UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

РЎЙХАТИ

НИЗОМ

МИНИМАЛ ТАЛАБЛАР

Ёввойи ҳайвонларни сақлаш тартибини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида

Ўзбекистон Республикасининг «Ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ ёввойи ҳайвонларни сақлаш тартибини такомиллаштириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикасининг «Ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисида»ги Қонунининг 43-моддасига мувофиқ жисмоний шахслар томонидан ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитида ёки тутқунликда сақланиши тақиқланган ёввойи ҳайвонларнинг рўйхати, шунингдек, мазкур рўйхатга киритилган ёввойи ҳайвонларни юридик шахслар томонидан сақлаш тартиби Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланиши маълумот учун қабул қилинсин.

2. Қуйидагилар:

Жисмоний шахслар томонидан ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитида ёки тутқунликда сақланиши тақиқланган ёввойи ҳайвонлар рўйхати 1-иловага мувофиқ;

Жисмоний шахслар томонидан ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитида ёки тутқунликда сақланиши тақиқланган ёввойи ҳайвонлар рўйхатига киритилган ёввойи ҳайвонларни юридик шахслар томонидан сақлаш тартиби тўғрисидаги низом 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

3. Шундай тартиб ўрнатилсинки, унга мувофиқ:

а) 2025 йил 1 январдан бошлаб:

Жисмоний шахслар томонидан ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитида ёки тутқунликда сақланиши тақиқланган ёввойи ҳайвонлар рўйхатига (кейинги ўринларда — рўйхат) киритилган ёввойи ҳайвонларни жисмоний шахслар томонидан ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитда ёки тутқунликда сақлаш;

ёввойи ҳайвонларни давлат ва мобил циркларида (шапитолар) сақлаш ҳамда улардан цирк томошаларини ўтказиш мақсадларида фойдаланиш тақиқланади;

б) рўйхатга киритилган ёввойи ҳайвонлар Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг рухсатномалари асосида белгиланган тартибда фақат юридик шахслар томонидан ташкил этилган ҳайвонот боғлари ва (ёки) питомникларда (террариум, океанариум, серпентарий ва бошқалар) сақланиши мумкин.

Бунда рўйхатдаги Ўзбекистон Республикаси Қизил китобига киритилган ёввойи ҳамда заҳарли ҳайвонлар қонунчиликка мувофиқ махсус питомникларда сақланади.

4. Белгилансинки, жисмоний шахслар, шунингдек, давлат ва мобил цирклар (шапитолар) ихтиёридаги рўйхатга киритилган ёввойи ҳайвонлар:

шартнома асосида ёввойи ҳайвонлар сақлаш учун ҳайвонот боғлари ва (ёки) питомникларга пулли ёки бепул топширилиши;

Ўзбекистон фаунасига мансуб бўлганда, улар учун мос бўлган табиий яшаш муҳитига, Ўзбекистон фаунасига мансуб бўлмаганда эса, Ўзбекистон Республикаси ҳудудидан ташқарига қонунчиликда белгиланган тартибда чиқариб юборилиши мумкин.

5. Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги Ички ишлар вазирлиги, Миллий гвардия ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари билан биргаликда рўйхатга киритилган жисмоний шахслар ихтиёридаги, шунингдек, давлат ва мобил циркларда (шапитолар) сақланаётган ёввойи ҳайвонларни 2026 йил 1 январга қадар ҳайвонот боғлари ва (ёки) питомникларга топширилишини таъминласин.

6. Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги Ташқи ишлар вазирлиги ҳамда Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги билан биргаликда ёввойи ҳайвонларни ҳайвонот боғларидаги реабилитация марказларида сақлаш учун халқаро ва донор ташкилотларнинг беғараз кўмак маблағларини жалб этиш чораларини кўрсин.

7. Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги Ички ишлар вазирлиги, Миллий гвардия, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари билан биргаликда рўйхатга киритилган ёввойи ҳайвонларни ноқонуний сақлаш ҳолатларининг олдини олиш бўйича назорат тадбирларини кучайтирсин ҳамда аниқланган ҳуқуқбузарликлар юзасидан қонунчиликда белгиланган тартибда чоралар кўрилишини таъминласин.

8. Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда икки ой муддатда:

ёввойи ҳайвонларни ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитида ёки тутқунликда сақлаш бўйича минимал талабларни тасдиқласин;

ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

9. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазири А.А. Абдухакимов зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 5 ноябрдаги 736-сон қарорига 1-ИЛОВА

Жисмоний шахслар томонидан ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитида ёки тутқунликда сақланиши тақиқланган ёввойи ҳайвонларнинг

Ҳайвонларнинг систематик таксонлари ва турларининг номи Т/р Ўзбек тилидаги номи Рус тилидаги номи Лотин тилидаги номи I. Заҳарли ҳайвонлар 1. Йирик сколопендра Гигантская сколопендра Scolopendra gigantea 2. Қизил олов чумоли Красный огненный муравей Solenopsis invicta 3. Бульдог-чумоли Чёрный муравей-бульдог Myrmecia pilosula 4. Қизил чумоли Красный американский муравей-жнец или Бородатый муравей-жнец Pogonomyrmex barbatus 5. Ўқ чумоли Муравей пуля Paraponera clavata 6. Осиё йирик қовоқ ариси Азиатский гигантский шершень Vespa mandarinia 7. Чаёнларнинг заҳарли турлари Ядовитые виды скорпионов Scorpiones 8. Қорақурт Каракурт Latrodectus tredecimguttatus 9. Қироллик бабуин ўргимчаги Королевский паук-бабуин Pelinobius muticus 10. Америка сайр қилувчи ўргимчаги Американский странствующий паук Cupiennius salei 11. Бразилия сайр қилувчи ўргимчаги Бразильский странствующий паук Phoneutria fera 12. Сидней ўргимчаги Сиднейский Лейкопаутинный или воронковый паук Atrax robustus 13. Олти кўзли қум ўргимчаги Шестиглазый песчаный паук Sicarius hahni 14. Чили ўргимчаги Коричневый паук отшельник Loxosceles reclusa 15. Тош балиқ Рыба-камень (Бородавчатка) Synanceia verrucosa 16. Қизил арслон балиқ Крылатка-зебра или рыба-зебра или полосатая крылатка Pterois volitans 17. Қозиқдум скатлар Хвостоколовые или скаты-хвостоколы Dasyatidae 18. Қўнғир фугу балиғи Такифугу или фугу Takifugu rubripes 19. Кирпи балиғи Длинноиглая рыба-ёж Diodon holocanthus 20. Аспидлар оиласига мансуб барча турдаги илонлар (кобра, аспида, крайт ва бошқалар) Все виды семейства Аспидовые (кобра, аспиды, крайт и другие) Elapidae 21. Қора илонлар оиласига мансуб барча турдаги илонлар (қора илонлар, эфа, кўлвор илон ва бошқалар) Все виды семейства Гадюковые (гадюка, эфа, гюрза и другие) Viperidae 22. Узун тишли сув илонлар Длиннозубые ужи Rhabdophis 23. Бумсланг Бумсланг Dispholidus typus 24. Комодо эчкемари Комодский варан Varanus komodoensis II. Йиртқич ҳайвонлар 25. Кулранг акулалар оиласига мансуб барча турлар Все виды семейства серых акул Carcharhinidae 26. Болға бошли акулалар оиласига мансуб барча турлар Все виды семейства молотоголовые акулы или акулы-молоты или молот-рыбы Sphymidae 27. Кулранг буқа акула Тупорылая акула или серая бычья акула, или акула-бык Carcharhinus leucas 28. Муренадошлар оиласига мансуб барча турлар Все виды семейства Муреновые Muraenidae 29. Арра тумшуқ скатлар оиласига мансуб барча турлар Все виды семейства пилорылые скаты Pristidae 30. Катта барракуда Большая барракуда Sphyraena barracuda 31. Африка йўлбарс балиғи Африканская тигровая рыба Нydrocynus vittatus 32. Тимсоҳларнинг барча турлари ва кичик турлари Все виды и подвиды крокодилов Crocodilia 33. Кайман тошбақаси Каймановая черепаха Chelydra serpentina 34. Тасқара (гриф) тошбақа Грифовая черепаха Macrochelys temminckii 35. Лочинсимонлар туркумига мансуб барча турлар ва кенжа турлар Все виды и подвиды Соколообразных Falconiformes 36. Япалоққушсимонлар туркумига мансуб барча турлар ва кенжа турлар Все виды и подвиды Совообразных Strigiformes 37. Йўлбарс ва унинг барча кенжа турлари Все подвиды тигра Panthera tigris 38. Шер ва унинг барча кенжа турлари Все подвиды льва Panthera leo 39. Ёввойи мушуклар (Осиё мушуги, Олтин мушук, мармар мушук, отселот ягуарунди, тўқай мушуги, силовсин, қорақулоқ, сервал, манул) Дикие кошки (Азиатская кошка, Золотая кошка, мраморная кошка, оцелот, ягуарунди, камышовый кот, рысь, каракал, сервал, манул) Felidae 40. Қоплонларнинг барча кенжа турлари Все подвиды леопарда (Пантера) Panthera pardus 41. Гепард ва унинг барча кенжа турлари Все подвиды гепарда Acinonyx jubatus 42. Ягуар ва унинг барча кенжа турлари Все подвиды ягуара Panthera onca 43. Пума ва унинг барча кенжа турлари Все подвиды пумы Puma concolor 44. Қор қоплони Ирбис или снежный барс или снежный леопард Panthera uncia 45. Тутунли қоплонларнинг барча турлари ва кенжа турлари Все виды и подвиды дымчатых леопардов Род N eofelis 46. Бўрилар, чиябўрилар, тулкиларнинг барча турлари ва кенжа турлари Все виды и подвиды волка, шакала, лисы Canidae 47. Сиртлонларнинг барча турлари ва кенжа турлари Все виды и подвиды семейства гиеновые Нyaenidae 48. Асалхўр Медоед, или лысый барсук Mellivora capensis 49. Росомаха Росомаха Gulo gulo 50. Айиқлар оиласининг барча турлари ва кенжа турлари Все виды и подвиды семейства медвежьих Семейство Ursidae III. Инсон соғлиғи ва ҳаёти учун хавфли ҳайвонлар 51. Электр скатлар Электрические скаты Torpediniformes 52. Электр угорь Электрический угорь Electrophorus electricus 53. Электр лаққа балиқ Электрический сом Malapterurus electricus 54. Оддий пиранья Обыкновенная пиранья Pygocentrus nattereri 55. Йирик бўғма илонлар оиласига мансуб барча турлар (тўрли питон, Қора йўлбарс питон, ёрқин рангли йўлбарс питон, улкан (яшил) анаконда Крупные виды семейства удавовых (сетчатый пион, тёмный тигровый питон, светлый тигровый питон, гигантская (зеленая) анаконда) Python reticulatus, Python bivittatus, Python molurus, Eunectes murinus 56. Казуарларнинг барча турлари Все виды казуаровых Casuarius 57. Филлар оиласига мансуб барча турлар ва кенжа турлар Все виды и подвиды слоновых Elephantidae 58. Носороглар оиласининг барча турлари ва кенжа турлари Все виды и подвиды носороговых Rhinocerotidae 59. Отларнинг барча турлари ва кенжа турлари (хонаки отлар ва эшаклар бундан мустасно) Все виды и подвиды лошадиных (за исключением домашних лошадей и ослов) Equidae 60. Оддий бегемот Обыкновенный бегемот Нippopotamus amphibius 61. Бизон, зубр, Африка буйволи Бизон, зубр, Африканский буйвол Bison bison, Bison bonasus, Syncerus caffer 62. Гориллаларнинг турлари ва кенжа турлари Все виды и подвиды горилл Gorilla 63. Орангутанларнинг барча турлари ва кенжа турлари Все виды и подвиды орангутанов Pongo 64. Павианларнинг барча турлари Все виды павианов Papio 65. Шимпанзенинг барча турлари Все виды шимпанзе Pan 66. Гиббонлар оиласининг барча турлари Все виды семейство гиббоновые Нylobatidae 67. Кенгурулар оиласига кирувчи барча турлар Все виды кенгуровых Macropodidae

Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 5 ноябрдаги 736-сон қарорига 2-ИЛОВА

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Низом жисмоний шахслар томонидан ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитида ёки тутқунликда сақланиши тақиқланган ёввойи ҳайвонлар рўйхатига киритилган ёввойи ҳайвонларни юридик шахслар томонидан сақлаш тартибини белгилайди.

2. Мазкур Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

ёввойи ҳайвонлар — қуруқликда, сувда, атмосферада ва тупроқда табиий эркин ҳолатида яшовчи ёввойи ҳайвонлар (сут эмизувчилар, қушлар, судралиб юрувчилар, амфибиялар, балиқлар, моллюскалар, ҳашаротлар);

заҳарли ҳайвонлар — организмида доимий ёки вақти-вақти билан бошқа организмлар учун заҳарли бўлган моддаларни ишлаб чиқарадиган ва сақлайдиган ҳайвонлар;

океанариум — сув ҳайвонлари сақланадиган йирик аквариум ёки сув ҳавзаси;

питомник — ёввойи ҳайвонларни маълум мақсадлар учун сақлашга мўлжалланган ва доимий инсон назорати остида бўлган ҳудуд (жой);

серпентарий — илонларни сақлаш учун мўлжалланган ҳамда ҳарорати, намлиги ва ёруғлиги инсон назорати остида бўлган махсус жой;

террариум — амфибия, судралиб юрувчилар, ҳашаротлар ва бошқа умуртқасиз ҳайвонларни сақлаш учун зарур шароитлар яратилган жой.

3. Жисмоний шахслар томонидан ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитида ёки тутқунликда сақланиши тақиқланган ёввойи ҳайвонлар рўйхатига киритилган ёввойи ҳайвонлар (кейинги ўринларда — ёввойи ҳайвонлар) Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг (кейинги ўринларда — Экология вазирлиги) рухсатномалари асосида белгиланган тартибда фақат юридик шахслар томонидан ташкил этилган ҳайвонот боғлари ва (ёки) питомникларда (террариум, океанариум, серпентарий ва бошқалар) сақланиши мумкин.

4. Ёввойи ҳайвонларнинг биологик тури ва индивидуал эҳтиёжларини ҳисобга олиб, улар яшаш учун қулай шароитларда сақланиши шарт.

5. Ёввойи ҳайвонларни сақлаш жойлари мазкур Низомга иловадаги жисмоний шахслар томонидан ярим эркин шароитларда, сунъий яратилган яшаш муҳитида ёки тутқунликда сақланиши тақиқланган ёввойи ҳайвонлар рўйхатига киритилган ёввойи ҳайвонларни юридик шахслар томонидан сақлаш бўйича минимал талабларга жавоб бериши лозим.

2-боб. Ёввойи ҳайвонларни сақлаш бўйича талаблар

6. Ёввойи ҳайвонларга эгалик қилишнинг қонунийлигини тасдиқловчи ҳужжатлар ва уларни сақлаш шароитлари, шу жумладан, жиҳозланган қафаслар, аквариумлар, террариумлар, сузиш ҳавзалари, тўсиқлар ва бошқа махсус жойлар ва (ёки) бинолар (кейинги ўринларда — сақлаш жойлари) мавжуд бўлганда сақланиши мумкин.

7. Ёввойи ҳайвонларни сақлаш қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:

ёввойи ҳайвонларни сақлаш жойларида ўз майдони ва ҳажмига кўра уларнинг ҳаёти учун қулай шарт-шароитлар, шу жумладан, чиқиндилардан тозалаш, шамоллатиш ҳамда ортиқча сувни чиқариб ташлайдиган дренаж тизимлари мавжуд бўлиши;

ёввойи ҳайвонлар сақлаш жойлари ветеринария, ветеринария-санитария қоидалари ва нормаларига жавоб бериши;

сақланаётган ёввойи ҳайвонларга индивидуал идентификация белгилари (ёрлиқ, ҳалқа, микрочип) ўрнатилганлиги;

ёввойи ҳайвонлар сақлаш жойлари уларнинг ҳаётий фаолиятини таъминлайдиган қурилмалар (уялар, бошпаналар) билан жиҳозланганлиги ва барча жиҳозлар, шу жумладан, электр жиҳозлари ҳайвонларга шикаст етказмасдан ўрнатилганлиги;

ёввойи ҳайвонлар сақлаш жойлари ёмғир, қор, шамол ёки қуёш нурлари тушишидан бошпана билан таъминланган бўлиши;

ёввойи ҳайвонлар сақлаш жойларининг ҳарорат режими, шамоллатиш тизими ва ёритилиши ҳайвонларнинг турига мувофиқ таъминланганлиги;

ёввойи ҳайвонлар доимий равишда етарли миқдорда тоза ичимлик суви билан таъминланганлиги;

ёввойи ҳайвонларга ноқулайлик (стресс) ва жароҳат етказмасдан уларни боқиш ва парвариш қилиш, шунингдек, ёввойи ҳайвонлар касалликка чалинганда, уларни ветеринария соҳасидаги мутахассислар иштирокида даволаш учун шароитлар яратилганлиги;

ёввойи ҳайвонларнинг касалликларга қарши эмлаб борилиши;

ёввойи ҳайвонлар маълум бир турнинг эҳтиёжларини ва ҳар бирининг индивидуал эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда, озуқа рационига мувофиқ озиқлантирилиши.

8. Ёввойи ҳайвонлар бошқа ҳайвонларга зарар етказишининг олди олинишини, шунингдек, ходимлар ва ташриф буюрувчилар учун хавфсизлик шароитларини таъминлаган ҳолда сақланади.

9. Ёввойи ҳайвонлар ҳисоби ҳар йили 1 январь ва 1 июль ҳолатига кўра Экология вазирлигининг ҳудудий бўлинмалари томонидан юритилади ва бу тўғрисида далолатномалар расмийлаштирилади. Бунда далолатнома уч нусхада тузилиб, Экология вазирлигининг ҳудудий бўлинмаси ва юридик шахс вакиллари томонидан имзоланади ҳамда унинг бир нусхаси ўзида қолдирилиб, иккинчи ҳамда учинчи нусхалари юридик шахс ва Экология вазирлигига тақдим этилади.

10. Ёввойи ҳайвонларни сақлашда қуйидагиларга йўл қўйилмайди:

ёввойи ҳайвонларни давлат ҳисобига қўймасдан сақлаш;

ёввойи ҳайвонларни белгиланмаган жойларда сақлаш;

Экология вазирлигининг ҳудудий бўлинмалари вакиллари иштирокисиз ҳайвонот боғлари ва питомникларда сақланаётган ёввойи ҳайвонларни ўзбошимчалик билан табиатга чиқариб юбориш;

касалликларга қарши эмланмаган ёввойи ҳайвонларни сақлаш;

ёввойи ҳайвонларни тажовуз хатти-ҳаракатларга ундаш;

бир-бирига хавф соладиган ҳайвонлар турларини битта ёки яқин жойга жойлаштириш;

ёввойи ҳайвонларни белгиланган талабларга риоя этмаган ҳолда сақлаш оқибатида уларнинг ўлимига олиб келиш ҳолатларига йўл қуйиш;

ёввойи ҳайвонларни жамоат жойларида олиб юриш ва уларни сайр қилдириш, шунингдек, махсус қафассиз бошқа жойларга ташиш;

ёввойи ҳайвонлардан фойдаланган ҳолда, фото суръат ва видео тасвирларга тушириш хизматларини кўрсатиш;

телекўрсатувларда ва бошқа тадбирларда ҳайвонларни намойиш этиш мақсадида олиб бориш ёки бошқа шахсларга фойдаланишга бериш;

ёввойи ҳайвонларни жисмоний шахсларга бериш, сотиш, совға қилиш ва (ёки) бошқача тарзда реализация қилиш.

11. Ёввойи ҳайвонларни жонсизлантиришга қуйидаги ҳолларда йўл қўйилади:

яшаб кетишга қодир бўлмаган ҳайвоннинг азоб чекишини тўхтатиш зарур бўлганда, башарти азобланишни бошқа усулда тўхтатиш мумкин бўлмаса;

ҳайвон қутурган тақдирда;

одамлар ёки ҳайвонларнинг ҳаёти ва соғлиғига хавф солаётган ҳайвонни зарарсизлантириш учун.

Бунда ушбу ҳолатлар вужудга келганда, ёввойи ҳайвонларни инсонийлик тамойиллари асосида фақатгина ветеринария мутахассиси томонидан жонсизлантирилади.

3-боб. Ёввойи ҳайвонларни сақловчи юридик шахсларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари

12. Ёввойи ҳайвонларни сақлашда юридик шахслар куйидаги ҳуқуқларга эга:

ёввойи ҳайвонларга қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ эгалик қилиш;

ёввойи ҳайвонларни сақлаш ва урчитиш (кўпайтириш);

ёввойи ҳайвонларни овлаш ва табиатга қўйиб юбориш;

ёввойи ҳайвонларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига белгиланган тартибда олиб кириш ва унинг ҳудудидан олиб чиқиш;

ёввойи ҳайвонларни сотиб олиш, сотиш, совға қилиш ва (ёки) бошқа тарзда реализация қилиш;

ёввойи ҳайвонларни намойиш қилиш, улар иштирокида кўргазма, экологик ва маърифий ишларни амалга ошириш.

13. Ёввойи ҳайвонларни сақлашда юридик шахслар:

ёввойи ҳайвонларни давлат ҳисобига қўйиш учун белгиланган тартибда Экология вазирлиги ёки унинг ҳудудий бўлинмаларига мурожаат қилиши;

ёввойи ҳайвонларни белгиланган талабларга мувофиқ ҳолда сақлаши;

ёввойи ҳайвонларни маълум бир тури ва ҳар бирининг эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда, озуқа рационига мувофиқ озиқлантириши;

ёввойи ҳайвонлар уларнинг биологик хусусиятларига мувофиқ сақланиши, уларга нисбатан инсонийлик тамойиллари асосида муносабатда бўлишни, озуқасиз ва сувсиз қолдирмасликка, касалланган ҳолатларда эса малакали ветеринария ёрдами кўрсатилишини таъминлаши;

ёввойи ҳайвонлар сақлаш жойлари ва уларга туташ ҳудудни ветеринария-санитария ва зоогигиена талабларига мувофиқ сақлаши;

ёввойи ҳайвонларни кўздан кечириш, диагностик тадқиқотлар ва даволаш-профилактика ишларини амалга ошириши ҳамда эмлаш учун ветеринария мутахассисларига имконият яратиб бериши;

ёввойи ҳайвонларни сақлаш талабларига риоя этиш юзасидан Экология вазирлиги ва унинг ҳудудий бўлинмаларининг кўрсатмаларини бажариши;

ёввойи ҳайвонлар инсонларнинг ҳаёти ва соғлиғига, уларнинг мол-мулкига, шунингдек, бошқа ҳайвонларга зарар етказишининг олдини олиши;

ёввойи ҳайвонлар инсон ёки ҳайвонларга ҳар қандай жароҳатларни етказганда, уларга дастлабки тиббий ёрдам кўрсатиш учун тиббиёт муассасасига (ветеринария поликлиникасига) олиб бориши;

ёввойи ҳайвонлар тўсатдан нобуд бўлиши, бир неча ҳайвоннинг бир вақтда касалланиши ёки улар ўзларини одатдан ташқари ҳолатда тутиши тўғрисида ветеринария мутахассисларини хабардор қилиши;

ветеринария мутахассислари етиб келгунга қадар соғлом ёввойи ҳайвонларни касаллик белгилари борлигига шубҳа қилинаётган ёввойи ҳайвонлардан, шунингдек, касаллик туфайли нобуд бўлган деб шубҳа қилинаётган ёввойи ҳайвонларнинг жасадларини алоҳида сақлаши;

нобуд бўлган ҳайвонларнинг жасадини қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тегишли ваколатли органлар томонидан кремация қилинишини таъминлаши шарт.

4-боб. Якунловчи қоидалар

15. Мазкур Низом талабларига риоя этиш устидан назорат Экология вазирлиги ва унинг ҳудудий бўлинмалари томонидан Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси, давлат ветеринария назорати ва ички ишлар органлари билан биргаликда амалга оширилади.

16. Ушбу Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.

I. Ёввойи ҳайвонларни сақлаш учун вольерлар Ёввойи ҳайвон турлари Гуруҳдаги сони Очиқ вольер Ички вольер Ҳар бир қўшимча ҳайвон учун Тавсия этиладиган майдон ва баландлиги майдон (м 2 ) ҳажми (м 3 ) майдон (м 2 ) ҳажми (м 3 ) очиқ вольер (м 2 ) ички вольер (м 2 ) 1. Сут эмизувчи ҳайвонлар учун вольерлар ўлчами Халталилар: Ўрта кенгуру, валлаби 4 200 600 15 - 15 3 Катта кенгуру (кулранг, малла ранг) 4 300 900 20 - 30 4 Приматлар: Павианлар 5 50 200 30 150 4 4 баландлиги 4-5 м Гиббонлар 3 50 — 100 500 40 240 8 8 120 м 2 очиқ вольер, баландлиги 6-7 м Шимпанзе, орангутанлар, бабунлар 3 150 800 50 200 8 8 баландлиги 4 — 6 м Гориллалар 3 150 800 50 200 10 10 баландлиги 4 — 6 м Йиртқич сут эмизувчилар: Итсимонлар: Кичик тулкилар (корсак, катта қулоқли) 2 30 - 8 20 4 1 Тулкилар (караган, Туркистон тулкиси) 2 60 - - - 10 - Чиябўри, қизил бўри 4 100 - - - 15 - Ёлдор бўри 2 150 - 20 60 20 2 Бўри турлари 4 200 - 15 45 20 - Айиқлар: Малай айиғи 2 100 - 50 150 20 - Айиқлар (қўнғир, Химолой) 2 150 - - - 20 - Катта панда 1 300 100 400 Оқ айиқ 1 150 - 15 - - - Сусарлар: Росомаха 2 120 - 30 - - - Асалхўр 2 60 - 30 - 4 4 Виверралар: Ягуарунди 2 50 150 20 60 5 5 баландлиги — 2,5-3 м. дан кам бўлмаган Мушуксимонлар: Кичик мушуксимонлар (манул, қоплонли мушук 2 20 60 10 30 4 4 Силовсин, сервал, қорақулоқ, тутунли қоплонлар 2 85 250 20 80 10 10 Пума, ягуар, қоплон, қор қоплони 2 200 1000 50 250 15 12 Йўлбарс, шер 2 200 60 180 20 15 Гепард 2 200 - 40 120 20 - Сиртлонлар: Ербўри 2 100 - 20 60 10 6 Сиртлон 2 200 - 20 - 20 - Хартумлилар: Фил эркаги 1 150 200 1400 100 1 бош ҳайвон учун 500 м 2 дан кам бўлмаган Фил урғочиси 2 500 200 1400 100 гуруҳ учун 2000 м 2 дан кам бўлмаган Тоқтуёқлилар: Текислик зебраси, кулон, Пржевал оти, Осиё ёввойи эшаги 4 1000 50 150 100 Тоғ зебраси, Африка ёввойи эшаги 4 1000 - 100 - 100 - Носорог 2 500 - 100 300 150 - Жуфт туёқлилар: Бегемот 2 500 - 200 1000 50 10 Буйвол, бизон, зубр 2 500 - 120 360 80 - 2. Қушлар учун вольерлар ўлчами Туяқушлилар: Казуар 2 125 + 125 - 60+60 180+180 50 6 Лочинсимонлар: Йирик бургутлар ва тасқаралар, жўрчи 2 — 6 450 — 500 2 000 - - 10 баландлиги 4 — 10 м Кичик бургутлар, сорлар, бўктаргилар ва бошқалар 2 20 60 - - 8 Йирик лочинлар (кречет, оддий лочин, итолғи, саҳро лочини) 2 20 60 - - 4 Урта ва кичик лочинлар (жиғилтой, турумтой, миққий) 2 10 30 - - 2 Япалоққушлар: Йирик япалоққушлар, укки 2 20 50 - - 6 Урта ва кичик япалоққушлар 2 10 25 - - 3

II. Ёввойи ҳайвонларни сақлаш учун сув ҳавзалари Су г эмизувчилар учун сув ҳавзалари ўлчами Ҳайвон турлари Гуруҳдаги сони Майдон (м 2 ) Чуқурлиги (м) Ҳажми (м 3 ) Ҳар бир қўшимча ҳайвон учун Амур йўлбарси 1 10 1 10 10 Айиқлар 2 10 1 10 2 Оқ айиқ 1 80 2 160 20 Осиё носороги 2 10 1 10 5 Митти бегемот 2 20 0,8 16 - Бегемот 2 30 1,5 45 8

III. Судралиб юрувчи ҳайвонлар учун вольерлар Ҳайвон турлари Гуруҳдаги сони Қуруқлик майдон (м 2 ) Сув ҳавзаси майдон (м 2 ) Ҳажми (м 3 ) Баландлиги (м) Ҳар бир қўшимча ҳайвон учун қуруқлик майдон (м 2 ) сув ҳавзаси, майдон (м 2 ) Йирик тошбақалар 2 30 - - - 5 Сув тошбақалари (кайман, гриф ва бошқалар) 2 1-2 16 32 - - 8 Тимсоҳ, гавиал 2 10 20 20 2 5 5 Миссисипи аллигатори, қора кайман, йирик тимсоҳ турлари 2 10 20 20 2 5 5 Кайманлар, Хитой аллигатори 2 8 8 8 1,5 2 2 Тимсоҳ ва кайманларнинг кичик турлари 2 6 6 6 1,5 2 2 Йирик эчкемарлар (комодо) 2 24 2 1 2 10 0,5 Эчкемарларнинг бошқа турлари 2 6 1 0,2 2 2 0,2 Бўз эчкемар 2 3 - - 1 1 - Йирик питонлар (тўрли, қора йўлбарс, тўрсимон ва бошқалар) 2 умумий узунлигидан 2/3 х 1/2 - - умумий узунлигидан 1/2, 2,2 м гача ер сатҳидан 1/7 - Анаконда 2 умумий узунлигидан 2/3 х 1/2 умумий узунлигидан 1/4 х 1/4, энг ками 1 м 2 сув ҳавзасининг майдони умумий узунлигидан 0,1 умумий узунлигидан 1/2, 2,2 м гача ер сатҳидан 1/7 0,2 Бошқа бўғма илонлар (Куба, гиламсимон питон ва бошқалар) 2 умумий узунлигидан 2/3 х 1/3 - - умумий узунлигидан 1/2, 2,2 м ер юзасидан 1/7 - Заҳарли илонлар Аспидлар оиласига мансуб барча турдаги илонлар (кобра, аспид, крайт ва бошқалар) 1 умумий узунлигидан 2/3 х 1/2 умумий узунлигидан 1/4 х 1/4 - умумий узунлигидан 1/2 ер сатҳидан 1/7 - Қора илонлар оиласига мансуб барча турдаги илонлар (қора илон, эфа, қулвор илон, буш илон) (1,2 мдан узун) 2 умумий узунлигидан 2/3 х 1/2 - - умумий узунлигидан 1/2 ер сатҳидан 1/7 Орқа жўякли илонлар (узун тишли сувилонлар, бумсланг ва бошқалар) 2 умумий узунлигидан 2/3 х 1/2 умумий узунлигидан 1/4 х 1/4 сув ҳавзасининг майдони умумий узунлигидан 0,1 умумий узунлигидан 1/2 ер сатҳидан 1/7

IV. Сувда яшовчи ҳайвонларни (балиқлар) сақлаш талаблари Ҳайвон турлари Балиқ ўлчами (см) Гуруҳдаги сони Бир жуфт учун ҳажм (литр) Катта барракуда 80 — 120 1 400 Мушуксимон ва бошқа йирик бўлмаган акула турлари 50 2 800 дан ортиқ Акулалар (кулранг, болғабошли, кулранг буқа акула, ва бошқалар) 100 2 3000 дан Мурена 60 — 100 1 200 — 800 Крылатка -зебра 30 — 35 2-3 450 дан Фугу 15 5 300 Электр угори 3 дан ортиқ 1 450 — 500 Электр лаққа балиғи 1 — 3 1 250 дан Электр скат 50 — 150 1 1000 Қозиқдум скат, арра тумшуқ скат 70 1 1000 Кирпи балиғи ( Рыба-ёж ) 15 — 40 2 820 Рыба-камень (Бородавчатка ужасная) 25 1 120 Африка йўлбарс балиғи 180 1 2000 — 3000 Оддий пиранья 15 — 30 5 — 8 400 — 500

V. Умуртқасизларни сақлаш талаблари Ҳайвон турлари Гуруҳдаги сони Узунлиги (см) Эни (см) Баландлиги (см) Чаёнларнинг заҳарли турлари (ранг-баранг, Кавказ) 20 — 50 40 30 30 Тропик чаён 10 40 30 30 Йирик сколопендра 1 30 20 30 Майда ўргимчак (қорақурт ва бошқалар) 1 15 15 15 Йирик ва майда ўргимчаклар (тарантул ва бошқалар) 1 30 30 30 Осиё йирик қовоқ ариси 500 гача 50 50 30 Чумолилар фермаси (йирик чумоли турлари) 500 тагача 25 20 6 Чумолилар фермаси (майда чумоли турлари) 1000 тагача 16 15 6 Она чумоли (пробирка) 30 тагача 15 1,6 1,6 Йирик ҳашоратлар 10 — 100 100 60 60

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2024 йил 5 ноябрь,

736-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 06.11.2024 й., 09/24/736/0893-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

ROʻYXATI

NIZOM

MINIMAL TALABLAR

Yovvoyi hayvonlarni saqlash tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasining “Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq yovvoyi hayvonlarni saqlash tartibini takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasining “Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisida”gi Qonunining 43-moddasiga muvofiq jismoniy shaxslar tomonidan yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitida yoki tutqunlikda saqlanishi taqiqlangan yovvoyi hayvonlarning roʻyxati, shuningdek, mazkur roʻyxatga kiritilgan yovvoyi hayvonlarni yuridik shaxslar tomonidan saqlash tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanishi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilar:

Jismoniy shaxslar tomonidan yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitida yoki tutqunlikda saqlanishi taqiqlangan yovvoyi hayvonlar roʻyxati 1-ilovaga muvofiq;

Jismoniy shaxslar tomonidan yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitida yoki tutqunlikda saqlanishi taqiqlangan yovvoyi hayvonlar roʻyxatiga kiritilgan yovvoyi hayvonlarni yuridik shaxslar tomonidan saqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

3. Shunday tartib oʻrnatilsinki, unga muvofiq:

a) 2025-yil 1-yanvardan boshlab:

Jismoniy shaxslar tomonidan yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitida yoki tutqunlikda saqlanishi taqiqlangan yovvoyi hayvonlar roʻyxatiga (keyingi oʻrinlarda — roʻyxat) kiritilgan yovvoyi hayvonlarni jismoniy shaxslar tomonidan yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitda yoki tutqunlikda saqlash;

yovvoyi hayvonlarni davlat va mobil sirklarida (shapitolar) saqlash hamda ulardan sirk tomoshalarini oʻtkazish maqsadlarida foydalanish taqiqlanadi;

b) roʻyxatga kiritilgan yovvoyi hayvonlar Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligining ruxsatnomalari asosida belgilangan tartibda faqat yuridik shaxslar tomonidan tashkil etilgan hayvonot bogʻlari va (yoki) pitomniklarda (terrarium, okeanarium, serpentariy va boshqalar) saqlanishi mumkin.

Bunda roʻyxatdagi Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan yovvoyi hamda zaharli hayvonlar qonunchilikka muvofiq maxsus pitomniklarda saqlanadi.

4. Belgilansinki, jismoniy shaxslar, shuningdek, davlat va mobil sirklar (shapitolar) ixtiyoridagi roʻyxatga kiritilgan yovvoyi hayvonlar:

shartnoma asosida yovvoyi hayvonlar saqlash uchun hayvonot bogʻlari va (yoki) pitomniklarga pulli yoki bepul topshirilishi;

Oʻzbekiston faunasiga mansub boʻlganda, ular uchun mos boʻlgan tabiiy yashash muhitiga, Oʻzbekiston faunasiga mansub boʻlmaganda esa, Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga qonunchilikda belgilangan tartibda chiqarib yuborilishi mumkin.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiya hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda roʻyxatga kiritilgan jismoniy shaxslar ixtiyoridagi, shuningdek, davlat va mobil sirklarda (shapitolar) saqlanayotgan yovvoyi hayvonlarni 2026-yil 1-yanvarga qadar hayvonot bogʻlari va (yoki) pitomniklarga topshirilishini taʼminlasin.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi Tashqi ishlar vazirligi hamda Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi bilan birgalikda yovvoyi hayvonlarni hayvonot bogʻlaridagi reabilitatsiya markazlarida saqlash uchun xalqaro va donor tashkilotlarning begʻaraz koʻmak mablagʻlarini jalb etish choralarini koʻrsin.

7. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi Ichki ishlar vazirligi, Milliy gvardiya, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari bilan birgalikda roʻyxatga kiritilgan yovvoyi hayvonlarni noqonuniy saqlash holatlarining oldini olish boʻyicha nazorat tadbirlarini kuchaytirsin hamda aniqlangan huquqbuzarliklar yuzasidan qonunchilikda belgilangan tartibda choralar koʻrilishini taʼminlasin.

8. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan birgalikda ikki oy muddatda:

yovvoyi hayvonlarni yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitida yoki tutqunlikda saqlash boʻyicha minimal talablarni tasdiqlasin;

oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

9. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri A.A. Abduxakimov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 5-noyabrdagi 736-son qaroriga 1-ILOVA

Jismoniy shaxslar tomonidan yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitida yoki tutqunlikda saqlanishi taqiqlangan yovvoyi hayvonlarning

Hayvonlarning sistematik taksonlari va turlarining nomi T/r Oʻzbek tilidagi nomi Rus tilidagi nomi Lotin tilidagi nomi I. Zaharli hayvonlar 1. Yirik skolopendra Gigantskaya skolopendra Scolopendra gigantea 2. Qizil olov chumoli Krasniy ognenniy muravey Solenopsis invicta 3. Buldog-chumoli Chyorniy muravey-buldog Myrmecia pilosula 4. Qizil chumoli Krasniy amerikanskiy muravey-jnets ili Borodatiy muravey-jnets Pogonomyrmex barbatus 5. Oʻq chumoli Muravey pulya Paraponera clavata 6. Osiyo yirik qovoq arisi Aziatskiy gigantskiy shershen Vespa mandarinia 7. Chayonlarning zaharli turlari Yadovitie vidi skorpionov Scorpiones 8. Qoraqurt Karakurt Latrodectus tredecimguttatus 9. Qirollik babuin oʻrgimchagi Korolevskiy pauk-babuin Pelinobius muticus 10. Amerika sayr qiluvchi oʻrgimchagi Amerikanskiy stranstvuyushiy pauk Cupiennius salei 11. Braziliya sayr qiluvchi oʻrgimchagi Brazilskiy stranstvuyushiy pauk Phoneutria fera 12. Sidney oʻrgimchagi Sidneyskiy Leykopautinniy ili voronkoviy pauk Atrax robustus 13. Olti koʻzli qum oʻrgimchagi Shestiglaziy peschaniy pauk Sicarius hahni 14. Chili oʻrgimchagi Korichneviy pauk otshelnik Loxosceles reclusa 15. Tosh baliq Riba-kamen (Borodavchatka) Synanceia verrucosa 16. Qizil arslon baliq Krilatka-zebra ili riba-zebra ili polosataya krilatka Pterois volitans 17. Qoziqdum skatlar Xvostokolovie ili skati-xvostokoli Dasyatidae 18. Qoʻngʻir fugu baligʻi Takifugu ili fugu Takifugu rubripes 19. Kirpi baligʻi Dlinnoiglaya riba-yoj Diodon holocanthus 20. Aspidlar oilasiga mansub barcha turdagi ilonlar (kobra, aspida, krayt va boshqalar) Vse vidi semeystva Aspidovie (kobra, aspidi, krayt i drugiye) Elapidae 21. Qora ilonlar oilasiga mansub barcha turdagi ilonlar (qora ilonlar, efa, koʻlvor ilon va boshqalar) Vse vidi semeystva Gadyukovie (gadyuka, efa, gyurza i drugiye) Viperidae 22. Uzun tishli suv ilonlar Dlinnozubie uji Rhabdophis 23. Bumslang Bumslang Dispholidus typus 24. Komodo echkemari Komodskiy varan Varanus komodoensis II. Yirtqich hayvonlar 25. Kulrang akulalar oilasiga mansub barcha turlar Vse vidi semeystva serix akul Carcharhinidae 26. Bolgʻa boshli akulalar oilasiga mansub barcha turlar Vse vidi semeystva molotogolovie akuli ili akuli-moloti ili molot-ribi Sphymidae 27. Kulrang buqa akula Tuporilaya akula ili seraya bichya akula, ili akula-bik Carcharhinus leucas 28. Murenadoshlar oilasiga mansub barcha turlar Vse vidi semeystva Murenovie Muraenidae 29. Arra tumshuq skatlar oilasiga mansub barcha turlar Vse vidi semeystva pilorilie skati Pristidae 30. Katta barrakuda Bolshaya barrakuda Sphyraena barracuda 31. Afrika yoʻlbars baligʻi Afrikanskaya tigrovaya riba Nydrocynus vittatus 32. Timsohlarning barcha turlari va kichik turlari Vse vidi i podvidi krokodilov Crocodilia 33. Kayman toshbaqasi Kaymanovaya cherepaxa Chelydra serpentina 34. Tasqara (grif) toshbaqa Grifovaya cherepaxa Macrochelys temminckii 35. Lochinsimonlar turkumiga mansub barcha turlar va kenja turlar Vse vidi i podvidi Sokoloobraznix Falconiformes 36. Yapaloqqushsimonlar turkumiga mansub barcha turlar va kenja turlar Vse vidi i podvidi Sovoobraznix Strigiformes 37. Yoʻlbars va uning barcha kenja turlari Vse podvidi tigra Panthera tigris 38. Sher va uning barcha kenja turlari Vse podvidi lva Panthera leo 39. Yovvoyi mushuklar (Osiyo mushugi, Oltin mushuk, marmar mushuk, otselot yaguarundi, toʻqay mushugi, silovsin, qoraquloq, serval, manul) Dikiye koshki (Aziatskaya koshka, Zolotaya koshka, mramornaya koshka, otselot, yaguarundi, kamishoviy kot, ris, karakal, serval, manul) Felidae 40. Qoplonlarning barcha kenja turlari Vse podvidi leoparda (Pantera) Panthera pardus 41. Gepard va uning barcha kenja turlari Vse podvidi geparda Acinonyx jubatus 42. Yaguar va uning barcha kenja turlari Vse podvidi yaguara Panthera onca 43. Puma va uning barcha kenja turlari Vse podvidi pumi Puma concolor 44. Qor qoploni Irbis ili snejniy bars ili snejniy leopard Panthera uncia 45. Tutunli qoplonlarning barcha turlari va kenja turlari Vse vidi i podvidi dimchatix leopardov Rod N eofelis 46. Boʻrilar, chiyaboʻrilar, tulkilarning barcha turlari va kenja turlari Vse vidi i podvidi volka, shakala, lisi Canidae 47. Sirtlonlarning barcha turlari va kenja turlari Vse vidi i podvidi semeystva giyenovie Nyaenidae 48. Asalxoʻr Medoyed, ili lisiy barsuk Mellivora capensis 49. Rosomaxa Rosomaxa Gulo gulo 50. Ayiqlar oilasining barcha turlari va kenja turlari Vse vidi i podvidi semeystva medvejix Semeystvo Ursidae III. Inson sogʻligʻi va hayoti uchun xavfli hayvonlar 51. Elektr skatlar Elektricheskiye skati Torpediniformes 52. Elektr ugor Elektricheskiy ugor Electrophorus electricus 53. Elektr laqqa baliq Elektricheskiy som Malapterurus electricus 54. Oddiy piranya Obiknovennaya piranya Pygocentrus nattereri 55. Yirik boʻgʻma ilonlar oilasiga mansub barcha turlar (toʻrli piton, Qora yoʻlbars piton, yorqin rangli yoʻlbars piton, ulkan (yashil) anakonda Krupnie vidi semeystva udavovix (setchatiy pion, tyomniy tigroviy piton, svetliy tigroviy piton, gigantskaya (zelenaya) anakonda) Python reticulatus, Python bivittatus, Python molurus, Eunectes murinus 56. Kazuarlarning barcha turlari Vse vidi kazuarovix Casuarius 57. Fillar oilasiga mansub barcha turlar va kenja turlar Vse vidi i podvidi slonovix Elephantidae 58. Nosoroglar oilasining barcha turlari va kenja turlari Vse vidi i podvidi nosorogovix Rhinocerotidae 59. Otlarning barcha turlari va kenja turlari (xonaki otlar va eshaklar bundan mustasno) Vse vidi i podvidi loshadinix (za isklyucheniyem domashnix loshadey i oslov) Equidae 60. Oddiy begemot Obiknovenniy begemot Nippopotamus amphibius 61. Bizon, zubr, Afrika buyvoli Bizon, zubr, Afrikanskiy buyvol Bison bison, Bison bonasus, Syncerus caffer 62. Gorillalarning turlari va kenja turlari Vse vidi i podvidi gorill Gorilla 63. Orangutanlarning barcha turlari va kenja turlari Vse vidi i podvidi orangutanov Pongo 64. Pavianlarning barcha turlari Vse vidi pavianov Papio 65. Shimpanzening barcha turlari Vse vidi shimpanze Pan 66. Gibbonlar oilasining barcha turlari Vse vidi semeystvo gibbonovie Nylobatidae 67. Kengurular oilasiga kiruvchi barcha turlar Vse vidi kengurovix Macropodidae

Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 5-noyabrdagi 736-son qaroriga 2-ILOVA

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Nizom jismoniy shaxslar tomonidan yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitida yoki tutqunlikda saqlanishi taqiqlangan yovvoyi hayvonlar roʻyxatiga kiritilgan yovvoyi hayvonlarni yuridik shaxslar tomonidan saqlash tartibini belgilaydi.

2. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

yovvoyi hayvonlar — quruqlikda, suvda, atmosferada va tuproqda tabiiy erkin holatida yashovchi yovvoyi hayvonlar (sut emizuvchilar, qushlar, sudralib yuruvchilar, amfibiyalar, baliqlar, mollyuskalar, hasharotlar);

zaharli hayvonlar — organizmida doimiy yoki vaqti-vaqti bilan boshqa organizmlar uchun zaharli boʻlgan moddalarni ishlab chiqaradigan va saqlaydigan hayvonlar;

okeanarium — suv hayvonlari saqlanadigan yirik akvarium yoki suv havzasi;

pitomnik — yovvoyi hayvonlarni maʼlum maqsadlar uchun saqlashga moʻljallangan va doimiy inson nazorati ostida boʻlgan hudud (joy);

serpentariy — ilonlarni saqlash uchun moʻljallangan hamda harorati, namligi va yorugʻligi inson nazorati ostida boʻlgan maxsus joy;

terrarium — amfibiya, sudralib yuruvchilar, hasharotlar va boshqa umurtqasiz hayvonlarni saqlash uchun zarur sharoitlar yaratilgan joy.

3. Jismoniy shaxslar tomonidan yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitida yoki tutqunlikda saqlanishi taqiqlangan yovvoyi hayvonlar roʻyxatiga kiritilgan yovvoyi hayvonlar (keyingi oʻrinlarda — yovvoyi hayvonlar) Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligining (keyingi oʻrinlarda — Ekologiya vazirligi) ruxsatnomalari asosida belgilangan tartibda faqat yuridik shaxslar tomonidan tashkil etilgan hayvonot bogʻlari va (yoki) pitomniklarda (terrarium, okeanarium, serpentariy va boshqalar) saqlanishi mumkin.

Bunda roʻyxatdagi Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan yovvoyi hamda zaharli hayvonlar qonunchilikka muvofiq maxsus pitomniklarda saqlanadi.

4. Yovvoyi hayvonlarning biologik turi va individual ehtiyojlarini hisobga olib, ular yashash uchun qulay sharoitlarda saqlanishi shart.

5. Yovvoyi hayvonlarni saqlash joylari mazkur Nizomga ilovadagi jismoniy shaxslar tomonidan yarim erkin sharoitlarda, sunʼiy yaratilgan yashash muhitida yoki tutqunlikda saqlanishi taqiqlangan yovvoyi hayvonlar roʻyxatiga kiritilgan yovvoyi hayvonlarni yuridik shaxslar tomonidan saqlash boʻyicha minimal talablarga javob berishi lozim.

2-bob. Yovvoyi hayvonlarni saqlash boʻyicha talablar

6. Yovvoyi hayvonlarga egalik qilishning qonuniyligini tasdiqlovchi hujjatlar va ularni saqlash sharoitlari, shu jumladan, jihozlangan qafaslar, akvariumlar, terrariumlar, suzish havzalari, toʻsiqlar va boshqa maxsus joylar va (yoki) binolar (keyingi oʻrinlarda — saqlash joylari) mavjud boʻlganda saqlanishi mumkin.

7. Yovvoyi hayvonlarni saqlash quyidagi talablarga javob berishi lozim:

yovvoyi hayvonlarni saqlash joylarida oʻz maydoni va hajmiga koʻra ularning hayoti uchun qulay shart-sharoitlar, shu jumladan, chiqindilardan tozalash, shamollatish hamda ortiqcha suvni chiqarib tashlaydigan drenaj tizimlari mavjud boʻlishi;

yovvoyi hayvonlar saqlash joylari veterinariya, veterinariya-sanitariya qoidalari va normalariga javob berishi;

saqlanayotgan yovvoyi hayvonlarga individual identifikatsiya belgilari (yorliq, halqa, mikrochip) oʻrnatilganligi;

yovvoyi hayvonlar saqlash joylari ularning hayotiy faoliyatini taʼminlaydigan qurilmalar (uyalar, boshpanalar) bilan jihozlanganligi va barcha jihozlar, shu jumladan, elektr jihozlari hayvonlarga shikast yetkazmasdan oʻrnatilganligi;

yovvoyi hayvonlar saqlash joylari yomgʻir, qor, shamol yoki quyosh nurlari tushishidan boshpana bilan taʼminlangan boʻlishi;

yovvoyi hayvonlar saqlash joylarining harorat rejimi, shamollatish tizimi va yoritilishi hayvonlarning turiga muvofiq taʼminlanganligi;

yovvoyi hayvonlar doimiy ravishda yetarli miqdorda toza ichimlik suvi bilan taʼminlanganligi;

yovvoyi hayvonlarga noqulaylik (stress) va jarohat yetkazmasdan ularni boqish va parvarish qilish, shuningdek, yovvoyi hayvonlar kasallikka chalinganda, ularni veterinariya sohasidagi mutaxassislar ishtirokida davolash uchun sharoitlar yaratilganligi;

yovvoyi hayvonlarning kasalliklarga qarshi emlab borilishi;

yovvoyi hayvonlar maʼlum bir turning ehtiyojlarini va har birining individual ehtiyojlarini hisobga olgan holda, ozuqa ratsioniga muvofiq oziqlantirilishi.

8. Yovvoyi hayvonlar boshqa hayvonlarga zarar yetkazishining oldi olinishini, shuningdek, xodimlar va tashrif buyuruvchilar uchun xavfsizlik sharoitlarini taʼminlagan holda saqlanadi.

9. Yovvoyi hayvonlar hisobi har yili 1-yanvar va 1-iyul holatiga koʻra Ekologiya vazirligining hududiy boʻlinmalari tomonidan yuritiladi va bu toʻgʻrisida dalolatnomalar rasmiylashtiriladi. Bunda dalolatnoma uch nusxada tuzilib, Ekologiya vazirligining hududiy boʻlinmasi va yuridik shaxs vakillari tomonidan imzolanadi hamda uning bir nusxasi oʻzida qoldirilib, ikkinchi hamda uchinchi nusxalari yuridik shaxs va Ekologiya vazirligiga taqdim etiladi.

10. Yovvoyi hayvonlarni saqlashda quyidagilarga yoʻl qoʻyilmaydi:

yovvoyi hayvonlarni davlat hisobiga qoʻymasdan saqlash;

yovvoyi hayvonlarni belgilanmagan joylarda saqlash;

Ekologiya vazirligining hududiy boʻlinmalari vakillari ishtirokisiz hayvonot bogʻlari va pitomniklarda saqlanayotgan yovvoyi hayvonlarni oʻzboshimchalik bilan tabiatga chiqarib yuborish;

kasalliklarga qarshi emlanmagan yovvoyi hayvonlarni saqlash;

yovvoyi hayvonlarni tajovuz xatti-harakatlarga undash;

bir-biriga xavf soladigan hayvonlar turlarini bitta yoki yaqin joyga joylashtirish;

yovvoyi hayvonlarni belgilangan talablarga rioya etmagan holda saqlash oqibatida ularning oʻlimiga olib kelish holatlariga yoʻl quyish;

yovvoyi hayvonlarni jamoat joylarida olib yurish va ularni sayr qildirish, shuningdek, maxsus qafassiz boshqa joylarga tashish;

yovvoyi hayvonlardan foydalangan holda, foto surʼat va video tasvirlarga tushirish xizmatlarini koʻrsatish;

telekoʻrsatuvlarda va boshqa tadbirlarda hayvonlarni namoyish etish maqsadida olib borish yoki boshqa shaxslarga foydalanishga berish;

yovvoyi hayvonlarni jismoniy shaxslarga berish, sotish, sovgʻa qilish va (yoki) boshqacha tarzda realizatsiya qilish.

11. Yovvoyi hayvonlarni jonsizlantirishga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyiladi:

yashab ketishga qodir boʻlmagan hayvonning azob chekishini toʻxtatish zarur boʻlganda, basharti azoblanishni boshqa usulda toʻxtatish mumkin boʻlmasa;

hayvon quturgan taqdirda;

odamlar yoki hayvonlarning hayoti va sogʻligʻiga xavf solayotgan hayvonni zararsizlantirish uchun.

Bunda ushbu holatlar vujudga kelganda, yovvoyi hayvonlarni insoniylik tamoyillari asosida faqatgina veterinariya mutaxassisi tomonidan jonsizlantiriladi.

3-bob. Yovvoyi hayvonlarni saqlovchi yuridik shaxslarning huquq va majburiyatlari

12. Yovvoyi hayvonlarni saqlashda yuridik shaxslar kuyidagi huquqlarga ega:

yovvoyi hayvonlarga qonunchilik hujjatlariga muvofiq egalik qilish;

yovvoyi hayvonlarni saqlash va urchitish (koʻpaytirish);

yovvoyi hayvonlarni ovlash va tabiatga qoʻyib yuborish;

yovvoyi hayvonlarni Oʻzbekiston Respublikasi hududiga belgilangan tartibda olib kirish va uning hududidan olib chiqish;

yovvoyi hayvonlarni sotib olish, sotish, sovgʻa qilish va (yoki) boshqa tarzda realizatsiya qilish;

yovvoyi hayvonlarni namoyish qilish, ular ishtirokida koʻrgazma, ekologik va maʼrifiy ishlarni amalga oshirish.

13. Yovvoyi hayvonlarni saqlashda yuridik shaxslar:

yovvoyi hayvonlarni davlat hisobiga qoʻyish uchun belgilangan tartibda Ekologiya vazirligi yoki uning hududiy boʻlinmalariga murojaat qilishi;

yovvoyi hayvonlarni belgilangan talablarga muvofiq holda saqlashi;

yovvoyi hayvonlarni maʼlum bir turi va har birining ehtiyojlarini hisobga olgan holda, ozuqa ratsioniga muvofiq oziqlantirishi;

yovvoyi hayvonlar ularning biologik xususiyatlariga muvofiq saqlanishi, ularga nisbatan insoniylik tamoyillari asosida munosabatda boʻlishni, ozuqasiz va suvsiz qoldirmaslikka, kasallangan holatlarda esa malakali veterinariya yordami koʻrsatilishini taʼminlashi;

yovvoyi hayvonlar saqlash joylari va ularga tutash hududni veterinariya-sanitariya va zoogigiyena talablariga muvofiq saqlashi;

yovvoyi hayvonlarni koʻzdan kechirish, diagnostik tadqiqotlar va davolash-profilaktika ishlarini amalga oshirishi hamda emlash uchun veterinariya mutaxassislariga imkoniyat yaratib berishi;

yovvoyi hayvonlarni saqlash talablariga rioya etish yuzasidan Ekologiya vazirligi va uning hududiy boʻlinmalarining koʻrsatmalarini bajarishi;

yovvoyi hayvonlar insonlarning hayoti va sogʻligʻiga, ularning mol-mulkiga, shuningdek, boshqa hayvonlarga zarar yetkazishining oldini olishi;

yovvoyi hayvonlar inson yoki hayvonlarga har qanday jarohatlarni yetkazganda, ularga dastlabki tibbiy yordam koʻrsatish uchun tibbiyot muassasasiga (veterinariya poliklinikasiga) olib borishi;

yovvoyi hayvonlar toʻsatdan nobud boʻlishi, bir necha hayvonning bir vaqtda kasallanishi yoki ular oʻzlarini odatdan tashqari holatda tutishi toʻgʻrisida veterinariya mutaxassislarini xabardor qilishi;

veterinariya mutaxassislari yetib kelgunga qadar sogʻlom yovvoyi hayvonlarni kasallik belgilari borligiga shubha qilinayotgan yovvoyi hayvonlardan, shuningdek, kasallik tufayli nobud boʻlgan deb shubha qilinayotgan yovvoyi hayvonlarning jasadlarini alohida saqlashi;

nobud boʻlgan hayvonlarning jasadini qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tegishli vakolatli organlar tomonidan krematsiya qilinishini taʼminlashi shart.

4-bob. Yakunlovchi qoidalar

15. Mazkur Nizom talablariga rioya etish ustidan nazorat Ekologiya vazirligi va uning hududiy boʻlinmalari tomonidan Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi, davlat veterinariya nazorati va ichki ishlar organlari bilan birgalikda amalga oshiriladi.

16. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.

I. Yovvoyi hayvonlarni saqlash uchun volyerlar Yovvoyi hayvon turlari Guruhdagi soni Ochiq volyer Ichki volyer Har bir qoʻshimcha hayvon uchun Tavsiya etiladigan maydon va balandligi maydon (m 2 ) hajmi (m 3 ) maydon (m 2 ) hajmi (m 3 ) ochiq volyer (m 2 ) ichki volyer (m 2 ) 1. Sut emizuvchi hayvonlar uchun volyerlar oʻlchami Xaltalilar: Oʻrta kenguru, vallabi 4 200 600 15 - 15 3 Katta kenguru (kulrang, malla rang) 4 300 900 20 - 30 4 Primatlar: Pavianlar 5 50 200 30 150 4 4 balandligi 4-5 m Gibbonlar 3 50 — 100 500 40 240 8 8 120 m 2 ochiq volyer, balandligi 6-7 m Shimpanze, orangutanlar, babunlar 3 150 800 50 200 8 8 balandligi 4 — 6 m Gorillalar 3 150 800 50 200 10 10 balandligi 4 — 6 m Yirtqich sut emizuvchilar: Itsimonlar: Kichik tulkilar (korsak, katta quloqli) 2 30 - 8 20 4 1 Tulkilar (karagan, Turkiston tulkisi) 2 60 - - - 10 - Chiyaboʻri, qizil boʻri 4 100 - - - 15 - Yoldor boʻri 2 150 - 20 60 20 2 Boʻri turlari 4 200 - 15 45 20 - Ayiqlar: Malay ayigʻi 2 100 - 50 150 20 - Ayiqlar (qoʻngʻir, Ximoloy) 2 150 - - - 20 - Katta panda 1 300 100 400 Oq ayiq 1 150 - 15 - - - Susarlar: Rosomaxa 2 120 - 30 - - - Asalxoʻr 2 60 - 30 - 4 4 Viverralar: Yaguarundi 2 50 150 20 60 5 5 balandligi — 2,5-3 m. dan kam boʻlmagan Mushuksimonlar: Kichik mushuksimonlar (manul, qoplonli mushuk 2 20 60 10 30 4 4 Silovsin, serval, qoraquloq, tutunli qoplonlar 2 85 250 20 80 10 10 Puma, yaguar, qoplon, qor qoploni 2 200 1000 50 250 15 12 Yoʻlbars, sher 2 200 60 180 20 15 Gepard 2 200 - 40 120 20 - Sirtlonlar: Yerboʻri 2 100 - 20 60 10 6 Sirtlon 2 200 - 20 - 20 - Xartumlilar: Fil erkagi 1 150 200 1400 100 1 bosh hayvon uchun 500 m 2 dan kam boʻlmagan Fil urgʻochisi 2 500 200 1400 100 guruh uchun 2000 m 2 dan kam boʻlmagan Toqtuyoqlilar: Tekislik zebrasi, kulon, Prjeval oti, Osiyo yovvoyi eshagi 4 1000 50 150 100 Togʻ zebrasi, Afrika yovvoyi eshagi 4 1000 - 100 - 100 - Nosorog 2 500 - 100 300 150 - Juft tuyoqlilar: Begemot 2 500 - 200 1000 50 10 Buyvol, bizon, zubr 2 500 - 120 360 80 - 2. Qushlar uchun volyerlar oʻlchami Tuyaqushlilar: Kazuar 2 125 + 125 - 60+60 180+180 50 6 Lochinsimonlar: Yirik burgutlar va tasqaralar, joʻrchi 2 — 6 450 — 500 2 000 - - 10 balandligi 4 — 10 m Kichik burgutlar, sorlar, boʻktargilar va boshqalar 2 20 60 - - 8 Yirik lochinlar (krechet, oddiy lochin, itolgʻi, sahro lochini) 2 20 60 - - 4 Urta va kichik lochinlar (jigʻiltoy, turumtoy, miqqiy) 2 10 30 - - 2 Yapaloqqushlar: Yirik yapaloqqushlar, ukki 2 20 50 - - 6 Urta va kichik yapaloqqushlar 2 10 25 - - 3

II. Yovvoyi hayvonlarni saqlash uchun suv havzalari Su g emizuvchilar uchun suv havzalari oʻlchami Hayvon turlari Guruhdagi soni Maydon (m 2 ) Chuqurligi (m) Hajmi (m 3 ) Har bir qoʻshimcha hayvon uchun Amur yoʻlbarsi 1 10 1 10 10 Ayiqlar 2 10 1 10 2 Oq ayiq 1 80 2 160 20 Osiyo nosorogi 2 10 1 10 5 Mitti begemot 2 20 0,8 16 - Begemot 2 30 1,5 45 8

III. Sudralib yuruvchi hayvonlar uchun volyerlar Hayvon turlari Guruhdagi soni Quruqlik maydon (m 2 ) Suv havzasi maydon (m 2 ) Hajmi (m 3 ) Balandligi (m) Har bir qoʻshimcha hayvon uchun quruqlik maydon (m 2 ) suv havzasi, maydon (m 2 ) Yirik toshbaqalar 2 30 - - - 5 Suv toshbaqalari (kayman, grif va boshqalar) 2 1-2 16 32 - - 8 Timsoh, gavial 2 10 20 20 2 5 5 Missisipi alligatori, qora kayman, yirik timsoh turlari 2 10 20 20 2 5 5 Kaymanlar, Xitoy alligatori 2 8 8 8 1,5 2 2 Timsoh va kaymanlarning kichik turlari 2 6 6 6 1,5 2 2 Yirik echkemarlar (komodo) 2 24 2 1 2 10 0,5 Echkemarlarning boshqa turlari 2 6 1 0,2 2 2 0,2 Boʻz echkemar 2 3 - - 1 1 - Yirik pitonlar (toʻrli, qora yoʻlbars, toʻrsimon va boshqalar) 2 umumiy uzunligidan 2/3 x 1/2 - - umumiy uzunligidan 1/2, 2,2 m gacha yer sathidan 1/7 - Anakonda 2 umumiy uzunligidan 2/3 x 1/2 umumiy uzunligidan 1/4 x 1/4, eng kami 1 m 2 suv havzasining maydoni umumiy uzunligidan 0,1 umumiy uzunligidan 1/2, 2,2 m gacha yer sathidan 1/7 0,2 Boshqa boʻgʻma ilonlar (Kuba, gilamsimon piton va boshqalar) 2 umumiy uzunligidan 2/3 x 1/3 - - umumiy uzunligidan 1/2, 2,2 m yer yuzasidan 1/7 - Zaharli ilonlar Aspidlar oilasiga mansub barcha turdagi ilonlar (kobra, aspid, krayt va boshqalar) 1 umumiy uzunligidan 2/3 x 1/2 umumiy uzunligidan 1/4 x 1/4 - umumiy uzunligidan 1/2 yer sathidan 1/7 - Qora ilonlar oilasiga mansub barcha turdagi ilonlar (qora ilon, efa, qulvor ilon, bush ilon) (1,2 mdan uzun) 2 umumiy uzunligidan 2/3 x 1/2 - - umumiy uzunligidan 1/2 yer sathidan 1/7 Orqa joʻyakli ilonlar (uzun tishli suvilonlar, bumslang va boshqalar) 2 umumiy uzunligidan 2/3 x 1/2 umumiy uzunligidan 1/4 x 1/4 suv havzasining maydoni umumiy uzunligidan 0,1 umumiy uzunligidan 1/2 yer sathidan 1/7

IV. Suvda yashovchi hayvonlarni (baliqlar) saqlash talablari Hayvon turlari Baliq oʻlchami (sm) Guruhdagi soni Bir juft uchun hajm (litr) Katta barrakuda 80 — 120 1 400 Mushuksimon va boshqa yirik boʻlmagan akula turlari 50 2 800 dan ortiq Akulalar (kulrang, bolgʻaboshli, kulrang buqa akula, va boshqalar) 100 2 3000 dan Murena 60 — 100 1 200 — 800 Krilatka -zebra 30 — 35 2-3 450 dan Fugu 15 5 300 Elektr ugori 3 dan ortiq 1 450 — 500 Elektr laqqa baligʻi 1 — 3 1 250 dan Elektr skat 50 — 150 1 1000 Qoziqdum skat, arra tumshuq skat 70 1 1000 Kirpi baligʻi ( Riba-yoj ) 15 — 40 2 820 Riba-kamen (Borodavchatka ujasnaya) 25 1 120 Afrika yoʻlbars baligʻi 180 1 2000 — 3000 Oddiy piranya 15 — 30 5 — 8 400 — 500

V. Umurtqasizlarni saqlash talablari Hayvon turlari Guruhdagi soni Uzunligi (sm) Eni (sm) Balandligi (sm) Chayonlarning zaharli turlari (rang-barang, Kavkaz) 20 — 50 40 30 30 Tropik chayon 10 40 30 30 Yirik skolopendra 1 30 20 30 Mayda oʻrgimchak (qoraqurt va boshqalar) 1 15 15 15 Yirik va mayda oʻrgimchaklar (tarantul va boshqalar) 1 30 30 30 Osiyo yirik qovoq arisi 500 gacha 50 50 30 Chumolilar fermasi (yirik chumoli turlari) 500 tagacha 25 20 6 Chumolilar fermasi (mayda chumoli turlari) 1000 tagacha 16 15 6 Ona chumoli (probirka) 30 tagacha 15 1,6 1,6 Yirik hashoratlar 10 — 100 100 60 60

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2024-yil 5-noyabr,

736-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 06.11.2024-y., 09/24/736/0893-son)

lex.uz