📅 2024-yil 21-noyabr · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024-yil 21-noyabr · Qonunlar va kodekslar
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2024 йил 21 ноябрь · Қонунлар ва кодекслар
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 21 ноября 2024 г. · Законы и кодексы
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 21 November 2024 · Laws and codes
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни
Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига рақамли далиллар билан ишлаш тизимини такомиллаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида
Қонунчилик палатаси томонидан 2024 йил 27 августда қабул қилинган Сенат томонидан 2024 йил 24 октябрда маъқулланган
Кейинги йилларда мамлакатимизда инсоннинг ўз қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун тенг имкониятлар яратиш, ишнинг ҳақиқий ҳолатларини ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона аниқлашга доир қонун талабларига сўзсиз риоя этиш, тарафларнинг тортишуви ва тенг ҳуқуқлилиги принципларини ҳаётга татбиқ этиш орқали инсон ҳуқуқ ва эркинликлари самарали ҳимоя қилинишини таъминлаш бўйича салмоқли ишлар амалга оширилмоқда.
Шу билан бирга жамият ҳаётининг турли соҳаларини жадал рақамлаштириш, одамларнинг ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланган ҳолда янада кўпроқ ҳамкорлик қилиши ва бунинг оқибатида жиноятлар содир этилиши, рақамли муҳитда фуқаролар ва ташкилотларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатлари бузилиши ҳолларининг кенг тарқалиши рақамли далилларнинг институционаллаштирилишини ва улар билан боғлик ишларни амалга оширишнинг ҳуқуқий асослари мустаҳкамланишини талаб этмоқда.
Ушбу Қонун билан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексига , Фуқаролик процессуал кодексига , Иқтисодий процессуал кодексига , Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига ва Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига рақамли далиллар тушунчасини, рақамли далилларни тўплаш, тақдим этиш, мустаҳкамлаш, кўздан кечириш, текшириш ва баҳолаш, уларни сақлаш, қайтариш ҳамда йўқ қилиш тартибини белгиловчи ўзгартириш ва қўшимчалар киритилмоқда.
Бундан ташқари « Нотариат тўғрисида »ги, « Ҳакамлик судлари тўғрисида »ги ва « Суд экспертизаси тўғрисида »ги Ўзбекистон Республикаси қонунларида рақамли далилларни гувоҳлантириш ва уларни текшириш тартиби назарда тутилмоқда.
Ушбу Қонун фуқаролар ва ташкилотларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтиришга хизмат қилади.
1-модда . Ўзбекистон Республикасининг 1994 йил 22 сентябрда қабул қилинган 2013-XII-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексига (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 2, 5-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 12, 269-модда; 1997 йил, № 2, 56-модда, № 9, 241-модда; 1998 йил, № 5-6, 102-модда, № 9, 181-модда; 1999 йил, № 1, 20-модда, № 5, 124-модда, № 9, 229-модда; 2000 йил, № 5-6, 153-модда, № 7-8, 217-модда; 2001 йил, № 1-2, 11, 23-моддалар, № 9-10, 165, 182-моддалар; 2002 йил, № 9, 165-модда; 2003 йил, № 5, 67-модда; 2004 йил, № 1-2, 18-модда, № 9, 171-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2005 йил, № 12, 418-модда; 2006 йил, № 6, 261-модда; 2007 йил, № 4, 166-модда, № 6, 248, 249-моддалар, № 9, 422-модда, № 12, 594, 595, 607-моддалар; 2008 йил, № 4, 177, 187-моддалар, № 9, 482, 484, 487-моддалар, № 12, 636, 641-моддалар; 2009 йил, № 1, 1-модда, № 4, 136-модда, № 9, 335-модда, № 12, 469, 470-моддалар; 2010 йил, № 6, 231-модда, № 9, 334, 336, 337, 342-моддалар, № 12, 477-модда; 2011 йил, № 4, 103, 104-моддалар, № 9, 252-модда, № 12/2, 363-модда; 2012 йил, № 1, 3-модда, № 9/2, 244-модда, № 12, 336-модда; 2014 йил, № 9, 244-модда; 2015 йил, № 8, 310, 312-моддалар, № 12, 452-модда; 2016 йил, № 4, 125-модда, № 9, 276-модда, № 12, 385-модда; 2017 йил, № 3, 47-модда, № 6, 300-модда, № 9, 506, 510-моддалар, № 10, 605-модда; 2018 йил, № 1, 1, 5-моддалар, № 4, 218, 224-моддалар, № 7, 430, 431-моддалар, № 10, 679-модда; 2019 йил, № 1, 3, 5-моддалар, № 2, 47-модда, № 3, 161-модда, № 5, 259, 267-моддалар, № 7, 386-модда, № 8, 469-модда, № 9, 589, 592-моддалар, № 10, 671-модда, № 11, 787, 791-моддалар, № 12, 880, 881, 891-моддалар; 2020 йил, № 3, 204-модда, № 5, 296-модда, № 12, 689-модда; 2021 йил, № 1, 5, 11, 13, 14-моддалар, № 2, 142, 144-моддалар, 4-сонга илова, № 8, 800, 803-моддалар, № 9, 903-модда, № 10, 973-модда, № 12, 1193-модда; 2022 йил, № 2, 81-модда, № 3, 216-модда, № 4, 337-модда, № 6, 575-модда; 2023 йил, № 3, 184, 185-моддалар, № 4, 265, 269-моддалар, № 5, 319-модда, № 9, 713-модда; 2024 йил, № 1, 8-модда, № 2, 115-модда) қуйидаги ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин:
1) 26-модданинг биринчи қисмидаги «ашёвий» деган сўз чиқариб ташлансин;
2) 66-модданинг биринчи қисми «унинг сўроқ қилинишида иштирок этувчи таржимонни рад қилиш» деган сўзлардан кейин «далилларни тақдим этиш» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
3) 68-модданинг биринчи қисмидаги «ашёвий» деган сўз чиқариб ташлансин;
4) 81-модда :
биринчи қисмининг ўзбекча матнидаги «ҳақиқий» деган сўз «фактик» деган сўз билан алмаштирилсин;
иккинчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
5) 87-модданинг биринчи қисмидаги «ашёлар ва ҳужжатларни» деган сўзлар «ашёларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
6) 88-модданинг бешинчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Тергов ёки суд ҳаракатлари жараёнида олиб қўйиладиган нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар тегишли баённомаларда аниқ кўрсатилиши керак, бунда нарсанинг ёки ҳужжатнинг ёхуд электрон маълумотларнинг эгасига баённома нусхаси ёки унинг кўчирмаси топширилиб, тилхат олинади. Ишга алоқаси бўлмаган нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар қонуний эгасига дарҳол қайтарилиши керак. Бунда, агар ишга тааллуқли бўлмаган далиллар тергов органининг ва (ёки) суднинг тасарруфида қолган бўлса, улар қайта тикланмайдиган тарзда йўқ қилиниши лозим. Фуқаролар сақлаши тақиқланган нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар йўқ қилиниши ёхуд уларни сақлашга ҳамда тасарруф этишга ваколатли бўлган муассасаларга ёки ташкилотларга берилиши лозим»;
7) 89-модданинг :
биринчи қисмидаги «ҳужжатлар ёки нарсаларни» деган сўзлар «нарсаларни ёки ҳужжатларни ёхуд электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
иккинчи қисмидаги «ҳужжатлар ёки нарсаларни» деган сўзлар «нарсаларни ёки ҳужжатларни ёхуд электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
учинчи қисмидаги «ҳужжатлар ва нарсалар» деган сўзлар «нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
8) 95 1 -модда :
учинчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
қуйидаги мазмундаги тўртинчи қисм билан тўлдирилсин:
«Олиб қўйиш ёки кўздан кечириш бўйича тергов ҳаракатлари олиб борилаётганда мутахассис иштирокисиз олинган электрон маълумотлар номақбул далиллар деб топилади»;
9) 105-модданинг :
номидаги «нарсалар ва ҳужжатларни» деган сўзлар «нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
биринчи қисмидаги «нарсалар ва ҳужжатларни» деган сўзлар «нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
иккинчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Сўроқ баённомасида ёки суд мажлиси баённомасида қандай нарсалар ёки ҳужжатлар ёхуд электрон маълумотлар кўрсатилганлиги, ҳужжат матнининг қайси қисми ва унинг ким томонидан ўқиб эшиттирилганлиги, нарсаларни ёки ҳужжатларни ёхуд электрон маълумотларни кўрсатиш вақтида қандай саволлар берилганлиги ва бунга жавобан сўроқ қилинувчи қандай кўрсатувлар берганлиги аниқ акс эттирилиши керак»;
10) 106-модданинг тўртинчи қисмидаги «нарса ва ҳужжатлар» деган сўзлар «нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
11) 132-модда :
иккинчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Кўрсатувларни ҳодиса содир бўлган жойда текширишдан мақсад: кўрсатувлари текширилаётган шахсга маълум бўлган, суриштирувчига, терговчига ва судга эса номаълум бўлган нарсалар, ҳужжатлар, электрон маълумотлар, излар ва белгиларни топиш; шахснинг тергов ёки суд муҳокамаси давомида топилган нарсалар, ҳужжатлар, электрон маълумотлар, излар қаерда бўлганлигини кўрсатиб бериши; бир неча шахснинг айни бир ҳодиса тўғрисида берган кўрсатувларидаги ўхшашлик ва фарқларни аниқлаш учун ишда аҳамиятга эга бўлган жойни ёки йўналишни шахс кўрсатиб бериши; ҳолатларни қайта тиклаш ва ҳодиса содир бўлган жойдаги шароит билан қиёслаш орқали кўрсатувларнинг тўғрилигини ёки нотўғрилигини аниқлашдан иборат»;
учинчи қисми «нарсаларни, ҳужжатларни» деган сўзлардан кейин «электрон маълумотларни» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
қуйидаги мазмундаги тўртинчи қисм билан тўлдирилсин:
«Рақамли далиллар билан боғлиқ кўрсатувларни ҳодиса содир бўлган жойда текшириш чоғида кўрсатувларнинг ишончлилигини масофадан туриб текшириш учун ахборот тизимларидан фойдаланилиши мумкин»;
тўртинчи қисми бешинчи қисм деб ҳисоблансин;
12) 133-модданинг тўртинчи қисми «нарсаларни, ҳужжатларни» деган сўзлардан кейин «электрон маълумотларни» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
13) 135-модданинг :
биринчи қисмидаги «нарсалар ва ҳужжатларни» деган сўзлар «нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
учинчи қисмидаги «нарса ва ҳужжатлар» деган сўзлар «нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
14) 140-модданинг :
номидаги «Нарса ва ҳужжатларни» деган сўзлар «Нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
биринчи қисмидаги «нарса ва ҳужжатларни» деган сўзлар «нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
иккинчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Кўздан кечириш техник воситалардан фойдаланилган ҳолда, шу жумладан телекоммуникация тармоқларида, агар нарсаларнинг ёки ҳужжатларнинг ёхуд электрон маълумотларнинг йўқолишига ёки шикастланишига олиб келмаса, шунингдек Интернет жаҳон ахборот тармоғида ўтказилиши мумкин»;
15) 141-модданинг иккинчи қисмидаги «нарсалар ва ҳужжатлар» деган сўзлар «нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
16) 157-модданинг матнидаги «нарса ва ҳужжатларнинг» деган сўзлар «нарсаларнинг, ҳужжатларнинг ва электрон маълумотларнинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
17) 158-модданинг биринчи қисмидаги «нарса ёки ҳужжатлар» деган сўзлар «нарсалар ёки ҳужжатлар ёхуд электрон маълумотлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
18) 159-модданинг иккинчи қисмидаги «нарса ёки ҳужжатларнинг» деган сўзлар «нарсаларнинг ёки ҳужжатларнинг ёхуд электрон маълумотларнинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
19) 161-модданинг :
иккинчи қисмидаги «нарса ва ҳужжатларни» деган сўзлар «нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
бешинчи , олтинчи ва еттинчи қисмлари қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Суриштирувчи, терговчи олиб қўйиш чоғида қарор ёки ажрим билан таништирганидан кейин олиниши лозим бўлган нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни ихтиёрий равишда беришни таклиф қилади, таклиф рад этилган тақдирда мажбурий равишда олади. Агар бу нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар олиб қўйишни амалга ошириш тўғрисидаги қарорда ёки ажримда кўрсатилган жойдан топилмаса, у ҳолда тинтув ўтказилади.
Суриштирувчи, терговчи тинтув ўтказишга киришаётганида қарорни ёки ажримни тақдим этганидан кейин олиб қўйилиши керак бўлган нарсаларни, ҳужжатларни ёки электрон маълумотларни беришни таклиф этади. Агар улар ихтиёрий равишда берилса, олиб қўйиш баённомаси тузилади. Агар қидирилаётган нарсалар, ҳужжатлар ёки электрон маълумотлар берилмаса ёхуд тўлиқ ҳолда берилмаса, тинтув ўтказилади. Тинтув чоғида тинтув ўтказиш тўғрисидаги қарорда ёки ажримда кўрсатилган нарсалар ёки ҳужжатлар ёхуд электрон маълумотлар қидирилади ва олинади. Иш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа нарсалар, ҳужжатлар ёки электрон маълумотлар, худди шунингдек сақланиши тақиқланган ашёлар топилган тақдирда, улар ҳам олиб қўйилиши лозим. Суриштирувчини, терговчини бу нарсаларни ёки ҳужжатларни ёхуд электрон маълумотларни олиб қўйишга ундаган асослар тинтув ўтказилганлиги ҳақидаги баённомада акс эттирилади.
Олинаётган нарсаларнинг, ҳужжатларнинг ва электрон маълумотларнинг ҳаммаси холисларга, олиб қўйиш ёки тинтув ўтказишда ҳозир бўлган бошқа шахсларга кўрсатилади, баённомада тўлиқ акс эттирилади, зарурат бўлган тақдирда ўралиб, муҳрланади. Ўровни очишга ва муҳрни олиб ташлашга кейинги иш юритиш давомида фақат холислар иштирокида йўл қўйилади»;
қуйидаги мазмундаги тўққизинчи қисм билан тўлдирилсин:
«Шахсий электрон маълумотларни олиб қўйиш ва тинтув қилиш қонунга ҳамда суднинг қарорига асосан амалга оширилади»;
20) 162-модданинг :
биринчи қисмидаги «нарса ва ҳужжатларни» деган сўзлар «нарсаларни, ҳужжатларни ҳамда электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
учинчи қисми :
3-бандидаги «нарса ва ҳужжатлар» деган сўзлар «нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
4-бандидаги «нарса ёки ҳужжатларни» деган сўзлар «нарсаларни ёки ҳужжатларни ёхуд электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
21) 163-модданинг :
биринчи қисмидаги «нарса ва ҳужжатларни» деган сўзлар «нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
иккинчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Баённомада нарсаларнинг, ҳужжатларнинг ва электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмларнинг айнан қаерда ва қандай шароитда топилганлиги, ихтиёрий равишда берилганлиги ёки мажбурий равишда олинганлиги кўрсатилиши керак. Барча олинган нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмлар баённомада бирма-бир қайд қилиниб, уларнинг миқдори, ўлчови, оғирлиги, ҳар қайсисининг ўзига хос белгилари кўрсатилиши, зарурат бўлган тақдирда ўралиши ва муҳрланиши керак»;
учинчи қисмидаги «нарса ва ҳужжатларни» деган сўзлар «нарсаларни ёки ҳужжатларни ёхуд электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
22) 167-модданинг биринчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Суриштирувчи ёки терговчи алоқа муассасасига бориб, ушлаб турилган почта-телеграф жўнатмаларини холислар иштирокида, зарурат бўлганда эса тегишли мутахассис иштирокида очади ва кўздан кечиради. Иш учун аҳамиятга эга бўлган маълумотлар, нарсалар, ҳужжатлар, электрон маълумотлар топилган тақдирда, суриштирувчи, терговчи тегишли почта-телеграф жўнатмаларини олиб қўяди ёхуд улардан нусха кўчириш билан чегараланади. Кўздан кечирилган жўнатмаларда иш учун аҳамиятга эга бўлган маълумотлар, нарсалар, ҳужжатлар, электрон маълумотлар мавжуд бўлмаган тақдирда, суриштирувчи, терговчи кўздан кечирилган хат-хабарни эгасига етказиш тўғрисида ёки уни ўзи белгилаган муддатгача ушлаб туриш ҳақида кўрсатма беради»;
23) 175-модданинг биринчи қисми «ҳужжатлар» деган сўздан кейин «ахборот тизимларида, электрон жисмларда ва Интернет жаҳон ахборот тармоғи манбаларида сақланаётган электрон маълумотлар» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
24) 180-модданинг биринчи қисмидаги «ашёвий далиллар ва» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар ёки» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
25) 24-бобнинг номидаги «Нарсалар ва ҳужжатларни» деган сўзлар «Нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
26) куйидаги мазмундаги 201 1 -модда билан тўлдирилсин:
«201 1 -модда. Терговга қадар текширувни амалга ошираётган органнинг мансабдор шахсига, суриштирувчига, терговчига, прокурорга ёки судга электрон маълумотларни ўз ташаббуси билан тақдим этиш
Фуқаролар, шунингдек корхоналар, муассасалар, ташкилотларнинг раҳбарлари ва бошқа мансабдор шахслари ўз тасарруфида бўлган электрон маълумотларни терговга қадар текширувни амалга ошираётган органнинг мансабдор шахсига, суриштирувчига, терговчига, прокурорга ёки судга ўз ташаббуси билан тақдим этишга ҳақли»;
27) 202-модданинг номи , биринчи ва иккинчи қисмлари қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«202-модда. Нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни тақдим этиш баённомаси
Ашёвий далиллар сифатида аҳамиятга эга бўлиши мумкин бўлган нарсалар, ҳужжатлар ва электрон маълумотлар тақдим этилганлиги тўғрисида терговга қадар текширувни амалга ошираётган органнинг мансабдор шахси, суриштирувчи, терговчи ушбу Кодекснинг 90, 91 ва 92-моддаларида назарда тутилган қоидаларга мувофиқ баённома тузади, суд эса суд мажлисининг баённомасига ёзиб қўяди.
Баённомада:
1) нарсаларни ёки ҳужжатларни ёхуд электрон маълумотларни тақдим этган шахс тўғрисидаги маълумотлар;
2) ушбу шахснинг нарсаларни ёки ҳужжатларни ёхуд электрон маълумотларни ишга қўшиб қўйиш тўғрисидаги илтимосномаси;
3) нарсаларни ёки ҳужжатларни ёхуд электрон маълумотларни кўздан кечириш жараёни ва натижалари, агар улар почта орқали юборилган бўлса, уларнинг ўровини кўздан кечириш натижалари;
4) нарсаларнинг ёки ҳужжатларнинг ёхуд электрон маълумотларнинг терговга қадар текширувни амалга ошираётган органнинг мансабдор шахсига, суриштирувчига, терговчига ёки судга ҳақиқатан ҳам топширилганлиги ёхуд нарсалар ёки ҳужжатлар ёхуд электрон маълумотлар уни тақдим этган шахсга қайтариб берилганлиги кўрсатилади»;
28) 25-бобнинг номи қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«25-боб. Нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни ашёвий, ёзма ва рақамли далил сифатида ишга қўшиб қўйиш»;
29) 203 1 -модданинг матни қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Далил деб эътироф этилган, жиноятга тайёргарлик кўриш ёки содир этиш учун махсус мўлжалланган, тайёрланган ёки мослаштирилган нарсалар, электрон маълумотлар, шунингдек жиноий мақсадларга эришиш учун жиноят содир этиш жараёнида бевосита фойдаланилган мол-мулк жиноят қуролидир»;
30) қуйидаги мазмундаги 204 1 ва 204 2 -моддалар билан тўлдирилсин:
«204 1 -модда. Электрон маълумотлар
Электрон маълумотлар электрон қурилмалардан ва ахборот тизимларидан, шунингдек ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда яратиладиган, ишлов бериладиган ҳамда сақланадиган маълумотлардир.
Гувоҳ, жабрланувчи, гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчи ва бошқа шахслар электрон маълумотларни ушбу маълумотларнинг кўчирма нусхасини электрон жисмдан электрон маълумотлар мавжуд бўлган бошқа электрон жисмга олиш орқали тақдим этишга ҳақли.
Терговга қадар текширувни амалга ошираётган органнинг мансабдор шахси, суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки суд тақдим этилган электрон маълумотларни мутахассис иштирокида қабул қилиб олади ҳамда электрон маълумотлар мавжуд бўлган бирламчи электрон жисмларни кўздан кечиради.
Иш учун аҳамиятга эга бўлмаган электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмлар эгаларига дарҳол қайтариб берилади.
204 2 -модда. Рақамли далиллар
Иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлган электрон маълумотлар, шу жумладан электрон тарздаги файллар, аудио-, видеоёзувлар, Интернет жаҳон ахборот тармоғида сақланаётган маълумотлар, шунингдек бошқа электрон маълумотлар рақамли далиллардир.
Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга, башарти унинг яхлитлиги ва айнан ўхшашлиги сақланса, йўл қўйилади.
Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга йўл қўйилиши ўзидан мазкур кўчирма нусха олинган рақамли далилнинг асли мавжудлиги билан таъминланади.
Гувоҳ, жабрланувчи, гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчи ва бошқа шахслар рақамли далилларнинг кўчирма нусхаларини қоғозда чоп этилган шаклда тақдим этиш ҳуқуқига эга. Бунда рақамли далилнинг қоғоздаги шакли ёзма далил деб ҳисобланиши мумкин эмас.
Терговга қадар текширув, суриштирув, тергов ва суд жараёнида тузилган процессуал баённомаларга илова қилинган, электрон маълумотлар тарзида шакллантирилган аудио-, видеоёзувлар ҳам рақамли далиллар ҳисобланади.
Рақамли далилнинг кўчирма нусхаси иш материаллари билан бирга сақланади»;
31) 205-модда қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«205-модда. Ашёвий, ёзма ва рақамли далилларни олиш усуллари
Ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар сифатида фойдаланиладиган нарсалар, ҳужжатлар, электрон маълумотлар ва бошқа ёзувлар ҳодиса содир бўлган жойни ёки бошқа жойларни, биноларни, шунингдек техника воситаларини, телекоммуникация тармоқларини ёки Интернет жаҳон ахборот тармоғини кўздан кечириш чоғида, таниб олиш учун кўрсатиш, гувоҳлантириш, мурдани эксгумация қилиш, эксперт текшируви учун намуналар олиш, кўрсатувни ҳодиса юз берган жойда текшириш чоғида, олиб қўйиш, тинтув ёки эксперимент ўтказиш чоғида олиниши мумкин ёхуд улар ушбу Кодекснинг 198 — 202-моддаларида назарда тутилган тартибда терговга қадар текширувни амалга ошираётган органнинг мансабдор шахсига, суриштирувчига, терговчига, прокурорга ёки судга тақдим этилиши мумкин»;
32) 208-модда қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«208-модда. Ашёвий, ёзма ва рақамли далилларни сақлаш ҳамда бошқа жойга юбориш
Ашёвий, ёзма ва рақамли далилларни сақлаш, шунингдек ушбу далилларнинг экспертизага юборилганлиги ёки жиноят иши бошқа терговга қадар текширув, суриштирув, дастлабки тергов органига, прокурорга ёхуд судга ўтказилганлиги муносабати билан уларни бошқа жойга юбориш чоғида ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар йўқолишининг, шикастланишининг, бузилишининг, бир-бирига қўшилиб ёки аралашиб кетишининг олдини олиш чоралари кўрилиши керак.
Ишни ўтказишда у билан бирга юборилаётган ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар илова хатда ёки унга илова қилинаётган рўйхатда санаб ўтилади. Бундан ташқари айблов хулосасига ёки айблов далолатномасига илова қилинган маълумотномада ишдаги мавжуд барча ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар ҳар бирининг қаерда эканлиги кўрсатилган ҳолда бирма-бир санаб ўтилган бўлиши керак.
Ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар почта ёки чопар орқали етказиб берилганда терговга қадар текширувни амалга ошираётган органнинг мансабдор шахси, суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки судья олинган далилларни холислар иштирокида, зарур бўлган ҳолларда эса эксперт ёхуд мутахассислар иштирокида кўздан кечиради ва уларни илова хати ёки рўйхати билан солиштиради. Кўздан кечириш жараёни ва натижалари тўғрисида баённома тузилади.
Ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар улар ҳақидаги масала суднинг қонуний кучга кирган ҳукми, ажрими билан ёхуд терговга қадар текширувни амалга ошираётган орган мансабдор шахсининг, суриштирувчининг, терговчининг, прокурорнинг ишни тугатиш тўғрисидаги қарори билан ҳал қилинмагунига қадар сақлаб турилади. Ушбу Кодекснинг 210-моддасида назарда тутилган ҳолларда ашёвий далиллар тўғрисидаги қарор иш юритиш тамом бўлгунига қадар қабул қилиниши мумкин.
Ашёвий, ёзма ва рақамли далил сифатида ишга қўшиб қўйилган нарсага, ҳужжатга ва (ёки) электрон маълумотларга эгалик қилиш ҳуқуқи тўғрисидаги низо фуқаровий суд ишларини юритиш тартибида ҳал қилиниши лозим бўлганда ушбу нарса, ҳужжат ва (ёки) электрон маълумотлар фуқаровий иш бўйича суд чиқарган ҳал қилув қарори қонуний кучга киргунига қадар сақланиши керак»;
33) 320 2 -модданинг биринчи қисмидаги «жиноят излари, нарсалар ва ҳужжатларни» деган сўзлар «жиноят изларини, нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
34) 331-модданинг тўртинчи қисмидаги «жиноят излари, нарсалар ва ҳужжатларни» деган сўзлар «жиноят изларини, нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
35) 380-модданинг биринчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
36) 381 12 -модданинг учинчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
37) 405 10 -модда иккинчи қисмининг тўртинчи хатбошиси «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
38) 438-модданинг биринчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
39) 444-модданинг иккинчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Суд суриштирувда ва дастлабки терговда ишга қўшилган ашёвий, ёзма ва рақамли далилларни, шунингдек тарафлар ва бошқа шахслар бевосита суд муҳокамасида тақдим этган нарсаларни, ҳужжатларни ва электрон маълумотларни суд мажлиси залида тарафларнинг иштирокида кўздан кечиради. Суд кўздан кечиришда иштирок этишга экспертларни, мутахассисларни, гувоҳларни ҳам жалб этиши мумкин»;
40) 446-модданинг бешинчи қисмидаги «ёзма» деган сўз «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
41) 457-модда биринчи қисмининг 12-банди «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
42) 486-модданинг 4-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«4) иш учун муҳим аҳамиятга эга бўлган ҳужжатлар, ашёвий, ёзма ёки рақамли далиллар талаб қилиб олинмаган бўлса»;
43) 522-модда учинчи қисмининг 1-банди «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
44) 572-модданинг учинчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
45) 584-модда учинчи қисмининг 3-банди «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
46) 586-модда тўртинчи қисмининг 3-банди «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
47) 591-модда учинчи қисмининг олтинчи хатбошиси «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
48) 593-модда биринчи қисмининг 5-банди «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма, рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин.
2-модда. Ўзбекистон Республикасининг 1994 йил 22 сентябрда қабул қилинган 2015-XII-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 3, 6-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 9, 193-модда, № 12, 269-модда; 1996 йил, № 5-6, 69-модда, № 9, 144-модда; 1997 йил, № 2, 56-модда, № 4-5, 126-модда, № 9, 241-модда; 1998 йил, № 3, 38-модда, № 5-6, 102-модда, № 9, 181-модда; 1999 йил, № 1, 20-модда, № 5, 124-модда, № 9, 229-модда; 2000 йил, № 5-6, 153-модда, № 7-8, 217-модда; 2001 йил, № 1-2, 23-модда, № 9-10, 165, 182-моддалар; 2002 йил, № 1, 20-модда, № 9, 165-модда; 2003 йил, № 1, 8-модда, № 5, 67-модда, № 9-10, 149-модда; 2004 йил, № 1-2, 18-модда, № 5, 90-модда, № 9, 171-модда; 2005 йил, № 1, 18-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2005 йил, № 9, 312-модда, № 12, 413, 417, 418-моддалар; 2006 йил, № 6, 261-модда, № 9, 498-модда, № 10, 536-модда, № 12, 656, 659-моддалар; 2007 йил, № 4, 158, 159, 164, 165-моддалар, № 9, 416, 421-моддалар, № 12, 596, 604, 607-моддалар; 2008 йил, № 4, 181, 189, 192-моддалар, № 9, 486, 488-моддалар, № 12, 640, 641-моддалар; 2009 йил, № 1, 1-модда, № 9, 334, 335, 337-моддалар, № 10, 380-модда, № 12, 462, 468, 470, 472, 474-моддалар; 2010 йил, № 5, 175, 179-моддалар, № 6. 231-модда, № 9, 335, 339, 341-моддалар, № 10, 380-модда, № 12, 468, 473, 474-моддалар; 2011 йил, № 1, 1-модда, № 4, 104, 105-моддалар, № 9, 247, 252-моддалар, № 12/2, 365-модда; 2012 йил, № 4, 108-модда, № 9/1, 242-модда, № 12, 336-модда; 2013 йил, № 4, 98-модда, № 10, 263-модда; 2014 йил, № 1, 2-модда, № 5, 130-модда, № 9, 244-модда, № 12, 341, 343-моддалар; 2015 йил, № 6, 228-модда, № 8, 310, 312-моддалар, № 12, 452-модда; 2016 йил, № 1, 2-модда, № 4, 125-модда, № 9, 276-модда, № 12, 383, 385-моддалар; 2017 йил, № 4, 137-модда, № 6, 300-модда, № 9, 510-модда, № 10, 605-модда; 2018 йил, № 1, 1, 4, 5-моддалар, № 4, 224-модда, № 7, 430, 431, 432-моддалар, № 10, 671, 673, 679-моддалар; 2019 йил, № 1,1,3, 5-моддалар, № 2, 47-модда, № 3, 161, 165. 166-моддалар, № 5, 259, 261, 267, 268-моддалар, № 7, 386-модда, № 8, 469, 471-моддалар, № 9, 591, 592-моддалар, № 10, 674, 676-моддалар, № 11, 787, 791-моддалар, № 12, 880, 891-моддалар; 2020 йил, № 1, 4-модда, № 3, 203, 204-моддалар, № 7, 449-модда, № 9, 539, 540-моддалар, № 10, 593, 596-моддалар, № 11, 651-модда, № 12, 691-модда; 2021 йил, № 1, 5, 7, 12, 13, 14-моддалар, № 2, 142-модда, № 3, 217-модда, № 4, 290, 293-моддалар, 4-сонга илова, № 8, 800, 802, 803-моддалар, № 9, 903-модда, № 10, 966, 967, 968, 973-моддалар, № 11, 1066-модда; 2022 йил, № 1, 1, 2-моддалар, № 2, 80, 81-моддалар, № 3, 215. 216-моддалар, № 4, 337-модда, № 5, 464, 465, 466, 467-моддалар, № 8, 787-модда, № 10, 981, 984-моддалар, № 12, 1188-модда; 2023 йил, № 3, 184, 185, 188, 189-моддалар, № 4, 265, 266, 268-моддалар, № 5, 319, 320-моддалар, № 7, 533, 534, 535, 537, 539-моддалар, № 8, 634-модда, № 10, 798-модда, № 11, 921, 923, 924-моддалар, № 12, 1004-модда; 2024 йил, № 1,5, 7, 8, 9-моддалар, № 2, 102, 111, 115, 116-моддалар, № 3, 243, 246-моддалар, № 6, 530, 532-моддалар, № 7, 629-модда) қуйидаги қўшимча ва ўзгартиришлар киритилсин:
1) 276-модданинг иккинчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
2) 282-модданинг биринчи қисмидаги «ашёвий» деган сўз чиқариб ташлансин;
3) 299-модданинг бешинчи қисмидаги «ашёвий далиллар» деган сўзлар «ашёвий, ёзма, рақамли далилларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
4) 299 2 -модданинг учинчи қисмидаги «ашёвий далиллар» деган сўзлар «ашёвий, ёзма, рақамли далилларни» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
5) 308-модда биринчи қисмининг 6-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«6) ишни кўриб чиқиш чоғида ўрганилган ашёвий, ёзма, рақамли далиллар ва ҳужжатлар»;
6) 313 3 -модда учинчи қисмининг учинчи хатбошиси «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
7) 313 5 -модда учинчи қисмининг учинчи хатбошиси «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин.
3-модда. Ўзбекистон Республикасининг 1996 йил 26 декабрда қабул қилинган «Нотариат тўғрисида»ги 343-I-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил, № 2, 42-модда; 2001 йил, № 1-2, 23-модда; 2003 йил, № 5, 67-модда; 2004 йил, № 1-2, 18-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2005 йил, № 9, 312-модда; 2006 йил, № 9, 498-модда; 2007 йил, № 12, 608-модда; 2009 йил, № 9, 337-модда; 2010 йил, № 9, 335-модда; 2012 йил, № 4, 105-модда; 2014 йил, № 5, 130-модда; 2017 йил, № 9, 510-модда; 2018 йил, № 4, 224-модда, № 7, 431-модда, № 10, 673-модда; 2019 йил, № 1, 5-модда; 2020 йил, № 1, 3-модда; 2021 йил, 4-сонга илова, № 8, 800, 803-моддалар; 2022 йил, № 3, 216-модда, № 5, 464-модда) 70 2 -моддасининг иккинчи қисмидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин.
4-модда. Ўзбекистон Республикасининг 2006 йил 16 октябрда қабул қилинган «Ҳакамлик судлари тўғрисида»ги ЎРҚ-64-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2006 йил, № 10, 541-модда; 2014 йил, № 5, 130-модда; 2017 йил, № 9, 510-модда; 2018 йил, № 1, 5-модда; 2019 йил, № 3, 166-модда; 2021 йил, 4-сонга илова; 2024 йил, № 2, 105-модда) 20-моддаси биринчи қисмининг бешинчи хатбошисидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин.
5-модда. Ўзбекистон Республикасининг 2010 йил 1 июнда қабул қилинган «Суд экспертизаси тўғрисида»ги ЎРҚ-249-сонли Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2010 йил, № 6, 230-модда; 2016 йил, № 9, 276-модда; 2017 йил, № 9, 510-модда; 2019 йил, № 5, 261, 267-моддалар; 2021 йил, 4-сонга илова) қуйидаги ўзгартириш ва қўшимча киритилсин:
1) 9-модданинг биринчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар, текшириш учун намуналар, бошқа моддий объектлар, мурдалар ва уларнинг қисмлари, ҳужжатлар, ахборот тизимлари, электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмлар ва Интернет жаҳон ахборот тармоғи манбаларида сақланаётган электрон маълумотлар, шунингдек суд экспертизаси ўтказилаётган иш материаллари текшириш объектлари бўлиши мумкин. Текширишлар тирик одамга нисбатан ҳам ўтказилади»;
2) 15-модда биринчи қисмининг олтинчи хатбошиси «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма, рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин.
6-модда. Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 22 январда қабул қилинган ЎРҚ-460-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал кодексига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2018 йил, 1-сонга 1-илова, № 10, 672-модда; 2019 йил, № 3, 166-модда, № 5, 261-модда, № 9, 592-модда, № 10, 671-модда, № 11, 791, 792-моддалар, № 12, 880-модда; 2020 йил, № 1, 1, 3-моддалар, № 3, 198, 199-моддалар; 2021 йил, № 1, 8-модда, 4-сонга илова, № 8, 803-модда, № 9, 903-модда; 2022 йил, № 3, 216-модда, № 8, 787-модда; 2023 йил, № 4, 269-модда, № 12, 1007-модда; 2024 йил, № 2, 115-модда) қуйидаги қўшимча ва ўзгартиришлар киритилсин:
1) 13-модданинг биринчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
2) 54-модданинг матнидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
3) 59-модданинг биринчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма, рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
4) 71-модданинг биринчи қисмидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
5) 78-модданинг иккинчи қисмидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
6) қуйидаги мазмундаги 89 1 — 89 4 -моддалар билан тўлдирилсин:
«89 1 -модда. Электрон маълумотлар
Электрон маълумотлар электрон қурилмалардан ва ахборот тизимларидан, шунингдек ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда яратиладиган, ишлов бериладиган ҳамда сақланадиган маълумотлардир.
Ишда иштирок этувчи тарафлар, гувоҳлар ҳамда бошқа шахслар электрон маълумотларни ушбу маълумотларнинг кўчирма нусхасини электрон жисмдан электрон маълумотлар мавжуд бўлган бошқа электрон жисмга олиш орқали тақдим этишга ҳақли.
Суд тақдим этилган электрон маълумотларни мутахассис иштирокида қабул қилиб олади ҳамда электрон маълумотлар мавжуд бўлган бирламчи электрон жисмни кўздан кечиради.
Иш учун аҳамиятга эга бўлмаган электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмлар эгаларига дарҳол қайтариб берилади.
89 2 -модда. Рақамли далиллар
Иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлган электрон маълумотлар, шу жумладан электрон тарздаги файллар, аудио-, видеоёзувлар, Интернет жаҳон ахборот тармоғида сақланаётган маълумотлар, шунингдек бошқа электрон маълумотлар рақамли далиллардир.
Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга, башарти унинг яхлитлиги ва айнан ўхшашлиги сақланса, йўл қўйилади.
Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга йўл қўйилиши ўзидан мазкур кўчирма нусха олинган рақамли далилнинг асли мавжудлиги билан таъминланади, бундан нотариус томонидан тасдиқланган рақамли далиллар мустасно. Ишда иштирок этувчи тарафлар, гувоҳлар ва бошқа шахслар рақамли далилларнинг кўчирма нусхаларини қоғозда чоп этилган шаклда тақдим этиш ҳуқуқига эга. Бунда рақамли далилнинг қоғоздаги шакли ёзма далил деб ҳисобланиши мумкин эмас, бундан нотариус томонидан тасдиқланган рақамли далил мустасно.
Суд жараёнида тузилган процессуал баённомаларга илова қилинган, электрон маълумотлар тарзида шакллантирилган аудио- ва видеоёзувлар ҳам рақамли далиллар ҳисобланади.
Рақамли далилнинг кўчирма нусхаси иш материаллари билан бирга сақланади.
89 3 -модда. Рақамли далилларни тақдим этиш мажбурияти
Фуқаролар, шунингдек корхоналарнинг, муассасаларнинг, ташкилотларнинг раҳбарлари ва бошқа мансабдор шахслари ўз тасарруфида бўлган, суд ҳаракатларини амалга оширишда фойдаланиш учун зарур бўлган электрон маълумотларни суднинг қонуний талабига кўра электрон жисмлар билан бирга тақдим этиши шарт.
Агар суд томонидан рақамли далиллар талаб қилинаётган шахс уни суд белгилаган муддатда тақдим этиш имконига эга бўлмаса, ушбу шахс сабабларни кўрсатган ҳолда бу ҳақда судни хабардор қилиши шарт.
Рақамли далилларни ўз ихтиёри билан тақдим этаётган шахс ушбу далиллар ёрдамида иш учун аҳамиятга эга бўлган қандай ҳолатларни аниқлаш мумкин эканлигини маълум қилади.
Ишда иштирок этаётган шахс бошқа шахслар тасарруфида бўлган, иш учун муҳим бўлган рақамли далилларни талаб қилиб олиш ҳақидаги илтимоснома билан судга мурожаат қилиш ҳуқуқига эга. Бунда илтимоснома бераётган шахс рақамли далиллар муайян шахсда қайси асосга кўра турганлигини, шунингдек уларнинг жойлашган ери ҳақида маълум қилади.
Суд рақамли далилларни талаб қилиб олиш ҳақида илтимоснома бераётган шахсга рақамли далилни судга тақдим этиш учун олиш ҳуқуқига доир сўров бериши мумкин.
Ишда иштирок этмаётган, суд томонидан талаб қилинаётган рақамли далилларни тақдим этиш имконига эга бўлмаган фуқаролар, шунингдек корхоналарнинг, муассасаларнинг, ташкилотларнинг раҳбарлари ва бошқа мансабдор шахслари сабабларни кўрсатган ҳолда бу ҳақда судни хабардор қилиши шарт.
Суд томонидан давлат органларидан, ташкилотлардан ёки фуқаролардан талаб қилинадиган рақамли далиллар бевосита судга юборилади.
Суд хабардор қилинмаган тақдирда, шунингдек рақамли далилларни узрли сабабларсиз тақдим этиш рад этилган тақдирда, суд ташкилотларнинг айбдор мансабдор шахсларига, шунингдек фуқароларга ушбу Кодекснинг 146-моддасида белгиланган тартибда жарима солади.
Жарима солиниши мансабдор шахсларни ва фуқароларни суд томонидан талаб қилинаётган рақамли далилларни тақдим этиш мажбуриятидан озод этмайди.
89 4 -модда. Рақамли далилларни кўздан кечириш ва текшириш шартлари
Суд мутахассис иштирокида рақамли далилларни бевосита кўздан кечириши ва текшириши шарт.
Рақамли далилларни судга тақдим этиш мумкин бўлмаган ёки уларни етказиб беришда қийинчиликлар мавжуд бўлган тақдирда суд мазкур далиллар сақланадиган жойда уларнинг кўздан кечирилишини ва текширилишини талаб қилиши мумкин»;
7) 104-модданинг иккинчи қисмидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
8) 204-модда биринчи қисмининг 6-бандидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
9) қуйидаги мазмундаги 233 1 -модда билан тўлдирилсин:
«233 1 -модда. Рақамли далилларни текшириш
Рақамли далиллар ёки ушбу Кодекснинг 76, 83, 103 ва 104-моддаларида назарда тутилган тартибда тузилган уларни кўздан кечириш баённомалари суд мажлисида намойиш этилади ёки ўқиб эшиттирилади ва ишда иштирок этувчи шахсларга, зарур бўлган ҳолларда эса экспертларга, мутахассисларга ҳамда гувоҳларга танишиш учун тақдим этилади. Шундан кейин ишда иштирок этувчи шахслар ушбу далиллар юзасидан тушунтиришлар бериши мумкин»;
10) 239-модданинг :
биринчи қисми қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«Судга олиб келиш мумкин бўлмаган ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар турган жойида кўздан кечирилади ва текширилади. Кўздан кечиришни жойида ўтказиш тўғрисида суд ажрим чиқаради»;
учинчи қисмидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
11) 277-модда биринчи қисмининг :
10-бандидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
11-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:
«11) ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари, гувоҳларнинг кўрсатувлари, экспертларнинг ўз хулосаларини оғзаки тушунтиришлари, мутахассисларнинг тушунтиришлари, ашёвий, ёзма ва рақамли далилларни кўздан кечиришга оид маълумотлар»;
12) 437-модда иккинчи қисмининг 2-бандидаги «ашёвий» деган сўз чиқариб ташлансин.
7-модда. Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 24 январда қабул қилинган ЎРК-461-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2018 йил, 1-сонга 2-илова, № 7, 433-модда, № 10, 672-модда; 2019 йил, № 3, 166-модда, № 5, 261, 266-моддалар, № 9, 592-модда, № 10, 671-модда, № 11, 791-модда, № 12, 880-модда; 2020 йил, № 1, 1-модда, № 3, 198-модда, № 10, 593-модда; 2021 йил, № 1, 10-модда, 4-сонга илова, № 8, 803-модда, № 9, 903-модда; 2022 йил, № 3, 216-модда, № 5, 463-модда, № 6, 577-модда, № 8, 787-модда; 2023 йил, № 4, 269-модда, № 12, 1008-модда; 2024 йил, № 2, 111-модда) қуйидаги қўшимча ва ўзгартиришлар киритилсин:
1) 56-модданинг биринчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма, рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
2) 66-модданинг биринчи қисмидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
3) 70-модданинг бешинчи қисмидаги «Ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «Ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
4) қуйидаги мазмундаги 76 1 ва 76 2 -моддалар билан тўлдирилсин:
«76 1 -модда. Электрон маълумотлар
Электрон маълумотлар электрон қурилмалардан ва ахборот тизимларидан, шунингдек ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда яратиладиган, ишлов бериладиган ҳамда сақланадиган маълумотлардир.
Ишда иштирок этувчи тарафлар, гувоҳлар ва бошқа шахслар электрон маълумотларни ушбу маълумотларнинг кўчирма нусхасини электрон жисмдан электрон маълумотлар мавжуд бўлган бошқа электрон жисмга олиш орқали тақдим этишга ҳақли.
Суд тақдим этилган электрон маълумотларни мутахассис иштирокида қабул қилиб олади ҳамда электрон маълумотлар мавжуд бўлган бирламчи электрон жисмни кўздан кечиради.
Иш учун аҳамиятга эга бўлмаган электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмлар эгаларига дарҳол қайтариб берилади.
76 2 -модда. Рақамли далиллар
Иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлган электрон маълумотлар, шу жумладан электрон тарздаги файллар, аудио-, видеоёзувлар, Интернет жаҳон ахборот тармоғида сақланаётган маълумотлар, шунингдек бошқа электрон маълумотлар рақамли далиллардир.
Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга, башарти унинг яхлитлиги ва айнан ўхшашлиги сақланса, йўл қўйилади.
Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга йўл қўйилиши ўзидан мазкур кўчирма нусха олинган рақамли далилнинг асли мавжудлиги билан таъминланади, бундан нотариус томонидан тасдиқланган рақамли далиллар мустасно. Ишда иштирок этувчи тарафлар, гувоҳлар ва бошқа шахслар рақамли далилларнинг кўчирма нусхаларини қоғозда чоп этилган шаклда тақдим этишга ҳуқуқига эга. Бунда рақамли далилнинг қоғоздаги шакли ёзма далил деб ҳисобланиши мумкин эмас, бундан нотариус томонидан тасдиқланган рақамли далил мустасно.
Суд жараёнида тузилган процессуал баённомаларга илова қилинган, электрон маълумотлар тарзида шакллантирилган аудио- ва видеоёзувлар ҳам рақамли далиллар ҳисобланади.
Рақамли далилнинг кўчирма нусхаси иш материаллари билан бирга сақланади»;
5) 168-модданинг биринчи қисмидаги «ёзма далиллар» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли далиллар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
6) 177-модданинг иккинчи қисмидаги «ашёвий» деган сўз чиқариб ташлансин;
7) 201-модда иккинчи қисмининг :
8-бандидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
9-бандидаги «ашёвий ва ёзма» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
8) 247-модданинг биринчи қисмидаги «ёзма» деган сўз «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин.
8-модда. Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 25 январда қабул қилинган ЎРҚ-462-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2018 йил, 1-сонга 3-илова, № 10, 672-модда; 2019 йил, № 5, 261-модда, № 9, 592-модда, № 11, 791-модда, № 12, 880-модда; 2020 йил, № 1, 1-модда, № 3, 198-модда; 2021 йил, № 1, 9-модда, 4-сонга илова, № 8, 800, 803-моддалар, № 9, 903-модда; 2022 йил, № 8, 787-модда, № 12, 1188-модда; 2023 йил, № 3, 185-модда, № 4, 269-модда, № 11, 923-модда, № 12, 1009-модда; 2024 йил, № 2, 115-модда) қуйидаги қўшимча ва ўзгартиришлар киритилсин:
1) 53-модданинг биринчи қисми «ашёвий» деган сўздан кейин «ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
2) 65-модданинг биринчи қисмидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
3) 69-модданинг бешинчи қисмидаги «Ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «Ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
4) қуйидаги мазмундаги 75 1 ва 75 2 -моддалар билан тўлдирилсин:
«75 1 -модда. Электрон маълумотлар
Электрон маълумотлар электрон қурилмалардан ва ахборот тизимларидан, шунингдек ахборот технологияларидан фойдаланган ҳолда яратиладиган, ишлов бериладиган ҳамда сақланадиган маълумотлардир.
Ишда иштирок этувчи тарафлар, гувоҳлар ва бошқа шахслар электрон маълумотларни ушбу маълумотларнинг кўчирма нусхасини электрон жисмдан электрон маълумотлар мавжуд бўлган бошқа электрон жисмга олиш орқали тақдим этишга ҳақли.
Суд тақдим этилган электрон маълумотларни мутахассис иштирокида қабул қилиб олади ҳамда электрон маълумотлар мавжуд бўлган бирламчи электрон жисмни кўздан кечиради.
Иш учун аҳамиятга эга бўлмаган электрон маълумотлар мавжуд бўлган электрон жисмлар эгаларига дарҳол қайтариб берилади.
75 2 -модда. Рақамли далиллар
Иш учун аҳамиятга эга бўлган ҳолатлар тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлган электрон маълумотлар, шу жумладан электрон тарздаги файллар, аудио-, видеоёзувлар, Интернет жаҳон ахборот тармоғида сақланаётган маълумотлар, шунингдек бошқа электрон маълумотлар рақамли далиллардир.
Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга, башарти унинг яхлитлиги ва айнан ўхшашлиги сақланса, йўл қўйилади.
Рақамли далилдан кўчирма нусха олишга йўл қўйилиши ўзидан мазкур кўчирма нусха олинган рақамли далилнинг асли мавжудлиги билан таъминланади, бундан нотариус томонидан тасдиқланган рақамли далиллар мустасно. Ишда иштирок этувчи тарафлар, гувоҳлар ва бошқа шахслар рақамли далилларнинг кўчирма нусхаларини қоғозда чоп этилган шаклда тақдим этиш ҳуқуқига эга. Бунда рақамли далилнинг қоғоздаги шакли ёзма далил деб ҳисобланиши мумкин эмас, бундан нотариус томонидан тасдиқланган рақамли далил мустасно.
Суд жараёнида тузилган процессуал баённомаларга илова қилинган, электрон маълумотлар тарзида шакллантирилган аудио- ва видеоёзувлар ҳам рақамли далиллар ҳисобланади.
Рақамли далилнинг кўчирма нусхаси иш материаллари билан бирга сақланади»;
5) 146-модданинг биринчи қисмидаги «ёзма» деган сўз «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
6) 156-модданинг иккинчи қисмидаги «ашёвий» деган сўз чиқариб ташлансин;
7) 175-модда иккинчи қисмининг :
8-бандидаги «ёзма ва ашёвий» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
9-бандидаги «ашёвий ва ёзма» деган сўзлар «ашёвий, ёзма ва рақамли» деган сўзлар билан алмаштирилсин.
9-модда. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Адлия вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.
10-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:
ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;
республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.
11-модда. Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2024 йил 21 ноябрь,
ЎРҚ-1003-сон
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga raqamli dalillar bilan ishlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2024-yil 27-avgustda qabul qilingan Senat tomonidan 2024-yil 24-oktabrda maʼqullangan
Keyingi yillarda mamlakatimizda insonning oʻz qonuniy manfaatlarini himoya qilish uchun teng imkoniyatlar yaratish, ishning haqiqiy holatlarini har tomonlama, toʻliq va xolisona aniqlashga doir qonun talablariga soʻzsiz rioya etish, taraflarning tortishuvi va teng huquqliligi prinsiplarini hayotga tatbiq etish orqali inson huquq va erkinliklari samarali himoya qilinishini taʼminlash boʻyicha salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda.
Shu bilan birga jamiyat hayotining turli sohalarini jadal raqamlashtirish, odamlarning axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda yanada koʻproq hamkorlik qilishi va buning oqibatida jinoyatlar sodir etilishi, raqamli muhitda fuqarolar va tashkilotlarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlari buzilishi hollarining keng tarqalishi raqamli dalillarning institutsionallashtirilishini va ular bilan bogʻlik ishlarni amalga oshirishning huquqiy asoslari mustahkamlanishini talab etmoqda.
Ushbu Qonun bilan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga , Fuqarolik protsessual kodeksiga , Iqtisodiy protsessual kodeksiga , Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga va Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga raqamli dalillar tushunchasini, raqamli dalillarni toʻplash, taqdim etish, mustahkamlash, koʻzdan kechirish, tekshirish va baholash, ularni saqlash, qaytarish hamda yoʻq qilish tartibini belgilovchi oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilmoqda.
Bundan tashqari “ Notariat toʻgʻrisida ”gi, “ Hakamlik sudlari toʻgʻrisida ”gi va “ Sud ekspertizasi toʻgʻrisida ”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida raqamli dalillarni guvohlantirish va ularni tekshirish tartibi nazarda tutilmoqda.
Ushbu Qonun fuqarolar va tashkilotlarning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish kafolatlarini yanada kuchaytirishga xizmat qiladi.
1-modda . Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan 2013-XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 2, 5-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 12, 269-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda, № 7-8, 217-modda; 2001-yil, № 1-2, 11, 23-moddalar, № 9-10, 165, 182-moddalar; 2002-yil, № 9, 165-modda; 2003-yil, № 5, 67-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda, № 9, 171-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 12, 418-modda; 2006-yil, № 6, 261-modda; 2007-yil, № 4, 166-modda, № 6, 248, 249-moddalar, № 9, 422-modda, № 12, 594, 595, 607-moddalar; 2008-yil, № 4, 177, 187-moddalar, № 9, 482, 484, 487-moddalar, № 12, 636, 641-moddalar; 2009-yil, № 1, 1-modda, № 4, 136-modda, № 9, 335-modda, № 12, 469, 470-moddalar; 2010-yil, № 6, 231-modda, № 9, 334, 336, 337, 342-moddalar, № 12, 477-modda; 2011-yil, № 4, 103, 104-moddalar, № 9, 252-modda, № 12/2, 363-modda; 2012-yil, № 1, 3-modda, № 9/2, 244-modda, № 12, 336-modda; 2014-yil, № 9, 244-modda; 2015-yil, № 8, 310, 312-moddalar, № 12, 452-modda; 2016-yil, № 4, 125-modda, № 9, 276-modda, № 12, 385-modda; 2017-yil, № 3, 47-modda, № 6, 300-modda, № 9, 506, 510-moddalar, № 10, 605-modda; 2018-yil, № 1, 1, 5-moddalar, № 4, 218, 224-moddalar, № 7, 430, 431-moddalar, № 10, 679-modda; 2019-yil, № 1, 3, 5-moddalar, № 2, 47-modda, № 3, 161-modda, № 5, 259, 267-moddalar, № 7, 386-modda, № 8, 469-modda, № 9, 589, 592-moddalar, № 10, 671-modda, № 11, 787, 791-moddalar, № 12, 880, 881, 891-moddalar; 2020-yil, № 3, 204-modda, № 5, 296-modda, № 12, 689-modda; 2021-yil, № 1, 5, 11, 13, 14-moddalar, № 2, 142, 144-moddalar, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar, № 9, 903-modda, № 10, 973-modda, № 12, 1193-modda; 2022-yil, № 2, 81-modda, № 3, 216-modda, № 4, 337-modda, № 6, 575-modda; 2023-yil, № 3, 184, 185-moddalar, № 4, 265, 269-moddalar, № 5, 319-modda, № 9, 713-modda; 2024-yil, № 1, 8-modda, № 2, 115-modda) quyidagi oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin:
1) 26-moddaning birinchi qismidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin;
2) 66-moddaning birinchi qismi “uning soʻroq qilinishida ishtirok etuvchi tarjimonni rad qilish” degan soʻzlardan keyin “dalillarni taqdim etish” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
3) 68-moddaning birinchi qismidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin;
4) 81-modda :
birinchi qismining oʻzbekcha matnidagi “haqiqiy” degan soʻz “faktik” degan soʻz bilan almashtirilsin;
ikkinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
5) 87-moddaning birinchi qismidagi “ashyolar va hujjatlarni” degan soʻzlar “ashyolarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
6) 88-moddaning beshinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Tergov yoki sud harakatlari jarayonida olib qoʻyiladigan narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar tegishli bayonnomalarda aniq koʻrsatilishi kerak, bunda narsaning yoki hujjatning yoxud elektron maʼlumotlarning egasiga bayonnoma nusxasi yoki uning koʻchirmasi topshirilib, tilxat olinadi. Ishga aloqasi boʻlmagan narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar qonuniy egasiga darhol qaytarilishi kerak. Bunda, agar ishga taalluqli boʻlmagan dalillar tergov organining va (yoki) sudning tasarrufida qolgan boʻlsa, ular qayta tiklanmaydigan tarzda yoʻq qilinishi lozim. Fuqarolar saqlashi taqiqlangan narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar yoʻq qilinishi yoxud ularni saqlashga hamda tasarruf etishga vakolatli boʻlgan muassasalarga yoki tashkilotlarga berilishi lozim”;
7) 89-moddaning :
birinchi qismidagi “hujjatlar yoki narsalarni” degan soʻzlar “narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
ikkinchi qismidagi “hujjatlar yoki narsalarni” degan soʻzlar “narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
uchinchi qismidagi “hujjatlar va narsalar” degan soʻzlar “narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
8) 95 1 -modda :
uchinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
quyidagi mazmundagi toʻrtinchi qism bilan toʻldirilsin:
“Olib qoʻyish yoki koʻzdan kechirish boʻyicha tergov harakatlari olib borilayotganda mutaxassis ishtirokisiz olingan elektron maʼlumotlar nomaqbul dalillar deb topiladi”;
9) 105-moddaning :
nomidagi “narsalar va hujjatlarni” degan soʻzlar “narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
birinchi qismidagi “narsalar va hujjatlarni” degan soʻzlar “narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Soʻroq bayonnomasida yoki sud majlisi bayonnomasida qanday narsalar yoki hujjatlar yoxud elektron maʼlumotlar koʻrsatilganligi, hujjat matnining qaysi qismi va uning kim tomonidan oʻqib eshittirilganligi, narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni koʻrsatish vaqtida qanday savollar berilganligi va bunga javoban soʻroq qilinuvchi qanday koʻrsatuvlar berganligi aniq aks ettirilishi kerak”;
10) 106-moddaning toʻrtinchi qismidagi “narsa va hujjatlar” degan soʻzlar “narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
11) 132-modda :
ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Koʻrsatuvlarni hodisa sodir boʻlgan joyda tekshirishdan maqsad: koʻrsatuvlari tekshirilayotgan shaxsga maʼlum boʻlgan, surishtiruvchiga, tergovchiga va sudga esa nomaʼlum boʻlgan narsalar, hujjatlar, elektron maʼlumotlar, izlar va belgilarni topish; shaxsning tergov yoki sud muhokamasi davomida topilgan narsalar, hujjatlar, elektron maʼlumotlar, izlar qayerda boʻlganligini koʻrsatib berishi; bir necha shaxsning ayni bir hodisa toʻgʻrisida bergan koʻrsatuvlaridagi oʻxshashlik va farqlarni aniqlash uchun ishda ahamiyatga ega boʻlgan joyni yoki yoʻnalishni shaxs koʻrsatib berishi; holatlarni qayta tiklash va hodisa sodir boʻlgan joydagi sharoit bilan qiyoslash orqali koʻrsatuvlarning toʻgʻriligini yoki notoʻgʻriligini aniqlashdan iborat”;
uchinchi qismi “narsalarni, hujjatlarni” degan soʻzlardan keyin “elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
quyidagi mazmundagi toʻrtinchi qism bilan toʻldirilsin:
“Raqamli dalillar bilan bogʻliq koʻrsatuvlarni hodisa sodir boʻlgan joyda tekshirish chogʻida koʻrsatuvlarning ishonchliligini masofadan turib tekshirish uchun axborot tizimlaridan foydalanilishi mumkin”;
toʻrtinchi qismi beshinchi qism deb hisoblansin;
12) 133-moddaning toʻrtinchi qismi “narsalarni, hujjatlarni” degan soʻzlardan keyin “elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
13) 135-moddaning :
birinchi qismidagi “narsalar va hujjatlarni” degan soʻzlar “narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
uchinchi qismidagi “narsa va hujjatlar” degan soʻzlar “narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
14) 140-moddaning :
nomidagi “Narsa va hujjatlarni” degan soʻzlar “Narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
birinchi qismidagi “narsa va hujjatlarni” degan soʻzlar “narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Koʻzdan kechirish texnik vositalardan foydalanilgan holda, shu jumladan telekommunikatsiya tarmoqlarida, agar narsalarning yoki hujjatlarning yoxud elektron maʼlumotlarning yoʻqolishiga yoki shikastlanishiga olib kelmasa, shuningdek Internet jahon axborot tarmogʻida oʻtkazilishi mumkin”;
15) 141-moddaning ikkinchi qismidagi “narsalar va hujjatlar” degan soʻzlar “narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
16) 157-moddaning matnidagi “narsa va hujjatlarning” degan soʻzlar “narsalarning, hujjatlarning va elektron maʼlumotlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
17) 158-moddaning birinchi qismidagi “narsa yoki hujjatlar” degan soʻzlar “narsalar yoki hujjatlar yoxud elektron maʼlumotlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
18) 159-moddaning ikkinchi qismidagi “narsa yoki hujjatlarning” degan soʻzlar “narsalarning yoki hujjatlarning yoxud elektron maʼlumotlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
19) 161-moddaning :
ikkinchi qismidagi “narsa va hujjatlarni” degan soʻzlar “narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
beshinchi , oltinchi va yettinchi qismlari quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Surishtiruvchi, tergovchi olib qoʻyish chogʻida qaror yoki ajrim bilan tanishtirganidan keyin olinishi lozim boʻlgan narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni ixtiyoriy ravishda berishni taklif qiladi, taklif rad etilgan taqdirda majburiy ravishda oladi. Agar bu narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar olib qoʻyishni amalga oshirish toʻgʻrisidagi qarorda yoki ajrimda koʻrsatilgan joydan topilmasa, u holda tintuv oʻtkaziladi.
Surishtiruvchi, tergovchi tintuv oʻtkazishga kirishayotganida qarorni yoki ajrimni taqdim etganidan keyin olib qoʻyilishi kerak boʻlgan narsalarni, hujjatlarni yoki elektron maʼlumotlarni berishni taklif etadi. Agar ular ixtiyoriy ravishda berilsa, olib qoʻyish bayonnomasi tuziladi. Agar qidirilayotgan narsalar, hujjatlar yoki elektron maʼlumotlar berilmasa yoxud toʻliq holda berilmasa, tintuv oʻtkaziladi. Tintuv chogʻida tintuv oʻtkazish toʻgʻrisidagi qarorda yoki ajrimda koʻrsatilgan narsalar yoki hujjatlar yoxud elektron maʼlumotlar qidiriladi va olinadi. Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan boshqa narsalar, hujjatlar yoki elektron maʼlumotlar, xuddi shuningdek saqlanishi taqiqlangan ashyolar topilgan taqdirda, ular ham olib qoʻyilishi lozim. Surishtiruvchini, tergovchini bu narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni olib qoʻyishga undagan asoslar tintuv oʻtkazilganligi haqidagi bayonnomada aks ettiriladi.
Olinayotgan narsalarning, hujjatlarning va elektron maʼlumotlarning hammasi xolislarga, olib qoʻyish yoki tintuv oʻtkazishda hozir boʻlgan boshqa shaxslarga koʻrsatiladi, bayonnomada toʻliq aks ettiriladi, zarurat boʻlgan taqdirda oʻralib, muhrlanadi. Oʻrovni ochishga va muhrni olib tashlashga keyingi ish yuritish davomida faqat xolislar ishtirokida yoʻl qoʻyiladi”;
quyidagi mazmundagi toʻqqizinchi qism bilan toʻldirilsin:
“Shaxsiy elektron maʼlumotlarni olib qoʻyish va tintuv qilish qonunga hamda sudning qaroriga asosan amalga oshiriladi”;
20) 162-moddaning :
birinchi qismidagi “narsa va hujjatlarni” degan soʻzlar “narsalarni, hujjatlarni hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
uchinchi qismi :
3-bandidagi “narsa va hujjatlar” degan soʻzlar “narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
4-bandidagi “narsa yoki hujjatlarni” degan soʻzlar “narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
21) 163-moddaning :
birinchi qismidagi “narsa va hujjatlarni” degan soʻzlar “narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Bayonnomada narsalarning, hujjatlarning va elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlarning aynan qayerda va qanday sharoitda topilganligi, ixtiyoriy ravishda berilganligi yoki majburiy ravishda olinganligi koʻrsatilishi kerak. Barcha olingan narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar bayonnomada birma-bir qayd qilinib, ularning miqdori, oʻlchovi, ogʻirligi, har qaysisining oʻziga xos belgilari koʻrsatilishi, zarurat boʻlgan taqdirda oʻralishi va muhrlanishi kerak”;
uchinchi qismidagi “narsa va hujjatlarni” degan soʻzlar “narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
22) 167-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Surishtiruvchi yoki tergovchi aloqa muassasasiga borib, ushlab turilgan pochta-telegraf joʻnatmalarini xolislar ishtirokida, zarurat boʻlganda esa tegishli mutaxassis ishtirokida ochadi va koʻzdan kechiradi. Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan maʼlumotlar, narsalar, hujjatlar, elektron maʼlumotlar topilgan taqdirda, surishtiruvchi, tergovchi tegishli pochta-telegraf joʻnatmalarini olib qoʻyadi yoxud ulardan nusxa koʻchirish bilan chegaralanadi. Koʻzdan kechirilgan joʻnatmalarda ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan maʼlumotlar, narsalar, hujjatlar, elektron maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, surishtiruvchi, tergovchi koʻzdan kechirilgan xat-xabarni egasiga yetkazish toʻgʻrisida yoki uni oʻzi belgilagan muddatgacha ushlab turish haqida koʻrsatma beradi”;
23) 175-moddaning birinchi qismi “hujjatlar” degan soʻzdan keyin “axborot tizimlarida, elektron jismlarda va Internet jahon axborot tarmogʻi manbalarida saqlanayotgan elektron maʼlumotlar” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
24) 180-moddaning birinchi qismidagi “ashyoviy dalillar va” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli dalillar yoki” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
25) 24-bobning nomidagi “Narsalar va hujjatlarni” degan soʻzlar “Narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
26) kuyidagi mazmundagi 201 1 -modda bilan toʻldirilsin:
“201 1 -modda. Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsiga, surishtiruvchiga, tergovchiga, prokurorga yoki sudga elektron maʼlumotlarni oʻz tashabbusi bilan taqdim etish
Fuqarolar, shuningdek korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari oʻz tasarrufida boʻlgan elektron maʼlumotlarni tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsiga, surishtiruvchiga, tergovchiga, prokurorga yoki sudga oʻz tashabbusi bilan taqdim etishga haqli”;
27) 202-moddaning nomi , birinchi va ikkinchi qismlari quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“202-modda. Narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni taqdim etish bayonnomasi
Ashyoviy dalillar sifatida ahamiyatga ega boʻlishi mumkin boʻlgan narsalar, hujjatlar va elektron maʼlumotlar taqdim etilganligi toʻgʻrisida tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi ushbu Kodeksning 90, 91 va 92-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq bayonnoma tuzadi, sud esa sud majlisining bayonnomasiga yozib qoʻyadi.
Bayonnomada:
1) narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni taqdim etgan shaxs toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
2) ushbu shaxsning narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni ishga qoʻshib qoʻyish toʻgʻrisidagi iltimosnomasi;
3) narsalarni yoki hujjatlarni yoxud elektron maʼlumotlarni koʻzdan kechirish jarayoni va natijalari, agar ular pochta orqali yuborilgan boʻlsa, ularning oʻrovini koʻzdan kechirish natijalari;
4) narsalarning yoki hujjatlarning yoxud elektron maʼlumotlarning tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsiga, surishtiruvchiga, tergovchiga yoki sudga haqiqatan ham topshirilganligi yoxud narsalar yoki hujjatlar yoxud elektron maʼlumotlar uni taqdim etgan shaxsga qaytarib berilganligi koʻrsatiladi”;
28) 25-bobning nomi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“25-bob. Narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni ashyoviy, yozma va raqamli dalil sifatida ishga qoʻshib qoʻyish”;
29) 203 1 -moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Dalil deb eʼtirof etilgan, jinoyatga tayyorgarlik koʻrish yoki sodir etish uchun maxsus moʻljallangan, tayyorlangan yoki moslashtirilgan narsalar, elektron maʼlumotlar, shuningdek jinoiy maqsadlarga erishish uchun jinoyat sodir etish jarayonida bevosita foydalanilgan mol-mulk jinoyat qurolidir”;
30) quyidagi mazmundagi 204 1 va 204 2 -moddalar bilan toʻldirilsin:
“204 1 -modda. Elektron maʼlumotlar
Elektron maʼlumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yaratiladigan, ishlov beriladigan hamda saqlanadigan maʼlumotlardir.
Guvoh, jabrlanuvchi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchi va boshqa shaxslar elektron maʼlumotlarni ushbu maʼlumotlarning koʻchirma nusxasini elektron jismdan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli.
Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sud taqdim etilgan elektron maʼlumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan birlamchi elektron jismlarni koʻzdan kechiradi.
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlmagan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.
204 2 -modda. Raqamli dalillar
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron maʼlumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmogʻida saqlanayotgan maʼlumotlar, shuningdek boshqa elektron maʼlumotlar raqamli dalillardir.
Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan oʻxshashligi saqlansa, yoʻl qoʻyiladi.
Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga yoʻl qoʻyilishi oʻzidan mazkur koʻchirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan taʼminlanadi.
Guvoh, jabrlanuvchi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchi va boshqa shaxslar raqamli dalillarning koʻchirma nusxalarini qogʻozda chop etilgan shaklda taqdim etish huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qogʻozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas.
Tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, tergov va sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron maʼlumotlar tarzida shakllantirilgan audio-, videoyozuvlar ham raqamli dalillar hisoblanadi.
Raqamli dalilning koʻchirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi”;
31) 205-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“205-modda. Ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni olish usullari
Ashyoviy, yozma va raqamli dalillar sifatida foydalaniladigan narsalar, hujjatlar, elektron maʼlumotlar va boshqa yozuvlar hodisa sodir boʻlgan joyni yoki boshqa joylarni, binolarni, shuningdek texnika vositalarini, telekommunikatsiya tarmoqlarini yoki Internet jahon axborot tarmogʻini koʻzdan kechirish chogʻida, tanib olish uchun koʻrsatish, guvohlantirish, murdani eksgumatsiya qilish, ekspert tekshiruvi uchun namunalar olish, koʻrsatuvni hodisa yuz bergan joyda tekshirish chogʻida, olib qoʻyish, tintuv yoki eksperiment oʻtkazish chogʻida olinishi mumkin yoxud ular ushbu Kodeksning 198 — 202-moddalarida nazarda tutilgan tartibda tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsiga, surishtiruvchiga, tergovchiga, prokurorga yoki sudga taqdim etilishi mumkin”;
32) 208-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“208-modda. Ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni saqlash hamda boshqa joyga yuborish
Ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni saqlash, shuningdek ushbu dalillarning ekspertizaga yuborilganligi yoki jinoyat ishi boshqa tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov organiga, prokurorga yoxud sudga oʻtkazilganligi munosabati bilan ularni boshqa joyga yuborish chogʻida ashyoviy, yozma va raqamli dalillar yoʻqolishining, shikastlanishining, buzilishining, bir-biriga qoʻshilib yoki aralashib ketishining oldini olish choralari koʻrilishi kerak.
Ishni oʻtkazishda u bilan birga yuborilayotgan ashyoviy, yozma va raqamli dalillar ilova xatda yoki unga ilova qilinayotgan roʻyxatda sanab oʻtiladi. Bundan tashqari ayblov xulosasiga yoki ayblov dalolatnomasiga ilova qilingan maʼlumotnomada ishdagi mavjud barcha ashyoviy, yozma va raqamli dalillar har birining qayerda ekanligi koʻrsatilgan holda birma-bir sanab oʻtilgan boʻlishi kerak.
Ashyoviy, yozma va raqamli dalillar pochta yoki chopar orqali yetkazib berilganda tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organning mansabdor shaxsi, surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sudya olingan dalillarni xolislar ishtirokida, zarur boʻlgan hollarda esa ekspert yoxud mutaxassislar ishtirokida koʻzdan kechiradi va ularni ilova xati yoki roʻyxati bilan solishtiradi. Koʻzdan kechirish jarayoni va natijalari toʻgʻrisida bayonnoma tuziladi.
Ashyoviy, yozma va raqamli dalillar ular haqidagi masala sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi, ajrimi bilan yoxud tergovga qadar tekshiruvni amalga oshirayotgan organ mansabdor shaxsining, surishtiruvchining, tergovchining, prokurorning ishni tugatish toʻgʻrisidagi qarori bilan hal qilinmaguniga qadar saqlab turiladi. Ushbu Kodeksning 210-moddasida nazarda tutilgan hollarda ashyoviy dalillar toʻgʻrisidagi qaror ish yuritish tamom boʻlguniga qadar qabul qilinishi mumkin.
Ashyoviy, yozma va raqamli dalil sifatida ishga qoʻshib qoʻyilgan narsaga, hujjatga va (yoki) elektron maʼlumotlarga egalik qilish huquqi toʻgʻrisidagi nizo fuqaroviy sud ishlarini yuritish tartibida hal qilinishi lozim boʻlganda ushbu narsa, hujjat va (yoki) elektron maʼlumotlar fuqaroviy ish boʻyicha sud chiqargan hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirguniga qadar saqlanishi kerak”;
33) 320 2 -moddaning birinchi qismidagi “jinoyat izlari, narsalar va hujjatlarni” degan soʻzlar “jinoyat izlarini, narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
34) 331-moddaning toʻrtinchi qismidagi “jinoyat izlari, narsalar va hujjatlarni” degan soʻzlar “jinoyat izlarini, narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
35) 380-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
36) 381 12 -moddaning uchinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
37) 405 10 -modda ikkinchi qismining toʻrtinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
38) 438-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
39) 444-moddaning ikkinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Sud surishtiruvda va dastlabki tergovda ishga qoʻshilgan ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni, shuningdek taraflar va boshqa shaxslar bevosita sud muhokamasida taqdim etgan narsalarni, hujjatlarni va elektron maʼlumotlarni sud majlisi zalida taraflarning ishtirokida koʻzdan kechiradi. Sud koʻzdan kechirishda ishtirok etishga ekspertlarni, mutaxassislarni, guvohlarni ham jalb etishi mumkin”;
40) 446-moddaning beshinchi qismidagi “yozma” degan soʻz “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
41) 457-modda birinchi qismining 12-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
42) 486-moddaning 4-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“4) ish uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan hujjatlar, ashyoviy, yozma yoki raqamli dalillar talab qilib olinmagan boʻlsa”;
43) 522-modda uchinchi qismining 1-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
44) 572-moddaning uchinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
45) 584-modda uchinchi qismining 3-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
46) 586-modda toʻrtinchi qismining 3-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
47) 591-modda uchinchi qismining oltinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
48) 593-modda birinchi qismining 5-bandi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma, raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin.
2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan 2015-XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 3, 6-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 9, 193-modda, № 12, 269-modda; 1996-yil, № 5-6, 69-modda, № 9, 144-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 4-5, 126-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 3, 38-modda, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda, № 7-8, 217-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda, № 9-10, 165, 182-moddalar; 2002-yil, № 1, 20-modda, № 9, 165-modda; 2003-yil, № 1, 8-modda, № 5, 67-modda, № 9-10, 149-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda, № 5, 90-modda, № 9, 171-modda; 2005-yil, № 1, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 9, 312-modda, № 12, 413, 417, 418-moddalar; 2006-yil, № 6, 261-modda, № 9, 498-modda, № 10, 536-modda, № 12, 656, 659-moddalar; 2007-yil, № 4, 158, 159, 164, 165-moddalar, № 9, 416, 421-moddalar, № 12, 596, 604, 607-moddalar; 2008-yil, № 4, 181, 189, 192-moddalar, № 9, 486, 488-moddalar, № 12, 640, 641-moddalar; 2009-yil, № 1, 1-modda, № 9, 334, 335, 337-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 462, 468, 470, 472, 474-moddalar; 2010-yil, № 5, 175, 179-moddalar, № 6. 231-modda, № 9, 335, 339, 341-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 468, 473, 474-moddalar; 2011-yil, № 1, 1-modda, № 4, 104, 105-moddalar, № 9, 247, 252-moddalar, № 12/2, 365-modda; 2012-yil, № 4, 108-modda, № 9/1, 242-modda, № 12, 336-modda; 2013-yil, № 4, 98-modda, № 10, 263-modda; 2014-yil, № 1, 2-modda, № 5, 130-modda, № 9, 244-modda, № 12, 341, 343-moddalar; 2015-yil, № 6, 228-modda, № 8, 310, 312-moddalar, № 12, 452-modda; 2016-yil, № 1, 2-modda, № 4, 125-modda, № 9, 276-modda, № 12, 383, 385-moddalar; 2017-yil, № 4, 137-modda, № 6, 300-modda, № 9, 510-modda, № 10, 605-modda; 2018-yil, № 1, 1, 4, 5-moddalar, № 4, 224-modda, № 7, 430, 431, 432-moddalar, № 10, 671, 673, 679-moddalar; 2019-yil, № 1,1,3, 5-moddalar, № 2, 47-modda, № 3, 161, 165. 166-moddalar, № 5, 259, 261, 267, 268-moddalar, № 7, 386-modda, № 8, 469, 471-moddalar, № 9, 591, 592-moddalar, № 10, 674, 676-moddalar, № 11, 787, 791-moddalar, № 12, 880, 891-moddalar; 2020-yil, № 1, 4-modda, № 3, 203, 204-moddalar, № 7, 449-modda, № 9, 539, 540-moddalar, № 10, 593, 596-moddalar, № 11, 651-modda, № 12, 691-modda; 2021-yil, № 1, 5, 7, 12, 13, 14-moddalar, № 2, 142-modda, № 3, 217-modda, № 4, 290, 293-moddalar, 4-songa ilova, № 8, 800, 802, 803-moddalar, № 9, 903-modda, № 10, 966, 967, 968, 973-moddalar, № 11, 1066-modda; 2022-yil, № 1, 1, 2-moddalar, № 2, 80, 81-moddalar, № 3, 215. 216-moddalar, № 4, 337-modda, № 5, 464, 465, 466, 467-moddalar, № 8, 787-modda, № 10, 981, 984-moddalar, № 12, 1188-modda; 2023-yil, № 3, 184, 185, 188, 189-moddalar, № 4, 265, 266, 268-moddalar, № 5, 319, 320-moddalar, № 7, 533, 534, 535, 537, 539-moddalar, № 8, 634-modda, № 10, 798-modda, № 11, 921, 923, 924-moddalar, № 12, 1004-modda; 2024-yil, № 1,5, 7, 8, 9-moddalar, № 2, 102, 111, 115, 116-moddalar, № 3, 243, 246-moddalar, № 6, 530, 532-moddalar, № 7, 629-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin:
1) 276-moddaning ikkinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
2) 282-moddaning birinchi qismidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin;
3) 299-moddaning beshinchi qismidagi “ashyoviy dalillar” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma, raqamli dalillarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
4) 299 2 -moddaning uchinchi qismidagi “ashyoviy dalillar” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma, raqamli dalillarni” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
5) 308-modda birinchi qismining 6-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“6) ishni koʻrib chiqish chogʻida oʻrganilgan ashyoviy, yozma, raqamli dalillar va hujjatlar”;
6) 313 3 -modda uchinchi qismining uchinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
7) 313 5 -modda uchinchi qismining uchinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin.
3-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 1996-yil 26-dekabrda qabul qilingan “Notariat toʻgʻrisida”gi 343-I-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997-yil, № 2, 42-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda; 2003-yil, № 5, 67-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 9, 312-modda; 2006-yil, № 9, 498-modda; 2007-yil, № 12, 608-modda; 2009-yil, № 9, 337-modda; 2010-yil, № 9, 335-modda; 2012-yil, № 4, 105-modda; 2014-yil, № 5, 130-modda; 2017-yil, № 9, 510-modda; 2018-yil, № 4, 224-modda, № 7, 431-modda, № 10, 673-modda; 2019-yil, № 1, 5-modda; 2020-yil, № 1, 3-modda; 2021-yil, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar; 2022-yil, № 3, 216-modda, № 5, 464-modda) 70 2 -moddasining ikkinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.
4-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2006-yil 16-oktabrda qabul qilingan “Hakamlik sudlari toʻgʻrisida”gi OʻRQ-64-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2006-yil, № 10, 541-modda; 2014-yil, № 5, 130-modda; 2017-yil, № 9, 510-modda; 2018-yil, № 1, 5-modda; 2019-yil, № 3, 166-modda; 2021-yil, 4-songa ilova; 2024-yil, № 2, 105-modda) 20-moddasi birinchi qismining beshinchi xatboshisidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.
5-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2010-yil 1-iyunda qabul qilingan “Sud ekspertizasi toʻgʻrisida”gi OʻRQ-249-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2010-yil, № 6, 230-modda; 2016-yil, № 9, 276-modda; 2017-yil, № 9, 510-modda; 2019-yil, № 5, 261, 267-moddalar; 2021-yil, 4-songa ilova) quyidagi oʻzgartirish va qoʻshimcha kiritilsin:
1) 9-moddaning birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Ashyoviy, yozma va raqamli dalillar, tekshirish uchun namunalar, boshqa moddiy obyektlar, murdalar va ularning qismlari, hujjatlar, axborot tizimlari, elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar va Internet jahon axborot tarmogʻi manbalarida saqlanayotgan elektron maʼlumotlar, shuningdek sud ekspertizasi oʻtkazilayotgan ish materiallari tekshirish obyektlari boʻlishi mumkin. Tekshirishlar tirik odamga nisbatan ham oʻtkaziladi”;
2) 15-modda birinchi qismining oltinchi xatboshisi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma, raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin.
6-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 22-yanvarda qabul qilingan OʻRQ-460-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 1-ilova, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 3, 166-modda, № 5, 261-modda, № 9, 592-modda, № 10, 671-modda, № 11, 791, 792-moddalar, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1, 3-moddalar, № 3, 198, 199-moddalar; 2021-yil, № 1, 8-modda, 4-songa ilova, № 8, 803-modda, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 3, 216-modda, № 8, 787-modda; 2023-yil, № 4, 269-modda, № 12, 1007-modda; 2024-yil, № 2, 115-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin:
1) 13-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
2) 54-moddaning matnidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
3) 59-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma, raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
4) 71-moddaning birinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
5) 78-moddaning ikkinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
6) quyidagi mazmundagi 89 1 — 89 4 -moddalar bilan toʻldirilsin:
“89 1 -modda. Elektron maʼlumotlar
Elektron maʼlumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yaratiladigan, ishlov beriladigan hamda saqlanadigan maʼlumotlardir.
Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar hamda boshqa shaxslar elektron maʼlumotlarni ushbu maʼlumotlarning koʻchirma nusxasini elektron jismdan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli.
Sud taqdim etilgan elektron maʼlumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan birlamchi elektron jismni koʻzdan kechiradi.
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlmagan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.
89 2 -modda. Raqamli dalillar
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron maʼlumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmogʻida saqlanayotgan maʼlumotlar, shuningdek boshqa elektron maʼlumotlar raqamli dalillardir.
Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan oʻxshashligi saqlansa, yoʻl qoʻyiladi.
Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga yoʻl qoʻyilishi oʻzidan mazkur koʻchirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan taʼminlanadi, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalillar mustasno. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar raqamli dalillarning koʻchirma nusxalarini qogʻozda chop etilgan shaklda taqdim etish huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qogʻozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalil mustasno.
Sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron maʼlumotlar tarzida shakllantirilgan audio- va videoyozuvlar ham raqamli dalillar hisoblanadi.
Raqamli dalilning koʻchirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi.
89 3 -modda. Raqamli dalillarni taqdim etish majburiyati
Fuqarolar, shuningdek korxonalarning, muassasalarning, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari oʻz tasarrufida boʻlgan, sud harakatlarini amalga oshirishda foydalanish uchun zarur boʻlgan elektron maʼlumotlarni sudning qonuniy talabiga koʻra elektron jismlar bilan birga taqdim etishi shart.
Agar sud tomonidan raqamli dalillar talab qilinayotgan shaxs uni sud belgilagan muddatda taqdim etish imkoniga ega boʻlmasa, ushbu shaxs sabablarni koʻrsatgan holda bu haqda sudni xabardor qilishi shart.
Raqamli dalillarni oʻz ixtiyori bilan taqdim etayotgan shaxs ushbu dalillar yordamida ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan qanday holatlarni aniqlash mumkin ekanligini maʼlum qiladi.
Ishda ishtirok etayotgan shaxs boshqa shaxslar tasarrufida boʻlgan, ish uchun muhim boʻlgan raqamli dalillarni talab qilib olish haqidagi iltimosnoma bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega. Bunda iltimosnoma berayotgan shaxs raqamli dalillar muayyan shaxsda qaysi asosga koʻra turganligini, shuningdek ularning joylashgan yeri haqida maʼlum qiladi.
Sud raqamli dalillarni talab qilib olish haqida iltimosnoma berayotgan shaxsga raqamli dalilni sudga taqdim etish uchun olish huquqiga doir soʻrov berishi mumkin.
Ishda ishtirok etmayotgan, sud tomonidan talab qilinayotgan raqamli dalillarni taqdim etish imkoniga ega boʻlmagan fuqarolar, shuningdek korxonalarning, muassasalarning, tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslari sabablarni koʻrsatgan holda bu haqda sudni xabardor qilishi shart.
Sud tomonidan davlat organlaridan, tashkilotlardan yoki fuqarolardan talab qilinadigan raqamli dalillar bevosita sudga yuboriladi.
Sud xabardor qilinmagan taqdirda, shuningdek raqamli dalillarni uzrli sabablarsiz taqdim etish rad etilgan taqdirda, sud tashkilotlarning aybdor mansabdor shaxslariga, shuningdek fuqarolarga ushbu Kodeksning 146-moddasida belgilangan tartibda jarima soladi.
Jarima solinishi mansabdor shaxslarni va fuqarolarni sud tomonidan talab qilinayotgan raqamli dalillarni taqdim etish majburiyatidan ozod etmaydi.
89 4 -modda. Raqamli dalillarni koʻzdan kechirish va tekshirish shartlari
Sud mutaxassis ishtirokida raqamli dalillarni bevosita koʻzdan kechirishi va tekshirishi shart.
Raqamli dalillarni sudga taqdim etish mumkin boʻlmagan yoki ularni yetkazib berishda qiyinchiliklar mavjud boʻlgan taqdirda sud mazkur dalillar saqlanadigan joyda ularning koʻzdan kechirilishini va tekshirilishini talab qilishi mumkin”;
7) 104-moddaning ikkinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
8) 204-modda birinchi qismining 6-bandidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
9) quyidagi mazmundagi 233 1 -modda bilan toʻldirilsin:
“233 1 -modda. Raqamli dalillarni tekshirish
Raqamli dalillar yoki ushbu Kodeksning 76, 83, 103 va 104-moddalarida nazarda tutilgan tartibda tuzilgan ularni koʻzdan kechirish bayonnomalari sud majlisida namoyish etiladi yoki oʻqib eshittiriladi va ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, zarur boʻlgan hollarda esa ekspertlarga, mutaxassislarga hamda guvohlarga tanishish uchun taqdim etiladi. Shundan keyin ishda ishtirok etuvchi shaxslar ushbu dalillar yuzasidan tushuntirishlar berishi mumkin”;
10) 239-moddaning :
birinchi qismi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Sudga olib kelish mumkin boʻlmagan ashyoviy, yozma va raqamli dalillar turgan joyida koʻzdan kechiriladi va tekshiriladi. Koʻzdan kechirishni joyida oʻtkazish toʻgʻrisida sud ajrim chiqaradi”;
uchinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
11) 277-modda birinchi qismining :
10-bandidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
11-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“11) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning tushuntirishlari, guvohlarning koʻrsatuvlari, ekspertlarning oʻz xulosalarini ogʻzaki tushuntirishlari, mutaxassislarning tushuntirishlari, ashyoviy, yozma va raqamli dalillarni koʻzdan kechirishga oid maʼlumotlar”;
12) 437-modda ikkinchi qismining 2-bandidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin.
7-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 24-yanvarda qabul qilingan OʻRK-461-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 2-ilova, № 7, 433-modda, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 3, 166-modda, № 5, 261, 266-moddalar, № 9, 592-modda, № 10, 671-modda, № 11, 791-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 198-modda, № 10, 593-modda; 2021-yil, № 1, 10-modda, 4-songa ilova, № 8, 803-modda, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 3, 216-modda, № 5, 463-modda, № 6, 577-modda, № 8, 787-modda; 2023-yil, № 4, 269-modda, № 12, 1008-modda; 2024-yil, № 2, 111-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin:
1) 56-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma, raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
2) 66-moddaning birinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
3) 70-moddaning beshinchi qismidagi “Yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “Ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
4) quyidagi mazmundagi 76 1 va 76 2 -moddalar bilan toʻldirilsin:
“76 1 -modda. Elektron maʼlumotlar
Elektron maʼlumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yaratiladigan, ishlov beriladigan hamda saqlanadigan maʼlumotlardir.
Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar elektron maʼlumotlarni ushbu maʼlumotlarning koʻchirma nusxasini elektron jismdan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli.
Sud taqdim etilgan elektron maʼlumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan birlamchi elektron jismni koʻzdan kechiradi.
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlmagan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.
76 2 -modda. Raqamli dalillar
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron maʼlumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmogʻida saqlanayotgan maʼlumotlar, shuningdek boshqa elektron maʼlumotlar raqamli dalillardir.
Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan oʻxshashligi saqlansa, yoʻl qoʻyiladi.
Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga yoʻl qoʻyilishi oʻzidan mazkur koʻchirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan taʼminlanadi, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalillar mustasno. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar raqamli dalillarning koʻchirma nusxalarini qogʻozda chop etilgan shaklda taqdim etishga huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qogʻozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalil mustasno.
Sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron maʼlumotlar tarzida shakllantirilgan audio- va videoyozuvlar ham raqamli dalillar hisoblanadi.
Raqamli dalilning koʻchirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi”;
5) 168-moddaning birinchi qismidagi “yozma dalillar” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli dalillar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
6) 177-moddaning ikkinchi qismidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin;
7) 201-modda ikkinchi qismining :
8-bandidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
9-bandidagi “ashyoviy va yozma” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
8) 247-moddaning birinchi qismidagi “yozma” degan soʻz “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.
8-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 25-yanvarda qabul qilingan OʻRQ-462-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 3-ilova, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 5, 261-modda, № 9, 592-modda, № 11, 791-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 198-modda; 2021-yil, № 1, 9-modda, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 8, 787-modda, № 12, 1188-modda; 2023-yil, № 3, 185-modda, № 4, 269-modda, № 11, 923-modda, № 12, 1009-modda; 2024-yil, № 2, 115-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin:
1) 53-moddaning birinchi qismi “ashyoviy” degan soʻzdan keyin “yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
2) 65-moddaning birinchi qismidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
3) 69-moddaning beshinchi qismidagi “Yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “Ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
4) quyidagi mazmundagi 75 1 va 75 2 -moddalar bilan toʻldirilsin:
“75 1 -modda. Elektron maʼlumotlar
Elektron maʼlumotlar elektron qurilmalardan va axborot tizimlaridan, shuningdek axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yaratiladigan, ishlov beriladigan hamda saqlanadigan maʼlumotlardir.
Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar elektron maʼlumotlarni ushbu maʼlumotlarning koʻchirma nusxasini elektron jismdan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan boshqa elektron jismga olish orqali taqdim etishga haqli.
Sud taqdim etilgan elektron maʼlumotlarni mutaxassis ishtirokida qabul qilib oladi hamda elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan birlamchi elektron jismni koʻzdan kechiradi.
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlmagan elektron maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron jismlar egalariga darhol qaytarib beriladi.
75 2 -modda. Raqamli dalillar
Ish uchun ahamiyatga ega boʻlgan holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlgan elektron maʼlumotlar, shu jumladan elektron tarzdagi fayllar, audio-, videoyozuvlar, Internet jahon axborot tarmogʻida saqlanayotgan maʼlumotlar, shuningdek boshqa elektron maʼlumotlar raqamli dalillardir.
Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga, basharti uning yaxlitligi va aynan oʻxshashligi saqlansa, yoʻl qoʻyiladi.
Raqamli dalildan koʻchirma nusxa olishga yoʻl qoʻyilishi oʻzidan mazkur koʻchirma nusxa olingan raqamli dalilning asli mavjudligi bilan taʼminlanadi, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalillar mustasno. Ishda ishtirok etuvchi taraflar, guvohlar va boshqa shaxslar raqamli dalillarning koʻchirma nusxalarini qogʻozda chop etilgan shaklda taqdim etish huquqiga ega. Bunda raqamli dalilning qogʻozdagi shakli yozma dalil deb hisoblanishi mumkin emas, bundan notarius tomonidan tasdiqlangan raqamli dalil mustasno.
Sud jarayonida tuzilgan protsessual bayonnomalarga ilova qilingan, elektron maʼlumotlar tarzida shakllantirilgan audio- va videoyozuvlar ham raqamli dalillar hisoblanadi.
Raqamli dalilning koʻchirma nusxasi ish materiallari bilan birga saqlanadi”;
5) 146-moddaning birinchi qismidagi “yozma” degan soʻz “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
6) 156-moddaning ikkinchi qismidagi “ashyoviy” degan soʻz chiqarib tashlansin;
7) 175-modda ikkinchi qismining :
8-bandidagi “yozma va ashyoviy” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
9-bandidagi “ashyoviy va yozma” degan soʻzlar “ashyoviy, yozma va raqamli” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.
9-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi, Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
10-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
11-modda. Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2024-yil 21-noyabr,
OʻRQ-1003-son
Закон Республики Узбекистан
О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан, направленных на совершенствование системы работы с цифровыми доказательствами
Принят Законодательной палатой 27 августа 2024 года Одобрен Сенатом 24 октября 2024 года
В последние годы в нашей стране проводится значительная работа по обеспечению эффективной защиты прав и свобод человека путем создания равных возможностей для защиты своих законных интересов, неукоснительного соблюдения требований закона по всестороннему, полному и объективному выяснению действительных обстоятельств дела, претворения в жизнь принципов состязательности и равноправия сторон.
Вместе с тем стремительная цифровизация различных сфер общественной жизни, все большее взаимодействие людей с использованием информационно-коммуникационных технологий и, как следствие, широкое распространение случаев совершения преступлений, нарушения прав и законных интересов граждан и организаций в цифровой среде требуют институционализации цифровых доказательств и закрепления правовых основ обращения с ними.
Настоящим Законом в Уголовно-процессуальный кодекс , Гражданский процессуальный кодекс , Экономический процессуальный кодекс Республики Узбекистан, Кодекс Республики Узбекистан об административной ответственности и Кодекс Республики Узбекистан об административном судопроизводстве вносятся изменения и дополнения, определяющие понятие цифровых доказательств, порядок собирания, представления, закрепления, осмотра, исследования и оценки цифровых доказательств, их хранения, возвращения и уничтожения.
Кроме того, в законах Республике Узбекистан « О нотариате », « О третейских судах » и « О судебной экспертизе » предусматривается порядок освидетельствования цифровых доказательств и их исследования.
Настоящий Закон послужит дальнейшему усилению гарантий надежной защиты прав, свобод и законных интересов граждан и организаций.
Статья 1 . Внести в Уголовно-процессуальный кодекс Республики Узбекистан, утвержденный Законом Республики Узбекистан от 22 сентября 1994 года № 2013-XII (Ведомости Верховного Совета Республики Узбекистан, 1995 г., № 2, ст. 5; Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1995 г., № 12, ст. 269; 1997 г., № 2, ст. 56, № 9, ст. 241; 1998 г., № 5-6, ст. 102, № 9, ст. 181; 1999 г., № 1, ст. 20, № 5, ст. 124, № 9, ст. 229; 2000 г., № 5-6, ст. 153, № 7-8, ст. 217; 2001 г., № 1-2, ст.ст. 11, 23, № 9-10, ст.ст. 165, 182; 2002 г., № 9, ст. 165; 2003 г., № 5, ст. 67; 2004 г., № 1-2, ст. 18, № 9, ст. 171; Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2005 г., № 12, ст. 418; 2006 г., № 6, ст. 261; 2007 г., № 4, ст. 166, № 6, ст.ст. 248, 249, № 9, ст. 422, № 12, ст.ст. 594, 595, 607; 2008 г., № 4, ст.ст. 177, 187, № 9, ст.ст. 482, 484, 487, № 12, ст.ст. 636, 641; 2009 г., № 1, ст. 1, № 4, ст. 136, № 9, ст. 335, № 12, ст.ст. 469, 470; 2010 г., № 6, ст. 231, № 9, ст.ст. 334, 336, 337, 342, № 12, ст. 477; 2011 г., № 4, ст.ст. 103, 104, № 9, ст. 252, № 12/2, ст. 363; 2012 г., № 1, ст. 3, № 9/2, ст. 244, № 12, ст. 336; 2014 г., № 9, ст. 244; 2015 г., № 8, ст.ст. 310, 312, № 12, ст. 452; 2016 г., № 4, ст. 125, № 9, ст. 276, № 12, ст. 385; 2017 г., № 3, ст. 47, № 6, ст. 300, № 9, ст.ст. 506, 510, № 10, ст. 605; 2018 г., № 1, ст.ст. 1, 5, № 4, ст.ст. 218, 224, № 7, ст.ст. 430, 431, № 10, ст. 679; 2019 г., № 1, ст.ст. 3, 5, № 2, ст. 47, № 3, ст. 161, № 5, ст.ст. 259, 267, № 7, ст. 386, № 8, ст. 469, № 9, ст.ст. 589, 592, № 10, ст. 671, № 11, ст.ст. 787, 791, № 12, ст.ст. 880, 881, 891; 2020 г., № 3, ст. 204, № 5, ст. 296, № 12, ст. 689; 2021 г., № 1, ст.ст. 5, 11, 13, 14, № 2, ст.ст. 142, 144, приложение к № 4, № 8, ст.ст. 800, 803, № 9, ст. 903, № 10, ст. 973, № 12, ст. 1193; 2022 г., № 2, ст. 81, № 3, ст. 216, № 4, ст. 337, № 6, ст. 575; 2023 г., № 3, ст.ст. 184, 185, № 4, ст.ст. 265, 269, № 5, ст. 319, № 9, ст. 713; 2024 г., № 1, ст. 8, № 2, ст. 115), следующие изменения и дополнения:
1) из части первой статьи 26 слово «вещественные» исключить;
2) часть первую статьи 66 после слов «заявлять отвод переводчику, участвующему в его допросе» дополнить словами «представлять доказательства»;
3) из части первой статьи 68 слово «вещественные» исключить;
4) в статье 81 :
в части первой текста на узбекском языке слово «ҳақиқий» заменить словом «фактик»;
часть вторую после слова «вещественными» дополнить словами «письменными и цифровыми»;
5) в части первой статьи 87 слова «предметов и документов» заменить словами «предметов, документов и электронных данных»;
6) часть пятую статьи 88 изложить в следующей редакции:
«Предметы, документы и электронные данные, изымаемые при следственных и судебных действиях, должны быть точно описаны в соответствующих протоколах, причем владельцу предмета или документа либо электронных данных вручается под расписку копия протокола или выписка из него. Предметы, документы и электронные данные, не относящиеся к делу, должны быть немедленно возвращены законным владельцам. При этом, если доказательства, не относящиеся к делу, остались в распоряжении следственного органа и (или) суда, они подлежат уничтожению без возможности восстановления. Предметы, документы и электронные данные, хранение которых гражданам запрещено, подлежат уничтожению либо передаче в учреждения или организации, имеющие полномочия по их хранению и распоряжению ими»;
7) в статье 89 :
в части первой слова «документов или предметов» заменить словами «предметов или документов либо электронных данных»;
в части второй слова «документов или предметов» заменить словами «предметов или документов либо электронных данных»;
в части третьей слова «документами и предметами» заменить словами «предметами, документами и электронными данными»;
8) в статье 95 1 :
часть третью после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
дополнить частью четвертой следующего содержания:
«Электронные данные, полученные при производстве следственных действий по выемке или осмотру без участия специалиста, признаются недопустимыми доказательствами»;
9) в статье 105 :
в наименовании слова «предметов и документов» заменить словами «предметов, документов и электронных данных»;
в части первой слова «предметы и документы» заменить словами «предметы, документы и электронные данные»;
часть вторую изложить в следующей редакции:
«В протоколе допроса или в протоколе судебного заседания должно быть точно указано, какие предметы или документы либо электронные данные были предъявлены, какая часть текста документа и кем оглашена, какими вопросами сопровождалось предъявление предметов или документов либо электронных данных и какие показания, в связи с этим дал допрашиваемый»;
10) в части четвертой статьи 106 слова «предметов и документов» заменить словами «предметов, документов и электронных данных»;
11) в статье 132 :
часть вторую изложить в следующей редакции:
«Проверка показаний на месте события предпринимается с целью: обнаружения предметов, документов, электронных данных, следов, признаков, местонахождение которых известно лицу, чьи показания проверяются, но не известно дознавателю, следователю, суду; указания лицом известного ему места, где находились предметы, документы, электронные данные, следы, найденные в ходе расследования или судебного разбирательства; указания лицом места или маршрута, имеющего значение для дела, с тем, чтобы выявить совпадения или различия в показаниях нескольких лиц об одних и тех же фактах; выявления достоверности показаний путем их воспроизведения и сличения с обстановкой события»;
часть третью после слов «предметов, документов» дополнить словами «электронных данных»;
дополнить частью четвертой следующего содержания:
«При проверке показаний связанных с цифровыми доказательствами, на месте события, могут быть использованы информационные системы для дистанционной проверки достоверности показаний»;
часть четвертую считать частью пятой;
12) часть четвертую статьи 133 после слов «предметы, документы» дополнить словами «электронные данные»;
13) в статье 135 :
в части первой слова «предметов и документов» заменить словами «предметов, документов и электронных данных»;
в части третьей слова «Предметы и документы» заменить словами «Предметы, документы и электронные данные»;
14) в статье 140 :
в наименовании слова «предметов и документов» заменить словами «предметов, документов и электронных данных»;
в части первой слова «предметы и документы» заменить словами «предметы, документы и электронные данные»;
часть вторую изложить в следующей редакции:
«Осмотр может производиться с применением технических средств, в том числе в сетях телекоммуникации, а также во всемирной информационной сети Интернет, если это не влечет утрату или повреждение предметов или документов либо электронных данных»;
15) в части второй статьи 141 слова «предметы и документы» заменить словами «предметы, документы и электронные данные»;
16) в тексте статьи 157 слова «предметов и документов» заменить словами «предметов, документов и электронных данных»;
17) в части первой статьи 158 слова «предметы или документы» заменить словами «предметы или документы либо электронные данные»;
18) в части второй статьи 159 слова «предметы или документы» заменить словами «предметы или документы либо электронные данные»;
19) в статье 161 :
в части второй слова «предметов и документов» заменить словами «предметов, документов и электронных данных»;
части пятую , шестую и седьмую изложить в следующей редакции:
«При производстве выемки дознаватель, следователь после предъявления постановления или определения предлагает выдать добровольно предметы, документы и электронные данные, подлежащие изъятию, а в случае отказа производит выемку принудительно. Если эти предметы, документы и электронные данные не обнаружены в том месте, которое указано в постановлении или определении о производстве выемки, то производится обыск.
При производстве обыска дознаватель, следователь после предъявления постановления или определения предлагает выдать предметы, документы или электронные данные, подлежащие изъятию. Если они выданы добровольно, составляется протокол выемки. Если отыскиваемые предметы, документы или электронные данные не выданы либо выданы не полностью, то производится обыск. При обыске отыскиваются и изымаются те предметы или документы либо электронные данные, которые указаны в постановлении или определении о его производстве. При обнаружении других предметов, документов или электронных данных, имеющих значение для дела, а равно вещей, хранение которых запрещено, они также подлежат изъятию. В протоколе обыска излагаются основания, побудившие дознавателя, следователя изъять эти предметы или документы либо электронные данные.
Все изымаемые предметы, документы и электронные данные предъявляются понятым, другим присутствующим при выемке или обыске лицам, подробно описываются в протоколе и, при необходимости, упаковываются и опечатываются. Снятие упаковки и печати допускается при дальнейшем производстве лишь с участием понятых»;
дополнить частью девятой следующего содержания:
«Выемка и обыск личных электронных данных производится на основании закона и решения суда»;
20) в статье 162 :
в части первой слова «предметы и документы» заменить словами «предметы, документы и электронные носители, содержащие электронные данные»;
в части третьей :
в пункте 3 слова «предметы и документы» заменить словами «предметы, документы и электронные данные»;
в пункте 4 слова «предметы или документы» заменить словами «предметы или документы либо электронные носители, содержащие электронные данные»;
21) в статье 163 :
в части первой слова «предметов и документов» заменить словами «предметов, документов и электронных данных»;
часть вторую изложить в следующей редакции:
«В протоколе должно быть указано, в каком именно месте и при каких обстоятельствах обнаружены предметы, документы и электронные носители, содержащие электронные данные, выданы они добровольно или изъяты принудительно. Все изымаемые предметы, документы и электронные носители, содержащие электронные данные, должны быть перечислены в протоколе с точным указанием количества, меры, веса, индивидуальных признаков и при необходимости упакованы и опечатаны»;
в части третьей слова «предметы или документы» заменить словами «предметы или документы либо электронные данные»;
22) часть первую статьи 167 изложить в следующей редакции:
«Прибыв в учреждение связи, дознаватель или следователь с участием понятых, а если это необходимо, то с участием и соответствующего специалиста вскрывает и осматривает задержанные почтово-телеграфные отправления. При обнаружении сведений, предметов, документов, электронных данных, имеющих значение для дела, дознаватель, следователь производит выемку соответствующих почтово-телеграфных отправлений либо ограничивается снятием с них копий. При отсутствии сведений, предметов, документов, электронных данных, имеющих значение для дела, дознаватель, следователь дает указание о вручении подвергшейся осмотру корреспонденции адресату или о задержании ее до установленного им срока»;
23) часть первую статьи 175 после слова «документы» дополнить словами «электронные данные, хранящиеся в информационных системах, на электронных носителях и в источниках всемирной информационной сети Интернет»;
24) в части первой статьи 180 слова «вещественные доказательства или» заменить словами «вещественные, письменные и цифровые доказательства или»;
25) в наименовании главы 24 слова «предметов и документов» заменить словами «предметов, документов и электронных данных»;
26) дополнить статьей 201 1 следующего содержания:
«Статья 201 1 . Представление должностному лицу органа, осуществляющего доследственную проверку, дознавателю, следователю, прокурору или суду электронных данных по собственной инициативе
Граждане, а также руководители и другие должностные лица предприятий, учреждений, организаций вправе по собственной инициативе представлять должностному лицу органа, осуществляющего доследственную проверку, дознавателю, следователю, прокурору или суду электронные данные, находящиеся в их распоряжении»;
27) наименование , части первую и вторую статьи 202 изложить в следующей редакции:
«Статья 202. Протокол представления предметов, документов и электронных данных
О представлении предметов, документов и электронных данных, которые могут иметь значение вещественных доказательств, в соответствии с правилами, предусмотренными статьями 90, 91 и 92 настоящего Кодекса, должностное лицо органа, осуществляющего доследственную проверку, дознаватель, следователь составляют протокол, а суд делает запись в протоколе судебного заседания.
В протоколе указываются:
1) сведения о лице, представившем предметы или документы либо электронные данные;
2) ходатайство этого лица о приобщении к делу предметов или документов либо электронных данных;
3) ход и результаты осмотра предметов или документов либо электронных данных, а если они представлены по почте, то и осмотра упаковки;
4) фактическая передача предметов или документов либо электронных данных должностному лицу органа, осуществляющего доследственную проверку, дознавателю, следователю или суду либо возврат его лицу, предоставившему предметы или документы либо электронные данные»;
28) наименование главы 25 изложить в следующей редакции:
«Глава 25. Приобщение к делу предметов, документов и электронных данных в качестве вещественных, письменных и цифровых доказательств»;
29) текст статьи 203 1 изложить в следующей редакции:
«Орудием преступления являются признанные доказательствами предметы, электронные данные, специально предназначенные, изготовленные или приспособленные для подготовки или совершения преступления, а также имущество, использованное непосредственно в процессе совершения преступления для достижения преступных целей»;
30) дополнить статьями 204 1 и 204 2 следующего содержания:
«Статья 204 1 . Электронные данные
Электронными данными являются данные, создаваемые, обрабатываемые и хранимые с использованием электронных устройств и информационных систем, а также информационных технологий.
Свидетель, потерпевший, подозреваемый, обвиняемый, подсудимый и другие лица вправе представлять электронные данные путем их копирования из электронного носителя на другой электронный носитель, содержащий электронные данные.
Должностное лицо органа, осуществляющего доследственную проверку, дознаватель, следователь, прокурор или суд с участием специалиста принимает представленные электронные данные и осматривает первичный электронный носитель, содержащий электронные данные.
Электронные носители, содержащие электронные данные, не имеющие значение для дела, незамедлительно возвращаются по принадлежности.
Статья 204 2 . Цифровые доказательства
Цифровыми доказательствами являются электронные данные, содержащие сведения об обстоятельствах, имеющих значение для дела, в том числе файлы в электронном виде, аудио-, видеозаписи, сведения, хранящиеся во всемирной информационной сети Интернет, а также другие электронные данные.
Копирование цифрового доказательства допускается при условии сохранения его целостности и идентичности.
Допустимость копии цифрового доказательства обеспечивается наличием подлинника цифрового доказательства, с которого была произведена данная копия.
Свидетель, потерпевший, подозреваемый, обвиняемый, подсудимый и другие лица имеют право представлять копии цифровых доказательств, распечатанных в бумажной форме. При этом, бумажная форма цифрового доказательства не может считаться письменным доказательством.
Цифровыми доказательствами также считаются аудио-, видеозаписи, прилагаемые к процессуальным протоколам, составленным в ходе доследственной проверки, дознания, следствия и судебного процесса, сформированные в виде электронных данных.
Копия цифрового доказательства хранится вместе с материалами дела»;
31) статью 205 изложить в следующей редакции:
«Статья 205. Способы получения вещественных, письменных и цифровых доказательств
Предметы, документы, электронные данные и иные записи, используемые как вещественные, письменные и цифровые доказательства, могут быть получены при осмотре места происшествия или иной местности, помещения, а также в технических средствах, сетях телекоммуникации или во всемирной информационной сети Интернет, при предъявлении для опознания, освидетельствовании, эксгумации трупа, изъятии образцов для экспертного исследования, проверке показания на месте, при производстве выемки, обыска или эксперимента либо они могут быть представлены должностному лицу органа, осуществляющего доследственную проверку, дознавателю, следователю, прокурору или суду в порядке, предусмотренном статьями 198 — 202 настоящего Кодекса»;
32) статью 208 изложить в следующей редакции:
«Статья 208. Хранение и пересылка вещественных, письменных и цифровых доказательств
При хранении вещественных, письменных и цифровых доказательств, а также пересылке этих доказательств в другое место в связи с направлением на экспертизу или передачей уголовного дела другому органу доследственной проверки, дознания, предварительного следствия, прокурору либо суду должны быть приняты меры, предупреждающие утрату, повреждение, порчу, взаимоприкосновение или смешение вещественных, письменных и цифровых доказательств.
При передаче дела направляемые вместе с ним вещественные, письменные и цифровые доказательства перечисляются в сопроводительном письме или в прилагаемой к нему описи. Кроме того, в справке, прилагаемой к обвинительному заключению или обвинительному акту, должны быть перечислены все имеющиеся в деле вещественные, письменные и цифровые доказательства с указанием места нахождения каждого из них.
При доставке вещественных, письменных и цифровых доказательств по почте или с нарочным должностное лицо органа, осуществляющего доследственную проверку, дознаватель, следователь, прокурор или судья с участием понятых, а в необходимых случаях экспертов либо специалистов осматривает полученные доказательства и сопоставляет их с сопроводительным письмом или описью. О ходе и результатах осмотра составляется протокол.
Вещественные, письменные и цифровые доказательства хранятся до тех пор, пока вопрос о них не будет решен вступившим в законную силу приговором, определением суда либо постановлением должностного лица органа, осуществляющего доследственную проверку, дознавателя, следователя, прокурора о прекращении дела. В случаях, предусмотренных статьей 210 настоящего Кодекса, решение о вещественных доказательствах может быть принято до окончания производства по делу.
Когда спор о праве на предмет, документ и (или) электронные данные, приобщенный к делу в качестве вещественного, письменного и цифрового доказательства, подлежит рассмотрению в порядке гражданского судопроизводства, этот предмет, документ и (или) электронные данные, должны храниться до вступления в законную силу решения суда по гражданскому делу»;
33) в части первой статьи 320 2 слова «следов преступления, предметов и документов» заменить словами «следов преступления, предметов, документов и электронных данных»;
34) в части четвертой статьи 331 слова «следов преступления, предметов и документов» заменить словами «следов преступления, предметов, документов и электронных данных»;
35) часть первую статьи 380 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
36) часть третью статьи 381 12 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
37) абзац четвертый части второй статьи 405 10 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
38) часть первую статьи 438 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
39) часть вторую статьи 444 изложить в следующей редакции:
«Вещественные, письменные и цифровые доказательства, приобщенные к делу на дознании и предварительном следствии, а также предметы, документы и электронные данные, представленные непосредственно в ходе судебного разбирательства сторонами и другими лицами, суд осматривает в зале судебного заседания с участием сторон. К участию в осмотре суд может привлечь также экспертов, специалистов, свидетелей»;
40) в части пятой статьи 446 слова «письменными» заменить словами «вещественными, письменными и цифровыми»;
41) пункт 12 части первой статьи 457 после слова «вещественными» дополнить словами «письменными и цифровыми»;
42) пункт 4 статьи 486 изложить в следующей редакции:
«4) не истребованы документы, вещественные, письменные или цифровые доказательства, имеющие существенное значение для дела»;
43) пункт 1 части третьей статьи 522 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
44) часть третью статьи 572 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
45) пункт 3 части третьей статьи 584 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
46) пункт 3 части четвертой статьи 586 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
47) абзац шестой части третьей статьи 591 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
48) пункт 5 части первой статьи 593 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных, цифровых».
Статья 2. Внести в Кодекс Республики Узбекистан об административной ответственности, утвержденный Законом Республики Узбекистан от 22 сентября 1994 года № 2015-XII (Ведомости Верховного Совета Республики Узбекистан, 1995 г., № 3, ст. 6; Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1995 г., № 9, ст. 193, № 12, ст. 269; 1996 г., № 5-6, ст. 69, № 9, ст. 144; 1997 г., № 2, ст. 56, № 4-5, ст. 126, № 9, ст. 241; 1998 г., № 3, ст. 38, № 5-6, ст. 102, № 9, ст. 181; 1999 г., № 1, ст. 20, № 5, ст. 124, № 9, ст. 229; 2000 г., № 5-6, ст. 153, № 7-8, ст. 217; 2001 г., № 1-2, ст. 23, № 9-10, ст.ст. 165, 182; 2002 г., № 1, ст. 20, № 9, ст. 165; 2003 г., № 1, ст. 8, № 5, ст. 67, № 9-10, ст. 149; 2004 г., № 1-2, ст. 18, № 5, ст. 90, № 9, ст. 171; 2005 г., № 1, ст. 18; Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2005 г., № 9, ст. 312, № 12, ст.ст. 413, 417, 418; 2006 г., № 6, ст. 261, № 9, ст. 498, № 10, ст. 536, № 12, ст.ст. 656, 659; 2007 г., № 4, ст.ст. 158, 159, 164, 165, № 9, ст.ст. 416, 421, № 12, ст.ст. 596, 604, 607; 2008 г., № 4, ст.ст. 181, 189, 192, № 9, ст.ст. 486, 488, № 12, ст.ст. 640, 641; 2009 г., № 1, ст. 1, № 9, ст.ст. 334, 335, 337, № 10, ст. 380, № 12, ст.ст. 462, 468, 470, 472, 474; 2010 г., № 5, ст.ст. 175, 179, № 6, ст. 231, № 9, ст.ст. 335, 339, 341, № 10, ст. 380, № 12, ст.ст. 468, 473, 474; 2011 г., № 1, ст. 1, № 4, ст.ст. 104, 105, № 9, ст.ст. 247, 252, № 12/2, ст. 365; 2012 г., № 4, ст. 108, № 9/1, ст. 242, № 12, ст. 336; 2013 г., № 4, ст. 98, № 10, ст. 263; 2014 г., № 1, ст. 2, № 5, ст. 130, № 9, ст. 244, № 12, ст.ст. 341, 343; 2015 г., № 6, ст. 228, № 8, ст.ст. 310, 312, № 12, ст. 452; 2016 г., № 1, ст. 2, № 4, ст. 125, № 9, ст. 276, № 12, ст.ст. 383, 385; 2017 г., № 4, ст. 137, № 6, ст. 300, № 9, ст. 510, № 10, ст. 605; 2018 г., № 1, ст.ст. 1, 4, 5, № 4, ст. 224, № 7, ст.ст. 430, 431, 432, № 10, ст.ст. 671, 673, 679; 2019 г., № 1, ст.ст. 1, 3, 5, № 2, ст. 47, № 3, ст.ст. 161, 165, 166, № 5, ст.ст. 259, 261, 267, 268, № 7, ст. 386, № 8, ст.ст. 469, 471, № 9, ст.ст. 591, 592, № 10, ст.ст. 674, 676, № 11, ст.ст. 787, 791, № 12, ст.ст. 880, 891; 2020 г., № 1, ст. 4, № 3, ст.ст. 203, 204, № 7, ст. 449, № 9, ст.ст. 539, 540, № 10, ст.ст. 593, 596, № 11, ст. 651, № 12, ст. 691; 2021 г., № 1, ст.ст. 5, 7, 12, 13, 14, № 2, ст. 142, № 3, ст. 217, № 4, ст.ст. 290, 293, приложение к № 4, № 8, ст.ст. 800, 802, 803, № 9, ст. 903, № 10, ст.ст. 966, 967, 968, 973, № 11, ст. 1066; 2022 г, № 1, ст.ст. 1, 2, № 2, ст.ст. 80, 81, № 3, ст.ст. 215, 216, № 4, ст. 337, № 5, ст.ст. 464, 465, 466, 467, № 8, ст. 787, № 10, ст.ст. 981, 984, № 12, ст. 1188; 2023 г., № 3, ст.ст. 184, 185, 188, 189, № 4, ст.ст. 265, 266, 268, № 5, ст.ст. 319, 320, № 7, ст.ст. 533, 534, 535, 537, 539, № 8, ст. 634, № 10, ст. 798, № 11, ст.ст. 921, 923, 924, № 12, ст. 1004; 2024 г., № 1, ст.ст. 5, 7, 8, 9, № 2, ст.ст. 102, 111, 115, 116, № 3, ст.ст. 243, 246, № 6, ст.ст. 530, 532, № 7, 629-модда), следующие дополнения и изменения:
1) часть вторую статьи 276 после слова «вещественными» дополнить словами «письменными и цифровыми»;
2) из части первой статьи 282 слово «вещественными» исключить;
3) в части пятой статьи 299 слова «вещественные доказательства» заменить словами «вещественные, письменные, цифровые доказательства»;
4) в части третьей статьи 299 2 слова «вещественные доказательства» заменить словами «вещественные, письменные, цифровые доказательства»;
5) пункт 6 части первой статьи 308 изложить в следующей редакции:
«6) вещественные, письменные, цифровые доказательства и документы, исследованные при рассмотрении дела»;
6) абзац третий части третьей статьи 313 3 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых»;
7) абзац третий части третьей статьи 313 5 после слова «вещественных» дополнить словами «письменных и цифровых».
Статья 3. В части второй статьи 70 2 Закона Республики Узбекистан от 26 декабря 1996 года № 343-1 «О нотариате» (Ведомости Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 1997 г., № 2, ст. 42; 2001 г., № 1-2, ст. 23; 2003 г., № 5, ст. 67; 2004 г., № 1-2, ст. 18; Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2005 г., № 9, ст. 312; 2006 г., № 9, ст. 498; 2007 г., № 12, ст. 608; 2009 г., № 9, ст. 337; 2010 г, № 9, Ст. 335; 2012 г, № 4, ст. 105; 2014 г., № 5, ст. 130; 2017 г., № 9, ст. 510; 2018 г., № 4, ст. 224, № 7, ст. 431, № 10, ст. 673; 2019 г., № 1, ст. 5; 2020 г., № 1, ст. 3; 2021 г., приложение к № 4, № 8, ст.ст. 800, 803; 2022 г., № 3, ст. 216, № 5, ст. 464) слова «письменные и вещественные» заменить словами «вещественные, письменные и цифровые».
Статья 4 . В абзаце пятом части первой статьи 20 Закона Республики Узбекистан от 16 октября 2006 года № ЗРУ-64 «О третейских судах» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2006 г., № 10, ст. 541; 2014 г., № 5, ст. 130; 2017 г., № 9, ст. 510; 2018 г., № 1, ст. 5; 2019 г., № 3, ст. 166; 2021 г., приложение к № 4; 2024 г., № 2, ст. 105) слова «письменных и вещественных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых».
Статья 5. Внести в Закон Республики Узбекистан от 1 июня 2010 года № ЗРУ-249 «О судебной экспертизе» (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2010 г., № 6, ст. 230; 2016 г., № 9, ст. 276; 2017 г., № 9, Ст. 510; 2019 г., № 5, ст.ст. 261, 267; 2021 г., приложение к № 4) следующие изменение и дополнение:
1) часть первую статьи 9 изложить в следующей редакции:
«Объектами исследования могут быть вещественные, письменные и цифровые доказательства, образцы для исследования, другие материальные объекты, трупы и их части, документы, информационные системы, электронные носители, содержащие электронные данные и электронные данные, хранящиеся в источниках всемирной информационной сети Интернет, а также материалы дела, по которому проводится судебная экспертиза. Исследования проводятся также в отношении живого человека»;
2) абзац шестой части первой статьи 15 после слова «вещественные» дополнить словами «письменные, цифровые».
Статья 6. Внести в Гражданский процессуальный кодекс Республики Узбекистан, утвержденный Законом Республики Узбекистан от 22 января 2018 года № ЗРУ-460 (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2018 г., приложение 1 к № 1, № 10, ст. 672; 2019 г., № 3, ст. 166, № 5, ст. 261, № 9, ст. 592, № 10, ст. 671, № 11, ст.ст. 791, 792, № 12, ст. 880; 2020 г., № 1, ст.ст. 1, 3, № 3, ст.ст. 198, 199; 2021 г., № 1, ст. 8, приложение к № 4, № 8, ст. 803, № 9, ст. 903; 2022 г., № 3, ст. 216, № 8, ст. 787; 2023 г., № 4, ст. 269, № 12, ст. 1007; 2024 г., № 2, ст. 115), следующие дополнения и изменения:
1) часть первую статьи 13 после слова «вещественных» дополнить словами «и цифровых»;
2) в тексте статьи 54 слова «письменных и вещественных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых»;
3) часть первую статьи 59 после слова «вещественные» дополнить словами «письменные, цифровые»;
4) в части первой статьи 71 слова «письменными и вещественными» заменить словами «вещественными, письменными и цифровыми»;
5) в части второй статьи 78 слова «письменные и вещественные» заменить словами «вещественные, письменные и цифровые»;
6) дополнить статьями 89 1 — 89 4 следующего содержания:
«Статья 89 1 . Электронные данные
Электронными данными являются данные, создаваемые, обрабатываемые и хранимые с использованием электронных устройств и информационных систем, а также информационных технологий.
Стороны, свидетели и иные лица, участвующие в деле, вправе представлять электронные данные путем их копирования из электронного носителя на другой электронный носитель, содержащий электронные данные.
Суд с участием специалиста принимает представленные электронные данные и осматривает первичный электронный носитель, содержащий электронные данные.
Электронные носители, содержащие электронные данные, не имеющие значение для дела, незамедлительно возвращаются по принадлежности.
Статья 89 2 . Цифровые доказательства
Цифровыми доказательствами являются электронные данные, содержащие сведения об обстоятельствах, имеющих значение для дела, в том числе файлы в электронном виде, аудио-, видеозаписи, сведения, хранящиеся во всемирной информационной сети Интернет, а также другие электронные данные.
Копирование цифрового доказательства допускается при условии сохранения его целостности и идентичности.
Допустимость копии цифрового доказательства обеспечивается наличием подлинника цифрового доказательства, с которого была произведена данная копия, за исключением цифровых доказательств, заверенных нотариусом. Стороны, свидетели и иные лица, участвующие в деле, имеют право представлять копии цифровых доказательств, распечатанных в бумажной форме. При этом, бумажная форма цифрового доказательства не может считаться письменным доказательством, за исключением цифрового доказательства, заверенного нотариусом.
Цифровыми доказательствами также считаются аудио- и видеозаписи, прилагаемые к процессуальным протоколам, составленным в ходе судебного процесса, сформированные в виде электронных данных.
Копия цифрового доказательства хранится вместе с материалами дела.
Статья 89 3 . Обязанность представления цифровых доказательств
Граждане, а также руководители и другие должностные лица предприятий, учреждений, организаций обязаны по законному требованию суда представлять электронные данные вместе с их электронными носителями, находящиеся в их распоряжении, которые необходимы для использования при производстве судебных действий.
Если лицо, от которого судом требуется цифровые доказательства, не имеет возможности представить его в установленный судом срок, оно обязано известить об этом суд с указанием причин.
Лицо, добровольно представляющее цифровые доказательства, сообщает, какие обстоятельства, имеющие значение для дела, можно определить с помощью этих доказательств.
Лицо, участвующее в деле, имеет право обратиться в суд с ходатайством об истребовании важных для дела цифровых доказательств, находящихся в распоряжении других лиц. При этом лицо, подающее ходатайство, сообщает, на каком основании цифровые доказательства находятся у конкретного лица, а также об их местонахождении.
Суд может выдать лицу, ходатайствующему об истребовании цифровых доказательств, запрос на право его получения для представления в суд.
Граждане, а также руководители и другие должностные лица предприятий, учреждений, организаций, не участвующие в деле, не имеющие возможности представить требуемые судом цифровые доказательства, обязаны известить об этом суд с указанием причин.
Цифровые доказательства, требуемые судом от государственных органов, организаций или граждан, направляются непосредственно в суд.
В случае неуведомления суда, а также в случае отказа от представления цифровых доказательств без уважительных причин, суд налагает на виновных должностных лиц организаций, а также на граждан штраф в порядке, установленном статьей 146 настоящего Кодекса.
Наложение штрафа не освобождает должностных лиц и граждан от обязанности представления требуемых судом цифровых доказательств.
Статья 89 4 . Условия осмотра и исследования цифровых доказательств
Суд обязан непосредственно произвести осмотр и исследование цифровых доказательств с участием специалиста.
В случае невозможности представления в суд цифровых доказательств или наличия затруднений с их доставкой, суд может потребовать их осмотра и исследования по месту хранения данных доказательств»;
7) в части второй статьи 104 слова «письменных и вещественных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых»;
8) в пункте 6 части первой статьи 204 слова «письменные и вещественные» заменить словами «вещественные, письменные и цифровые»;
9) дополнить статьей 233 1 следующего содержания:
«Статья 233 1 . Исследование цифровых доказательств
Цифровые доказательства или протоколы их осмотра, составленные в порядке, предусмотренном статьями 76, 83, 103 и 104 настоящего Кодекса, демонстрируются или оглашаются в судебном заседании и предъявляются для ознакомления лицам, участвующим в деле, а в необходимых случаях — экспертам, специалистам и свидетелям. После этого лица, участвующие в деле, могут дать объяснения по поводу этих доказательств»;
10) в статье 239 :
часть первую изложить в следующей редакции:
«Вещественные, письменные и цифровые доказательства, которые не могут быть доставлены в суд, осматриваются и исследуются по месту их нахождения. О производстве осмотра на месте суд выносит определение»;
в части третьей слова «письменных и вещественных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых»;
11) в части первой статьи 277:
в пункте 10 слова «письменных и вещественных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых»;
пункт 11 изложить в следующей редакции:
«11) объяснения лиц, участвующих в деле, показания свидетелей, устные разъяснения экспертами своих заключений, пояснения специалистов, данные осмотра вещественных, письменных и цифровых доказательств»;
12) из пункта 2 части второй статьи 437 слово «вещественных» исключить.
Статья 7 . Внести в Экономический процессуальный кодекс Республики Узбекистан, утвержденный Законом Республики Узбекистан от 24 января 2018 года № ЗРУ-461 (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2018 г., приложение № 2 к № 1, № 7, ст. 433, № 10, ст. 672; 2019 г., № 3, ст. 166, № 5, ст.ст. 261, 266, № 9, ст. 592, № 10, ст. 671, № 11, ст. 791, № 12, ст. 880; 2020 г, № 1, ст. 1, № 3, ст. 198, № 10, ст. 593; 2021 г., № 1, ст. 10, приложение к № 4, № 8, ст. 803, № 9, ст. 903; 2022 г., № 3, ст. 216, № 5, ст. 463, № 6, ст. 577, № 8, ст. 787; 2023 г., № 4, ст. 269, № 12, ст. 1008; 2024 г., № 2, ст. 111), следующие дополнения и изменения:
1) часть первую статьи 56 после слова «вещественные» дополнить словами «письменные, цифровые»;
2) в части первой статьи 66 слова «письменными и вещественными» заменить словами «вещественными, письменными и цифровыми»;
3) в части пятой статьи 70 слова «письменных и вещественных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых»;
4) дополнить статьями 76 1 и 76 2 следующего содержания:
«Статья 76 1 . Электронные данные
Электронными данными являются данные, создаваемые, обрабатываемые и хранимые с использованием электронных устройств и информационных систем, а также информационных технологий.
Стороны, свидетели и иные лица, участвующие в деле, вправе представлять электронные данные путем их копирования из электронного носителя на другой электронный носитель, содержащий электронные данные.
Суд с участием специалиста принимает представленные электронные данные и осматривает первичный электронный носитель, содержащий электронные данные.
Электронные носители, содержащие электронные данные, не имеющие значение для дела, незамедлительно возвращаются по принадлежности.
Статья 76 2 . Цифровые доказательства
Цифровыми доказательствами являются электронные данные, содержащие сведения об обстоятельствах, имеющих значение для дела, в том числе файлы в электронном виде, аудио-, видеозаписи, сведения, хранящиеся во всемирной информационной сети Интернет, а также другие электронные данные.
Копирование цифрового доказательства допускается при условии сохранения его целостности и идентичности.
Допустимость копии цифрового доказательства обеспечивается наличием подлинника цифрового доказательства, с которого была произведена данная копия, за исключением цифровых доказательств, заверенных нотариусом. Стороны, свидетели и иные лица, участвующие в деле, имеют право представлять копии цифровых доказательств, распечатанных в бумажной форме. При этом, бумажная форма цифрового доказательства не может считаться письменным доказательством, за исключением цифрового доказательства, заверенного нотариусом.
Цифровыми доказательствами также считаются аудио- и видеозаписи, прилагаемые к процессуальным протоколам, составленным в ходе судебного процесса, сформированные в виде электронных данных.
Копия цифрового доказательства хранится вместе с материалами дела»;
5) в части первой статьи 168 слова «письменными доказательствами» заменить словами «вещественными, письменными и цифровыми доказательствами»;
6) из части второй статьи 177 слово «вещественных» исключить;
7) в части второй статьи 201:
в пункте 8 слова «письменных и вещественных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых»;
в пункте 9 слова «вещественных и письменных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых»;
8) в части первой статьи 247 слово «письменных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых».
Статья 8 . Внести в Кодекс Республики Узбекистан об административном судопроизводстве, утвержденный Законом Республики Узбекистан от 25 января 2018 года № ЗРУ-462 (Ведомости палат Олий Мажлиса Республики Узбекистан, 2018 г., приложение 3 к № 1, № 10, ст. 672; 2019 г., № 5, ст. 261, № 9, ст. 592, № 11, ст. 791, № 12, ст. 880; 2020 г., № 1, ст. 1, № 3, ст. 198; 2021 г., № 1, ст. 9, приложение к № 4, № 8, ст.ст. 800, 803, № 9, ст. 903; 2022 г., № 8, ст. 787, № 12, ст. 1188; 2023 г., № 3, ст. 185, № 4, ст. 269, № 11, ст. 923, № 12, ст. 1009; 2024 г., № 2, ст. 115), следующие дополнения и изменения:
1) часть первую статьи 53 после слова «вещественные» дополнить словами «письменные и цифровые»;
2) в части первой статьи 65 слова «письменными и вещественными» заменить словами «вещественными, письменными и цифровыми»;
3) в части пятой статьи 69 слова «письменных и вещественных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых»;
4) дополнить статьями 75 1 и 75 2 следующего содержания:
«Статья 75 1 . Электронные данные
Электронными данными являются данные, создаваемые, обрабатываемые и хранимые с использованием электронных устройств и информационных систем, а также информационных технологий.
Стороны, свидетели и иные лица, участвующие в деле, вправе представлять электронные данные путем их копирования из электронного носителя на другой электронный носитель, содержащий электронные данные.
Суд с участием специалиста принимает представленные электронные данные и осматривает первичный электронный носитель, содержащий электронные данные.
Электронные носители, содержащие электронные данные, не имеющие значение для дела, незамедлительно возвращаются по принадлежности.
Статья 75 2 . Цифровые доказательства
Цифровыми доказательствами являются электронные данные, содержащие сведения об обстоятельствах, имеющих значение для дела, в том числе файлы в электронном виде, аудио-, видеозаписи, сведения, хранящиеся во всемирной информационной сети Интернет, а также другие электронные данные.
Копирование цифрового доказательства допускается при условии сохранения его целостности и идентичности.
Допустимость копии цифрового доказательства обеспечивается наличием подлинника цифрового доказательства, с которого была произведена данная копия, за исключением цифровых доказательств, заверенных нотариусом. Стороны, свидетели и иные лица, участвующие в деле, имеют право представлять копии цифровых доказательств, распечатанных в бумажной форме. При этом, бумажная форма цифрового доказательства не может считаться письменным доказательством, за исключением цифрового доказательства, заверенного нотариусом.
Цифровыми доказательствами также считаются аудио- и видеозаписи, прилагаемые к процессуальным протоколам, составленным в ходе судебного процесса, сформированные в виде электронных данных.
Копия цифрового доказательства хранится вместе с материалами дела»;
5) в части первой статьи 146 слово «письменными» заменить словами «вещественными, письменными и цифровыми»;
6) из части второй статьи 156 слово «вещественных» исключить;
7) в части второй статьи 175:
в пункте 8 слова «письменных и вещественных» заменить словами «вещественных, письменных и цифровых»;
в пункте 9 слова «вещественных и письменных» заменить «вещественных, письменных и цифровых».
Статья 9. Генеральной прокуратуре, Министерству юстиции Республики Узбекистан и другим заинтересованным организациям обеспечить исполнение, доведение до исполнителей и разъяснение среди населения сути и значения настоящего Закона.
Статья 10. Кабинету Министров Республики Узбекистан:
привести решения правительства в соответствие с настоящим Законом;
обеспечить пересмотр и отмену республиканскими органами исполнительной власти их нормативно-правовых актов, противоречащих настоящему Закону.
Статья 11. Настоящий Закон вступает в силу со дня его официального опубликования.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
21 ноября 2024 г.,
№ ЗРУ-1003