr taʼminoti ishonchliligi jiddiy tahdid ostida boʻlsa.
Energetika bozori regulatori ushbu moddaga muvofiq litsenziatning aksiyalarini sotib olishga rozilik berishni rad etgan taqdirda, sotib oluvchi litsenziatga nisbatan aksiyador huquqlarini amalga oshirishga haqli emas.
Litsenziatning huquqiy vorisi litsenziyaga nisbatan aksiyador huquqlarini ushbu moddaga muvofiq Energetika bozori regulatori ruxsati olinganidan keyingina amalga oshirishi mumkin.
55-modda. Litsenziatlar tomonidan qonunchilik, litsenziya talablari va shartlarining buzilishi oqibatlari
Litsenziat ushbu Qonunni yoki qonunchilikda belgilangan litsenziya talablari va shartlarini yoxud Energetika bozori regulatori tomonidan belgilangan qoidalarni buzgan taqdirda, Energetika bozori regulatori quyidagi choralarni koʻrishga haqlidir:
litsenziatni jarimalar qoʻllanilishi mumkinligi toʻgʻrisida ogohlantirgan holda oʻz majburiyatlarini bajarishini va belgilangan muddatlarda qoidabuzarliklarni bartaraf etishini talab qilishga;
qonunda belgilangan tartibda jarimalar qoʻllashga;
ushbu moddaga va Energetika bozori regulatorining qaroriga muvofiq jarimaning qoʻllanilishiga qaramay, litsenziat qoidabuzarlikni bartaraf etish choralarini koʻrmasa, litsenziya shartlarini oʻzgartirishga yoki uning amal qilishini toʻxtatib turishga.
Energetika bozori regulatori quyidagi hollarda litsenziyaning amal qilishini toʻxtatib turishga haqlidir:
agar litsenziat elektr stansiyasi yoki boshqa elektr energetikasi obyektini elektr energiyasi taʼminoti xavfsizligiga, aholi salomatligi va xavfsizligiga, elektr energetikasi obyektining xavfsiz ishlashiga yoki atrof-muhitga jiddiy tahdid soladigan tarzda ishlatsa;
agar litsenziat Energetika bozori regulatori tomonidan belgilangan muddatdan keyin ham litsenziya talablari va shartlariga rioya etmasa;
agar litsenziya notoʻgʻri yoki buzib koʻrsatilgan maʼlumotlar asosida berilgan yoki qonunchilikni buzgan holda boshqa yoʻl bilan olingan boʻlsa.
Energetika bozori regulatori ushbu Qonunga muvofiq elektr energiyasini ishlab chiqarish litsenziyasiga ega boʻlishi shart boʻlmagan elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi obyektlar operatorlariga nisbatan ushbu moddada nazarda tutilgan jazo choralarini qoʻllashi mumkin.
Litsenziatlar elektr energiyasini yetkazib berish xavfsizligini taʼminlash boʻyicha oʻz faoliyatini ushbu moddada va qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan tartib-taomillar bajarilguniga qadar davom ettirib turadi.
Agar jismoniy yoki yuridik shaxs elektr energetikasi sohasidagi faoliyatni tegishli litsenziyasiz amalga oshirayotgan boʻlsa, Energetika bozori regulatori ushbu faoliyatni toʻxtatish choralarini koʻradi hamda ushbu Qonunning 57-moddasida nazarda tutilgan tartibda moliyaviy sanksiyalarni qoʻllaydi.
8-bob. Elektr energetikasi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
56-modda. Elektr energetikasi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlikning umumiy qoidalari
Energetika bozori regulatori quyidagi shaxslarga nisbatan ushbu Qonunda va boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan jazo choralarini qoʻllashi mumkin:
ushbu Qonun qoidalarini yoki Energetika bozori regulatori tomonidan belgilangan qoidalarni yoki talablarni buzgan har qanday jismoniy yoki yuridik shaxsga;
ushbu Qonunga muvofiq asoslar mavjud boʻlganda har qanday litsenziatga.
Energetika bozori regulatori tomonidan aybdor shaxslarni javobgarlikka tortish qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.
57-modda. Elektr energetikasi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun moliyaviy sanksiyalarni qoʻllash
Bozor ishtirokchilari tomonidan faoliyatni litsenziyasiz amalga oshirganlik yoki litsenziyalarni qalbaki hujjatlardan foydalangan holda olganlik, elektr energiyasi bozori bilan bogʻliq qonunchilikda belgilangan qoidalarni buzganlik uchun qonunga muvofiq ularga nisbatan moliyaviy sanksiyalar qoʻllaniladi.
Moliyaviy sanksiyalar quyidagi huquqbuzarliklar uchun qoʻllaniladi:
ushbu Qonunda nazarda tutilgan mustaqillik prinsiplari va talablarini buzish;
elektr energiyasini sotish va sotib olish majburiyatlarini bajarmaslik;
faoliyatni litsenziyasiz amalga oshirganlik yoki litsenziyalarni qalbaki hujjatlardan foydalangan holda olganlik;
hisobvaraqlarni alohida hisobga olish va ushbu hisobvaraqlarning ijrosi talablarini bajarmaslik;
Energetika bozori regulatoriga notoʻgʻri va buzib koʻrsatilgan maʼlumotlarni taqdim etish;
uzatish tizimiga yoki taqsimlash tizimiga ulanishga ushbu Qonunni, elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalarini yoki boshqa qonunchilik hujjatlarini buzgan holda toʻsqinlik qilish;
faoliyatni ushbu Qonunni, litsenziya talablari va shartlarini, Energetika bozori regulatorining qarorlarini yoki boshqa qonunchilik hujjatlarini buzgan holda amalga oshirish;
elektr energetikasi sohasiga oid xavfsizlik talablarini buzish;
ulanish shartnomasi mavjud boʻlmagan holda elektr taʼminoti tizimiga ulanish.
Moliyaviy sanksiyalar miqdorlari quyidagi omillar hisobga olingan holda belgilanadi:
elektr taʼminotining buzilishi natijasida yuzaga kelgan tahdid darajasi va buzilishning davomiyligi;
qoidabuzarlik natijasida yetkazilgan moddiy zararning miqdori va ushbu qoidabuzarlik natijasida olingan foyda;
tashkilotning moliyaviy holati;
qoidabuzarlikning elektr energiyasi bozori faoliyatiga salbiy taʼsiri;
qoidabuzarlikka tegishlilik darajasi;
avval sodir etilgan qoidabuzarliklar;
litsenziatning Energetika bozori regulatori tomonidan tekshiruv boshlanguniga qadar qoidabuzarlikni ixtiyoriy ravishda bartaraf etish boʻyicha harakatlari;
Energetika bozori regulatori tomonidan qoidabuzarlikni bartaraf etish yuzasidan belgilangan choralarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha qilingan harakatlar.
Jismoniy shaxslarga nisbatan qoʻllaniladigan jarimalar miqdori qonunchilikda belgilangan shartlarga rioya etgan holda tayinlanadi.
Moliyaviy sanksiyalar sud tartibida qoʻllaniladi, bundan tadbirkorlik subyekti sodir etilgan huquqbuzarlikdagi aybini tan olgan va moliyaviy sanksiyaning summasini ixtiyoriy tarzda toʻlagan hollar mustasno.
Ushbu moddaga muvofiq undirilgan moliyaviy sanksiyalar summalari Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjetiga yoʻnaltiriladi.
9-bob. Elektr taʼminoti xavfsizligi va elektr energetikasi sohasida favqulodda vaziyatlarni boshqarish
58-modda. Elektr taʼminoti xavfsizligini taʼminlashni va elektr energetikasi sohasida favqulodda vaziyatlarni boshqarishni tashkil etish
Maxsus vakolatli davlat organi Oʻzbekiston Respublikasining elektr energetikasi sohasida elektr taʼminoti xavfsizligini taʼminlash va favqulodda vaziyatlarni boshqarish uchun javobgardir.
Maxsus vakolatli davlat organi:
elektr energetikasi sohasida favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda koʻriladigan chora-tadbirlar strategiyasini ishlab chiqadi;
elektr energetikasi sohasida favqulodda vaziyat yuzaga kelganda koʻriladigan chora-tadbirlar yuzasidan qarorlar qabul qiladi;
elektr energiyasi taʼminoti xavfsizligini taʼminlash toʻgʻrisidagi qarorlarni qabul qilish orqali elektr energetikasi korxonalarining, bozor ishtirokchilarining va foydalanuvchilarning yetkazib berish xavfsizligi talablarini taʼminlash jarayonidagi huquqlari va majburiyatlarini tartibga soladi.
Maxsus vakolatli davlat organi ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan qarorlarni ularning samaradorligi, isteʼmolchilar va atrof-muhitga taʼsirini, shuningdek elektr energiyasining raqobatli ulgurji yoki chakana bozori faoliyatiga taʼsirini hisobga olgan, mutanosiblik prinsipiga rioya etgan holda Energetika bozori regulatori bilan birgalikda qabul qiladi.
Uzatish tizimi operatorining va taqsimlash tizimi operatorining yillik hisobotlari asosida maxsus vakolatli davlat organi elektr taʼminoti va potensial ehtiyojlar bilan bogʻliq boʻlgan joriy vaziyat toʻgʻrisida yillik hisobot tayyorlaydi.
59-modda. Elektr taʼminoti xavfsizligini taʼminlash choralari
Maxsus vakolatli davlat organi elektr taʼminoti xavfsizligini taʼminlash hamda elektr energetikasi sohasida favqulodda vaziyatlarni boshqarish tizimini ishlab chiqish va joriy etishda Energetika bozori regulatori va uzatish tizimi operatori bilan hamkorlik qiladi hamda quyidagi yoʻnalishlarni takomillashtirib boradi:
Oʻzbekiston Respublikasida isteʼmolchilarni xavfsiz va barqaror elektr energiyasi bilan ishonchli taʼminlash;
elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozorining shakllanishi hamda ishlashi;
elektr energiyasini uzatish va taqsimlash tizimlarining samaradorligini taʼminlash, muntazam texnik xizmat koʻrsatish hamda zarur hollarda ushbu tizimlarni yangilash, qurish va rekonstruksiya qilish;
belgilangan tartibda tasdiqlangan texnologik reglamentlarga muvofiq tegishli texnik hujjatlarni ishlab chiqish;
elektr energiyasiga boʻlgan talabni qanoatlantirish uchun uzatish va taqsimlash tizimlariga kapital qoʻyilmalarni toʻgʻridan-toʻgʻri jalb etish;
qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan elektr energiyasi ishlab chiqarishni, shuningdek elektr va issiqlik energiyasini birgalikda ishlab chiqarishni rivojlantirish;
elektr energetikasi sohasining barqaror ishlashini taʼminlash maqsadida elektr energiyasini uzatish uchun yetarli boʻlgan quvvatlarni va zaxira quvvatlarni yaratish;
elektr energiyasiga boʻlgan talab va ishlab chiqarish quvvati oʻrtasidagi muvozanatni saqlash;
energiya samaradorligini oshirish, yangi texnologiyalarni joriy etish va energiyani tejash choralarini ragʻbatlantirish;
elektr energiyasini tejashga doir chora-tadbirlarni ilgari surish.
Elektr taʼminoti xavfsizligini taʼminlash choralari Oʻzbekiston Respublikasi isteʼmolchilariga nisbatan ushbu choralarning iqtisodiy va ijtimoiy taʼsiri, xususan, elektr energiyasining tariflariga yoki narxlariga potensial taʼsir koʻrsatishi nuqtai nazaridan asoslantirilgan hamda kamsitmaydigan boʻlishi va elektr energiyasining ulgurji yoki chakana bozoridagi raqobat shartlarini hamda narxlarni belgilashda noaniqliklarni keltirib chiqarmasligi, shuningdek elektr energiyasi bozorining ishtirokchilariga yoki yangi ishtirokchilariga haddan ortiq toʻsiqlar yaratilishiga yoʻl qoʻymasligi kerak.
Elektr energetikasi sohasining barqarorligini, xavfsizligini va ishonchliligini, shu jumladan talab va taklif oʻrtasidagi muvozanatni saqlash uchun maxsus vakolatli davlat organi Energetika bozori regulatori va uzatish tizimi operatori bilan kelishgan holda bir yoki bir nechta ishlab chiqaruvchining zimmasiga oʻz ishlab chiqarish quvvatlarini saqlab turish majburiyatini yuklatishi mumkin. Ushbu qismga muvofiq elektr stansiyalarining quvvatlarini saqlash va boshqarish shartlari elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalariga binoan amalga oshiriladi.
Elektr energetikasi obyektlari va tegishli uskunalar uchun majburiy boʻlgan texnika va xavfsizlik qoidalari, shuningdek elektr taʼminoti xavfsizligi bilan bogʻliq texnik koʻriklarga doir talablar belgilangan tartibda tasdiqlangan texnik reglamentlar bilan tartibga solinadi.
Favqulodda vaziyatlardagi elektr taʼminoti masalalarida ustuvor ahamiyatga ega boʻlgan obyektlar roʻyxati ularning strategik ahamiyatidan kelib chiqqan holda, maxsus vakolatli davlat organi tomonidan tasdiqlanadi va jamoatchilikka yetkaziladi.
60-modda. Elektr energetikasi sohasidagi favqulodda vaziyatlar
Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash, saqlash, yetkazib berish va elektr energiyasi savdosi jarayonlarini buzadigan yoki ularga tahdid soladigan, shuningdek elektr energetikasi sohasining umumiy xavfsizligiga, tizimning ishonchliligiga yoki isteʼmolchilarning elektr taʼminotiga tahdid tugʻdiradigan, elektr energetikasi korxonalarining nazorati ostidan chiqqan kutilmagan holatlar tufayli yuzaga keladigan avariya vaziyati elektr energetikasi sohasidagi favqulodda vaziyat hisoblanadi.
Elektr energetikasi sohasidagi favqulodda vaziyat maxsus vakolatli davlat organi tomonidan eʼlon qilinadi.
Elektr energetikasi sohasida favqulodda vaziyatlar yuzaga kelgan taqdirda qoʻllaniladigan himoya choralari va tartib-taomillari maxsus vakolatli davlat organi tomonidan Energetika bozori regulatori, uzatish tizimi operatori va taqsimlash tizimi operatori, shuningdek favqulodda vaziyat taʼsir qilishi mumkin boʻlgan boshqa tegishli vakolatli organlar bilan kelishilganidan keyin qabul qilinadi.
Elektr energetikasi sohasida favqulodda vaziyatlar yuzaga kelgan taqdirda qoʻllaniladigan barcha choralar vaqtinchalik xususiyatga ega boʻlib, aholi, elektr energetikasi obyektlari va uskunalarning jisman xavfsizligiga boʻlgan tahdidlarni bartaraf etish uchun qabul qilinadi. Ushbu choralar elektr taʼminoti tizimining ishlashiga aralashuvni imkon qadar kamaytirish uchun qatʼiy zarur harakatlar bilan cheklanadi.
Ushbu bob qoidalari “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni talablariga zarar yetkazmagan holda qoʻllaniladi.
61-modda. Elektr taʼminotini vaqtincha toʻxtatib turish yoki cheklash
Oʻzbekiston Respublikasida isteʼmolchilarning elektr taʼminotini vaqtincha toʻxtatib turish yoki cheklash jamoat manfaatlarini himoya qilish maqsadida, shu jumladan elektr tarmogʻida avariya vaziyatlari yuzaga kelganda, yagona elektr energetikasi tizimining muvozanatini saqlab turish yoki elektr taʼminoti tizimiga texnik xizmat koʻrsatish uchun amalga oshiriladi.
Isteʼmolchilarni oldindan ogohlantirmasdan elektr taʼminotini vaqtincha toʻxtatib turish yoki cheklash baxtsiz hodisalarning oldini olish yoki avariyalarni bartaraf etish zarur boʻlganda amalga oshiriladi. Bunday hollarda, tegishli tizim operatorlari isteʼmolchilarni bunday uzilishlar yoki cheklovlar, ularning elektr taʼminotiga taʼsiri va kutilayotgan davomiyligi toʻgʻrisida zudlik bilan xabardor qilish kerak.
Uzatish yoki taqsimlash tizimlarida rejali profilaktika ishlari uchun elektr taʼminotini vaqtincha toʻxtatib turish yoki cheklash tegishli tizim operatorlari tomonidan qabul qilingan jadvalga muvofiq amalga oshiriladi. Texnik xizmat koʻrsatish jadvallari tegishli tizim operatorlari va taʼminotchilar tomonidan oʻz rasmiy veb-saytlarida eʼlon qilinadi. Tegishli tizim operatorlari elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalarida belgilangan muddatlarda isteʼmolchilarni rejali texnik xizmat koʻrsatish ishlari toʻgʻrisida oldindan xabardor qiladi.
Agar isteʼmolchi tegishli tizim operatoridan xabarnoma olganidan keyin besh kun ichida qoidabuzarliklarni yoki salbiy taʼsirlarni bartaraf etmasa va bunday qoidabuzarliklar yoki salbiy taʼsirlar avariyaga yoki elektr taʼminoti tizimida uzilishlarga olib kelishi yoki tizimning xavfsizligi va ishonchliligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlsa, uzatish tizimi operatori va taqsimlash tizimi operatorlari bunday isteʼmolchilarning elektr taʼminotini toʻxtatib qoʻyishi mumkin (bundan maxsus tartibga koʻra elektr energiyasi yetkazib beriladigan isteʼmolchilar mustasno).
Agar tegishli tizim operatori vakolatli vakillarining isteʼmolchi binolariga ular oldindan yozma ravishda ogohlantirilganidan keyin elektr energiyasini hisobga olish asboblarini oʻrnatish, texnik xizmat koʻrsatish yoki sinash uchun kirishiga monelik qilinsa, bunday qoidabuzarlik tegishli tizim operatoridan bildirishnoma olingan kundan eʼtiboran besh kun ichida bartaraf etilmasa, tegishli tizim operatori bunday isteʼmolchining elektr taʼminotini toʻxtatib qoʻyishi mumkin.
Uzatish va taqsimlash tizimlari orqali elektr energiyasini yetkazib berishni vaqtincha toʻxtatib turish yoki cheklash shartlari elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalari bilan belgilanadi.
Ushbu modda isteʼmolchilarga elektr energiyasini yetkazib berishni elektr energiyasini uzatish, taqsimlash yoki yetkazib berish boʻyicha shartnoma majburiyatlarini bajarmaganligi sababli vaqtincha toʻxtatib turish holatlari uchun zarar yetkazmasdan qoʻllaniladi.
62-modda. Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi sohasidagi talablar
Elektr energiyasi bozorining barcha ishtirokchilari ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi sohasidagi qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etishi shart.
10-bob. Yakunlovchi qoidalar
63-modda. Energetika bozori regulatori tomonidan nizolarning hal qilinishi
Energetika bozori regulatori quyidagi nizolarni va shikoyatlarni oʻz vakolatlari doirasida koʻrib chiqadi:
isteʼmolchilar va taʼminotchilar oʻrtasidagi;
yagona elektr energetikasi tizimiga ulanish bilan bogʻliq;
litsenziyalanadigan faoliyat turlarini amalga oshirish bilan bogʻliq;
uzatish tarmoqlariga uchinchi tarafning kirishi bilan bogʻliq;
tegishli tizim operatorlarining sifat koʻrsatkichlari talablariga muvofiqligi bilan bogʻliq;
tizimga ulanishni yoki tizimga kirishni taqdim etish bilan bogʻliq;
elektr taʼminotini toʻxtatib turish, toʻxtatish yoki cheklash bilan bogʻliq;
elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalarini buzish bilan bogʻliq;
tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlarni qoʻllash tartibini buzish bilan bogʻliq elektr energetikasi korxonalari oʻrtasidagi.
Energetika bozori regulatori ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq nizolarni hal etish tartib-taomilini belgilovchi batafsil qoidalarni tasdiqlaydi.
Nizoning har qanday tarafi oʻzining buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlarini yoxud qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish uchun bevosita sudga murojaat qilishga haqli.
Energetika bozori regulatori bozor ishtirokchilari tomonidan taqdim etilgan kontragentlarning shikoyatlarini va nizolar boʻyicha hisobotlarni qabul qiladi hamda koʻrib chiqadi, har tomonlama koʻrsatmalar beradi va bunday nizolarni hal qilish maqsadida tegishli qarorlar qabul qiladi.
Nizo taraflari uning Energetika bozori regulatori tomonidan koʻrib chiqilishi davomida sudga murojaat qilish toʻgʻrisidagi qaror qabul qilgan hollarda, Energetika bozori regulatori ularga ushbu jarayonda koʻmak koʻrsatadi.
64-modda. Elektr energiyasi bozori uchun oʻtish qoidalari
Markaziy xarid qiluvchi elektr energiyasining raqobatli ulgurji bozori toʻliq tashkil etilguniga qadar elektr energiyasi bozori operatori vazifasini bajaradi.
Elektr energiyasi bozori qoidalariga muvofiq elektr energiyasi bozori faoliyati toʻliq yoʻlga qoʻyilganidan keyin markaziy xarid qiluvchi ushbu Qonunning 31-moddasida nazarda tutilgan huquq va majburiyatlarni bajarishni toʻxtatadi (bundan uzoq muddatli elektr energiyasini sotib olish bitimlari boʻyicha huquq va majburiyatlar mustasno). Bunda elektr energiyasi bilan savdo qilish faoliyatini amalga oshirish uchun markaziy xarid qiluvchi Energetika bozori regulatoridan belgilangan tartibda litsenziya oladi.
Markaziy xarid qiluvchining Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestrida roʻyxatdan oʻtkazilguniga qadar tuzilgan elektr energiyasining barcha oldi-sotdi shartnomalaridan (bitimlaridan) kelib chiqadigan huquq va majburiyatlar markaziy xarid qiluvchiga oʻtadi. Bunda majburiyatlar markaziy xarid qiluvchiga oʻtganida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan zararlarning oʻrni bitimlar taraflariga qoplanishini talab qilish, bitimlarni qisman yoki toʻliq bekor qilish, majburiyatlarni muddatidan oldin bajarish toʻgʻrisida boshqa tarafga talablar qoʻyish taqiqlanadi.
Markaziy xarid qiluvchi ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida Energetika bozori regulatoriga ushbu Qonunda nazarda tutilgan namunaviy shartnomalarni tasdiqlashni taʼminlash uchun taqdim etadi. Elektr energiyasi bozori qoidalari qabul qilinganidan keyin markaziy xarid qiluvchi tomonidan belgilangan huquqiy munosabatlarga nisbatan qoʻllaniladi.
Elektr energiyasi bozori qoidalari tasdiqlanganidan keyin markaziy xarid qiluvchi uch oy ichida tegishli litsenziyalarga ega boʻlgan ishlab chiqaruvchilar va taʼminotchilar bilan shartnomalar tuzadi.
Maxsus vakolatli davlat organi birinchi xaridlar rejasini ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oydan kechiktirmay ishlab chiqadi va tasdiqlaydi.
Uzatish tizimi operatori va taqsimlash tizimi operatori ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida uzatish va taqsimlash tizimlari xizmatlari uchun namunaviy shartnomalarni ishlab chiqadi. Ushbu namunaviy shartnomalar ushbu Qonunga muvofiq namunaviy shartnomalar tasdiqlanganidan keyin tegishli tizim operatorlari tomonidan belgilangan huquqiy munosabatlarga nisbatan qoʻllaniladi.
Energetika bozori regulatori tartibga solinadigan tariflar va yigʻimlarni belgilash uslubiyati ushbu Qonun kuchga kirgan kundan eʼtiboran oʻn ikki oy ichida tasdiqlanishini taʼminlaydi.
Energetika bozori regulatori tomonidan tartibga solinadigan tariflar va toʻlovlarni belgilash funksiyasini amalga oshirish bilan bogʻliq qoidalar bozor konsepsiyasida belgilangan tartibda va muddatlarda amalga kiritiladi.
Energetika bozori regulatori namunaviy shartnomalar ushbu Qonun kuchga kirgan kundan eʼtiboran uch oy ichida tasdiqlanishini taʼminlaydi.
Litsenziyalash talab etiladigan faoliyat bilan shugʻullanuvchi har qanday subyekt litsenziya olish choralarini ushbu Qonun kuchga kirgan kundan eʼtiboran uch oy ichida koʻrishi shart.
Agar elektr energiyasini uzatish yoki taqsimlash faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya ushbu Qonun kuchga kirganidan keyin markaziy xarid qiluvchiga, uzatish tizimi operatoriga yoki taqsimlash tizimi operatoriga birinchi marta berilgan boʻlsa, litsenziat ushbu Qonunda nazarda tutilgan vazifalarni taqsimlash boʻyicha talablarni bajarishni taʼminlashi shart.
Elektr energiyasining bozori qoidalari kuchga kirguniga qadar chakana bozordagi barcha isteʼmolchilarga elektr energiyasini uzluksiz, xavfsiz va ishonchli tarzda yetkazib berish vazifasi tayinlangan taʼminotchining zimmasiga yuklatiladi.
65-modda. Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish
Oʻzbekiston Respublikasining quyidagi qonun hujjatlariga qoʻshimchalar kiritilsin:
1. Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 14-iyulda qabul qilingan “Litsenziyalash, ruxsat berish va xabardor qilish tartib-taomillari toʻgʻrisida”gi OʻRQ-701-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 7, 661-modda; 2022-yil, № 4, 340-modda, № 5, 465-modda; 2023-yil, № 2, 103-modda, № 3, 185-modda, № 7, 533-modda, № 9, 710-modda, № 11, 921, 923-moddalar; 2024-yil, № 1, 5, 7-moddalar, № 2, 105, 112-moddalar) quyidagi qoʻshimchalar kiritilsin:
1) 1-modda quyidagi mazmundagi beshinchi qism bilan toʻldirilsin:
“Ushbu Qonunning 1-ilovasiga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligining vakolatlariga taalluqli boʻlgan litsenziyalash tartib-taomillari tegishli faoliyat sohalaridagi munosabatlarni tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi”;
2) 1-ilova quyidagi mazmundagi 52 — 59-pozitsiyalar bilan toʻldirilsin:
“ 52. Elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya Elektr energiyasini gidroelektr stansiyalari orqali ishlab chiqarish, shu jumladan gidroakkumulyatsiya saqlash tizimi faoliyati; Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi elektr energiyasini issiqlik elektr stansiyalari yoki issiqlik elektr markazlari orqali ishlab chiqarish faoliyati; shamol energiyasidan elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyati quyosh energiyasidan elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyati; chiqindilarni qayta ishlash jarayonida yoki biogaz orqali elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyati; vodoroddan elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyati; atom elektr stansiyasi orqali elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyati; boshqa turdagi stansiyalar orqali elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyati. 53. Elektr energiyasini uzatish faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya Elektr energiyasini uzatish faoliyati. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi 54. Elektr energiyasini taqsimlash faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya Elektr energiyasini taqsimlash faoliyati. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi 55. Elektr energiyasini saqlash faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya Elektr energiyasini siqilgan havo orqali saqlash faoliyati; Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi elektr energiyasini gravitatsiya kuchi orqali saqlash faoliyati; elektr energiyasini batareyada saqlash faoliyati; elektr energiyasini boshqa usullar orqali saqlash faoliyati. 56. Elektr taʼminoti faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya Elektr taʼminoti faoliyati. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi 57. Markaziy xarid qiluvchi faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya Markaziy xarid qiluvchi faoliyati. Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi 58. Elektr energiyasi bozori operatori faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya Elektr energiyasi bozori operatori faoliyati . Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi 59. Elektr energiyasi savdosi faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya Elektr energiyasi savdosi faoliyati; Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi Elektr energiyasi eksporti va importi faoliyati. ” ;
3) 4-ilovaning I boʻlimi quyidagi mazmundagi 45 — 52-pozitsiyalar bilan toʻldirilsin:
“ 45. Elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya 300 46. Elektr energiyasini uzatish faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya 300 47. Elektr energiyasini taqsimlash faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya 300 48. Elektr energiyasini saqlash faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya 300 49. Elektr taʼminoti faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya 300 50. Markaziy xarid qiluvchi faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya 300 51. Elektr energiyasi bozori operatori faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya 300 52. Elektr energiyasi savdosi faoliyatini amalga oshirish uchun litsenziya 300 ” .
2. Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 6-yanvarda qabul qilingan “Davlat boji toʻgʻrisida”gi OʻRQ-600-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 201-modda, № 5, 298-modda, № 10, 593-modda, № 12, 691-modda; 2021-yil, № 1, 13-modda, 4-songa ilova, № 7, 661-modda, № 8, 800, 803-moddalar, № 10, 968-modda; 2022-yil, № 2, 76-modda, № 3, 214, 216-moddalar, № 4, 340-modda, № 5, 463, 464, 467-moddalar, № 12, 1186-modda; 2023-yil, № 2, 103-modda, № 3, 186-modda, № 4, 265, 269-moddalar, № 6, 444, 445-moddalar, № 7, 538-modda, № 9, 710-modda; 2024-yil, № 1, 5, 6, 7-moddalar, № 2, 101, 105, 107, 108, 111, 112-moddalar) ilova quyidagi mazmundagi 51-band bilan toʻldirilsin:
“ 51. Elektr energiyasi bozori faoliyati turlarini litsenziyalash uchun toʻlanadigan davlat boji Elektr energiyasini ishlab chiqarish faoliyati — BHMning 30 baravari Elektr energiyasini uzatish faoliyati — BHMning 30 baravari Elektr energiyasini taqsimlash faoliyati — BHMning 30 baravari Elektr energiyasini saqlash faoliyati — BHMning 30 baravari Elektr energiyasi taʼminoti faoliyati — BHMning 30 baravari Markaziy xarid qiluvchi faoliyati — BHMning 30 baravari Elektr energiyasi bozori operatori faoliyati — BHMning 30 baravari Elektr energiyasi savdosi faoliyati — BHMning 30 baravari ” .
Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:
1) Oʻzbekiston Respublikasining 2009-yil 30-sentabrda qabul qilingan “Elektr energetikasi toʻgʻrisida”gi OʻRQ-225-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2009-yil, № 9, 339-modda);
2) Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-352-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2013-yil, № 4, 98-modda) 44-moddasi ;
3) Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-683-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, 4-songa ilova) 195-moddasi ;
4) Oʻzbekiston Respublikasining 2022-yil 3-noyabrda qabul qilingan “Standartlashtirish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-800-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2022-yil, № 11, 1061-modda) 28-moddasining 10-bandi .
66-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi hamda boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
67-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
elektr energiyasining raqobatli ulgurji va chakana bozori qoidalarini ushbu Qonun 13-moddasining talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida ishlab chiqsin va tasdiqlasin;
taqsimlash elektr tarmoqlaridan foydalanish qoidalarini ushbu Qonun 15-moddasining talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida ishlab chiqsin va tasdiqlasin;
markaziy xarid qiluvchining tijorat qoidalarini ushbu Qonun 16-moddasining talablarini hisobga olgan holda, ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida ishlab chiqsin va tasdiqlasin;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
68-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2024-yil 7-avgust,
OʻRQ-939-son
Закон Республики Узбекистан
Об электроэнергетике
Принят Законодательной палатой 9 июля 2024 года Одобрен Сенатом 10 июля 2024 года
Глава 1. Общие положения
Статья 1. Цель и сфера применения настоящего Закона
Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области электроэнергетики.
Настоящий Закон не распространяется на:
электростанции, производящие электрическую энергию мощностью менее 5 МВт, расходующие произведенную электрическую энергию для собственных нужд, без подключения к единой электроэнергетической системе;
отношения, связанные с использованием оборудования для хранения электрической энергии, эксплуатируемого при хранении электрической энергии потребителем для собственных нужд.
Статья 2. Законодательство об электроэнергетике
Законодательство об электроэнергетике состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.
Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законодательством Республики Узбекистан об электроэнергетике, то применяются правила международного договора.
Статья 3. Основные понятия
В настоящем Законе применяются следующие основные понятия:
аварийный режим — состояние, при котором технологические параметры работы объектов электроэнергетики могут привести к нарушению надежного функционирования единой электроэнергетической системы;
участник рынка — физическое или юридическое лицо, имеющее право заниматься продажей и (или) покупкой электрической энергии, а также оператор соответствующей системы;
уполномоченный потребитель — потребитель, имеющий право выбирать или заменять поставщика электрической энергии;
социальные услуги — услуги, оказываемые предприятиями электроэнергетики в общих социально-экономических интересах;
производитель — юридическое или физическое лицо, осуществляющее деятельность по производству электрической энергии;
крупный потребитель — потребитель, имеющий право покупать электрическую энергию у производителей на оптовом рынке электрической энергии или у одного и более поставщиков на розничном рынке электрической энергии;
центральный закупщик — юридическое лицо, имеющее право централизованно продавать и покупать электрическую энергию;
балансирование — процесс поддержания в единой электроэнергетической системе баланса между спросом и предложением на электрическую энергию с учетом всех факторов, и регулирования напряжения и частоты в режиме реального времени;
назначенный поставщик — предприятие, занимающееся гарантированной поставкой (продажей) электрической энергии потребителям, не имеющим возможности выбора поставщика, или по обращению уполномоченного потребителя;
система распределения — совокупность объектов низковольтного электросетевого хозяйства от системы передачи или производителей до точки подключения конечных потребителей;
поставщик — предприятие, занимающееся поставкой (продажей) электрической энергии потребителям;
оператор соответствующей системы — соответствующий оператор сетей передачи, распределения и закрытого распределения, к которым подключен пользователь;
оперативно-диспетчерское управление — обеспечение устойчивой работы путем оперативного управления единой электроэнергетической системой в режиме реального времени и управление режимом работы параллельно с электроэнергетическими системами других государств;
системный оператор — юридическое лицо, осуществляющее оперативно-диспетчерское управление с учетом факторов, влияющих на спрос и предложение на электрическую энергию;
системные услуги — услуги, предоставляемые системным оператором для обеспечения устойчивой работы единой электроэнергетической системы;
трейдер — юридическое или физическое лицо, занимающееся продажей электрической энергии, за исключением операторов систем передачи и распределения;
система передачи — совокупность объектов электросетевого хозяйства высоковольтной электрической сети 35 кВ и выше, к которой подключены производители, крупные потребители и системы распределения, а также связанная с электроэнергетическими системами других государств;
оператор системы передачи — юридическое лицо, имеющее полномочие осуществлять деятельность по эксплуатации и развитию систем передачи в Республике Узбекистан;
пользователь — юридическое или физическое лицо, имеющее право на использование единой электроэнергетической системы;
электростанция — совокупность объектов производства электрической энергии;
электрические сети — совокупность объектов систем передачи и распределения электрической энергии, а также оказывающих дополнительные услуги, необходимые для передачи и распределения электрической энергии;
электроснабжение — распределение, поставка и продажа электрической энергии потребителю;
предприятие электроэнергетики — юридическое лицо, осуществляющее деятельность по производству, передаче, хранению, распределению, покупке, продаже электрической энергии или организации рынка электрической энергии, а также импорту и экспорту электрической энергии. При этом группа предприятий электроэнергетики, акции которых прямо или косвенно принадлежат государству, не считается одним вертикально интегрированным предприятием электроэнергетики;
объекты электроэнергетики — электроэнергетическая инфраструктура, используемая при производстве, хранении, передаче и распределении электрической энергии;
электроэнергетика — сфера, включающая производство, хранение, передачу, распределение, поставку, покупку и продажу, а также потребление электрической энергии;
электрическая энергия — особый вид товара, характеризующийся одновременным производством (хранением) и потреблением;
рынок электрической энергии — конкурентный оптовый и розничный рынок электрической энергии;
оператор рынка электрической энергии — юридическое лицо, ответственное за формирование конкурентного оптового рынка электрической энергии и организацию продажи и (или) покупки электрической энергии от имени участников рынка для безопасного и эффективного функционирования конкурентного оптового рынка электрической энергии в Республике Узбекистан;
правила рынка электрической энергии — правовые нормы, определяемые Кабинетом Министров Республики Узбекистан, которые должны быть соблюдены участниками конкурентного оптового и розничного рынка электрической энергии, определяемые в правилах конкурентного оптового и розничного рынка электрической энергии;
система хранения электрической энергии — совокупность используемых для хранения и последующей передачи, распределения электрической энергии аккумуляторных батарей, механических систем хранения, гидроаккумулирующих электростанций и другого оборудования;
конкурентный оптовый рынок электрической энергии — совокупность механизмов, регулирующих продажу и (или) покупку электрической энергии на основе конкуренции между предприятиями электроэнергетики, крупными потребителями и предприятиями электроэнергетики других государств. При этом предприятия электроэнергетики осуществляют деятельность на конкурентном оптовом рынке электрической энергии на основании лицензии, выдаваемой Регулятором рынка энергетики;
правила конкурентного оптового рынка электрической энергии — комплекс правил, установленных Кабинетом Министров Республики Узбекистан в целях обеспечения эффективной деятельности конкурентного оптового рынка электрической энергии;
конкурентный розничный рынок электрической энергии — совокупность механизмов, процессов торговли для продажи электрической энергии между двумя и более поставщиками в целях продажи электрической энергии уполномоченным потребителям на одной или нескольких территориях и (или) продажи электрической энергии потребителям, не являющимся уполномоченными, в порядке, установленном Кабинетом Министров Республики Узбекистан;
правила конкурентного розничного рынка электрической энергии — комплекс правил, установленных Кабинетом Министров Республики Узбекистан в целях обеспечения эффективной деятельности конкурентного розничного рынка электрической энергии;
единая электроэнергетическая система — совокупность объектов производства и хранения электрической энергии, систем передачи и распределения и их оперативно-диспетчерского управления.
Статья 4. Основные принципы в области электроэнергетики
Основными принципами в области электроэнергетики являются:
законность;
здоровая конкуренция;
равенство и подотчетность;
открытость и прозрачность;
приоритет безопасности сферы электроэнергетики.
Глава 2. Государственное регулирование в области электроэнергетики
Статья 5. Основные направления государственной политики в области электроэнергетики
Основными направлениями государственной политики в области электроэнергетики являются:
устойчивое развитие и повышение эффективности сферы электроэнергетики в соответствии с мерами по снижению негативного воздействия на окружающую среду и объема парниковых газов, обеспечению безопасности;
обеспечение безопасности поставок, направленное на безопасную и стабильную работу единой электроэнергетической системы, удовлетворение потребностей потребителей электрической энергией;
защита права подключения к единой электроэнергетической системе и пользования ею;
обеспечение конкурентоспособности, прозрачности и недопустимости дискриминации;
поэтапное исключение субсидирования и перекрестного субсидирования в области электроэнергетики;
обеспечение независимости деятельности по передаче и распределению электрической энергии от других видов деятельности в области электроэнергетики и связанных с ними интересов;
поддержка использования энергоэффективных технологий и установок возобновляемых источников энергии в области электроэнергетики;
поддержка обмена электрической энергией с другими государствами в целях эффективного использования потенциала сетей электропередачи, соединяющих их энергосистемы;
защита прав и законных интересов пользователей.
Статья 6. Органы, осуществляющие государственное регулирование в области электроэнергетики
Государственное регулирование в области электроэнергетики осуществляют:
Кабинет Министров Республики Узбекистан;
Министерство энергетики Республики Узбекистан;
Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан;
Инспекция по контролю за использованием электрической энергии, нефтепродуктов и газа;
органы исполнительной власти на местах.
Статья 7. Полномочия Кабинета Министров Республики Узбекистан в области электроэнергетики
Кабинет Министров Республики Узбекистан:
обеспечивает реализацию единой государственной политики в области электроэнергетики;
обеспечивает разработку и реализацию программ развития в области электроэнергетики;
определяет основные принципы и приоритетные направления экономических реформ в области электроэнергетики;
утверждает баланс производства и потребления электрической энергии;
координирует международное сотрудничество в области электроэнергетики;
устанавливает порядок финансирования, строительства, ввода в эксплуатацию и вывода из эксплуатации объектов электроэнергетики;
утверждает порядок оказания социальных услуг потребителям, нуждающимся в социальной защите;
устанавливает обязательства предприятий электроэнергетики по оказанию социальных услуг;
устанавливает правила конкурентного оптового и розничного рынка электрической энергии, в том числе коммерческие правила центрального закупщика;
устанавливает правила пользования магистральными и распределительными сетями;
определяет порядок установки и использования приборов учета электрической энергии.
Кабинет Министров Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 8. Полномочия Министерства энергетики Республики Узбекистан в области электроэнергетики
Министерство энергетики Республики Узбекистан является специально уполномоченным государственным органом в области электроэнергетики (далее — специально уполномоченный государственный орган).
Специально уполномоченный государственный орган:
осуществляет единую государственную политику в области электроэнергетики;
обеспечивает безопасное и надежное функционирование единой электроэнергетической системы, а также удовлетворение потребностей потребителей в электрической энергии;
разрабатывает баланс производства и потребления электрической энергии и контролирует его исполнение;
разрабатывает, обновляет, реализует государственные программы, концепции и стратегии по развитию электроэнергетики, а также контролирует их исполнение;
разрабатывает десятилетний план развития сферы электроэнергетики и ежегодно обновляет этот план;
обеспечивает продажу принадлежащих государству электростанций частным инвесторам или передачу управления данными объектами одному или нескольким частным инвесторам по согласованию с их акционерами и Регулятором рынка энергетики;
проводит открытые и прозрачные конкурсы для местных и иностранных инвесторов по строительству новых электростанций на условиях, установленных законодательством;
обеспечивает достаточный уровень мощности электростанций в целях удовлетворения потребности в электрической энергии до вступления в силу правил конкурентного оптового рынка электрической энергии;
контролирует и координирует проектирование, строительство, финансирование, владение и эксплуатацию электростанций, вводимых в эксплуатацию местными или иностранными инвесторами до вступления в силу правил конкурентного оптового рынка электрической энергии;
координирует работы по техническому регулированию, стандартизации, метрологии и сертификации в области электроэнергетики в пределах своих полномочий;
совместно с системным оператором устанавливает режимы работы единой электроэнергетической системы;
контролирует выполнение правил увеличения нагрузки и управления нагрузкой в единой электроэнергетической системе, в том числе в сетях передачи электрической энергии, подключенных к системам других государств;
разрабатывает порядок оказания социальных услуг потребителям, нуждающимся в социальной защите;
координирует научные исследования и внедрение новых технологий в сфере электроэнергетики;
взаимодействует с компетентными органами других государств для поддержки экспорта и импорта электрической энергии;
разрабатывает и принимает нормативно-правовые акты в области электроэнергетики в пределах своих полномочий;
осуществляет международное сотрудничество, включая сотрудничество по трансграничным вопросам с компетентными государственными органами сопредельных государств;
в пределах своих полномочий принимает решения по регулированию деятельности электростанций мощностью до 500 кВт (далее — микроэлектростанции) в точке подключения к единой электроэнергетической системе и обеспечивает их исполнение.
Специально уполномоченный государственный орган может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 9. Полномочия Агентства по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан в области электроэнергетики
Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан является уполномоченным государственным органом в области развития и регулирования рынка электрической энергии (далее — Регулятор рынка энергетики).
Регулятор рынка энергетики:
регулирует, осуществляет мониторинг и контролирует деятельность рынка электрической энергии;
разрабатывает и реализует нормативно-правовые акты, касающиеся деятельности рынка электрической энергии, в том числе концепцию и правила рынка электрической энергии;
обеспечивает обновление концепции рынка электрической энергии в установленном порядке каждые три года;
в пределах своих полномочий принимает решения, обязательные для исполнения министерствами, ведомствами, органами исполнительной власти на местах, другими организациями, должностными лицами и гражданами, и осуществляет их контроль;
определяет статус крупного потребителя;
разрабатывает порядок определения потребителя или категорий потребителей, не имеющих возможности выбора поставщика;
утверждает условия оказания услуг предприятиями электроэнергетики и контролирует их исполнение;
в соответствии с законодательством принимает в пределах своих полномочий решения по обеспечению предотвращения доминирующего положения участников рынка;
контролирует прозрачность на рынке электрической энергии, в том числе выполнение обязательств по мониторингу оптовых и розничных цен;
разрабатывает порядок лицензирования участников рынка, осуществляет лицензирование и контроль за соблюдением лицензионных требований и условий;
осуществляет мониторинг за соблюдением требований к независимой деятельности оператора соответствующей системы и центрального закупщика и принимает соответствующие меры в соответствии с законодательством в случае нарушения установленных требований;
организует и проводит проверки, связанные с деятельностью рынка электрической энергии, в соответствии с законодательством;
запрашивает у предприятий электроэнергетики и государственных органов сведения, связанные с деятельностью рынка электрической энергии;
принимает меры по установлению условий, тарифов и цен оператора соответствующей системы и центрального закупщика;
разрабатывает методики расчета тарифов и платежей, устанавливает регулируемые тарифы и платежи и контролирует их правильное применение;
контролирует недопущение возникновения между предприятиями электроэнергетики прямо или косвенно субсидий и (или) их расширения;
разрабатывает механизм компенсации за ущерб, причиненный вследствие несоблюдения законодательства предприятиями электроэнергетики, и контролирует его правильное применение;
разрабатывает и контролирует соблюдение требований, определяющих независимость оператора системы передачи;
согласовывает, осуществляет мониторинг и при необходимости дает рекомендации по изменению инвестиционных программ оператора соответствующей системы;
осуществляет мониторинг деятельности оператора системы передачи, в том числе эффективность механизмов и методов поддержания баланса между спросом и предложением;
ведет реестр оказания социальных услуг;
осуществляет международное сотрудничество в сфере развития и регулирования рынка электрической энергии;
контролирует качество и предоставление технической и коммерческой информации, необходимой для недискриминационного участия пользователей на рынке электрической энергии;
сотрудничает с компетентными государственными органами сопредельных государств по трансграничным вопросам в области электроэнергетики;
подготавливает ежегодный отчет о выполнении программ о деятельности по регулированию рынка энергетики и направляет его в Кабинет Министров Республики Узбекистан.
Регулятор рынка энергетики самостоятельно утверждает свой годовой бюджет.
Деятельность Регулятора рынка энергетики финансируется за счет средств, поступивших от разовых платежей за лицензию, ежегодных периодических сборов за лицензию, уплачиваемых участниками рынка. При этом ежегодные периодические сборы за лицензию не должны превышать двух процентов от годового оборота лицензиатов.
Регулятор рынка энергетики может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 10. Полномочия Инспекции по контролю за использованием электрической энергии, нефтепродуктов и газа в области электроэнергетики
Инспекция по контролю за использованием электрической энергии, нефтепродуктов и газа является органом, осуществляющим государственный контроль в области электроэнергетики (далее — орган государственного контроля).
Орган государственного контроля:
участвует в разработке проектов нормативно-правовых актов, регулирующих сферу электроэнергетики;
осуществляет меры по обеспечению безопасности при производстве, хранении, передаче, распределении (поставке) и потреблении электрической энергии;
осуществляет государственный контроль за соблюдением норм энергоэффективности и энергосбережения товаров (работ, услуг), зданий, сооружений и устройств, а также за рациональным использованием энергии и показателями качества;
в случае нарушения требований по экономии электрической энергии, ее рациональному и эффективному использованию, принимает меры по привлечению виновных лиц к ответственности.
Орган государственного контроля может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 11. Полномочия органов исполнительной власти на местах в области электроэнергетики
Органы исполнительной власти на местах:
участвуют в разработке и реализации программ развития в области электроэнергетики;
разрабатывают, утверждают и реализуют региональные программы в области электроэнергетики;
обеспечивают предоставление земельных участков для размещения объектов электроэнергетики;
согласовывают прогнозы потребления электрической энергии на следующий год в регионах.
Органам исполнительной власти на местах запрещается вмешиваться в оперативно-диспетчерское управление, а также в деятельность по производству, передаче, хранению, поставке (распределению, продаже) электрической энергии.
Органы исполнительной власти на местах могут осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Глава 3. Правила в области электроэнергетики
Статья 12. Концепция оптового и розничного рынка электрической энергии
Концепция оптового и розничного рынка электрической энергии (далее — концепция рынка) устанавливает детализированный порядок и принципы организации и функционирования рынка электрической энергии и его отдельных сегментов.
Концепция рынка должна содержать:
общую структуру и границы рынка электрической энергии;
этапы перехода на рынок электрической энергии и меры, которые должны быть осуществлены на каждом этапе;
задачи участников рынка на каждом этапе;
меры по организации оказания социальных услуг;
определение потребителей или категорий потребителей, не имеющих возможности выбора поставщика.
Концепция рынка может содержать и иной порядок и принципы в соответствии с законодательством.
Концепция рынка разрабатывается Регулятором рынка энергетики и утверждается Президентом Республики Узбекистан.
Статья 13. Правила конкурентного оптового и розничного рынка электрической энергии
Правила конкурентного оптового и розничного рынка электрической энергии (далее — правила рынка) разрабатываются в соответствии с концепцией рынка.
Правила рынка должны содержать:
детализированную структуру рынка электрической энергии;
порядок формирования конкурентоспособных цен на основе спроса и предложения;
требования по защите прав потребителей;
механизмы стимулирования гибкости производства и потребления;
порядок сокращения использования ископаемого топлива в области электроэнергетики;
связи с системами электропередачи других государств;
порядок идентификации, оценки квалификации и регистрации участников рынка;
базу данных для организации и обеспечения процессов управления рынком электрической энергии и его функционирования;
порядок продажи и (или) покупки электрической энергии и порядок его контроля;
порядок прекращения исключительных прав назначенного поставщика;
типовые договоры продажи и (или) покупки электрической энергии.
Правила рынка могут содержать и иные вопросы в соответствии с законодательством.
Правила рынка разрабатываются Регулятором рынка энергетики и утверждаются Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 14. Правила пользования магистральными электрическими сетями
Правила пользования магистральными электрическими сетями должны содержать:
требования для обеспечения безопасности системы передачи;
порядок и условия подключения к системе передачи и ее использования;
порядок работы системы передачи в нормальных и нетипичных условиях, чрезвычайных ситуациях природного и техногенного характера с учетом безопасности электроснабжения;
оперативно-диспетчерское управление, включающее условия обслуживания оператором системы;
условия подключения и использования сетей пользователей, подключенных к системе распределения или системе передачи;
обеспечение устойчивости единой электроэнергетической системы за счет минимальных затрат;
регулирование трансграничного обмена электрической энергией;
условия предотвращения перегрузок и управления нагрузками в системе передачи;
критерии, методы и условия предоставления системных и дополнительных услуг;
критерии и процедуру планирования надежного функционирования и долгосрочного развития системы передачи;
порядок отключения пользователей от электроснабжения в системе передачи;
порядок разрешения споров, связанных с подключением к системе передачи электрической энергии и ее использованием;
методы сбора, управления информацией и обмена данными между другими операторами системы, связанные с функционированием системы;
требования к предоставлению информации, необходимой для функционирования и управления системой передачи электрической энергии, оператору системы передачи;
ответственность оператора системы передачи и системного оператора за выполнение требований по обеспечению безопасности системы.
Правила пользования магистральными электрическими сетями могут содержать и иные условия и технические требования в соответствии с законодательством.
Правила пользования магистральными электрическими сетями разрабатываются специально уполномоченным государственным органом и утверждаются Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 15. Правила пользования распределительными электрическими сетями
Правила пользования распределительными электрическими сетями должны содержать:
обеспечение безопасности системы распределения в соответствии с правилами техники безопасности;
условия работы системы распределения в нормальном и аварийном режимах, при неисправностях, чрезвычайных ситуациях природного и техногенного характера;
условия подключения третьих сторон к системе распределения и ее использования;
функциональные требования к системе распределения, условия подключения пользователей и электростанций к системе распределения;
права и обязанности оператора системы распределения и пользователей по подключению к системе распределения и ее использованию;
условия и порядок предоставления дополнительных услуг, необходимых для осуществления диспетчерской деятельности в системе распределения, функционирования системы передачи и системы распределения;
критерии планирования работы и управления системой распределения;
меры, принимаемые в случае сбоев в поставке электрической энергии через систему распределения;
общие условия предоставления услуг системы распределения;
порядок разрешения споров, связанных с подключением к системе распределения и ее использованием;
методы управления информацией и данными, необходимыми для работы соответствующих систем и организации рынка и их опубликование;
требования к предоставлению информации и данных, необходимых для функционирования и управления системой распределения, и методам обмена информацией и данными между операторами соответствующей системы;
меры, направленные на обеспечение энергоэффективности и безопасности электроснабжения в пределах полномочий оператора системы распределения, исходя из правил пользования электрической энергией;
иные условия или технические вопросы, связанные с функционированием и управлением системой распределения.
Правила пользования распределительными электрическими сетями могут содержать и иные условия и технические требования в соответствии с законодательством.
Правила пользования распределительными электрическими сетями разрабатываются специально уполномоченным государственным органом и утверждаются Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 16. Коммерческие правила центрального закупщика
Коммерческие правила центрального закупщика, включающие технические, коммерческие, биллинговые, платежные и другие существенные условия, применяемые к договорным вопросам центрального закупщика, разрабатываются Регулятором рынка энергетики в соответствии с концепцией и правилами рынка электрической энергии и утверждаются Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Глава 4. Организация и мониторинг деятельности рынка электрической энергии
Статья 17. Общие правила деятельности рынка электрической энергии
На рынке электрической энергии осуществляется продажа и (или) покупка электрической энергии и дополнительных услуг в порядке, устанавливаемом правилами конкурентного оптового и розничного рынка электрической энергии.
На розничном рынке электрической энергии осуществляется продажа и (или) покупка электрической энергии между потребителем и поставщиком.
Конкурентные оптовые и розничные рынки электрической энергии создаются в соответствии с настоящим Законом, концепцией рынка и правилами рынка электрической энергии.
До создания рынка электрической энергии модель центрального закупщика считается временным механизмом рынка электрической энергии.
Срок действия модели центрального закупщика определяется концепцией рынка.
Статья 18. Мониторинг деятельности рынка электрической энергии
Мониторинг деятельности рынка электрической энергии осуществляется Регулятором рынка энергетики.
Регулятор рынка энергетики до 31 марта года, следующего за отчетным годом, публикует годовой отчет, содержащий следующий анализ:
деятельность рынка электрической энергии;
деятельность участников рынка;
механизмы ценообразования;
применение регулируемых тарифов и динамика изменений на рынке электрической энергии.
Оператор рынка электрической энергии и оператор соответствующей системы осуществляют мониторинг деятельности участников рынка электрической энергии и уведомляют Регулятора рынка энергетики и уполномоченный государственный орган в области конкуренции о случаях нарушения правил рынка.
Глава 5. Участники рынка электрической энергии, их права и обязанности
Статья 19. Участники рынка
Участниками рынка электрической энергии являются:
оператор рынка электрической энергии;
производитель;
оператор системы хранения электрической энергии;
оператор системы передачи;
центральный закупщик;
трейдер;
оператор системы распределения;
поставщик;
потребитель.
До организации конкурентного оптового рынка электрической энергии продажа и (или) покупка электрической энергии осуществляют следующие предприятия электроэнергетики:
центральный закупщик;
производитель;
назначенный поставщик;
оператор соответствующей системы.
Крупные потребители обязаны покупать электрическую энергию только на конкурентном оптовом рынке электрической энергии в соответствии с настоящим Законом.
Участники рынка выполняют свои договорные права и обязанности в соответствии с правилами конкурентного оптового рынка электрической энергии и требованиями концепции рынка.
Статья 20. Системный оператор
Системный оператор является ответственным за управление единой электроэнергетической системой в целях обеспечения ее безопасного, надежного и экономически наиболее оптимального режима работы.
Предприятия электроэнергетики незамедлительно предоставляют системному оператору по его запросу точную информацию, необходимую для безопасного и надежного функционирования, технического обслуживания и развития единой электроэнергетической системы.
Системный оператор использует полученную в отчетный период экономически значимую или охраняемую законом и не подлежащую разглашению информацию только для обеспечения безопасного и надежного функционирования, технического обслуживания и развития единой электроэнергетической системы. Такая информация хранится с соблюдением условий, обеспечивающих предотвращение ее общедоступности.
Статья 21. Права и обязанности системного оператора
Системный оператор имеет право:
оперативно управлять единой электроэнергетической системой и всеми подключенными к ней объектами электроэнергетики в режиме реального времени, давать указания их оперативно-техническому персоналу;
давать обязательные для исполнения указания оперативному персоналу всех предприятий электроэнергетики независимо от их организационно-правовой формы и крупных потребителей в случаях необходимости обеспечения баланса электрической энергии и мощности в единой электроэнергетической системе, предотвращения аварийных ситуаций, их устранения и восстановления режимов работы после аварий;
в случае выявления нарушения диспетчерской дисциплины, правил техники безопасности, правил эксплуатации техники, которые приводят к затягиванию устранения чрезвычайных ситуаций при оперативно-диспетчерском управлении обращаться к Регулятору рынка энергетики для приостановления действия лицензии стороны, нарушившей правила, или для принятия соответствующих мер;
использовать все резервные мощности, имеющиеся в единой электроэнергетической системе, для устранения аварийного режима, отменять планово-текущие ремонтные работы на объектах электроэнергетики, а также вводить ограничения на потребление электрической энергии;
представлять предложения по развитию единой электроэнергетической системы, повышению безопасности электроснабжения потребителей, обеспечению надежного функционирования системы и участвовать в разработке стратегий развития системы электроэнергетики;
доступа ко всем объектам электроэнергетики независимо от формы собственности и проводить мониторинг оперативно-диспетчерского управления, а также вопросов выполнения релейной защиты и противоаварийной автоматики;
вносить в специально уполномоченный государственный орган предложения по внесению изменений в объемы импорта и экспорта электрической энергии с другими государствами с учетом ситуации и имеющихся ресурсов в единой электроэнергетической системе.
Системный оператор обязан:
осуществлять оперативное управление единой электроэнергетической системой в соответствии с установленными требованиями и обеспечивать ее надежное функционирование;
осуществлять диспетчерское управление предприятиями электроэнергетики;
сохранять баланс производства, хранения и потребления электрической энергии;
обеспечивать работу единой электроэнергетической системы в технически и экономически оптимальных режимах;
управлять режимами работы единой электроэнергетической системы параллельно с системами передачи других государств;
предотвращать возникновение аварийных режимов, устранять их и восстанавливать надежность системы после устранения аварийного режима.
Статья 22. Оператор рынка электрической энергии
Оператор рынка электрической энергии создается в форме акционерного общества.
Оператор рынка электрической энергии осуществляет свою деятельность на основании лицензии, выдаваемой Регулятором рынка энергетики.
Оператор рынка электрической энергии финансируется за счет платежей, установленных в соответствии со статьей 44 настоящего Закона.
Оператор рынка электрической энергии осуществляет свою деятельность с соблюдением принципов прозрачности, беспристрастности и недопущения дискриминации.
Статья 23. Права и обязанности оператора рынка электрической энергии
Оператор рынка электрической энергии имеет право:
организовать продажу и (или) покупку электрической энергии от имени участников рынка в соответствии с лицензионными требованиями и условиями, требованиями охраны окружающей среды и требованиями настоящего Закона;
запрашивать соответствующую информацию от предприятий электроэнергетики в целях организации конкурентного оптового рынка электрической энергии в соответствии с правилами конкурентного оптового рынка электрической энергии.
Оператор рынка электрической энергии обязан:
организовать конкурентный оптовый рынок электрической энергии;
регистрировать и вести учет участников конкурентного оптового рынка электрической энергии;
вести учет договоров и обязательств между участниками рынка электрической энергии;
подготавливать ежедневные графики торговли электрической энергией (включая импорт и экспорт);
своевременно предоставлять ежедневные графики торговли электрической энергией оператору системы передачи и другим заинтересованным участникам рынка электрической энергией;
своевременно публиковать всю необходимую информацию для обеспечения конкурентной и свободной организации и функционирования оптового рынка электрической энергии;
вносить специально уполномоченному государственному органу, Регулятору рынка энергетики и оператору системы передачи предложения по правильному распределению нагрузок сетей, связанных с системами передач других государств, совершенствованию их использования и управлению перегрузками в системе передачи.
Оператор рынка электрической энергии может иметь иные права и нести другие обязанности в соответствии с концепцией рынка и правилами конкурентного оптового рынка электрической энергии.
Статья 24. Производитель
Производство электрической энергии осуществляется на основании лицензии, выдаваемой Регулятором рынка энергетики. Производитель электрической энергии на нескольких электростанциях получает отдельную лицензию для каждой электростанции.
Получение лицензии не требуется в следующих случаях:
при производстве электрической энергии для собственных нужд на электростанции с установленной мощностью менее 5 МВт;
при производстве электрической энергии на электростанции, не подключенной к единой электроэнергетической системы;
при производстве электрической энергии на микроэлектростанции.
Лицензия на производство электрической энергии выдается до начала строительных работ на электростанции.
Производство электрической энергии на основе возобновляемых источников энергии и новых инновационных решений стимулируется в соответствии с законодательством.
Электростанции могут быть государственной или частной собственностью. При этом не менее 25 процентов гидроэлектростанций и гидроаккумулирующих электростанций с установленной мощностью более 5 МВт должны быть государственной собственностью Республики Узбекистан.
Юридические и физические лица могут производить электрическую энергию для собственных нужд.
Производители электрической энергии исключительно для собственных нужд считаются имеющими статус потребителей.
После завершения производителями работ по строительству (реконструкции) электростанций их испытание и ввод в эксплуатацию осуществляются в порядке, установленном Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Производители (электростанции с установленной мощностью 5 МВт и выше, подключенные к единой электроэнергетической системе) за двенадцать месяцев до временного отключения или вывода из эксплуатации электростанции либо ее части уведомляют об этом системного оператора и Регулятора рынка энергетики.
В отдельных случаях Регулятор рынка энергетики на основе проведенного оператором соответствующей системы и системным оператором изучения воздействия временно отключаемого или выводимого из эксплуатации объекта на единую электрическую систему может разрешить его временное отключение или отказать в этом с обоснованием.
Статья 25. Права и обязанности производителей
Производители имеют право:
производить электрическую энергию на одной или нескольких электростанциях в соответствии с лицензионными требованиями и условиями, требованиями охраны окружающей среды и требованиями настоящего Закона;
заключать договоры по продаже и покупке электрической энергии с участниками рынка в соответствии с правилами рынка электрической энергии;
заключать договоры по организации балансирования и на оказание дополнительных услуг с оператором соответствующей системы;
подключаться к единой электроэнергетической системе;
создавать новые производственные мощности, вводить в эксплуатацию и пользоваться ими.
Производители обязаны:
соблюдать настоящий Закон и иные акты законодательства, а также лицензионные требования и условия;
соблюдать оперативные указания системного оператора, связанные с оперативно-диспетчерским управлением, балансированием, устранением чрезвычайных ситуаций в системе и оказанием дополнительных услуг;
поддерживать электростанции в рабочем состоянии и обеспечивать их безопасную эксплуатацию;
обеспечить здоровую конкуренцию на рынке электрической энергии;
предоставлять оператору соответствующей системы сведения, необходимые для управления единой электроэнергетической системой;
создавать оператору соответствующей системы условия для проверки, испытания и технического обслуживания оборудования, используемого при обеспечении резервных мощностей и оказании дополнительных услуг;
раскрывать информацию об объемах произведенной электрической энергии.
Производители могут иметь иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 26. Оператор системы хранения электрической энергии
Хранение электрической энергии осуществляется на основании лицензии, выдаваемой Регулятором рынка энергетики. Для каждой системы хранения электрической энергии требуется получение отдельной лицензии.
В следующих случаях выдача лицензии Регулятором рынка энергетики не требуется:
при установлении пользователями систем хранения электрической энергии исключительно для собственных нужд;
для систем хранения электрической энергии, не подключенных к единой электроэнергетической системе.
Оператор системы хранения электрической энергии освобождается от уплаты налога на имущество за установку оборудования для хранения электрической энергии (номинальной мощностью 0,1 МВт и более) и от уплаты земельного налога на участки, занимаемые этим оборудованием, сроком на десять лет с момента их ввода в эксплуатацию.
После завершения оператором системы хранения электрической энергии работ по строительству (реконструкции) системы хранения электрической энергии их испытание и ввод в эксплуатацию осуществляются в порядке, установленном Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Оператор системы хранения электрической энергии за шесть месяцев до временного отключения или вывода из эксплуатации систем хранения электрической энергии либо их части уведомляет об этом системного оператора и Регулятора рынка энергетики.
В отдельных случаях Регулятор рынка энергетики на основе проведенного оператором соответствующей системы и системным оператором изучения воздействия временно отключаемого или выводимого из эксплуатации объекта системы хранения электрической энергии на единую электрическую систему может разрешить его временное отключение или отказать в этом с обоснованием.
Статья 27. Права и обязанности оператора системы хранения электрической энергии
Операторы системы хранения электрической энергии имеют право:
хранить электрическую энергию в одной или нескольких системах хранения электрической энергии в соответствии с лицензионными требованиями и условиями, требованиями охраны окружающей среды и требованиями настоящего Закона;
заключать договоры на покупку и продажу и готовность к подаче мощности электрической энергии с участниками рынка в соответствии с правилами рынка электрической энергии;
заключать договоры по организации балансирования и на оказание дополнительных услуг с оператором соответствующей системы;
подключаться к единой электроэнергетической системе.
Операторы систем хранения электрической энергии обязаны:
соблюдать настоящий Закон и иные акты законодательства, а также лицензионные требования и условия;
соблюдать оперативные указания системного оператора, связанные с оперативно-диспетчерским управлением, балансированием, устранением чрезвычайных ситуаций в системе и оказанием дополнительных услуг;
поддерживать систему хранения электрической энергии в рабочем состоянии и обеспечить их безопасную эксплуатацию;
обеспечивать здоровую конкуренцию на рынке электрической энергии;
предоставлять оператору соответствующей системы сведения, необходимые для управления единой электроэнергетической системой;
создавать оператору соответствующей системы условия для технического обслуживания систем хранения электрической энергии;
раскрывать информацию об объемах принятой и отпущенной электрической энергии из систем хранения электрической энергии.
Оператор системы хранения электрической энергии может иметь иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 28. Оператор системы передачи
Передача электрической энергии осуществляется оператором системы передачи независимо от других предприятий электроэнергетики на основании лицензии, выдаваемой Регулятором рынка энергетики.
Оператор системы передачи создается в форме акционерного общества, в котором государственная доля в уставном фонде (уставном капитале) составляет сто процентов.
Объекты системы передачи являются государственной собственностью и не подлежат приватизации.
Объекты системы передачи принадлежат оператору системы передачи.
Статья 29. Права и обязанности оператора системы передачи
Оператор системы передачи имеет право:
управлять передачей электрической энергии с использованием современных методов в соответствии с лицензионными требованиями и условиями, требованиями охраны окружающей среды и требованиями настоящего Закона;
продавать и (или) покупать электрическую энергию и мощности в соответствии с правилами рынка электрической энергии;
заключать с оператором соответствующей системы договоры по организации балансирования и на оказание дополнительных услуг;
пользоваться дополнительными услугами, оказывать услуги системы;
использовать мощности системы передачи в экономически и технически оптимальных режимах;
проверять, испытывать электростанции и объекты систем хранения электрической энергии и оказывать им техническое обслуживание;
подключать предприятия электроэнергетики к единой электроэнергетической системе.
Оператор системы передачи электрической энергии обязан:
соблюдать настоящий Закон и иные акты законодательства, а также лицензионные требования и условия;
соблюдать оперативные указания системного оператора, связанные с оперативно-диспетчерским управлением, балансированием, устранением чрезвычайных ситуаций в системе и оказанием дополнительных услуг;
обеспечивать баланс единой электроэнергетической системы;
обеспечивать соответствие установленных тарифов и платежей за использование системы передачи требованиям законодательства;
соблюдать правила и условия, связанные с оказанием услуг системы;
уведомлять Регулятора рынка энергетики о факторах, угрожающих независимости оператора системы передачи;
сотрудничать с операторами систем передачи других государств по согласованию с Регулятором рынка энергетики и специально уполномоченным государственным органом;
разработать многолетний план развития системы передачи, обеспечивать его ежегодное обновление в соответствии со спросом и предложением на рынке и реализацию;
развивать сети передачи электрической энергии, соединяющих с электроэнергетическими системами других государств, с учетом энергетической безопасности, экономической и технической обоснованности;
выполнять задания системного оператора по увеличению нагрузки и управлению нагрузкой в единой электроэнергетической системе и сетях передачи электрической энергии, подключенных к электроэнергетическим системам других государств;
осуществлять строительство, поддерживать (эксплуатировать) в рабочем состоянии, оказывать регулярное техническое обслуживание и развивать систему передачи в целях стабильного обеспечения потребностей территорий (крупных потребителей) в электрической энергии;
оказывать услуги пользователям на основе типовых договоров;
предоставлять системному оператору информацию, необходимую для управления единой электроэнергетической системой;
раскрывать ежемесячную и годовую информацию об объемах электрической энергии, переданных через систему передачи;
обеспечивать операторов взаимосвязанных систем информацией, необходимой для их безопасного и эффективного функционирования.
Оператор системы передачи может иметь иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.
Оператор системы передачи управляет трансграничным обменом электрической энергией с соблюдением:
международных договоров Республики Узбекистан;
договоров, заключенных с операторами систем передачи других государств, согласованных с Регулятором рынка энергетики и утвержденных специально уполномоченным государственным органом;
общих технических возможностей системы передачи;
правил пользования магистральными электрическими сетями;
других требований, предусмотренных законодательством.
Статья 30. Центральный закупщик
Функции центрального закупщика осуществляются на основе лицензии, выдаваемой Регулятором рынка энергетики.
Центральный закупщик создается в форме акционерного общества, в уставном фонде (уставном капитале) которого доля государства составляет сто процентов.
Центральный закупщик и оператор системы передачи заключают договор о передаче электрической энергии через систему передачи от точек подключения производителей до соответствующих точек подключения системы распределения или до точек подключения потребителей, подключенных напрямую. При этом учет переданной электрической энергии ведет оператор системы передачи.
Статья 31. Права и обязанности центрального закупщика
Центральный закупщик имеет право:
выполнять функции центрального закупщика в соответствии с лицензионными требованиями и условиями, требованиями охраной окружающей среды и требованиями настоящего Закона;
заключать договор покупки и (или) продажи электрической энергии с производителями;
заключать договоры покупки и (или) продажи электрической энергии с предприятиями электроэнергетики и крупными потребителями;
заключать договоры на импорт и экспорт электрической энергии;
участвовать в планировании строительства новых электростанций.
Центральный закупщик обязан:
подписывать типовые договоры на покупку электрической энергии на срок, не превышающий двенадцати месяцев, в соответствии с тарифами, установленными Регулятором рынка энергетики;
подписывать договора покупки и (или) продажи электрической энергии с победителем конкурса на строительство новой электростанции, предложившим наилучшие условия по плате за мощность и тарифу на электрическую энергию;
подписывать типовые договоры о покупке электрической энергии с новыми электростанциями, строительство которых предусматривается на основе прямых соглашений и, плата за мощность и тариф на электрическую энергию по которым определяется по принципу наилучшего предложения, в соответствии с правилами рынка;
подписывать типовые договоры о покупке электрической энергии с приватизированными или приватизируемыми электростанциями, плата за мощность и тариф на электрическую энергию по которым определяется по принципу наилучшего предложения, в соответствии с правилами рынка;
заключать в качестве продавца типовые договоры по продаже электрической энергии со следующими участниками рынка в соответствии с типовыми договорами о продаже электрической энергии и правилами рынка:
поставщиками;
оператором соответствующей системы;
производителями;
крупным потребителем (по усмотрению).
Центральный закупщик может иметь иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.
Центральному закупщику запрещается необоснованно предоставлять юридическим или физическим лицам, с которыми он имеет или намерен установить договорные отношения, льготы, преференции, привилегии, ставящие их в преимущественное положение или создавать иные дискриминационные или привилегированные условия.
Статья 32. Трейдеры
Трейдеры покупают электрическую энергию и осуществляют торговую деятельность на рынке электрической энергии на свой риск на основании лицензии, выдаваемой Регулятором рынка энергетики.
Права и обязанности трейдеров и потребителей в отношении торговли электрической энергией регулируются настоящим Законом и условиями типовых договоров о покупке и (или) продаже электрической энергии.
Статья 33. Права и обязанности трейдеров
Трейдеры имеют право:
осуществлять трейдерскую деятельность на рынке электрической энергии в соответствии с лицензионными требованиями и условиями, требованиями охраны окружающей среды и требованиями настоящего Закона;
заключать договоры о покупке и (или) продаже электрической энергии с участниками рынка в соответствии с правилами рынка электрической энергии;
осуществлять сбор платежей за операции по торговле электрической энергией в соответствии с требованиями, установленными Регулятором рынка энергетики.
Трейдеры обязаны:
соблюдать требования по обеспечению безопасности, надежности и устойчивости операций по торговле электрической энергией;
предварительное информировать потребителей об изменениях в ценах, тарифах или условиях операций по торговле электрической энергией;
рассматривать своевременно и полностью обращения потребителей, связанные с торговлей электрической энергией;
представлять Регулятору рынка энергетики отчеты о торговой деятельности ежемесячно;
хранить соответствующую информацию об операциях по торговле электрической энергией в течение пяти лет и предоставлять ее по запросу уполномоченным государственным органам;
обеспечивать бесперебойное снабжение электрической энергией социально уязвимых потребителей и вести по нему отдельный финансовый учет в качестве назначенного поставщика.
Трейдеры могут иметь иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 34. Оператор системы распределения
Распределение электрической энергии осуществляется операторами системы распределения на определенной территории независимо от других предприятий электроэнергетики на основе лицензии, выдаваемой Регулятором рынка энергетики.
Оператор системы распределения создается в форме акционерного общества, в уставном фонде (уставном капитале) которого доля государства составляет сто процентов.
Объекты системы распределения принадлежат оператору системы распределения.
Государственная доля в уставном фонде (уставном капитале) оператора системы распределения может быть передана в доверительное управление. Юридическое лицо, осуществляющее доверительное управление, обязано обеспечивать рабочее состояние объектов системы распределения.
Распределение электрической энергии операторами системы распределения осуществляется в соответствии с настоящим Законом, правилами пользования распределительными электрическими сетями и лицензионными требованиями и условиями.
Планы развития и инвестиционные планы системы распределения представляются Регулятору рынка энергетики и специально уполномоченному государственному органу для согласования.
Оператор системы распределения публикует инвестиционные планы после их утверждения.
Статья 35. Права и обязанности оператора системы распределения
Оператор системы распределения имеет право:
управлять распределением электрической энергии современными методами в соответствии с лицензионными требованиями и условиями, требованиями охраны окружающей среды и настоящего Закона;
покупать и продавать электрическую энергию в целях компенсации технологических потерь в системе распределения и обеспечения работы объектов хранения электрической энергии по согласованию с Регулятором рынка энергетики;
заключать с оператором соответствующей системы договоры по организации балансирования и на оказание дополнительных услуг;
пользоваться дополнительными услугами, оказывать услуги системы;
эксплуатировать системы распределения в экономически и технически оптимальных режимах;
подключать предприятия электроэнергетики и потребителей к единой электроэнергетической системе в установленном порядке.
Оператор системы распределения обязан:
соблюдать настоящий Закон и иные акты законодательства, а также лицензионные требования и условия;
соблюдать оперативные указания системного оператора, связанные с оперативно-диспетчерским управлением, балансированием, ликвидацией чрезвычайных ситуаций в системе и оказанием дополнительных услуг;
информировать Регулятора рынка энергетики о факторах, угрожающих независимости оператора системы распределения;
разрабатывать пятилетний план развития системы распределения, ежегодно обновлять и реализовывать его исходя из спроса и предложения на рынке;
осуществлять строительство, поддерживать (эксплуатировать) в рабочем состоянии, оказывать регулярное техническое обслуживание и развивать систему распределения в целях стабильного обеспечения потребностей территорий (потребителя) в электрической энергии;
обеспечивать соответствие установленных тарифов и платежей за пользование системой распределения требованиям законодательства;
оказывать услуги пользователям на основе типовых договоров, утверждаемых Кабинетом Министров Республики Узбекистан;
предоставлять системному оператору сведения, необходимые для управления единой электроэнергетической системой;
осуществлять и вести учет распределенной электрической энергии;
раскрывать ежемесячную и годовую информацию об объеме электрической энергии, переданной через систему распределения;
обеспечивать взаимосвязанных операторов систем информацией, необходимой для их безопасной и эффективной работы;
определять текущее состояние потерь и разрабатывать и обеспечивать выполнение целевых мер по их сокращению.
Оператор системы распределения может иметь иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 36. Поставщик
Продажа электрической энергии осуществляется поставщиками на определенной территории независимо от других предприятий электроэнергетики на основе лицензии, выдаваемой Регулятором рынка энергетики.
Статья 37. Назначенный поставщик
Назначенный поставщик назначается Кабинетом Министров Республики Узбекистан сроком на пять лет.
Назначенный поставщик гарантирует продажу электрической энергии уполномоченному потребителю, отключенному от электроснабжения по различным причинам (плановые или внеплановые отключения электроснабжения или нарушение обязательств поставщиком), в течение трех месяцев.
Если уполномоченный потребитель не заключит договор с другим поставщиком в течение этого срока, оператор соответствующей системы прекращает поставку электрической энергии уполномоченному потребителю.
Назначенный поставщик предоставляет Регулятору рынка энергетики сведения, связанные со своей деятельностью, а также ежемесячные и годовые отчеты.
Статья 38. Права и обязанности поставщика
Поставщик имеет право:
продавать электрическую энергию потребителям в соответствии с лицензионными требованиями и условиями, требованиями охраны окружающей среды и требованиями настоящего Закона;
взыскивать платежи за проданную электрическую энергию и оказанные услуги;
требовать от оператора соответствующей системы временного прекращения поставки электрической энергии потребителю и отключения потребителя от единой электроэнергетической системы в случае невыполнения потребителем обязательств, предусмотренных типовым договором электроснабжения;
временно ограничить прием платежей за электроэнергию от потребителей, имеющих задолженность по обязательным платежам за услуги по сбору и вывозу твердых бытовых отходов, до устранения данной задолженности, после уведомления их посредством короткого сообщения (SMS). При этом организации, предоставляющие услуги по сбору и вывозу твердых бытовых отходов, несут ответственность за достоверность и правильность расчета платежей за услуги по сбору и вывозу твердых бытовых отходов, а также в случаях нарушения данного требования возмещают потребителю причиненный вред.
Поставщик обязан:
представлять Регулятору рынка энергетики ежегодные бизнес-планы для согласования;
обеспечивать безопасное, надежное и стабильное электроснабжение потребителей;
рассматривать своевременно и полностью обращения потребителей, связанные с торговлей электрической энергией;
раскрывать информацию о потреблении электрической энергии по требованию потребителя;
выполнять обязательства по оказанию социальных услуг на определенной территории;
публиковать условия типового договора электроснабжения, тарифы и другие платежи на своем официальном веб-сайте;
предварительно информировать потребителей об изменениях в действующих ценах, регулируемых тарифах и других условиях;
уведомлять потребителей, имеющих задолженность по обязательным платежам за услуги по сбору и вывозу твердых бытовых отходов, посредством короткого сообщения (SMS) о наличии данной задолженности;
автоматически отменять временное ограничение на прием платежей за электроэнергию от потребителей, имеющих задолженность по обязательным платежам за услуги по сбору и вывозу твердых бытовых отходов, в случае устранения данной задолженности;
регулярно предоставлять Регулятору рынка энергетики сведения, связанные со своей деятельностью, а также ежемесячные и годовые отчеты;
осуществлять хранение сведений о договорах продажи и (или) покупки электрической энергии, заключенных с оператором соответствующей системы, и об объемах проданной или купленной электрической энергии на основе этих договоров в течение пяти лет.
Поставщик может иметь иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.
Статья 39. Права и обязанности потребителя электрической энергии
Потребитель электрической энергии имеет право:
покупать от поставщика качественную и стабильную электрическую энергию и использовать ее;
расторгнуть договор в связи с изменением условий типового договора;
обращаться к поставщику для обеспечения полного выполнения условий типового договора;
запрашивать у поставщика раскрытия относящихся к себе сведений;
требовать в установленном порядке возмещения убытков, понесенных в связи с недостаточной поставкой электрической энергии или поставкой электрической энергии с показателями качества, несоответствующими национальным стандартам, оператором соответствующей системы или поставщиком;
требовать раскрытия любых сведений о потреблении электрической энергии;
подключать свои объекты к объектам оператора соответствующей системы в соответствии с законодательством;
получать все соответствующие сведения о потреблении электрической энергии;
при возникновении технических или других неисправностей у оператора соответствующей системы требовать их устранения в кратчайшие сроки в соответствии с условиями типового договора.
Потребитель, не являющийся уполномоченным, помимо прав, указанных в части первой настоящей статьи, также имеет право получать электрическую энергию от назначенного поставщика на соответствующей территории.
Уполномоченный потребитель помимо прав, указанных в части первой настоящей статьи, также имеет право выбирать или заменять поставщика в соответствии с условиями, установленными правилами рынка электрической энергии.
Крупный потребитель помимо прав, указанных в части первой настоящей статьи, также имеет право покупать электрическую энергию на оптовом или розничном рынке (от нескольких поставщиков).
Потребитель электрической энергии обязан:
производить оплату (в том числе предоплату) за потребленную электрическую энергию в сроки, установленные типовым договором;
соблюдать режим потребления электрической энергии, установленный типовым договором;
устранить задолженность по обязательным платежам за услуги по сбору и вывозу твердых бытовых отходов в течение пяти дней с даты уведомления о наличии данной задолженности посредством короткого сообщения (SMS);
допускать для проверки приборов учета электрической энергии;
принимать меры для рационального использования электрической энергии;
обеспечивать надлежащее техническое состояние и безопасность используемых электрических сетей, приборов и оборудования, информировать оператора соответствующей системы или поставщика о неисправностях.
Потребитель может иметь иные права и нести другие обязанности в соответствии с законодательством.
Глава 6. Договорные отношения по электроснабжению. Тарифы и платежи
Статья 40. Типовой договор электроснабжения
Права и обязанности потребителей и поставщиков регулируются условиями типового договора электроснабжения.
Типовой договор электроснабжения разрабатывается Регулятором рынка энергетики и утверждается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Типовой договор электроснабжения включает следующую информацию:
наименование и адрес поставщика;
описание и качество услуг, предполагаемая дата начала поставок;
все действующие тарифы и платежи, включая платежи, подлежащие оплате потребителем;
условия уведомления потребителя, имеющего задолженность по обязательным платежам за услуги по сбору и вывозу твердых бытовых отходов, посредством короткого сообщения (SMS), временного ограничения на прием его платежей за электроэнергию до устранения данной задолженности;
срок действия договора, условия его продления и расторжения договора, условия получения информации о праве на расторжение договора;
меры, применяемые в случае несоблюдения качества обслуживания, установленного договором, включая неправильное и несвоевременное выставление счетов-фактур;
информация о порядке разрешения споров;
способы и условия оплаты.
Статья 41. Качество услуг системы
Регулятор рынка энергетики совместно с операторами соответствующей системы исходя из следующих показателей разрабатывает и утверждает требования к качеству услуг, предоставляемых пользователям, а также обеспечивает контроль за их соблюдением:
эксплуатация, безопасность и надежность, включая продолжительность и частоту сбоев в поставках;
сроки подключения, повторного подключения, ремонта сети и продолжительности сбоев в поставках;
количество жалоб (обращений по вопросам обслуживания), поступивших от потребителей и сроки их рассмотрения;
качество напряжения, частоты и другие показатели.
Операторы соответствующей системы ежегодно публикуют на своем официальном веб-сайте основные показатели качества предоставляемых услуг.
Статья 42. Поставка электрической энергии через локальные сети
Юридические и физические лица имеют право заключать договоры с другими юридическими и физическими лицами на создание локальной сети и реализацию произведенной электрической энергии через локальную сеть.
Установка и эксплуатация локальных сетей осуществляется в соответствии с правилами, разработанными специально уполномоченным государственным органом и утвержденными Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 43. Подключение или отказ в подключении к единой электроэнергетической системе
Подробный порядок и условия подключения и отказа в подключении к единой электроэнергетической системе устанавливаются в правилах пользования электрическими сетями.
Подключение к единой электроэнергетической системе может быть отказано в следующих случаях:
при невозможности выполнения обязательств по обслуживанию операторами соответствующей системы;
при отсутствии электрической мощности или возможности подключения (за исключением случаев, когда подключающаяся сторона соглашается возместить все расходы по увеличению электрической мощности или возможности подключения).
Статья 44. Регулируемые тарифы и платежи
Следующие тарифы и платежи регулируются Регулятором рынка энергетики:
тарифы на мощность и электрическую энергию, покупаемые центральным закупщиком у производителей;
тарифы на электрическую энергию, покупаемые поставщиками и крупными потребителями у центрального закупщика;
тарифы на мощность и электрическую энергию, которые должен оплачивать центральный закупщик, произведенную новыми электростанциями, построенными на основе прямых соглашений или производителями, имеющими лицензию;
тарифы на электрическую энергию, покупаемые у микроэлектростанций;
тарифы, подлежащие оплате потребителями поставщику или назначенному поставщику;
тарифы на услуги по передаче электрической энергии, подлежащие оплате пользователями оператору системы передачи;
тарифы на использование межгосударственных сетей передачи электрической энергии, соединенных с другими государствами в соответствии с международными договорами Республики Узбекистан, подлежащие оплате оператору системы передачи;
тарифы на услуги по распределению электрической энергии, подлежащие оплате пользователями оператору системы распределения;
платежи за строительство точек подключения в единой электроэнергетической системе;
платежи за подключение к единой электроэнергетической системе;
платежи за дополнительные услуги, предоставляемые операторами соответствующей системы;
платежи за услуги оператора рынка электрической энергии;
тарифы на электрическую энергию, произведенную за счет резервных мощностей производителей;
другие тарифы и платежи, установленные законодательством.
Регулируемые тарифы и платежи объявляются на постоянной основе.
Тарифы и платежи не подлежат одностороннему изменению.
Единый тариф для всех потребителей или категорий потребителей может устанавливаться Регулятором рынка энергетики.
В случае изменения регулируемого тарифа или платежа после заключения договора, к соответствующему договору применяется измененный размер тарифа или платежа.
Регулятор рынка энергетики обеспечивает, чтобы тариф назначенного поставщика был выше среднего тарифа на электрическую энергию, продаваемую потребителям той же категории.
Статья 45. Принципы установления тарифов и платежей
Регулируемые тарифы и платежи, методы их установления основываются на принципах настоящего Закона.
Регулируемые тарифы и платежи обеспечивают рентабельность предприятий электроэнергетики и отражают следующие обоснованные расходы:
эксплуатационные расходы;
расходы на топливо;
расходы на техническое обслуживание, модернизацию, строительство и реконструкцию;
амортизационные расходы, в том числе основные расходы;
налоги, лицензионные сборы и другие платежи.
Основные расходы учитываются предприятиями электроэнергетики на основе принципа обоснованных расходов.
При установлении регулируемых тарифов и платежей учитываются меры предприятий электроэнергетики по повышению эффективности эксплуатации и управления, сокращению потерь, обеспечению безопасности поставок, улучшению качества предоставляемых услуг, поддержке научно-исследовательских работ, а также повышению энергоэффективности.
Запрещается перекрестное субсидирование использования объектов операторов соответствующей системы, поставки и торговой деятельности, а также не допускается дискриминация среди пользователей.
Статья 46. Порядок установления тарифов и платежей
Методика установления тарифов и платежей и на ее основе регулируемые тарифы и платежи устанавливаются Регулятором рынка энергетики.
Принятые тарифы и платежи объявляются не менее чем за пятнадцать дней до их вступления в силу. Ни один тариф или платеж не имеет обратной силы.
Методика установления тарифов и платежей определяет подробные правила, применяемый в отношении тарифов и платежей, их структуру и расчет, в том числе объем обоснованных расходов и расчет рациональной ставки дохода.
Методика тарифов и платежей объявляется не менее чем за пятнадцать дней до вступления в силу. При необходимости методика тарифов и платежей пересматривается Регулятором рынка энергетики.
Регулятор рынка энергетики устанавливает регулируемые тарифы и платежи на основе предложений, полученных от лицензиатов.
Лицензиаты формируют свои финансовые отчеты и данные, связанные с денежными оборотами и расходами, в порядке, установленном Регулятором рынка энергетики.
Лицензиаты предоставляют Регулятору рынка энергетики все необходимые сведения для принятия применимых тарифов и платежей в соответствии с методикой установления тарифов и платежей.
Лицензиаты осуществляют свою деятельность в области электроэнергетики на основе принципа минимальных расходов и обосновывают соблюдение этого принципа по требованию Регулятора рынка энергетики.
Статья 47. Контроль регулируемых тарифов и платежей
Лицензиаты обязаны предоставлять Регулятору рынка энергетики всю необходимую информацию для осуществления контроля за соблюдением регулируемых тарифов и платежей.
В случае нарушения лицензиатами правил применения регулируемых тарифов и платежей, Регулятор рынка энергетики:
дает указание лицензиатам по правильному применению тарифов и платежей;
выносит приказ о выплате предприятием электроэнергетики контрагенту, оплатившему эти тарифы или платежи, излишне взысканных средств по регулируемым тарифам и платежам, с процентами, равными базовой ставке, установленной Центральным банком Республики Узбекистан;
в случае если невозможно определить контрагента в соответствии с абзацем третьим настоящей части, выносит приказ о выплате излишне взысканных средств с указанными процентами в равных пропорциях каждому контрагенту по договору.
Глава 7. Общие правила лицензирования в области электроэнергетики
Статья 48. Лицензируемые виды деятельности в области электроэнергетики
Следующие виды деятельности в области электроэнергетики осуществляются на основе лицензии:
оператор рынка электрической энергии;
производство электрической энергии;
хранение электрической энергии;
передача электрической энергии;
выполнение функций центрального закупщика;
распределение электрической энергии;
электроснабжение;
торговля электрической энергией.
Положения о порядке прохождения процедур лицензирования в области электроэнергетики разрабатывается Регулятором рынка энергетики и утверждается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 49. Лицензионные требования и условия
Заявитель для получения лицензии обязан соблюдать следующие лицензионные требования и условия:
наличие технических, экономических и финансовых возможностей, а также кадрового потенциала для выполнения задач, осуществления прав и исполнения обязанностей, присущих каждому виду лицензируемой деятельности в области электроэнергетики;
способность осуществлять меры, необходимые для обеспечения качества предоставляемых услуг;
наличие возможности предоставления социальных услуг в соответствии с требованиями настоящего Закона;
другие лицензионные требования и условия, устанавливаемые в положениях о порядке прохождения процедур лицензирования.
Статья 50. Документы, необходимые для лицензирования
Заявитель для получения лицензии вместе с заявлением о выдаче лицензии предоставляет следующие документы:
документы, подтверждающие право собственности или право пользования объектами электроэнергетики, необходимые для осуществления соответствующей деятельности в области электроэнергетики, либо документы, подтверждающие соглашение об обслуживании или ремонте этих объектов. При этом заявитель обосновывает, что договоры на право собственности, пользования или техническое обслуживание соответствующего объекта электроэнергетики действуют в течение минимального срока, установленного Регулятором рынка энергетики;
разрешение на ввод в эксплуатацию объектов электроэнергетики, указанных в абзаце втором настоящей части, если такое разрешение относится к соответствующей деятельности в области электроэнергетики;
документы, подтверждающие соответствие техническому регламенту при подключении к электрической сети, если при любом виде деятельности предусматривается подключение электрических устройств к электрической сети;
список основных средств заявителя и аудиторское заключение о наличии активов, необходимых для осуществления соответствующего вида деятельности в области электроэнергетики;
документы, подтверждающие текущую или предлагаемую организационную структуру и штатное расписание, либо, при наличии договора по оказанию соответствующих профессиональных услуг, документы, подтверждающие, что заявитель нанял достаточное количество работников, охватывающих все профессиональные направления для соответствующей деятельности;
состав акционеров (дольщиков), в случае если заявитель является юридическим лицом;
другие документы, предусмотренные положениями о порядке прохождения процедур лицензирования.
Для получения лицензии на осуществление деятельности по передаче или распределению электрической энергии функция обслуживания электрических сетей заявителя должна быть разделена от функций покупки и продажи электрической энергии.
Заявитель для получения лицензии на осуществление деятельности центрального закупщика обязан полностью соответствовать требованиям независимости, установленным настоящим Законом.
На основании запроса Регулятора рынка энергетики заявитель вместе с заявлением предоставляет доказательства выполнения всех требований для получения лицензии, включая соответствующие документы и сведения.
Полный список документов, требуемых для получения лицензии, публикуется на официальном веб-сайте Регулятора рынка энергетики.
Статья 51. Лицензирование
В процессе лицензирования Регулятор рынка энергетики действует прозрачно, беспристрастно и без дискриминации.
Лицензирование не должно влиять на выдачу лицензий и разрешений иными государственными органами.
Если иное не предусмотрено законодательством, лицензии выдаются Регулятором рынка энергетики без ограничения срока их действия.
Регулятор рынка энергетики может отказать в выдаче лицензии в следующих случаях:
заявитель представил документы не в полном объеме;
у заявителя отсутствуют дополнительные лицензии или документы разрешительного характера для осуществления определенной деятельности (действий) в соответствии с требованиями законодательства;
заявитель по собственной инициативе или по решению суда находится в процессе ликвидации;
предыдущая лицензия заявителя на осуществление одного из видов деятельности в области электроэнергетики была аннулирована по причинам, связанным с заявителем или его правопреемником, в течение последних пяти лет до подачи соответствующего заявления;
у заявителя признано доминирующее положение в сфере производства электрической энергии;
в других случаях, предусмотренных положениями о порядке прохождения процедур лицензирования.
Ежегодные периодические сборы за лицензию устанавливаются по следующим видам деятельности (и их подвидов):
производство электрической энергии;
передача электрической энергии;
распределение электрической энергии;
хранение электрической энергии;
снабжение электрической энергией;
выполнение функций центрального закупщика;
торговля электрической энергией.
Размеры ежегодных периодических сборов за лицензию устанавливаются в соответствии с порядком, утвержденным Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 52. Права и обязанности лицензиатов
Лицензиаты осуществляют свои права и обязанности в соответствии с настоящим Законом и положениями о порядке прохождения процедур лицензирования.
Лицензиаты не могут приостанавливать, прекращать, ограничивать или расширять деятельность, лицензируемую в области электроэнергетики, без письменного согласия Регулятора рынка энергетики, за исключением случаев, когда услуги, оказанные контрагентом, не оплачены или в соответствии с настоящим Законом или лицензионными требованиями и условиями, предусмотренными положениями о порядке прохождения процедур лицензирования, приостановление, прекращение, ограничение соответствующих видов деятельности обусловлено техническими причинами либо причинами безопасности.
Лицензиат уведомляет Регулятора рынка энергетики об изменениях в документах или информации, представленных для получения лицензии. Лицензиат регулярно раскрывает информацию о своей деятельности Регулятору рынка энергетики и другим уполномоченным государственным органам в случаях, предусмотренных настоящим Законом, в соответствии с правилами отчетности, установленными Регулятором рынка энергетики.
В соответствии с правилами конкурентного оптового и розничного рынков электрической энергии, а также лицензионными условиями, участие предприятия электроэнергетики на рынке включает следующие обязательства по представлению социальных услуг;
выполнение и организация услуг в соответствии с потребностями и требованиями потребителей;
обеспечение надежного, удобного и эффективного электроснабжения через широкое применение принципов здоровой конкуренции и недопущения дискриминации по отношению ко всем предприятиям электроэнергетики;
обеспечение согласования объемов и цен на электрическую энергию и сопутствующие услуги, а также других коммерческих условий на основе спроса и предложения на рынке.
При осуществлении лицензируемой деятельности все предприятия электроэнергетики должны учитывать:
безопасность электроснабжения;
установленное или предусмотренное договором качество электроснабжения;
требования регулирования тарифов;
охрану окружающей среды, повышение энергоэффективности и энергосбережения;
защиту здоровья, жизни и имущества людей;
защиту интересов потребителей.
Статья 53. Внесение изменений в лицензионные условия
Если в настоящем Законе или других актах законодательства внесены изменения, касающиеся лицензионных условий, Регулятор рынка энергетики вносит соответствующие изменения в лицензионные условия.
Регулятор рынка энергетики вносит изменения в лицензионные условия и указывает причины соответствующих изменений, если по результатам работ по оценке с соответствующим лицензиатом установлено, что изменение условий лицензии необходимо для обеспечения безопасности системы электроэнергетики или надежного электроснабжения потребителей.
Статья 54. Последствия реорганизации лицензиата или изменений в его уставном фонде (капитале)
В случае реорганизации лицензиата или его части (в том числе изменения организационно-правовой формы, изменения доли в уставном фонде (капитале) или разделения лицензиата) или изменения дольщика, лицензия, необходимая для продолжения соответствующего деятельности в области электрических сетей, переоформляется на имя этого правопреемника лицензиата с приложением соответствующих документов, подтверждающих указанные изменения в течение пяти рабочих дней после перерегистрации правопреемника, и подается заявление о переоформлении лицензии.
Реорганизация лицензиата или прямое либо косвенное приобретение более 25 процентов голосующих акций лицензиата осуществляется с согласия Регулятора рынка энергетики.
Регулятор рынка энергетики может отказать в согласии на реорганизацию или прямое или косвенное приобретение только в том случае, если реорганизация или покупка акций поставленные на голосование могут привести к следующим последствиям:
несоблюдение лицензионных требований и условий, установленных законодательством;
наличие оснований для отказа в выдаче лицензии, указанных в части четвертой статьи 51 настоящего Закона;
безопасность функционирования сферы электроэнергетики или надежность электроснабжения потребителей находится под серьезной угрозой.
В случае отказа Регулятора рынка энергетики в согласии на приобретение акций лицензиата в соответствии с настоящей статьей, покупатель не вправе осуществлять права акционера в отношении лицензиата.
Правопреемник лицензиата может осуществлять права акционера в отношении лицензии только после получения согласия Регулятора рынка энергетики в соответствии с настоящей статьей.
Статья 55. Последствия нарушения лицензиатами законодательства, лицензионных требований и условий
В случае нарушения лицензиатом настоящего Закона или лицензионных требований и условий, установленных законодательством, либо правил, установленных Регулятором рынка энергетики, Регулятор рынка энергетики вправе предпринять следующие меры:
требовать от лицензиата выполнения своих обязанностей и устранения нарушений в установленные сроки с предупреждением о возможности применения штрафов;
применять штрафы в порядке, установленном законом;
изменять условия лицензии или приостанавливать ее действие, если лицензиат не предпринимает меры по устранению нарушения, несмотря на применение штрафа в соответствии с настоящей статьей и решением Регулятора рынка энергетики.
Регулятор рынка энергетики вправе приостанавливать действие лицензии в следующих случаях:
если лицензиат эксплуатирует электростанцию или другой объект электроэнергетики таким образом, который представляет серьезную угрозу безопасности электроснабжения, здоровью и безопасности населения, безопасной эксплуатации объекта электроэнергетики или окружающей среде;
если лицензиат не соблюдает лицензионные требования и условия и по истечении срока, установленного Регулятором рынка энергетики;
если лицензия выдана на основании недостоверных или искаженных сведений или получена иным путем с нарушением законодательства.
Регулятор рынка энергетики может применять меры взыскания, предусмотренные настоящей статьей, в отношении операторов объектов, производящих электрическую энергию, не обязанных иметь лицензию на производство электрической энергии в соответствии с настоящим Законом.
Лицензиаты продолжают свою деятельность по обеспечению безопасности поставок электрической энергии до выполнения процедур, предусмотренных настоящей статьей и актами законодательства.
Если физическое или юридическое лицо осуществляет деятельность в области электроэнергетики без соответствующей лицензии, Регулятор рынка энергетики принимает меры по прекращению такой деятельности и применяет финансовые санкции в порядке, предусмотренном статьей 57 настоящего Закона.
Глава 8. Ответственность за нарушение законодательства об электроэнергетике
Статья 56. Общие положения ответственности за нарушение законодательства об электроэнергетике
Регулятор рынка энергетики может применять меры взыскания, предусмотренные настоящим Законом и иными актами законодательства, в отношении следующих лиц:
любого физического или юридического лица, нарушившего положения настоящего Закона, или правила и требования, установленные Регулятором рынка энергетики;
любого лицензиата при наличии оснований в соответствии с настоящим Законом.
Привлечение виновных лиц к ответственности Регулятором рынка энергетики осуществляется в соответствии с законодательством.
Статья 57. Применение финансовых санкций за нарушение законодательства об электроэнергетике
К участникам рынка за осуществление деятельности без лицензии или получение лицензии с использованием подложных документов, либо нарушение правил, установленных законодательством, связанных с рынком электрической энергии, применяются финансовые санкции в соответствии с законом.
Финансовые санкции применяются за следующие правонарушения:
нарушение принципов и требований независимости, установленные настоящим Законом;
невыполнение обязательств по продаже и покупке электрической энергии;
осуществление деятельности без лицензии или получение лицензии с использованием подложных документов;
несоблюдение требований по ведению отдельного учета счетов и исполнению этих счетов;
предоставление Регулятору рынка энергетики недостоверных и искаженных сведений;
воспрепятствование подключению к системе передачи или системе распределения с нарушением настоящего Закона, правил пользования электрическими сетями или иных актов законодательства;
осуществление деятельности с нарушением настоящего Закона, лицензионных требований и условий, решений Регулятора рынка энергетики или иных актов законодательства;
нарушение требований безопасности сферы электроэнергетики;
подключение к системе электроснабжения без договора на подключение.
Размеры финансовых санкций определяются с учетом следующих факторов:
степень угрозы, вызванной нарушением электроснабжения, и продолжительность нарушения;
сумма материального ущерба, нанесенного в результате нарушения, и полученная выгода от этого нарушения;
финансовое состояние организации;
негативное влияние нарушения на деятельность рынка электрической энергии;
степень причастности к нарушению;
предыдущие нарушения;
действия лицензиата по добровольному устранению нарушения до начала проверки Регулятором рынка энергетики;
действия, совершенные по поддержке мер, установленных Регулятором рынка энергетики, по устранению нарушения.
Размер штрафов, применяемых в отношении физических лиц, назначается с соблюдением условий, установленных законодательством.
Финансовые санкции применяются в судебном порядке, за исключением случаев признания субъектом предпринимательства вины в совершенном правонарушении и уплаты суммы финансовой санкции в добровольном порядке.
Суммы финансовых санкций, взысканные в соответствии с настоящей статьей, направляются в Государственный бюджет Республики Узбекистан.
Глава 9. Безопасность электроснабжения и управление чрезвычайными ситуациями в сфере электроэнергетики
Статья 58. Организация обеспечения безопасности электроснабжения и управления чрезвычайными ситуациями в сфере электроэнергетики
Специально уполномоченный государственный орган несет ответственность за обеспечение безопасности электроснабжения и управление чрезвычайными ситуациями в сфере электроэнергетики Республики Узбекистан.
Специально уполномоченный государственный орган:
разрабатывает стратегию мер, принимаемых при возникновении чрезвычайных ситуаций в сфере электроэнергетики;
принимает решения о мерах, принимаемых при возникновении чрезвычайной ситуации в сфере электроэнергетики;
регулирует права и обязанности предприятий электроэнергетики, участников рынка и пользователей в процессе обеспечения требований безопасности поставок путем принятия решений об обеспечении безопасности электроснабжения.
Специально уполномоченный государственный орган совместно с Регулятором рынка энергетики принимает решения, предусмотренные частью второй настоящей статьи, с учетом их эффективности, воздействия на потребителей и окружающую среду, а также влияния на деятельность конкурентного оптового или розничного рынка электрической энергии, с соблюдением принципа соразмерности.
На основании ежегодных отчетов оператора системы передачи и оператора системы распределения специально уполномоченный государственный орган готовит ежегодный отчет о текущей ситуации, связанной с энергоснабжением, и потенциальных потребностях.
Статья 59. Меры по обеспечению безопасности электроснабжения
Специально уполномоченный государственный орган сотрудничает с Регулятором рынка энергетики и оператором системы передачи в обеспечении безопасности электроснабжения и разработке и внедрении системы управления чрезвычайными ситуациями в сфере электроэнергетики, и совершенствует следующие направления:
надежное обеспечение потребителей безопасной и стабильной электрической энергией в Республике Узбекистан;
формирование и функционирование конкурентного оптового и розничного рынка электрической энергии;
обеспечение эффективности систем передачи и распределения электрической энергии, регулярное техническое обслуживание и в необходимых случаях, обновление, строительство и реконструкция этих систем;
разработка соответствующих технических документов в соответствии с технологическими регламентами, утвержденными в установленном порядке;
прямое привлечение капитальных вложений в системы передачи и распределения для удовлетворения спроса на электрическую энергию;
развитие производства электрической энергии из возобновляемых источников энергии, а также совместного производства электрической и тепловой энергии;
создание достаточных мощностей для передачи электрической энергии и резервных мощностей с целью обеспечения стабильной работы сферы электроэнергетики;
поддержание баланса между спросом на электрическую энергию и производственными мощностями;
повышение энергоэффективности, внедрение новых технологий и стимулирование мер по энергосбережению;
продвижение мер по экономии электрической энергии.
Меры по обеспечению безопасности электроснабжения должны быть обоснованными и недискриминационными по отношению к потребителям Республики Узбекистан с точки зрения их экономического и социального воздействия, в частности потенциального влияния на тарифы или цены на электрическую энергию, и не должны повлечь неточности при определении условий конкуренции и цен на оптовом или розничном рынке электрической энергии, а также не допускать создание чрезмерных препятствий для участников или новых участников рынка электрической энергии.
Для поддержания устойчивости, безопасности и надежности сферы электроэнергетики, включая поддержание баланса между спросом и предложением специально уполномоченный государственный орган по согласованию с Регулятором рынка энергетики и оператором системы передачи может возложить на одного или нескольких производителей обязанность поддерживать свои производственные мощности. Условия поддержания и управления мощностями электростанций в соответствии с настоящей частью осуществляются в соответствии с правилами пользования электрическими сетями.
Технические правила и правила безопасности, обязательные для объектов электроэнергетики и соответствующего оборудования, а также требования в отношении технических осмотров, связанных с безопасностью электроснабжения, регулируются техническими регламентами, утвержденными в установленном порядке.
Перечень объектов, имеющих приоритетное значение в вопросах электроснабжения при чрезвычайных ситуациях, утверждается и доводится до общественности специально уполномоченным государственным органом исходя из их стратегического значения.
Статья 60. Чрезвычайные ситуации в сфере электроэнергетики
Чрезвычайной ситуацией в сфере электроэнергетики является аварийная ситуация, возникающая в результате непредвиденных обстоятельств, выходящих из-под контроля предприятий электроэнергетики, которые нарушают или угрожают процессам производства, передачи, распределения, хранения, поставки и торговли электрической энергией, а также представляют угрозу общей безопасности сферы электроэнергетики, надежности системы или электроснабжению потребителей.
Чрезвычайная ситуация в сфере электроэнергетики объявляется специально уполномоченным государственным органом.
Защитные меры и процедуры, применяемые в случае возникновения чрезвычайных ситуаций в области электроэнергетики, принимаются специально уполномоченным государственным органом после согласования с Регулятором рынка энергетики, оператором системы передачи и оператором системы распределения, а также с другими соответствующими уполномоченными органами, на которые может повлиять чрезвычайная ситуация.
Все меры, применяемые при возникновении чрезвычайных ситуаций в сфере электроэнергетики, носят временный характер и принимаются для устранения угроз физической безопасности населения, объектов электроэнергетики и оборудования. Эти меры ограничиваются исключительно необходимыми действиями для минимизации вмешательства в работу системы электроснабжения.
Положения настоящей главы применяется без ущерба требованиям Закона Республики Узбекистан «О защите населения и территорий от чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера».
Статья 61. Временное приостановление или ограничение электроснабжения
Временное приостановление или ограничение электроснабжения потребителей в Республике Узбекистан осуществляется в целях защиты общественных интересов, в том числе при возникновении аварийных ситуаций в электрической сети, для поддержания баланса единой электроэнергетической системы или технического обслуживания системы электроснабжения.
Временное приостановление или ограничение электроснабжения без предварительного уведомления потребителей осуществляется для предотвращения несчастных случаев или при необходимости устранения аварий. В таких случаях операторы соответствующей системы должны незамедлительно уведомить потребителей о таких сбоях или ограничениях, их воздействии на электроснабжение и ожидаемой продолжительности.
Временное приостановление или ограничение электроснабжения для плановых профилактических работ в системах передачи или распределения осуществляется в соответствии с графиком, принятым операторами соответствующей системы. Графики технического обслуживания публикуются операторами соответствующей системы и поставщиками на их официальных веб-сайтах. Операторы соответствующей системы заранее уведомляют потребителей о плановых работах по техническому обслуживанию в сроки, установленные правилами пользования электрическими сетями.
Если потребитель не устраняет нарушения или негативное воздействие, которые могут привести к авариям или сбоям в системе электроснабжения или отрицательно влиять на безопасность и надежность системы, в течение пяти дней после получения письменного уведомления от оператора соответствующей системы, оператор системы передачи и операторы системы распределения могут прекратить электроснабжение таких потребителей (за исключением потребителей, которым электрическая энергия поставляется по специальному порядку).
Если уполномоченным представителям оператора соответствующей системы после предварительного письменного предупреждения потребителя не предоставляют доступ к помещениям потребителя для установки, технического обслуживания или испытания прибора учета электрической энергии, и это нарушение не устраняется в течение пяти дней со дня получения уведомления от оператора соответствующей системы, оператор соответствующей системы может прекратить электроснабжение такого потребителя.
Условия временного приостановления или ограничения электроснабжения через системы передачи и распределения определяются правилами пользования электрическими сетями.
Настоящая статья применяется без ущерба для случаев временного приостановления поставок электрической энергии потребителям вследствие невыполнения договорных обязательств по передаче, распределению или поставке электрической энергии.
Статья 62. Требования в области экологии, охраны окружающей среды и изменения климата
Все участники рынка электрической энергии обязаны соблюдать требования актов законодательства в области экологии, охраны окружающей среды и изменения климата.
Глава 10. Заключительные положения
Статья 63. Разрешение споров Регулятором рынка энергетики
Регулятор рынка энергетики в пределах своих полномочий рассматривает споры и жалобы:
между потребителями и поставщиками;
связанные с подключением к единой электроэнергетической системе;
связанные с осуществлением лицензируемого вида деятельности;
связанные с доступом третьей стороны к сетям передачи;
связанные с соответствием операторов соответствующей системы требованиям показателей качества;
связанные с подключением к системе или предоставлением доступа к системе;
связанные с приостановлением, прекращением и ограничением электроснабжения;
связанные с нарушением правил пользования электрическими сетями;
между предприятиями электроэнергетики, связанные с нарушением порядка применения регулируемых тарифов и платежей.
Регулятор рынка энергетики утверждает подробные правила, устанавливающие процедуру разрешения споров в соответствии с настоящим Законом и иными актами законодательства.
Любая сторона спора вправе обратиться непосредственно в суд за защитой своих нарушенных или оспариваемых прав либо охраняемых законом интересов.
Регулятор рынка энергетики принимает и рассматривает представленные участниками рынка жалобы контрагентов и отчеты о спорах, выдает всесторонние указания и принимает соответствующие решения с целью разрешения таких споров.
В случаях, когда стороны спора в ходе ее рассмотрения Регулятором рынка энергетики приняли решение об обращении в суд, Регулятор рынка энергетики оказывает им содействие в данном процессе.
Статья 64. Переходные положения для рынка электрической энергии
До полного создания конкурентного оптового рынка электрической энергии центральный закупщик выполняет функцию оператора рынка электрической энергии.
После полного налаживания деятельности рынка электрической энергии в соответствии с правилами рынка электрической энергии центральный закупщик прекращает выполнение прав и обязанностей, предусмотренных статьей 31 настоящего Закона (за исключением прав и обязанностей по долгосрочным сделкам на покупку электрической энергии). При этом для осуществления деятельности по торговле электрической энергией центральный закупщик получает лицензию от Регулятора рынка энергетики в установленном порядке.
Права и обязанности, вытекающие из всех договоров (сделок) купли-продажи электрической энергии, заключенных до регистрации центрального закупщика в Едином государственном реестре субъектов предпринимательства, переходят к центральному закупщику. При этом при переходе обязательств к центральному закупщику запрещается предъявлять другой стороне требования о возмещении сторонами сделок убытков, которые могут возникнуть, частичную или полную отмену сделок, досрочного выполнения обязательств.
В течение трех месяцев со дня официального опубликования настоящего Закона центральный закупщик представляет типовые договоры, предусмотренные настоящим Законом, для обеспечения утверждения Регулятором рынка энергетики. Правила рынка электрической энергии применяются к правоотношениям, установленным центральным закупщиком после их принятия.
Центральный закупщик после утверждения правил рынка электрической энергии в течение трех месяцев заключает договоры с производителями и поставщиками, имеющими соответствующие лицензии.
Специально уполномоченный государственный орган разрабатывает и утверждает первый план закупок не позднее трех месяцев со дня официального опубликования настоящего Закона.
Оператор системы передачи и оператор системы распределения разрабатывают типовые договоры для услуг систем передачи и распределения в течение трех месяцев со дня официального опубликования настоящего Закона. Эти типовые договоры применяются к правоотношениям, установленным операторами соответствующей системы, после их утверждения в соответствии с настоящим Законом.
Регулятор рынка энергетики обеспечивает утверждение методологии установления регулируемых тарифов и сборов в течение двенадцати месяцев со дня вступления в силу настоящего Закона.
Положения, связанные с осуществлением Регулятором рынка энергетики функции по установлению регулируемых тарифов и платежей, вводятся в действие в порядке и сроках, определенных концепцией рынка.
Регулятор рынка энергетики обеспечивает утверждение типовых договоров в течение трех месяцев со дня вступления в силу настоящего Закона.
Любой субъект, занимающийся деятельностью, подлежащей лицензирование, обязан предпринять меры для получения лицензии в течение трех месяцев со дня вступления в силу настоящего Закона.
Если лицензия на осуществление деятельности по передаче или распределению электрической энергии впервые выдана центральному закупщику, оператору системы передачи или оператору системы распределения после вступления в силу настоящего Закона, лицензиат обязан обеспечить выполнение требований по распределению задач, предусмотренных настоящим Законом.
До вступления в силу правил рынка электрической энергии функция непрерывного, безопасного и надежного снабжения электрической энергией всех потребителей на розничном рынке возлагается на назначенного поставщика.
Статья 65. Внесение дополнений, а также признание утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан
Внести дополнения в следующие законодательные акты Республики Узбекистан:
1. Внести в Закон Республики Узбекистан от 14 июля 2021 года № ЗРУ-701 «О лицензировании, разрешительных и уведомительных процедурах» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2021 г., № 7, ст. 661; 2022 г., № 4, ст. 340, № 5, ст. 465; 2023 г., № 2, ст. 103, № 3, ст. 185, № 7, ст. 533, № 9, ст. 710, № 11, ст.ст. 921, 923; 2024 г., № 1, ст.ст. 5, 7, № 2, ст.ст. 105, 112) следующие дополнения:
1) статью 1 дополнить частью пятой следующего содержания:
«Процедуры лицензирования, относящиеся к полномочиям Агентства по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан в соответствии с приложением № 1 к настоящему Закону, осуществляются в порядке, установленном актами законодательства, регулирующими отношения в соответствующих областях деятельности»;
2) приложение № 1 дополнить позициями 52 — 59 следующего содержания:
« 52. Лицензия на осуществление деятельности по производству электрической энергии Производство электрической энергии посредством гидроэлектростанций, в том числе деятельность гидроаккумулирующих систем; Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан деятельность по производству электрической энергии посредством тепловых электростанций или теплоэнергетических центров; деятельность по производству электрической энергии из энергии ветра; деятельность по производству электрической энергии из солнечной энергии; деятельность по производству электрической энергии посредством переработки отходов или биогаза; деятельность по производству электрической энергии из водорода; деятельность по производству электрической энергии посредством атомной электростанции; деятельность по производству электрической энергии посредством других типов станций. 53. Лицензия на осуществление деятельности по передаче электрической энергии Деятельность по передаче электрической энергии. Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан 54. Лицензия на осуществление деятельности по распределению электрической энергии Деятельность по распределению электрической энергии. Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан 55. Лицензия на осуществление деятельности по хранению электрической энергии Деятельность по хранению электрической энергии посредством сжатого воздуха; Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан деятельность по хранению электрической энергии посредством силы гравитации; деятельность по хранению электрической энергии в батарее; деятельность по хранению электрической энергии посредством других способов. 56. Лицензия на осуществление деятельности по электроснабжению Деятельность по электроснабжению. Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан 57. Лицензия на осуществление деятельности центрального закупщика Деятельность центрального закупщика. Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан 58. Лицензия на осуществление деятельности оператора рынка электрической энергии Деятельность оператора рынка электрической энергии. Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан 59. Лицензия на осуществление деятельности по торговле электрической энергией Деятельность по торговле электрической энергией; Агентство по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан Деятельность по экспорту и импорту электрической энергии. »;
3) раздел I приложения № 4 дополнить позициями 45 — 52 следующего содержания:
« 45. Лицензия на осуществление деятельности по производству электрической энергии 300 46. Лицензия на осуществление деятельности по передаче электрической энергии 300 47. Лицензия на осуществление деятельности по распределению электрической энергии 300 48. Лицензия на осуществление деятельности по хранению электрической энергии 300 49. Лицензия на осуществление деятельности по электроснабжению 300 50. Лицензия на осуществление деятельности центрального закупщика 300 51. Лицензия на осуществление деятельности оператора рынка электрической энергии 300 52. Лицензия на осуществление деятельности по торговле электрической энергией 300 ».
2. Приложение к Закону Республики Узбекистан от 6 января 2020 года № ЗРУ-600 «О государственной пошлине» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2020 г., № 1, ст. 1, № 3, ст. 201, № 5, ст. 298, № 10, ст. 593, № 12, ст. 691; 2021 г., № 1, ст. 13, приложение к № 4, № 7, ст. 661, № 8, ст.ст. 800, 803, № 10, ст. 968; 2022 г., № 2, ст. 76, № 3, ст.ст. 214, 216, № 4, ст. 340, № 5, ст.ст. 463, 464, 467, № 12, ст. 1186; 2023 г., № 2, ст. 103, № 3, ст. 186, № 4, ст.ст. 265, 269, № 6, ст.ст. 444, 445, № 7, ст. 538, № 9, ст. 710; 2024 г., № 1, ст.ст. 5, 6, 7, № 2, ст.ст. 101, 105, 107, 108, 111, 112) дополнить пунктом 51 следующего содержания:
« 51. Государственная пошлина, уплачиваемая за лицензирование видов деятельности на рынке электрической энергии Деятельность по производству электрической энергии — 30-кратный размер БРВ Деятельность по передаче электрической энергии — 30-кратный размер БРВ Деятельность по распределению электрической энергии — 30-кратный размер БРВ Деятельность по хранению электрической энергии — 30-кратный размер БРВ Деятельность по снабжению электрической энергией — 30-кратный размер БРВ Деятельность центрального закупщика — 30-кратный размер БРВ Деятельность оператора рынка электрической энергии — 30-кратный размер БРВ Деятельность по торговле электрической энергией — 30-кратный размер БРВ ».
Признать утратившими силу:
1) Закон Республики Узбекистан от 30 сентября 2009 года № ЗРУ-225 «Об электроэнергетике» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2009 г., № 9, ст. 339);
2) статью 44 Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2013 г., № 4, ст. 98);
3) статью 195 Закон Республики Узбекистан от 21 апреля 2021 года № ЗРУ-683 «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2021 г., приложение к № 4);
4) пункт 10 статьи 28 Закон Республики Узбекистан от 3 ноября 2022 года № ЗРУ-800 «О стандартизации» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2022 г., №11, ст. 1061).
Статья 66. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона
Министерству энергетики Республики Узбекистан, Агентству по развитию и регулированию рынка энергетики Республики Узбекистан и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.
Статья 67. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом
Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
в течение трех месяцев со дня официального опубликования настоящего Закона разработать и утвердить правила конкурентного оптового и розничного рынка электрической энергии с учетом требований статьи 13 настоящего Закона;
в течение трех месяцев со дня официального опубликования настоящего Закона разработать и утвердить правила пользования распределительными электрическими сетями с учетом требований статьи 15 настоящего Закона;
в течение трех месяцев со дня официального опубликования настоящего Закона разработать и утвердить коммерческие правила центрального закупщика с учетом требований статьи 16 настоящего Закона;
обеспечить пересмотр и отмену республиканскими органами исполнительной власти их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 68. Вступление в силу настоящего Закона
Настоящий Закон вступает в силу по истечении трех месяцев со дня его официального опубликования.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
7 августа 2024 г.,
№ ЗРУ-939