📅 2024-yil 6-dekabr · Vazirlik va idoralar hujjatlari · Iqtisodiyot va moliya vaziri
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
UzbekAI
📅 2024 йил 6 декабрь · Вазирлик ва идоралар ҳужжатлари · Иқтисодиёт ва молия вазири
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 6 декабря 2024 г. · Документы министерств и ведомств · Министр экономики и финансов
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 6 December 2024 · Ministry and agency documents · Iqtisodiyot va moliya vaziri
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирининг
буйруғи
РЎЙХАТИ
РЎЙХАТИ
Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (22-сонли БҲМС) «Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби»ни тасдиқлаш ҳақида
Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ буюраман:
1. Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (22-сонли БҲМС) «Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби» 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин.
3. Мазкур буйруқ 2025 йил 1 январдан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 6 декабрдаги 201-сон буйруғига 1-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (22-сонли БҲМС) «Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби»
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (бундан буён матнда БҲМС деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонуни асосида ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини норматив тартибга солиш элементи ҳисобланади.
2. Мазкур БҲМС бюджет, банклар ва нобанк кредит ташкилотларидан ташқари мулкчилик шаклидан қатъий назар Ўзбекистон Республикасида фаолият юритаётган юридик шахсларнинг (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) чет эл валютасидаги операцияларини ва чет элдаги бўлинмаларнинг маълумотларини бухгалтерия ҳисобида акс эттириш ҳамда уларни молиявий ҳисоботда ёритиб бериш тартибини белгилайди.
3. Мазкур БҲМСда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
чет элдаги бўлинма — Ўзбекистон Республикасидан ташқарида фаолиятини амалга оширадиган ҳамда молия-хўжалик фаолиятини сўмдан бошқа валютада юритадиган шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари;
чет эл валютасидаги операцияни амалга ошириш санаси — қонунчилик ҳужжатлари ёки шартномага мувофиқ ташкилотда чет эл валютасидаги операциянинг натижасини бухгалтерия ҳисобига қабул қилиш санаси;
чет эл валютаси — муомаладаги ҳамда чет давлат (чет давлатлар гуруҳлари) ҳудудида нақд тўловнинг қонуний воситаси бўлган пул белгилари, шунингдек муомаладан чиқарилаётган ёки муомаладан чиқарилган, аммо алмаштирилиши лозим бўлган пул белгилари, чет давлатларнинг (чет давлатлар гуруҳларининг) пул бирликларида ҳамда халқаро пул бирликларида ёки ҳисоб-китоб бирликларида банк ҳисобварақларида ва омонатларида турган маблағлар;
монетар моддалар — миқдори қатъий белгиланган ёки аниқласа бўладиган, чет эл валютасида олинадиган ёхуд тўланадиган активлар ва мажбуриятлар;
номонетар моддалар — молиявий ҳисоботнинг монетар бўлмаган бошқа моддалари;
курс фарқи — чет эл валютаси бирликларини сўмга ўтказишда валюта курси ўзгариши натижасида юзага келадиган сўмдаги фарқ.
4. Мазкур БҲМС Ўзбекистон Республикаси валютасида (бундан буён матнда сўм деб юритилади) тузилган молиявий ҳисобот кўрсаткичларини чет эл валютасига қайта ҳисоблашда қўлланилмайди.
5. Агар қонунчиликда бошқа тартиб назарда тутилмаган бўлса, Ўзбекистон Республикасидаги барча ташкилотлар сўмда бухгалтерия ҳисобини юритиши ва молиявий ҳисоботни тақдим этиши лозим.
2-боб. Чет эл валютасидаги операцияларни бухгалтерия ҳисобида акс эттириш
6. Қуйидаги операциялар чет эл валютасидаги операциялар ҳисобланади:
товарлар, ишлар ва хизматларни чет эл валютасида харид ёки реализация қилиш;
тўланадиган ёки олинадиган суммалари чет эл валютасидаги пул маблағларини қарзга олиш ёки қарзга бериш;
чет эл валютасида активларни харид ёки реализация қилиш ёхуд чет эл валютасида мажбуриятларни қабул қилиш ёки сўндириш.
7. Чет эл валютасидаги операцияни тан олишда уни амалга ошириш санасидаги чет эл валютасининг сўмга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг курси (бундан буён матнда Марказий банк курси деб юритилади) бўйича тан олинади.
Бухгалтерия ҳисоби мақсади учун чет эл валютасидаги айрим операцияларни сўмга ўтказиш мазкур БҲМСнинг иловасида келтирилган саналарга мувофиқ амалга оширилади.
8. Ташкилотлар бухгалтерия ҳисобида ҳар ойда чет эл валютасидаги монетар моддаларни ҳисобот ойининг охирги санасидаги ва операцияни амалга ошириш санасидаги Марказий банкнинг курси бўйича қайта баҳолашни амалга оширади.
9. Монетар моддада чет эл валютасидаги маблағларнинг қатъий белгиланган ёки аниқланадиган миқдорини олиш ҳуқуқи (ёки ўтказиш мажбурияти) мавжуд бўлади.
Монетар моддаларга қуйидагилар киради:
кассадаги ва банк ҳисобварақларидаги чет эл валютаси маблағлари;
тўланиши ёки олиниши чет эл валютасида белгиланган дебиторлик ва кредиторлик қарзлар (бундан қайтариш мажбуриятсиз олинган ва қайтариш ҳуқуқисиз берилган бўнаклар мустасно);
чет эл валютасидаги кредит ва қарзлар;
чет эл валютасида ходимлар билан ҳисоб-китоблар;
чет эл валютасидаги пул эквивалентлари;
чет эл валютасида тўланадиган дивидендлар ва бошқалар.
10. Номонетар моддада чет эл валютасидаги маблағларнинг қатъий белгиланган ёки аниқланадиган миқдорини олиш ҳуқуқи (ёки ўтказиш мажбурияти) мавжуд бўлмайди.
Номонетар моддалар чет эл валютасидаги операцияни амалга ошириш санасидаги Марказий банк курси бўйича бухгалтерия ҳисобига қабул қилингандан сўнг, Марказий банк курси ўзгариши билан қайта ҳисобланмайди.
Қуйидагилар номонетар моддалар ҳисобланади:
чет эл валютасида харид қилинган асосий воситалар, номоддий активлар, гудвил, ўрнатиладиган асбоб-ускуналар, капитал қўйилмалар, товар-моддий захиралар;
чет эл валютасида хорижий инвестициялар иштирокидаги ташкилот устав капиталининг мулкдорлари ва таъсисчилари (иштирокчилари) улушларининг нисбати;
чет эл валютасида устав капиталига ва акцияларга инвестициялар;
чет эл валютасида товарлар, ишлар ва хизматлар учун қайтариш мажбуриятисиз олдиндан олинган ва қайтариш ҳуқуқисиз берилган бўнаклар ва бошқалар.
11. Чет эл валютасидаги операциялар қийматини сўмда қайта ҳисоблашдан юзага келган курс фарқи ташкилотнинг бевосита молиявий натижаларида молиявий фаолиятдан олинган даромадлар (харажатлар) таркибида ҳисобга олинади.
12. Активлар, ишлар ва хизматлар тўлиқ ёки қисман олдиндан чет эл валютасида тўланган бўнак ҳисобига харид қилинганда, уларни қийматининг ушбу бўнак миқдорига тенг суммаси бўнак тўланган санадаги Марказий банк курси да тан олинади.
Активлар, ишлар ва хизматлар тўлиқ ёки қисман олдиндан чет эл валютасида олинган бўнак ҳисобига реализация қилинганда, улар бўйича даромаднинг ушбу бўнак миқдорига тенг суммаси бўнак олинган санадаги Марказий банк курси да тан олинади.
13. Бухгалтерия ҳисобида комитентга бўлган чет эл валютасидаги кредиторлик қарзи воситачилик шартномасига асосан олинган товарларни сотиш санасидаги Марказий банк курси бўйича вужудга келади. Қарзнинг кейинги ҳисоби мазкур БҲМСга мувофиқ амалга оширилади.
14. Курс фарқларини жамғариш орқали бухгалтерия ҳисобида акс эттиришга йўл қўйилмайди.
Жамғариш орқали аввал йиғилган курс фарқлари молиявий натижаларга тўғридан-тўғри ёки қуйидаги тартибда олиб борилиши мумкин:
чет эл валютасидаги дебиторлик ва кредиторлик қарзлар бўйича — уларнинг тўланишига (ёки ҳисобдан чиқарилишига) мувофиқ;
бошқа ҳолларда — баланснинг тегишли валюта моддалари билан хўжалик операцияларининг содир этилишига мувофиқ.
Жамғариш орқали аввал йиғилган курс фарқлари молиявий натижаларга чет эл валютасининг бир бирлигига тўғри келадиган курс фарқларининг ўртача миқдори бўйича олиб борилиши мумкин.
15. Чет эл валютасидаги операциялар ҳисобини юритишда молиявий ҳисобот моддаларининг монетар моддадан номонетар моддага ёхуд номонетар моддадан монетар моддага қайта таснифлашда курс фарқларини ҳисоблаш жорий ва келгуси даврлар учун (перспектив тарзда) амалга оширилади.
16. Бухгалтерия ҳисобида таъсисчиларнинг устав капиталига улушини чет эл валютасида киритиши улушни киритиш санасидаги Марказий банк курси бўйича амалга оширилади.
3-боб. Чет элда фаолият юритиш учун фойдаланиладиган активлар ва мажбуриятлар ҳисоби
17. Молиявий ҳисоботни тузишда ҳисобот берувчи ташкилотнинг молиявий ҳисоботига ушбу ташкилот чет элда фаолият юритиши учун фойдаланадиган чет эл валютасидаги активлар ва мажбуриятлар қиймати сўмда қайта ҳисобланиши лозим.
18. Чет элда фаолият юритиш учун фойдаланадиган монетар моддаларни сўмда қайта ҳисоблаш ҳисобот ойининг охирги санасидаги ва чет эл валютасидаги операция содир бўлган санадаги Марказий банк курси бўйича амалга оширилади.
19. Ташкилотнинг чет элда фаолият юритиши учун фойдаланадиган асосий воситалари, номоддий активлари, ўрнатиладиган асбоб-ускуналари, капитал қўйилмалари ва товар-моддий захираларининг қийматини сўмга ўтказиш ушбу активларни бухгалтерия ҳисобига қабул қилиш санасидаги Марказий банк курси бўйича амалга оширилади.
20. Ташкилотнинг асосий воситалари, номоддий активлари, ўрнатиладиган асбоб-ускуналари, капитал қўйилмалари ва товар-моддий захираларининг чет эл қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ қайта баҳоланган қийматини қайта ҳисоблаш ушбу қайта баҳолаш ўтказилган санадаги Марказий банк курси бўйича амалга оширилади.
21. Чет элда фаолият юритишнинг молиявий натижаларини шакллантирадиган, чет эл валютасида ифодаланган даромадлар ва харажатларни сўмда қайта ҳисоблаш ҳисобот давридаги Марказий банк курслари ва улар амал қилиш кунлари ҳосилалари суммасини ҳисобот давридаги кунлар миқдорига бўлиш натижасида ҳисоблаб чиқилган курсларнинг ўртача миқдоридан фойдаланган ҳолда амалга оширилади.
4-боб. Чет элдаги бўлинмани консолидациялашган молиявий ҳисоботга киритиш
22. Ташкилотнинг чет элдаги бўлинмасининг молиявий ҳисоботларини ташкилот томонидан тузиладиган консолидациялашган молиявий ҳисоботга киритиш учун қайта ҳисоблашда ташкилот қуйидагиларни бажариши керак:
чет элдаги бўлинманинг активлари ва мажбуриятларини ҳисобот даврининг охирги санасидаги Марказий банк курси бўйича қайта ҳисоблаши;
чет элдаги бўлинманинг хусусий капитали моддаларини ҳисобот даврининг охирги санасидаги Марказий банк курси бўйича қайта ҳисоблаши, бундан жорий йилнинг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари) мустасно;
чет элдаги бўлинманинг даромадлари ва харажатлари моддалари, шунингдек тақсимланмаган фойдасини (қопланмаган зарари) ҳисобот давридаги Марказий банкнинг курслари ва улар амал қилиш кунлари ҳосилалари суммасини ҳисобот давридаги кунлар миқдорига бўлиш натижасида ҳисоблаб чиқарилган курсларнинг ўртача миқдоридан фойдаланган ҳолда қайта ҳисоблаши.
23. Ўзбекистон Республикасидан ташқарида фаолиятнинг таснифи ўзгарган ҳолларда, ўзгарган таснифга нисбатан қўлланадиган қайта ҳисоблаш тартиби ушбу ўзгариш санасидан бошлаб фойдаланилиши лозим.
5-боб. Маълумотларни ёритиб бериш
24. Молиявий ҳисоботга изоҳларда қуйидагилар ёритиб берилиши лозим:
ташкилотнинг молиявий натижаларига олиб борилган курс фарқлари суммаси;
қўшилган капитал сифатида таснифланадиган курс фарқлари суммаси;
бухгалтерия ҳисобининг бошқа ҳисобварақларига олиб борилган курс фарқлари суммаси;
ҳисобот санасидан кейин юз берган валюта курслари ўзгаришларининг оқибати, агар улар юқори аҳамиятга эга бўлса ва уларни ёритиб бермаслик молиявий ҳисоботдан фойдаланувчилар томонидан тўғри баҳолашга ҳамда қарорлар қабул қилишга салбий таъсир кўрсатса;
ҳисобот санасидаги Марказий банк курси .
Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (22-сонли БҲМС) «Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби»га ИЛОВА
Чет эл валютасидаги айрим операцияларни сўмга ўтказиш саналари
Чет эл валютасидаги операциялар Чет эл валютасидаги операциялар санаси Чет эл валютасидаги банк ҳисобварақлари бўйича операциялар Чет эл валютасидаги пул маблағларининг банкдаги ҳисобварақларга келиб тушиш ёки уларни банкдаги ҳисобварақлардан ҳисобдан чиқариш санаси Чет эл валютасидаги касса операциялари Чет эл валютасини кассага кирим қилиш ёки уларни кассадан бериш санаси Чет эл валютасидаги даромадлар Чет эл валютасидаги даромадларни тан олиш санаси Чет эл валютасидаги харажатлар Чет эл валютасидаги харажатларни тан олиш санаси Товар-моддий захиралар ва бошқа активларни баҳолаш (бундан қайтариш мажбуриятисиз олинган ва қайтариш ҳуқуқисиз берилган бўнаклар мустасно) Товар-моддий захиралар ва бошқа активларнинг харид қилинганини тасдиқловчи бошланғич ҳисоб ҳужжатлари (товарнинг кузатув ҳужжатлари ёки божхона юк декларацияси) мавжуд бўлганда, уларни бухгалтерия ҳисобига қабул қилиш санаси Ходимларнинг ҳисобдор суммалари бўйича чет эл валютасидаги қарзларини акс эттириш Бўнак ҳисоботини тасдиқлаш санаси Чет эл валютасидаги қарзларнинг тўланиши Чет эл валютасидаги қарзларни тўлаш санаси Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлар бўйича қарздорлигининг юзага келиши Юридик шахс мақомини олиш санаси Устав капиталининг шаклланиши (кўпайиши) Устав капиталига таъсисчилар томонидан улушлар киритилиши санаси
Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 6 декабрдаги 201-сон буйруғига 2-ИЛОВА
Ўз кучини йўқотган деб топилаётган идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар
1. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2004 йил 23 мартдаги 51-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (22-сон БҲМС) «Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби»ни тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1364, 2004 йил 21 май) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2004 й., 20-сон, 246-модда).
2. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2013 йил 11 апрелдаги 37-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг Миллий стандарти (22-сон БҲМС) «Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби»га ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1364-1, 2013 йил 3 май) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2013 й., 18-сон, 239-модда).
3. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2017 йил 13 июндаги 77-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (22-сон БҲМС) «Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби»ни тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруққа ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1364-2, 2017 йил 16 июнь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 й., 24-сон, 518-модда).
4. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2018 йил 12 июлдаги 107-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (22-сон БҲМС) «Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби»га ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1364-3, 2018 йил 20 август) (Ўзбекистон Республикаси қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 20.08.2018 й., 10/18/1364-3/1785-сон).
Вазир Д. КУЧКАРОВ
Тошкент ш.,
2024 йил 6 декабрь,
201-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirining
buyrugʻi
ROʻYXATI
ROʻYXATI
Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (22-sonli BHMS) “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi”ni tasdiqlash haqida
Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman:
1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (22-sonli BHMS) “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi” 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.
3. Mazkur buyruq 2025-yil 1-yanvardan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 6-dekabrdagi 201-son buyrugʻiga 1-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (22-sonli BHMS) “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi”
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Mazkur buxgalteriya hisobining milliy standarti (bundan buyon matnda BHMS deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuni asosida ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish elementi hisoblanadi.
2. Mazkur BHMS budjet, banklar va nobank kredit tashkilotlaridan tashqari mulkchilik shaklidan qatʼiy nazar Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan yuridik shaxslarning (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) chet el valyutasidagi operatsiyalarini va chet eldagi boʻlinmalarning maʼlumotlarini buxgalteriya hisobida aks ettirish hamda ularni moliyaviy hisobotda yoritib berish tartibini belgilaydi.
3. Mazkur BHMSda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
chet eldagi boʻlinma — Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida faoliyatini amalga oshiradigan hamda moliya-xoʻjalik faoliyatini soʻmdan boshqa valyutada yuritadigan shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari;
chet el valyutasidagi operatsiyani amalga oshirish sanasi — qonunchilik hujjatlari yoki shartnomaga muvofiq tashkilotda chet el valyutasidagi operatsiyaning natijasini buxgalteriya hisobiga qabul qilish sanasi;
chet el valyutasi — muomaladagi hamda chet davlat (chet davlatlar guruhlari) hududida naqd toʻlovning qonuniy vositasi boʻlgan pul belgilari, shuningdek muomaladan chiqarilayotgan yoki muomaladan chiqarilgan, ammo almashtirilishi lozim boʻlgan pul belgilari, chet davlatlarning (chet davlatlar guruhlarining) pul birliklarida hamda xalqaro pul birliklarida yoki hisob-kitob birliklarida bank hisobvaraqlarida va omonatlarida turgan mablagʻlar;
monetar moddalar — miqdori qatʼiy belgilangan yoki aniqlasa boʻladigan, chet el valyutasida olinadigan yoxud toʻlanadigan aktivlar va majburiyatlar;
nomonetar moddalar — moliyaviy hisobotning monetar boʻlmagan boshqa moddalari;
kurs farqi — chet el valyutasi birliklarini soʻmga oʻtkazishda valyuta kursi oʻzgarishi natijasida yuzaga keladigan soʻmdagi farq.
4. Mazkur BHMS Oʻzbekiston Respublikasi valyutasida (bundan buyon matnda soʻm deb yuritiladi) tuzilgan moliyaviy hisobot koʻrsatkichlarini chet el valyutasiga qayta hisoblashda qoʻllanilmaydi.
5. Agar qonunchilikda boshqa tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasidagi barcha tashkilotlar soʻmda buxgalteriya hisobini yuritishi va moliyaviy hisobotni taqdim etishi lozim.
2-bob. Chet el valyutasidagi operatsiyalarni buxgalteriya hisobida aks ettirish
6. Quyidagi operatsiyalar chet el valyutasidagi operatsiyalar hisoblanadi:
tovarlar, ishlar va xizmatlarni chet el valyutasida xarid yoki realizatsiya qilish;
toʻlanadigan yoki olinadigan summalari chet el valyutasidagi pul mablagʻlarini qarzga olish yoki qarzga berish;
chet el valyutasida aktivlarni xarid yoki realizatsiya qilish yoxud chet el valyutasida majburiyatlarni qabul qilish yoki soʻndirish.
7. Chet el valyutasidagi operatsiyani tan olishda uni amalga oshirish sanasidagi chet el valyutasining soʻmga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining kursi (bundan buyon matnda Markaziy bank kursi deb yuritiladi) boʻyicha tan olinadi.
Buxgalteriya hisobi maqsadi uchun chet el valyutasidagi ayrim operatsiyalarni soʻmga oʻtkazish mazkur BHMSning ilovasida keltirilgan sanalarga muvofiq amalga oshiriladi.
8. Tashkilotlar buxgalteriya hisobida har oyda chet el valyutasidagi monetar moddalarni hisobot oyining oxirgi sanasidagi va operatsiyani amalga oshirish sanasidagi Markaziy bankning kursi boʻyicha qayta baholashni amalga oshiradi.
9. Monetar moddada chet el valyutasidagi mablagʻlarning qatʼiy belgilangan yoki aniqlanadigan miqdorini olish huquqi (yoki oʻtkazish majburiyati) mavjud boʻladi.
Monetar moddalarga quyidagilar kiradi:
kassadagi va bank hisobvaraqlaridagi chet el valyutasi mablagʻlari;
toʻlanishi yoki olinishi chet el valyutasida belgilangan debitorlik va kreditorlik qarzlar (bundan qaytarish majburiyatsiz olingan va qaytarish huquqisiz berilgan boʻnaklar mustasno);
chet el valyutasidagi kredit va qarzlar;
chet el valyutasida xodimlar bilan hisob-kitoblar;
chet el valyutasidagi pul ekvivalentlari;
chet el valyutasida toʻlanadigan dividendlar va boshqalar.
10. Nomonetar moddada chet el valyutasidagi mablagʻlarning qatʼiy belgilangan yoki aniqlanadigan miqdorini olish huquqi (yoki oʻtkazish majburiyati) mavjud boʻlmaydi.
Nomonetar moddalar chet el valyutasidagi operatsiyani amalga oshirish sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha buxgalteriya hisobiga qabul qilingandan soʻng, Markaziy bank kursi oʻzgarishi bilan qayta hisoblanmaydi.
Quyidagilar nomonetar moddalar hisoblanadi:
chet el valyutasida xarid qilingan asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, gudvil, oʻrnatiladigan asbob-uskunalar, kapital qoʻyilmalar, tovar-moddiy zaxiralar;
chet el valyutasida xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi tashkilot ustav kapitalining mulkdorlari va taʼsischilari (ishtirokchilari) ulushlarining nisbati;
chet el valyutasida ustav kapitaliga va aksiyalarga investitsiyalar;
chet el valyutasida tovarlar, ishlar va xizmatlar uchun qaytarish majburiyatisiz oldindan olingan va qaytarish huquqisiz berilgan boʻnaklar va boshqalar.
11. Chet el valyutasidagi operatsiyalar qiymatini soʻmda qayta hisoblashdan yuzaga kelgan kurs farqi tashkilotning bevosita moliyaviy natijalarida moliyaviy faoliyatdan olingan daromadlar (xarajatlar) tarkibida hisobga olinadi.
12. Aktivlar, ishlar va xizmatlar toʻliq yoki qisman oldindan chet el valyutasida toʻlangan boʻnak hisobiga xarid qilinganda, ularni qiymatining ushbu boʻnak miqdoriga teng summasi boʻnak toʻlangan sanadagi Markaziy bank kursi da tan olinadi.
Aktivlar, ishlar va xizmatlar toʻliq yoki qisman oldindan chet el valyutasida olingan boʻnak hisobiga realizatsiya qilinganda, ular boʻyicha daromadning ushbu boʻnak miqdoriga teng summasi boʻnak olingan sanadagi Markaziy bank kursi da tan olinadi.
13. Buxgalteriya hisobida komitentga boʻlgan chet el valyutasidagi kreditorlik qarzi vositachilik shartnomasiga asosan olingan tovarlarni sotish sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha vujudga keladi. Qarzning keyingi hisobi mazkur BHMSga muvofiq amalga oshiriladi.
14. Kurs farqlarini jamgʻarish orqali buxgalteriya hisobida aks ettirishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Jamgʻarish orqali avval yigʻilgan kurs farqlari moliyaviy natijalarga toʻgʻridan-toʻgʻri yoki quyidagi tartibda olib borilishi mumkin:
chet el valyutasidagi debitorlik va kreditorlik qarzlar boʻyicha — ularning toʻlanishiga (yoki hisobdan chiqarilishiga) muvofiq;
boshqa hollarda — balansning tegishli valyuta moddalari bilan xoʻjalik operatsiyalarining sodir etilishiga muvofiq.
Jamgʻarish orqali avval yigʻilgan kurs farqlari moliyaviy natijalarga chet el valyutasining bir birligiga toʻgʻri keladigan kurs farqlarining oʻrtacha miqdori boʻyicha olib borilishi mumkin.
15. Chet el valyutasidagi operatsiyalar hisobini yuritishda moliyaviy hisobot moddalarining monetar moddadan nomonetar moddaga yoxud nomonetar moddadan monetar moddaga qayta tasniflashda kurs farqlarini hisoblash joriy va kelgusi davrlar uchun (perspektiv tarzda) amalga oshiriladi.
16. Buxgalteriya hisobida taʼsischilarning ustav kapitaliga ulushini chet el valyutasida kiritishi ulushni kiritish sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha amalga oshiriladi.
3-bob. Chet elda faoliyat yuritish uchun foydalaniladigan aktivlar va majburiyatlar hisobi
17. Moliyaviy hisobotni tuzishda hisobot beruvchi tashkilotning moliyaviy hisobotiga ushbu tashkilot chet elda faoliyat yuritishi uchun foydalanadigan chet el valyutasidagi aktivlar va majburiyatlar qiymati soʻmda qayta hisoblanishi lozim.
18. Chet elda faoliyat yuritish uchun foydalanadigan monetar moddalarni soʻmda qayta hisoblash hisobot oyining oxirgi sanasidagi va chet el valyutasidagi operatsiya sodir boʻlgan sanadagi Markaziy bank kursi boʻyicha amalga oshiriladi.
19. Tashkilotning chet elda faoliyat yuritishi uchun foydalanadigan asosiy vositalari, nomoddiy aktivlari, oʻrnatiladigan asbob-uskunalari, kapital qoʻyilmalari va tovar-moddiy zaxiralarining qiymatini soʻmga oʻtkazish ushbu aktivlarni buxgalteriya hisobiga qabul qilish sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha amalga oshiriladi.
20. Tashkilotning asosiy vositalari, nomoddiy aktivlari, oʻrnatiladigan asbob-uskunalari, kapital qoʻyilmalari va tovar-moddiy zaxiralarining chet el qonunchilik hujjatlariga muvofiq qayta baholangan qiymatini qayta hisoblash ushbu qayta baholash oʻtkazilgan sanadagi Markaziy bank kursi boʻyicha amalga oshiriladi.
21. Chet elda faoliyat yuritishning moliyaviy natijalarini shakllantiradigan, chet el valyutasida ifodalangan daromadlar va xarajatlarni soʻmda qayta hisoblash hisobot davridagi Markaziy bank kurslari va ular amal qilish kunlari hosilalari summasini hisobot davridagi kunlar miqdoriga boʻlish natijasida hisoblab chiqilgan kurslarning oʻrtacha miqdoridan foydalangan holda amalga oshiriladi.
4-bob. Chet eldagi boʻlinmani konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotga kiritish
22. Tashkilotning chet eldagi boʻlinmasining moliyaviy hisobotlarini tashkilot tomonidan tuziladigan konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotga kiritish uchun qayta hisoblashda tashkilot quyidagilarni bajarishi kerak:
chet eldagi boʻlinmaning aktivlari va majburiyatlarini hisobot davrining oxirgi sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha qayta hisoblashi;
chet eldagi boʻlinmaning xususiy kapitali moddalarini hisobot davrining oxirgi sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha qayta hisoblashi, bundan joriy yilning taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari) mustasno;
chet eldagi boʻlinmaning daromadlari va xarajatlari moddalari, shuningdek taqsimlanmagan foydasini (qoplanmagan zarari) hisobot davridagi Markaziy bankning kurslari va ular amal qilish kunlari hosilalari summasini hisobot davridagi kunlar miqdoriga boʻlish natijasida hisoblab chiqarilgan kurslarning oʻrtacha miqdoridan foydalangan holda qayta hisoblashi.
23. Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida faoliyatning tasnifi oʻzgargan hollarda, oʻzgargan tasnifga nisbatan qoʻllanadigan qayta hisoblash tartibi ushbu oʻzgarish sanasidan boshlab foydalanilishi lozim.
5-bob. Maʼlumotlarni yoritib berish
24. Moliyaviy hisobotga izohlarda quyidagilar yoritib berilishi lozim:
tashkilotning moliyaviy natijalariga olib borilgan kurs farqlari summasi;
qoʻshilgan kapital sifatida tasniflanadigan kurs farqlari summasi;
buxgalteriya hisobining boshqa hisobvaraqlariga olib borilgan kurs farqlari summasi;
hisobot sanasidan keyin yuz bergan valyuta kurslari oʻzgarishlarining oqibati, agar ular yuqori ahamiyatga ega boʻlsa va ularni yoritib bermaslik moliyaviy hisobotdan foydalanuvchilar tomonidan toʻgʻri baholashga hamda qarorlar qabul qilishga salbiy taʼsir koʻrsatsa;
hisobot sanasidagi Markaziy bank kursi .
Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (22-sonli BHMS) “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi”ga ILOVA
Chet el valyutasidagi ayrim operatsiyalarni soʻmga oʻtkazish sanalari
Chet el valyutasidagi operatsiyalar Chet el valyutasidagi operatsiyalar sanasi Chet el valyutasidagi bank hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalar Chet el valyutasidagi pul mablagʻlarining bankdagi hisobvaraqlarga kelib tushish yoki ularni bankdagi hisobvaraqlardan hisobdan chiqarish sanasi Chet el valyutasidagi kassa operatsiyalari Chet el valyutasini kassaga kirim qilish yoki ularni kassadan berish sanasi Chet el valyutasidagi daromadlar Chet el valyutasidagi daromadlarni tan olish sanasi Chet el valyutasidagi xarajatlar Chet el valyutasidagi xarajatlarni tan olish sanasi Tovar-moddiy zaxiralar va boshqa aktivlarni baholash (bundan qaytarish majburiyatisiz olingan va qaytarish huquqisiz berilgan boʻnaklar mustasno) Tovar-moddiy zaxiralar va boshqa aktivlarning xarid qilinganini tasdiqlovchi boshlangʻich hisob hujjatlari (tovarning kuzatuv hujjatlari yoki bojxona yuk deklaratsiyasi) mavjud boʻlganda, ularni buxgalteriya hisobiga qabul qilish sanasi Xodimlarning hisobdor summalari boʻyicha chet el valyutasidagi qarzlarini aks ettirish Boʻnak hisobotini tasdiqlash sanasi Chet el valyutasidagi qarzlarning toʻlanishi Chet el valyutasidagi qarzlarni toʻlash sanasi Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlar boʻyicha qarzdorligining yuzaga kelishi Yuridik shaxs maqomini olish sanasi Ustav kapitalining shakllanishi (koʻpayishi) Ustav kapitaliga taʼsischilar tomonidan ulushlar kiritilishi sanasi
Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 6-dekabrdagi 201-son buyrugʻiga 2-ILOVA
Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilayotgan idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar
1. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2004-yil 23-martdagi 51-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (22-son BHMS) “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi”ni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1364, 2004-yil 21-may) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2004-y., 20-son, 246-modda).
2. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2013-yil 11-apreldagi 37-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining Milliy standarti (22-son BHMS) “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi”ga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1364-1, 2013-yil 3-may) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 18-son, 239-modda).
3. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2017-yil 13-iyundagi 77-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (22-son BHMS) “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi”ni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyruqqa oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1364-2, 2017-yil 16-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-y., 24-son, 518-modda).
4. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2018-yil 12-iyuldagi 107-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (22-son BHMS) “Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi”ga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1364-3, 2018-yil 20-avgust) (Oʻzbekiston Respublikasi qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 20.08.2018-y., 10/18/1364-3/1785-son).
Vazir D. KUCHKAROV
Toshkent sh.,
2024-yil 6-dekabr,
201-son
Министра экономики и финансов Республики Узбекистан
Приказ
ПЕРЕЧЕНЬ
Об утверждении Национального стандарта бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 22) «Учет активов и обязательств, выраженных в иностранной валюте»
В соответствии с Законом Республики Узбекистан «О бухгалтерском учете» приказываю:
1. Утвердить Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 22) «Учет активов и обязательств, выраженных в иностранной валюте» согласно приложению № 1 * .
2. Признать утратившими силу некоторые ведомственные нормативно-правовые акты согласно приложению № 2 .
3. Настоящий приказ вступает в силу с 1 января 2025 года.
ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к приказу министра экономики и финансов Республики Узбекистан от 6 декабря 2024 года № 201
ведомственных нормативно-правовых актов, признаваемых утратившими силу
1. Приказ Министра финансов Республики Узбекистан от 23 марта 2004 года № 51 «Об утверждении Национального стандарта бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 22) «Учет активов и обязательств, выраженных в иностранной валюте» (рег. № 1364 от 21 мая 2004 года) (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2004 г., № 20, ст. 246).
2. Приказ Министра финансов Республики Узбекистан от 11 апреля 2013 года № 37 «О внесении изменений и дополнения в Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 22) «Учет активов и обязательств, выраженных в иностранной валюте» (рег. № 1364-1 от 3 мая 2013 года) (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2013 г., № 18, ст. 239).
3. Приказ Министра финансов Республики Узбекистан от 13 июня 2017 года № 77 «О внесении изменений в приказ «Об утверждении Национального стандарта бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 22) «Учет активов и обязательств, выраженных в иностранной валюте» (рег. № 1364-2 от 16 июня 2017 года) (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2017 г., № 24, ст. 518).
4. Приказ Министра финансов Республики Узбекистан от 12 июля 2018 года № 107 «О внесении изменений и дополнений в Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 22) «Учет активов и обязательств, выраженных в иностранной валюте» (рег. № 1364-3 от 20 августа 2018 года) (Национальная база данных законодательства, 20.08.2018 г., № 10/18/1364-3/1785).
Министр Д. КУЧКАРОВ
г. Ташкент,
6 декабря 2024 г.,
№ 201