UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирининг

буйруғи

Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (17-сонли БҲС) «Ходимларнинг даромадлари»ни тасдиқлаш тўғрисида

Ўзбекистон Республикасининг Бюджет кодекси , Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ ва бюджет ҳисобини давлат секторида халқаро молиявий ҳисобот стандартларига мувофиқлаштириш мақсадида буюраман:

1. Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (17-сонли БҲС) «Ходимларнинг даромадлари» иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур буйруқ 2025 йил 1 январдан эътиборан кучга киради.

Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 октябрдаги 182-сон буйруғига ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (17-сонли БҲС) «Ходимларнинг даромадлари»

Мазкур Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (17-сонли БҲС) «Ходимларнинг даромадлари» (бундан буён матнда Стандарт деб юритилади) бюджет ташкилотлари, давлат мақсадли жамғармалари, бошқа бюджетдан ташқари жамғармалар ҳамда бюджет маблағлари олувчилар (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) томонидан ходимларга бериладиган даромадлар ҳисобини юритиш тартибини белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Стандартда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

ходимларнинг даромадлари — ходимлар томонидан амалга оширилган меҳнат фаолияти эвазига ёки ишдан бўшатилганлиги учун ташкилот томонидан бериладиган тўловларнинг барча турлари;

ходимларнинг қисқа муддатли даромадлари — ходимлар тегишли меҳнат фаолиятини кўрсатган йиллик ҳисобот даври охиридан кейинги ўн икки ой олдин тўлиқ ҳисоб-китоб қилиниши кутилаётган ходимларнинг даромадлари (ишдан бўшатиш нафақаларидан ташқари);

меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар — меҳнат фаолияти якунлангандан сўнг ходимларга тўланадиган даромадлар (ишдан бўшатиш нафақалари ва ходимларнинг қисқа муддатли даромадларидан ташқари);

ходимларнинг бошқа узоқ муддатли даромадлари — ходимларнинг қисқа муддатли даромадлари, меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлари ва ишдан бўшатиш нафақаларидан ташқари ходимларнинг барча даромадлари;

ишдан бўшатиш нафақаси — ходим билан меҳнат шартномаси алоҳида асосларга кўра бекор қилинганда ходимнинг ишдан маҳрум бўлиши оқибатларини юмшатиш мақсадида амалга ошириладиган, қонунчиликда, меҳнат ҳақидаги бошқа ҳуқуқий ҳужжатларда, меҳнат шартномасида назарда тутилган бирйўла бериладиган пулли тўловдир;

меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар дастурлари — ташкилотнинг бир ёки бир нечта ходимларига меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар билан таъминлайдиган келишувлари;

белгиланган бадаллар бўйича пенсия дастурлари — ташкилот алоҳида жамғармага қатъий белгиланган бадалларни тўлайдиган ва агар ушбу жамғарма ходимларнинг тегишли барча нафақаларини тўлаш учун етарли маблағга эга бўлмаса ҳам, ташкилот қўшимча бадалларни тўлаш бўйича юридик ёки конструктив жавобгарликка эга бўлмайдиган ходимларнинг меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар дастурлари.

2. Мазкур Стандартнинг мақсади ходимлар даромадларининг ҳисобини юритиш ва улар бўйича маълумотларни ёритиб бериш тартибини белгилашдан иборат.

3. Мазкур Стандарт ходимларнинг мазкур Стандартнинг 5-бандида кўрсатилган ходимларнинг даромадларини ҳисоблашда ташкилот томонидан фойдаланилади.

4. Мазкур Стандартда қўлланиладиган ходимларнинг даромадлари қуйидагилар асосида татбиқ этилади:

ташкилот ва алоҳида ходим, ходимлар гуруҳлари ёки уларнинг вакиллари ўртасида тузилган шартномалар (меҳнат шартномаси, фуқаровий-ҳуқуқий шартнома) ёки бошқа келишувлар;

ташкилотдан давлат, соҳа ёки бошқа бир нечта иш берувчиларнинг умумий дастурларига тўловларни амалга ошириши талаб этиладиган қонунчилик талаблари ёки соҳа келишувлари;

конструктив жавобгарликларни юзага келтирувчи норасмий амалиётлар.

Норасмий амалиётлар ташкилотнинг ходимларга даромад тўловларини амалга оширишдан бошқа муқобил чораси бўлмаган конструктив жавобгарликларни юзага чиқаради. Масалан, ташкилот томонидан қонуний мажбурияти бўлмаса ҳам, ходимларга мукофотлар тўлаб келинган. Бунда, ташкилотда амалиётдан келиб чиққан ҳолда мукофотни тўлаш мажбурияти юзага келади ва унда мукофотни тўлашдан бошқа муқобил чора бўлмайди, акс ҳолда ходимлар меҳнат шартномаларини бекор қилишлари мумкин.

5. Ходимларнинг даромадлари қуйидагиларни қамраб олади:

а) ходимларнинг қисқа муддатли даромадлари;

б) меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар;

в) ходимларнинг бошқа узоқ муддатли даромадлари;

г) ишдан бўшатиш нафақалари.

6. Ходимларнинг даромадлари ходимларга, уларнинг ишончли вакилларига, турмуш ўртоқларига, фарзандларига ёки бошқа қарамоғидагиларига ёхуд бошқаларга (масалан, суғурта компанияларига) тўланадиган тўловлар ёки шартли товарлар ва хизматлар билан таъминлаш орқали ҳисоб-китоб қилиниши мумкин бўлган даромадларни ўз ичига олади.

7. Мазкур Стандартда ходим деганда ташкилотда тўлиқ, тўлиқ бўлмаган, доимий ёки вақтинчалик асосларда ишловчи шахслар тушунилади.

2-боб. Ходимларнинг қисқа муддатли даромадлари

8. Ходимлар томонидан меҳнат фаолияти амалга оширилган ҳисобот даври тугаганидан кейинги ўн икки ой мобайнида тўланиши керак бўлган ходимларнинг қисқа муддатли даромадлари қуйидагиларни ўз ичига олади:

иш ҳақлари ва унга тенглаштирилган, шунингдек устама ва қўшимча тўловлар (масалан, кузатув кенгаши аъзоларига мукофотлар ва бошқа тўловлар);

меҳнат таътили учун тўловлар ва вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлик бўйича нафақалар;

йил якуни бўйича мукофот тўловлари;

ходимлар учун пул кўринишида бўлмаган даромадлар (тиббий ёрдам, турар жой, хизмат машиналари ва бепул ёки имтиёзли қарз асосидаги товарлар ва хизматлар).

9. Ходимларнинг даромадларини тўлаш муддати ўн икки ойдан узоқроқ муддатга ўзгарса ва бу ўзгариш вақтинчалик бўлмаса, ушбу тўловлар ходимларнинг қисқа муддатли даромадлари ҳисобланмайди.

10. Ташкилот ходим меҳнат фаолияти амалга оширган ҳисобот даври тугаганидан кейинги ўн икки ой мобайнида тўланиши керак бўлган ходимларнинг қисқа муддатли даромадларининг дисконтланмаган суммасини қуйидаги ҳолларда тан олиши лозим:

мажбурият сифатида олдин тўланган ҳар қандай суммани чегиргандан сўнг. Агар олдин тўланган сумма ходим даромадларининг дисконтланмаган суммасидан ошса, ташкилот ушбу ошган қисмни актив (олдиндан тўланган харажат) сифатида тан олиши лозим;

бошқа бюджет ҳисобининг стандарти харажат сифатида ходимларнинг даромадларини активнинг қийматига киритишни талаб этмаса ёки киритишга рухсат бермаса.

11. Ташкилот томонидан ходимларга турли сабабларга кўра (жумладан, меҳнат таътиллари, қисқа муддатдаги вақтинча меҳнатга лаёқатсизлик нафақаси, ҳомиладорлик ва туғиш таътили, сафарбарлик чақируви резервида хизматни ўташ даври) ишланмаган вақт учун ҳақ тўланади.

Ишланмаган вақт учун тўланадиган ҳақлар жамғариладиган ва жамғарилмайдиган тоифаларга бўлинади.

12. Жамғариладиган пуллик таътиллар кейинги даврларга ўтказилади ва жорий даврда уларга бўлган ҳуқуқдан тўлиқ фойдаланилмаса, келгусида улардан фойдаланиш мумкин. Ходимлар меҳнат фаолиятини амалга ошириш жараёнида уларнинг келгусидаги пуллик таътилларга бўлган расмий ҳуқуқини оширувчи мажбурият пайдо бўлади.

13. Ташкилот ишланмаган вақт учун жамғариладиган ҳақ бўйича кутилаётган сарфни ҳисобот даври охирида жамғарилган фойдаланилмаган ҳуқуқ натижасида тўлаши кутилаётган қўшимча сумма сифатида баҳолаши лозим.

14. Ишланмаган вақт учун жамғарилмайдиган ҳақ келгуси даврга ўтказилмайди ва ходимларга ташкилотдан ишдан бўшаётганда фойдаланилмаган ҳуқуқ учун ҳақ олиш ҳуқуқини бермайди.

15. Ташкилот фойдани тақсимлаш ва мукофот тўловлари бўйича кутилаётган харажатни қуйидаги ҳолларда тан олиши лозим:

ташкилот олдинги ҳодисалар натижасида бундай тўловларни амалга ошириш бўйича юридик ёки конструктив жавобгарликка эга бўлса;

жавобгарлик ишончли баҳоланиши мумкин бўлса.

16. Ташкилотда мукофотлар амалиётда тўлаб келинаётган бўлиши мумкин. Бунда, ташкилот мукофотни тўлашдан бошқа муқобил чорага эга бўлмаслиги сабабли конструктив жавобгарликка эга бўлади. Конструктив жавобгарликларни баҳолаш баъзи ходимларнинг мукофот олмасдан меҳнат шартномасини бекор қилиш мумкинлиги эҳтимолини акс эттиради.

17. Ташкилот фойдани тақсимлаш ёки мукофот дастурига асосан ўзининг юридик ёки конструктив жавобгарлигини қуйидаги ҳолларда ишончли баҳолаши мумкин:

фойдани тақсимлаш ёки мукофот дастурининг шартлари ходимларнинг даромадлари суммасини аниқлаш бўйича жараённи ўз ичига олса;

ташкилот тўланадиган суммаларни молиявий ҳисобот эълон қилиш учун маъқулланишидан олдин аниқласа;

аввалги амалиёт ташкилотнинг конструктив жавобгарлиги суммаси бўйича аниқ далилни таъминласа.

18. Фойдани тақсимлаш ва бонус режалари бўйича мажбурият, ташкилот эгалари билан битимдан эмас, ходимларнинг фаолиятларидан келиб чиқади. Шунинг учун ташкилот фойдани тақсимлаш ва бонус режаларининг харажатларини фойда тақсимоти сифатида эмас, балки харажат сифатида тан олади.

19. Агар ходимларга тегишли хизматлар кўрсатган ҳисобот даври тугаганидан кейин 12 ой ичида фойдани тақсимлаш ва мукофот тўловлари тўланиши кутилмаса, бу тўловлар ходимларнинг бошқа узоқ муддатли даромадлари ҳисобланади.

3-боб. Меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар

20. Меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар қуйидагиларни ўз ичига олади:

пенсия тўловлари (масалан, пенсиялар ва пенсияга чиқишда бериладиган бир марталик тўловлар);

меҳнат фаолиятидан кейинги бошқа даромадлар (масалан, ҳаёт суғуртаси, тиббий хизмат ва бошқалар).

21. Меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар дастурлари уларнинг иқтисодий моҳиятига боғлиқ ҳолда белгиланган бадаллар бўйича пенсия дастурлари сифатида таснифланади.

22. Белгиланган бадаллар бўйича пенсия дастурларида ташкилотнинг юридик ёки конструктив жавобгарлиги у жамғармага киритадиган бадаллар суммаси миқдорида бўлади. Ходимлар оладиган меҳнат фаолиятидан кейинги пенсия қиймати ташкилот томонидан меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар дастурига ёки суғурта компаниясига тўланадиган бадаллар суммаси ҳамда бадаллар натижасида юзага келадиган инвестиция даромадлари орқали аниқланади.

23. Давлат пенсия дастурлари қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ташкиллаштирилиб, давлат органлари томонидан бошқарилади.

Бунда, ушбу Стандарт Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси маблағлари ҳисобидан тўланадиган пенсия ва нафақаларга татбиқ этилмайди.

24. Белгиланган бадаллар бўйича пенсия дастурларини ҳисобга олиш оддий ҳисобланади, чунки ташкилотнинг ҳар бир давр учун мажбурияти ушбу давр учун тўланадиган сумма билан аниқланади.

Бунда, мажбуриятни ёки харажатни баҳолашда ҳеч қандай актуар фаразлар талаб этилмайди ва ҳеч қандай актуар фойда ёки зарар юзага келиши эҳтимоли мавжуд бўлмайди.

25. Ходим ташкилотда маълум бир муддат давомида фаолият кўрсатган бўлса, ташкилот ушбу хизмат эвазига белгиланган бадаллар бўйича пенсия дастурига тўланиши лозим бўлган бадални қуйидагича тан олиши лозим:

ташкилот томонидан ходимга кўрсатилган хизматлар учун мажбуриятга тенг миқдордаги мажбурият сифатида. Агар аввал тўланган тўлов ҳисобот даврининг охирига қадар кўрсатилган хизмат қийматидан ортиқ бўлса, ташкилот бу фарқни актив (олдиндан тўлов харажатлари) деб тан олиши керак;

бошқа бюджет ҳисобининг стандарти харажат сифатида ходимларнинг даромадларини активнинг қийматига киритишни талаб этмаса ёки киритишга рухсат бермаса.

26. Белгиланган бадаллар бўйича пенсия дастурига бадалларнинг тўлиқ ҳисоб-китоб қилиниши ходимлар тегишли хизматларни кўрсатадиган йиллик ҳисобот даври охиридан сўнг ўн икки ойдан олдин кутилмаганда амалга оширилади.

4-боб. Ходимларнинг узоқ муддатли даромадлари

27. Ходимларнинг бошқа узоқ муддатли даромадлари, агар уларнинг тўлиқ ҳисоб-китоб қилиниши ходимлар тегишли хизматларни кўрсатадиган йиллик ҳисобот даври охиридан сўнг ўн икки ойдан олдин кутилмаса, қуйидагиларни ўз ичига олади:

узоқ муддат ишлаганлиги учун ҳақ тўланадиган таътиллар (масалан, кўп йил ишлаганлик учун таътил ёки ижодий таътил тўловлари);

юбилейга мукофотлар ёки бошқа узоқ муддатли хизмат ҳақлари;

меҳнат лаёқатини вақтинча йўқотган ходимларга қўшимча узоқ муддатли ҳақ тўлаш;

фойдани тақсимлаш ва мукофотлар;

ходимларнинг кечиктирилган даромадлари;

ишдан бўшатилган шахс янги ишга киргунга қадар ташкилот томонидан тўланадиган бадал.

28. Узоқ муддатли меҳнатга лаёқатсизлик нафақа тўловининг миқдори хизмат муддатига боғлиқ бўлса, хизматни кўрсатишда мажбурият пайдо бўлади.

Ушбу мажбуриятни баҳолаш тўловнинг талаб қилиниши эҳтимоли ва тўлов кутилаётган вақтни акс эттиради. Нафақа миқдори меҳнат стажидан қатъи назар ҳар қандай ходим учун бир хил бўлса, меҳнатга лаёқатсизлик ҳолати содир бўлганда келгусида ходимга амалга ошириладиган тўловлар бўйича кутилаётган харажатлар тан олинади.

5-боб. Ишдан бўшатиш нафақалари

29. Мазкур Стандартда ходимларнинг ишдан бўшатиш нафақалари ходимларнинг бошқа даромадларидан алоҳида тарзда инобатга олади, чунки мажбуриятни юзага келтирадиган ҳодиса бўлиб, ходим томонидан хизмат кўрсатилиши эмас, балки бандликнинг тўхтатилиши ҳисобланади.

30. Ишдан бўшатиш нафақалари ташкилотнинг таклифисиз ходим талабига асосан бандликни тўхтатишдан ёки мажбурий пенсияга чиқиш талабларидан юзага келадиган ходимларнинг даромадларини ўз ичига олмайди, чунки ушбу ҳақлар меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлардир.

31. Ишдан бўшатиш нафақаси одатда бир марталик тўлов ҳисобланади, аммо баъзида қуйидагиларни ҳам ўз ичига олади:

бевосита ёки даромад дастури орқали билвосита меҳнат фаолиятидан кейинги даромаднинг кўпайиши (масалан, санаторийларга йўлланма, бўшаб кетгандан кейин ҳам тўланадиган тўловлар);

белгиланган огоҳлантириш даврининг охирига қадар бўлган иш ҳақи, агар ходим ташкилотга иқтисодий нафларни таъминлайдиган бошқа хизматни кўрсатмаса.

32. Ходимларнинг даромадлари, агар улар келгусида кўрсатиладиган хизматлар учун эмас, балки ташкилотнинг ходимни ишдан бўшатиш қарори билан боғлиқ бўлса, ишдан бўшатиш нафақаси ҳисобланади.

33. Баъзи даромадлар ходимнинг ишдан бўшаши сабабидан қатъи назар, таъминланади. Бундай даромадларнинг тўлови аниқ бўлади, аммо улар тўловининг муддати ноаниқ бўлади. Бундай даромадлар ишдан бўшатиш нафақалари эмас, балки меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлардир ва ташкилот уларни меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар сифатида ҳисобга олади.

34. Ташкилот ишдан бўшатиш нафақалари бўйича мажбурият ва харажатни қуйидагиларнинг қайси бири биринчи юз берса, ўша вақтда тан олиши лозим:

ташкилот ишдан бўшатиш нафақаларини бундан буён рад қила олмаса;

ташкилот ишдан бўшатиш нафақаларининг тўловини ўз ичига олган рееструктуризация сарфларини тан олса.

35. Ташкилот ўз ташаббуси билан ходим билан тузилган меҳнат шартномасини бекор қилиш натижасида тўланадиган ишдан бўшатиш нафақаларини, агар ташкилот тегишли ходимларни қуйидаги ҳолатларда белгиланган тартибда меҳнат шартномаларини бекор қилиш дастури тўғрисида хабардор қилганда, бекор қила олмайди:

меҳнат шартномаларини бекор қилиш дастурини аҳамиятли ўзгаришлар амалга оширилмаслиги эҳтимоли мавжуд бўлганда;

меҳнат шартномаларини бекор қилиш дастурида меҳнат шартномалари бекор қилинадиган ходимлар сони, уларнинг лавозими таснифлари ёки вазифалари ҳамда уларнинг жойлашган жойлари (аммо дастур ҳар бир ходимни идентификация қилиниши талаб этилмайди), шунингдек дастурнинг кутилаётган тугалланиш санаси аниқ кўрсатилганда;

меҳнат шартномаларини бекор қилиш дастурида ходимлар билан меҳнат шартномалари бекор қилинган тақдирда, уларга тўланадиган нафақа тури ва миқдорлари бўйича етарли даражада маълумотлар кўрсатилган бўлса.

37. Ташкилот ишдан бўшатиш нафақаларини дастлабки тан олишда баҳолаши лозим.

Ишдан бўшатиш нафақалари меҳнат фаолиятидан кейинги даромадларнинг кўпайишига олиб келадиган бўлса, ташкилот меҳнат фаолиятидан кейинги даромадлар бўйича талабларни қўллаш шарти билан даромаднинг хусусиятига мувофиқ кейинги ўзгаришларни баҳолаши ва тан олиши лозим.

Бунда:

агар ишдан бўшатиш нафақаларининг тўлиқ ҳисоб-китоб қилиниши ишдан бўшатиш нафақалари тан олинадиган йиллик ҳисобот даври охиридан сўнг ўн икки ойдан олдин кутилса, ташкилот ходимларнинг қисқа муддатли даромадлари бўйича талабларни қўллаши лозим;

агар ишдан бўшатиш нафақаларининг тўлиқ ҳисоб-китоб қилиниши йиллик ҳисобот даври охиридан сўнг ўн икки ойдан олдин кутилмаса, ташкилот ходимларнинг бошқа узоқ муддатли даромадлари бўйича талабларни қўллаши лозим.

6-боб. Ахборотларнинг ошкор этилиши

38. Ходимларнинг қисқа ва узоқ муддатли даромадлари тўғрисидаги маълумотлар Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (3-сонли БҲС) «Бюджет ҳисоботи»да (рўйхат рақами 3124, 2019 йил 18 январь) белгиланган молиявий ҳисоботлар шаклларида ёритиб берилади.

39. Ташкилот белгиланган бадаллар бўйича пенсия дастурлари учун харажат сифатида тан олинган суммани молиявий ҳисоботларга тушунтиришда ёритиб бериши лозим.

Вазир Д. КУЧКАРОВ

Тошкент ш.,

2024 йил 14 октябрь,

182-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.11.2024 й., 10/24/3578/0952-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirining

buyrugʻi

Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (17-sonli BHS) “Xodimlarning daromadlari”ni tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasining Budjet kodeksi , Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq va budjet hisobini davlat sektorida xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga muvofiqlashtirish maqsadida buyuraman:

1. Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (17-sonli BHS) “Xodimlarning daromadlari” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq 2025-yil 1-yanvardan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-oktabrdagi 182-son buyrugʻiga ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (17-sonli BHS) “Xodimlarning daromadlari”

Mazkur Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (17-sonli BHS) “Xodimlarning daromadlari” (bundan buyon matnda Standart deb yuritiladi) budjet tashkilotlari, davlat maqsadli jamgʻarmalari, boshqa budjetdan tashqari jamgʻarmalar hamda budjet mablagʻlari oluvchilar (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) tomonidan xodimlarga beriladigan daromadlar hisobini yuritish tartibini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Standartda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

xodimlarning daromadlari — xodimlar tomonidan amalga oshirilgan mehnat faoliyati evaziga yoki ishdan boʻshatilganligi uchun tashkilot tomonidan beriladigan toʻlovlarning barcha turlari;

xodimlarning qisqa muddatli daromadlari — xodimlar tegishli mehnat faoliyatini koʻrsatgan yillik hisobot davri oxiridan keyingi oʻn ikki oy oldin toʻliq hisob-kitob qilinishi kutilayotgan xodimlarning daromadlari (ishdan boʻshatish nafaqalaridan tashqari);

mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar — mehnat faoliyati yakunlangandan soʻng xodimlarga toʻlanadigan daromadlar (ishdan boʻshatish nafaqalari va xodimlarning qisqa muddatli daromadlaridan tashqari);

xodimlarning boshqa uzoq muddatli daromadlari — xodimlarning qisqa muddatli daromadlari, mehnat faoliyatidan keyingi daromadlari va ishdan boʻshatish nafaqalaridan tashqari xodimlarning barcha daromadlari;

ishdan boʻshatish nafaqasi — xodim bilan mehnat shartnomasi alohida asoslarga koʻra bekor qilinganda xodimning ishdan mahrum boʻlishi oqibatlarini yumshatish maqsadida amalga oshiriladigan, qonunchilikda, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarda, mehnat shartnomasida nazarda tutilgan biryoʻla beriladigan pulli toʻlovdir;

mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar dasturlari — tashkilotning bir yoki bir nechta xodimlariga mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar bilan taʼminlaydigan kelishuvlari;

belgilangan badallar boʻyicha pensiya dasturlari — tashkilot alohida jamgʻarmaga qatʼiy belgilangan badallarni toʻlaydigan va agar ushbu jamgʻarma xodimlarning tegishli barcha nafaqalarini toʻlash uchun yetarli mablagʻga ega boʻlmasa ham, tashkilot qoʻshimcha badallarni toʻlash boʻyicha yuridik yoki konstruktiv javobgarlikka ega boʻlmaydigan xodimlarning mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar dasturlari.

2. Mazkur Standartning maqsadi xodimlar daromadlarining hisobini yuritish va ular boʻyicha maʼlumotlarni yoritib berish tartibini belgilashdan iborat.

3. Mazkur Standart xodimlarning mazkur Standartning 5-bandida koʻrsatilgan xodimlarning daromadlarini hisoblashda tashkilot tomonidan foydalaniladi.

4. Mazkur Standartda qoʻllaniladigan xodimlarning daromadlari quyidagilar asosida tatbiq etiladi:

tashkilot va alohida xodim, xodimlar guruhlari yoki ularning vakillari oʻrtasida tuzilgan shartnomalar (mehnat shartnomasi, fuqaroviy-huquqiy shartnoma) yoki boshqa kelishuvlar;

tashkilotdan davlat, soha yoki boshqa bir nechta ish beruvchilarning umumiy dasturlariga toʻlovlarni amalga oshirishi talab etiladigan qonunchilik talablari yoki soha kelishuvlari;

konstruktiv javobgarliklarni yuzaga keltiruvchi norasmiy amaliyotlar.

Norasmiy amaliyotlar tashkilotning xodimlarga daromad toʻlovlarini amalga oshirishdan boshqa muqobil chorasi boʻlmagan konstruktiv javobgarliklarni yuzaga chiqaradi. Masalan, tashkilot tomonidan qonuniy majburiyati boʻlmasa ham, xodimlarga mukofotlar toʻlab kelingan. Bunda, tashkilotda amaliyotdan kelib chiqqan holda mukofotni toʻlash majburiyati yuzaga keladi va unda mukofotni toʻlashdan boshqa muqobil chora boʻlmaydi, aks holda xodimlar mehnat shartnomalarini bekor qilishlari mumkin.

5. Xodimlarning daromadlari quyidagilarni qamrab oladi:

a) xodimlarning qisqa muddatli daromadlari;

b) mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar;

v) xodimlarning boshqa uzoq muddatli daromadlari;

g) ishdan boʻshatish nafaqalari.

6. Xodimlarning daromadlari xodimlarga, ularning ishonchli vakillariga, turmush oʻrtoqlariga, farzandlariga yoki boshqa qaramogʻidagilariga yoxud boshqalarga (masalan, sugʻurta kompaniyalariga) toʻlanadigan toʻlovlar yoki shartli tovarlar va xizmatlar bilan taʼminlash orqali hisob-kitob qilinishi mumkin boʻlgan daromadlarni oʻz ichiga oladi.

7. Mazkur Standartda xodim deganda tashkilotda toʻliq, toʻliq boʻlmagan, doimiy yoki vaqtinchalik asoslarda ishlovchi shaxslar tushuniladi.

2-bob. Xodimlarning qisqa muddatli daromadlari

8. Xodimlar tomonidan mehnat faoliyati amalga oshirilgan hisobot davri tugaganidan keyingi oʻn ikki oy mobaynida toʻlanishi kerak boʻlgan xodimlarning qisqa muddatli daromadlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

ish haqlari va unga tenglashtirilgan, shuningdek ustama va qoʻshimcha toʻlovlar (masalan, kuzatuv kengashi aʼzolariga mukofotlar va boshqa toʻlovlar);

mehnat taʼtili uchun toʻlovlar va vaqtinchalik mehnatga layoqatsizlik boʻyicha nafaqalar;

yil yakuni boʻyicha mukofot toʻlovlari;

xodimlar uchun pul koʻrinishida boʻlmagan daromadlar (tibbiy yordam, turar joy, xizmat mashinalari va bepul yoki imtiyozli qarz asosidagi tovarlar va xizmatlar).

9. Xodimlarning daromadlarini toʻlash muddati oʻn ikki oydan uzoqroq muddatga oʻzgarsa va bu oʻzgarish vaqtinchalik boʻlmasa, ushbu toʻlovlar xodimlarning qisqa muddatli daromadlari hisoblanmaydi.

10. Tashkilot xodim mehnat faoliyati amalga oshirgan hisobot davri tugaganidan keyingi oʻn ikki oy mobaynida toʻlanishi kerak boʻlgan xodimlarning qisqa muddatli daromadlarining diskontlanmagan summasini quyidagi hollarda tan olishi lozim:

majburiyat sifatida oldin toʻlangan har qanday summani chegirgandan soʻng. Agar oldin toʻlangan summa xodim daromadlarining diskontlanmagan summasidan oshsa, tashkilot ushbu oshgan qismni aktiv (oldindan toʻlangan xarajat) sifatida tan olishi lozim;

boshqa budjet hisobining standarti xarajat sifatida xodimlarning daromadlarini aktivning qiymatiga kiritishni talab etmasa yoki kiritishga ruxsat bermasa.

11. Tashkilot tomonidan xodimlarga turli sabablarga koʻra (jumladan, mehnat taʼtillari, qisqa muddatdagi vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi, homiladorlik va tugʻish taʼtili, safarbarlik chaqiruvi rezervida xizmatni oʻtash davri) ishlanmagan vaqt uchun haq toʻlanadi.

Ishlanmagan vaqt uchun toʻlanadigan haqlar jamgʻariladigan va jamgʻarilmaydigan toifalarga boʻlinadi.

12. Jamgʻariladigan pullik taʼtillar keyingi davrlarga oʻtkaziladi va joriy davrda ularga boʻlgan huquqdan toʻliq foydalanilmasa, kelgusida ulardan foydalanish mumkin. Xodimlar mehnat faoliyatini amalga oshirish jarayonida ularning kelgusidagi pullik taʼtillarga boʻlgan rasmiy huquqini oshiruvchi majburiyat paydo boʻladi.

13. Tashkilot ishlanmagan vaqt uchun jamgʻariladigan haq boʻyicha kutilayotgan sarfni hisobot davri oxirida jamgʻarilgan foydalanilmagan huquq natijasida toʻlashi kutilayotgan qoʻshimcha summa sifatida baholashi lozim.

14. Ishlanmagan vaqt uchun jamgʻarilmaydigan haq kelgusi davrga oʻtkazilmaydi va xodimlarga tashkilotdan ishdan boʻshayotganda foydalanilmagan huquq uchun haq olish huquqini bermaydi.

15. Tashkilot foydani taqsimlash va mukofot toʻlovlari boʻyicha kutilayotgan xarajatni quyidagi hollarda tan olishi lozim:

tashkilot oldingi hodisalar natijasida bunday toʻlovlarni amalga oshirish boʻyicha yuridik yoki konstruktiv javobgarlikka ega boʻlsa;

javobgarlik ishonchli baholanishi mumkin boʻlsa.

16. Tashkilotda mukofotlar amaliyotda toʻlab kelinayotgan boʻlishi mumkin. Bunda, tashkilot mukofotni toʻlashdan boshqa muqobil choraga ega boʻlmasligi sababli konstruktiv javobgarlikka ega boʻladi. Konstruktiv javobgarliklarni baholash baʼzi xodimlarning mukofot olmasdan mehnat shartnomasini bekor qilish mumkinligi ehtimolini aks ettiradi.

17. Tashkilot foydani taqsimlash yoki mukofot dasturiga asosan oʻzining yuridik yoki konstruktiv javobgarligini quyidagi hollarda ishonchli baholashi mumkin:

foydani taqsimlash yoki mukofot dasturining shartlari xodimlarning daromadlari summasini aniqlash boʻyicha jarayonni oʻz ichiga olsa;

tashkilot toʻlanadigan summalarni moliyaviy hisobot eʼlon qilish uchun maʼqullanishidan oldin aniqlasa;

avvalgi amaliyot tashkilotning konstruktiv javobgarligi summasi boʻyicha aniq dalilni taʼminlasa.

18. Foydani taqsimlash va bonus rejalari boʻyicha majburiyat, tashkilot egalari bilan bitimdan emas, xodimlarning faoliyatlaridan kelib chiqadi. Shuning uchun tashkilot foydani taqsimlash va bonus rejalarining xarajatlarini foyda taqsimoti sifatida emas, balki xarajat sifatida tan oladi.

19. Agar xodimlarga tegishli xizmatlar koʻrsatgan hisobot davri tugaganidan keyin 12 oy ichida foydani taqsimlash va mukofot toʻlovlari toʻlanishi kutilmasa, bu toʻlovlar xodimlarning boshqa uzoq muddatli daromadlari hisoblanadi.

3-bob. Mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar

20. Mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

pensiya toʻlovlari (masalan, pensiyalar va pensiyaga chiqishda beriladigan bir martalik toʻlovlar);

mehnat faoliyatidan keyingi boshqa daromadlar (masalan, hayot sugʻurtasi, tibbiy xizmat va boshqalar).

21. Mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar dasturlari ularning iqtisodiy mohiyatiga bogʻliq holda belgilangan badallar boʻyicha pensiya dasturlari sifatida tasniflanadi.

22. Belgilangan badallar boʻyicha pensiya dasturlarida tashkilotning yuridik yoki konstruktiv javobgarligi u jamgʻarmaga kiritadigan badallar summasi miqdorida boʻladi. Xodimlar oladigan mehnat faoliyatidan keyingi pensiya qiymati tashkilot tomonidan mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar dasturiga yoki sugʻurta kompaniyasiga toʻlanadigan badallar summasi hamda badallar natijasida yuzaga keladigan investitsiya daromadlari orqali aniqlanadi.

23. Davlat pensiya dasturlari qonunchilik hujjatlariga muvofiq tashkillashtirilib, davlat organlari tomonidan boshqariladi.

Bunda, ushbu Standart Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari Pensiya jamgʻarmasi mablagʻlari hisobidan toʻlanadigan pensiya va nafaqalarga tatbiq etilmaydi.

24. Belgilangan badallar boʻyicha pensiya dasturlarini hisobga olish oddiy hisoblanadi, chunki tashkilotning har bir davr uchun majburiyati ushbu davr uchun toʻlanadigan summa bilan aniqlanadi.

Bunda, majburiyatni yoki xarajatni baholashda hech qanday aktuar farazlar talab etilmaydi va hech qanday aktuar foyda yoki zarar yuzaga kelishi ehtimoli mavjud boʻlmaydi.

25. Xodim tashkilotda maʼlum bir muddat davomida faoliyat koʻrsatgan boʻlsa, tashkilot ushbu xizmat evaziga belgilangan badallar boʻyicha pensiya dasturiga toʻlanishi lozim boʻlgan badalni quyidagicha tan olishi lozim:

tashkilot tomonidan xodimga koʻrsatilgan xizmatlar uchun majburiyatga teng miqdordagi majburiyat sifatida. Agar avval toʻlangan toʻlov hisobot davrining oxiriga qadar koʻrsatilgan xizmat qiymatidan ortiq boʻlsa, tashkilot bu farqni aktiv (oldindan toʻlov xarajatlari) deb tan olishi kerak;

boshqa budjet hisobining standarti xarajat sifatida xodimlarning daromadlarini aktivning qiymatiga kiritishni talab etmasa yoki kiritishga ruxsat bermasa.

26. Belgilangan badallar boʻyicha pensiya dasturiga badallarning toʻliq hisob-kitob qilinishi xodimlar tegishli xizmatlarni koʻrsatadigan yillik hisobot davri oxiridan soʻng oʻn ikki oydan oldin kutilmaganda amalga oshiriladi.

4-bob. Xodimlarning uzoq muddatli daromadlari

27. Xodimlarning boshqa uzoq muddatli daromadlari, agar ularning toʻliq hisob-kitob qilinishi xodimlar tegishli xizmatlarni koʻrsatadigan yillik hisobot davri oxiridan soʻng oʻn ikki oydan oldin kutilmasa, quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

uzoq muddat ishlaganligi uchun haq toʻlanadigan taʼtillar (masalan, koʻp yil ishlaganlik uchun taʼtil yoki ijodiy taʼtil toʻlovlari);

yubileyga mukofotlar yoki boshqa uzoq muddatli xizmat haqlari;

mehnat layoqatini vaqtincha yoʻqotgan xodimlarga qoʻshimcha uzoq muddatli haq toʻlash;

foydani taqsimlash va mukofotlar;

xodimlarning kechiktirilgan daromadlari;

ishdan boʻshatilgan shaxs yangi ishga kirgunga qadar tashkilot tomonidan toʻlanadigan badal.

28. Uzoq muddatli mehnatga layoqatsizlik nafaqa toʻlovining miqdori xizmat muddatiga bogʻliq boʻlsa, xizmatni koʻrsatishda majburiyat paydo boʻladi.

Ushbu majburiyatni baholash toʻlovning talab qilinishi ehtimoli va toʻlov kutilayotgan vaqtni aks ettiradi. Nafaqa miqdori mehnat stajidan qatʼi nazar har qanday xodim uchun bir xil boʻlsa, mehnatga layoqatsizlik holati sodir boʻlganda kelgusida xodimga amalga oshiriladigan toʻlovlar boʻyicha kutilayotgan xarajatlar tan olinadi.

5-bob. Ishdan boʻshatish nafaqalari

29. Mazkur Standartda xodimlarning ishdan boʻshatish nafaqalari xodimlarning boshqa daromadlaridan alohida tarzda inobatga oladi, chunki majburiyatni yuzaga keltiradigan hodisa boʻlib, xodim tomonidan xizmat koʻrsatilishi emas, balki bandlikning toʻxtatilishi hisoblanadi.

30. Ishdan boʻshatish nafaqalari tashkilotning taklifisiz xodim talabiga asosan bandlikni toʻxtatishdan yoki majburiy pensiyaga chiqish talablaridan yuzaga keladigan xodimlarning daromadlarini oʻz ichiga olmaydi, chunki ushbu haqlar mehnat faoliyatidan keyingi daromadlardir.

31. Ishdan boʻshatish nafaqasi odatda bir martalik toʻlov hisoblanadi, ammo baʼzida quyidagilarni ham oʻz ichiga oladi:

bevosita yoki daromad dasturi orqali bilvosita mehnat faoliyatidan keyingi daromadning koʻpayishi (masalan, sanatoriylarga yoʻllanma, boʻshab ketgandan keyin ham toʻlanadigan toʻlovlar);

belgilangan ogohlantirish davrining oxiriga qadar boʻlgan ish haqi, agar xodim tashkilotga iqtisodiy naflarni taʼminlaydigan boshqa xizmatni koʻrsatmasa.

32. Xodimlarning daromadlari, agar ular kelgusida koʻrsatiladigan xizmatlar uchun emas, balki tashkilotning xodimni ishdan boʻshatish qarori bilan bogʻliq boʻlsa, ishdan boʻshatish nafaqasi hisoblanadi.

33. Baʼzi daromadlar xodimning ishdan boʻshashi sababidan qatʼi nazar, taʼminlanadi. Bunday daromadlarning toʻlovi aniq boʻladi, ammo ular toʻlovining muddati noaniq boʻladi. Bunday daromadlar ishdan boʻshatish nafaqalari emas, balki mehnat faoliyatidan keyingi daromadlardir va tashkilot ularni mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar sifatida hisobga oladi.

34. Tashkilot ishdan boʻshatish nafaqalari boʻyicha majburiyat va xarajatni quyidagilarning qaysi biri birinchi yuz bersa, oʻsha vaqtda tan olishi lozim:

tashkilot ishdan boʻshatish nafaqalarini bundan buyon rad qila olmasa;

tashkilot ishdan boʻshatish nafaqalarining toʻlovini oʻz ichiga olgan reyestrukturizatsiya sarflarini tan olsa.

35. Tashkilot oʻz tashabbusi bilan xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasini bekor qilish natijasida toʻlanadigan ishdan boʻshatish nafaqalarini, agar tashkilot tegishli xodimlarni quyidagi holatlarda belgilangan tartibda mehnat shartnomalarini bekor qilish dasturi toʻgʻrisida xabardor qilganda, bekor qila olmaydi:

mehnat shartnomalarini bekor qilish dasturini ahamiyatli oʻzgarishlar amalga oshirilmasligi ehtimoli mavjud boʻlganda;

mehnat shartnomalarini bekor qilish dasturida mehnat shartnomalari bekor qilinadigan xodimlar soni, ularning lavozimi tasniflari yoki vazifalari hamda ularning joylashgan joylari (ammo dastur har bir xodimni identifikatsiya qilinishi talab etilmaydi), shuningdek dasturning kutilayotgan tugallanish sanasi aniq koʻrsatilganda;

mehnat shartnomalarini bekor qilish dasturida xodimlar bilan mehnat shartnomalari bekor qilingan taqdirda, ularga toʻlanadigan nafaqa turi va miqdorlari boʻyicha yetarli darajada maʼlumotlar koʻrsatilgan boʻlsa.

37. Tashkilot ishdan boʻshatish nafaqalarini dastlabki tan olishda baholashi lozim.

Ishdan boʻshatish nafaqalari mehnat faoliyatidan keyingi daromadlarning koʻpayishiga olib keladigan boʻlsa, tashkilot mehnat faoliyatidan keyingi daromadlar boʻyicha talablarni qoʻllash sharti bilan daromadning xususiyatiga muvofiq keyingi oʻzgarishlarni baholashi va tan olishi lozim.

Bunda:

agar ishdan boʻshatish nafaqalarining toʻliq hisob-kitob qilinishi ishdan boʻshatish nafaqalari tan olinadigan yillik hisobot davri oxiridan soʻng oʻn ikki oydan oldin kutilsa, tashkilot xodimlarning qisqa muddatli daromadlari boʻyicha talablarni qoʻllashi lozim;

agar ishdan boʻshatish nafaqalarining toʻliq hisob-kitob qilinishi yillik hisobot davri oxiridan soʻng oʻn ikki oydan oldin kutilmasa, tashkilot xodimlarning boshqa uzoq muddatli daromadlari boʻyicha talablarni qoʻllashi lozim.

6-bob. Axborotlarning oshkor etilishi

38. Xodimlarning qisqa va uzoq muddatli daromadlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (3-sonli BHS) “Budjet hisoboti”da (roʻyxat raqami 3124, 2019-yil 18-yanvar) belgilangan moliyaviy hisobotlar shakllarida yoritib beriladi.

39. Tashkilot belgilangan badallar boʻyicha pensiya dasturlari uchun xarajat sifatida tan olingan summani moliyaviy hisobotlarga tushuntirishda yoritib berishi lozim.

Vazir D. KUCHKAROV

Toshkent sh.,

2024-yil 14-oktabr,

182-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.11.2024-y., 10/24/3578/0952-son)

lex.uz