📅 2024-yil 7-avgust · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 7-avgust · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 7 август · Қонунлар ва кодекслар
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 7 августа 2024 г. · Законы и кодексы
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 7 August 2024 · Laws and codes
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2024 йил 9 июлда қабул қилинган Сенат томонидан 2024 йил 10 июлда маъқулланган
1-боб. Умумий қоидалар
1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади
Ушбу Қонуннинг мақсади энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.
2-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчилик
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.
Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.
3-модда. Асосий тушунчалар
Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
бирламчи энергия ресурслари — бевосита ёқилғи сифатида ишлатилиши мумкин бўлган табиий ресурслар (нефть, табиий газ, кўмир);
Давлат энергетика реестри — энергия субъектлари тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлган маълумотлар базаси;
Давлат энергетика реестрига киритилган субъектлар — йилига беш юз ҳамда ундан ортиқ тонна шартли ёқилғини ва (ёки) икки юз эллик ва ундан ортиқ тонна мотор ёқилғисини истеъмол қиладиган юридик шахслар;
ёқилғи — хом нефть, учувчан нефть, оғир нефть ва бошқа нефть маҳсулотлари, табиий газ, шунингдек ёқилғи сифатида фойдаланиладиган кўмир, кокс ва бошқа маҳсулотлар;
ёқилғи-энергетика ресурслари — табиий ва бошқа манбалардан ишлаб чиқариладиган ёқилғи ва энергиянинг барча турлари йиғиндиси;
ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари — ёқилғи-энергетика ресурсларининг бир ёки бир нечта турларини истеъмол қилувчи юридик ва жисмоний шахслар;
ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқарувчилар — ёқилғи-энергетика ресурсларининг бир ёки бир нечта турларини ишлаб чиқарувчи юридик ва жисмоний шахслар;
ёқилғи-энергетика ресурсларининг истеъмол нормаси — шартли ёки натурал бирликларда ўлчанадиган, маълум бир сифатдаги маҳсулот (ишлар, хизматлар) бирлигини ишлаб чиқариш учун сарфланадиган ёқилғи, иссиқлик ва электр энергиясининг миқдори;
ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилишнинг йўл қўйиладиган энг юқори ҳажми — бир йилгача бўлган муддатга талаб қилинадиган ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг йўл қўйиладиган ҳажми;
ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг прогрессив нормалари — бир йилдан беш йилгача бўлган муддатга шакллантириладиган ва ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини камайтириш бўйича асослантирилган таклифларга мос келадиган ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларининг камайиб борувчи қиймати;
ёқилғи-энергетика ресурсларидан оқилона фойдаланиш — ёқилғи-энергетика ресурсларининг асоссиз сарфланишини бартараф этишга ва уларнинг энг мақбул турларидан фойдаланишга қаратилган тадбирлар;
ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилишнинг амалдаги нормалари — ёқилғи-энергетика ресурсларининг маҳсулотини (ишларини, хизматларини) ишлаб чиқариш чоғидаги ресурслар истеъмолининг ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолини минималлаштиришни ҳисобга олган ҳолда бир йилгача бўлган муддатга шакллантириладиган нормалари қийматларининг тоифаси;
иккиламчи энергия ресурслари — бирламчи энергия ресурсларини технологик жараёнларда ўзгартириш орқали олинадиган ёқилғи-энергетика ресурслари;
маҳаллий ёқилғи-энергетика ресурслари — табиатда мавжуд бўлган ва Ўзбекистон Республикаси ҳудудида барча табиий ҳамда бошқа манбалардан ишлаб чиқариладиган ёқилғи ва энергия турларининг йиғиндиси;
тартибга солинадиган фаолият турлари — иссиқ сув таъминоти, совуқ сув таъминоти ва (ёки) сув таъминоти билан шуғулланадиган, ўзига нисбатан қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ нархлар (тарифлар) тартибга солинадиган табиий монополиялар субъектлари, ташкилотлар, коммунал хўжалиги корхоналари томонидан амалга ошириладиган фаолият турлари;
шартли ёқилғи — техник-иқтисодий ҳисоб-китобларда қабул қилинган, норматив ҳужжатлар ва стандартлар билан тартибга солинадиган, ҳар хил турдаги органик ёқилғининг иссиқлик қийматини солиштириш учун хизмат қиладиган бирлик;
энергия аудити — фойдаланилган ёқилғи-энергетика ресурслари ва энергия самарадорлиги кўрсаткичлари тўғрисидаги ишончли маълумотларни тўплашга, уларга ишлов беришга ҳамда уларни таҳлил қилишга, шунингдек хулоса тайёрлашга қаратилган фаолият;
энергия самарадорлиги — ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш натижасида олинган самаранинг унга сарфланган ёқилғи-энергетика ресурслари харажатларига нисбатини акс эттирувчи кўрсаткич;
энергияни тежаш ва энергия самарадорлиги кўрсаткичлари — юридик ва жисмоний шахсларнинг энергияни тежаш ва энергия самарадорлигига доир тадбирларни амалга ошириш чоғидаги фаолияти натижаларини тавсифловчи кўрсаткичлар;
энергияни тежаш — ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш чоғидаги энергия сарфини маҳсулот ишлаб чиқариш, ишлар ва хизматлар кўрсатиш ҳажмини қисқартирмаган ҳолда камайтиришга қаратилган ташкилий-ҳуқуқий, техник, технологик, иқтисодий ва бошқа чора-тадбирларни амалга ошириш.
4-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишнинг асосий принциплари
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишнинг асосий принциплари қуйидагилардан иборат:
қонунийлик;
ҳисобдорлик;
очиқлик;
шаффофлик.
5-модда. Энергия самарадорлигини оширишга доир стандартларни ишлаб чиқиш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги махсус ваколатли давлат органи ҳамда бошқа масъул вазирликлар ва идоралар билан биргаликда энергияни тежовчи технологиялар ва асбоб-ускуналарга доир талабларни белгиловчи миллий стандартларни хатловдан ўтказади, шунингдек энергияни тежовчи технологияларга, маҳсулотлар, асбоб-ускуналар, маиший техника воситаларига ва уларда энергия самарадорлигини ошириш жараёнларига оид зарур талабларни назарда тутувчи халқаро стандартларни кўриб чиқади ҳамда қуйидаги тадбирларни ўз ваколатлари доирасида амалга оширади:
саноат объектларида ва биноларда энергия истеъмоли юқори бўлган қурилмалар, асбоб-ускуналар, маҳсулотлар, жараёнларнинг ва технологияларнинг энергия самарадорлигини оширишнинг миллий стандартлари тасдиқланишини таъминлайди;
асбоб-анжомлар, ускуналар, маҳсулотлар, машиналар ва технологияларнинг энергетик хусусиятларига доир энг кам ва энг кўп талабларни белгилайди;
импорт қилувчилар, ишлаб чиқарувчилар ва сотувчиларга энергия самарадорлигининг миллий стандартларига мос бўлмаган ҳар қандай қурилмалар, ускуналар, маҳсулотларни ва технологияларни сотишни тақиқлайди;
импорт қилувчилар, ишлаб чиқарувчилар ва сотувчиларга нисбатан уларнинг қурилмалари, асбоб-ускуналари, маҳсулотлари ва технологиялари энергия самарадорлигининг миллий стандартларига мувофиқлиги тўғрисида сертификат олиш учун синовлар ва ўлчовларни амалга ошириш талабларини белгилайди.
Синовлар, ўлчовлар ва сертификатлаштиришга доир ишлар белгиланган тартибда Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги томонидан аккредитация қилинган муассасалар томонидан амалга оширилади.
Қурилмалар, асбоб-ускуналар, маҳсулотлар ва технологиялар учун энергия самарадорлиги миллий стандартлари эълон қилинганидан кейин бир йил ўтгач мажбурийдир.
2-боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасини давлат томонидан тартибга солиш
6-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат:
энергияни ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишда энергиядан самарали ҳамда хавфсиз фойдаланишни таъминлаш;
энергияни тежовчи технологияларни ишлаб чиқариш ва жорий этишни рағбатлантириш;
ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарали фойдаланилишини йўлга қўйиш ҳамда ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилишнинг мақбул йўллари ва усулларини белгилаш;
ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишни таъминлашда замонавий бошқарув усулларини қўллаш;
энергияни тежовчи замонавий асбоб-ускуналар, технологиялар, ўлчов воситалари ҳамда самарали назорат тизимлари жорий этилишини рағбатлантириш;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги фундаментал, илмий ва амалий тадқиқотларни ривожлантириш;
ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқарувчилар, етказиб берувчилар ва истеъмол қилувчилар ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаш;
қайта тикланувчи энергия манбаларини ишлаб чиқариш ва истеъмолга кенг жорий этиш бўйича маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг масъулиятини ошириш;
энергетика хизматлари бозорини ривожлантириш, мазкур йўналишда давлат-хусусий шериклик асосида хусусий секторнинг иштирокини янада кенгайтириш;
ҳудудларда энергия самарадорлигини ва қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш даражасини ошириш учун молиявий ва фискал механизмларни ҳамда рағбатлантириш шаклларини жорий этиш.
7-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида ягона давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат дастурларининг ишлаб чиқилишини ҳамда амалга оширилишини ташкил этади;
энергия самарадорлигининг мақсадли кўрсаткичларини, шунингдек энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги бошқа кўрсаткичларни тасдиқлайди ҳамда уларга эришиш тартибини белгилайди;
ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилиш нормаларини ишлаб чиқиш ва қайта кўриб чиқиш тартибини белгилайди;
энергия самарадорлигини давлат экспертизасидан ўтказиш тартибини ва шартларини белгилайди;
ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчиларини энергия аудитидан ўтказиш тартибини белгилайди;
малакали энергетика менежерини тайёрлашни ташкил этиш, энергетика менежерини сертификатлаштириш ва сертификатга эга бўлган шахслар орасидан энергетика менежерини танлаб олиш тартибини белгилайди;
энергия самарадорлиги сертификатларини (оқ сертификатларни) жорий этиш тартибини белгилайди.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
8-модда. Махсус ваколатли давлат органининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари
Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги махсус ваколатли давлат органидир (бундан буён матнда махсус ваколатли давлат органи деб юритилади).
Махсус ваколатли давлат органи:
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ягона давлат сиёсатини амалга оширади;
давлат дастурларини ва бошқа дастурларни, стратегияларни ишлаб чиқади, амалга оширади ҳамда назорат қилади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ўз ваколатлари доирасида ишлаб чиқади ҳамда қабул қилади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат ахборот тизимини юритади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат дастурларининг мақсадли кўрсаткичларига эришишга қаратилган тадбирларни амалга оширади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тадбирларининг режалари бажарилишини ўз ваколатлари доирасида назорат қилади ҳамда мувофиқлаштиради;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги мақсадли кўрсаткичларни ҳисоб-китоб қилиш услубиётини ишлаб чиқади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги услубий ва ахборот таъминотини амалга оширади;
Давлат энергетика реестрига киритилган субъектлар томонидан энергия аудити натижаларининг бажарилиши мониторингини юритади ва таҳлил қилади, шунингдек ушбу субъектлар энергетика паспортларининг электрон реестрини юритади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида кадрларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш бўйича белгиланган тартибда аккредитациядан ўтган ўқув марказларининг реестрини юритади;
энергияни тежашни, ундан оқилона фойдаланишни ва энергия самарадорлигини оширишни рағбатлантириш чора-тадбирларини ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда ўз ваколатлари доирасида иштирок этади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги йиллик ҳисоботни тайёрлайди ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига тақдим этади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш, шунингдек қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш соҳасидаги илғор жаҳон тажрибасини ўрганиш ва амалиётга татбиқ этиш ишларини амалга оширади;
ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан энергияни тежайдиган технологиялардан ва қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланишнинг афзалликлари тўғрисида жамоатчиликни хабардор қилади ҳамда тушунтириш ишларини ташкил этади.
Махсус ваколатли давлат органи қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
9-модда. Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари
Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси (бундан буён матнда Ўзэнергоинспекция деб юритилади) ўз ваколатлари доирасида:
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида давлат назоратини амалга оширади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этади;
бинолар ва иншоотларни, шу жумладан кўп квартирали уйларни лойиҳалаштириш, қуриш, реконструкция қилиш, таъмирлаш ва фойдаланишга топширишда уларда энергияни тежайдиган ва энергия жиҳатидан самарадор технологиялардан фойдаланишнинг шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига мувофиқлигини текширади;
бинолар ва иншоотларни, шу жумладан кўп квартирали уйларни лойиҳалаштириш, қуриш, реконструкция қилиш, таъмирлашда иссиқлик сақловчи қурилиш материалларини, шунингдек конструкцияларни қўллашга ҳамда муқобил энергия манбаларини ва энергияни тежайдиган қурилмаларни мажбурий тарзда ўрнатиш талабларига риоя этилиши устидан назоратни амалга оширади, бундан якка тартибдаги уйлар қурилиши мустасно;
товарлар (ишлар, хизматлар), бинолар ва иншоотларнинг энергия самарадорлиги ва энергияни тежаш, шунингдек энергиядан оқилона фойдаланиш нормаларига ҳамда унинг сифат кўрсаткичларига риоя этилиши устидан давлат назоратини амалга оширади;
ушбу Қонунда белгиланган ҳолларда юридик шахсларга нисбатан молиявий санкциялар қўллаш чораларини кўради.
10-модда. Маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ваколатлари
Маҳаллий давлат ҳокимияти вакиллик органлари энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳудудий дастурларни тасдиқлайди ва уларнинг бажарилиши устидан назоратни амалга оширади.
Маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари:
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат дастурларини ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда иштирок этади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳудудий дастурларни ишлаб чиқади, тасдиқлаш учун маҳаллий давлат ҳокимияти вакиллик органларига киритади ҳамда амалга оширади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги халқаро ҳамкорликни амалга оширишда ўз ваколатлари доирасида иштирок этади;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш масалаларини оммавий ахборот воситалари ёрдамида кенг тарғиб этади.
Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари қонунчиликка мувофиқ бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.
3-боб. Энергия сервис компаниялари ва энергия сервис шартномаси
11-модда. Энергия сервис компаниялари
Энергия сервис компанияси энергетика хизматларини кўрсатиш шартномасига мувофиқ энергия тежамкорлиги ва энергия самарадорлигини ошириш мақсадида қурилиш, қурилиш-монтаж ва созлаш ишларини бажариш, энергия қурилмаларини ишга тушириш ҳамда бундай қурилмалар мавжуд бўлган объектларда энергия аудитини ўтказиш, шу жумладан қайта тикланувчи энергия манбалари қурилмаларини ўрнатиш ва эксплуатация қилиш билан комплекс равишда шуғулланадиган юридик шахсдир.
Махсус ваколатли давлат органи энергия сервис компаниялари фаолиятини ривожлантиришнинг стратегик режасини ишлаб чиқади ва келишади, мазкур режа қуйидагиларни ўз ичига олади:
иқтисодиёт тармоқларининг ҳамда ижтимоий соҳа объектларининг бинолари ва иншоотларида энергия самарадорлигини ошириш ҳамда қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш бўйича талабларни белгилашни;
энергия сервис компанияларини молиялаштириш ва ривожлантиришга кўмаклашишни.
Махсус ваколатли давлат органи энергия сервис компанияларини аккредитация қилиш жараёнини (аризаларни кўриб чиқиш, баҳолаш, энергия сервис компанияларини аккредитация қилиш ва уларнинг рўйхатини юритиш) қонунчиликда белгиланган тартибда ташкил этади ва амалга оширади.
Махсус ваколатли давлат органи энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш масалалари бўйича энергия сервис шартномаларига доир талабларни ишлаб чиқади. Унда қуйидагилар кўрсатилади:
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар ҳамда энергия сервис компанияларининг уларни амалга ошириш борасидаги мажбуриятлари;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича ишлар режаси, шу жумладан мақсадли дастурни амалга ошириш босқичлари;
ҳар бир чора-тадбирга доир инвестициялар қийматини баҳолаш ҳамда энергия ҳажмлари ва харажатларини аниқлаш;
қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш чора-тадбирларини баҳолаш;
шартномани тузиш ва бекор қилиш шартларини кўрсатган ҳолда, шартноманинг мезонларини, шунингдек бошқа қоидаларини белгилаш;
энергия сервис компанияларига режадаги ишларни бажаришда кўмаклашадиган пудрат ва ёрдамчи пудрат ташкилотларининг ёки бошқа сервис ташкилотларининг иштирокини баҳолаш;
бажарилган ишларни баҳолаш ва синовлардан ўтказиш режаси;
шартноманинг молиявий шартлари;
шартномага ўзгартиришлар киритиш тартиби.
12-модда. Энергия сервис шартномаси
Энергия сервис шартномаси энергия сервис компанияси ва истеъмолчи ўртасидаги келишув бўлиб, у энергия сервис компаниясининг энергия тежамкорлиги ва энергия самарадорлигини оширишга қаратилган хизматлари (ишлари) юзасидан тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгилайди.
Энергия сервис шартномасида қуйидагилар белгиланади:
энергия сервис компанияси томонидан энергия сервис шартномасини бажариш натижасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга қаратилган хизматлар (ишлар) кўрсатиш шартлари ҳамда ушбу хизматларнинг (ишларнинг) ҳажми;
энергия сервис шартномасининг амал қилиш муддати;
қонунчиликда белгиланган бошқа шартлар.
Энергия сервис шартномасига қўшимча равишда қуйидагилар киритилиши мумкин:
шартноманинг амал қилиш даврида ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланишнинг бошқа шартлари;
фойдаланиладиган ёқилғи-энергетика ресурсларини ўлчаш воситаларини ўрнатиш ва ишга тушириш юзасидан энергия сервис компаниясининг мажбуриятлари;
энергия сервис шартномасини амалга ошириш натижасида тежалган ёқилғи-энергетика ресурсларининг миқдоридан келиб чиқиб, энергия сервис хизмати учун мукофот пулларини тўлаш.
Давлат органлари ва ташкилотлари билан энергия сервис шартномалари қонунчиликка мувофиқ тузилади.
4-боб. Энергетика менежменти, энергия аудити ва энергетика экспертизаси
13-модда. Энергетика менежменти
Энергетика менежменти ёқилғи-энергетика ресурслари сарфини камайтириш ва мақбуллаштириш, истеъмолчилар учун зарур миқдордаги ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқариш, ташиш ва улардан фойдаланиш жараёнларини доимий бошқариш тизимидир.
Энергетика менежменти Давлат энергетика реестрига киритилган субъектларда амалга оширилади.
Энергетика менежменти жорий этилган субъектлар:
ёқилғи-энергетика ресурслари сарфини камайтириш ва мақбуллаштиришга оид тадбирларни амалга оширади;
энергетика менежменти соҳасидаги ходимларни (энергетика менежерларини) ўқитиш ва уларни аттестациядан ўтказиш ишларини ташкил этади.
Халқаро стандартлар талабларига мувофиқ энергетика менежменти тизими жорий этиладиган вазирликлар ва идораларнинг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.
14-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасини услубий ва ахборот жиҳатдан қўллаб-қувватлаш
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида махсус ваколатли давлат органи томонидан амалга ошириладиган услубий ва ахборот жиҳатдан қўллаб-қувватлаш қуйидаги тадбирларни ўз ичига олади:
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича услубий ва ахборотга оид ҳужжатларни тайёрлаш, давлат органлари ва ташкилотларига етказиб бериш ҳамда уларнинг қўлланилишини мониторинг қилишга;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги энг самарали лойиҳаларни танлаб олишни ва амалга оширишни таъминлашга;
мониторинг тизимини жорий этиш ва уни такомиллаштиришга;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида ривожланган давлатларнинг услубий, ахборот, техник ва ташкилий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш борасидаги тажрибасини амалиётга жорий этиш бўйича тавсияларни амалга оширишга.
15-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида ходимларнинг малакасини ошириш
Давлат органлари ва ташкилотлари энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича масъул ходимларни тайинлайди, шунингдек ушбу йўналишдаги мутахассисларнинг малакасини оширади.
Иқтисодиёт тармоқлари ва ижтимоий соҳа объектларида, шу жумладан Давлат энергетика реестрига киритилган субъектларда энергия менежменти бўйича ўқув дастурлари ишлаб чиқилади ва махсус ваколатли давлат органи билан келишилади.
Махсус ваколатли давлат органи энергия аудиторлари ва энергетика менежерларининг аттестациясини амалга оширади.
Махсус ваколатли давлат органи энергия аудиторлари ва энергетика менежерларига сертификатлаштириш имтиҳонларига тайёргарлик кўриш бўйича ўқув дастурларини ишлаб чиқади ва белгиланган тартибда эълон қилади.
Энергия аудиторлари ва энергетика менежерлари аккредитациядан ўтказилган ўқув марказларида, шу жумладан олий таълим ташкилотларида малака оширади. Ўқув марказларининг рўйхати махсус ваколатли давлат органи томонидан юритилади ва белгиланган тартибда эълон қилинади.
16-модда. Энергия аудитини ташкил этиш
Энергия аудити мажбурий ва ихтиёрий тарзда ташкил этилади.
Мажбурий энергия аудити Давлат энергетика реестрига киритилган субъектларда дастлабки, даврий, навбатдан ташқари ва экспресс энергия аудити шаклида ўтказилади.
Дастлабки энергия аудити энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишни баҳолаш мақсадида ўтказилади.
Даврий энергия аудити беш йилда камида бир марта мажбурий тартибда ўтказилади.
Навбатдан ташқари энергия аудити Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорига мувофиқ ўтказилади.
Экспресс энергия аудити энергия самарадорлигини ошириш имкониятларини аниқлаш, шунингдек техник ва технологик модернизация ишларини амалга ошириш натижасида эришилган энергия самарадорлиги кўрсаткичларини тезкор аниқлаш мақсадида ўтказилади.
Ихтиёрий энергия аудити Давлат энергетика реестрига киритилмаган истеъмолчиларда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш мақсадида ўтказилади.
Ички энергия аудити ёқилғи-энергетика ресурсларининг аниқ тури, иккиламчи энергия ресурсларидан фойдаланиш, алоҳида агрегат (агрегатлар гуруҳи) ёки энергия самарадорлигининг алоҳида кўрсаткичлари бўйича ўтказиладиган энергия аудитидир.
17-модда. Энергия аудитини ўтказиш
Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчиларининг энергия аудити Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда ўтказилади.
Энергия аудити энергия аудити хизматларини кўрсатувчи ва истеъмолчи ўртасида тузилган шартномага асосан ўтказилади.
Энергия аудитининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:
ёқилғи-энергетика ресурсларини тежаш, улардан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш салоҳиятини баҳолаш;
ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг прогрессив нормаларига ўтиш бўйича асослантирилган таклифларни ишлаб чиқиш;
энергияни тежашга доир чора-тадбирларни ишлаб чиқиш;
энергетика паспортини ишлаб чиқиш.
Энергия аудити натижалари бўйича ишлаб чиқилган энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирлар мақсадли, ҳудудий ва тармоқ дастурларига ҳамда аудит ўтказилаётган юридик шахсларнинг энергияни тежаш дастурларига киритилади.
Даврий энергия аудити Ўзэнергоинспекция билан келишилган ҳолда, ҳар йили белгиланган тартибда тасдиқланадиган жадвалларга асосан беш йилда камида бир марта ўтказилади.
Мажбурий энергия аудити юқори технологияли ишлаб чиқариш ускуналарини уч йилдан кам бўлган давр ичида ўрнатган ва асосий технологик ускуналарни шу давр ичида модернизация қилган ҳамда Давлат энергетика реестрига киритилган субъектларда экспресс энергия аудит шаклида ўтказилади.
Мажбурий энергия аудитини ўтказиш Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари билан келишилган техник топшириққа асосан амалга оширилади.
Ихтиёрий энергия аудити энергия аудитини ўтказиш учун ишлаб чиқилган техник топшириққа асосан ўтказилади.
Ички энергия аудити Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибга мувофиқ корхоналар ва ташкилотларнинг энергетика менежменти бўлимлари (гуруҳлари) томонидан ўтказилади.
Ички энергия аудитини ўтказувчи шахслар:
ички энергия аудитини ўтказиш ва унинг натижаларини кўриб чиқиш учун малакали мутахассисларни жалб этиш;
ички аудит ўтказишда юзага келган масалалар юзасидан энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш учун масъул бўлган шахслардан тушунтиришлар ва бошқа қўшимча ахборот олиш ҳуқуқига эга.
18-модда. Энергия аудити натижалари бўйича энергетика паспортини юритиш тартиби
Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари:
энергия аудити натижалари бўйича тузилган энергетика паспортларини умумлаштиради, таҳлил қилади, уларга ишлов беради, уларни тизимлаштиради ва тегишли қарор қабул қилиш учун махсус ваколатли давлат органига тақдим этади;
энергия аудити натижалари бўйича тузилган энергетика паспортларининг Давлат энергетика реестрига киритилишини таъминлайди.
Энергетика паспортларини юритиш жараёнида олинган ахборот истеъмолчиларнинг (бундан жисмоний шахслар мустасно) ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиши тўғрисидаги маълумотлар мониторингини юритиш учун асос бўлади.
Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари энергия аудиторлари ташкилотларидан энергетика паспортлари тўғрисидаги ахборотни энергия аудитидан ихтиёрий равишда ўтказилган истеъмолчиларнинг розилиги билан олишга ҳақли.
Махсус ваколатли давлат органи давлат энергетика реестрининг, давлат органлари ва ташкилотларининг маълумотлари асосида республика ялпи ички маҳсулотининг энергия сиғимини ҳамда ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш самарадорлигини ҳисоблайди ва таҳлил қилади.
19-модда. Энергетика экспертизаси
Энергетика экспертизаси аккредитация қилинган эксперт ташкилоти томонидан янги қурилаётган ва (ёки) реконструкция қилинаётган объектларнинг лойиҳа-смета ҳужжатларини энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги қонунчилик ҳужжатларига, шу жумладан техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқлигини текшириш учун ўтказилади.
Энергетика экспертизасини ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланди.
Энергетика экспертизасини ўтказишнинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:
лойиҳа-смета ҳужжатларининг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги қонунчилик ҳужжатлари, шу жумладан мажбурий техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқлигини баҳолаш;
лойиҳа-смета ҳужжатларида назарда тутилган энергия самарадорлигини оширишга доир чора-тадбирларнинг етарлилиги ва асослантирилганлигини баҳолаш.
Энергетика экспертизаси ёқилғи-энергетика ресурсларини қазиб олиш, ишлаб чиқариш, қайта ишлаш, ташиш, сақлаш, етказиб бериш (тақсимлаш, сотиш) ва истеъмол қилиш билан боғлиқ технологик жараёнларда фойдаланиладиган асбоб-ускуналар ва қурилмаларнинг энергия самарадорлигини баҳолаш учун ўтказилади.
Янги қуриладиган ва реконструкция қилинадиган объектлар, технологиялар ва асбоб-ускуналар лойиҳа-смета ҳужжатларининг энергия самарадорлигини ошириш нормаларига мувофиқлиги юзасидан энергетика экспертизасидан мажбурий тартибда ўтказилиши керак.
5-боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишнинг иқтисодий механизмлари
20-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги дастурлар ва лойиҳаларни молиялаштириш
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги миллий, тармоқ ва ҳудудий дастурлар ҳамда лойиҳалар Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари, бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари жамғармалари маблағлари ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан молиялаштирилади.
21-модда. Тармоқлараро энергияни тежаш жамғармаси
Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Тармоқлараро энергияни тежаш жамғармаси (бундан буён матнда Жамғарма деб юритилади) маблағларини шакллантириш манбалари қуйидагилардан иборат:
кредитлашдан ва жамғарманинг бошқа молия-хўжалик фаолиятидан олинган фойда;
энергиядан оқилона фойдаланиш соҳасидаги миллий, тармоқ ва ҳудудий дастурларни ҳамда лойиҳаларни амалга оширишдан олинган фойданинг улуши;
халқаро молия институтлари ҳамда донор ташкилотлар томонидан ажратиладиган грантлар ва кредитлар;
давлат улуши бўйича дивидендлар ҳисобидан нефть-газ ва электр энергетикаси тармоқлари корхоналарининг соф фойдасидан ажратиладиган трансфертлар;
ёқилғи-энергетика ресурсларини шартномада белгиланган нормалардан ортиқ истеъмол қилганлик учун қўшимча тўловлардан олинган тушумлар;
қонунчиликда тақиқланмаган бошқа тушумлар.
22-модда. Энергия истеъмолчиларига бериладиган имтиёзлар
Энергия истеъмолчиларига имтиёзлар қонунга ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарорларига мувофиқ берилиши мумкин.
6-боб. Иқтисодиёт тармоқларида ва ижтимоий соҳа объектларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари
23-модда. Иқтисодиёт тармоқларида ва ижтимоий соҳа объектларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш
Иқтисодиёт тармоқларида ва ижтимоий соҳа объектларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида мониторинг тизимини жорий этиш;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида услубий ва ахборот жиҳатдан таъминлашни амалга ошириш;
раҳбарлар ва мутахассисларнинг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги билимлари ҳамда кўникмаларини ошириб бориш;
энергия аудити мунтазам равишда ўтказилишини таъминлаш;
ёқилғи-энергетика ресурслари сарфининг белгиланган нормаларига қатъий риоя этиш;
ишлаб чиқарилаётган маҳсулот (ишлар, хизматлар) бирлиги учун сарфланаётган ёқилғи-энергетика ресурслари йўқотишларини қисқартиришга қаратилган чора-тадбирларни белгилаш;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги халқаро стандартларни қўллаш;
барча турдаги биноларни иситиш ва совутиш, ёритиш, иссиқ ва совуқ сув таъминоти чоғидаги энергия сарфини тартибга солувчи автоматлаштирилган тизимларни жорий этиш.
24-модда. Саноат корхоналарида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш
Саноат корхоналарида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:
янги замонавий, инновацион, энергияни тежайдиган технологияларни, шу жумладан энергияни тежайдиган хорижий технологияларини жалб этиш орқали саноат корхоналарини босқичма-босқич модернизация ва реконструкция қилиш;
техник жиҳатдан қайта жиҳозлашга қаратилган истиқболли инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш;
цехларнинг алоҳида участкаларида ёқилғи-энергетика ресурслари ҳисобини юритиш;
ички энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда уларнинг бажарилишини таъминлаш;
раҳбарлар ва мутахассисларнинг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги билимлари ҳамда кўникмаларини ошириб бориш;
фойдаланилаётган айрим асбоб-ускуналар учун ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг энг юқори нормаларини белгилаш;
корхоналарда ишлаб чиқарилаётган маҳсулот бирлиги учун сарфланадиган ёқилғи-энергетика ресурслари нормаларини белгилаш;
халқаро стандартларга мувофиқ энергетика менежменти тизимини босқичма-босқич жорий этиш;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга қаратилган лойиҳаларни амалга ошириш учун халқаро молия институтларининг, хорижий ва маҳаллий инвесторларнинг маблағларини жалб этиш.
25-модда. Қурилиш соҳасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш
Қурилиш соҳасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:
бинолар, иншоотлар қурилишида ҳамда турар жойларда энергия самарадорлигини оширишга ва энергияни тежашга оид норматив кўрсаткичларни белгилаш;
раҳбарлар ва мутахассисларнинг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ҳамда энергия самарадорлигини ошириш борасидаги билим ва кўникмаларини ошириб бориш;
тармоқдаги корхоналар ва ташкилотларда фойдаланишда бўлган асбоб-анжомлар ҳамда ускуналар учун ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг энг юқори нормаларини белгилаш;
фойдаланиш майдони 200 квадрат метрдан ортиқ бўлган бинолар ва иншоотларнинг энергия самарадорлиги тоифасини белгилаш;
бинолар ва иншоотлар учун ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг энг кам нормаларини белгилаш ҳамда ушбу нормаларни ҳар беш йилда қайта кўриб чиқиш;
энергия сарфи паст бўлган бинолар қурилишини рағбатлантириш ва қўллаб-қувватлаш;
халқаро стандартларни ҳисобга олган ҳолда ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг ўртача йиллик кўрсаткичларини аниқлаш;
марказий ёки локал иситиш тизимига уланган кўп квартирали уйларда ва яшаш учун мўлжалланмаган жойларда индивидуал ҳисоблагичларни ўрнатиш;
кўп квартирали уйларни ва яшаш учун мўлжалланмаган жойларни иситиш (совитиш) тизимларида энергия сарфи шаффофлигини таъминлаш мақсадида ҳисоб-китобни ҳар бир истеъмолчига алоҳида ўрнатилган ҳисоблагичлар орқали амалга ошириш;
энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги лойиҳаларни молиялаштириш учун халқаро молия институтларининг, хорижий ҳамда маҳаллий инвесторларнинг маблағларини жалб этиш.
Бинолар ва иншоотларни қуришда ҳамда реконструкция қилишда иссиқлик изоляцияси кўрсаткичларини таъминлашнинг асосий йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:
иссиқлик изоляцияси бўйича халқаро стандартлар талабларига риоя этиш;
иссиқликни изоляция қиладиган материаллардан фойдаланиш;
икки камерали деразалар ўрнатилишини рағбатлантириш;
қуёш сув иситкичларидан, энергия сарфланиши жиҳатидан самарадор қурилиш материаллари ва конструкциялардан фойдаланиш;
мукаммал таъмирланадиган бинолар ва иншоотларга нисбатан янги бинолар ҳамда иншоотларга қўйиладиган талабларни қўллаш.
Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг қарори билан қуйидаги тоифадаги бинолар ҳамда иншоотларга нисбатан ушбу моддада назарда тутилган талаблар қўлланилмаслиги мумкин:
моддий маданий мерос объектлари, давлат музейлари ва муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар, агар энергия самарадорлиги бўйича белгиланган минимал талабларга риоя этиш бинолар ва иншоотларнинг ташқи кўриниши, тарихий аҳамияти ўзгаришига олиб келиши ёки уларга бошқача тарзда таъсир этиши мумкин бўлса;
диний ташкилотларнинг бинолари;
эксплуатация муддати икки йилдан ошмаган вақтинчалик иморатлар, энергия самарадорлиги паст бўлган саноат объектлари, яшаш учун мўлжалланмаган қишлоқ хўжалиги бинолари.
Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги ҳар уч йилда бир марта бинолар ҳамда иншоотларнинг энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш, «энергия сарфи ноль» бўлган бинолар ҳамда иншоотлар сонини кўпайтириш тўғрисидаги ишлар юзасидан ҳисобот эълон қилиб боради.
26-модда. Транспорт соҳасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш
Транспорт соҳасида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:
барча турдаги транспорт воситалари учун ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг энг юқори нормаларини белгилаш;
энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш;
республикада электромобиллар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш ва уни ривожлантириш чораларини кўриш;
электромобилларни қувватлаш станциялари, автомобиль заводларида электромобиллар ишлаб чиқариш линияларини ўрнатиш ва электромобилларга ўтишни рағбатлантириш бўйича қўшимча чора-тадбирларни амалга ошириш.
27-модда. Маиший техникадан фойдаланишда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш
Маиший техникадан фойдаланишда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:
энергия самарадорлиги паст бўлган маиший техника маҳсулотларини сотишга чекловлар ўрнатиш;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид халқаро стандартларни қўллаш;
маиший техника асбоб-анжомларининг энергия самарадорлиги тоифаларини белгилаш (тамғалаш);
ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қиладиган маиший техника асбоб-анжомларини белгиланган тартибда сертификатлаштириш;
синов лабораторияларини жорий этиш ва ривожлантириш.
28-модда. Иссиқлик таъминоти ҳамда коммунал хизмат кўрсатиш корхоналарида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш
Иссиқлик таъминоти ҳамда коммунал хизмат кўрсатиш корхоналарида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:
коммунал хизмат кўрсатиш корхоналарида фойдаланишда бўлган асбоб-анжомлар ҳамда ускуналар учун ёқилғи-энергетика ресурслари сарфининг энг юқори нормаларини белгилаш;
Ягона иссиқлик диспетчерлик маркази орқали марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимларини бошқариш;
иссиқлик таъминоти корхоналари ва истеъмолчилар томонидан истеъмол режимларига риоя этилишини мониторинг қилиш;
иссиқлик энергиясининг сифат кўрсаткичларини жорий этиш;
совитиш, вентиляция ва иссиқлик таъминоти сифатини яхшилаш;
иссиқлик таъминоти тармоқларида, шунингдек бинолар ва иншоотларда иссиқлик ҳимоя қилинишини яхшилаш;
иссиқлик таъминоти қувурларини изоляция қилиш;
ёндиргичларни янгилаш, ҳаво ва ёқилғи нисбатини мақбуллаштириш;
иссиқлик таъминоти миқдорининг ўзгаришига нисбатан иссиқ сув миқдори ўзгаришини жорий этиш;
марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимларида гидравлик режимларни созлаш ва автоматлаштириш;
иссиқлик таъминоти соҳасида тариф сиёсатини такомиллаштириш, шу жумладан иссиқлик энергияси истеъмолчиларининг ҳисоб-китобларини икки босқичли коммунал тўловлар тарифларига ўтказиш;
истеъмолчиларда иссиқлик энергияси (иссиқ сув) сарфини ўлчаш асбобларини тўлиқ ўрнатиш;
энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирлар ишлаб чиқилиши ва бажарилишини таъминлаш;
қозонхоналарни модернизация ва реконструкция қилишга, энергия самарадорлиги паст бўлган қозонхоналарни босқичма-босқич фойдаланишдан чиқаришга, иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун ёқилғи сарфини камайтиришга қаратилган лойиҳаларни амалга ошириш;
иссиқлик таъминоти ва коммунал хизмат кўрсатиш корхоналарида ишлаб чиқарилаётган маҳсулот бирлигига нисбатан сарф қилинадиган ёқилғи-энергетика ресурслари нормаларини белгилаш;
халқаро молия институтларининг ҳамда хорижий ва маҳаллий инвесторларнинг маблағларини жалб этиш;
раҳбарлар ва мутахассисларни қайта тайёрлаш ҳамда уларнинг малакасини ошириш.
29-модда. Марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш
Марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари жумласига қуйидагилар киради:
иссиқлик таъминоти марказларига уланган ижтимоий соҳа объектлари, хусусий сектор бинолари ва янги қурилган турар жой мажмуаларини иссиқлик таъминоти тизимларидан ажратиш;
кондиционер ёки иссиқлик насоси ва иссиқ сув таъминоти учун мустақил совитиш (иситиш) тизимини жорий этиш;
ижтимоий соҳа объектларида, хусусий сектор биноларида ва янги қурилган уйларда локал қозонхоналардан фойдаланиш ҳисобига табиий газ истеъмолини тежаш;
ижтимоий соҳа объектларидан, хусусий сектор биноларидан ва янги қурилган уйлардан иборат янги мажмуани қуришда бинолар ҳамда иншоотлар учун махсус иссиқлик таъминоти тизимини ўрнатиш;
мавжуд бинолар ва иншоотларни мукаммал таъмирлашда уларни янги бинолар ва иншоотларга нисбатан қўлланиладиган талабларга мувофиқ марказлаштирилган иссиқлик таъминоти тизимидан ажратиш.
Ёқилғи-энергетика ресурсларининг бошқа манбаларига уланиш имконияти мавжуд бўлмаган ҳолларда иссиқлик қабул қилувчи ва иссиқлик таъминоти тизимида иссиқлик йўқотилишининг олдини олиш бўйича барча чора-тадбирлар кўрилганидан кейин марказлаштирилган иссиқлик таъминотига уланишга рухсат берилади.
30-модда. Қишлоқ ва сув хўжалигида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш
Қишлоқ хўжалиги тизимида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:
қишлоқ хўжалиги эҳтиёжлари учун сув ресурсларидан фойдаланувчи истеъмолчиларнинг мавжуд насос станцияларини ҳар йили бир марта текширувдан ўтказиш;
энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш;
энергия жиҳатидан самарадор насосларда реактив қувватни компенсация қилиш ва уларда қуёш фотоэлектр тизимларини жойлаштириш имкониятларини белгилаш.
Сув хўжалиги тизимида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:
энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш;
қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш, қайта ишлаш, сақлаш ва ташишда ускуналарнинг энергия самарадорлигини ошириш учун илмий тадқиқотлар ўтказиш ҳамда такомиллаштирилган технологияларни қўллаш.
31-модда. Ташқи ёритиш тизимларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш
Ташқи ёритиш тизимларида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:
лойиҳалаш ишларини халқаро стандартларга мувофиқ амалга ошириш;
энергия жиҳатидан тежамкор ва юқори самарали ёритиш ускуналаридан фойдаланиш;
қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш;
энергия аудити натижалари бўйича ташкилий-техник тадбирларни ишлаб чиқиш ҳамда амалга ошириш;
ҳудудларда ёритиш тизимларидан вақт оралиқларига мувофиқ тарзда фойдаланиш.
32-модда. Энергия таъминоти ва бошқа ёқилғи-энергетика тармоғи ташкилотларининг энергия самарадорлигини ошириш бўйича мажбуриятлари
Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолият юритувчи нефть маҳсулотлари, электр ва иссиқлик энергияси ҳамда табиий газни етказиб берувчи энергия таъминоти ташкилотлари, энергиянинг чакана савдоси билан шуғулланувчи ташкилотлар, суюқ ёқилғининг чакана сотувчилари ва якуний истеъмолчиларга ёқилғини тўғридан-тўғри етказиб берувчилар энергия самарадорлигини ошириш бўйича чора-тадбирларни бажариши шарт.
7-боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати ҳамда мониторинги
33-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги мониторинг
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги мониторингни махсус ваколатли давлат органи амалга оширади.
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш мониторинги қуйидагилардан иборат:
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш объектларининг техник кўрсаткичларини, ёқилғи-энергетика ресурсларининг сарфланиши, шунингдек ишлаб чиқариш ҳажмлари (таннарх) ва молиявий кўрсаткичларни ўз ичига олган маълумотлар базасини юритиш;
маълумотлар базаси асосида ягона ахборот-таҳлил тизимини яратиш;
интеграциялашган ахборот-таҳлил тизими маълумотлари асосида иқтисодиёт тармоқлари ҳамда фаолият турлари бўйича энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш юзасидан мунтазам мониторинг олиб бориш;
юқори малакали экспертларни жалб этган ҳолда корхоналарга энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича тегишли тавсиялар бериш.
34-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш, шунингдек энергия сифатининг норматив ҳужжатларда белгиланган кўрсаткичларига риоя этилиши соҳасидаги давлат назорати Ўзэнергоинспекция ҳамда унинг ҳудудий бошқармалари томонидан қонунчиликка мувофиқ амалга оширилади.
35-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид статистикани юритиш
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид статистикани юритиш Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Статистика агентлиги томонидан амалга оширилади.
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид статистика маълумотларини шакллантириш йўналишлари қуйидагилардан иборат:
махсус ваколатли давлат органи томонидан Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан биргаликда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга доир мақсадли кўрсаткичларни (индикаторларни) соҳалар бўйича шакллантириш;
махсус ваколатли давлат органи томонидан ёқилғи-энергетика ресурсларининг истеъмоли миқдори ва таркиби ҳамда улардан оқилона фойдаланишни ташкил этиш тўғрисидаги ахборотни шакллантириш.
36-модда. Ёқилғи-энергетика ресурсларини ҳисобга олиш
Қазиб олинаётган, ишлаб чиқарилаётган, қайта ишланаётган, узатилаётган, сақланаётган, етказиб берилаётган (тақсимланаётган, сотилаётган) ва истеъмол қилинаётган ёқилғи-энергетика ресурсларини ҳисобга олиш белгиланган стандартлар ва нормаларга мувофиқ амалга оширилади.
Ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқариш ва истеъмол қилиш тўғрисидаги ахборотнинг ишончлилиги учун жавобгарлик тегишли корхоналар ва ташкилотларнинг раҳбарлари зиммасига юклатилади.
Норматив даражадан юқори бўлган энергетика ресурсларини талаб қиладиган ҳамда ҳисобга олиш, назорат қилиш ва тартибга солиш қурилмалари режалаштирилмаган саноат, жамоат ҳамда турар жой биноларини қуриш лойиҳаларини тасдиқлашга йўл қўйилмайди.
Фойдаланишга топширилаётган саноат, жамоат ва турар жой биноларида қурилмалар ҳамда ўлчаш тизимлари орқали энергия истеъмоли нормаларига риоя этилишини назорат қилиш тартиби махсус ваколатли давлат органи томонидан белгиланади.
8 -боб. Ёқилғи-энергетика ресурсларининг истеъмоли нормалари
37-модда. Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилашнинг мақсад ва вазифалари
Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилаш маҳсулот (ишлар, хизматлар) ишлаб чиқаришни режалаштиришда ёқилғи-энергетика ресурсларининг техник-иқтисодий жиҳатдан асосланган сарфланишидан фойдаланишни таъминлаш мақсадида амалга оширилади.
Ёқилғи-энергетика ресурсларининг энергия таъминоти манбаларидан қатъи назар, юридик шахслар томонидан асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқариш ҳамда эксплуатация эҳтиёжлари учун сарфланган ёқилғи, иссиқлик ва электр энергияси истеъмол қилиш нормасига киритилади.
Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилаш энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги фан ва техниканинг замонавий ютуқларига, ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарали ҳамда оқилона фойдаланиш талабларини инобатга олувчи ягона услубий ва ташкилий принципларга асосланади.
Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилашнинг ягона услубий ва ташкилий принципларини ишлаб чиқиш махсус ваколатли давлат органи томонидан амалга оширилади.
Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли нормаларини белгилаш қуйидаги вазифаларни ўз ичига олади:
ягона услубий асосда маҳсулотларнинг (ишларнинг, хизматларнинг) тегишли турларига мувофиқ нормаларини ишлаб чиқиш;
нормаларни белгилашда ишлаб чиқариш шароитларини, фан-техника тараққиёти ютуқларини жорий этиш, энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш чораларини ҳисобга олиш;
ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарали фойдаланиш, меҳнат жамоаларининг энергияни тежаш ва энергия самарадорлигини оширишга қизиқишини кучайтириш чораларини кўриш;
маҳсулот (ишлар, хизматлар) ишлаб чиқаришда ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланишнинг энг тежамкор кўрсаткичларига эришиш.
38-модда. Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг нормаларини белгилаш
Ёқилғи-энергетика ресурсларининг умумий йиллик истеъмол нормаси беш юз ҳамда ундан ортиқ тонна шартли ёқилғи ва (ёки) икки юз эллик ҳамда ундан ортиқ тонна мотор ёқилғиси сарфлайдиган жисмоний ва юридик шахслар учун белгиланади.
39-модда. Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг амалдаги ва прогрессив нормалари
Беш юз ҳамда ундан ортиқ тонна шартли ёқилғи ва (ёки) икки юз эллик ва ундан ортиқ тонна мотор ёқилғиси ҳажмида ёқилғи-энергетика ресурсларини истеъмол қилишнинг амалдаги нормалари энергия аудити натижаларига кўра ёки энг яхши мавжуд технологиялардан фойдаланган ҳолда таққослаш усулларини қўллаш асосида бир йилгача бўлган муддатга белгиланади.
Ёқилғи-энергетика ресурслари йиллик истеъмолининг прогрессив нормативлари ёқилғи-энергетика ресурсларининг умумий йиллик истеъмолидан келиб чиқиб беш йил муддатга белгиланади.
40-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш кўрсаткичларининг нормаларини белгилаш
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида мақсадли кўрсаткичлар ҳамда ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланишнинг режали ва амалдаги қийматлари, энергия сиғимлилиги, шу жумладан қайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш кўрсаткичлари ҳамда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчиликка мувофиқ бошқа кўрсаткичлар нормалари белгиланади.
9-боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат ахборот тизими
41-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид ахборот таъминоти
Тармоқлар ва соҳаларда энергия сиғими, энергияни тежаш имкониятлари тўғрисида ахборот олиш мақсадида энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид давлат ахборот тизими юритилади.
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид давлат ахборот тизимини юритиш махсус ваколатли давлат органи томонидан амалга оширилади.
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид давлат ахборот тизими қуйидаги ахборотни ўз ичига олади:
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳудудлар ва ташкилотларнинг дастурларини;
ташкилотлар томонидан истеъмол қилинадиган ёқилғи-энергетика ресурсларини қисқартириш ҳажмларини;
иқтисодиёт тармоқлари, ижтимоий соҳа ва уй-жой коммунал хўжалиги объектларига тааллуқли умумлаштирилган ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш ҳажмини;
ёқилғи-энергетика ресурсларини ҳисобга олиш ўлчов воситалари билан жиҳозланганликни;
энергетика паспортларида мавжуд бўлган ахборотга ишлов бериш, уни қайта ишлаш тизимлаштириш ва таҳлил қилиш жараёнида олинган маълумотларни;
энергетика хизматларини кўрсатиш учун шартномалар тузиш ва уларни амалга ошириш жараёнида ёқилғи-энергетика ресурсларини режалаштирилган тежаш ҳажмлари (шу жумладан қиймат ифодасида) тўғрисидаги маълумотларни;
ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланиш билан боғлиқ ва юқори энергия самарадорлигига эга бўлган маҳсулотлар, технологик жараёнлар, энергияни тежашнинг энг самарали чора-тадбирларини;
давлат томонидан энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишни қўллаб-қувватлашга қаратилган кўрсаткичларни;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга доир норматив ҳуқуқий ҳужжатларни;
энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланадиган бошқа ахборотни.
Энергияни тежаш , ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат ахборот тизимига киритилган маълумотлар махсус ваколатли давлат органининг Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги расмий веб-сайтига мажбурий тартибда жойлаштирилади ҳамда ҳар чоракда бир марта Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибга мувофиқ янгиланади.
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини оширишга оид давлат ахборот тизимига киритилган маълумотлар қонунчилик ҳужжатлари талабларига риоя этган ҳолда ошкор қилинади.
42-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги ахборотни оммалаштириш
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги ахборотни оммалаштириш бўйича ёқилғи-энергетика ресурсларини ишлаб чиқарувчилар ҳамда етказиб берувчилар қуйидагиларни амалга оширади:
энергия жиҳатидан самарадор илғор технологиялар ҳамда қайта тикланувчи энергия манбаларининг афзалликлари тўғрисида ахборот тайёрлаш ва барча истеъмолчиларга тарқатиш;
махсус ваколатли давлат органига аниқ тадбирлар бўйича ва энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ҳамда энергия самарадорлигини оширишда эришилган натижалар тўғрисида йиллик ҳисоботларни тақдим этиш;
йилига камида бир марта истеъмолчиларни энергия сарфи ва истеъмоли ҳамда харажатлар тенденциялари ва параметрлари тўғрисида хабардор қилиш;
энергия истеъмолчиларини етказиб бериладиган энергиядан, шу жумладан қайта тикланувчи энергия манбаларидан оқилона фойдаланганда рағбатлантирилиши тўғрисида хабардор қилиш дастурини ишлаб чиқиш;
энергия тежамкорлиги юқори бўлган маиший электр жиҳозлари ва асбоб-анжомлардан, биринчи навбатда, энергия жиҳатидан самарадор совуткичлар, музлаткичлар, сув иситкичлари ва ёритиш лампаларидан фойдаланишни оммавий ахборот воситалари орқали тарғиб қилишни ташкил этиш.
10- боб. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги жавобгарлик
43-модда. Нефть, газ конденсати, нефть маҳсулотлари ва суюлтирилган углеводород газидан фойдаланишдаги қоидабузарликлар
Ишлаб чиқарувчи, етказиб берувчи ҳамда сотувчилар томонидан сифати белгиланган талабларга мувофиқ бўлмаган нефть, газ конденсати, нефть маҳсулотлари ва суюлтирилган углеводород газини реализация қилиш — сифати белгиланган талабларга жавоб бермайдиган реализация қилинган товар қийматининг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
Нефть маҳсулотлари ва суюлтирилган углеводород газини қонунчиликда белгиланган тартибда сертификатлаштиришдан ўтказилмаган ҳамда белгиланган тартибда тамғаланмаган назорат ўлчов асбоблари ва ёқилғи тарқатиш ускуналари орқали истеъмолчиларга етказиб бериш, шунингдек назорат ўлчов асбобларига ташқаридан бевосита таъсир кўрсатиш — назорат ўлчов асбоблари ва ёқилғи тарқатиш ускуналарининг охирги текшируви ўтказилган кундан эътиборан реализация қилинган товар қийматининг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
44-модда. Табиий газдан фойдаланишдаги қоидабузарликлар
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати органларининг тегишли рухсатномаси ва хулосасисиз табиий газдан фойдаланиш қурилмаларида синов-созлаш ишларини амалга ошириш — ишларни амалга оширган юридик шахсларга ишга тушириш-созлаш ишлари ҳисобланган ҳажмининг ўн фоизи миқдорида жарима солишга ҳамда барча ишларни тўхтатиб, истеъмолчини (қурилмани) газ тармоғидан узишга сабаб бўлади.
Магистрал газ қувурлари ва газ тақсимлаш тармоқлари орқали табиий газни қабул қилиш, ташиш ва етказиб беришда белгиланган нормадан ортиқча технологик йўқотишларга йўл қўйиш, мазкур ҳолат уларнинг ҳаракатсизлиги натижасида юзага келган бўлса — газ таъминоти корхоналарига ортиқча йўқотилган газнинг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
45-модда. Электр энергиясидан фойдаланишдаги қоидабузарликлар
Реактив қувват компенсацияси бўйича ишларни ташкил этиш тартибини бузиш ёки унга риоя этмаслик — асбоб-ускуналар ёки норматив усуллар билан аниқланган исроф бўлган электр энергияси миқдори қийматининг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан электр ёритгичлардан қонунчиликда белгиланган нормалардан ортиқча, ишлаб чиқариш зарурияти бўлмаган ҳолда фойдаланиш, шунингдек ҳудудларни куннинг ёруғ даври давомида мақсадсиз ёритиш — нормадан ортиқча ёки куннинг ёруғ даврида фойдаланилган электр энергияси қийматининг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
Энергия истеъмолчиларига сифат кўрсаткичлари давлат стандарти талабларига жавоб бермайдиган электр энергияси етказиб бериш — сифатсиз етказиб берилган электр энергияси қийматининг бир фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
46-модда. Иссиқлик энергиясидан фойдаланишдаги қоидабузарликлар
Йилига беш юз ҳамда ундан ортиқ тонна шартли ёқилғини ва (ёки) икки юз эллик ҳамда ундан ортиқ тонна мотор ёқилғисини истеъмол қиладиган ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан иситиш тармоқларидан иссиқ сув, буғ ва буғ конденсатининг асоссиз равишда сарфланиши, хусусан, иссиқ сувнинг сирқиб тўкилиши, иссиқлик ва буғ қувурларидан, иссиқликдан фойдаланувчи ускуналардан, иссиқлик тармоқларидан иссиқлик изоляциясисиз фойдаланиш — ўлчов асбоб-анжомлари орқали ёки норматив усуллар билан аниқланган йўқотилган иссиқлик энергияси қийматининг уч баравари миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан иссиқликдан фойдаланувчи ускуналардан ва иссиқлик тармоқларидан техник жиҳатдан фойдаланиш қоидаларида белгиланган талабларга жавоб бермайдиган техник ҳолатда фойдаланиш — мазкур ускуна томонидан истеъмол қилинадиган, узатиладиган ёки ўзгартириладиган иссиқлик энергиясининг ўртача ойлик миқдори қийматининг беш фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
Иссиқлик таъминоти ташкилоти томонидан норматив ҳужжатларда ёки иссиқлик таъминоти шартномасида назарда тутилган иссиқлик энергияси сифат кўрсаткичларидан четга чиқиш — сифат кўрсаткичлари бузилган ҳолда истеъмолчига берилган иссиқлик энергияси қийматининг бир фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
47-модда. Сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналаридан, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларининг элементларидан фойдаланиш
Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналаридан, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларининг элементларидан фойдаланиш — сертификатлаштирилмаган энергетика ускуналари, энергия таъминоти тармоқлари ва тизимларининг элементлари ёрдамида сарфланган ёки узатилган энергия қийматининг ўн фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
48-модда. Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан энергетика текширувлари ва экспертизаларини ўтказиш қоидаларини бузиш
Йилига беш юз ва ундан ортиқ тонна шартли ёқилғини ва (ёки) икки юз эллик ва ундан ортиқ тонна мотор ёқилғисини сарфлайдиган ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолчилари томонидан белгиланган муддатларда мажбурий энергетика текширувларини ўтказмаслик ёки улар томонидан мажбурий энергетика текширувлари натижасида белгиланган чора-тадбирларни бажармаслик — ўртача ойлик энергия истеъмоли қийматининг уч фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади.
49-модда. Молиявий санкцияларни қўллаш тартиби
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун молиявий санкциялар суд тартибида қўлланилади, бундан хўжалик юритувчи субъект содир этилган ҳуқуқбузарликдаги айбини тан олган ва молиявий санкциянинг суммасини ихтиёрий тарзда тўлаган ҳоллар мустасно.
Молиявий санкциялар энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назоратини амалга ошириш доирасида ўтказиладиган назорат тадбирлари асосида қўлланилади. Бунда энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати органларининг ваколатли шахслари томонидан назорат тадбирларини ўтказиш давомида аниқланган ҳуқуқбузарлик тўғрисида далолатнома тузилади.
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги давлат назорати органларининг ваколатли шахслари томонидан ушбу модданинг иккинчи қисмига мувофиқ тузилган далолатнома ҳамда ушбу шахсларнинг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан белгиланган тартибда юқори турувчи органга ёки судга шикоят қилиниши мумкин.
Агар ундирилиши лозим бўлган молиявий санкция миқдори хўжалик юритувчи субъектнинг охирги ҳисобот кунидаги жорий активларининг йигирма фоизидан ошса, молиявий санкция суммасини молиявий санкция қўллаш тўғрисидаги қарор қабул қилинган кундан эътиборан олти ой давомида бўлиб-бўлиб тўлашга йўл қўйилади.
Агар энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида биринчи марта ҳуқуқбузарлик содир этган хўжалик юритувчи субъект йўл қўйилган ҳуқуқбузарликни ихтиёрий равишда бартараф этган ва етказилган зарарнинг ўрнини тўлиқ қоплаган бўлса, молиявий санкция қўлланилмайди.
Агар ёқилғи-энергетика ресурсларидан самарасиз фойдаланиш, уларнинг нормадан ортиқча сарфланиши ва йўқотилиши табиий офатлар, авариялар ва бошқа фавқулодда вазиятлар оқибатларини Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ёки маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг қарорларига мувофиқ бартараф этиш жараёнида юзага келган бўлса, молиявий санкция қўлланилмайди.
11-боб. Якунловчи қоидалар
50-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасидаги халқаро ҳамкорлик
Қуйидагилар халқаро ҳамкорликнинг асосий йўналишларидир:
энергия жиҳатидан самарали технологияларни хорижий ва халқаро ташкилотлар билан ўзаро манфаатли айирбошлаш;
энергиядан оқилона фойдаланишни таъминловчи қўшма давлатлараро лойиҳаларни республикада рўёбга чиқариш;
энергиядан оқилона фойдаланиш соҳасидаги халқаро лойиҳаларда иштирок этиш;
энергия жиҳатидан самарадорлик кўрсаткичларини халқаро стандартларнинг талабларига мослаш, шунингдек сертификатлаштириш натижаларини ўзаро эътироф этиш.
51-модда. Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик
Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.
52-модда. Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш
Қуйидагилар ўз кучини йўқотган деб топилсин:
1) Ўзбекистон Республикасининг 1997 йил 25 апрелда қабул қилинган «Энергиядан оқилона фойдаланиш тўғрисида»ги 412-I-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил, № 4-5, 118-модда);
2) Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг 1997 йил 25 апрелда қабул қилинган «Энергиядан оқилона фойдаланиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунини амалга киритиш ҳақида»ги 413-I-сонли Қарори (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил, № 4-5, 119-модда);
3) Ўзбекистон Республикасининг 2003 йил 25 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги 482-II-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2003 йил, № 5, 67-модда) XX бўлими ;
4) Ўзбекистон Республикасининг 2007 йил 26 сентябрда қабул қилинган «Энергиядан оқилона фойдаланиш тўғрисида»ги Қонунига ўзгартишлар киритиш ҳақида»ги ЎРҚ-116-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2007 йил, № 9, 423-модда);
5) Ўзбекистон Республикасининг 2013 йил 30 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-352-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2013 йил, № 4, 98-модда) 20-моддаси ;
6) Ўзбекистон Республикасининг 2013 йил 7 октябрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги ЎРҚ-355-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2013 йил, № 10, 263-модда) 14-моддаси ;
7) Ўзбекистон Республикасининг 2015 йил 29 декабрда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-396-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2015 йил, № 12, 452-модда) 13-моддаси ;
8) Ўзбекистон Республикасининг 2016 йил 20 январда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг Божхона кодекси қабул қилиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш, шунингдек айрим қонун ҳужжатларини ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида»ги ЎРҚ-401-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2016 йил, № 1, 2-модда) 3-моддаси ;
9) Ўзбекистон Республикасининг 2020 йил 14 июлда қабул қилинган «Энергиядан оқилона фойдаланиш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги ЎРҚ-628-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2020 йил, № 7, 448-модда);
10) Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелда қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартишлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-683-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, 4-сонга илова) 78-моддаси ;
11) Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 28 ноябрда қабул қилинган «Республика ижро этувчи ҳокимият органларининг яхлит тизими шакллантирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиришлар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-880-сонли Қонунининг (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2023 йил, № 11, 923-модда) 18-моддаси .
53-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш
Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
54-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
55-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши
Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2024 йил 7 август,
ЎРҚ-940-сон
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2024-yil 9-iyulda qabul qilingan Senat tomonidan 2024-yil 10-iyulda maʼqullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilik
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun hamda boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
birlamchi energiya resurslari — bevosita yoqilgʻi sifatida ishlatilishi mumkin boʻlgan tabiiy resurslar (neft, tabiiy gaz, koʻmir);
Davlat energetika reyestri — energiya subyektlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan maʼlumotlar bazasi;
Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlar — yiliga besh yuz hamda undan ortiq tonna shartli yoqilgʻini va (yoki) ikki yuz ellik va undan ortiq tonna motor yoqilgʻisini isteʼmol qiladigan yuridik shaxslar;
yoqilgʻi — xom neft, uchuvchan neft, ogʻir neft va boshqa neft mahsulotlari, tabiiy gaz, shuningdek yoqilgʻi sifatida foydalaniladigan koʻmir, koks va boshqa mahsulotlar;
yoqilgʻi-energetika resurslari — tabiiy va boshqa manbalardan ishlab chiqariladigan yoqilgʻi va energiyaning barcha turlari yigʻindisi;
yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari — yoqilgʻi-energetika resurslarining bir yoki bir nechta turlarini isteʼmol qiluvchi yuridik va jismoniy shaxslar;
yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqaruvchilar — yoqilgʻi-energetika resurslarining bir yoki bir nechta turlarini ishlab chiqaruvchi yuridik va jismoniy shaxslar;
yoqilgʻi-energetika resurslarining isteʼmol normasi — shartli yoki natural birliklarda oʻlchanadigan, maʼlum bir sifatdagi mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligini ishlab chiqarish uchun sarflanadigan yoqilgʻi, issiqlik va elektr energiyasining miqdori;
yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilishning yoʻl qoʻyiladigan eng yuqori hajmi — bir yilgacha boʻlgan muddatga talab qilinadigan yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining yoʻl qoʻyiladigan hajmi;
yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining progressiv normalari — bir yildan besh yilgacha boʻlgan muddatga shakllantiriladigan va yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini kamaytirish boʻyicha asoslantirilgan takliflarga mos keladigan yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarining kamayib boruvchi qiymati;
yoqilgʻi-energetika resurslaridan oqilona foydalanish — yoqilgʻi-energetika resurslarining asossiz sarflanishini bartaraf etishga va ularning eng maqbul turlaridan foydalanishga qaratilgan tadbirlar;
yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilishning amaldagi normalari — yoqilgʻi-energetika resurslarining mahsulotini (ishlarini, xizmatlarini) ishlab chiqarish chogʻidagi resurslar isteʼmolining yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolini minimallashtirishni hisobga olgan holda bir yilgacha boʻlgan muddatga shakllantiriladigan normalari qiymatlarining toifasi;
ikkilamchi energiya resurslari — birlamchi energiya resurslarini texnologik jarayonlarda oʻzgartirish orqali olinadigan yoqilgʻi-energetika resurslari;
mahalliy yoqilgʻi-energetika resurslari — tabiatda mavjud boʻlgan va Oʻzbekiston Respublikasi hududida barcha tabiiy hamda boshqa manbalardan ishlab chiqariladigan yoqilgʻi va energiya turlarining yigʻindisi;
tartibga solinadigan faoliyat turlari — issiq suv taʼminoti, sovuq suv taʼminoti va (yoki) suv taʼminoti bilan shugʻullanadigan, oʻziga nisbatan qonunchilik hujjatlariga muvofiq narxlar (tariflar) tartibga solinadigan tabiiy monopoliyalar subyektlari, tashkilotlar, kommunal xoʻjaligi korxonalari tomonidan amalga oshiriladigan faoliyat turlari;
shartli yoqilgʻi — texnik-iqtisodiy hisob-kitoblarda qabul qilingan, normativ hujjatlar va standartlar bilan tartibga solinadigan, har xil turdagi organik yoqilgʻining issiqlik qiymatini solishtirish uchun xizmat qiladigan birlik;
energiya auditi — foydalanilgan yoqilgʻi-energetika resurslari va energiya samaradorligi koʻrsatkichlari toʻgʻrisidagi ishonchli maʼlumotlarni toʻplashga, ularga ishlov berishga hamda ularni tahlil qilishga, shuningdek xulosa tayyorlashga qaratilgan faoliyat;
energiya samaradorligi — yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish natijasida olingan samaraning unga sarflangan yoqilgʻi-energetika resurslari xarajatlariga nisbatini aks ettiruvchi koʻrsatkich;
energiyani tejash va energiya samaradorligi koʻrsatkichlari — yuridik va jismoniy shaxslarning energiyani tejash va energiya samaradorligiga doir tadbirlarni amalga oshirish chogʻidagi faoliyati natijalarini tavsiflovchi koʻrsatkichlar;
energiyani tejash — yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish chogʻidagi energiya sarfini mahsulot ishlab chiqarish, ishlar va xizmatlar koʻrsatish hajmini qisqartirmagan holda kamaytirishga qaratilgan tashkiliy-huquqiy, texnik, texnologik, iqtisodiy va boshqa chora-tadbirlarni amalga oshirish.
4-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishning asosiy prinsiplari
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
qonuniylik;
hisobdorlik;
ochiqlik;
shaffoflik.
5-modda. Energiya samaradorligini oshirishga doir standartlarni ishlab chiqish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi maxsus vakolatli davlat organi hamda boshqa masʼul vazirliklar va idoralar bilan birgalikda energiyani tejovchi texnologiyalar va asbob-uskunalarga doir talablarni belgilovchi milliy standartlarni xatlovdan oʻtkazadi, shuningdek energiyani tejovchi texnologiyalarga, mahsulotlar, asbob-uskunalar, maishiy texnika vositalariga va ularda energiya samaradorligini oshirish jarayonlariga oid zarur talablarni nazarda tutuvchi xalqaro standartlarni koʻrib chiqadi hamda quyidagi tadbirlarni oʻz vakolatlari doirasida amalga oshiradi:
sanoat obyektlarida va binolarda energiya isteʼmoli yuqori boʻlgan qurilmalar, asbob-uskunalar, mahsulotlar, jarayonlarning va texnologiyalarning energiya samaradorligini oshirishning milliy standartlari tasdiqlanishini taʼminlaydi;
asbob-anjomlar, uskunalar, mahsulotlar, mashinalar va texnologiyalarning energetik xususiyatlariga doir eng kam va eng koʻp talablarni belgilaydi;
import qiluvchilar, ishlab chiqaruvchilar va sotuvchilarga energiya samaradorligining milliy standartlariga mos boʻlmagan har qanday qurilmalar, uskunalar, mahsulotlarni va texnologiyalarni sotishni taqiqlaydi;
import qiluvchilar, ishlab chiqaruvchilar va sotuvchilarga nisbatan ularning qurilmalari, asbob-uskunalari, mahsulotlari va texnologiyalari energiya samaradorligining milliy standartlariga muvofiqligi toʻgʻrisida sertifikat olish uchun sinovlar va oʻlchovlarni amalga oshirish talablarini belgilaydi.
Sinovlar, oʻlchovlar va sertifikatlashtirishga doir ishlar belgilangan tartibda Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi tomonidan akkreditatsiya qilingan muassasalar tomonidan amalga oshiriladi.
Qurilmalar, asbob-uskunalar, mahsulotlar va texnologiyalar uchun energiya samaradorligi milliy standartlari eʼlon qilinganidan keyin bir yil oʻtgach majburiydir.
2-bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasini davlat tomonidan tartibga solish
6-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
energiyani ishlab chiqarish va isteʼmol qilishda energiyadan samarali hamda xavfsiz foydalanishni taʼminlash;
energiyani tejovchi texnologiyalarni ishlab chiqarish va joriy etishni ragʻbatlantirish;
yoqilgʻi-energetika resurslaridan samarali foydalanilishini yoʻlga qoʻyish hamda yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilishning maqbul yoʻllari va usullarini belgilash;
yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqarish va isteʼmol qilishni taʼminlashda zamonaviy boshqaruv usullarini qoʻllash;
energiyani tejovchi zamonaviy asbob-uskunalar, texnologiyalar, oʻlchov vositalari hamda samarali nazorat tizimlari joriy etilishini ragʻbatlantirish;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi fundamental, ilmiy va amaliy tadqiqotlarni rivojlantirish;
yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqaruvchilar, yetkazib beruvchilar va isteʼmol qiluvchilar oʻrtasidagi hamkorlikni mustahkamlash;
qayta tiklanuvchi energiya manbalarini ishlab chiqarish va isteʼmolga keng joriy etish boʻyicha mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining masʼuliyatini oshirish;
energetika xizmatlari bozorini rivojlantirish, mazkur yoʻnalishda davlat-xususiy sheriklik asosida xususiy sektorning ishtirokini yanada kengaytirish;
hududlarda energiya samaradorligini va qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish darajasini oshirish uchun moliyaviy va fiskal mexanizmlarni hamda ragʻbatlantirish shakllarini joriy etish.
7-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida yagona davlat siyosati amalga oshirilishini taʼminlaydi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarining ishlab chiqilishini hamda amalga oshirilishini tashkil etadi;
energiya samaradorligining maqsadli koʻrsatkichlarini, shuningdek energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi boshqa koʻrsatkichlarni tasdiqlaydi hamda ularga erishish tartibini belgilaydi;
yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilish normalarini ishlab chiqish va qayta koʻrib chiqish tartibini belgilaydi;
energiya samaradorligini davlat ekspertizasidan oʻtkazish tartibini va shartlarini belgilaydi;
yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarini energiya auditidan oʻtkazish tartibini belgilaydi;
malakali energetika menejerini tayyorlashni tashkil etish, energetika menejerini sertifikatlashtirish va sertifikatga ega boʻlgan shaxslar orasidan energetika menejerini tanlab olish tartibini belgilaydi;
energiya samaradorligi sertifikatlarini (oq sertifikatlarni) joriy etish tartibini belgilaydi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
8-modda. Maxsus vakolatli davlat organining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi vakolatlari
Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi maxsus vakolatli davlat organidir (bundan buyon matnda maxsus vakolatli davlat organi deb yuritiladi).
Maxsus vakolatli davlat organi:
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi yagona davlat siyosatini amalga oshiradi;
davlat dasturlarini va boshqa dasturlarni, strategiyalarni ishlab chiqadi, amalga oshiradi hamda nazorat qiladi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini oʻz vakolatlari doirasida ishlab chiqadi hamda qabul qiladi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat axborot tizimini yuritadi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarining maqsadli koʻrsatkichlariga erishishga qaratilgan tadbirlarni amalga oshiradi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish tadbirlarining rejalari bajarilishini oʻz vakolatlari doirasida nazorat qiladi hamda muvofiqlashtiradi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi maqsadli koʻrsatkichlarni hisob-kitob qilish uslubiyotini ishlab chiqadi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi uslubiy va axborot taʼminotini amalga oshiradi;
Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlar tomonidan energiya auditi natijalarining bajarilishi monitoringini yuritadi va tahlil qiladi, shuningdek ushbu subyektlar energetika pasportlarining elektron reyestrini yuritadi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash boʻyicha belgilangan tartibda akkreditatsiyadan oʻtgan oʻquv markazlarining reyestrini yuritadi;
energiyani tejashni, undan oqilona foydalanishni va energiya samaradorligini oshirishni ragʻbatlantirish chora-tadbirlarini ishlab chiqish hamda amalga oshirishda oʻz vakolatlari doirasida ishtirok etadi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi yillik hisobotni tayyorlaydi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga taqdim etadi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish, shuningdek qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish sohasidagi ilgʻor jahon tajribasini oʻrganish va amaliyotga tatbiq etish ishlarini amalga oshiradi;
yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan energiyani tejaydigan texnologiyalardan va qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishning afzalliklari toʻgʻrisida jamoatchilikni xabardor qiladi hamda tushuntirish ishlarini tashkil etadi.
Maxsus vakolatli davlat organi qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
9-modda. Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi vakolatlari
Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Oʻzenergoinspeksiya deb yuritiladi) oʻz vakolatlari doirasida:
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida davlat nazoratini amalga oshiradi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqishda ishtirok etadi;
binolar va inshootlarni, shu jumladan koʻp kvartirali uylarni loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlash va foydalanishga topshirishda ularda energiyani tejaydigan va energiya jihatidan samarador texnologiyalardan foydalanishning shaharsozlik normalari va qoidalariga muvofiqligini tekshiradi;
binolar va inshootlarni, shu jumladan koʻp kvartirali uylarni loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya qilish, taʼmirlashda issiqlik saqlovchi qurilish materiallarini, shuningdek konstruksiyalarni qoʻllashga hamda muqobil energiya manbalarini va energiyani tejaydigan qurilmalarni majburiy tarzda oʻrnatish talablariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi, bundan yakka tartibdagi uylar qurilishi mustasno;
tovarlar (ishlar, xizmatlar), binolar va inshootlarning energiya samaradorligi va energiyani tejash, shuningdek energiyadan oqilona foydalanish normalariga hamda uning sifat koʻrsatkichlariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
ushbu Qonunda belgilangan hollarda yuridik shaxslarga nisbatan moliyaviy sanksiyalar qoʻllash choralarini koʻradi.
10-modda. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi vakolatlari
Mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlari energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi hududiy dasturlarni tasdiqlaydi va ularning bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.
Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari:
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat dasturlarini ishlab chiqish hamda amalga oshirishda ishtirok etadi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi hududiy dasturlarni ishlab chiqadi, tasdiqlash uchun mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlariga kiritadi hamda amalga oshiradi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi xalqaro hamkorlikni amalga oshirishda oʻz vakolatlari doirasida ishtirok etadi;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish masalalarini ommaviy axborot vositalari yordamida keng targʻib etadi.
Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonunchilikka muvofiq boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
3-bob. Energiya servis kompaniyalari va energiya servis shartnomasi
11-modda. Energiya servis kompaniyalari
Energiya servis kompaniyasi energetika xizmatlarini koʻrsatish shartnomasiga muvofiq energiya tejamkorligi va energiya samaradorligini oshirish maqsadida qurilish, qurilish-montaj va sozlash ishlarini bajarish, energiya qurilmalarini ishga tushirish hamda bunday qurilmalar mavjud boʻlgan obyektlarda energiya auditini oʻtkazish, shu jumladan qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalarini oʻrnatish va ekspluatatsiya qilish bilan kompleks ravishda shugʻullanadigan yuridik shaxsdir.
Maxsus vakolatli davlat organi energiya servis kompaniyalari faoliyatini rivojlantirishning strategik rejasini ishlab chiqadi va kelishadi, mazkur reja quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
iqtisodiyot tarmoqlarining hamda ijtimoiy soha obyektlarining binolari va inshootlarida energiya samaradorligini oshirish hamda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish boʻyicha talablarni belgilashni;
energiya servis kompaniyalarini moliyalashtirish va rivojlantirishga koʻmaklashishni.
Maxsus vakolatli davlat organi energiya servis kompaniyalarini akkreditatsiya qilish jarayonini (arizalarni koʻrib chiqish, baholash, energiya servis kompaniyalarini akkreditatsiya qilish va ularning roʻyxatini yuritish) qonunchilikda belgilangan tartibda tashkil etadi va amalga oshiradi.
Maxsus vakolatli davlat organi energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish masalalari boʻyicha energiya servis shartnomalariga doir talablarni ishlab chiqadi. Unda quyidagilar koʻrsatiladi:
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar hamda energiya servis kompaniyalarining ularni amalga oshirish borasidagi majburiyatlari;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha ishlar rejasi, shu jumladan maqsadli dasturni amalga oshirish bosqichlari;
har bir chora-tadbirga doir investitsiyalar qiymatini baholash hamda energiya hajmlari va xarajatlarini aniqlash;
qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish samaradorligini oshirish chora-tadbirlarini baholash;
shartnomani tuzish va bekor qilish shartlarini koʻrsatgan holda, shartnomaning mezonlarini, shuningdek boshqa qoidalarini belgilash;
energiya servis kompaniyalariga rejadagi ishlarni bajarishda koʻmaklashadigan pudrat va yordamchi pudrat tashkilotlarining yoki boshqa servis tashkilotlarining ishtirokini baholash;
bajarilgan ishlarni baholash va sinovlardan oʻtkazish rejasi;
shartnomaning moliyaviy shartlari;
shartnomaga oʻzgartirishlar kiritish tartibi.
12-modda. Energiya servis shartnomasi
Energiya servis shartnomasi energiya servis kompaniyasi va isteʼmolchi oʻrtasidagi kelishuv boʻlib, u energiya servis kompaniyasining energiya tejamkorligi va energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan xizmatlari (ishlari) yuzasidan taraflarning huquq va majburiyatlarini belgilaydi.
Energiya servis shartnomasida quyidagilar belgilanadi:
energiya servis kompaniyasi tomonidan energiya servis shartnomasini bajarish natijasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan xizmatlar (ishlar) koʻrsatish shartlari hamda ushbu xizmatlarning (ishlarning) hajmi;
energiya servis shartnomasining amal qilish muddati;
qonunchilikda belgilangan boshqa shartlar.
Energiya servis shartnomasiga qoʻshimcha ravishda quyidagilar kiritilishi mumkin:
shartnomaning amal qilish davrida yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishning boshqa shartlari;
foydalaniladigan yoqilgʻi-energetika resurslarini oʻlchash vositalarini oʻrnatish va ishga tushirish yuzasidan energiya servis kompaniyasining majburiyatlari;
energiya servis shartnomasini amalga oshirish natijasida tejalgan yoqilgʻi-energetika resurslarining miqdoridan kelib chiqib, energiya servis xizmati uchun mukofot pullarini toʻlash.
Davlat organlari va tashkilotlari bilan energiya servis shartnomalari qonunchilikka muvofiq tuziladi.
4-bob. Energetika menejmenti, energiya auditi va energetika ekspertizasi
13-modda. Energetika menejmenti
Energetika menejmenti yoqilgʻi-energetika resurslari sarfini kamaytirish va maqbullashtirish, isteʼmolchilar uchun zarur miqdordagi yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqarish, tashish va ulardan foydalanish jarayonlarini doimiy boshqarish tizimidir.
Energetika menejmenti Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlarda amalga oshiriladi.
Energetika menejmenti joriy etilgan subyektlar:
yoqilgʻi-energetika resurslari sarfini kamaytirish va maqbullashtirishga oid tadbirlarni amalga oshiradi;
energetika menejmenti sohasidagi xodimlarni (energetika menejerlarini) oʻqitish va ularni attestatsiyadan oʻtkazish ishlarini tashkil etadi.
Xalqaro standartlar talablariga muvofiq energetika menejmenti tizimi joriy etiladigan vazirliklar va idoralarning roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
14-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasini uslubiy va axborot jihatdan qoʻllab-quvvatlash
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladigan uslubiy va axborot jihatdan qoʻllab-quvvatlash quyidagi tadbirlarni oʻz ichiga oladi:
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha uslubiy va axborotga oid hujjatlarni tayyorlash, davlat organlari va tashkilotlariga yetkazib berish hamda ularning qoʻllanilishini monitoring qilishga;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi eng samarali loyihalarni tanlab olishni va amalga oshirishni taʼminlashga;
monitoring tizimini joriy etish va uni takomillashtirishga;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida rivojlangan davlatlarning uslubiy, axborot, texnik va tashkiliy jihatdan qoʻllab-quvvatlash borasidagi tajribasini amaliyotga joriy etish boʻyicha tavsiyalarni amalga oshirishga.
15-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida xodimlarning malakasini oshirish
Davlat organlari va tashkilotlari energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha masʼul xodimlarni tayinlaydi, shuningdek ushbu yoʻnalishdagi mutaxassislarning malakasini oshiradi.
Iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy soha obyektlarida, shu jumladan Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlarda energiya menejmenti boʻyicha oʻquv dasturlari ishlab chiqiladi va maxsus vakolatli davlat organi bilan kelishiladi.
Maxsus vakolatli davlat organi energiya auditorlari va energetika menejerlarining attestatsiyasini amalga oshiradi.
Maxsus vakolatli davlat organi energiya auditorlari va energetika menejerlariga sertifikatlashtirish imtihonlariga tayyorgarlik koʻrish boʻyicha oʻquv dasturlarini ishlab chiqadi va belgilangan tartibda eʼlon qiladi.
Energiya auditorlari va energetika menejerlari akkreditatsiyadan oʻtkazilgan oʻquv markazlarida, shu jumladan oliy taʼlim tashkilotlarida malaka oshiradi. Oʻquv markazlarining roʻyxati maxsus vakolatli davlat organi tomonidan yuritiladi va belgilangan tartibda eʼlon qilinadi.
16-modda. Energiya auditini tashkil etish
Energiya auditi majburiy va ixtiyoriy tarzda tashkil etiladi.
Majburiy energiya auditi Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlarda dastlabki, davriy, navbatdan tashqari va ekspress energiya auditi shaklida oʻtkaziladi.
Dastlabki energiya auditi energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishni baholash maqsadida oʻtkaziladi.
Davriy energiya auditi besh yilda kamida bir marta majburiy tartibda oʻtkaziladi.
Navbatdan tashqari energiya auditi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq oʻtkaziladi.
Ekspress energiya auditi energiya samaradorligini oshirish imkoniyatlarini aniqlash, shuningdek texnik va texnologik modernizatsiya ishlarini amalga oshirish natijasida erishilgan energiya samaradorligi koʻrsatkichlarini tezkor aniqlash maqsadida oʻtkaziladi.
Ixtiyoriy energiya auditi Davlat energetika reyestriga kiritilmagan isteʼmolchilarda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish maqsadida oʻtkaziladi.
Ichki energiya auditi yoqilgʻi-energetika resurslarining aniq turi, ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanish, alohida agregat (agregatlar guruhi) yoki energiya samaradorligining alohida koʻrsatkichlari boʻyicha oʻtkaziladigan energiya auditidir.
17-modda. Energiya auditini oʻtkazish
Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilarining energiya auditi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda oʻtkaziladi.
Energiya auditi energiya auditi xizmatlarini koʻrsatuvchi va isteʼmolchi oʻrtasida tuzilgan shartnomaga asosan oʻtkaziladi.
Energiya auditining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
yoqilgʻi-energetika resurslarini tejash, ulardan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish salohiyatini baholash;
yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining progressiv normalariga oʻtish boʻyicha asoslantirilgan takliflarni ishlab chiqish;
energiyani tejashga doir chora-tadbirlarni ishlab chiqish;
energetika pasportini ishlab chiqish.
Energiya auditi natijalari boʻyicha ishlab chiqilgan energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlar maqsadli, hududiy va tarmoq dasturlariga hamda audit oʻtkazilayotgan yuridik shaxslarning energiyani tejash dasturlariga kiritiladi.
Davriy energiya auditi Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilgan holda, har yili belgilangan tartibda tasdiqlanadigan jadvallarga asosan besh yilda kamida bir marta oʻtkaziladi.
Majburiy energiya auditi yuqori texnologiyali ishlab chiqarish uskunalarini uch yildan kam boʻlgan davr ichida oʻrnatgan va asosiy texnologik uskunalarni shu davr ichida modernizatsiya qilgan hamda Davlat energetika reyestriga kiritilgan subyektlarda ekspress energiya audit shaklida oʻtkaziladi.
Majburiy energiya auditini oʻtkazish Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari bilan kelishilgan texnik topshiriqqa asosan amalga oshiriladi.
Ixtiyoriy energiya auditi energiya auditini oʻtkazish uchun ishlab chiqilgan texnik topshiriqqa asosan oʻtkaziladi.
Ichki energiya auditi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibga muvofiq korxonalar va tashkilotlarning energetika menejmenti boʻlimlari (guruhlari) tomonidan oʻtkaziladi.
Ichki energiya auditini oʻtkazuvchi shaxslar:
ichki energiya auditini oʻtkazish va uning natijalarini koʻrib chiqish uchun malakali mutaxassislarni jalb etish;
ichki audit oʻtkazishda yuzaga kelgan masalalar yuzasidan energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish uchun masʼul boʻlgan shaxslardan tushuntirishlar va boshqa qoʻshimcha axborot olish huquqiga ega.
18-modda. Energiya auditi natijalari boʻyicha energetika pasportini yuritish tartibi
Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari:
energiya auditi natijalari boʻyicha tuzilgan energetika pasportlarini umumlashtiradi, tahlil qiladi, ularga ishlov beradi, ularni tizimlashtiradi va tegishli qaror qabul qilish uchun maxsus vakolatli davlat organiga taqdim etadi;
energiya auditi natijalari boʻyicha tuzilgan energetika pasportlarining Davlat energetika reyestriga kiritilishini taʼminlaydi.
Energetika pasportlarini yuritish jarayonida olingan axborot isteʼmolchilarning (bundan jismoniy shaxslar mustasno) yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar monitoringini yuritish uchun asos boʻladi.
Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari energiya auditorlari tashkilotlaridan energetika pasportlari toʻgʻrisidagi axborotni energiya auditidan ixtiyoriy ravishda oʻtkazilgan isteʼmolchilarning roziligi bilan olishga haqli.
Maxsus vakolatli davlat organi davlat energetika reyestrining, davlat organlari va tashkilotlarining maʼlumotlari asosida respublika yalpi ichki mahsulotining energiya sigʻimini hamda yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish samaradorligini hisoblaydi va tahlil qiladi.
19-modda. Energetika ekspertizasi
Energetika ekspertizasi akkreditatsiya qilingan ekspert tashkiloti tomonidan yangi qurilayotgan va (yoki) rekonstruksiya qilinayotgan obyektlarning loyiha-smeta hujjatlarini energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi qonunchilik hujjatlariga, shu jumladan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini tekshirish uchun oʻtkaziladi.
Energetika ekspertizasini oʻtkazish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilandi.
Energetika ekspertizasini oʻtkazishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
loyiha-smeta hujjatlarining energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi qonunchilik hujjatlari, shu jumladan majburiy texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini baholash;
loyiha-smeta hujjatlarida nazarda tutilgan energiya samaradorligini oshirishga doir chora-tadbirlarning yetarliligi va asoslantirilganligini baholash.
Energetika ekspertizasi yoqilgʻi-energetika resurslarini qazib olish, ishlab chiqarish, qayta ishlash, tashish, saqlash, yetkazib berish (taqsimlash, sotish) va isteʼmol qilish bilan bogʻliq texnologik jarayonlarda foydalaniladigan asbob-uskunalar va qurilmalarning energiya samaradorligini baholash uchun oʻtkaziladi.
Yangi quriladigan va rekonstruksiya qilinadigan obyektlar, texnologiyalar va asbob-uskunalar loyiha-smeta hujjatlarining energiya samaradorligini oshirish normalariga muvofiqligi yuzasidan energetika ekspertizasidan majburiy tartibda oʻtkazilishi kerak.
5-bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishning iqtisodiy mexanizmlari
20-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi dasturlar va loyihalarni moliyalashtirish
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi milliy, tarmoq va hududiy dasturlar hamda loyihalar Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari, budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari jamgʻarmalari mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi.
21-modda. Tarmoqlararo energiyani tejash jamgʻarmasi
Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Tarmoqlararo energiyani tejash jamgʻarmasi (bundan buyon matnda Jamgʻarma deb yuritiladi) mablagʻlarini shakllantirish manbalari quyidagilardan iborat:
kreditlashdan va jamgʻarmaning boshqa moliya-xoʻjalik faoliyatidan olingan foyda;
energiyadan oqilona foydalanish sohasidagi milliy, tarmoq va hududiy dasturlarni hamda loyihalarni amalga oshirishdan olingan foydaning ulushi;
xalqaro moliya institutlari hamda donor tashkilotlar tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar;
davlat ulushi boʻyicha dividendlar hisobidan neft-gaz va elektr energetikasi tarmoqlari korxonalarining sof foydasidan ajratiladigan transfertlar;
yoqilgʻi-energetika resurslarini shartnomada belgilangan normalardan ortiq isteʼmol qilganlik uchun qoʻshimcha toʻlovlardan olingan tushumlar;
qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa tushumlar.
22-modda. Energiya isteʼmolchilariga beriladigan imtiyozlar
Energiya isteʼmolchilariga imtiyozlar qonunga va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarorlariga muvofiq berilishi mumkin.
6-bob. Iqtisodiyot tarmoqlarida va ijtimoiy soha obyektlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari
23-modda. Iqtisodiyot tarmoqlarida va ijtimoiy soha obyektlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish
Iqtisodiyot tarmoqlarida va ijtimoiy soha obyektlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida monitoring tizimini joriy etish;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida uslubiy va axborot jihatdan taʼminlashni amalga oshirish;
rahbarlar va mutaxassislarning energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi bilimlari hamda koʻnikmalarini oshirib borish;
energiya auditi muntazam ravishda oʻtkazilishini taʼminlash;
yoqilgʻi-energetika resurslari sarfining belgilangan normalariga qatʼiy rioya etish;
ishlab chiqarilayotgan mahsulot (ishlar, xizmatlar) birligi uchun sarflanayotgan yoqilgʻi-energetika resurslari yoʻqotishlarini qisqartirishga qaratilgan chora-tadbirlarni belgilash;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi xalqaro standartlarni qoʻllash;
barcha turdagi binolarni isitish va sovutish, yoritish, issiq va sovuq suv taʼminoti chogʻidagi energiya sarfini tartibga soluvchi avtomatlashtirilgan tizimlarni joriy etish.
24-modda. Sanoat korxonalarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish
Sanoat korxonalarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
yangi zamonaviy, innovatsion, energiyani tejaydigan texnologiyalarni, shu jumladan energiyani tejaydigan xorijiy texnologiyalarini jalb etish orqali sanoat korxonalarini bosqichma-bosqich modernizatsiya va rekonstruksiya qilish;
texnik jihatdan qayta jihozlashga qaratilgan istiqbolli investitsiya loyihalarini amalga oshirish;
sexlarning alohida uchastkalarida yoqilgʻi-energetika resurslari hisobini yuritish;
ichki energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish hamda ularning bajarilishini taʼminlash;
rahbarlar va mutaxassislarning energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi bilimlari hamda koʻnikmalarini oshirib borish;
foydalanilayotgan ayrim asbob-uskunalar uchun yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining eng yuqori normalarini belgilash;
korxonalarda ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligi uchun sarflanadigan yoqilgʻi-energetika resurslari normalarini belgilash;
xalqaro standartlarga muvofiq energetika menejmenti tizimini bosqichma-bosqich joriy etish;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan loyihalarni amalga oshirish uchun xalqaro moliya institutlarining, xorijiy va mahalliy investorlarning mablagʻlarini jalb etish.
25-modda. Qurilish sohasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish
Qurilish sohasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
binolar, inshootlar qurilishida hamda turar joylarda energiya samaradorligini oshirishga va energiyani tejashga oid normativ koʻrsatkichlarni belgilash;
rahbarlar va mutaxassislarning energiyani tejash, undan oqilona foydalanish hamda energiya samaradorligini oshirish borasidagi bilim va koʻnikmalarini oshirib borish;
tarmoqdagi korxonalar va tashkilotlarda foydalanishda boʻlgan asbob-anjomlar hamda uskunalar uchun yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining eng yuqori normalarini belgilash;
foydalanish maydoni 200 kvadrat metrdan ortiq boʻlgan binolar va inshootlarning energiya samaradorligi toifasini belgilash;
binolar va inshootlar uchun yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining eng kam normalarini belgilash hamda ushbu normalarni har besh yilda qayta koʻrib chiqish;
energiya sarfi past boʻlgan binolar qurilishini ragʻbatlantirish va qoʻllab-quvvatlash;
xalqaro standartlarni hisobga olgan holda yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining oʻrtacha yillik koʻrsatkichlarini aniqlash;
markaziy yoki lokal isitish tizimiga ulangan koʻp kvartirali uylarda va yashash uchun moʻljallanmagan joylarda individual hisoblagichlarni oʻrnatish;
koʻp kvartirali uylarni va yashash uchun moʻljallanmagan joylarni isitish (sovitish) tizimlarida energiya sarfi shaffofligini taʼminlash maqsadida hisob-kitobni har bir isteʼmolchiga alohida oʻrnatilgan hisoblagichlar orqali amalga oshirish;
energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi loyihalarni moliyalashtirish uchun xalqaro moliya institutlarining, xorijiy hamda mahalliy investorlarning mablagʻlarini jalb etish.
Binolar va inshootlarni qurishda hamda rekonstruksiya qilishda issiqlik izolyatsiyasi koʻrsatkichlarini taʼminlashning asosiy yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
issiqlik izolyatsiyasi boʻyicha xalqaro standartlar talablariga rioya etish;
issiqlikni izolyatsiya qiladigan materiallardan foydalanish;
ikki kamerali derazalar oʻrnatilishini ragʻbatlantirish;
quyosh suv isitkichlaridan, energiya sarflanishi jihatidan samarador qurilish materiallari va konstruksiyalardan foydalanish;
mukammal taʼmirlanadigan binolar va inshootlarga nisbatan yangi binolar hamda inshootlarga qoʻyiladigan talablarni qoʻllash.
Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligining qarori bilan quyidagi toifadagi binolar hamda inshootlarga nisbatan ushbu moddada nazarda tutilgan talablar qoʻllanilmasligi mumkin:
moddiy madaniy meros obyektlari, davlat muzeylari va muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, agar energiya samaradorligi boʻyicha belgilangan minimal talablarga rioya etish binolar va inshootlarning tashqi koʻrinishi, tarixiy ahamiyati oʻzgarishiga olib kelishi yoki ularga boshqacha tarzda taʼsir etishi mumkin boʻlsa;
diniy tashkilotlarning binolari;
ekspluatatsiya muddati ikki yildan oshmagan vaqtinchalik imoratlar, energiya samaradorligi past boʻlgan sanoat obyektlari, yashash uchun moʻljallanmagan qishloq xoʻjaligi binolari.
Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi har uch yilda bir marta binolar hamda inshootlarning energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish, “energiya sarfi nol” boʻlgan binolar hamda inshootlar sonini koʻpaytirish toʻgʻrisidagi ishlar yuzasidan hisobot eʼlon qilib boradi.
26-modda. Transport sohasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish
Transport sohasida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
barcha turdagi transport vositalari uchun yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining eng yuqori normalarini belgilash;
energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish;
respublikada elektromobillar ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish va uni rivojlantirish choralarini koʻrish;
elektromobillarni quvvatlash stansiyalari, avtomobil zavodlarida elektromobillar ishlab chiqarish liniyalarini oʻrnatish va elektromobillarga oʻtishni ragʻbatlantirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlarni amalga oshirish.
27-modda. Maishiy texnikadan foydalanishda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish
Maishiy texnikadan foydalanishda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
energiya samaradorligi past boʻlgan maishiy texnika mahsulotlarini sotishga cheklovlar oʻrnatish;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid xalqaro standartlarni qoʻllash;
maishiy texnika asbob-anjomlarining energiya samaradorligi toifalarini belgilash (tamgʻalash);
yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qiladigan maishiy texnika asbob-anjomlarini belgilangan tartibda sertifikatlashtirish;
sinov laboratoriyalarini joriy etish va rivojlantirish.
28-modda. Issiqlik taʼminoti hamda kommunal xizmat koʻrsatish korxonalarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish
Issiqlik taʼminoti hamda kommunal xizmat koʻrsatish korxonalarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
kommunal xizmat koʻrsatish korxonalarida foydalanishda boʻlgan asbob-anjomlar hamda uskunalar uchun yoqilgʻi-energetika resurslari sarfining eng yuqori normalarini belgilash;
Yagona issiqlik dispetcherlik markazi orqali markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimlarini boshqarish;
issiqlik taʼminoti korxonalari va isteʼmolchilar tomonidan isteʼmol rejimlariga rioya etilishini monitoring qilish;
issiqlik energiyasining sifat koʻrsatkichlarini joriy etish;
sovitish, ventilyatsiya va issiqlik taʼminoti sifatini yaxshilash;
issiqlik taʼminoti tarmoqlarida, shuningdek binolar va inshootlarda issiqlik himoya qilinishini yaxshilash;
issiqlik taʼminoti quvurlarini izolyatsiya qilish;
yondirgichlarni yangilash, havo va yoqilgʻi nisbatini maqbullashtirish;
issiqlik taʼminoti miqdorining oʻzgarishiga nisbatan issiq suv miqdori oʻzgarishini joriy etish;
markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimlarida gidravlik rejimlarni sozlash va avtomatlashtirish;
issiqlik taʼminoti sohasida tarif siyosatini takomillashtirish, shu jumladan issiqlik energiyasi isteʼmolchilarining hisob-kitoblarini ikki bosqichli kommunal toʻlovlar tariflariga oʻtkazish;
isteʼmolchilarda issiqlik energiyasi (issiq suv) sarfini oʻlchash asboblarini toʻliq oʻrnatish;
energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar ishlab chiqilishi va bajarilishini taʼminlash;
qozonxonalarni modernizatsiya va rekonstruksiya qilishga, energiya samaradorligi past boʻlgan qozonxonalarni bosqichma-bosqich foydalanishdan chiqarishga, issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi sarfini kamaytirishga qaratilgan loyihalarni amalga oshirish;
issiqlik taʼminoti va kommunal xizmat koʻrsatish korxonalarida ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligiga nisbatan sarf qilinadigan yoqilgʻi-energetika resurslari normalarini belgilash;
xalqaro moliya institutlarining hamda xorijiy va mahalliy investorlarning mablagʻlarini jalb etish;
rahbarlar va mutaxassislarni qayta tayyorlash hamda ularning malakasini oshirish.
29-modda. Markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish
Markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
issiqlik taʼminoti markazlariga ulangan ijtimoiy soha obyektlari, xususiy sektor binolari va yangi qurilgan turar joy majmualarini issiqlik taʼminoti tizimlaridan ajratish;
konditsioner yoki issiqlik nasosi va issiq suv taʼminoti uchun mustaqil sovitish (isitish) tizimini joriy etish;
ijtimoiy soha obyektlarida, xususiy sektor binolarida va yangi qurilgan uylarda lokal qozonxonalardan foydalanish hisobiga tabiiy gaz isteʼmolini tejash;
ijtimoiy soha obyektlaridan, xususiy sektor binolaridan va yangi qurilgan uylardan iborat yangi majmuani qurishda binolar hamda inshootlar uchun maxsus issiqlik taʼminoti tizimini oʻrnatish;
mavjud binolar va inshootlarni mukammal taʼmirlashda ularni yangi binolar va inshootlarga nisbatan qoʻllaniladigan talablarga muvofiq markazlashtirilgan issiqlik taʼminoti tizimidan ajratish.
Yoqilgʻi-energetika resurslarining boshqa manbalariga ulanish imkoniyati mavjud boʻlmagan hollarda issiqlik qabul qiluvchi va issiqlik taʼminoti tizimida issiqlik yoʻqotilishining oldini olish boʻyicha barcha chora-tadbirlar koʻrilganidan keyin markazlashtirilgan issiqlik taʼminotiga ulanishga ruxsat beriladi.
30-modda. Qishloq va suv xoʻjaligida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish
Qishloq xoʻjaligi tizimida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
qishloq xoʻjaligi ehtiyojlari uchun suv resurslaridan foydalanuvchi isteʼmolchilarning mavjud nasos stansiyalarini har yili bir marta tekshiruvdan oʻtkazish;
energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish;
energiya jihatidan samarador nasoslarda reaktiv quvvatni kompensatsiya qilish va ularda quyosh fotoelektr tizimlarini joylashtirish imkoniyatlarini belgilash.
Suv xoʻjaligi tizimida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish va amalga oshirish;
qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish, qayta ishlash, saqlash va tashishda uskunalarning energiya samaradorligini oshirish uchun ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish hamda takomillashtirilgan texnologiyalarni qoʻllash.
31-modda. Tashqi yoritish tizimlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish
Tashqi yoritish tizimlarida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
loyihalash ishlarini xalqaro standartlarga muvofiq amalga oshirish;
energiya jihatidan tejamkor va yuqori samarali yoritish uskunalaridan foydalanish;
qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish;
energiya auditi natijalari boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish;
hududlarda yoritish tizimlaridan vaqt oraliqlariga muvofiq tarzda foydalanish.
32-modda. Energiya taʼminoti va boshqa yoqilgʻi-energetika tarmogʻi tashkilotlarining energiya samaradorligini oshirish boʻyicha majburiyatlari
Oʻzbekiston Respublikasi hududida faoliyat yurituvchi neft mahsulotlari, elektr va issiqlik energiyasi hamda tabiiy gazni yetkazib beruvchi energiya taʼminoti tashkilotlari, energiyaning chakana savdosi bilan shugʻullanuvchi tashkilotlar, suyuq yoqilgʻining chakana sotuvchilari va yakuniy isteʼmolchilarga yoqilgʻini toʻgʻridan-toʻgʻri yetkazib beruvchilar energiya samaradorligini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarni bajarishi shart.
7-bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati hamda monitoringi
33-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi monitoring
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi monitoringni maxsus vakolatli davlat organi amalga oshiradi.
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish monitoringi quyidagilardan iborat:
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish obyektlarining texnik koʻrsatkichlarini, yoqilgʻi-energetika resurslarining sarflanishi, shuningdek ishlab chiqarish hajmlari (tannarx) va moliyaviy koʻrsatkichlarni oʻz ichiga olgan maʼlumotlar bazasini yuritish;
maʼlumotlar bazasi asosida yagona axborot-tahlil tizimini yaratish;
integratsiyalashgan axborot-tahlil tizimi maʼlumotlari asosida iqtisodiyot tarmoqlari hamda faoliyat turlari boʻyicha energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish yuzasidan muntazam monitoring olib borish;
yuqori malakali ekspertlarni jalb etgan holda korxonalarga energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish boʻyicha tegishli tavsiyalar berish.
34-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish, shuningdek energiya sifatining normativ hujjatlarda belgilangan koʻrsatkichlariga rioya etilishi sohasidagi davlat nazorati Oʻzenergoinspeksiya hamda uning hududiy boshqarmalari tomonidan qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.
35-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid statistikani yuritish
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid statistikani yuritish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi tomonidan amalga oshiriladi.
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid statistika maʼlumotlarini shakllantirish yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
maxsus vakolatli davlat organi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan birgalikda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga doir maqsadli koʻrsatkichlarni (indikatorlarni) sohalar boʻyicha shakllantirish;
maxsus vakolatli davlat organi tomonidan yoqilgʻi-energetika resurslarining isteʼmoli miqdori va tarkibi hamda ulardan oqilona foydalanishni tashkil etish toʻgʻrisidagi axborotni shakllantirish.
36-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslarini hisobga olish
Qazib olinayotgan, ishlab chiqarilayotgan, qayta ishlanayotgan, uzatilayotgan, saqlanayotgan, yetkazib berilayotgan (taqsimlanayotgan, sotilayotgan) va isteʼmol qilinayotgan yoqilgʻi-energetika resurslarini hisobga olish belgilangan standartlar va normalarga muvofiq amalga oshiriladi.
Yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqarish va isteʼmol qilish toʻgʻrisidagi axborotning ishonchliligi uchun javobgarlik tegishli korxonalar va tashkilotlarning rahbarlari zimmasiga yuklatiladi.
Normativ darajadan yuqori boʻlgan energetika resurslarini talab qiladigan hamda hisobga olish, nazorat qilish va tartibga solish qurilmalari rejalashtirilmagan sanoat, jamoat hamda turar joy binolarini qurish loyihalarini tasdiqlashga yoʻl qoʻyilmaydi.
Foydalanishga topshirilayotgan sanoat, jamoat va turar joy binolarida qurilmalar hamda oʻlchash tizimlari orqali energiya isteʼmoli normalariga rioya etilishini nazorat qilish tartibi maxsus vakolatli davlat organi tomonidan belgilanadi.
8 -bob. Yoqilgʻi-energetika resurslarining isteʼmoli normalari
37-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilashning maqsad va vazifalari
Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilash mahsulot (ishlar, xizmatlar) ishlab chiqarishni rejalashtirishda yoqilgʻi-energetika resurslarining texnik-iqtisodiy jihatdan asoslangan sarflanishidan foydalanishni taʼminlash maqsadida amalga oshiriladi.
Yoqilgʻi-energetika resurslarining energiya taʼminoti manbalaridan qatʼi nazar, yuridik shaxslar tomonidan asosiy va yordamchi ishlab chiqarish hamda ekspluatatsiya ehtiyojlari uchun sarflangan yoqilgʻi, issiqlik va elektr energiyasi isteʼmol qilish normasiga kiritiladi.
Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilash energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi fan va texnikaning zamonaviy yutuqlariga, yoqilgʻi-energetika resurslaridan samarali hamda oqilona foydalanish talablarini inobatga oluvchi yagona uslubiy va tashkiliy prinsiplarga asoslanadi.
Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilashning yagona uslubiy va tashkiliy prinsiplarini ishlab chiqish maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.
Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli normalarini belgilash quyidagi vazifalarni oʻz ichiga oladi:
yagona uslubiy asosda mahsulotlarning (ishlarning, xizmatlarning) tegishli turlariga muvofiq normalarini ishlab chiqish;
normalarni belgilashda ishlab chiqarish sharoitlarini, fan-texnika taraqqiyoti yutuqlarini joriy etish, energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish choralarini hisobga olish;
yoqilgʻi-energetika resurslaridan samarali foydalanish, mehnat jamoalarining energiyani tejash va energiya samaradorligini oshirishga qiziqishini kuchaytirish choralarini koʻrish;
mahsulot (ishlar, xizmatlar) ishlab chiqarishda yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishning eng tejamkor koʻrsatkichlariga erishish.
38-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining normalarini belgilash
Yoqilgʻi-energetika resurslarining umumiy yillik isteʼmol normasi besh yuz hamda undan ortiq tonna shartli yoqilgʻi va (yoki) ikki yuz ellik hamda undan ortiq tonna motor yoqilgʻisi sarflaydigan jismoniy va yuridik shaxslar uchun belgilanadi.
39-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining amaldagi va progressiv normalari
Besh yuz hamda undan ortiq tonna shartli yoqilgʻi va (yoki) ikki yuz ellik va undan ortiq tonna motor yoqilgʻisi hajmida yoqilgʻi-energetika resurslarini isteʼmol qilishning amaldagi normalari energiya auditi natijalariga koʻra yoki eng yaxshi mavjud texnologiyalardan foydalangan holda taqqoslash usullarini qoʻllash asosida bir yilgacha boʻlgan muddatga belgilanadi.
Yoqilgʻi-energetika resurslari yillik isteʼmolining progressiv normativlari yoqilgʻi-energetika resurslarining umumiy yillik isteʼmolidan kelib chiqib besh yil muddatga belgilanadi.
40-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish koʻrsatkichlarining normalarini belgilash
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida maqsadli koʻrsatkichlar hamda yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishning rejali va amaldagi qiymatlari, energiya sigʻimliligi, shu jumladan qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish koʻrsatkichlari hamda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq boshqa koʻrsatkichlar normalari belgilanadi.
9-bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat axborot tizimi
41-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid axborot taʼminoti
Tarmoqlar va sohalarda energiya sigʻimi, energiyani tejash imkoniyatlari toʻgʻrisida axborot olish maqsadida energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid davlat axborot tizimi yuritiladi.
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid davlat axborot tizimini yuritish maxsus vakolatli davlat organi tomonidan amalga oshiriladi.
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid davlat axborot tizimi quyidagi axborotni oʻz ichiga oladi:
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi hududlar va tashkilotlarning dasturlarini;
tashkilotlar tomonidan isteʼmol qilinadigan yoqilgʻi-energetika resurslarini qisqartirish hajmlarini;
iqtisodiyot tarmoqlari, ijtimoiy soha va uy-joy kommunal xoʻjaligi obyektlariga taalluqli umumlashtirilgan yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish hajmini;
yoqilgʻi-energetika resurslarini hisobga olish oʻlchov vositalari bilan jihozlanganlikni;
energetika pasportlarida mavjud boʻlgan axborotga ishlov berish, uni qayta ishlash tizimlashtirish va tahlil qilish jarayonida olingan maʼlumotlarni;
energetika xizmatlarini koʻrsatish uchun shartnomalar tuzish va ularni amalga oshirish jarayonida yoqilgʻi-energetika resurslarini rejalashtirilgan tejash hajmlari (shu jumladan qiymat ifodasida) toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni;
yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanish bilan bogʻliq va yuqori energiya samaradorligiga ega boʻlgan mahsulotlar, texnologik jarayonlar, energiyani tejashning eng samarali chora-tadbirlarini;
davlat tomonidan energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan koʻrsatkichlarni;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga doir normativ huquqiy hujjatlarni;
energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan boshqa axborotni.
Energiyani tejash , undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat axborot tizimiga kiritilgan maʼlumotlar maxsus vakolatli davlat organining Internet jahon axborot tarmogʻidagi rasmiy veb-saytiga majburiy tartibda joylashtiriladi hamda har chorakda bir marta Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibga muvofiq yangilanadi.
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirishga oid davlat axborot tizimiga kiritilgan maʼlumotlar qonunchilik hujjatlari talablariga rioya etgan holda oshkor qilinadi.
42-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi axborotni ommalashtirish
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi axborotni ommalashtirish boʻyicha yoqilgʻi-energetika resurslarini ishlab chiqaruvchilar hamda yetkazib beruvchilar quyidagilarni amalga oshiradi:
energiya jihatidan samarador ilgʻor texnologiyalar hamda qayta tiklanuvchi energiya manbalarining afzalliklari toʻgʻrisida axborot tayyorlash va barcha isteʼmolchilarga tarqatish;
maxsus vakolatli davlat organiga aniq tadbirlar boʻyicha va energiyani tejash, undan oqilona foydalanish hamda energiya samaradorligini oshirishda erishilgan natijalar toʻgʻrisida yillik hisobotlarni taqdim etish;
yiliga kamida bir marta isteʼmolchilarni energiya sarfi va isteʼmoli hamda xarajatlar tendensiyalari va parametrlari toʻgʻrisida xabardor qilish;
energiya isteʼmolchilarini yetkazib beriladigan energiyadan, shu jumladan qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan oqilona foydalanganda ragʻbatlantirilishi toʻgʻrisida xabardor qilish dasturini ishlab chiqish;
energiya tejamkorligi yuqori boʻlgan maishiy elektr jihozlari va asbob-anjomlardan, birinchi navbatda, energiya jihatidan samarador sovutkichlar, muzlatkichlar, suv isitkichlari va yoritish lampalaridan foydalanishni ommaviy axborot vositalari orqali targʻib qilishni tashkil etish.
10- bob. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi javobgarlik
43-modda. Neft, gaz kondensati, neft mahsulotlari va suyultirilgan uglevodorod gazidan foydalanishdagi qoidabuzarliklar
Ishlab chiqaruvchi, yetkazib beruvchi hamda sotuvchilar tomonidan sifati belgilangan talablarga muvofiq boʻlmagan neft, gaz kondensati, neft mahsulotlari va suyultirilgan uglevodorod gazini realizatsiya qilish — sifati belgilangan talablarga javob bermaydigan realizatsiya qilingan tovar qiymatining ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
Neft mahsulotlari va suyultirilgan uglevodorod gazini qonunchilikda belgilangan tartibda sertifikatlashtirishdan oʻtkazilmagan hamda belgilangan tartibda tamgʻalanmagan nazorat oʻlchov asboblari va yoqilgʻi tarqatish uskunalari orqali isteʼmolchilarga yetkazib berish, shuningdek nazorat oʻlchov asboblariga tashqaridan bevosita taʼsir koʻrsatish — nazorat oʻlchov asboblari va yoqilgʻi tarqatish uskunalarining oxirgi tekshiruvi oʻtkazilgan kundan eʼtiboran realizatsiya qilingan tovar qiymatining ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
44-modda. Tabiiy gazdan foydalanishdagi qoidabuzarliklar
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati organlarining tegishli ruxsatnomasi va xulosasisiz tabiiy gazdan foydalanish qurilmalarida sinov-sozlash ishlarini amalga oshirish — ishlarni amalga oshirgan yuridik shaxslarga ishga tushirish-sozlash ishlari hisoblangan hajmining oʻn foizi miqdorida jarima solishga hamda barcha ishlarni toʻxtatib, isteʼmolchini (qurilmani) gaz tarmogʻidan uzishga sabab boʻladi.
Magistral gaz quvurlari va gaz taqsimlash tarmoqlari orqali tabiiy gazni qabul qilish, tashish va yetkazib berishda belgilangan normadan ortiqcha texnologik yoʻqotishlarga yoʻl qoʻyish, mazkur holat ularning harakatsizligi natijasida yuzaga kelgan boʻlsa — gaz taʼminoti korxonalariga ortiqcha yoʻqotilgan gazning ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
45-modda. Elektr energiyasidan foydalanishdagi qoidabuzarliklar
Reaktiv quvvat kompensatsiyasi boʻyicha ishlarni tashkil etish tartibini buzish yoki unga rioya etmaslik — asbob-uskunalar yoki normativ usullar bilan aniqlangan isrof boʻlgan elektr energiyasi miqdori qiymatining ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan elektr yoritgichlardan qonunchilikda belgilangan normalardan ortiqcha, ishlab chiqarish zaruriyati boʻlmagan holda foydalanish, shuningdek hududlarni kunning yorugʻ davri davomida maqsadsiz yoritish — normadan ortiqcha yoki kunning yorugʻ davrida foydalanilgan elektr energiyasi qiymatining ellik foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
Energiya isteʼmolchilariga sifat koʻrsatkichlari davlat standarti talablariga javob bermaydigan elektr energiyasi yetkazib berish — sifatsiz yetkazib berilgan elektr energiyasi qiymatining bir foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
46-modda. Issiqlik energiyasidan foydalanishdagi qoidabuzarliklar
Yiliga besh yuz hamda undan ortiq tonna shartli yoqilgʻini va (yoki) ikki yuz ellik hamda undan ortiq tonna motor yoqilgʻisini isteʼmol qiladigan yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan isitish tarmoqlaridan issiq suv, bugʻ va bugʻ kondensatining asossiz ravishda sarflanishi, xususan, issiq suvning sirqib toʻkilishi, issiqlik va bugʻ quvurlaridan, issiqlikdan foydalanuvchi uskunalardan, issiqlik tarmoqlaridan issiqlik izolyatsiyasisiz foydalanish — oʻlchov asbob-anjomlari orqali yoki normativ usullar bilan aniqlangan yoʻqotilgan issiqlik energiyasi qiymatining uch baravari miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan issiqlikdan foydalanuvchi uskunalardan va issiqlik tarmoqlaridan texnik jihatdan foydalanish qoidalarida belgilangan talablarga javob bermaydigan texnik holatda foydalanish — mazkur uskuna tomonidan isteʼmol qilinadigan, uzatiladigan yoki oʻzgartiriladigan issiqlik energiyasining oʻrtacha oylik miqdori qiymatining besh foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
Issiqlik taʼminoti tashkiloti tomonidan normativ hujjatlarda yoki issiqlik taʼminoti shartnomasida nazarda tutilgan issiqlik energiyasi sifat koʻrsatkichlaridan chetga chiqish — sifat koʻrsatkichlari buzilgan holda isteʼmolchiga berilgan issiqlik energiyasi qiymatining bir foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
47-modda. Sertifikatlashtirilmagan energetika uskunalaridan, energiya taʼminoti tarmoqlari va tizimlarining elementlaridan foydalanish
Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan sertifikatlashtirilmagan energetika uskunalaridan, energiya taʼminoti tarmoqlari va tizimlarining elementlaridan foydalanish — sertifikatlashtirilmagan energetika uskunalari, energiya taʼminoti tarmoqlari va tizimlarining elementlari yordamida sarflangan yoki uzatilgan energiya qiymatining oʻn foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
48-modda. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan energetika tekshiruvlari va ekspertizalarini oʻtkazish qoidalarini buzish
Yiliga besh yuz va undan ortiq tonna shartli yoqilgʻini va (yoki) ikki yuz ellik va undan ortiq tonna motor yoqilgʻisini sarflaydigan yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolchilari tomonidan belgilangan muddatlarda majburiy energetika tekshiruvlarini oʻtkazmaslik yoki ular tomonidan majburiy energetika tekshiruvlari natijasida belgilangan chora-tadbirlarni bajarmaslik — oʻrtacha oylik energiya isteʼmoli qiymatining uch foizi miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
49-modda. Moliyaviy sanksiyalarni qoʻllash tartibi
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi huquqbuzarliklar uchun moliyaviy sanksiyalar sud tartibida qoʻllaniladi, bundan xoʻjalik yurituvchi subyekt sodir etilgan huquqbuzarlikdagi aybini tan olgan va moliyaviy sanksiyaning summasini ixtiyoriy tarzda toʻlagan hollar mustasno.
Moliyaviy sanksiyalar energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazoratini amalga oshirish doirasida oʻtkaziladigan nazorat tadbirlari asosida qoʻllaniladi. Bunda energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati organlarining vakolatli shaxslari tomonidan nazorat tadbirlarini oʻtkazish davomida aniqlangan huquqbuzarlik toʻgʻrisida dalolatnoma tuziladi.
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi davlat nazorati organlarining vakolatli shaxslari tomonidan ushbu moddaning ikkinchi qismiga muvofiq tuzilgan dalolatnoma hamda ushbu shaxslarning harakatlari (harakatsizligi) ustidan belgilangan tartibda yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilinishi mumkin.
Agar undirilishi lozim boʻlgan moliyaviy sanksiya miqdori xoʻjalik yurituvchi subyektning oxirgi hisobot kunidagi joriy aktivlarining yigirma foizidan oshsa, moliyaviy sanksiya summasini moliyaviy sanksiya qoʻllash toʻgʻrisidagi qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran olti oy davomida boʻlib-boʻlib toʻlashga yoʻl qoʻyiladi.
Agar energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasida birinchi marta huquqbuzarlik sodir etgan xoʻjalik yurituvchi subyekt yoʻl qoʻyilgan huquqbuzarlikni ixtiyoriy ravishda bartaraf etgan va yetkazilgan zararning oʻrnini toʻliq qoplagan boʻlsa, moliyaviy sanksiya qoʻllanilmaydi.
Agar yoqilgʻi-energetika resurslaridan samarasiz foydalanish, ularning normadan ortiqcha sarflanishi va yoʻqotilishi tabiiy ofatlar, avariyalar va boshqa favqulodda vaziyatlar oqibatlarini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi yoki mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining qarorlariga muvofiq bartaraf etish jarayonida yuzaga kelgan boʻlsa, moliyaviy sanksiya qoʻllanilmaydi.
11-bob. Yakunlovchi qoidalar
50-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish sohasidagi xalqaro hamkorlik
Quyidagilar xalqaro hamkorlikning asosiy yoʻnalishlaridir:
energiya jihatidan samarali texnologiyalarni xorijiy va xalqaro tashkilotlar bilan oʻzaro manfaatli ayirboshlash;
energiyadan oqilona foydalanishni taʼminlovchi qoʻshma davlatlararo loyihalarni respublikada roʻyobga chiqarish;
energiyadan oqilona foydalanish sohasidagi xalqaro loyihalarda ishtirok etish;
energiya jihatidan samaradorlik koʻrsatkichlarini xalqaro standartlarning talablariga moslash, shuningdek sertifikatlashtirish natijalarini oʻzaro eʼtirof etish.
51-modda. Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Energiyani tejash, undan oqilona foydalanish va energiya samaradorligini oshirish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
52-modda. Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish
Quyidagilar oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin:
1) Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 25-aprelda qabul qilingan “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi 412-I-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 4-5, 118-modda);
2) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1997-yil 25-aprelda qabul qilingan “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini amalga kiritish haqida”gi 413-I-sonli Qarori (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 4-5, 119-modda);
3) Oʻzbekiston Respublikasining 2003-yil 25-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi 482-II-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2003-yil, № 5, 67-modda) XX boʻlimi ;
4) Oʻzbekiston Respublikasining 2007-yil 26-sentabrda qabul qilingan “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonuniga oʻzgartishlar kiritish haqida”gi OʻRQ-116-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2007-yil, № 9, 423-modda);
5) Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 30-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-352-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2013-yil, № 4, 98-modda) 20-moddasi ;
6) Oʻzbekiston Respublikasining 2013-yil 7-oktabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-355-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2013-yil, № 10, 263-modda) 14-moddasi ;
7) Oʻzbekiston Respublikasining 2015-yil 29-dekabrda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-396-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2015-yil, № 12, 452-modda) 13-moddasi ;
8) Oʻzbekiston Respublikasining 2016-yil 20-yanvarda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining Bojxona kodeksi qabul qilinishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish, shuningdek ayrim qonun hujjatlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-401-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2016-yil, № 1, 2-modda) 3-moddasi ;
9) Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 14-iyulda qabul qilingan “Energiyadan oqilona foydalanish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi OʻRQ-628-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2020-yil, № 7, 448-modda);
10) Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 21-aprelda qabul qilingan “Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-683-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, 4-songa ilova) 78-moddasi ;
11) Oʻzbekiston Respublikasining 2023-yil 28-noyabrda qabul qilingan “Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining yaxlit tizimi shakllantirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida”gi OʻRQ-880-sonli Qonunining (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2023-yil, № 11, 923-modda) 18-moddasi .
53-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
54-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
55-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2024-yil 7-avgust,
OʻRQ-940-son
Закон Республики Узбекистан
Об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности
Принят Законодательной палатой 9 июля 2024 года Одобрен Сенатом 10 июля 2024 года
Глава 1. Общие положения
Статья 1. Цель настоящего Закона
Целью настоящего Закона является регулирование отношений в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности.
Статья 2. Законодательство об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности
Законодательство об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности состоит из настоящего Закона и иных актов законодательства.
Если международным договором Республики Узбекистан установлены иные правила, чем те, которые предусмотрены законодательством Республики Узбекистан об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности, то применяются правила международного договора.
Статья 3. Основные понятия
В настоящем Законе применяются следующие основные понятия:
первичные ресурсы энергии — природные ресурсы, которые могут быть использованы непосредственно в качестве топлива (нефть, природный газ, уголь);
Государственный энергетический реестр — база данных, содержащая сведения о субъектах энергии;
субъекты, включенные в Государственный энергетический реестр — юридические лица, потребляющие пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят и более тонн моторного топлива в год;
топливо — сырая нефть, летучая нефть, тяжелая нефть и другие нефтепродукты, природный газ, а также уголь, кокс и другие продукты, используемые в качестве топлива;
топливно-энергетические ресурсы — совокупность всех видов топлива и энергии, производимых из природных и других источников;
потребители топливно-энергетических ресурсов — юридические и физические лица, потребляющие один или несколько видов топливно-энергетических ресурсов;
производители топливно-энергетических ресурсов — юридические и физические лица, производящие один или несколько видов топливно-энергетических ресурсов;
норма потребления топливно-энергетических ресурсов — количество топлива, тепла и электроэнергии, затрачиваемое на производство единицы продукции (работ, услуг) определенного качества, измеряемое в условных или натуральных единицах;
предельно допустимый объем потребления топливно-энергетических ресурсов — допустимый объем потребления топливно-энергетических ресурсов, требуемый на срок до одного года;
прогрессивные нормы потребления топливно-энергетических ресурсов — понижающееся значение норм потребления топливно-энергетических ресурсов, формируемых на срок от одного до пяти лет и соответствующее обоснованным предложениям по снижению норм потребления топливно-энергетических ресурсов;
рациональное использование топливно-энергетических ресурсов — мероприятия, направленные на устранение неоправданного расходования топливно-энергетических ресурсов и использование их оптимальных видов;
действующие нормы потребления топливно-энергетических ресурсов — категория значений норм потребления ресурсов при производстве продукции (работ, услуг) топливно-энергетических ресурсов, формируемая на срок до одного года с учетом минимизации потребления топливно-энергетических ресурсов;
вторичные ресурсы энергии — топливно-энергетические ресурсы, получаемые путем преобразования первичных ресурсов энергии в технологических процессах;
местные топливно-энергетические ресурсы — совокупность видов топлива и энергии, имеющихся в природе и производимых на территории Республики Узбекистан из всех природных и иных источников;
регулируемые виды деятельности — виды деятельности, осуществляемые субъектами естественных монополий, организациями, предприятиями коммунального хозяйства, занимающимися горячим водоснабжением, холодным водоснабжением и (или) водоснабжением, в отношении которых регулируются цены (тарифы) в соответствии с актами законодательства;
условное топливо — единица, принятая в технико-экономических расчетах, регулируемая нормативными документами и стандартами, служащая для сравнения теплотворной ценности различных видов органического топлива;
энергоаудит — деятельность, направленная на сбор, обработку и анализ достоверных данных об использованных топливно-энергетических ресурсах и о показателях энергоэффективности, а также составление заключения;
энергоэффективность — показатель, отражающий соотношение эффекта, полученного в результате использования топливно-энергетических ресурсов, к затратам топливно-энергетических ресурсов;
показатели экономии энергии и повышения энергоэффективности — показатели, характеризующие результаты деятельности юридических и физических лиц при осуществлении мероприятий по энергосбережению и энергоэффективности;
экономия энергии — осуществление организационно-правовых, технических, технологических, экономических и иных мероприятий, направленных на снижение расхода энергии без сокращения объема производства продукции, выполнение работ и оказание услуг при использовании топливно-энергетических ресурсов.
Статья 4. Основные принципы экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Основными принципами экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности являются:
законность;
подотчетность;
открытость;
прозрачность.
Статья 5. Разработка стандартов повышения энергоэффективности
Узбекское агентство по техническому регулированию при Кабинете Министров Республики Узбекистан совместно со специально уполномоченным государственным органом и другими ответственными министерствами и ведомствами проводит инвентаризацию национальных стандартов, устанавливающих требования к энергосберегающим технологиям и оборудованию, а также рассматривает международные стандарты, предусматривающие необходимые требования к энергосберегающим технологиям, продукции, оборудованию, средствам бытовой техники и процессам повышения энергоэффективности в них, и в пределах своих полномочий осуществляет следующие мероприятия:
обеспечивает утверждение национальные стандарты повышения энергоэффективности устройств, оборудования, продукций, процессов и технологий с высоким энергопотреблением на промышленных объектах и в зданиях;
устанавливает минимальные и максимальные требования к энергетическим характеристикам приборов, оборудования, продукций, машин и технологий;
запрещает импортерам, производителям и продавцам продавать любые устройства, оборудование, продукты, процессы и технологии, не соответствующие национальным стандартам энергоэффективности;
устанавливает требования к импортерам, производителям и продавцам по проведению испытаний и измерений для получения сертификата соответствия их устройств, оборудования, продукции и технологий национальным стандартам энергоэффективности.
Работы по испытаниям, измерениям и сертификации в установленном порядке проводятся учреждениями, аккредитованными Узбекским агентством по техническому регулированию при Кабинете Министров Республики Узбекистан.
Национальные стандарты энергоэффективности для устройств, оборудования, продукций и технологий являются обязательными через год после их публикации.
Глава 2. Государственное регулирование в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Статья 6. Основные направления государственной политики в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Основными направлениями государственной политики в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности являются:
обеспечение эффективного и безопасного использования энергии при ее производстве и потреблении;
стимулирование производства и внедрения энергосберегающих технологий;
налаживание эффективного использования топливно-энергетических ресурсов и определение оптимальных путей и способов потребления топливно-энергетических ресурсов;
применение современных методов управления в обеспечении производства и потреблении топливно-энергетических ресурсов;
стимулирование внедрения современных энергосберегающих оборудования, технологий, средств измерения и эффективных систем контроля энергопотребления;
развитие фундаментальных, научных и прикладных исследований в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
укрепление сотрудничества между производителями, поставщиками и потребителями топливно-энергетических ресурсов;
повышение ответственности органов исполнительной власти на местах по производству и широкому внедрению потребления возобновляемых источников энергии;
развитие рынка энергетических услуг, дальнейшее расширение участия частного сектора на основе государственно-частного партнерства в данном направлении;
внедрение финансовых и фискальных механизмов и форм стимулирования для повышения энергоэффективности и уровня использования возобновляемых источников энергии в регионах.
Статья 7. Полномочия Кабинета Министров Республики Узбекистан в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Кабинет Министров Республики Узбекистан:
обеспечивает реализацию единой государственной политики в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
организует разработку и реализацию государственных программ в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
утверждает целевые показатели энергоэффективности, а также иные показатели в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности и определяет порядок их достижения;
определяет порядок разработки и пересмотра норм потребления топливно-энергетических ресурсов;
определяет порядок и условия проведения государственной экспертизы энергоэффективности;
определяет порядок проведения энергетического аудита потребителей топливно-энергетических ресурсов;
устанавливает порядок организации подготовки квалифицированного энергетического менеджера, сертификации и отбора энергетического менеджера из числа лиц, имеющих сертификат;
определяет порядок введения сертификатов энергоэффективности (белых сертификатов).
Кабинет Министров Республики Узбекистан может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 8. Полномочия специально уполномоченного государственного органа в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Министерство энергетики Республики Узбекистан является специально уполномоченным государственным органом в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности (далее — специально уполномоченный государственный орган).
Специально уполномоченный государственный орган:
реализует единую государственную политику в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
разрабатывает, реализует и контролирует государственные программы и другие программы, стратегии;
разрабатывает проекты нормативно-правовых актов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности и принимает их в пределах своих полномочий;
ведет государственную информационную систему в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
реализует мероприятия, направленные на достижение целевых показателей государственных программ в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
контролирует и координирует выполнение планов мероприятий в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в пределах своих полномочий;
разрабатывает методику расчета целевых показателей в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
осуществляет методическое и информационное обеспечение в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
ведет мониторинг и осуществляет анализ выполнения результатов энергоаудита субъектами, включенными в Государственный энергетический реестр, а также ведет электронный реестр энергетических паспортов этих субъектов;
ведет реестр учебных центров по подготовке и переподготовке кадров в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, прошедших в установленном порядке аккредитацию;
участвует в пределах своих полномочий в разработке и реализации мер по стимулированию экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
подготавливает годовой отчет об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышения энергоэффективности и представляет его в Кабинет Министров Республики Узбекистан;
проводит работу по исследованию и внедрению передового мирового опыта в области экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности, а также использования возобновляемых источников энергии;
информирует общественность о преимуществах использования энергосберегающих технологий и возобновляемых источников энергии потребителями топливно-энергетических ресурсов и организует разъяснительную работу.
Специально уполномоченный государственный орган может осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Статья 9. Полномочия Инспекции по контролю за использованием электроэнергии, нефтепродуктов и газа в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Инспекция по контролю за использованием электроэнергии, нефтепродуктов и газа (далее — Узэнергоинспекция) в пределах своих полномочий:
осуществляет государственный надзор в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
участвует в разработке проектов нормативно-правовых актов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
проверяет соответствие градостроительным нормам и правилам при проектировании, строительстве, реконструкции, ремонте и вводе в эксплуатацию зданий и сооружений, в том числе многоквартирных домов использования в них энергосберегающих и энергоэффективных технологий;
осуществляет контроль за соблюдением требований по применению теплосберегающих строительных материалов, а также конструкций и обязательному установлению альтернативных источников энергии и энергосберегающих устройств при проектировании, строительстве, реконструкции и ремонте зданий и сооружений, в том числе многоквартирных домов, за исключением строительства индивидуальных домов;
осуществляет государственный надзор за соблюдением норм энергоэффективности и энергосбережения товаров (работ, услуг), зданий и сооружений, а также рационального использования энергии и показателей ее качества;
принимает меры по применению финансовых санкций в отношении юридических лиц в случаях, установленных настоящим Законом.
Статья 10. Полномочия органов государственной власти на местах в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Представительные органы государственной власти на местах утверждают территориальные программы в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности и осуществляют контроль за их выполнением.
Органы исполнительной власти на местах:
участвуют в разработке и реализации государственных программ в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
разрабатывают территориальные программы в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, вносят их на утверждение в представительные органы государственной власти на местах и обеспечивают реализацию;
участвуют в осуществлении международного сотрудничества в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в пределах своих полномочий;
широко пропагандируют вопросы экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности при помощи средства массовой информации.
Органы государственной власти на местах могут осуществлять и иные полномочия в соответствии с законодательством.
Глава 3. Энергосервисные компании и энергосервисный договор
Статья 11. Энергосервисные компании
Энергосервисной компанией является юридическое лицо, комплексно осуществляющее в соответствии с договором оказания энергетических услуг строительство, выполнение строительно-монтажных и наладочных работ, ввод в эксплуатацию энергетических устройств в целях энергосбережения и повышения энергоэффективности и проведение энергоаудита на объектах, на которых имеются такие установки, в том числе установку и эксплуатацию устройств возобновляемых источников энергии.
Специально уполномоченный государственный орган разрабатывает и согласовывает стратегический план развития деятельности энергосервисных компаний, данный план включает в себя следующее:
установление требований по повышению энергоэффективности и использованию возобновляемых источников энергии в зданиях и сооружениях отраслей экономики и объектов социальной сферы;
содействие в финансировании и развитии энергосервисных компаний.
Специально уполномоченный государственный орган организует и осуществляет процесс аккредитации энергосервисных компаний (рассмотрение заявок, оценка, аккредитация энергосервисных компаний и ведение их списка) в порядке, установленном законодательством.
Специально уполномоченный государственный орган разрабатывает требования к энергосервисным договорам по вопросам экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности. В нем указываются:
меры по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности и обязательства энергосервисных компаний в их осуществлении;
план работ по экономию энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности, включая этапы по реализации целевой программы;
оценка стоимости инвестиций по каждому мероприятию и определение объемов и затрат энергии;
оценка мер по повышению эффективности использования возобновляемых источников энергии;
определение критериев договора с указанием условий заключения и расторжении договора, а также иных положений договора;
оценка участия подрядных и субподрядных организаций или иных сервисных организаций, содействующих энергосервисным компаниям в выполнении плановых работ;
план оценки и проведения испытаний выполненных работ;
финансовые условия договора;
порядок внесения изменений в договор.
Статья 12. Энергосервисный договор
Энергосервисным договором является соглашение между энергосервисной компанией и потребителем, которое определяет права и обязанности сторон по услугам (работам) энергосервисной компании, направленным на энергосбережение и повышение энергоэффективности.
В энергосервисном договоре определяются следующее:
условия оказания услуг (работ), направленных на экономию энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в результате исполнения энергосервисной компанией энергосервисного договора, и объем этих услуг (работ);
срок действия энергосервисного договора;
иные условия, установленные законодательством.
В энергосервисный договор дополнительно может быть включено следующее:
иные условия использования топливно-энергетических ресурсов в период действия договора;
обязательства энергосервисной компании по установке и вводу в эксплуатацию средств измерения используемых топливно-энергетических ресурсов;
выплата премиальных за энергосервисные услуги исходя от объема топливно-энергетических ресурсов, сэкономленных в результате реализации энергосервисного договора.
Энергосервисные договоры с государственными органами и организациями заключаются в соответствии с законодательством.
Глава 4. Энергоменеджмент, энергоаудит и энергетическая экспертиза
Статья 13. Энергоменеджмент
Энергоменеджмент — система постоянного управления процессами сокращении и оптимизации потребления топливно-энергетических ресурсов, производства необходимого количества топливно-энергетических ресурсов для потребителей, их транспортировки и использования.
Энергоменеджмент осуществляется в субъектах, включенных в Государственный энергетический реестр.
Субъекты, в которых внедрен энергоменеджмент:
осуществляет мероприятия по снижению и оптимизации расхода топливно-энергетических ресурсов;
организует работы по обучению и аттестации персонала в области энергоменеджмента (энергоменеджеров).
Перечень министерств и ведомств, в которых внедряется энергоменеджмент в соответствии с требованиями международных стандартов, определяется Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Статья 14. Методологическая и информационная поддержка в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Методологическое и информационное обеспечение в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, осуществляемое специально уполномоченным государственным органом, включает в себя мероприятия по:
подготовке методических и информационных документов по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности, доведения их до государственных органов и организаций и мониторингу их применения;
обеспечению отбора и реализации наиболее эффективных проектов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
внедрению системы мониторинга и ее совершенствованию;
реализации рекомендаций по внедрению в практику опыта развитых государств по методической, информационной, технической и организационной поддержке в области экономии энергии, ее рационального использования и повышении энергоэффективности.
Статья 15. Повышение квалификации персонала в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Государственные органы и организации назначают сотрудников, ответственных за меры по экономии энергии, ее рациональному использованию, повышению энергоэффективности, а также повышают квалификацию специалистов в этом направлении.
В отраслях экономики и объектах социальной сферы, в том числе в субъектах, включенных в Государственный энергетический реестр, разрабатываются учебные программы по энергоменеджменту и согласовываются со специально уполномоченным государственным органом.
Аттестацию энергоаудиторов и энергоменеджеров осуществляет специально уполномоченный государственный орган.
Специально уполномоченный государственный орган разрабатывает и публикует в установленном порядке учебные программы по подготовке к сертификационным экзаменам энергоаудиторов и энергоменеджеров.
Энергоаудиторы и энергоменеджеры повышают квалификацию в аккредитованных учебных центрах, в том числе в высших образовательных организациях. Перечень образовательных центров ведется специально уполномоченным государственным органом и публикуется в установленном порядке.
Статья 16. Организация энергоаудита
Энергоаудит организуется в виде обязательного и добровольного энергоаудита.
Обязательный энергоаудит проводится в субъектах, включенных в Государственный энергетический реестр, в первичной, периодической, внеочередной форме и в форме экспресс-энергоаудита.
Первичный энергоаудит проводится в целях оценки экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности.
Периодический энергоаудит проводится в обязательном порядке не реже одного раза в пять лет.
Внеочередной энергоаудит проводится в соответствии с решением Кабинета Министров Республики Узбекистан.
Экспресс-энергоаудит проводится в целях определения возможностей повышения энергоэффективности, а также ускоренного определения показателей энергоэффективности, достигнутых в результате проведения работ по технической и технологической модернизации.
Добровольный энергоаудит проводится у потребителей, не включенных в Государственный энергетический реестр, в целях обеспечения экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности.
Локальный энергоаудит — энергоаудит, проводимый по конкретному виду топливно-энергетических ресурсов, использованию вторичных ресурсов энергии, отдельному агрегату (группе агрегатов) или отдельным показателям энергоэффективности.
Статья 17. Проведение энергоаудита
Энергоаудит потребителей топливно-энергетических ресурсов проводится в порядке, установленном Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Энергоаудит проводится на основании договора, заключенного между поставщиком услуг энергоаудита и потребителем.
Основными задачами энергоаудита являются:
оценка потенциала экономии топливно-энергетических ресурсов, их рационального использования и повышения энергоэффективности;
разработка обоснованных предложений по переходу на прогрессивные нормы потребления топливно-энергетических ресурсов;
разработка мер по энергосбережению;
разработка энергетического паспорта.
Меры по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышения энергоэффективности, разработанные по результатам энергоаудита, включаются в целевые, территориальные и отраслевые программы и программы энергосбережения юридических лиц, в которых проведен энергоаудит.
Периодический энергоаудит проводится не реже одного раза в пять лет на основании графиков, ежегодно утверждаемых в установленном порядке по согласованию с Узэнергоинспекцией.
Обязательный энергоаудит проводится в форме экспресс-энергоаудита на субъектах, которые установили высокотехнологичное производственное оборудование и модернизировали основное технологическое оборудование в период менее трех лет и включены в государственный энергетический реестр.
Проведение обязательного энергоаудита осуществляется на основании технического задания, согласованного с территориальными управлениями Узэнергоинспекции.
Добровольный энергоаудит проводится на основании технического задания, разработанного на проведение энергоаудита.
Локальный энергоаудит проводится в соответствии с порядком, установленным Кабинетом Министров Республики Узбекистан отделами (группами) энергетического менеджмента предприятий и организаций.
Лица, проводящие локальный энергоаудит имеют право:
привлекать квалифицированных специалистов для проведения локального энергоаудита и рассмотрения его результатов;
получать от лиц, ответственных за экономию энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности разъяснения и иную дополнительную информацию по вопросам, возникшим при проведении локального энергоаудита.
Статья 18. Порядок ведения энергетического паспорта по результатам энергоаудита
Территориальные управления Узэнергоинспекции:
обобщают, анализируют, обрабатывают, систематизируют энергетические паспорта, составленные по результатам энергоаудита, и представляют их в специально уполномоченный государственный орган для принятия соответствующего решения;
обеспечивают включение в Государственный энергетический реестр энергетических паспортов, составленных по результатам энергоаудита.
Информация, полученная в процессе ведения энергетических паспортов, является основанием для ведения мониторинга данных об использовании потребителями (кроме физических лиц) топливно-энергетических ресурсов.
Территориальные управления Узэнергоинспекции вправе получать информацию об энергетических паспортах от энергоаудиторских организаций с согласия потребителей, добровольно прошедших энергоаудит.
Специально уполномоченный государственный орган рассчитывает и анализирует энергоемкость валового внутреннего продукта республики и эффективность использования топливно-энергетических ресурсов на основе данных государственного энергетического реестра, государственных органов и организаций.
Статья 19. Энергетическая экспертиза
Энергетическая экспертиза проводится аккредитованной экспертной организацией в целях проверки соответствия проектно-сметной документации вновь возводимых и (или) реконструируемых объектов требованиям актов законодательства в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, в том числе соответствия требованиям нормативных документов в области технического регулирования.
Порядок проведения энергетической экспертизы устанавливается Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Основными задачами проведения энергетической экспертизы являются:
оценка соответствия проектно-сметной документации требованиям актов законодательства в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, в том числе нормативных документов в области обязательного технического регулирования;
оценка достаточности и обоснованности мер по повышению энергоэффективности, предусмотренных проектно-сметной документацией.
Энергетическая экспертиза проводится для оценки энергоэффективности оборудования и устройств, используемых в технологических процессах, связанных с добычей, производством, переработкой, транспортировкой, хранением, доставкой (распределением, реализацией) топливно-энергетических ресурсов и их потреблением.
Вновь возводимые и реконструируемые объекты, технологии и оборудование в обязательном порядке должны пройти энергетическую экспертизу на соответствие нормам по повышению энергоэффективности проектно-сметной документации.
Глава 5. Экономические механизмы экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Статья 20. Финансирование программ и проектов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Национальные, отраслевые и территориальные программы и проекты в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности финансируются за счет средств Государственного бюджета Республики Узбекистан, средств внебюджетных фондов бюджетных организаций и других источников, не запрещенных законодательством.
Статья 21. Межотраслевой фонд энергосбережения
Источниками формирования средств Внебюджетного межотраслевого фонда энергосбережения при Министерстве энергетики Республики Узбекистан (далее — Фонд) являются:
прибыль от кредитования и другой финансово-хозяйственной деятельности фонда;
доля прибыли от реализации национальных, отраслевых и территориальных программ и проектов в области рационального использования энергии;
гранты и кредиты, выделяемые международными финансовыми институтами и донорскими организациями;
трансферты, выделяемых из чистой прибыли предприятий нефтегазовых и электроэнергетических отраслей за счет дивидендов по государственной доле;
поступления от дополнительных платежей за потребление топливно-энергетических ресурсов сверх установленных в договоре норм;
иные поступления, не запрещенные законодательством.
Статья 22. Льготы, предоставляемые потребителям энергии
Льготы потребителям энергии могут предоставляться в соответствии с законом и решениями Президента Республики Узбекистан.
Глава 6. Направления экономии энергии, ее рационального использования и повышение энергоэффективности в отраслях экономики и объектах социальной сфере
Статья 23. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в отраслях экономики и объектах социальной сферы
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в отраслях экономики и объектах социальной сферы относятся:
внедрение системы мониторинга в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
осуществление методического и информационного обеспечения в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
повышение знаний и навыков руководителей и специалистов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
обеспечение регулярного проведения энергоаудита;
строгое соблюдение установленных норм расхода топливно-энергетических ресурсов;
определение мер, направленных на сокращение потерь топливно-энергетических ресурсов, затрачиваемых на производство единицы продукции (работ, услуг);
применение международных стандартов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
внедрение автоматизированных систем регулирования расходования энергии при отоплении и охлаждении, освещении, горячем и холодном водоснабжении всех типов зданий.
Статья 24. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности на промышленных предприятиях
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности на промышленных предприятиях относятся:
поэтапная модернизация и реконструкция промышленных предприятий путем привлечения новых современных, инновационных энергосберегающих, в том числе зарубежных энергосберегающих технологий, обеспечивающих повышение энергоэффективности;
реализация перспективных инвестиционных проектов, направленных на техническое переоснащение;
ведение учета топливно-энергетических ресурсов по отдельным участкам цехов;
разработка и обеспечение выполнения организационно-технических мероприятий по результатам локального энергоаудита;
повышение знаний и навыков руководителей и специалистов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
установление предельных норм потребления топливно-энергетических ресурсов для отдельного эксплуатируемого оборудования;
установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов, затрачиваемых на производство единицы продукции, производимой на предприятиях;
поэтапное внедрение системы энергоменеджмента в соответствии с международными стандартами;
привлечение средств международных финансовых институтов, зарубежных и местных инвесторов для реализации проектов, направленных на экономию энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности.
Статья 25. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в строительной сфере
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в строительной сфере относятся:
установление нормативных показателей энергосбережения и повышения энергоэффективности при строительстве зданий, сооружений и в жилых помещениях;
повышение знаний и навыков руководителей и специалистов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
установление предельных норм потребления топливно-энергетических ресурсов для приборов и оборудования, эксплуатируемых в отраслевых предприятиях и организациях;
определение категории энергоэффективности зданий и сооружений с используемой площадью более 200 квадратных метров;
установление минимальных норм потребления топливно-энергетических ресурсов для зданий и сооружений и пересмотр данных норм каждые пять лет;
поощрение и поддержка строительства зданий с низким энергопотреблением;
определение среднегодовых показателей потребления топливно-энергетических ресурсов с учетом международных стандартов;
установка индивидуальных приборов учета в многоквартирных домах и нежилых помещениях, подключенных к системе центрального или локального отопления;
в целях обеспечения прозрачности затрат энергии на системы отопления (охлаждения) многоквартирных домов и нежилых помещений, осуществление расчета по счетчикам, установленным у каждого потребителя отдельно;
разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита;
привлечение средств международных финансовых институтов, зарубежных и местных инвесторов для финансирования проектов в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности.
К основным направлениям обеспечения теплоизоляционных показателей при строительстве и реконструкции зданий и сооружений относятся:
соблюдение требований международных стандартов по теплоизоляции;
использование теплоизоляционных материалов;
поощрение установки двухкамерных окон;
использование солнечных водонагревателей, энергоэффективных строительных материалов и конструкций;
применение требований, предъявляемых к зданиям и сооружениям, подлежащим капитальному ремонту, новым зданиям и сооружениям.
Решением Министерства строительства и жилищно-коммунального хозяйства к следующим категориям зданий и сооружений могут не применяться требования, предусмотренные настоящей статьей:
объекты материального культурного наследия, государственные музеи и охраняемые природные территории, если соблюдение установленных минимальных требований по энергоэффективности может привести к изменению внешнего вида зданий и сооружений, их исторической ценности или иным образом повлиять на них;
здания религиозных организаций;
временные постройки со сроком эксплуатации не более двух лет, промышленные объекты с низкой энергоэффективностью, нежилые сельскохозяйственные постройки.
Министерство строительства и жилищно-коммунального хозяйства один раз в каждые три года публикует отчет об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышения энергоэффективности зданий и сооружений, увеличения количества зданий и сооружений с «нулевым энергопотреблением».
Статья 26. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в транспортной сфере
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в транспортной сфере относятся:
установление предельных норм потребления топливно-энергетических ресурсов для всех видов транспортных средств;
разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита;
организация производства электромобилей в республике и принятие мер по его развитию;
установка зарядных станций для электромобилей, линий по производству электромобилей на автозаводах и реализацию дополнительных мер по стимулированию перехода на электромобили.
Статья 27. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности при использовании бытовой техники
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности при использовании бытовой техники относятся:
установление ограничений на продажу продукции бытовой техники с низкой энергоэффективностью;
применение международных стандартов, касающихся экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
обозначение категории энергоэффективности (маркировка) бытовой техники;
сертификация в установленном порядке бытовой техники, потребляющей топливно-энергетические ресурсы;
внедрение и развитие испытательных лабораторий.
Статья 28. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности на предприятиях теплоснабжения и коммунального обслуживания
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности на предприятиях теплоснабжения и коммунального обслуживания относятся:
установление предельных норм расхода топливно-энергетических ресурсов на приборы и оборудование, находящиеся в эксплуатации на предприятиях коммунального обслуживания;
управление централизованными системами теплоснабжения через Единый теплодиспетчерский центр;
мониторинг за соблюдением предприятиями теплоснабжения и потребителями режимов потребления;
внедрение показателей качества тепловой энергии;
улучшение качества охлаждения, вентиляции и теплоснабжения;
улучшение теплозащиты в сетях теплоснабжения, а также в зданиях и сооружениях;
изоляция труб теплоснабжения;
обновление горелок, оптимизация соотношения воздуха и топлива;
введение изменения количества горячей воды относительно изменения количества теплоснабжения;
регулирование и автоматизация гидравлических режимов в системах централизованного теплоснабжения;
совершенствование тарифной политики в сфере теплоснабжения, в том числе перевод расчетов потребителей тепловой энергии на двухэтапные тарифы коммунальных платежей;
полная установка приборов учета расхода тепловой энергии (горячей воды) у потребителей;
обеспечение разработки и выполнения организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита;
осуществление проектов, направленных на модернизацию и реконструкцию котельных, поэтапный вывод из эксплуатации котельных с низкой энергоэффективностью, снижение расхода топлива на выработку тепловой энергии;
установление норм расхода топливно-энергетических ресурсов на единицу выпускаемой продукции на предприятиях теплоснабжения и коммунального обслуживания;
привлечение средств международных финансовых институтов, иностранных и отечественных инвесторов;
переподготовка и повышение квалификации руководителей и специалистов.
Статья 29. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в централизованных системах теплоснабжения
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в системах централизованного теплоснабжения относятся:
отделение объектов социальной сферы, зданий частного сектора и вновь построенных жилых комплексов, подключенных к центрам теплоснабжения, от систем теплоснабжения;
внедрение независимой системы охлаждения (отопления) для кондиционирования или теплового насоса и горячего водоснабжения;
экономия потребления природного газа за счет использования локальных котельных на объектах социальной сферы, в зданиях частного сектора и вновь построенных жилых домах;
монтаж специальной системы теплоснабжения зданий и сооружений при строительстве нового комплекса, состоящего из объектов социальной сферы, зданий частного сектора и вновь построенных жилых домов;
при капитальном ремонте существующих зданий и сооружений, отделение их от централизованной системы теплоснабжения в соответствии с требованиями, предъявляемыми к новым зданиям и сооружениям.
В случаях когда не имеется возможность подключения к другим источникам топливно-энергетических ресурсов, допускается подключение к централизованному теплоснабжению после принятия всех мер по предотвращению потерь тепла в теплоприемнике и системе теплоснабжения.
Статья 30. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в сельском и водном хозяйстве
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в системе сельского хозяйства относятся:
ежегодное обследование действующих насосных станций потребителей, использующих водные ресурсы для сельскохозяйственных нужд;
разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита;
определение компенсации реактивной мощности в энергоэффективных насосах и возможности размещения в них солнечных фотоэлектрических систем.
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в системе водного хозяйства относятся:
разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита;
проведение научных исследований и применение усовершенствованных технологий для повышения энергоэффективности оборудования при производстве, переработке, хранении и транспортировке сельскохозяйственной продукции.
Статья 31. Экономия энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности в системах наружного освещения
К направлениям экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в системах наружного освещения относятся:
осуществление проектных работ в соответствии с международными стандартами;
использование энергоэффективного и высокоэффективного осветительного оборудования;
использование возобновляемых источников энергии;
разработка и реализация организационно-технических мероприятий по результатам энергоаудита;
использование систем освещения в регионах в соответствии временными интервалами.
Статья 32. Обязанности энергоснабжающих и иных организаций топливно-энергетической отрасли по повышению энергоэффективности
Энергоснабжающие организации, осуществляющие поставку нефтепродуктов, электрической и тепловой энергии и природного газа, организации, осуществляющие розничную торговлю энергией, розничные продавцы жидкого топлива и прямые поставщики топлива конечным потребителям, осуществляющие деятельность на территории Республики Узбекистан, обязаны выполнять меры по повышению энергоэффективности.
Глава 7. Государственный контроль и мониторинг в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Статья 33. Мониторинг в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Мониторинг в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности осуществляет специально уполномоченный государственный орган.
Мониторинг экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности включает:
ведение базы данных, включающей технические показатели объектов экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, расход топливно-энергетических ресурсов, а также объемы производства (себестоимость) и финансовые показатели;
создание единой информационно-аналитической системы на основе базы данных;
регулярный мониторинг по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности по отраслям экономики и видам деятельности на основе данных интегрированной информационно-аналитической системы;
предоставление предприятиям соответствующих рекомендаций по экономию энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности с привлечением высококвалифицированных экспертов.
Статья 34. Государственный надзор в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Государственный надзор в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, а также соблюдения установленных нормативными документами показателей качества энергии осуществляются Узэнергоинспекцией и ее территориальными управлениями в соответствии с законодательством.
Статья 35. Ведение статистики по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности
Ведение статистики по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности осуществляется Агентством по статистике при Президенте Республики Узбекистан.
К направлениям формирования статистических данных в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности относятся:
формирование целевых показателей (индикаторов) по отраслям по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности специально уполномоченным государственным органом совместно с Министерством экономики и финансов Республики Узбекистан;
формирование информации о количестве и составе потребления топливно-энергетических ресурсов и организации их рационального использования специально уполномоченным государственным органом.
Статья 36. Учет топливно-энергетических ресурсов
Учет добываемых, производимых, перерабатываемых, передаваемых, хранящихся, доставляемых (распределяемых, реализуемых) и потребляемых топливно-энергетических ресурсов осуществляется в соответствии с установленными стандартами и нормами.
Ответственность за достоверность информации о производстве и потреблении топливо-энергетических ресурсов возлагается на руководителей соответствующих предприятий и организаций.
Не допускается утверждение проектов строительства промышленных, общественных и жилых зданий, требующих энергетические ресурсы свыше нормативного уровня, и приборы учета, контроля и регулирования которых не запланированы.
Порядок контроля за нормами потребления топливно-энергетических ресурсов при помощи устройств и системы измерения для промышленных, общественных и жилых зданий, вводимых в эксплуатацию, определяется специально уполномоченным государственным органом.
Глава 8. Нормы потребления топливно-энергетических ресурсов
Статья 37. Цели и задачи установления норм потребления топливно-энергетических ресурсов
Установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов осуществляется в целях обеспечения использования технико-экономически обоснованного расхода топливно-энергетических ресурсов при планировании производства продукции (работ, услуг).
Независимо от источников энергоснабжения топливно-энергетических ресурсов, в норму потребления юридическими лицами включаются топливо, тепловая и электрическая энергия, расходуемые на основные и вспомогательные производственные и эксплуатационные нужды.
Установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов основывается на современных достижениях науки и техники в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, единых методических и организационных принципах, учитывающих требования эффективного и рационального использования топливно-энергетических ресурсов.
Разработка единых методических и организационных принципов нормирования потребления топливно-энергетических ресурсов осуществляется специально уполномоченным государственным органом.
Установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов включает в себя следующие задачи:
разработка нормативов единой методики соответствующих видов продукции (работ, услуг);
учет условий производства, внедрения достижений научно-технического прогресса, мер по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности при установлении нормативов;
принятие мер по эффективному использованию топливно-энергетических ресурсов, повышению интереса трудовых коллективов к экономии энергии и повышению энергоэффективности;
достижение наиболее экономичных показателей использования топливно-энергетических ресурсов при изготовлении продукции (работ, услуг).
Статья 38. Установление норм потребления топливно-энергетических ресурсов
Общая годовая норма потребления топливно-энергетических ресурсов определяется для физических и юридических лиц, потребляющих пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят и более тонн моторного топлива.
Статья 39. Действующие и прогрессивные нормы потребления топливно-энергетических ресурсов
Действующие нормы потребления топливно-энергетических ресурсов в объеме пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят тонн и более моторного топлива устанавливаются по результатам энергоаудита или на основе применения методов сравнения с использованием наилучших доступных технологий за период до одного года.
Прогрессивные нормативы годового потребления топливно-энергетических ресурсов устанавливаются на пятилетний период от общего годового потребления топливно-энергетических ресурсов.
Статья 40. Установление норм показателей экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Устанавливаются целевые показатели в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, плановые и фактические значения использования топливно-энергетических ресурсов, показатели энергоемкости, в том числе использования возобновляемых источников энергии, и нормы других показателей в соответствии с законодательством об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности.
Глава 9. Государственная информационная система в области экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности
Статья 41. Информационное обеспечение по экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности
В целях получения информации об энергоемкости, потенциале экономии энергии в отраслях и производствах, ведется государственная информационная система по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности.
Ведение государственной информационной системы по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности осуществляется специально уполномоченным государственным органом.
Государственная информационная система по экономии энергии, ее рациональному использовании и повышению энергоэффективности содержит следующую информацию:
программы регионов и организаций в области экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности;
объемы сокращения топливно-энергетических ресурсов, потребляемых организациями;
объем использования обобщенных топливно-энергетических ресурсов в отношении отраслей экономики, объектов социальной сферы и жилищно-коммунального хозяйства;
оборудование средствами учета использованных топливно-энергетических ресурсов;
данные, полученные в процессе обработки, систематизации и анализа информации, содержащейся в энергетических паспортах;
сведения об объемах планируемой экономии (в том числе в стоимостном выражении) топливно-энергетических ресурсов в процессе заключения и реализации договоров на оказание энергетических услуг;
продукты, технологические процессы, наиболее эффективные меры энергосбережения, связанные с использованием топливно-энергетических ресурсов и обладающие высокой энергоэффективностью;
показатели государственной поддержки, направленные на экономию энергии, ее рациональное использование и повышение энергоэффективности;
нормативно-правовые акты по экономии энергии, ее рациональному использованию и повышению энергоэффективности;
иная информация, определяемая Кабинетом Министров Республики Узбекистан в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности.
Сведения, включенные в государственную информационную систему в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, размещаются в обязательном порядке на официальном веб-сайте специально уполномоченного государственного органа во всемирной информационной сети Интернет и обновляется один раз в квартал в соответствии с порядком, установленным Кабинетом Министров Республики Узбекистан.
Сведения, включенные в государственную информационную систему в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, раскрывается с соблюдением требований актов законодательства.
Статья 42. Распространение информации об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности
Для распространения информации об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности производители и поставщики топливно-энергетических ресурсов осуществляют:
подготовку и распространение информации всем потребителям о передовых энергоэффективных технологиях и преимуществах возобновляемых источников энергии;
представление годовых отчетов специально уполномоченному государственному органу по конкретным мероприятиям и о результатах достигнутой экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности;
информирование потребителей о тенденциях и параметрах энергопотребления и расходах не реже одного раза в год;
разработку программ информирования потребителей о стимулировании рационального использования поставляемой энергии и использовании возобновляемых источников энергии;
организацию через средства массовой информации пропаганды использования высокоэнергоэффективных бытовых электроприборов и приборов, в первую очередь энергоэффективных кондиционеров, холодильников, водонагревателей и осветительных ламп.
Глава 10. Ответственность в области экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности
Статья 43. Нарушения при использовании нефти, газового конденсата, нефтепродуктов и сжиженного углеводородного газа
Реализация производителем, поставщиком и продавцами нефти, газового конденсата, нефтепродуктов и сжиженного углеводородного газа, не соответствующих установленным требованиям качества, — влечет наложение штрафа в размере пятидесяти процентов стоимости реализованного товара, не отвечающего установленным требованиям качества.
Поставка потребителям нефтепродуктов и сжиженного углеводородного газа через контрольно-измерительные приборы и топливораспределительное оборудование, не прошедшие сертификацию в установленном законодательством порядке и не маркированные в установленном порядке, а также прямое внешнее воздействие на контрольно-измерительные приборы — влечет наложение штрафа в размере пятидесяти процентов со стоимости реализованного товара со дня последней проверки контрольно-измерительных приборов и топливораздаточного оборудования.
Статья 44. Нарушения при использовании природного газа
Осуществление испытательно-наладочных работ в устройствах использования природного газа без соответствующего разрешения и заключения органов государственного контроля в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности — влечет наложение штрафа в размере десяти процентов от расчетного объема испытательно-наладочных работ на юридических лиц, выполнявших работы, и прекращение всех работ и отключение от газовой сети потребителя (устройства).
Допущение технологических потерь сверх установленной нормы при приеме, транспортировке и сдаче природного газа предприятиями газоснабжения по магистральным газопроводам и газораспределительным сетям при условии, что данное обстоятельство возникло в результате их бездействия, — влечет наложение штрафа на газоснабжающие предприятия в размере пятидесяти процентов избытка потерянного газа.
Статья 45. Нарушения при использовании электрической энергии
Нарушение или несоблюдение порядка организации работ по компенсации реактивной мощности — влечет наложение штрафа в размере пятидесяти процентов стоимости количества потраченной электроэнергии, определенного оборудованием или нормативными методами.
Использование электрического освещения потребителями топливно-энергетических ресурсов сверх норм, установленных законодательством, без необходимости производства, а также бесцельное освещение территорий в светлое время суток — влечет наложение штрафа в размере пятидесяти процентов стоимости электроэнергии, использованной сверх нормы или в светлое время суток.
Поставка электроэнергии потребителям энергии, качественные показатели, которой не отвечают требованиям государственного стандарта, — влечет наложение штрафа в размере одного процента от стоимости некачественной поставляемой электроэнергии.
Статья 46. Нарушения при использовании тепловой энергии
Необоснованный расход горячей воды, пара и парового конденсата из систем отопления потребителями топливно-энергетических ресурсов, потребляющими пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят и более тонн моторного топлива в год, в частности утечка горячей воды, эксплуатация тепло- и паровых труб, теплоиспользующего оборудования, тепловых сетей без теплоизоляции, — влечет наложение штрафа в размере трехкратной стоимости потерь тепловой энергии, определяемых измерительными приборами или нормативными методами.
Эксплуатация теплопотребляющего оборудования и тепловых сетей потребителями топливно-энергетических ресурсов в техническом состоянии, не отвечающим требованиям, установленным правилами технической эксплуатации, — влечет наложение штрафа в размере пяти процентов стоимости среднемесячное количество тепловой энергии, потребляемой, передаваемой или изменяемой данным оборудованием.
Отклонение теплоснабжающей организацией от показателей качества тепловой энергии, предусмотренных нормативными документами или договором теплоснабжения, при нарушении показателей качества, — влечет наложение штрафа в размере одного процента от стоимости тепловой энергии, поданной потребителю.
Статья 47. Использование несертифицированного энергетического оборудования, элементов сетей и систем энергоснабжения
Использование несертифицированного энергетического оборудования, элементов сетей и систем энергоснабжения потребителями топливно-энергетических ресурсов — влечет наложение штрафа в размере десяти процентов стоимости энергии, потребленной или переданной с помощью несертифицированного энергетического оборудования, элементов сети и системы энергоснабжения.
Статья 48. Нарушение правил проведения энергетических проверок и экспертиз потребителями топливно-энергетических ресурсов
Непроведение в установленный срок потребителями топливно-энергетических ресурсов, потребляющими пятьсот и более тонн условного топлива и (или) двести пятьдесят и более тонн моторного топлива в год, обязательных энергетических проверок или неисполнение установленных мероприятий в результате обязательных энергетических проверок — влечет наложение штрафа в размере трех процентов от средней стоимости месячного энергопотребления.
Статья 49. Порядок применения финансовых санкций
Финансовые санкции за правонарушения в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности применяются в судебном порядке, за исключением случаев признания хозяйствующим субъектом вины в совершенном правонарушении и уплаты суммы финансовой санкции в добровольном порядке.
Финансовые санкции применяются на основании контрольных мероприятий, проводимых в рамках осуществления государственного контроля в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности. При этом уполномоченными лицами органов государственного контроля в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности составляется акт о выявленном в ходе проведения контрольных мероприятий правонарушении.
Акт, составленный уполномоченный лицами органов государственного контроля в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности в соответствии с частью второй настоящей статьи, и действия (бездействие) этих лиц могут быть обжалованы в вышестоящий орган или суд в установленном порядке.
Если размер финансовой санкции, подлежащей взысканию, превышает двадцать процентов текущих активов хозяйствующего субъекта на последний отчетный день, допускается уплата суммы финансовой санкции в рассрочку в течение шести месяцев со дня принятия решения о применении финансовой санкции.
Финансовая санкция не применяется, если хозяйствующий субъект, впервые совершивший правонарушение в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности, добровольно устранил правонарушение и полностью возместил причиненный ущерб.
Если неэффективное использование топливно-энергетических ресурсов, их чрезмерное потребление и потери произошли в ходе ликвидации последствий стихийных бедствий, аварий и других чрезвычайных ситуаций в соответствии с решениями Кабинета Министров Республики Узбекистан или органов исполнительной власти на местах, финансовая санкция не применяется.
Глава 11. Заключительные положения
Статья 50. Международное сотрудничество в области экономии энергии, ее рационального использования и повышения энергоэффективности
Основными направлениями международного сотрудничества являются:
взаимовыгодный обмен энергоэффективными технологиями с зарубежными и международными организациями;
реализация в республике совместных межгосударственных проектов, обеспечивающих рациональное использование энергии;
участие в международных проектах в области рационального использования энергии;
адаптация показателей энергоэффективности к требованиям международных стандартов, а также взаимное признание результатов сертификации.
Статья 51. Ответственность за нарушение законодательства об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности
Лица, виновные в нарушении законодательства об экономии энергии, ее рациональном использовании и повышении энергоэффективности, несут ответственность в установленном порядке.
Статья 52. Признание утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан
Признать утратившими силу:
1) Закон Республики Узбекистан от 25 апреля 1997 года № 412-I «О рациональном использовании энергии» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1997 г., № 4-5, ст. 118);
2) постановление Олий Мажлиса Республики Узбекистан от 25 апреля 1997 года № 413-I «О порядке введения в действие Закона Республики Узбекистан «О рациональном использовании энергии» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1997 г., № 4-5, ст. 119);
3) раздел XX Закона Республики Узбекистан от 25 апреля 2003 года № 482-II «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2003 г., № 5, ст. 67);
4) Закон Республики Узбекистан от 26 сентября 2007 года № ЗРУ-116 «О внесении изменений в Закон Республики Узбекистан «О рациональном использовании энергии» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2007 г., № 9, ст. 423);
5) статью 20 Закона Республики Узбекистан от 30 апреля 2013 года № ЗРУ-352 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2013 г., № 4, ст. 98);
6) статью 14 Закона Республики Узбекистан от 7 октября 2013 года № ЗРУ-355 «О внесении изменений и дополнений, а также признании утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2013 г., № 10, ст. 263);
7) статью 13 Закона Республики Узбекистан от 29 декабря 2015 года № ЗРУ-396 «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2015 г., № 12, ст. 452);
8) статью 3 Закона Республики Узбекистан от 20 января 2016 года № ЗРУ-401 «О внесении изменений, а также признании утратившими силу некоторых законодательных актов Республики Узбекистан в связи с принятием Таможенного кодекса Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2016 г., № 1, ст. 2);
9) Закон Республики Узбекистан от 14 июля 2020 года № ЗРУ-628 «О внесении изменений и дополнений в Закон Республики Узбекистан «О рациональном использовании энергии» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2020 г., № 7, ст. 448);
10) статью 78 Закона Республики Узбекистан от 21 апреля 2021 года № ЗРУ-683 «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2021 г., приложение к № 4);
11) статью 18 Закона Республики Узбекистан от 28 ноября 2023 года № ЗРУ-880 «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с формированием единой системы республиканских органов исполнительной власти» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2023 г., № 11, ст. 923).
Статья 53. Обеспечение исполнения, доведения, разъяснения сути и значения настоящего Закона
Министерству энергетики Республики Узбекистан и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.
Статья 54. Приведение законодательства в соответствие с настоящим Законом
Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
обеспечить пересмотр и отмену республиканскими органами исполнительной власти их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 55. Вступление в силу настоящего Закона
Настоящий Закон вступает в силу по истечению трех месяцев со дня его официального опубликования.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
7 августа 2024 г.,
№ ЗРУ-940