UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирининг

буйруғи

ЙЎРИҚНОМА

Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш ҳамда унга ташланаётган ифлослантирувчи моддалар миқдорини белгилаш тўғрисидаги йўриқномани тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг «Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ буюраман:

1. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш ҳамда унга ташланаётган ифлослантирувчи моддалар миқдорини белгилаш тўғрисидаги йўриқнома иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Ўзбекистон Республикаси Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси раисининг 2005 йил 15 декабрдаги 105-сон «Ўзбекистон Республикаси корхоналари учун атмосфера ҳавосини ифлослантириш манбаларини инвентаризациядан ўтказиш ва унга чиқариб ташланадиган ифлослантирувчи моддаларни меъёрлаш бўйича йўриқномани тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1533, 2006 йил 3 январь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2006 йил., 1-сон, 4-модда) ўз кучини йўқотган деб топилсин.

3. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги, Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги, Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги билан келишилган.

4. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Келишилди:

Ўзбекистон Республикаси экология, атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирининг 2024 йил 18 ноябрдаги 19-мҳ-сон буйруғига ИЛОВА

Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш ҳамда унга ташланаётган ифлослантирувчи моддалар миқдорини белгилаш тўғрисидаги

Мазкур Йўриқнома атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш ҳамда унга ташланаётган ифлослантирувчи моддалар миқдорини белгилаш тартибини белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Йўриқномада қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар — атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни чиқарувчи манбалар;

турғун манба — атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни чиқарувчи, доимий ўзгармас ўринга эга бўлган манба;

ташкил қилинган манба — ифлослантирувчи моддаларни махсус барпо қилинган қурилмалар орқали атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манба;

ташкил қилинмаган манба — ифлослантирувчи моддаларни махсус барпо қилинган қурилмаларсиз атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манба;

нуқтавий манба — атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни чиқарувчи қувур ёки вентиляция шахталари кўринишида бўлган манба;

чизиқли манба — атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни чиқарувчи узунлиги кенглигидан бир неча баробар катта бўлган манба;

майдонли манба — майдони йирик ўлчамга эга бўлган ва юзаси бўйича ифлослантирувчи моддалар нисбатан бир текис ажралувчи манба, шунингдек бир майдонда тарқоқ жойлашган кўп сонли манбалар;

рухсат этилган чегаравий улуш (бундан буён матнда РЭЧУ деб юритилади) — атмосфера ҳавосидаги ифлослантирувчи моддаларнинг узоқ вақт оралиғида инсонлар соғлигига салбий таъсир қилмаслиги;

бир марталик максимал рухсат этилган чегаравий улуш (бундан буён матнда РЭЧУ мак.б.м. деб юритилади) — 20 минут давомида нафас олганда инсонлар танасида рефлекторли реакцияларни келтириб чиқармайдиган, атмосфера ҳавосидаги ифлослантирувчи моддаларнинг нормаси;

атмосферани ифлослантирувчи модда зарарлилигининг тахминий хавфсизлик даражаси (бундан буён матнда ЗТХД деб юритилади) — ҳисоблаш усуллари орқали ўрнатилган, атмосферани ифлослантирувчи моддаларнинг вақтинчалик рухсат этиладиган нормаси;

рухсат этилган чегаравий ташлама (бундан буён матнда РЭЧТ деб юритилади) — атмосфера ҳавосига ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг вақт бирлиги ичида рухсат этиладиган меъёрларидан ошмайдиган, ер усти миқдорини ўрнатувчи экологик нормаси;

умумий ташлама — йил давомида атмосфера ҳавосига чиқариладиган ифлослантирувчи моддаларнинг умумий миқдори (т/йил);

максимал бир марталик ташлама — 20 — 30 минут вақт оралиғида аниқланган, атмосфера ҳавосига ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг максимал миқдори;

солиштирма ташламалар — ишлаб чиқарилаётган маҳсулот бирлигига тўғри келадиган атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи манбалардан чиқарилаётган ифлослантирувчи моддалар миқдори;

атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш — ҳудуддаги турғун манбаларнинг жойлашиши, ифлослантирувчи моддаларнинг миқдори, таркиби, тарқалиши тўғрисидаги маълумотларни тўплаш ва ўрганиш.

2-боб. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш

2. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш қуйидаги босқичларда амалга оширилади:

а) атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш учун тайёргарлик кўриш;

б) атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказишда ўлчашлар олиб бориш ва ҳисоб-китоб ишларини бажариш;

в) атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижаларини расмийлаштириш;

г) атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижаларини келишиш ва тасдиқлаш.

3. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни чиқарувчи ташкилотлар (бундан буён матнда объектлар деб юритилади) томонидан мустақил равишда амалга оширилади.

Бунда, объект томонидан атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш учун табиий ресурсларни қўриқлаш ва улардан оқилона фойдаланиш бўйича материалларни ишлаб чиқишга ихтисослаштирилган юридик ва жисмоний шахслар жалб этилиши мумкин.

4. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш учун тайёргарлик кўриш босқичида объект томонидан унинг жойлашув жойи, таркибий тузилиши, ишлаб чиқариш технологик схемалари ва жараёнларининг тафсилоти, асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқаришдаги баланс схемалари, ёқилғи, хом ашё ва материалларнинг йиллик сарфи тўғрисида маълумотлар тўпланади.

5. Объектда атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш тўлиқ ва ишончли маълумотлар асосида амалга оширилади.

6. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказишда ўлчашлар олиб бориш ва ҳисоб-китоб ишларини бажариш босқичида ифлослантирувчи моддалар, атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар, чанг ва газни тозалаш ускуналарининг самарадорлигини визуал ва инструментал ўрганиш орқали амалга оширилади.

7. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижаларини расмийлаштириш босқичида объект томонидан хатлов натижасида олинган маълумотлар таҳлил қилинади ва хатлов жадвалларининг саҳифалари тўлдирилади.

8. Объект томонидан атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижалари бўйича тузилган материаллар расмийлаштирилади ва объект раҳбари томонидан тасдиқланади.

Бунда, ушбу материаллар объект раҳбари тасдиқлаган кундан эътиборан бир иш кун ичида Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасининг ҳудудий органига кўриб чиқиш учун тақдим этилади.

9. Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасининг ҳудудий органи томонидан атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижалари бўйича тузилган материаллар улар тақдим этилган кундан эътиборан ўн беш кун ичида кўриб чиқилади.

Бунда, ушбу материаллар мазкур Йўриқноманинг 1-иловасига мувофиқ расмийлаштирилмаган ёки уларда тегишли маълумотлар тўлиқ кўрсатилмаган ёхуд нотўғри кўрсатилган бўлса, Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасининг ҳудудий органи томонидан объект раҳбарига камчиликларни бартараф этиб, қайта мурожаат қилиш мумкинлиги тўғрисида ушбу материаллар келиб тушган кундан эътиборан ўн беш кун ичида ёзма ёки электрон шаклда маълум қилинади.

10. Объект раҳбари томонидан тақдим этилган материалларда мазкур Йўриқноманинг 9-банди иккинчи хатбошисида кўрсатилган камчиликлар аниқланмаган тақдирда ушбу материаллар Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасининг ҳудудий органи томонидан келишилади.

11. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижалари бўйича тузилган материалларни келишиш Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасининг ҳудудий органи томонидан рад этилган тақдирда ушбу материаллар умумий тартибда кўриб чиқилади.

12. Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасининг ҳудудий органи томонидан атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижалари бўйича тузилган материалларда аниқланган камчиликларда кўрсатилмаган янги асослар билан келишишни рад этишга йўл қўйилмайди.

13. Атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддалар миқдори ва таркибини аниқлаш ушбу Йўриқноманинг 2-иловасида келтирилган атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддаларни ҳисоблаш усуллари ва заруратга кўра асбоб-ускуналар ёрдамида ўлчовларга асосан амалга оширилади.

14. Атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддаларни ҳисоблаш турли иш режимлари, ишлаб чиқариш бўлинмаларида, шунингдек кўп босқичли технологик жараёнларда ускуналарнинг турли ишлашдаги фарқларини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

Ушбу Йўриқноманинг 2-иловасида келтирилган атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддаларни ҳисоблаш усуллари натижасида олинган кўрсаткичлар объектда фойдаланилаётган технологик жиҳозга мос келиши керак.

15. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларнинг хатлов натижаларида ушбу Йўриқноманинг 1-иловасида келтирилган талаблар инобатга олиниши лозим.

16. Атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддаларни ҳисоблашда хом-ашё, маҳсулот ва асбоб-ускуналар иш вақтининг ўртача қийматига тўғри келадиган солиштирма ташламанинг битта қийматидан фойдаланади.

Бунда, атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддаларни ҳисоблаш усуллари бир нечта солиштирма ташлама (г/сек) қийматларига эга бўлса, уларнинг қийматлари хом-ашё, материалларнинг вақт бирлиги максимал сарфидан келиб чиқиб, жараённинг максимал унумдорлик вақтидаги ҳолати ҳисобга олинади.

17. Атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддаларни ҳисоблаш ва асбоб-ускуналар билан олинган ўлчов натижалари рухсат этилган хатолик доирасида бўлиши керак.

18. Умумий шамоллатиш тизими билан жиҳозланмаган хонада қоладиган моддалар билан бирга атмосфера ҳавосига чиқариладиган қаттиқ зарралар ва аэрозолларни ҳисоблашда ифлослантирувчи моддаларнинг тузатиш коэффициенти қўлланилиши керак.

Бунда, қаттиқ заррачалар ажраладиган ишлаб чиқариш жараёнларида тузатувчи коэффициентларни аниқлаш учун ташламалар дисперс таркибини асбоблар ёрдамида ўлчаш ифлослантирувчи моддаларнинг атмосфера ҳавосига чиқариладиган жойларда амалга оширилиши керак.

19. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар, чанг-газлардан тозалаш қурилмаларни ўрганиш, технологик занжир бўйича кетма-кет амалга оширилади (асосий қурилмалардан бошланиб қўшимча қурилмаларда тугатилади).

20. Ифлослантирувчи моддаларнинг номлари, уларнинг экологик нормаларининг қиймати РЭЧУ га мос келиши керак.

Агарда ифлослантирувчи моддалар учун РЭЧУ мавжуд бўлмаса, ушбу моддаларни ҳисоблашда ЗТХД қўлланади.

21. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларнинг иш вақти объектда ўрнатилган ускунанинг лойиҳавий қувватига мос келиши керак.

22. Ифлослантирувчи моддаларнинг ташкил қилинган ва ташкил қилинмаган атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар объектнинг ҳудудидан фойдаланиш режаси (схема)да белгиланади.

23. Объектда ифлослантирувчи моддаларни атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар хатловдан ўтказилганда ушбу атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар ўсиб бориш тартибида рақамланади.

Объектда ифлослантирувчи моддаларни атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар олиб ташланган тақдирда улардан кейинги атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларга берилган рақамлар ўзгартирилмайди

24. Ҳар бир атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларнинг ўрни объект майдонининг маҳаллий координата тизимида аниқланади.

25. Ёпиқ биноларда жойлашган ташкиллаштирилмаган атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар чизиқли манбалар сифатида инобатга олинади.

Чизиқли манбаларнинг баландлиги, диаметри ёки кесим ўлчамлари умумий ҳаво алмашиш қурилмалари сифатида кўрсатилади.

Томга ўрнатиладиган киритувчи — чиқарувчи вентиляторлар якка нуқтавий манбалар бўлиб, улар учун баландлик, диаметр ва кесим ўлчамларининг ҳақиқий қиймати қабул қилинади.

26. Очиқ майдонлардаги ташкил қилинмаган манбалар майдонли манбалар сифатида инобатга олинади.

Бунда, очиқ майдонлардаги ташкил қилинмаган манбалардан чиқарилаётган ифлослантирувчи моддалар бир текисликда амалга ошириладиган якка манбалар сифатида ушбу манбанинг баландлиги, диаметри ёки кесим юзаси ўлчамларининг ҳақиқий қийматлари инобатга олинади.

27. Ташкил қилинмаган манбаларда уларнинг ҳақиқий қийматларини аниқлаш имконияти бўлмаса, баландлик 2 м, кесим юзаси ўлчамлари 0,25 м 2 , тезлик эса флюгер сатҳидаги ўртача йиллик шамол тезлигига тенглаштирилиб олинади.

28. Текис жойлашган гуруҳли атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар учун («нафас» арматуралари, резервуарларнинг нозичлиги натижасида сизиб чиқишлар) баландлик, диаметр ва манбанинг кесим юзаси ўлчамларининг ҳақиқий қийматлари олинади.

29. Ёпиқ бинода жойлашган ташкил қилинмаган манбалар учун газ ҳаво аралашмалари кўрсатгичларининг ҳақиқий қийматлари ҳаво алмашиш қурилмаларининг (аэрация ва цех фонарлари, аэрация шахталари, дефлекторлар, томга ўрнатилувчи ва умумий алмашинувчи вентиляторлари) ҳавога туташиш жойида ўлчанади.

30. Майдонли ташкил қилинмаган манбанинг ифлослантирувчи моддалар ташламалари изотермик (ҳарорат ўзгармайди) деб қабул қилинади.

Бунда, газ-ҳаво аралашмасининг ҳарорати ернинг юза сатҳидан 2 м баландликда энг иссиқ ойнинг ўртача ҳароратига, тезлик эса объект жойлашган манзилнинг флюгер жойлашган сатҳидаги шамолнинг ўртага тезлигига тенглаштирилади.

3-боб. Атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддалар миқдорини белгилаш

31. Ишлаб чиқариш майдони ташқарисида ифлослантирувчи моддаларнинг ер усти ҳисоблаш натижаларининг ҳар бири ифлослантирувчи моддага ўрнатилган норма билан мослиги аниқланади.

РЭЧТ ҳар бир ифлослантирувчи модда, атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар ва тўлиқ объект учун ўрнатилади.

32. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбага эга бўлган объект ўз ҳудудидаги (ижарага берилган объектлари ҳам) барча фаолият турлари учун РЭЧТ ни ишлаб чиқиши лозим.

Бунда, ишлаб чиқариш ҳудудидаги атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар бир-бирига ўзаро таъсир кўрсатмаган тақдирда РЭЧТ ҳар бир ишлаб чиқариш ҳудуди учун алоҳида ишлаб чиқилади.

33. РЭЧТни ишлаб чиқиш учун объектнинг фаолиятига қараб унинг тоифаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 7 сентябрдаги 541-сон қарори билан тасдиқланган Давлат экологик экспертизасидан ўтказиладиган фаолият турларининг рўйхатига асосан аниқланади.

34. I, II ва III тоифага мансуб объектлар учун РЭЧТ беш йил муддатга амал қилади.

IV тоифадаги объектлар учун РЭЧТ ишлаб чиқилмасдан хатлов натижалари асосида олинган ҳақиқий маълумотлар бўйича ўрнатилади.

35. Объект реконструкция, модернизация қилинган, қайта ташкил этилган, кенгайтирилган ёки жойлашуви ўзгартирилган тақдирда объект томонидан атроф-муҳитга таъсир баҳоланади ва атроф муҳитга таъсирни баҳолаш тўғрисидаги ариза лойиҳаси ишлаб чиқилади.

36. Ишлаб чиқариш технологияси, фойдаланилаётган хом-ашё таркиби, атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларнинг сони, ифлослантирувчи моддаларнинг миқдори ва таркиби ўзгармаган объектлар учун РЭЧТ нинг муддати тугаган ҳолларда ушбу муддат яна беш йил муддатга узайтирилади.

Бунда, РЭЧТ нинг амал қилиш муддатини узайтириш илгари ишлаб чиқилган РЭЧТ нинг амал қилиш муддати тугашидан икки ой олдин объект томонидан тақдим этилган сўров асосида, давлат экология инспектори томонидан уни мажбурий равишда ўрганиш натижалари бўйича ҳамда унинг муддатини узайтириш мумкинлиги тўғрисидаги ёзма асослаши бўйича амалга оширилади.

37. РЭЧТ миқдори махсус бирликларида (г/сек) ва (т/йил) ўрнатилади. Бунда, объектларда уларнинг назорати ташкил қилиниши керак.

38. РЭЧТ ҳар бир атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар учун улардан чиқариладиган барча ифлослантирувчи моддалар бўйича ўрнатилади.

39. Объектнинг йиллик умумий ташламаси (т/йил) ёки бир марталик максимал ташлама (г/сек)нинг ҳақиқий қиймати, объект учун ўрнатилган нормадан кўп бўлса, РЭЧТ да ушбу қийматнинг ортиқлиги қайд этилади.

40. Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бўйича тадбирларни амалга оширишда объектлар учун умумий ташламалар нормалари (т/йил) ва атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларда РЭЧТга риоя этилишини назорат қилиш учун бир марталик ташламалар нормалари (г/сек) қўлланилади.

41. Ифлослантирувчи моддаларни РЭЧТ га келтиришда табиий ресурслардан самарали ва комплекс фойдаланиш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасидаги илғор фан ва техника ютуқларини ҳисобга олиш керак.

4-боб. РЭЧТ мазмуни ва уни расмийлаштириш

42. РЭЧТ қуйидаги босқичларни ўз ичига олади:

а) атмосферадаги ифлослантирувчи моддаларнинг ер юзасидаги максимал миқдорини ҳисоблаш учун дастлабки маълумотларни тайёрлаш;

б) атмосферадаги ифлослантирувчи моддаларнинг ер юзаси қатламидаги максимал миқдорини ҳисоблаш ва таҳлил қилиш;

г) ифлослантирувчи моддаларнинг миқдори бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқиш;

д) ишлаб чиқилган чора-тадбирлар натижалари асосида ифлослантирувчи моддаларнинг миқдорини қайта ҳисоблаш;

е) РЭЧТ ни ўрнатиш;

ж) атмосферадаги ифлослантирувчи моддаларнинг РЭЧТ доирасида назорат ўлчовларини ўтказиш ва РЭЧТ доирасида сақланишини назорат қилиш режа-жадвалини ишлаб чиқиш;

з) РЭЧТ ни расмийлаштириш.

43. Объект томонидан атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижалари асосида объект раҳбари томонидан РЭЧТ материаллари ишлаб чиқилиб, тасдиқланади.

Бунда, РЭЧТ материаллари объект раҳбари тасдиқлаган кундан эътиборан бир иш кун ичида I тоифага мансуб объектлар учун Давлат экологик экспертизаси марказига, II ва III тоифага мансуб объектлари учун Давлат экологик экспертизаси марказининг ҳудудий филиалларига кўриб чиқиш учун тақдим этилади.

44. I тоифага мансуб объектлар учун Давлат экологик экспертизаси маркази, II ва III тоифага мансуб объектлари учун Давлат экологик экспертизаси марказининг ҳудудий филиаллари томонидан РЭЧТ материаллари улар тақдим этилган кундан эътиборан йигирма кун ичида кўриб чиқилади.

Бунда, ушбу материаллар мазкур Йўриқноманинг 3-иловасига мувофиқ расмийлаштирилмаган ёки уларда тегишли маълумотлар тўлиқ кўрсатилмаган ёхуд нотўғри кўрсатилган бўлса, I тоифага мансуб объектлар учун Давлат экологик экспертизаси маркази, II ва III тоифага мансуб объектлари учун Давлат экологик экспертизаси марказининг ҳудудий филиаллари томонидан объект раҳбарига камчиликларни бартараф этиб, қайта мурожаат қилиш мумкинлиги тўғрисида ушбу материаллар келиб тушган кундан эътиборан йигирма кун ичида ёзма ёки электрон шаклда маълум қилинади.

45. Объект раҳбари томонидан тақдим этилган РЭЧТ материалларида мазкур Йўриқноманинг 44-банди иккинчи хатбошисида кўрсатилган камчиликлар аниқланмаган тақдирда ушбу материаллар Давлат экологик экспертизаси маркази ва унинг ҳудудий филиаллари томонидан келишилади.

46. РЭЧТ материалларини келишиш Давлат экологик экспертизаси маркази ва унинг ҳудудий филиаллари томонидан рад этилган тақдирда ушбу материаллар умумий тартибда кўриб чиқилади.

47. Давлат экологик экспертизаси маркази ва унинг ҳудудий филиаллари томонидан РЭЧТ материалларида аниқланган камчиликларда кўрсатилмаган янги асослар билан келишишни рад этишга йўл қўйилмайди.

48. Атмосферадаги ифлослантирувчи моддаларнинг ер юзасидаги максимал миқдорларини ҳисоблаш, дастлабки маълумотларни тайёрлаш атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларнинг хатлов натижалари асосида амалга оширилади.

Бунда, атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларнинг кўрсаткичлари, чанг-газ тозаловчи қурилма мавжудлиги ва унинг самарадорлиги объект бош режасига мувофиқ бўлиши керак.

Шунингдек, объект бош режаси ҳудуд чегаралари ва атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалар координатлари, аҳоли пункти чегараларининг ҳолатий режаси билан мослиги ҳисобга олинади.

49. Атмосферада ифлослантирувчи моддаларнинг тарқалиш ҳисобини бажариш учун атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларнинг кўрсаткичларидан ташқари қуйидаги маълумотлар зарур бўлади:

а) ифлослантирувчи моддаларнинг чўкиш тезлигини ҳисобга олувчи коэффициент ҳақидаги маълумот;

б) рельеф коэффициенти.

Метеорологик тавсифлар объектга энг яқин метеомарказдан олинади.

Атмосфера стратификациясига боғлиқ коэффициент, 40 о ш.к.дан жанубда жойлашган ҳолда 250 га, 40 о ш.к.дан шимолда жойлашганида эса, 200 га тенг этиб қабул қилинади.

Ҳудуднинг рельеф коэффициенти объект ифлослантирувчи моддаларининг таркибида бўлган атмосфера ҳавосидаги ифлослантирувчи моддаларни ҳисоблаш бўйича картографик материаллар асосида белгиланади.

Ифлослантирувчи моддаларнинг чўкиш тезлигини ҳисобга олувчи коэффициент қиймати қуйидагича қабул қилинади:

а) газ ҳолатидаги ва майда ўлчамли аэрозоллар (чанг, кул, тартибли чўкиш тезлиги деярли нолга яқин) учун — 1;

б) майда ўлчамли аэрозоллар учун ташламаларни ўртача эксплуатацион тозаланиши 90 фоиз бўлганида — 2,75 да 90 фоизгача — 2,5; 75 фоиздан кам ва тозаланмайдиган ҳолда — 3.

50. Ифлослантирувчи моддаларнинг тарқалишини ҳисоблаш ишлаб чиқариш майдонидан ташқарида аҳоли пунктлари атмосфера ҳавоси учун РЭЧУ мак.б.м миқдорида ўтказилади.

Ифлослантирувчи моддаларнинг тарқалишини ҳисоблаш универсал дастурлар бўйича амалга оширилади.

51. Ер устида ифлослантирувчи моддаларнинг тарқалиш майдони харитаси объектнинг ҳолатий режаси билан бириктирилган бўлиши керак.

РЭЧУ мак.б.м миқдорларида максимал улушни ифодаловчи рақамлар кўрсатилган ва ишлаб чиқариш чегаралари аниқ белгиланган бўлиши лозим.

52. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалардан атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддаларнинг миқдорини объект чегарасидан ташқаридаги максимал миқдорга таққослаш билан амалга оширилади.

53. Нормадан ортиқ бўлган ифлослантирувчи моддаларни камайтиришга йўналтирилган тадбирлар ишлаб чиқилади.

54. Ифлослантирувчи моддаларнинг объект чегарасидан ташқаридаги миқдори нормадан ортиқ бўлмаса, РЭЧТ ҳақиқий ташламалар даражасида белгиланади. Нормадан ортиқ ҳолларда эса, ишлаб чиқариш майдони ортида норма талабларини қаноатлантирадиган РЭЧТ қабул қилинади .

55. РЭЧТ амал қилиш бўйича назорат таклифлари режа-жадвал кўринишида расмийлаштирилади.

Атмосфера ҳавосини ифлослантиришга ҳисса қўшадиган атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбалардан чиқариладиган моддаларни назорат қилиш асбоб-ускуналар ёрдамида ўлчаш усуллари билан амалга оширилади.

56. РЭЧТ да ушбу Йўриқноманинг 3-иловасида келтирилган талаблар инобатга олиниши лозим.

Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш ҳамда унга ташланаётган ифлослантирувчи моддалар миқдорини белгилаш тўғрисидаги йўриқномага 1-ИЛОВА

Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижаларини расмийлаштиришга оид талаблар

1. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш китобининг варақлари умумий рақамланишга эга бўлиши керак. Бунда, умумий рақамланишга расм, схема, графиклар ҳам киритилади.

2. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш китобида Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 21 январдаги 14-сон «Экологик нормативлар лойиҳаларини ишлаб чиқиш ва келишиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қароридан ташқари қуйидагилар хам киритилиши керак:

Объектнинг атроф-муҳитга бўлган хавфлилик тоифасини аниқлаш;

атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг тавсифи;

чанг ва газларни тозаловчи, зарарсизлантирувчи қурилмаларнинг ишлаш тавсифномаси;

атмосфера ҳавосига ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг умумий миқдори.

3. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш натижалари атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг мос равишда бўлимлари варақларига киритилади.

4. «Атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг маълумотлар» бўлимида қуйидагилар келтирилади:

а) ишлаб чиқариш (цех, бўлинма), технологик жараён тури;

б) атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг номи ва унинг кўрсаткичлари;

в) ишлаб чиқариладиган маҳсулот (бажариладиган жараён) номи;

г) объектнинг кунлик ва йиллик иш вақти;

д) ифлослантирувчи моддаларнинг номи;

е) атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбадан чиқаётган ифлослантирувчи моддалар миқдори (г/с ва т/йил)нинг ҳисоби, ҳисоблаш усули мавжуд бўлмаган ҳолда, ифлослантирувчи моддаларнинг улушини аниқлашда ўлчовлар ўтказиш.

Ўлчаш натижалари атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш бланкасининг 1-бўлими жадвалига киритилади.

5. «Атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг тавсифи» бўлимида қуйидагилар келтирилади:

а) ифлослантирувчи моддаларни ўтказувчи атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг номи ва сони;

б) зарурий ҳисоб ва тушунтиришлари билан атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг рақами ва кўрсаткичлари;

в) зарурий ҳисоб ва тушунтиришлар, қўлланилган формула ва усуллар ёритилган адабиётлар кўрсатилиб, чиқарилаётган ифлослантирувчи моддалар таркиби ва миқдори, газ ҳаво аралашмасининг кўрсаткичлари;

г) ёқилғининг ҳақиқий сарфи кўрсатилган ҳолда автотранспортнинг йиллик ташламалари (кг/ тонна ёқилғи ) ҳисоби, қуйидаги аралашмалар бўйича: углерод оксиди (ис гази), углеводородлар, азот оксидлари, олтингугурт ангидриди, курум, альдегидлар, бенз(а)пирен, қўрғошин бирикмалари;

д) турғун ташловчи манбаларнинг объектнинг харита схемасига мос ҳолда координаталари.

Маълумотлар атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказишнинг 2-бўлим ифлослантирувчи моддалар жадвали бланкасига киритилади.

6. «Чанг-газ тозаловчи ва зарарсизлантирувчи қурилмалар ишлаш тавсифи» бўлимида қуйидагилар келтирилади:

а) тозалаш ўтказиладиган ифлослантирувчи моддалар номи;

б) тозалашга киритиладиган ва тозалангандан сўнгги ифлослантирувчи моддалар улушларининг ўлчов маълумотлари;

в) чанг-газ тозаловчи ва зарарсизлантирувчи қурилмаларнинг самарадорлиги ҳисоби, тозалашнинг лойиҳавий фойдали иш коэффициенти ҳақида маълумотлар;

д) газ-чанг тозалаш воситалари ҳолатининг таҳлили ва илғор замоновий чанг-газ тозалаш воситаларига мослиги.

Маълумотлар атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларни хатловдан ўтказишнинг 3-бўлими ифлослантирувчи моддалар жадвали бланкасига киритилади.

7. Ифлослантирувчи моддаларнинг жами атмосфера ҳавосига ташламалари ҳақида маълумотларда барча ташловчи манбалардан ҳар бир ифлослантирувчи (тозаланмасдан ташланадиган, тозалашга киритиладиган, ушлаб қолинган ва зарарсизлантирилган) моддаларнинг умумий ташламалари атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш варағининг 4-бланкасида келтирилади.

8. Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш варақларини тўлдиришда бош ҳарфларда кўрсатиш ва қисқартиришлар мумкин эмас.

Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш ҳамда унга ташланаётган ифлослантирувчи моддалар миқдорини белгилаш тўғрисидаги йўриқномага 2-ИЛОВА

Атмосфера ҳавосига чиқарилаётган ифлослантирувчи моддаларни ҳисоблаш усуллари

1-боб. Автомобилларга газ тўлдириш шохобчаси (бундан буён матнда АГТШ деб юритилади)

1. АГТШни ишлатишда қуйидаги технологик жараёнларда суюлтирилган газларнинг технологик йўқотилиши кузатилади:

суюлтирилган газни қабул қилишда (тўкишда) (темир йўл цистерналаридан автомобиллардан қабул қилишда ва маиший газ баллонларини тўлдиришда);

жиҳозларни таъмирлаш билан боғлиқ жараёнларда (идишларни таъмирлаш, текширув-синов ишларини олиб бориш ёки қабул қилинган газ тўлиқ сотилиб, бўшатилиши билан боғлиқ бўлган ҳолатларда);

шохобчадан фойдаланишда хавф олдини олиш клапанлари ва беркитишда (бошқарув арматураларни текширишда);

суюлтирилган газни сақлашда унинг табиий камайиши.

2. АГТШда суюлтирилган газнинг йўқотилиши вақтнинг турли оралиқларида содир бўлади ва бу йўқотилишлар газ сарфининг, мос равишда, турли ҳажмларига тегишлидир.

3. Автомашина ва маиший баллонларни тўлдириш пайтидаги йўқотилишлар эса тез-тез, ҳар куни содир бўлади ва уларни АГТШнинг ҳар кунлик (лойиҳавий) унумдорлигига тегишли бўлади.

Резервуарларни тозалаш, қувур ва арматураларни таъмирлашдаги йўқотилишлар 4-8 йилда бир марта содир бўлади, уларни шу йиллар бўйича тенг тақсимлаб АГТШнинг йиллик лойиҳавий унумдорлигига киритиш лозим.

Табиий йўқотилишлар доимий — узлуксиз содир бўлади, аммо уларни бир йилга ҳисоблаб, йиллик унумдорликка киритилади.

Фоизларда ёки бир тонна суюлтирилган газдан кг.да ифодаланган нисбий йўқотилишни ҳисоблаш услуби қабул қилинган.

2-боб. АГТШ учун суюлтирилган газларнинг технологик йўқотилишлари нормаларини ҳисоблаш

4. Битта темир йўл цистернасидан газларни қабул қилишдаги йўқотилишлар қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

П 1 * П ж ж +П ж г +П ж вs , кг, (1.1)

Бунда: П ж ж — битта цистернасидан газларни қабул қилишдаги суюлтирилган газларнинг суюқ фазасидаги йўқотилишлар, кг;

П ж ж = 2p ж *V ш , (1.2),

Бунда: p ж — суюқ фазадаги газнинг зичлиги, p ж = 590кг/м 3 ;

2 — битта цистернадан газларни қабул қилишдаги тўкиш-қуйиш тармоқлар сони;

V ш — тўкиш-қуйиш қувур(шланг)ининг ҳажми, м 3 ;

МРТУ-38-5-6089-66 бўйича портлаш хавфсизлиги ишлаб ташланадиган юқори босимли тўкиш-қуйиш қувурининг диаметри Дш =76 мм= 0,076 м ва узунлиги L ш = 10 м.

П ж г — битта цистернасидан газларни қабул қилишдаги суюлтирилган газларнинг газ фазасидаги йўқотилишлар, кг;

П ж г = p г *V ш , кг,

p г — суюқ фазадаги газнинг зичлиги, кг/м 3 , p г =14.035 кг/м 3 ;

V ш — газ фазаси ёки шлангнинг ҳажми, м 3 ;

Д ш — шлангнинг ички диаметри, м (38мм= 0,038м);

L ш — шланг узунлиги, м (L ш = 10 м).

П ж вз — гази бўшатилгандан сўнг битта цистерна ҳажмини тўлдирадиган, газли фазанинг қайтарилиши кўринишидаги суюлтирилган газ йўқотилиши, кг

П ж вз = p г *V ц, (1.5),

p г — газ фазасидаги газнинг зичлиги p г = 14,035 кг/м 3 ;

V ц — битта цистернанинг ҳажми, V ц = 60 м 3 ;

П ж вз — 14,035*60 =842,1 кг.

П 1 = 913,82 : 30090 * 100 = 3,037% ёки 30,37 кг/т

Битта темир йўл цистернасини тўкишда газлар йўқотилишининг умумий миқдори:

П ж =П ж ж + П ж г + П ж вз = 53,503 + 0,160 + 842,1= 895,763 кг

Битта темир йўл цистернасидан автоцистернани тўлдиришда газнинг йўқотилиши:

П 2 а = n а* p ж *V ш , кг, (1.6),

n а — битта темир йўл цистернасидан тўлдириладиган автоцистерналар сони

V ж — темир йўл цистернасининг ҳажми, V ж =60м 3 ;

V a — автоцистера ҳажми, м 3 , V а = 7,25 м 3 ;

р ж — газнинг суюқ фазасидаги зичлиги, р ж = 590 кг/м 3 ;

V ш — автоцистернага тўлдириш шлангининг ҳажми, м 3 .

Д ш — автоцистерна шлангининг ички диаметри 38мм = 0,038м;

L ш — автоцистерна қувурининг узунлиги — 3м:

П а = п а * р ж * V ш = -9 * 590 * 0,0034 = 18,057 кг.

Шундай қилиб, ҳар бир темир йўл цистернасидан автоцистерналарга газни тўлдирилишида суюлтирилган газларни йўқотилиш миқдори:

895,763 + 18,057 = 913,820 кг ни ташкил қилади.

Зичлиги 0,59 т/м 3 бўлган, стандарт бўйича 85% гача тўлдирилган 60 м 3 сиғимли темир йўл цистернасидаги суюлтирилган газ массаси:

G = V ц * 0,85 * р ж . = 60 * 0,85 * 0,59 = 30,09 т ни ташкил қилади.

Темир йўл цистерналаридан суюлтирилган газларни қабул қилиш ва улардан автоцистерналарни тўлдиришда ҳар бир тонна киритилаётган суюлтирилган газнинг фоизлар ёки кг.ларда ифодаланган йўқотилиши:

П 1 = 913,82 : 30090 * 100 = 3,037% ёки 30,37 кг/т ни ташкил қилади.

Битта автоцистернасидан газларни ички диаметри 38 мм, узунлиги 3 м бўлган қувур ёрдамида қабул қилишдаги суюлтирилган газларнинг суюқлик фазасидаги йўқотилишлари, кг:

бу ерда: р ж — газнинг суюқ фазасидаги зичлиги, р ж = 590 кг/м 3 ;

V ш — автоцистернага тўлдириш шлангнинг ҳажми, м 3 .

Д ш — қувурнинг ички диаметри 38 мм = 0,038м;

L ш — қувурнинг узунлиги 3 м:

Тўйинган буғларнинг зичлиги Р п -14,035 кг/м 3 бўлган шлангдаги буғ фазасидан газнинг йўқотилиши,

П 2 г = 14,035 * 0,0034 = 0,0477 кг

7,25 м 3 сиғимли автоцистернадан газни тўкишда цистерна сиғими ичидаги буғ фазаси қолдиғи эвазига йўқотилган газ:

П 2 ц =р п *V п.ц (1.10),

Р п = 14,035 кг/м 3 ,

V ц — АЦТ-8-130 нусхали автоцистерна ҳажми 7,25 м 3 , фойдали сиғими 6,2 м 3 .

П 2 ц = 14,035*6,2= 87,017 кг.

5. Суюлтирилган углеводород газларининг суюқ фазадаги, уларнинг буғи ва аралашмаларининг зичлиги ташкилий таркиби ва ҳарорати бўйича аниқланади.

6. Барча технологик йўқотилишнинг нормаларини ҳисоблаш мисолларида зичликларнинг шартли қийматлари р ж = 590, р п = 14,035 ва p г = 2,36 кг/м 3 қабул қилинган, улар бу ердаги йўқотилишларнинг (% ёки кг/т.ларда ифодаланган) нисбий қийматига таъсир қилмайди, чунки зичликнинг бу қийматлари касрнинг сурати — йўқотилишларнинг абсолют қийматларини аниқлашда ва махражида — цистернадаги газ массасини ёки шохобчанинг кунлик, йиллик унумдорлигини аниқлашда иштирок этади.

7. Тозалаш диаметри 50 мм бўлган вентил орқали 16 кг/см 2 босимда 20 секунд давомида амалга оширилади. Назорат баллонидан зичлиги 14,035 кг/м 3 бўлган газ буғи ажралиб чиқади.

8. Чиқиш тешигидан оқиб чиқадиган газнинг сарфи умумқабул қилинган гидродинамик формулалари билан аниқланади.

Газнинг оқиш тезлиги қуйидагича ҳисобланади:

Р — газнинг босими, Р = 16 кг/см 2 ;

р п — газ (тўйинтириш буғи)нинг зичлиги, р п = 14,035кг/м 3 ;

4,43 — эмпирик коэффициент.

Ҳавонинг ўртача ҳарорати 20° (Т = 293°К) бўлганида, зичлиги 14,035 кг/м 3 бўлган газнинг диаметри 50 мм.ли кириш тешигидан 4,74 м/сек тезлик билан оқишидаги сарфи:

f — чиқиш тешигининг кесим юзаси, м 2 :

Ҳажми 7,25 м 3 бўлган 85% гача стандарт бўйича зичлиги 0,59 т/м 3 ли газ билан тўлдирилган битта автоцистернадан қабул қилишда 1, 2, 3 ва 4-бандлар бўйича йўқотилишлар:

G=V ц *0,85*р ж =7,25*0,85*0,59=3,6 т ни ташкил қилади.

Шунинг учун, автоцистернадан газни қабул қилишда, суюлтирилган газларнинг суюқ ва газ фазаларидаги нисбий йўқотилишларини аниқлашда йўқотилишнинг ҳар бир элементини цистерна ёки АГТШнинг қабул қилиш сиғимидаги мавжуд суюқ газ массаси 3,6 т.га нисбатан қиёслаб, ҳар бир жараёндаги йўқотилиш фоизлари ёки суюлтирилган газнинг нисбий йўқотилиш кг/т аниқланади:

П 2 ж = 2,006 : 3600 * 100 = 0,0557 % ёки 0,557 кг/т;

П 2 г = 0,0477: 3600 * 100 = 0,0013 % ёки 0,013 кг/т;

П 2 ц = 87,017: 3600* 100= 2,4171 % ёки 24,171 кг/т;

П 2 к = 2,48 : 3600 * 100 = 0,0689 % ёки 0,689 кг/т.

ЖАМИ: П 2 = 91,5507 : 3600 * 100 = 2,543 % ёки 25,43 кг/т

9. Автомобиль ёки маиший баллонларни суюлтирилган газ билан тўлдиришдаги йўқотилишни ҳисоблаш учун кунлик, ундан кейинги ҳисоблар учун суюлтирилган газлар билан баллонларни тўлдириш учун йиллик сарф аниқланади.

Техник лойиҳага кўра, АГТШда бир кунда 300 та сиғими 50 л бўлган автомобиль баллонлари, сиғимлари 27 ва 50 л бўлган маиший баллонлардан йилига 10000 та ёки кунига 10000:250 = 40 та баллон тўлдирилади.

Баллонларни тўлдириш учун суюлтирилган газнинг кунлик ва йиллик сарфлари қуйидагича ҳисобланади:

автомобиль, кунлик: 0,05 * 0,59 * 300 = 8,85 т

маиший: 50л: 0,05 * 0,59 * 40 = 1,18 т;

маиший: 27л: 0,027 * 0,59 * 40 = 0,6372 т.

Баллонларни суюлтирилган газ билан тўлдириш учун бир кунлик жами сарф 10,6672 т, йилига эса, 10,6672 т * 250 = 2666,8 т ни ташкил қилади.

Автомобиллар баллонларини тўлдиришда суюлтирилган газ йўқотилишлари қуйидагича ҳисобланади:

П 3 =1,3*10 -3 *р ж *n, кг/кун (1.13),

1,3 литр — битта газбаллонли автомобилни тўлдиришда йўқотадиган газ миқдори (главмосавтотранс ИТИ № Ф-266 от 18.01.87 маълумотлари) 10 -3 — литрни м 3 га ўтказиш:

р ж — суюлтирилган газ зичлиги р ж = 590 кг/м 3 ;

n — газ тўлдиришнинг бир кунлик сони

П 3 =1,3*10 -3 * 590 * 300=230,1 кг/кун

Баллонларни суюлтирилган газ билан тўлдириш учун бир кунлик жами сарф — 10,6672 т/кун.

Газга тўлдиришдаги йўқотилиш фоизи қуйидагича ҳисобланади:

Маиший газ баллонларини тўлдиришдаги йўқотилишларни қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

П 4 =р ж *V 1 * n 1 + р ж *V 2 * n 2, кг/кун (1.14),

р ж — суюлтирилган газ зичлиги, р ж = 590 кг/м 3 ;

V 1 ваV 2 — маиший баллонларнинг ишчи сиғими 27 ва 50 л;

«Ўзнефтгазқазибчиқариш» АЖ (Бухоро ш.) маълумотларига кўра,

V 1 = 0,000402 м 3 ;

V 2 = 0,00031 м 3 ;

n 1 ва n 2 — бир кунда тўлдириладиган 50 л ва 27 л баллонларнинг сони, ҳисобланаётган лойиҳада n 1 = n 2 = 40 дона/кун

П 4 =590*0,000402*40+590*0,00031*40=16,8032 кг/кун.

Маиший баллонларни тўлдиришдаги йўқотишлар қуйидагича ҳисобланади:

Баллонларни текшириш жараёнидаги йўқотишлар қуйидаги формуладан топилади:

П 5 = р г *Р 1 *п 1 *V 1 , кг, (1.15),

р г =2,36 кг/м 3 ;

р г — нормал шароит (t=20˚С и Р=1кг/см 2 )да газ аралашмаларининг зичлиги;

V 1 — баллонлар ҳажми 0,05м 3 и 0,027м 3 ;

Р 1 — текшириш учун бериладиган бўш баллонлардаги қолдиқ ўртача босим, МИТЛ маълумотига кўра; Р 1 = 3 кг/см 2 ;

П 1 — текшириш учун бериладиган бўш баллонлар сони, п 1 = п 2 = п 3 = 900 дона/йил ёки 900:250 = 3,6 дона/кун;

П 5 =ρ 1 *Р*п*(V 1 + V 2 + V 3 )=2,36*3*3,6*(0,05+0,05+0,027) = 3,237 кг

Баллонларни текшириш жараёнида йўқотилишларнинг фоизи қуйидагича ҳисобланади:

Резервуар ва сиғимларни таъмирлашдан сўнгги тозалашда газ йўқотилиши:

ҳар икки йилда бир марта 2 та 25м 3 ли сарфловчи сиғимлар ва 2 та 5м 3 ли тўкиш сиғимлари капитал ёки бир йилда ½ марта таъмирланади.

П 6 =3*V*ρ n *n, (1.16),

Бу ерда, 3 — бўшатилган резервуар, сиғимдаги газнинг қолдиқ босими, кг/см 2 ;

ρ n — газнинг зичлиги, ρ n = 0,014035т/м 3 ;

V — тозаланаётган сиғимларнинг умумий ҳажми, м 3 .

V =2*25+2*5 = 60м 3 ;

n — бир йилда тозалашлар сони, n =1/2

П 6 п = 3 * 60 * 0,014035 * 1/2 = 1,2632 т/йил.

АГТШнинг йиллик унумдорлиги, 2666,8 т.

Резервуар ва сиғимларни таъмирлашдан сўнгги тозалашда газ йўқотилиши:

Резервуарлар ҳар 7 йилда бир марта гидравлик синовдан ўтказилади.

V 1 = 25м 3 * 2 = 50м 3 ; V 2 =5* 2 = 10м 3 .

Гидлавлик синов пайтида ҳажми V 1 = 25м 3 резервуардан 1,5 т , V 2 = 5м 3 — 0,3 т суюлтирилган газ йўқолади. Ҳар йилга тўғри келадиган, гидравлик синовда газнинг умумий йўқотиш миқдори:

Резервуарларни гидравлик синашда газ йўқотилишининг фоизи қуйидагича ҳисобланади:

Резервуарларни тозалашда суюлтирилган газ йўқотилиши қуйидагича ҳисобланади:

П 6 =П 6 п +П 6 н = 0,0474 + 0,0193 = 0,0667 % ёки 0,667 кт/т

Хавф олдини олиш клапанларини текширишда йўқоладиган газ миқдори қуйидагича ҳисобланади:

бу ерда,

К — клапанлар сони, лойиҳа бўйича, К= 20 дона;

п — клапанларни бир йилда текширишлар сони, п = 2 ;

а — сарф коэффициенти, клапан паспорт бўйича = 0,6;

f — клапаннинг ўтказиш қисмида қирқим юзаси, мм 2 ,

d = 40 мм бўлганида f = 1256 мм 2 ;

В — эмпирик коэффициент, P 1 : Р 2 = 1.25 В = 0,447;

P 1 — клапандан олдиндаги максимал ортиқча босим, 18кг/см 2 ;

Р 2 — клапандан кейиндаги ортиқча босим, Р 2 = 16кг/см 2 ;

р п — суюлтирилган газлар тўйинтирилган буғларининг зичлиги, р п =14,035 кг/м 3

П 7 = 0,01 * 20 * 2 * 0,6 * 1256 * 0,447 √(18-16)*14,035 = 714 кг/йил.

Хавф олдини олиш клапанларини текширишда йўқотиладиган газнинг фоизи қуйидагича ҳисобланади:

3-боб. қувурларни синаш пайтидаги йўқотилишлар

10. 7 йилда 1 марта ўтказиладиган қувурларни синашдан олдин уларнинг суюқ ва газ фазалари тўлиқ бўшатилади. Суюқ фазадаги суюлтирилган газнинг йўқотилиши:

V ж — қувурларнинг суюқ фазаси ҳажми, мазкур АГТШ лойиҳаси учун,

V ж = 23,73м 3 ;

в — синовдан олдин қувурлар бўшатилгач суюқ фазанинг қолдиғи, в = 0,15 (15%).

П 8 ж =590 * 0,15 — 23,73 : 7=300 кг/йил

Суюлтирилган газнинг газ фазасидаги йўқотилиши:

П 8 ж =ρ г *V п *Р:7, кг/йил, (1.19),

ρ г — нормал шароит (20ºС ва 1 кг/см 2 )да газ зичлиги, ρ г — 2,36 кг/м 3 ;

V п — қувурларнинг газ фазаси ҳажми, мазкур АГТШ лойиҳаси учун, V п = 9,436м 3 ;

Р — қувурдаги ўртача қолдиқ босим, Р= 3 кг/см 2 .

П 8 г =2,36*9,436*3:7=9,544 кг/год

Қувурларни синашда газнинг йиллик жами йўқотилиши П 7 =309,544 кг/йил.

Синовдаги йўқотилишларнинг фоизи қуйидагича ҳисобланади:

4-боб. Сақлаш даврида табиий камайиш ҳисобидан йўқотилишлар

11. Бир кунда 1 тонна газдан йўқотиладиган ва кг.ларда ифодаланадиган миқдори 1-жадвалда келтирилган.

1-жадвал

Пропан-бутан фракциясининг сақланиш давридаги табиий йўқотилиши нормалари, Н хр , кг/т.кун

Ҳавонинг кварталлик ўртача ҳарорати, tºC Норма, Н хр Ҳавонинг кварталлик ўртача ҳарорати, tºC Норма, Н хр Ҳавонинг кварталлик ўртача ҳарорати, tºC Норма, Н хр Ҳавонинг кварталлик ўртача ҳарорати, tºC Норма, Н хр -34 0,030 -14 0,100 6 0,171 26 0,209 -32 0,033 -12 0,108 8 0,176 28 0,212 -30 0,036 -10 0,116 10 0,181 30 0,214 -28 0,044 -8 0,124 12 0,185 32 0,216 -26 0,052 -6 0,132 14 0,189 34 0,218 -24 0,060 -4 0,140 16 0,193 36 0,220 -22 0,068 -2 0,148 18 0,197 38 0,222 -20 0,076 0 0,156 20 0,200 40 0,224 -18 0,084 2 0,161 22 0,203 42 0,226 -16 0,092 4 0,165 24 0,206 44 0,228

Йиллик ўртача ҳарорат +20 о С да суюлтирилган газни сақлашдаги табиий йўқотилиш Н хр = 0,200 кг/т-кунни ташкил қилади.

Агтшда газ 2 та сарфловчи 25 м 3 ҳажмли сарфловчи ва 2 та 5 м 3 ҳажмли тўкиш сиғимида, жами 60 м 3 ли сиғимларда 365 кун давомида 85% гача тўлдирилган ҳолатда сақланади.

П 9 =Н хр *V*в* ρ ж *ч*10 -3 , т/йил, (1.20),

Н хр = 0,200 кг/т-кун;

10 -3 — кг ни тоннага айлантириш;

V — сақлаш сиғимлар ҳажми = 60м 3 ,

в — тўлдирилиш даражаси 0,85 (85%);

р ж — суюлтирилган газ зичлиги, p ж = 590 кг/м 3;

ч — кунларда ифодаланган сақлаш муддати, ч = 365 кун.

П 9 = 0,200 * 60 * 0,85 * 0,59 * 365 * 10 -3 = 2,19657 т/йил

Сақлаш даврида табиий камайиш ҳисобидан йўқотилишларнинг фоизи қуйидагича ҳисобланади:

Сарфларнинг барча бандлари бўйича суюлтирилган газларнинг технологик жараёнларда иложсиз йўқотилишининг умумий миқдори қуйидагича аниқланади:

темир йўл цистернасидан тўкишда — П 1 = 3,037% ёки 30,370 кг/т

автоцистернадан қуйиб олишда — П 2 = 2,5430% ёки 25,430 кг/т

автомашинани газга тўлдиришда — П 3 = 2,1571% ёки 21,571 кг/т

маиший баллонларни тўлдиришда — П 4 = 0,1575% ёки 1,575 кг/т

баллонларни текширишда — П 5 = 0,0303% ёки 0,303 кг/т

резервуарларни таъмирлаш ва тозалашда — П 6 = 0,0667% ёки 0,667 кг/т

клапанларни текширишда — П 7 = 0,0268% ёки 0,268 кг/т

қувурларни синашда — П 8 = 0,0116% ёки 0,116 кг/т

табиий камайиш эвазига — П 9 = 0,0824% ёки 0,824 кг/т

Агтшда газларнинг технологик жараёнларда жами йўқотилиши — П 10 = 8,1124% ёки 81,124 кг/т.

5-боб. Суюлтирилган углеводород газларининг зичлигини аниқлаш

12. Критик ҳароратда суюқ фазасида суюлтирилган газларнинг зичлиги ўзгармас бўлиб, пропан учун критик ҳарорат — 42,1ºС, зичлиги 585 кг/м 3 ни ташкил қилади. Бутан учун критик ҳарорат 0,5ºС ни, зичлик эса 600 кг/м 3 ни ташкил қилади.

Суюқ углеводородларнинг ҳароратга боғлиқлиги қуйидаги тенглама ёрдамида ифодаланади:

р т =р то +а(Т о — Т), кг/см 3 , (1.21),

р т — Т, о К ҳароратда суюқ углеводородларнинг зичлиги кг/м 3 ;

р то — плотность при критик ҳароратдаги зичлик, кг/м 3 :

пропан учун р то — 58 кг/м 3 ;

бутан учун р то — 600 кг/м 3 ;

а — эмпирик коэффициент, кг х град/м 3 :

пропан учун а — 1,354;

бутан учун а — 1,068;

Т — суюлтирилган газнинг зичлиги аниқланиши керак бўлган ҳарорат, о К;

Т о — критик ҳарорат:

пропан учун Т о — 230,9 о К;

бутан учун Т о — 272,5 о К.

13. Автомобилларни газ билан тўлдириш шохобчаларини эксплуатация қилишдаги ташламалар суюлтирилган газ миқдорини ҳар бир жараёндаги фойдаланилаётган жиҳозларнинг ишлаш давомийлигини ҳисобга олиб, улардаги йўқотилишларга кўпайтириш йўли билан ҳисобланади.

6-боб. Автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчаси

14. Автотранспорт объекти ҳудудида автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчаси атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манба ҳисобланади, чунки нефть маҳсулотларини сақлаш, қабул қилиш ва тарқатишда резервуарлардан атмосфера ҳавосига углеводородлар ажралиб чиқади.

15. Жиҳозларнинг зич ёпилмаслиги, резервуарларда босимнинг ошиши ва нефть маҳсулотларининг буғланиши натижасида углеводород буғларининг атмосфера ҳавосига чиқарилишининг барча турлари углеводородлар ташламаси ҳисобланади.

16. Буғланиш натижасида углеводородларнинг атмосфера ҳавосига чиқарилишини ҳисоблаш енгил ва оғир нефть маҳсулотлари учун олиб борилади. Енгил нефть маҳсулотларига бензин, оғирларига эса, дизель ёқилғиси киради.

17. Битта ёки бир нечта резервуарлар гуруҳидан йил давомида атмосфера ҳавосига ажралиб чиқадиган углеводородларнинг миқдори, «Нефть ва нефть маҳсулотларини қабул қилиш, тарқатиш ва резервуарларда сақлашда табиий йўқотилишларининг нормалари»дан келиб чиқиб ҳисобланадиган нефть маҳсулотларининг йўқотилишларини жамлаш йўли билан аниқланади.

бунда: n 1 — нефть ва нефть маҳсулотларини қабул қилиш, тарқатиш ва резервуарларда сақлашда кузги-қишки мавсумдаги табиий йўқотилишларининг нормалари;

n 2 — нефть ва нефть маҳсулотларини қабул қилиш, тарқатиш ва резервуарларда сақлашда баҳорги-ёзги мавсумдаги табиий йўқотилишларининг нормалари;

Q 2 — йил давомида резервуарларга киритиладиган нефть маҳсулотлари миқдори, т.

2-жадвал

Автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчаларида нефть ва нефть маҳсулотларини қабул қилиш, тарқатиш ва резервуарларда сақлашда табиий йўқотилишларининг нормалари

(1 тонна қабул қилинган ёқилғидан килограммларда)

Резервуарлар тури Нефть маҳсулоти гуруҳи Иқлимий минтақа 4 5 кузги-қишки мавсум баҳорги-ёзги мавсум кузги-қишки мавсум баҳорги-ёзги мавсум Ер усти пўлат I 0,74 1,26 0,80 1,16 V 0,03 0,03 0,03 0,03 VI 0,12 0,12 0,12 0,12 Ер усти пўлат понтонли I 0,41 0,62 0,46 0,63 Чуқурлаштирилган I 0,49 0,68 0,55 0,70 V 0,02 0,02 0,02 0,02 VI 0,12 0,12 0,12 0,12

3-жадвал

Нефть маҳсулотларининг табиий йўқотилишлар нормаларини қўллаш учун Ўзбекистон Республикаси ҳудудининг иқлимий минтақаларга ажратилиши

и қлимий минтақалар и қлимий минтақаларга кирувчи Республика, ўлка, миллий округлар, вилоятлар 4 Республика: Қорақалпоғистон Вилоятлар: Андижон, Қашқадарё, Наманган, Сурхондарё, Сирдарё, Тошкент, Хоразм 5 Вилоятлар: Бухоро, Жиззах, Навоий, Самарқанд, Фарғона.

7-боб. Аккумулятор батареяларини қувватлаш

18. Электрокар, электрюкловчи, шунингдек комбайн, трактор ва автомобилларнинг кислотали ва ишқорли аккумулятор батареяларини қувватлаш учун шохобчалар мавжуд.

Уларни қувватлаш пайтида ҳавога кислотали аккумуляторларни қувватлашда сульфат кислотаси буғлари ёки ишқорли аккумуляторларини қувватланганида ишқор ажралиб чиқади.

19. Аккумулятор батареяларини зарядлаш жараёнида сульфат кислотаси ва ишқорлар ажралишининг солиштирма кўрсаткичлари уларнинг электрсиғими ва электролит сарфларига боғлиқ ҳолда 4-жадвалда келтирилган.

4-жадвал

Аккумулятор батареяларини зарядлаш жараёнида сульфат кислотаси ва ишқорлар ажралишининг солиштирма кўрсаткичлари

т ехнологик жараёндаги иш қ ўлланадиган электролит Ҳарорат, о С Ажраладиган зарарли модда номи агрегат ҳолати, буғ; аэрозоль; п+а солиштирма миқдор г/кг 1 Ач учун г/ч т емир никелли (ишқорли) Аккумуляторларни зарядлаш ишқор 20,0 ишқор а 1,9 0,0008 Қўрғошинли (кислотали) аккумулятор батареясини зарядлаш Сульфат кислотаси 80,0 Сульфат кислотаси а 2,5 0,0010

8-боб. Зарарли моддаларнинг ташламалари миқдорини аниқлаш

20. Аккумулятор батареяларини қувватлаш жараёнида ҳавога ажралаётган зарарли моддаларнинг миқдорини қуйидаги формула бўйича аниқлаш мумкин:

Бунда:

к х — х — ингредиенти ажралишининг солиштирма кўрсаткичи, г/соат;

ф — зарядланадиган аккумуляторларнинг электр сиғими, А*ч

Бунда:

к х — х — ингредиент ажралишининг солиштирма кўрсаткичи, г/кг;

В — зарядлашга сарфланувчи электролит сарфи, кг/соат.

9-боб. Асфальт-бетон заводлари, асфальт-бетонларнинг тавсифи

21. Атмосферадаги ифлослантирувчи моддаларнинг миқдори тайёрланадиган асфальт-бетоннинг тури, русуми минерал массанинг фракцияси ва таркибига боғлиқ.

22. Асфальт-бетонлар қумли, майда-ўртача, йирик донадорлиларга бўлинади, асфальт-бетонларнинг тури ва русумлари 5-жадвалда келтирилган.

5-жадвал

Асфальт-бетонларнинг тури ва русумлари

Кўрсаткичлар Асфальт-бетон маҳсулотларининг маркаларига қараб сифати I II III IV Минералларнинг ғоваклик даражаси, (турларнинг ҳажмига қараб) % да А — кўп тошли Б — ўртача тошли 15-19 15-19 15-19 15-18 В — майда тошли Г — майдаланган қумли 18-22 18-22 18-22 18-22 Д — табиий қумли - - До 22 До 22 Қолган ғовакликлар, % ҳажмга нисбатан 2,5-4,5 2,5-4,5 2,5-4,5 3,0-5,0 2,5-4,5 3,0-5,0 Сув билан тўйинганлиги, (тўрларнинг ҳажмига қараб) % да А — кўп тошли Б — ўртача тошли 2,0-4,5 2,0-4,5 - - В — майда тошли Г — майдаланган қумли 1,5-3,5 1,5-3,5 1,5-3,5 1,5-4,0 1,5-3,5 1,5-4,0 Д — табиий қумли 1,5-3,0 1,5-3,0 1,0-3,0 1,5-4,0 1,0-3,0 1,5-4,0 Тўйинган, ҳажмга нисбатан %да 0,5 1,0 1,0 1,5 Сиқилгандаги мустаҳкамлик чегараси, кгс/см 2 , кам бўлмаган: Ҳарорат +20°С бўлганда барча турлар учун 24 20 22 18 20 18 18 14 Ҳарорат +50°С асфальт-бетон маҳсулотлари турлари учун: А — кўп тошли 9 8 8 7 - - Б ва В — ўрта ва кам тошли 10 9 9 8 9 8 8 18 Г — майдаланган қумли 14 9 12 9 10 8 8 6 Д — табиий қумли - - 10 8 8 6 Барча турлардаги иссиқ аралашма учун ҳарорат С° 120 120 120 120

10-боб. Асфальт-бетон тайёрлашда асфальт аралаштиргич қурилмаларида ҳосил бўладиган ифлослантирувчи моддалар

23. Минерал материаллар омборхона ёки майдалаш цехидан транспортёрлар тизими ёрдамида элеваторга узатилади ва бўшатиш қутиси (бункер) орқали қиздириш барабанига тўкилади.

24. Минерал материалларни айланувчи барабанларда қуритиш табиий ёқилғи (кўмир, мазут, дизель ёқилғиси, табиий газ)ларни ёқишдан олинадиган ёнувчи газлар ёрдамида амалга оширилади.

25. Қуритилган ва маълум ҳароратгача қиздирилган минерал материаллар фракциялар бўйича ажратиш учун саралаш-элакларига узатилади ва тайёрланаётган асфальт-бетон турига қараб, қизиган бункернинг бўлимларига тарқатилади.

26. Сўнгра, маълум миқдордаги материал ва битум бир пайтнинг ўзида аралаштиргичга узатилади ва унга аниқ миқдордаги минерал кукуни қўшилади. барчасини аралаштириш тугагач, тайёр асфальт-бетон массаси омборхона ёки қурилиш майдонига олиб кетадиган автотранспортларга бўшатилади.

27. Инерт материалларни сақлаш омборидан (минерал материалларни тўкиш, қайта тўкиш, тўплаш ва кўчириш) бошлаб тайёр маҳсулотни фойдаланишга узатишгача бўлган барча технологик жараёнлар ноорганик чанг ажралиб чиқиши билан амалга ошади.

28. Чангнинг кимёвий таркиби 6-жадвалда, дисперс (ўлчамлари бўйича) таркиби 7-жадвалда келтирилган.

6-жадвал

Чангнинг кимёвий таркиби

Компонентлар SiO 2 Al 2 O 3 MgO CaO Fe 2 O 3 SO 3 Бошқалар Миқдори, % 56,4 12,9 3,5 8,5 7,0 1,2 1,5

7-жадвал

Чангнинг дисперс (ўлчамлари бўйича) таркиби

ф ракция ўлчамлари, мкм 250 100-250 50-100 10-20 5-10 1-5 Миқдори, % 4,5-7,8 17,5-22,7 12,3-16,7 41,1 — 48,2 7,4 — 8,5 4,3 — 8,0

29. Аралаштиргичлардан ташланадиган ташламаларнинг миқдори кўп эмас, баъзан ҳид чиқарувчи моддалар ташламалари билан боғлиқ муаммолар учраб турсада, улар салмоқли эмас.

30. Ифлослантирувчи моддалар ташламаларининг асосий қисми минерал материалларни қуритиш ва ёқилғиларни ёқишда пайдо бўлади.

31. Асфальт аралаштиргичнинг қуритиш барабанидан ташламанинг катталиги тўлдиргич (минерал материал) ўлчамлари ва қўлланиладиган ёқилғи турига боғлиқ.

32. Чангни бостириш усуллари қўлланилмаган ҳолларда ҳар бир тонна тўлдиргич ҳисобига 17-20 кг ноорганик чанг ажралиб чиқади.

33. Фойдаланиладиган тўлдирувчининг турига боғлиқ ҳолда, ташламаларнинг 50% дан зиёдини ўлчамлари 20 мкм дан катта бўлган заррачалар ташкил қилади.

34. Қолган газ ҳолатидаги ифлослантирувчи моддалар (углеводородлар, SO 2 , CO, NO x ) 0,045кг/т.ни, фойдаланилган ёқилғининг турига боғлиқ ҳолда альдегид ташламалари 0,01 кг/т.ни ташкил қилади.

8-жадвалда асфальт аралаштиргич қурилмаларининг турлари ифлослантирувчи моддалар ташламалари ва тозалаш ускуналарининг кўрсаткичлари билан кўрсатилган.

35. Саноатда 2 босқичли тозалаш қурилмалари билан жиҳозланган қурилмалар қўлланилмоқда. Бунда, тозалашнинг 2-босқичи сифатида намли тозалаш қурилмаси қўлланилади.

8-жадвал

Амалиётда кўп фойдаланиладиган асфальт аралаштиргичларда қўлланиладиган газ тозалаш қурилмаларининг асосий ишлаш кўрсаткичлари

Зарарли моддаларни ажратувчи манбалар Чангларнинг тозалаш давригача бўлган концентрацияси (С н ), г/м 3 Чанг тозалаш қурилмалари Тозалаш даражаси (τ), % Зарарли моддаларни ташловчи манба Ташловчи манба характеристикаси Ташлама манбасидан чиқишда газ ҳаво аралашмасининг кўрсаткичлари Чангнинг атмосфера ҳавосига чиқиш миқдори (q),г/с Асфальт аралаштиргичларнинг турлари фойдали иш коэффициенти (ФИК) (В), т/соат Тозалаш даражаси Чанг тозалаш қурилмаларининг характеристикаси Баландлиги(Н),м Қувур диаметри (Д),м Тезлиги (W), м/с Ҳажми(V), м 3 /с Ҳарорати, (t), о С Чанг тозаланганидан сўнги концентрацияси (С н ), г/м 3 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Г-1 20 20 I ЦН-15У нусхали циклонли тутун ютувчи чанг тутгич ДП-10А 90 қувур 20 0,7 7,2 2,8 110 2,0 5,6 ДС-158 45 115 I Тўғри ўқли циклон 35 175 75 75 II Циклон гуруҳи СЦН-40 (4 дона) 95 3 3 III Зарбли усулда ишлайдиган нам чанг тутгич 70 қувур 19,4 0,8 6,2 3,1 70 0,9 2,75 СИ-601 50 35 I Тутун ютувчи чанг тутгич ДП-10А циклон билан ЦН-15У, д-450 мм 90 110 3,5 3,5 II Зарбли усулда ишлайдиган нам чанг тутгич 90 қувур 20 0,8 7,8 9,0 70 0,95 1,4 Д-597 25 50 I Тутун ютувчи чанг тутгич ДП-10А циклон билан ЦН-15У, д-650 мм 85 180 7,5 7,5 II Циклонлар гуруҳи СЦН-40, Д-1000 мм (4 дона) 87 қувур 18 0,8 11,1 5,6 120 0,98 5,48 Д-597 30 30 I Циклонлар СДК-ЦН-38, Д-800 мм (4 шт) 75 150 7,5 7,5 II Ювувчи циклон «СИОТ» 87 қувур 18 0,7 10,4 4,0 75 0,98 3,9 Д-508-2А 25 47 I Тўғри ўқли чанг тутгич д-600мм 22 210 36,8 36,8 II ЦН-15У, Д-700 мм нусхали циклонли қурум тозалагич ДП-10А 68 11,7 11,7 III Циклонлар гуруҳи СЦН-40, Д-100 мм (4 дона) 84 қувур 13 0,8 11,0 5,6 108 0,84 3,6 Д-508-2А 25 30 I Циклонлар гуруҳи СДК-ЦН-33, Д-800 мм (4дона) 85 100 4,5 4,5 II Ювувчи циклон «СИОТ» 89 қувур 18 0,8 8,0 4,0 75 0,68 2,7 ДС-84-2 200 120 I ЦН-15У, Д-1400 мм русумли циклонли ютувчи чанг тутгич билан ДП-15,5х2 53 155 66,4 56,4 II Циклонлар гуруҳи УЦ-2400 мм (3 дона) 85 8,5 8,5 III Ротоклон 92 қувур 18 1,2 8,1 19,5 78 0,68 13,26 Д-845-2 100 43 I Циклон ЦН-15 НИИОГАЗ, Д-700 мм (12 дона) 70 13 13 II Ротоклон 85 қувур 18,5 1,2 11,0 12,5 70 2 25,0 Д-225 12,5 80 I Циклон ЦН-15 НИИОГАЗ, Д-450 мм (2 дона) 75 қувур 18 0,5 7,1 1,4 120 7,5 10,5 Д-617-2 50 45 I Циклон ЦН-15 НИИОГАЗ, Д-650 мм (8 дона) 75 11,3 11,3 II Ротоклон 85 қувур 18,5 1,0 7,0 5,5 75 1,69 9,3 Д-617-2 50 34 I ЦН-15У, Д-650 мм русумли циклонли ютувчи чанг тутгич билан ДП-12 72 210 9,5 95 II Циклонлар гуруҳи СЦН-40, Д=100 мм (4дона) 93 қувур 18,5 0,9 13,7 8,3 150 0,67 5,5 ДС-117-2Е 35 88 I Тўғри ўқли циклон, Д=700 мм 38 150 55 55 II Ютувчи чанг тутгичлар ДП-10А ЦН-15У русумли циклон билан 67 18 18 III Циклонлар гуруҳи СЦН-40 (4 дона) 90 қувур 19,4 0,75 7 2,8 63 1,8 5,0 ДС-117-2К 36 64 I Тўғри ўқли циклон, Д=700 мм 40 170 38 38 II Циклонлар гуруҳи СЦН-40 (4 дона) 95 1,9 1,9 III Зарбли усулда ишлайдиган нам чанг тутгич 65 қувур 19,4 0,8 6 3,3 70 0,67 2,2

11-боб. Атмосфера ҳавосига ажраладиган ва ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг массасини аниқлаш

36. Ажраладиган ва ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг массаси — умумий ташламалар (М умумий ) — асфальт-бетон объектининг барча технологик жараёнлари ва жиҳозларидан ажраладиган ифлослантирувчи моддаларнинг жамланмасини билдиради ва қуйидаги формула бўйича аниқланади:

i — ажраладиган ифлослантирувчи модданинг рақами, (ихтиёрий равишда қабул қилинади i = 1,2,3,…………m);

j — ифлослантирувчи модда манбасининг рақами, ( j =1,2,3,………n);

gij — j -инчи манбадан ажралиб ташланадиган i — модданинг массаси, т/соат;

Tij — i -модданинг j -ишчи манбадан ажралиб чиқиш давомийлиги, соат/кун.

9-жадвал

Тозалаш қурилмаси самарадорлигининг тақрибий кўрсаткичлари

Тозалаш қурилмалари Тозалаш самарадорлиги, % НИИОГАЗ циклонлари ЦН-15 65-85 СДК-ЦН-33 75-90 СЦН-40 80-90 ДП-10-13 тутунсўрғич — чангтутгич 70-90 Батареяли циклонлар 85-90 Фильтр-циклонлар «ФГЦН» 90-95 «СИОТ» газювгич қурилмаси 75-85 Ротоклон 80-90 «Скруббер Вентури» газювгич қурилмаси 85-95

37. Асфальт-бетон заводларининг ифлослантирувчи моддалари ташлама манбаларини хатлов қилишда умумий ташламанинг тақрибий қийматини солиштирма кўрсаткичлари бўйича ҳисоблаш мумкин.

12-боб. Асфальт аралаштиргич қурилмаларидан чангли ташламалар

38. Асфальт аралаштиргич қурилмаларидан чангли ташламалари қуйидаги формула билан аниқланади:

бу ерда g — чангли ташламаларнинг солиштирма кўрсаткичи, г/с, 8--жадвалдан қабул қилинади ёки қуйидаги ифода ёрдамида аниқланади:

g = V C 1 (г/с), (1.27),

V — вақт бирлиги ичида ташланадиган газнинг ҳажми, м 3 /с;

С 1 — тозалашгача чиқарилаётган газдаги чангнинг концентрацияси, г/м 3 (8-жадвал.);

Т — технологик жиҳознинг ишлаш давомийлиги, соат/йил.

Тозалашдан сўнгги чиқарилаётган газдаги чангнинг концентрацияси қуйидаги формула бўйича аниқланади:

τ — чангтутгич қурилмасида газ аралашмаларини чангдан тозалаш самарадорлиги, %.

13-боб. Минерал материаллар (қум, чақиқ тош, шағал) ни тасмали кўчиргич (транспортёр)ларда кўчиргандаги чангнинг ташламалари

39. Минерал материаллар (қум, чақиқ тош, шағал)ни тасмали кўчиргич (транспортёр)ларда 1 м.га кўчиргандаги чангнинг ташламалари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Q = W c αγ (/c), (1.29),

W c — чангнинг шамолда ажралиб чиқиш солиштирма кўрсаткичи, 3*10 -5 кг/м 2 с қабул қилинади;

α — конвейер тасмасининг кенглиги, м;

γ — тоғ жинсининг майдаланиш коэффициенти (роторли экскаваторлар учун γ = 0,1м).

Хом ашё материалларини сақлаш, юклаш ва тушириш жараёнларида чанг ташламалари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда:

α ʼ — коэффициент, хом-ашё материалларининг чанг кўринишида йўқотилиши. ГОСТ 9128-2013 га биноан ўлчамлари 0,5 мм бўлган чангсимон заррачаларнинг ўртача миқдори турли хил асфальт-бетон аралашмаларининг минерал таркибида 21% ни ташкил қилади, у ҳолда α ʼ = 0,21;

В — хом ашё материалларини сақлаш, юклаш ва туширишдаги сарфлар, т/йил;

g — табиий йўқотилиш нормаси, % (9--жадвалдан қабул қилинади).

14-боб. Ажралиб чиқадиган ифлослантирувчи моддалар тавсифи

40. Темир йўл вагонларидан цементни тушириш, уни бошқа транспортларга юклаш ва бир жойдан бошқа жойга кўчириш жараёнларида цемент чанги ажралиб чиқади ва бу чанг таркибида 20 % SiO 2 бўлган чанг сифатида синфланади.

41. Чангнинг кимёвий таркиби қўлланиладиган хом-ашё турига боғлиқ. 10-жадвалда бетон тайёрлаш учун кенг қўлланиладиган портландцементи чангининг тақрибий кимёвий таркиби келтирилган.

10-жадвал

Портландцемент чангининг кимёвий таркиби

Таркибий моддалар SiO 2 CaO Al 2 O 3 Fe 2 O 3 MgO SO 3 MnO Cr 2 O 3 Фоизлардаги миқдори 28,0-73,1 52,0-69,0 2,0-10,0 1,5-10,0 0,3-22,3 0,04-2,0 излари 0,00001-0,001

11-жадвал

Чангнинг фракцион таркиби

Заррачалар ўлчами, мкм 0-5 5-10 10-20 20-40 40-60 60 дан кўп Фоизлардаги миқдори 7,6 9,0 23,0 22,6 15,1 18,5

Эркин ҳолдаги SiO 2 (ҳаводаги чанг) нинг ҳаводаги миқдори — 0,8-3,1%;

Шлакопортландцемент чангида эркин ҳолдаги чангда SiO 2 нинг миқдори 3%, пуццоланли портландцементда — 10-37 %, кислотага чидамли цементда — 67%.

42. Инерт материалларни сақлаш омборхонаси. Инерт материаллар чангининг кимёвий ва фракцион таркиби хом ашёнинг дастлабки таркибига боғлиқ. Инерт материаллар чанги қуйидаги ҳолатларда кремний таркибли деб юритилади:

SiO 2 — кремний оксиди аморф MgO билан аралашмада аэрозоль кўринишида бўлиб, уларнинг ҳар бирининг миқдори 10 % дан ортиқ бўлмаса;

SiO 2 — кристалл кўринишидаги кремний оксидининг чангдаги миқдори 10 дан 70 % гача бўлса.

43. Бетон аралаштириш тугунида, хоссалари юқорида келтирилган, цемент, қум, йирик тўлдиргич (чақиқ тош ёки гравия) ларнинг чанги ажралиб чиқади.

44. Қолипловчи (шакл бериш) цехлари учун кам миқдорда инерт материаллари ва цемент чанги, шунингдек, таркибига турли хил нефть маҳсулотлари кирадиган сургилар (дизель мойи, автол, нигрол)дан углеводородлар ва парафин буғлари ажралиб чиқади.

45. Арматура цехининг ҳавоси чанг, пайвандлаш аэрозоллари ва металларга ишлов бериш дастгоҳларидан ажралиб чиқадиган газлар билан ифлосланади. (пайвандлаш ва металларга ишлов бериш бўлимлари) .

15-боб. Ҳисоблаш усуллари

46. Тарозили — улушловчи бетон аралаштиргич қурилмаларининг ҳавони тозалаш тизимларига киритиладиган аспирация тизимидаги чангнинг дастлабки концентрацияси 5 — 10 г/нм 3 ни ташкил қилади.

47. Цемент ёки бошқа материалларни ҳаволи транспорт(пневмотранспорт) билан кўчиришда дастлабки концентрация қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда :

Q b x — кўчириладиган материалнинг умумий миқдори, кг/соат;

V вх.н . — кўчиришга сарфланадиган ҳаво миқдори.

48. Цементни пневмотранспортда юклаш пайтида чанг ажралиб чиқиши 0,2 кг/т, чанг ажратувчи манба устидаги чангбулутидаги миқдори — 19,5 г/н.м 3 .ни ташкил қилади.

49. Агар солиштирма кўрсаткич сифатида, қараб чиқилаётган технологик жараён (ёки жиҳоз)дан вақт бирлиги ичида ифлослантирувчи модданинг ташламаси қабул қилинса, ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича олиб борилади:

М = 10 -3 g 1 Т (т/год), (1.32),

g 1 — чанг ажралишининг солиштирма кўрсаткичи, кг/соат (1.4.11-жадвал);

Т — технологик жиҳознинг ишлаш (жараён) вақти, соат/йил.

12-жадвал

Асфальт-бетон объекти жиҳозларидан чанг ажралишининг солиштирма кўрсаткичлари

Жиҳоз ва технологик жараён Материал Сўриб олинадиган ҳаво ҳажми, н.м 3 /ч Ажралаётган чангнинг ўртача массаси Сўриб олинадиган ҳавонинг солиштирма ҳажми, н.м 3 /ч Чанг ажралишининг солиштирма кўрсаткичи, кг/т 1 2 3 4 5 6 40 т/соат қувватли элеватор Чақиқ тош Оҳактош Йирик қум Майда қум 900-1000 900-1000 700-900 800-900 2,7-3,0 2,7-3,0 0,7-0,9 1,6-1,8 64-72 64-72 50-64 57-64 0,19-0,22 0,19-0,22 0,05-0,07 0,11-0,13 50 т/соат қувватли элеватор Оҳактош Йирик қум Майда қум 3000-4000 2500-3700 2700-3700 9,0-12,0 2,5-3,7 5,4-7,4 60-80 50-75 55-75 0,18-0,24 0,05-0,08 0,11-0,15 Унумдорлиги 5 т/соат. гача бўлган тасмали транспортерлар ва конвейерлар Оҳактош Қум 640-750 750-840 2,5-3,0 1,5-1,7 220-250 250-280 0,83-1,0 0,50-0,57 Болғали майдалагич: СМ-431 С218 Оҳактош Оҳактош 3400-3600 2300-2500 82-108 57,5-75 90-100 127-139 2,1-2,8 3,2-4,2 унумдорлиги 30 т/соат. гача бўлган бункер Қум Оҳактош Чақиқ тош 1500-1600 1000-1200 1,5-1,6 7,0-8,4 Ишчи юзаси 1 м 2 гача бўлган тебранувчан, вибрацияли ва инерцион элаклар Қум 1600-1800 8,0-12,6 Ишчи юзаси 2 м 2 гача бўлган тебранувчан, вибрацияли ва инерцион элаклар Қум Тупроқ 2800-3000 3400-3600 14,0-21,0 34,0-46,3 унумдорлиги 1,5 т/соат бўлган Сито-бурат қум Оҳактош Тупроқ 260-300 480-520 700-800 0,6-0,8 9,6-10,3 1,4-1,6 унумдорлиги 3 т/соат бўлган Сито-бурат қум Оҳактош Керамзитли шағал 600-900 800-1000 5400-5800 1,5-2,2 16,0-20,0 28,6-30,7 Унумдорлиги 90 м 3 /соат гача бўлган экскаватор билан сочилувчан материалларни аралаштириш Тупроқ Қум Оҳактош Цемент 0,069-0,078 0,09-0,11 0,26-0,29 0,26-0,29 Унумдорлиги 17 м 3 /соат гача бўлган грейферли кўприкли кранлар билан сочилувчан материалларни аралаштириш Тупроқ Цемент қум Оҳактош 0,083-0,1 0,32-0,36 0,26-0,27 0,31-0,36 Унумдорлиги 170 т/соат бўлган майдалаш-саралаш қурилмаси Чақиқ тош (қуруқ) циклонларда тозалашда 40,8 Ишчи майдонни бульдозер Д-572 билан тозалаш Қуруқ жинс 0,086 Улушловчи автоматлар Цемент 1200-1300 1,8-2,6 Қайта тўкиш массаси Керамзит 1000-1500 13,2-19,8 Бетонаралаштиргичлар Цемент чанги 5500-6000 10,8-11,8 Қоришма аралаштиргичлар Цемент чанги 1100-1300 1,7-2,1 Цемент сақлаш сиғими Цемент 880-1280 3500-500 25,0-87,5 20,1-22,3

16-боб. Қолипловчи цех жиҳозлари ишлаганида пайдо бўладиган ифлослантирувчи моддаларнинг массасини аниқлаш

50. Қолипловчи цехларининг асосий ифлослантирувчи моддалари қолипларни мойлаш учун қўлланиладиган сурги материалларининг аэрозолларидир. Эмульсион мойлар таркиби керосин, мойлар (нигрол, автол, дизель, трансформатор мойлари ва ш.к.) ва ҳар хил углеводородлардан ташкил топади.

51. Резервуарлардан атмосфера ҳавосига ташланадиган углеводородларнинг йиллик миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:

П р Σ Сйил = V йил G t (T), (1.33),

Бунда:

V йил — резервуарларга бир йилда киритиладиган нефть маҳсулотларининг ҳажми, м 3 ;

G t — углеводородларнинг атмосфера ҳавосига чиқарилишининг солиштирма миқдори (13-жадвал).

13-жадвал

Нефть маҳсулотларининг солиштирма йўқолиши

Нефть маҳсулотлари Солиштирма йўқотилиш, т/м 3 10 -6 t = 25 о С t = 50 о С t = 75 о С Керосин 30 70 110 Дизель ёқилғиси 20 47 74 Мазут 16 38 60 Мой 4 9 14

Очиқ сиғимлардан ажраладиган ифлослантирувчи моддаларнинг массаси буғланаётган суюқлик миқдорига боғлиқ ҳолда аниқланади ва қуйидагиларни ташкил қилади, кг/соат:

керосин учун 1,56 S;

парафин учун 1,22 *10 -2 S;

нефть мойлари учун 5,0*10 -2 S,

S — буғланаётган суюқликнинг эркин (очиқ) юзаси, м 2 .

52. Тозалаш даражасининг унга таъсир этадиган омилларга боғлиқлиги, мураккаблиги, ифлослантирувчи моддаларнинг чанг ушлагич қурилмалари томонидан ушлаб қолиш миқдорини аналитик (ҳисобли) ҳисоблашнинг ягона услуби мавжуд бўлмаганлигидан, тозаловчи қурилмаларнинг тозалаш самарадорлиги 14-жадвалга асосан қабул қилинади.

14-жадвал

Чанг-газ тозалаш қурилмаларининг тавсифи

Бўлим Чанг тутгич Тозалаш даражаси Цемент сақлаш сиғимлари НИИОГАЗ циклонлари СМЦ-166 енгли фильтрлари ФВ Шағал фильтрлар 75,0 98,0-99,5 42,0-68,0 88,0 Цементни улушловчи ва сарфловчи бункерлар НИИОГАЗ циклонлари СМЦ-166 енгли фильтрлари ФВК ФВ Донадор фильтрлар 62,0-83,0 98,8 57,0-93,5 45,7-52,7 53,0-57,8 Бетон аралаштиргич тугуни НИИОГАЗ циклонлари ЦН-11, ЦН-15, ЦН-24 ЛИОТ СИОТ СМЦ-166 енгли фильтрлари ФВК ФВ 49,4-70,0 61,0 51,0-85,0 97,0-99,5 54,0-78,8 43,0-86,6 Инерт материаллар омбори НИИОГАЗ циклонлари СМЦ-166 енгли фильтрлари ФВ 46,5-66,3 98,7 45,7

темир-бетон ишлаб чиқариш объектларининг саноат ташламаларининг тавсифи 15-жадвалда келтирилган.

15-жадвал.

Темир-бетон ишлаб чиқариш объектларининг саноат ташламалари тавсифи

Ифлослантирувчи моддаларнинг ташлама манбалари Аспирация ҳавосининг тозалашгача кўрсаткичи Ифлослантирувчи модда Тозалаш жиҳози Тозалашнинг ўртача самарадорлиги Атмосфера ҳавосига ташламадаги аспирация ҳавосининг кўрсаткичлари ҳажм, м 3 /ч ҳарорат, о С Оқимдаги чанг концентрацияси, г/м 3 ҳажм, м 3 /соат ҳарорат, о С Оқимдаги чанг концентрацияси, г/м 3 Цемент сақлаш сиғимлари 950-3000 18-255 2,7-17,5 Цемент чанги Фильтрлар: СМЦ-166 ФВ, ЗФ 42-98,5 63 1000-3800 18-25 0,57-7,5 Цементни улушловчи ва сарфловчи бункерлар 1750-7200 20-22 6,1-47,0 Цемент чанги Фильтрлар: СМЦ-166 ФВ,ЗФ, ФВ 46-98,5 75 2100-10100 20-22 0,12-7,0 Бетон аралаштиргич тугун 720-10100 19-40 0,95-21,7 Цемент чанги ЦН, ЛИОТ, СИОТ, Циклонлари 43-98,5 880-12500 19-40 0,13-7,0 Фильтрлар СМЦ-166, ФВК, ФВ 83 Инерт материаллар омбори 720-9600 5-20 0,56-21,5 Қум ва керамзит чанги НИИОГАЗ циклонлари 46-98 780-10000 5-20 0,13-1,55 Енгли фильтрлар ФВ 98 3,5-14 т/соат унумдорликдаги шнекли майдалагичлар 900-1500 20-22 2,0-9,0 Қум ва тупроқ чанги. ЦН-15 Циклонлар Ротоклон 90-98 1000-1600 20-22 0,12-0,7 5 т/соат унумдорликдаги болғали майдалагичлар 700-1000 20-22 5,0-12,0 Қум ва тупроқ чанги ЦН-15 циклонлар Ротоклон 90-98 760-1080 20-22 0,3-0,72 Шарли тегирмонлар 1000-3000 20-22 9,0-15,0 Қум ва тупроқ чанги ЦН-15, Ротоклон 90-98 1080-3300 20-22 0,7-0,9 Қум ва тупроқни ҳаволи кўчиргич 4000-5000 15-20 0,1-0,8 Қум ва тупроқ чанги ЦН-15, циклонлар, Ротоклон 90-98 4300-5400 15-20 0,01-0,05 Вибрацияли ва механик элаклар 6000-7000 20 2,0-5,0 Қум ва тупроқ чанги ЦН-15, циклонлар паст босимли газ ювгич 90-98 6500-7600 20 0,12-0,3 барабанли элаклар 2000-3000 20 2,0-9,0 Қум ва тупроқ чанги ЦН-15, циклонлар паст босимли газ ювгич 90-98 2100-3200 20 0,12-0,7 Улушлагич, бункер ва бетон аралаштиргичлардан чанг сўрғичлар 5600-11000 19-40 1,5-1,6 Цемент чанги БФМ Енгли фильтрлари 68-79 6200-12000 19-40 0,3-0,4

17-боб. Ташкиллаштирилмаган манбаларни ҳисоблаш

53. Темир-бетон ишлаб чиқаришда сочилувчан материаллар (қум, чақиқ тош, оҳактош, цемент ва бошқалар) қўлланилганлиги сабабли барча жараёнларда атмосфера ҳавосига чанг ажралиб чиқиши кузатилади.

54. маҳаллий сўриш мосламалари билан жиҳозланмаган сочилувчан материалларни қабул қилиш, қайта қадоқлаш, тушириш ва юклаш тугунлари ташкиллаштирилмаган ташлама манбалар бўлиши мумкин. Цемент йўқотилишининг ўртача солиштирма кўрсаткичи, 1 м 3 маҳсулот учун 2,14 кг ни ташкил қилади.

55. тармоқдаги нормалар бўйича ташкиллаштирилмаган ташламалар қуйидаги формула бўйича топилади:

В — ишлаб чиқаришга сарфланадиган материалларнинг йиллик миқдори, т;

У — табиий йўқотилиш нормаси, %.

Йўл қурилиш материалларининг табиий йўқотилиш нормалари 16-жадвалда келтирилган.

16-жадвал

Йўл қурилиш материалларининг табиий йўқотилиш нормалари

Материал Сақлаш тури ва тахлаш усули т абиий йўқотилишнинг тақрибий нормаси, % омборхона юклаш тушириш Чақиқ тош (жумладан, қора қум) Очиқ омборхона 0,5 0,3-0,5 0,3-0,5 Механизациялашган усулда тахлаш амалга ошириладиган очиқ омборхона 0,75-1,5 0,4 0,5 Цемент, оҳактош Ёпиқ омборлар: 0,1 0,25 0,25 Силос туридаги 1-1,5 0,25-0,75 0,5-0,75 Бункер ва омбор Вагонлар - 0,2-0,4 0,85 Эмульсия Ёпиқ турдаги омборлар ва резервуарлар 0,25-0,75 0-0,1 До 0,2 Ёқилғи ва мойловчи материаллар Ер ости омборлари ва ярим чуқурлаштирилган резервуарлар 0,25-0,75 0-0,1 0-0,1

56. Темир-бетон буюмлари ишлаб чиқариш ва қурилиш материаллари саноатида омборларда материалларни тўкиш, жўнатиш учун қайта юклаш тугунлари, омборлардаги чангланувчи маҳсулотни юклаш тугуни, мослаштирилмаган транспорт, тўкилган ҳолда сақлаш, карьер транспорти ва бошқалар ташкиллаштирилмаган манбалар бўлиши мумкин.

18-боб. Омбор ва сақлаш жойлари туридаги манбалар

57. Бу объектлар учун ташламанинг умумий ҳажмини қуйидаги тенглама орқали ифодалаш мумкин:

q = А + В = К 1 *К 2 *К 3 *К 4 *К 5 *К 7 *G*10 6 /3600+ К 3 *К 4 *К 5 *К 6 *К 7 *q 1 *F (г/с), (1.35),

А — Материални қайта ишлаш (тўкиш, қайта жўнатиш, аралаштириш) даги ташламалар, г/с;

В — материални тинч ҳолатда сақлашдаги ташламалар;

К 1 — материалда чангли фракциянинг оғирлик бўйича ҳиссаси. Ўлчамлари 0 — 200 мкм бўлган чангли фракцияни элаш ва ювиш йўли билан аниқланади;

К 2 — чанг ҳиссаси (аэрозолга айланадиган чангларнинг массаси, 17-жадвал);

К 3 — маҳаллий метеорологик шароитни ҳисобга олувчи коэффициент, 18-жадвалдан қабул қилинади;

К 4 — чанг пайдо қилиш маҳаллий шароитини ҳисобга олувчи коэффициент, қиймати 19-жадвалдан қабул қилинади;

К 5 — материалнинг намлигини ҳисобга олувчи коэффициент, қиймати 20-жадвалдан қабул қилинади;

К 6 — сақланадиган материалнинг сирти профилини ҳисобга олувчи коэффициент, ва F факт /F нисбати бўйича 1,3-1,6 оралиғида материалнинг йириклиги ва тўлдирилиш даражасига боғлиқ ҳолда қабул қилинади;

F факт — материалнинг ҳақиқий сиртининг кесими рельефини ҳисобга олган ҳолдаги юзаси;

F — режада чангланиш сиртининг юзаси, м 2 ;

q 1 — К 3 = К 5 = 1 бўлган ҳолда, 1 м 2 ҳақиқий сиртдан чангнинг чиқиши, унинг қиймати 22-жадвалдан қабул қилинади.

G — қайта ишлов бериладиган материалнинг жами миқдори.

Омборлар ва тўплаш майдонлари чанг ажралишининг текис тақсимланган манбалари сифатида қаралади.

58. Чангнинг ҳақиқий дисперс таркибини текшириш ва К 2 нинг катталигини аниқлаштириш чангиётган объект чегарасида ҳаво чангидан шамол намуна олиш томонига тезлиги 2 м/с билан эсаётган ҳолда, намуна олиш билан амалга оширилади.

17-жадвал

К 2 чанг ҳиссаси

Т/р п/п Материалнинг номи Материал зичлиги, г/см 3 Чангли фракциянинг оғирлиги бўйича ҳиссаси К 1 Аэрозолга айланадиган чангларнинг ҳиссаси, К 2 1. Огарки (куйинди) 3,9 0,01 0,03 2. Клинкер 3,2 0,01 0,03 3. Цемент 3,1 0,04 0,03 4. Известняк 2,7 0,04 0,02 5. Мергель 2,7 0,05 0,02 6. Известь тошсимон-майдаланган 2,7 2,8 0,07 0,07 0,02 0,05 7. Гранит 2,8 0,02 0,04 8. Мрамор 2,8 0,04 0,06 9. Бўр 2,7 0,03 0,07 10. Гипс тошсимон-майдаланган 2,6 2,6 0,03 0,08 0,02 0,04 11. Доломит 2,7 0,05 0,02 12. Спока 2,65 0,03 0,01 13. Пегматит 2,6 0,04 0,04 14. Гнейс 2,9 0,05 0,04 15. Каолин 2,7 0,06 0,04 16. Нефолин 2,7 0,05 0,02 17. Тупроқ 2,7 0,05 0,02 18. Қум 2,6 0,05 0,03 19. Песчаник 2,6 0,04 0,01 20. Слюда 2,8 0,02 0,01 21. Полевой шпат 2,5 0,07 0,01 22. Шлак 2,5-3,0 0,05 0,02 23. Диорит 2,8 0,03 0,03 24. Порфириды 2,7 0,03 0,07 25. Графит 2,2-2,7 0,03 0,04 26. Кўмир 1,3 0,03 0,02 27. Кул 2,5 0,05 0,04 28. Диатомит 2,3 0,03 0,02 29. Перлит 2,4 0,04 0,05 30. Керамзит 2,5 0,05 0,02 31. Кермикулит 2,6 0,06 0,04 32. Халькопирит 2,5 0,06 0,04 33. Туф 2,6 0,03 34. Тальк 2,5 0,03 35. Шамот 2,6 0,04 0,02 36. Сульфат 2,7 0,05 0,02 37. Қум ва оҳак аралашмаси 2,6 0,05 0,01 38. Ғишт синиқлари 0,05 0,01 39. Шиша пахтаси 0,05 0,01 40. Чақиқ тош 0,01 0,01

18-жадвал

К 3 катталигининг шамол тезлигига боғлиқлиги

Шамол тезлиги, м/с К 3 2 гача 1 5 гача 1,2 7 гача 1,4 10 гача 1,7 12 гача 2,0 14 гача 2,3 16 гача 2,6 18 гача 2,8 20 гача ва ундан зиёд 3,0

19-жадвал.

К 4 катталигининг маҳаллий шароитга боғлиқлиги

м аҳаллий шароит К 4 Омбор, сақлаш, тўплаш жойи очиқлари: 4 тарафдан 3 тарафдан 2тарафдан тўлиқ ва 2 тарафдан қисман 2 тарафдан 1 тарафдан Юкловчи қўлқоп 4 тарафдан ёпиқ 1 0,5 0,3 0,2 0,1 0,01 0,005

20-жадвал.

К 5 катталигининг материал намлигига боғлиқлиги

Материал намлиги, % К 5 0-0,05 1,0 1,0 гача 0,9 3,0 гача 0,8 5,0 гача 0,7 7,0 гача 0,6 8,0 гача 0,4 9,0 гача 0,2 10 гача 0,1 10 дан зиёд 0,01

21-жадвал

К 6 катталигининг материал йириқлигига боғлиқлиги

Бўлак ўлчамлари, мм К 7 600 0,1 500-100 0,2 100-50 0,4 50-10 0,5 10-5 0,6 5-3 0,7 3-1 0,8 1 1,0

22-жадвал

К 3 = К 5 = 1 шароитида К 6 катталигининг қиймати

тўпланадиган материал г/м 2 *с Клинкер, шлак 0,002 Чақиқ тош, қум, кварц, 0,002 Марганец, оҳактош, огарки, цемент 0,003 Қуруқ тупроқ материаллари 0,004 Асбест бўлаклари, қумоқ, оҳактош 0,005 Кўмир 0,005

19-боб. Чанг чиқарувчи материалларни қайта тўкиш

59. Сочилувчан материалларни қайта тўкиш, материалларни очиқ вагон ва ярим вагонларга юклаш, грейдер билан материалларни бункерга ортиш, автомобиллардан бункерларга юкни тушириш очиқ оқим билан материалларни омборларга тўкиш ва шу кабилар кўп миқдорда чанг чиқарувчи ташкиллаштирилмаган манбалар ҳисобланади.

Бу манбаларнинг барчасидан чанг ажралишини қуйидаги формула бўйича ҳисоблаш мумкин:

q=К 1 *К 2 *К 3 *К 4 *К 5 *К 7 *В*G п *10 6 /3600, (1.36),

К 1 , К 2 , К 3 , К 4 , К 5 — (1.35) формуладаги коэффициентларга ўхшаш коэффициентлар;

В — материални тўкиш баландлигини ҳисобга олувчи коэффициент, унинг қийматидан қабул қилинади.

23-жадвал

В нинг материални тўкиш баландлигига боғлиқлиги

м атериални тўкиш баландлиги, м В 0,5 0,1 1,0 0,5 2,0 0,7 4,0 1,0 6,0 1,5 8,0 2,0 10 2,5

G п — Тўкиш тугунининг унумдорлиги.

20-боб. Карьерлар

60. Автотранспорт, қазиш-юклаш ва бурғилаш-портлатиш ишларида ҳосил бўладиган ва майдон бўйича текис тақсимланган ташламалар ягона манба сифатида қаралиши мумкин.

61. Карьерда автотранспорт ҳаракатланганида чанг чиқаради, шунингдек ички ёнув двигателидан газлар ажралиб чиқади. Чанг автомобиль ғилдираги ва йўл тўшалмасининг ўзаро таъсири, машина кузовига юкланган материалнинг шамол таъсирида учирилиши натижасида ажралади.

62. Карьер чегарасида автотранспорт томонидан ажралиб чиқадиган чангнинг умумий миқдори қуйидаги ифода ёрдамида ҳисобланади:

q=C 1 *C 2 *C 3 *N*a*q 1 /3600+C 4 *C 5 *C 6 *F 0 *n*q 2 , г/с (1.37),

бу ерда,

С 1 — автотранспортнинг ўртача юк кўтариш коэффициенти бўлиб, унинг қиймати 24-жадвалдан қабул қилинади;

С 2 — транспортнинг карьердаги ўртача ҳаракатланиш тезлиги ҳисобга олувчи коэффициент, қиймати 25-жадвалдан қабул қилинади;

Юк узатилишининг ўртача тезлиги, ушбу ифода орқали аниқланади:

V=N*a/N, км/час; (1.38),

С 3 — йўлнинг ҳолатини ҳисобга олувчи коэффициент, қиймати 26-жадвалдан қабул қилинади.

С 4 — платформадаги юк ёки материал сиртининг тузилиш (профил) и коэффициенти, F факт. /F 0 — нисбатдан аниқланади,

Бунда: F факт — платформадаги материал (юк)нинг ҳақиқий сирти;

F 0 — платформанинг ўртача юзаси;

С 4 — нинг қиймати материалнинг йириклигига боғлиқ равишда 1, 3-1, 6 оралиғида қабул қилинади.

С 5 — материал (юк) га шамол эсишининг таъсирини ҳисобга олувчи коэффициент бўлиб, шамол тезлиги ва транспорт ҳаракатининг ўртача тезлигининг тескари векторларининг геометрик йиғиндиси сифатида аниқланади.

Бу коэффициентнинг қиймати 2.4.23-жадвалда келтирилган.

С 6 — материал сирти намлигини ҳисобга олувчи коэффициент, (1.36) ифодада С 6 =К 5 , 20-жадвалдан қабул қилинади.

N — барча транспортларнинг бир соат мобайнида бориб-қайтиш (қатнаш) лари сони;

a — карьер чегарасида битта қатнашнинг ўртача узунлиги, км;

С 1 =С 2 =С 3 =1, бўлиб, 1450 қабул қилинади.

q 1 — платформадаги материалнинг бирлик ҳақиқий юзасидан вақт бирлигида ажраладиган чанг миқдори, г/м 2 *с;

F о — платформанинг ўртача юзаси, м 2 ;

n — карьерда ишлаётган автомашиналар сони.

24-жадвал

С 1- нинг автотранспортнинг ўртача юк кўтаришга боғлиқлиги

Ўртача юк кўтариш қобилияти , т С 1 5 0,8 10 1,1 15 1,3 20 1,6 25 1,9 30 2,5 40 3,0

25-жадвал

Кўчирилишнинг ўртача тезлиги км/соат С 2 5 0,6 10 1,0 20 2,0 30 3,5

26-жадвал

С 3 нинг йўлнинг ҳолатига боғлиқлиги

карьер йўлларининг ҳолати С 3 Қопламасиз (тўпроқ) йўл 1,0 Чақиқ тошли қопламали йўл 0,5 к альций хлори эритмаси, ССБ, битум эмульсияси билан ишлов берилган чақиқ тошли қопламали йўл 0,1

27-жадвал

С 5 нинг машина кузовига таъсир шамоли тезлигига боғлиқлиги

Шамол тезлиги, м/с С 5 до 2 1,0 5 1,2 10 1,2

21-боб. Карьер машиналари ишлаётганида заҳарли газларнинг ташламалари

63. Қуввати 1 от кучи бўлган карбюраторли двигателларнинг ишлаши учун 0,25 кг/о.к.соат, дизель двигателлар учун эса 0,25 кг/о.к.соат ёқилғи сарфланади.

64. Карьер машиналари ишлаганида сарфланган ҳар 1 кг ёқилғисидан 15-20 г ёқилғи газлари ажралиб чиқади. ёқилғи газларнинг таркибий тавсифи 28-жадвалда келтирилган.

65. Ёқилғи газларининг ҳар бир заҳарли газининг миқдори қуйидаги формулалар(1.39), (1.40), (1.41)га мос равишда аниқланади:

М со = (f 1 *W 1 *m 1 (СО)+f 2 *m 2 (CО))/3600, г/с (1.39);

М N Ox = (f 3 *W 1 *m 1 (NO x )+f 4 *W 2 *m 2 (NO x ))/3600, г/с (1.40);

М альд. = (f 5 *W 1 *m 1 (альд.)+f 6 *W 2 *m 2 (альд.))/3600, г/с, : (1.41),

f 1 , f 2 , …f 6 — двигателлар ишлаш тартибининг заҳарли компонентлар чиқарилишига таъсирини ҳисобга олувчи коэффициентлар (29-жадвал);

m 1 (СО), m 1 (NO x ), m 1 (альд.) — «кичик юриш» режимида 1 кг бензин ёқилганида ажралиб чиқадиган зарарли компонентларнинг миқдори, (29-жадвал);

m 2 (СО), m 2 (NO x ), m 2 (альд.) — «кичик юриш» режимида 1 кг дизель ёқилғиси ёқилганида ажралиб чиқадиган зарарли компонентларнинг миқдори, (29-жадвал);

W 1, W 2 — мос равишда бензин ва дизель ёқилғиси сарфи, кг/соат.

28-жадвал

Ёқилғи газларининг тавсифи

Компонентлар оғирлик бўйича миқдори, % бензинли двигателлар дизелли двигателлар Азот 74-77 76-78 Кислород 2-8 12-18 Сув буғи 3,0-5,5 0,5-4,0 Углерод IV 5-12 1,0-6,0 Углерод оксиди 2-12 0,05-0,5 Азот оксидлари 0,0004-0,008 0,0002-0,01 Углеводородлар 0,2-3,0 0,009-0,5 Альдегидлар 0,0-0,002 0,001-0,009 Қурум 0,0-0,05г/м 3 0,01-1,1г/м 3 бенз(а)пирен до 20мкг/м 3 до 10мкг/м 3

29-жадвал

Двигателларнинг ишлаш тартиби коэффициентлари ва заҳарли газларнинг чиқиши

Ёқилғи тури д вигателларнинг ишлаш тартиби 1 кг ёқилғидан заҳарли компонентларнинг граммларда ҳисобланган чиқиши ва двигателларнинг ишлаш режими коэффициентлари f 1 M 1(CO) f 3 M 1( N Ox) f 1 m 1(альд.) бензин Секин юриш 1 20,00 1 1,0 1 1,0 тезланиш 0,18 37,5 0,66 Тез юриш 0,23 17,5 0,33 секинланиш 0,55 0,5 26,6 f 1 M 2(CO) f 1 M 2(CO) f 1 m 2(альд.) Дизель ёқилғиси Секин юриш 1 20,00 1 2,0 1 1,0 тезланиш 1 14,1 1 Тез юриш 1 4,1 1 секинланиш 1 0,66 2,5

22-боб. Қазиш-юклаш ишларидаги ташламалар

66. Экскаватор ишлашида чанг чиқиши қазиб олинган материални автомобилга юклаш пайтида содир бўлади. Чанг ажралиш жараёни қуйидаги тенглама бўйича ифодаланади:

Q 2 =Р 1 *Р 2 *Р 3 *Р 4 *G*10 6 /3600, г/с, (1.42),

Бунда:

Р 1 — материалда чангли фракциянинг оғирлик бўйича ҳиссаси. Ўлчамлари 0 — 200 мкм бўлган чангли фракцияни элаш ва ювиш йўли билан аниқланади;

Р 2 — чанг ҳиссаси (аэрозолга айланадиган чангларнинг массаси);

Чангнинг ҳақиқий дисперс таркибини текшириш ва Р 2 нинг катталигини аниқлаштириш чангиётган объект чегарасида ҳаво чангидан шамол намуна олиш томонига тезлиги 2 м/с билан эсаётган ҳолда, намуна олиш билан амалга оширилади.

Р 3 — экскаваторнинг ишлаш зонасида шамолнинг тезлигини ҳисобга олувчи коэффициент, 30-жадвалдан қабул қилинади;

Р 4 — материалнинг намлигини ҳисобга олувчи коэффициент, қиймати 23-жадвалдан қабул қилинади;

G — экскаватор ишлов бериладиган жинснинг жами миқдори, т/соат.

30-жадвал

Р 3 коэффициентнинг шамол тезлигига боғлиқлиги

шамол тезлиги, м/с Р 3 коэффициентнинг катталиги 2 гача 1,0 5 гача 1,2 10 гача 1,5 20 гача 2,0 20 дан кўп 2,5

23-боб. Бурғилаш ишлардаги ташламалар

67. Қудуқ ва шпурларни бурғилашда атмосфера ҳавоси ифлосланиши ҳажмини ҳисоблашда, саноат томонидан ташланадиган барча дастгоҳлар чанг тозалаш воситалари билан чиқарилиши ҳисобга олинади:

Q 3 =n*Z*(1-h)/3600 , (1.43),

n — бир вақтда ишлайдиган бурғилаш дастгоҳлари сони;

Z — битта дастгоҳ бурғилашида чиқадиган чанг миқдори, г/соат;

n — чанг тозалаш тизимининг самарадорлиги, ҳиссаларда.

68. Агар бурғилаш майдонида ҳар хил тизимдаги бир нечта дастгоҳлар ишлайдиган бўлса, ҳисоблаш тенгламаси қуйидаги кўринишга эга бўлади:

Q 3 =(n 1 *Z 1 *(1-h 1 )+ n 2 *Z 2 *(1-h 2 )+ + n i *Z i *(1-h i ))/3600 г/с, (1.44),

бунда, n 1 , n 2 , …, n i — бир вақтда ишлайдиган ҳар хил тизимдаги бурғилаш дастгоҳлари сони;

Z 1 , Z 2 , …, Z i — қудуқдан чиқадиган чангнинг дастлабки миқдори;

n 1 , n 2 , …, n i — ўрнатилган чанг тозалаш жиҳозининг самарадорлиги (31-жадвал).

31-жадвал

Бурғилашда чанг ташламалар ҳажмини ҳисоблаш учун қийматлар

Бурғилаш усули Чанг тозалаш тизими h Шарошечли циклон 0,75 Намли чанг тутгич 0,85 Оловли Қўлсимон фильтр 0,95

24-боб. Портлатиш ишларидаги чанг ташламалари

69. Портлатиш ишларида катта миқдорда чанг ажралиши кузатилади. Катта миқдорда чанг ажралиши қисқа муддатда атмосферадаги чангнинг улуши РЭЧУ дан юз марталаб ошиб кетишига олиб келади. Портлаш ишларида чангнинг бир вақтда ташламаларини ҳисоблаш учун қуйидаги тенгламадан фойдаланиш мумкин:

Q 4 =а 1 *а 2 *а 3 *а 4 *Д*10 6 , г, (1.45),

а 1 — 1 кг портловчи модда портлатилганида ҳавога кўтариладиган материаллар миқдори (4-6т/кг);

а 2 — портлатилган тоғ массасига нисбатан, заррачалар ўлчамлари 0-50 мкм бўлган аэрозолга айланувчи чангнинг ҳиссаси (ўртача 2*10 -5 );

а 3 — портлаш зонасида шамол тезлигини ҳисобга олувчи коэффициент, (Q 3 =P 3 ), (33-жадвал) ;

а 4 — бурғилаш майдонини дастлабки намлаши ва қудуқни сувлашини ҳисобга олувчи коэффициент (32-жадвал);

Д — портлатувчи модда миқдори, кг.

32-жадвал

Бурғилаш майдонини дастлабки намлаш ва қудуқларни сув бостиришни ҳисобга олувчи а 4 коэффициентининг қийматлари

Майдонни аввалдан тайёрлаш а 4 нинг қиймати Чанг чўкиш зонасини суғориш, 10л/м 0,7 Қудуқни сув бостириш (сув устуни баландлиги 10-14м) 0,5

70. Портлатиш ишларида чанг чиқарилиши давомийлиги узоқ бўлмаганлиги (10 минутлар атрофида) сабабли, бу ифлослантирувчи моддалар миқдорини бир вақтда бараварига ташланадиган моддалар миқдорини ҳисоблашда эътиборга олиниши керак.

25-боб. Технологик жиҳозлар

71. Технологик жиҳозларнинг умумий ташламалари (Q) маълум вақт ичида тўкилган, юкланган ва туширилган материалларнинг бирлик жиҳозга тўғри келадиган умумий миқдорини солиштирма ташламага кўпайтириб аниқланади:

Q = 10 -3 *gB, (т): (1.46),

g — чанг ташламасининг солиштирма кўрсаткичи, кг/т (8; 12; 33-жадваллар);

В — бирлик жиҳозга тўғри келадиган материалларнинг умумий миқдори т. 33-жадвалда келтирилган.

33-жадвал

Ташкиллаштирилмаган ташламаларнинг солиштирма кўрсаткичлари қийматлари

Ташлама манбалари Материал Намлик,% Ташлама манбаси ёнида чанг булутидаги чангнинг улуши, г/м 3 Чанг ажралишининг солиштирма кўрсаткичи, кг/т Вагондан тушириш Тупроқ - - 0,295 м айдалагич бункерига самосвалдан тушириш (юк кўтариши 26т) Мергель 2,4 1,5 0,02 Грейферда юклаш (юк кўтариши 5т) Мергель 2,6 3,5 0,04 Грейферда (юк кўтариши 5т) хом ашёни юклаш Клинкер Оҳактош Тупроқ - 5,0 16,0 2,7 3,1 0,3 0,06 0,04 0,003 Думпкар вагонидан тушириш Доломит 7,0 8,0 0,12 Майдаланган материални сепиш тугуни (баландлик 5м, унумдорлик 175 т/соат) Мергель - 2,6 0,08 Қайта қуйиш тугуни (баландлик 1,5м, унумдорлик 40т/соат ) Доломит 7,0 1,08 0,02 Вагондан тушириш Магнезит - - 0,116 Бункерли вагондан тушириш Пиширилган доломит - - 0,021 Шамот - - 0,043 Шлакларни очиқ сақлаш омборлари Шлак - - 0,004 Вагонларга шлакларни юклаш «қ уруқ» чанг тутгичлар чанги - - 0,01 Шлакни қайта ишлаш Шлак - - 0,02 Шлакни кўчириш Шлак - - 0,005 Қайта тўкиш тугуни Нам тупроқ - 2,0 - Автоцистерна темир йўл вагонларини юклаш (ўз оқими билан) Цемент - 3,5 0,02 Пневмотранспортда автоцистерна темир йўл вагонларини юклаш Цемент - 19,5 0,2 Хомашё материаллари учун тегирмон: Чанг барабандан сўриш - 9,0 - Тўладан сўриш - 0,5 -

26-боб. Атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларнинг умумий ташламаларини ҳисоблаш

72. Атмосфера ҳавосига ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг тақрибий массаси (В) уларнинг технологик жиҳозлардан ажралиб чиққан (М умум ) миқдори билан чанг-газ тозалаш қурилмалари (У) ва ишлаб чиқаришни такомиллаштириш натижасида ушлаб қолинган қисмлари йиғиндиси ўртасидаги фарқ сифатида аниқланади.

В = М умум — (У+С), (т) (1.47).

Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигидаги темир-бетон ишлаб чиқариш объектларидан ифлослантирувчи моддалар ташламаларининг йириклаштирилган кўрсаткичлари 34-жадвалда келтирилган:

34-жадвал

Темир-бетон ишлаб чиқариш объектларидан ифлослантирувчи моддаларнинг ташламалари йириклаштирилган кўрсаткичлари

Объектлар Тозаланмасдан ташланади Қаттиқ заррачалари тозаланиб, чиқарилади Тозалашда қаттиқ заррачалар тутиб қолинади ва зарарсизлантирилади Қаттиқ олтингугурт, азот, углерод оксидлари, углеводородлар бошқалар 1-босқичли 2-босқичли 1-босқичли 2-босқичли Заводлар: темир-бетон конструкциялари, ТББ, КПД (1000 м 3 бетонга) 2,0-5,0 - 0,3-1,0 0,4-2,0 0,01-0,03 1,6-3,0 1,99-4,97

27-боб. Ёғочга ишлов бериш бўлими

73. Арралаш, пайраҳаларни ажратиш, арралаб тилинган материалларнинг четларини қирқиш, тайёрланмаларни ўйиш жараёнларини бажариш учун тасмасимон-арралаш, текисловчи, ўйувчи, тарашловчи-арраловчи, универсал-шина кесувчи, универсал-ёнбош кесувчи, тахталарни белгиланган ўлчам бўйича тилиш дастгоҳлари қўлланилади.

74. Ёғочга ишлов беришда ажралиб чиқадиган асосий зарарли моддалар ёғоч чанги, қириндилар ва пайраҳалар ҳисобланади. Бунда, йирик қириндилар ва пайраҳалар атмосфера ҳавосига ташланмайди.

75. Вақт бирлиги ичида битта дастгоҳдан чиқадиган чангнинг солиштирма миқдори 0,05 кг/соат қабул қилинади ва унинг йиллик миқдори қуйидаги ифода орқали аниқланади:

q n = 0,05*T, (1.48),

бунда: Т — йил давомида дастгоҳнинг ишлаш вақти, соат.

28-боб. Турғун дизель қурилмалари

76. Мазкур усул турғун дизель қурилмаларидан ташламаларни уларнинг солиштирма кўрсаткичлари асосида ҳисоблаш тартибларини ўрнатади ва турғун дизель қурилмаларининг барча турлари (дизельгенераторлари, бурғилаш агрегатлари, мотопомпа, мотокомпрессорлар, мотовентиляторлар) учун тааллуқлидир.

77. Ушбу усул турғун дизель қурилмаларидан 20 минутлик вақт оралиғида бир марталик максимал ва йиллик умумий ташламаларни ҳисоблаш амалга оширилади.

78. Бир марталик максимал ташламаларни ҳисоблаш учун дастлабки маълумотлар сифатида, дизель қурилмасининг эксплуатацион қуввати ҳақида — заводнинг техник ҳужжатларида келтирилган маълумотлари (агар эксплуатацион қуввати ҳақида маълумотлар бўлмаса, белгиланган (номинал) қувват) дан фойдаланилади, атмосфера ҳавосига умумий ташламаларни ҳисоблаш учун дизель ёқилғисининг йиллик сарфи ҳақидаги ҳисоблаш маълумотларидан фойдаланилади.

79. Турғун дизель қурилмаларининг ёқиб ишлатилган газлари билан бирга атмосфера ҳавосига ташламаларини ҳисоблашлар қуйидаги зарарли моддалар учун бажарилади:

углерод оксиди (СО);

азот оксидлари (NO x ) (NO 2 га ҳисобланган)

углеводородлар (CН) 1 ;

қурум(C);

сульфид ангидриди (SO 2 );

формальдегид (CН 2 O);

бенз(a)пирен (БП).

80. Турғун дизель қурилмалари учун атмосферани ифлослантирилишини ҳисоблаганда, РЭЧУ м.б. нинг қиймати керосин бўйича олинади.

81. Асосий синфланиш белгилари (ишчи жараёнини ташкиллаштириш усулини аниқловчи белгилар — номинал қувват, тезюришлилик, цилиндрлар сони), шунингдек ажраладиган моддаларнинг заҳарлилик хусусиятларига мос равишда, тўртта гуруҳга бўлинади (N e — номинал қувват, n — айланишлар сони, i — цилиндрлар сони):

а) кам қувватли, тезюрувчан ва ўта тез юрувчан (N e <73,6 кВт, n = 1000-3000 мин -1 ). Масалан, дизельгенераторлар 0801-08011 (2Ч9,5/10), 1601-1612 (4Ч9,5/10), 3001-3012 (8Ч9,5/10); дизель-электр агрегатлари 2Э-16А (4Ч8,5/11), А-01М;

б) ўрта қувватли, ўртача тезюрувчан ва тез юрувчан (N e =73,6-736 кВт, n=500-1500 мин -1 ). Газомотокомпрессор КС-550/4-64 (8Д22/22,5), автоматлаштирилган дизель-электр агрегати АСДА-200 (дизель 1Д12В-300), дизель-генератор ДГР 300/500-4 (6ЧН 25/34), дизель-насос қурилмаси ДНУ 120/70 (6ЧН12/14), ЯМЗ-238 дизель базасидаги энергетик қурилмаси, ДГА-315,320 (6ЧН25/34), Г-72 (6ЧН36/45), КАС 315 (12ЧН18/20), КАС 630Р (12ЧН18/20), АС 630М (12ЧН18/20) дизель генераторлари;

в) бақувват, ўртача тезюрувчан (N e = 736-7360 кВт, n =500-1000 мин -1 ). Масалан, 1А-6Д49 (8ЧН26/26), 1-9ДГ (16ЧН26/26) бурғилаш агрегати, 14ДГ (дизель14Д40), Г-99 (6ЧН12А36/45), ПЭ-6 (12ЧН26/26), ДГ-4000 (дизель 64Г базасидаги 61В-3 модели) дизельгенератори;

г) бақувват, юқори тезюрувчан, кўп цилиндрли (N e =736-7360 кВт, n=1500-3000 мин -1 , i>30). Масалан, АСДГ-800 (42ЧСПН16/17), ДГ-2000 (56ЧСПН16/17).

82. Капитал таъмирлашдан сўнг ташламалар миқдорида ўзгаришлар рўй беради. Капитал таъмирланган турғун дизель қурилмаларидан фойдаланаётганлиги учун ташламалардаги маълумотларга кўрсатилган ҳолатларни ҳисобга олиб тузатишлар киритилиши лозим.

29-боб. Ўрталаштирилган кўрсаткичлардан фойдаланиб ташламаларни ҳисоблаш

83. Турғун дизель қурилмаларидан i — инчи модданинг максимал ташламаси (г/с) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

e Mi (г/кВт·ч) — i — инчи зарарли модданинг турғун дизель қурилмаларининг бирлик фойдали ишини номинал қувватдаги режимда бажарганидаги ташламалари 35 ёки 36-жадваллардан қабул қилинади;

P Э (кВт) — дизель қурилмасининг эксплуатацион қуввати ҳақида тайёрловчи — заводнинг техник ҳужжатларида келтирилган маълумотлари [агар эксплуатацион қуввати ҳақида маълумотлар бўлмаса, белгиланган (номинал) қувват (N e )] дан фойдаланилади;

(1/3600) — соатдан секундга ўтиш коэффициенти.

35-жадвал

Капитал таъмирлашгача турғун дизель қурилмаларининг турли гуруҳлари учун e Mi (г/кВт·ч) ташламалар қийматлари

Гуруҳ Ташлама г/кВт·ч СО N O x CН C SO 2 CН 2 БП А 7,2 10,3 3,6 0,7 1,1 0,15 1,3·10 -5 Б 6,2 9,6 2,9 0,5 1,2 0,12 1,2·10 -5 В 5,3 8,4 2,4 0,35 1,4 0,1 1,1·10 -5 Г 7,2 10,8 3,6 0,6 1,2 0,15 1,3·10 -5

36-жадвал

Капитал таъмирланган турғун дизель қурилмаларининг турли гуруҳлари учун e Mi (г/кВт·ч) ташламаларининг қийматлари

Гуруҳ Ташлама г/кВт·ч СО N O x CН C SO 2 CН 2 БП А 8,6 9,8 4,5 0,9 1,2 0,2 1,6·10 -5 Б 7,4 9,1 3,6 0,65 1,3 0,15 1,5·10 -5 В 6,4 8,0 3,0 0,45 1,5 0,12 1,4·10 -5 Г 8,6 10,3 4,5 0,75 1,3 0,2 1,6·10 -5

37-жадвал

Капитал таъмирлашгача турғун дизель қурилмаларининг турли гуруҳлари учун q Mi (г/кг ёқилғи) ташламаларининг қийматлари

Гуруҳ ташлама, г/кг ёқилғи СО N O x CН C SO 2 CН 2 БП А 30 43 15,0 3,0 4,5 0,6 5,5·10 -5 Б 26 40 12,0 2,0 5,0 0,5 5,5·10 -5 В 22 35 10,0 1,5 6,0 0,4 4,5·10 -5 Г 30 45 15,0 2,5 5,0 0,6 5,5·10 -5

84. Турғун дизель қурилмаларидан йил давомида i — инчи модданинг атмосфера ҳавосига умумий ташламаси (т/йил) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

q эi (г/кг ёқилғи) — турғун дизель қурилмалари фойдаланиш циклини ташкиллаштирадиган режимларда ишлаганида бир кг сарфланган дизель ёқилғисига тўғри келадиган i-инчи зарарли модданинг 37 ёки 38-жадваллардан аниқланадиган ташламаси;

G т (т) — турғун дизель қурилмалари учун йил давомида сарфлайдиган ёқилғи сарфи, (қурилмадан фойдаланиш ҳисоботларидан олинади);

(1/1000) — «кг» ни «т» га айлантириш коэффициенти.

38-жадвал

Капитал таъмирлангач турғун дизель қурилмаларининг турли гуруҳлари учун q Mi (г/кг ёқилғи) ташламалар қийматлари

Гуруҳ ташлама, г/кг ёқилғи. СО N Ox CН C SO 2 CН 2 O БП А 36 41 18,8 3,75 4,6 0,7 6,9·10 -5 Б 31 38 15,0 2,5 5,1 0,6 6,3·10 -5 В 26 33 12,5 1,9 6,1 0,5 5,6·10 -5 Г 36 43 18,8 3,15 5,1 0,7 6,9·10 -5

85. Халқаро талабларга жавоб берадиган турғун дизель қурилмалари учун ташлама қийматлари 35, 36, 37, 38-жадвалларидаги қийматлари СО учун 2, NO 2 ва NO 2,5 ҳамда CН, C, CН 2 O ва БП — 3,5 марта мос равишда камайтириш мумкин.

86. Атроф-муҳит муҳофазасининг ҳар хил технологиялари қўлланилганида, (суюқликли ва каталитик нейтрализаторлар, қурумли фильтрлар, ёқилғиларнинг «экологик тоза» тури, 39-жадвал), ёқилғи газларни тозалаш самарадорлиги улардан фойдаланиш шароитидаги ташламаларни ўлчов асбоблари ёрдамида назорат қилиш йўли билан олинган маълумотлар мослиги тасдиқланиши лозим.

39-жадвал

Атроф-муҳитни муҳофазалаш технологиясининг самарадорлиги тўғрисида маълумот

Т/р Технологик жараённинг номланиши Моддалар Тозалаш даражаси % да 1. к аталитик нейтрализаторда оксидланиш (актив фаза платина Pt) CO 90-95 CН 70-80 C 30-50 СН 2 O 50-60 2. Реакторни қизитиш усулида каталитик нейтрализаторда оксидланиш (актив фаза платина Pt) CO 98-100 CН 98-100 C 50-60 CН 2 O 90-95 3. Реакцияга киришувчи каталитик фильтроэлементларда оксидлаш ва фильтрлаш (активфаза платина Pt) CO 98-100 CН 98-100 C 90-95 CН 2 90-95 4. с ув дисперланган ёқилғини қўллаш N ox до 50 C 60-80 5. Кам олтингугуртли ёқилғини қўллаш SO 2 до 95 6. у яли-блокли катализаторларда N O ни қайта тиклаш (актив фаза V 2 O 5 (WO 3 )/TiO 2 ) N o x до 80 7. Сувли эритмада ювиш (суюқликли нейтрализация) N o x до 40 C до 50 CН 2 O до 80

30-боб. Ёқиб ишлатилган газларнинг ҳарорати ва сарфларини аниқлаш

87. Турғун дизель қурилмаларидан ёқиб ишлатилган газларнинг сарфи ушбу ифода бўйича аниқланади:

88. ёқиб ишлатилган газларнинг ҳажмий сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

89. Атмосфера ҳавосига ёқиб ишлатилган газларнинг турғун дизель қурилмаларидан ташкиллаштирилган ташламаси 5 м гача бўлган баландликка чиқарилганида, уларнинг ҳароратини 450 °С, 5 дан 10 м гача баландликка чиқарилганида — 400°С қабул қилиш мумкин.

31-боб. Лок-бўёқ ишлаб чиқариш

90. Бирон бир сирт юзасининг қопланмасини шакллантириш жараёнида ифлослантирувчи моддаларнинг ажралиб чиқиши лок-бўёқ материалларини суркаш ва уни қуритишда рўй беради.

91. Лок-бўёқ материалларининг таркибидаги ифлослантирувчи моддаларнинг ҳавога ажралиб чиқиши унинг таркиби, қопламани қоплаш усули, қўлланилаётган жиҳоз унумдорлиги, суркаладиган қопламанинг қалинлиги, ифлослантирувчи моддаларни тутиб қолувчи ёки нейтраллаштирувчи воситаларининг мавжудлиги ва бошқаларга боғлиқ.

92. Мазкур услубда, бўяш ва қуритиш жараёнида лок-бўёқ материал ва эритувчиларининг учувчан қисми тўлиқ газ ҳолатига ўтади деб қабул қилинади.

93. Ифлослантирувчи моддаларнинг чиқарилишини ҳисоблаш учун ҳақиқий ёки режадаги лок-бўёқ материалларининг сарфи, ундаги учувчан қисмининг ҳиссаси, ифлосликларни тутиб қолувчи ва зарарсизлантирувчи жиҳозлар мавжуд бўлганида — учиб чиқадиган моддалар ҳиссаси — яъни, тозалаш даражаси дастлабки маълумот сифатида қабул қилинади.

32-боб. Ташкиллаштирилган манбалардан ташламалар ҳисоби

94. Буюмнинг сиртига лок-бўёқ материалларни суркаш жараёнида, газни тозалаш ускуналари мавжуд бўлмаган ҳолатларда, ҳавосига ажраладиган ёки атмосфера ҳавосига ташланадиган бўёқ аэрозолининг тоннада ифодаланган миқдори (Ма) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

М а = М k *f а *f т *10 -4 , (1.56),

Бу ерда,

M k — бўяш учун фойдаланилган лок-бўёқ массаси, т;

f a — лок-бўёқ материалларининг аэрозоль кўринишида фоизларда ифодаланган йўқотилиш ҳиссаси, 40-жадвалдан қабул қилинади;

f т — лок-бўёқ материаллари қаттиқ қисмининг фоизларда ифодаланган ҳиссаси, 41-жадвалдан қабул қилинади;

40-жадвал

Лок бўёқ билан буюм сиртини бўяшда ажраладиган ифлослантирувчи моддалар

Бўяш усули м атериалнинг қаттиқ таркибли қисмига нисбатан % да ифодаланган, бўяш жараёнида, ажраладиган, лок-бўёқ аэрозолининг ҳиссаси, fa Лок-бўёқ материалининг умумий миқдорига нисбатан ундаги учувчан эритувчиларнинг ҳиссали, fp бўяшда, fp.o қуритишда, fр.с. Пневматик (Ҳаволи) 30,0 25 75 Ҳавосиз 2,5 23 77 гидроэлектростатик 1,0 25 75 пневмоэлектростатик 3,5 20 80 Электростатик 0,3 50 50 Иссиқ сачратиш 20,0 22 78 Ботириш - 28 72 Оқимли қуйиш - 35 65 Электрочўктириш - 10 90

95. Буюмнинг сиртига лок-бўёқ материалларни суркаш жараёнида газни тозалаш ускуналари мавжуд бўлган ҳолатларда, ҳавосига ажраладиган ёки атмосфера ҳавосига ташланадиган бўёқ аэрозолининг тоннада ифодаланган миқдори (Ма) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

М а = М k *f а *f т *(1-n)*10 -4 , (1.57),

Бу ерда,

M k — бўяш учун фойдаланилган лок-бўёқ массаси, т;

f a — лок-бўёқ материалларининг аэрозоль кўринишида фоизларда ифодаланган йўқотилиш ҳиссаси, 40-жадвалдан қабул қилинади;

f т — лок-бўёқ материаллари қаттиқ қисмининг фоизларда ифодаланган ҳиссаси, 42-жадвалдан қабул қилинади;

n — тозалаш даражаси, бирлик қисмларида;

96. Газни тозалаш ускуналари мавжуд бўлмаган ҳолатларда, лок-бўёқ таркибида бўлган алоҳида ифлослантирувчи модданинг қопламани суркашдаги ташлама ёки ташламанинг тоннада ифодаланган миқдори (M o ) қуйидаги формула орқали топилади:

М о = М k *f p *f p.o *f k *10 -6 (1.60)

бу ерда:

M k — бўяш учун ишлатиладиган лок-бўёқ материалининг массаси, т;

f р — лок-бўёқ материалларининг учувчан қисми фоизларда ифодаланган йўқотилиш ҳиссаси, 41-жадвалдан қабул қилинади;

f p.c — лок-бўёқ материаллари учувчан эритувчиларнинг фоизларда ифодаланган ҳиссаси, 40-жадвалдан қабул қилинади;

f k — ифлослантирувчи модданинг лок-бўёқ материалининг учувчан қисмидаги фоизлардаги ҳиссаси 41-жадвалдан қабул қилинади;

n — тозалаш даражаси, бирлик қисмларида;

97. Алоҳида ифлослантирувчи модданинг лок-бўёқ материалининг учувчан қисмидаги умумий ташламаси қуйидаги формула ёрдамида аниқланади:

М общ = M ok + M ck . (1.64).

98. Бўялаётган буюмнинг умумий майдони юзаси ва атмосфера ҳавосига ташланадиган ифлослантирувчи модданинг, солиштирма миқдори маълум бўлса, маълум технологик жараёнида бир хил турдаги лок-бўёқ материаллари қўлланиладиган ва бўяш бир қатламли бўлиб, газтозалаш қурилмаси мавжуд бўлмаган ҳолларда ифлослантирувчи модданинг тонналарда ифодаланган миқдори қуйидаги формула ёрдамида амалга оширилади:

бу ерда,

qij — i — турдаги лок-бўёқ материалини j -технологик жараёнда қўллаб бўяётганда, уни транспортировка қилиш ва дастлабки қуритишни ҳисобга олгандаги ифлослантирувчи моддаларнинг солиштирма миқдори, г/м 2 ;

Fij — j -технологик жараёнда i — турдаги лок-бўёқ материали билан бўяшдаги буюм сиртининг жами юзаси, м 2 /йил.

99. Атмосфера ҳавосига вақт бирлиги ичида ташланадиган ифлослантирувчи моддалар массаси (г/с), юқорида келтирилган умумий ташламаларни аниқлаш формуласи билан топилади, фақат, бунда, бўяш учун ишлатиладиган лок — бўёқ материалларининг массаси (M k ) ўрнига, вақт бирлиги ичида ташланадиган лок — бўёқ материаллари сарфи, (ОНД-86 тавсияларига кўра, 30 минутлик оралиқдаги ўртача миқдор) олинади.

M c.p — бўёқ қопламасини қоплаш технологик жараёнининг t минут давомидаги лок-бўёқ материалининг сарфи, кг;

t — технологик жараённинг давомийлиги, мин.

100. Атмосфера ҳавосига ташланадиган бўёқ аэрозолининг миқдорини аниқлаш формуласи (1.56) қуйидаги кўринишга эга бўлади:

М а = 0,56*М k *f a *f т *10 -4 , (1.56),

M k — 30 минут давомида қоплама қоплаш технологик жараёнидаги лок-бўёқ материалининг сарфи, кг;

(1.57)-(1.65) формулалар хам шунга ўхшаш кўринишга эга бўлади.

33-боб. Ташкиллаштирилмаган манбалардан ташламаларни ҳисоблаш

101. Бино ва иншоотларнинг меъморчилик элементлари, қурилиш конструкциялари, қувурлар, ҳаво ўтказгичлар, технологик ускуналар ва шунга ўхшашларни лак-бўёқ қопламалари билан қоплаш (бўяш) да ифлосланган ҳавони сўриб олиш жиҳозлари мавжуд бўлмаса, манбалар ташкиллаштирилмаган бўлади ва лак-бўёқ материалларининг учувчан қисмидан ифлослантирувчи моддаларнинг атмосфера ҳавосига ташламаларини ҳисоблаш қуйидаги формула ёрдамида аниқланади:

М = 0,56*М k *f a *f т *10 -4 . (1.67).

102. Бўёқ аэрозолларининг очиқ майдондаги ташламаларининг ҳисоби (1.56) формула бўйича амалга оширилади.

41-жадвал

Лок-бўёқ маҳсулотлари таркиби ва уларнинг ишлатилиши

Лок бўёқлари маҳсулотларининг турлари Лок бўёқларини маҳсулотларининг ишлатилиши Лок бўёқлари маҳсулотлардаги қаттиқ моддаларнинг миқдори, (f т ) Лок бўёқлари маҳсулотлардаги учувчи моддаларнинг миқдори, (f р ),% Лок бўёғидан маҳсулотларга кирувчи ифлослантирувчи моддаларнинг тури Лок бўёқ маҳсулотларнинг таркибига кирувчи учиб чиқувчи маҳсулотлар, (f к ),% Автомобиль локлари, бўёқлар ва автокосметика (импорт) Эритувчилар, аралаштиргичлар, ёғсизлантирувчилар Clearcut Бузилмаслиги учун сиртни тозалагич - 100,0 Амилли спирт 1,58 Ацетон 3,34 Бутилацетат 54,86 Ксилол 13,65 Псевдокумол 2,75 Стирол 0,96 Этилбензол 5,24 Этилцеллозольв 4,26 Углеводородлар С 1 -С 10 13,36 Standox msb-11050 Эритувчи - 100,0 Бутилацетат 32,23 Ксилол 11,50 Уайт-спирит 52,32 Этилбензол 3,95 Standox msb-11050 82489 Эритувчи - 100,0 Бутилацетат 59,53 Ксилол 11,50 Уайт-спирит 25,02 Этилбензол 3,95 Standox 2k express Эритувчи - 100,0 Бутилацетат 86,11 Этилацетат 86,11 Standox 2k for 11031 78058 Чуқур сингдириладиган эритувчи - 100,0 Бутилацетат 9,82 Стирол 70,58 Уайт-спирит 5,21 Этилцеллозольв 14,39 Standox 2k for 11031 78082 Чуқур сингдириладиган эритувчи - 100,0 Бутилацетат 9,03 Стирол 67,85 Уайт-спирит 5,79 Этилцеллозольв 17,33 Standox silicon remover 85917 Силиконни эритувчи - 100,0 Амилацетат 4,12 Амиловли спирт 0,08 Бутилацетат 6,76 Ксилол 14,92 Кумол 0,41 Стирол 1,87 Уайт-спирит 61,51 Этилбензол 6,28 Этилцеллозольв 2,52 Этилметилбензол 1,53 Standox silicon remover 86786 Силиконни эритувчи - 100,0 Бутилацетат 3,68 Ксилол 9,61 Толуол 4,56 Уайт-спирит 79,31 Этилбензол 2,84 Standox silistop 86875 Оқаётиб қотган силиконни эритувчи - 100,0 Амилацетат 0,22 Ацетон 6,00 Бутилацетат 9,50 Ксилол 59,61 Этилацетат 0,27 Этилбензол 18,43 Углеводородлар С 1 -С 10 5,97 Standox 2k Verdunnung Lang 78104 Икки компонентли эритувчи - 100,0 Бутилацетат 89,15 Этилцеллозольв 10,85 Standox 2k Verdunnung Lang 78732 Икки компонентли эритувчи - 100,0 Бутилацетат 88,51 Этилцеллозольв 11,49 Standox 2k Verdunnung Lang 78090 Икки компонентли эритувчи - 100,0 Бутилацетат 92,55 Этилцеллозольв 7,45 Standox Сomdi Verdunnung Аралаш эритувчи - 100,0 Ацетон 25,19 Бутилацетат 20,27 Толуол 54,53 Грунтлаш, ғовакларни тўлдиргич, шпатлевка, герметиклар ва уларни қотирувчилар Standox Rapid-Spachtel 86077 Тез қотувчи шпатлевка 76,43 23,57 Ацетон 0,19 Бутилацетат 2,30 Диоксан 6,38 Ксилол 3,12 Метанол 4,10 Пропанол 0,29 Толуол 4,47 Этилацетат 18,87 этилметилбензол 55,11 Углеводородлар С 1 -С 10 5,17 Standox 1k-body fine 89424 Бир компонентли шпаклёпка 60,31 39,69 Бутилацетат 7,17 Диоксан 1,18 Пропанол 24,5 Ксилол 42,49 Стирол 1,83 Толуол 1,03 Уайт-спирит 9,86 Этилбензол 11,94 Standox 2k-plastic-hardener 82551 Икки компонентли тупроқ-пластмассалар ғовакларини тўлдиргич 70,91 29,09 Бутилацетат 2,04 Диоксан 0,81 Ксилол 66,07 Толуол 0,18 Уайт-спирит 6,54 Этилбензол 23,82 этилметилбензол 0,54 Standox 3m, super seam sealer Чокни герметикловчи 70,03 29,97 Бутилацетат 1,75 Диоксан 36,55 Ксилол 2,25 Метанол 22,17 Толуол 28,52 Этилацетат 2,16 Этилбензол 0,65 этилметилбензол 1,70 Углеводородлар С 1 -С 10 4,25 Standox pehardener 82918 Полиэфирли шпатлевка қотиргичи - 100,0 Ацетон 1,83 Этитилацетат 71,28 Этилбензол 0,25 Углеводородлар С 1 -С 10 26,64 Spray Max 1k Fullprimer 75121 Бир компонентли грунт-ғовактўлдиргич 62,07 37,93 Амилацетат 25,58 Ацетон 2,37 Бутилацетат 5,40 Пропанол 1,48 Ксилол 4,75 Этилацетат 1,11 Углеводородлар С 1 -С 10 Standox 1k-body fine 89602 Бир компонентли шпатлёпка 71,07 28,93 Бутилацетат 5,06 Диоксан 1,18 Пропанол 24,5 Ксилол 44,9 Стирол 1,30 Толуол 1,03 Уайт-спирит 10,09 Этилбензол 11,94 Standox 2k plastic 82519 Икки компонентли тупроқ-пластмассалар ғовакларини тўлдиргич 68,76 31,24 Амилацетат 0,46 Бутилацетат 2,24 Диоксан 0,91 Ксилол 65,93 Толуол 0,28 Уайт-спирит 6,28 Этилбензол 23,62 этилметилбензол 0,28 PE_Spachtel 86662 Полиэфирли шпатлепка 22,7 77,3 Стирол 86,85 Толуол 13,15 Нardener 2K-НS 82365 Қотиштиргич - 100,0 Амиловли спирт 0,75 Бутилацетат 72,44 Ксилол 13,43 Углеводородлар С 1 -С 10 3,92 Этилбензол 5,92 Этилцнллозольв 2,80 Этилметилбензол 0,74 шпатлевка Қотиштиргич red 85330 Қотиштиргич 44,33 55,67 Бутиацетат 16,39 Ксилол 46,46 Диоксан 3,02 Метилацетат 8,55 Стирол 3,63 Толуол 1,57 Этилацетат 1,69 Этилбензол 18,69 2k MS harter 83310 Икки компонентли Қотиштиргич - 100,0 Бутилацетат 23,51 Ксилол 53,44 Этилбензол 23,05 Standox polyester spritz-plastic Икки компонентли тупроқ-пластмассалар ғовакларини тўлдиргич 74,4 25,6 Амилацетат 15,06 Бутилацетат 16,60 Стирол 68,34 2k plastic harter 82560 Икки компонентли тупроқ-пластмассалар ғовакларини тўлдиргич - 100,0 Амиловли спирт 5,94 Углеводородлар С 1 -С 10 23,63 Диоксан 13,51 Ксилол 34,8 Псевдокумол 1,29 Стирол 0,31 Толуол 2,85 Этилацетат 1,62 Этилбензол 13,04 Этилцеллозольв 3,01 Stadox 2k nonstop 82560 Икки компонентли грунт-ғовак тўлдирувчи 62,0 38,0 Амиловли спирт 5,99 Углеводородлар С 1 -С 10 2308 Диоксан 13,14 Ксилол 35,05 Псевдокумол 1,3 Стирол 0,31 Толуол 2,87 Этилацетат 1,363 Этилбензол 13,14 Этилцеллозольв 3,03 2K-НS 78317 Икки компонентли тупроқ-пластмассалар ғовакларини тўлдиргич 67,8 32,2 Ацетон 19,87 Бутилацетат 30,46 Углеводородлар С 1 -С 10 10,60 Диоксан 8,21 Метилацетат 12,15 Толуол 7,96 Этанол 3,14 Этилацетат 7,61 1K-НS full priemer 81350 Биркомпонентли грунт-ғовактўлдиргич 52,22 47,78 Бензол 12,42 Бутилацетат 18,89 Углеводородлар С 1 -С 10 10,64 Дибутилфталат 5,78 Толуол 51,27 2K-Сolor fuler Биркомпонентли грунт-ғовак тўлдиргич 68,09 31,91 Бутилацетат 68,17 Ксилол 16,64 Кумол 0,12 Уайт-спирит 7,44 Этилбензол 7,63 Лаклар, бўёқлар ва улар учун қотиргичлар Charcoal green-pcrl 6861 Асосий бўёқ 42,68 57,32 Ацетон 8,32 Бензол 0,47 Бутилацетат 51,99 Углеводородлар С 1 -С 10 16,76 Амилацетат 4,22 Пропанол 1,08 Ксилол 12,73 Метанол 2,02 Этилацетат 0,04 Этилбензол 2,37 Standox 2k klsrlak 20-60 84163 Иккикомпонетли автолак 52,78 47,22 Амилацетат 0,60 Амиловли спирт 3,45 Бензол 0,41 Бутилацетат 1,13 Углеводородлар С 1 -С 10 40,65 Дибутилформамид 2,39 Ксилол 16,75 Псевокумол 2,39 Стирол 0,19 Толуол 0,21 Этилбензол 5,12 Этилцеллозольв 13,18 Этилметилбензол 2,91 Irfacer and coat полироль 42,35 57,65 Амиловли спирт 1,01 Бутилацетат 78,69 Ксилол 5,29 Псевдокумол 2,36 Стирол 0,59 Уайт-спирит 6,76 Этилбензол 1,22 Этилцеллозольв 3,29 Этилметилбензол 0,78 Standox 2K elastic additive 84279 шпатлевка учун пластификатор-қушимча 7,93 92,07 Амилацетат 0,50 Бутилацетат 32,21 Ксилол 30,57 Псевдокумол 1,38 Стирол 2,49 Уайт-спирит 15,73 Этилбензол 10,75 Этилцеллозольв 4,46 Этилметилбензол 1,91 Standoflex 2K plastic шпатлевка учун пластификатор-қушимча 62,2 37,8 Амилацетат 0,23 Бутилацетат 24,93 Углеводородлар С 1 -С 10 0,63 Диоксан 0,24 Кумол 0,33 Ксилол 46,18 Метанол 0,58 Псевдокумол 0,82 Стирол 0,28 Толуол 1,04 Этилацетат 1,18 Этилбензол 21,71 Этилцеллозольв 1,28 Этилметилбензол 0,57 Standoflex 2K autolak Автолак 49,4 50,6 Бутилацетат 39,99 Ксилол 31,54 Уайт-спирит 15,66 Этилбензол 12,81 Standoflex 2K klarlak 82500 Автолак 57,44 42,56 Бутилацетат 16,88 Уайт-спирит 83,12 Standoflex 2K klarlak 84171 Автолак 53,84 46,16 Амилацетат 0,41 Амиловли спирт 0,74 Бутилацетат 70,23 Ксилол 13,58 Кумол 0,06 Уайт-спирит 6,15 Этилбензол 5,90 Этицеллозольв 2,93 2K standocryl 84171 автолак 53,1 46,9 Бутилацетат 70,47 Ксилол 15,09 Кумол 0,06 Уайт-спирит 6,52 Этилбензол 7,86 Ноширлик бўёқлари ва эритувчилари (импорт) Ноширлик бўёқлари асосий 97,63 2,37 Углеводородлар С 1 -С 10 7,88 Ксилол 6,03 Метилацетат 80,50 Толуол 2,96 Этилбензол 2,63 «Нartmann» Ноширлик бўёғи 98,25 1,75 Углеводородлар С 1 -С 10 53,88 Диоксан 6,82 Ксилол 21,76 Кумол 4,48 Стирол 1,79 Толуол 1,44 Этилбензол 7,74 Unipak gold 9974 Ноширлик бўёғи 96,7 3,3 Ксилол 96,84 Толуол 3,16 Euro opti cyan 75637 Ноширлик бўёғи 99,83 0,17 Ксилол 13,15 Стирол 86,85 Combiprint 116 Ноширлик бўёғи 21,9 78,1 Амиловли спирт 0,10 Метанол 0,06 Этанол 99,84 Combiprint 811 Ноширлик бўёғи 40,9 59,1 Амиловли спирт 0,01 Метанол 0,09 Этанол 99,9 Combiprint 044 Ноширлик бўёғи 35,0 65,0 Амиловли спирт 0,21 Метанол 1,87 Этанол 97,92 Combiprint эритма - 100,0 Метоксипропанол 47,89 Этанол 1,02 Этилцеллозольв 51,09 Diamont № 4 Ноширлик бўёғи 20,0 80,0 Амилацетат 13,18 Бензол 10,12 Диоксан 3,33 Метилэтилкетон 43,20 Уайт-спирит 27,5 Этанол 2,67 Diamont № 5 Ноширлик бўёғи 96,2 3,8 Амиловли спирт 8,70 Метанол 4,12 Этанол 87,18 Diamont № 6 Ноширлик бўёғи 98,2 1,8 Амиловли спирт 2,15 Метанол 6,04 Этанол 91,81 Кукунсимон бўёқлар Fapromxid серии 700 Иссиқликга чидамли қопламалар 99,47 0,53 Бутилацетат 33,36 Углеводородлар C 1 -С 10 15,26 Толуол 11,65 Этилбензол 35,73 Fapromxid серии 710 Иссиқликга чидамли қопламалар 99.49 0.51 Бутилацетат 22,27 Углеводородлар С 1 -С 10 31,83 Толуол 5,33 Этилбензол 40,58 Kr Нerberts Powder Coatings Иссиқликга чидамли қопламалар 99,03 0,97 Бутилацетат 13,21 Углеводородлар С 1 -С 10 19,10 Бутанол 4,43 Ксилол 34,0 Кумол 5,54 Стирол 1,79 Толуол 4,28 Этилацетат 1,60 Этилбензол 12,75 Этилцеллозольв 3,31 м ебел ишлаб чиқариш (импорт) Е-50-бўёғи - 16,9 83,1 Ацетон 20,25 Этанол 13,25 н-Пропанол 8,36 н-Бутилацетат 28,00 Изоамилацетат 17,99 н-Бутанол 12,15 Р-43-бўёғи - 3,2 96,8 Ацетон 19,31 Изопропанол 3,57 Этанол 4,73 Толуол 2,18 Ксилол 69,20 Р-44-бўёғи пишган гилос рангидаги - 6,8 93,2 Этилацетат 46,24 Изопропанол 33,85 н-Пропанол 1,93 Толуол 2,09 н-Бутилацетат 9,35 Ксилол 6,54 Америка гилоси рангидаги бўёқ - 3,5 96,5 н-Пропанол 35,94 н-Бутилацетат 38,68 Ксилол 25,39 НЦ жилосиз Knehe - 31 69 Ацетон 25,28 Этилацетат 10,98 Метилэтилкетон 2,07 Изопропанол 13,72 н-Пропанол 1,47 Толуол 19,20 н-Бутилацетат 12,60 Изоамилацетат 1,64 Ксилол 7,68 н-Бутанол 5,37 УБ қуритувчи грунт - 83,51 16,49 Ацетон 36,59 Этилацетат 2,77 Изопропанол 13,17 н-Пропанол 1,18 Толуол 3,88 н-Бутилацетат 18,88 Изоамилацетат 3,27 Ксилол 10,30 н-Бутанол 5,64 Стирол 2,35 УБ қуритилган полиэфирли грунт - 80,5 19,5 н-Бутилацетат 23,55 Этилбензол 0,38 Ксилол 0,80 Стирол 75,26

МДҲ мамлакатларида ишлаб чиқилган лак-бўёқ материалларининг таркиби

Лак бўёқ материалларининг нусхаси Лак-бўёқ материаллардаги қаттиқ моддаларнинг ҳиссаси, (f т ) % Лак бўёқ материаллари таркибидаги учувчан қисмининг ҳиссаси, (f р )% Лак бўёқлари таркибдаги учувчан қисмига кирувчи ифлослантирувчи моддалар номи Лак бўёқлари таркибдаги учувчан қисмига кирувчи ифлослантирувчи моддалар миқдори(f к ) Шпатлевкалар МЧ-0054 89 11 Н-бутилли спирт 40 Ксилол 40 Этиленгликоль 10 Этилкарбитол 10 НЦ-007 65 35 Ацетон 3 Бутилацетат 18 Этилацетат 9 Н-бутилли спирт 10 Этил спирти 10 Толуол 50 НЦ-008 30 70 Ацетон 15 Бутилацетат 30 Этилацетат 20 Н-бутилли спирт 5 Толуол 30 НЦ-173 3,1 96,9 Бутилацетат 7 Этилацетат 5 Н-бутилли спирт 4 Этил спирти 77 Этилцеллозольв 3 Толуол 4 ПФ-002 75 25 Сольвент 100 ЭП-0010 90 10 Толуол 55,07 Этил спирти 44,93 ХВ-005 33 67 Ацетон 25,8 Бутилацетат 12,1 Толуол 62,1 ХВ-005 (***) - - Бутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол 62 Грунтовкалар АК-070 14 86 Ацетон 20,04 Н-бутилли спирт 12,6 Ксилол 67,36 ГФ-017 49 51 Ксилол 100 ГФ-021 55 45 Ксилол 100 ГФ-021 *** 54 46 Ксилол ёки нефрас А 120/200 100 ГФ-021 «Л» *** 54 46 Ксилол ёки нефрас А 120/200 99,4 Ацетон 0,6 ГФ-030 75,25 24,75 Уайт-спирт 100 ГФ-031 54 46 Ксилол 28,7 Уайт-спирит 35,65 Сольвент 35,65 ГФ-032 39 61 Сольвент 100 ГФ-0119 53 47 Ксилол 100 ГФ-0119 қизғиш жигарранг 53 47 Ксилол ёки нефрас А 120/200 100 ГФ-0163 68 32 Сольвент 100 ВЛ-02 21 79 Н-бутилли спирт 28,2 Этил спирти 37,6 Ксилол 6 Ацетон 28,2 ВЛ-023 26 74 Н-бутилли спирт 24,06 Этил спирти 48,71 Бутилацетат 3,17 Толуол 1,28 Ацетон 22,78 МЛ-029 60 40 Н-бутилли спирт 42,62 Ксилол 57,38 МЧ-0054 89 11 Н-бутилли спирт 40 Ксилол 40 Этиленгликоль 10 Этилкарбитол 10 НЦ-173 3,1 96,9 Н-бутилли спирт 4 Этил спирти 77,7 Бутилацетат 6,4 Этилацетат 5,2 Толуол 3,6 Этилцеллозольв 3,14 Нц-0135 37 63 Н-бутилли спирт 4 Изобутилли спирт 11 Этил спирти 6 Бутилацетат 46 Этилацетат 10 Толуол 5 Этилцеллозолльв 18 НЦ-0140 20 80 Н-бутилли спирт 15 Этил спирти 10 Бутилацетат 20 Этилацетат 15 Толуол 20 Этилцеллозольв 15 Циклогенсанон 5 НЦ-0205 39 61 Этил спирти 7 Бутилацетат 53 Этилацетат 20 Этиленгликольацетат 20 ПФ-002 75 25 Сольвент 100 ПФ-020 ПФ-031: 57 43 Ксилол 100 оқ 59 41 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 40,3 Ксилол ёки нефрас А 120/200 59,0 Ацетон 0,7 Қизғич-жигар, очиқ сариқ 53 47 Уайт-спирит ёки нефрас А 120/200 68,2 Ксилол ёки нефрас А 120/200 68,2 Ацетон 0,6 ФЛ-03К 70 30 Уайт-спирит 50 ФЛ-03Ж Ксилол 50 ФЛ-086 54 46 Уайт-спирит 50 Ксилол 50 ФЛ-087 53 47 Н-бутилли спирт 58,33 Сольвент 41,67 ХВ-079*** 38 62 Бутилацетат 10 Ацетон 28 Сольвент 62 ХС-04*** 40 60 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Ксилол ёки толуол 62 ХС-04 «В»*** 40 60 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол 62 ХС-010 33 67 Ацетон 26 Бутилацетат 12 Толуол 62 ХС-059 36 64 Ацетон 27,57 Бутилацетат 12,17 Толуол 45,35 Циклогексанон 14,91 ХС-059*** 36 64 Ацетон 28 Бутилацетат ёки изобутилацетат 12 Толуол 45 Циклогексанон 15 ХС-068 31 69 Ацетон 15,98 Бутилацетат 12,02 Толуол 56,37 Циклогексанон 5,63 ХС-068*** 21 69 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол 52 Циклогексанон 10 Эмаллар АК-194 28 72 Бутилацетат 50 Н-бутилли спирт 20 Этил спирти 10 Толуол 20 АК-1102 19,5 80,5 Ацетон 29,13 Бутилацетат 29,13 Н-бутилли спирт 2,91 Ксилол 38,83 АС-182 53 47 Ксилол 85 Уайт-спирит 5 Сольвент 10 АС-182***: Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 4,6 Очиқ тутун рангли 53 47 Ксилол ёки нефрас А 120/200 78,4 Фил суяги рангли 54 46 Бутилли спирт 4,8 Қизил, ҳаво ранг, 48 52 Сольвент 12,2 Оқ 54 46 Қора 44 56 ВЛ-515 28 72 Этил спирти 18,4 Толуол 51,6 Этлицеллозольв 30 ГФ-92 49 51 Уайт-спирит 8 Ксилол 90 Н-бутилли спирт 2 ГФ-92ГМ 55 45 Ксилол 100 ГФ-92ГС 57 43 Сольвент 100 ГФ-021* 54 46 Ксилол 59 Уайт-спирит 41 ГФ-820 50 50 Ксилол 50 Уайт-спирит 50 ГФ-0119* 53 47 Сольвент 56 Уайт-спирит 44 ГФ-0163* 54 46 Ксилол 25 Сольвент 33 Уайт-спирит 42 ГФ-230ВЭ 47 53 Ксилол 22 Уайт-спирит 55 сув 23 КО-83 22 78 Ацетон 13,17 Бутилацетат 11,07 Н-бутилли спирт 9,10 Этил спирти 14,10 Этилцеллозольв 7,10 Толуол 45,46 КО-811 34,5 64,5 Бутилацетат 50 Н-бутилли спирт 20 Этил спирти 10 Толуол 20 КО-822 35 65 Ацетон 10 Бутилацетат 10 Этилацетат 10 Н-бутилли спирт 5 Этил спирти 15 Этилзоллозольв 11 Ксилол 39 КО-935 70 30 Толуол 100 МЛ-12 50,5 49,5 Н-бутилли спирт 20,78 Уайт-спирит 20,14 Этилцеллозольв 1,4 Сольвент 57,68 МЛ-12 *** Этилцеллозольв 0,4 МЛ-12 «К» ***: Бутилли спирт 28,0 қора 44 56 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 50,6 ҳимояланган 52 48 Ксилол ёки нефрас А 120/200 1,0 бошқа ранглар 50 50 Сольвент 20,0 МЛ-104 68 32 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 50,0 Ксилол ёки нефрас С4 120/200 2,0 Бутилли спирт 25,0 Сольвент 23,0 МЛ-106*** 58 42 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 43,3 Ксилол ёки нефрас А 120/200 1,1 Бутилли спирт 21,1 Сольвент 34,5 МЛ-152 43 57 Н-бутилли спирт 20,85 Изобутилли спирт 9,59 Уайт-спирит 13 Сольвент 14,07 Ксилол 39,76 Бензин «калоша» 2,73 МЛ-158 53 47 Н-бутилли спирт 37,03 Уайт-спирит 30,72 Ксилол 32,25 МЛ-158 ***: Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 56,0 қора 54 46 Бутилли спирт 27,8 бошқа ранглар 61 39 Сольвент 16,2 МЛ-165 49 51 Н-бутилли спирт 35,92 Уайт-спирит 0,68 Ксилол 63,4 МЛ-197 51 49 Бутилацетат 8,42 Н-бутилли спирт 41,42 Уайт-спирит 2,01 Этилцеллозольв 8,93 Нефрас 39,22 МЛ-242 56 44 Н-бутилли спирт 20 Изобутилли спирт 20 Ксилол 60 МЛ-279 50 50 Н-бутилли спирт 24,74 Ксилол 75,26 МЛ-283 55 45 Н-бутилли спирт 19,72 Ксилол 80,28 МЛ-629 56 44 Н-бутилли спирт 50 Ксилол 50 МЛ-1156 51 49 Н-бутилли спирт 24,58 Ксилол 75,42 МЛ-1202 ***: Бутилли спирт 2,2 Оч яшил-ҳаво ранг 64 36 Циклогексанон 78,6 Ҳаво ранг Сольвент 18,6 Қизғич-жигар, оч кул ранг 67 33 Этиловый спирт 0,6 МЛ1214 МЭ*** 43 57 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 36,5 Ксилол ёки нефрас А 120/200 26,0 Бутилли спирт 28,0 Сольвент 9,5 МС-17 43 57 Ксилол 100 МС-160 43 57 Ксилол 100 МС-226 50 50 Ксилол 100 МЧ 123 45 55 Ксилол 100 МЧ-240 45 55 Н-бутилли спирт 37,79 Сольвент 22,9 Ксилол 39,31 НЦ-11 25,5 74,5 Бутилацетат 25 Этилацетат 25 Н-бутилли спирт 10 Этил спирти 15 Толуол 25 НЦ-25 34 66 Бутилацетат 10 Этилцеллозольв 8 Ацетон 7 Этил спирти 15 Толуол 15 Этилацетат 45 НЦ-132П 20 80 Ацетон 8 Бутилацетат 8 Н-бутилли спирт 15 Этил спирти 20 Этилцеллозольв 8 Толуол 41 НЦ-257 38 62 Ацетон 7 Бутилацетат 10 Н-бутилли спирт 15 Этил спирти 10 Этилцеллозольв 8 Толуол 50 НЦ-1125 40 60 Ацетон 7 Н-бутилли спирт 10 Этил спирти 15 Толуол 50 Бутилацетат 10 Этилцеллозольв 8 «ОЛИ» ** 52 48 Уайт-спирит 100 ПФ-115 55 45 Ксилол 50 Уайт-спирит 50 ПФ-115* 62 38 Ксилол 31 Уайт-спирит 69 ПФ-115 *** 62 38 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 60 Ксилол ёки нефрас А 120/200 40 ПФ-115 «экстра» *** Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 59,7 Ксилол ёки нефрас А 120/200 39,7 Ацетон 0,6 Оқ, оч сариқ 62 38 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 59,7 Ксилол ёки нефрас А 120/200 39,7 Ацетон 0,6 Крем рангли, оч қизғиш, , ҳаво ранг , 60 40 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 59,7 ҳаво ранг — 451, ҳаво ранг — 1, ҳаво ранг — 3, Ксилол ёки нефрас А 120/200 39,7 Бодом ранг, туқ кул ранг 894, тўқ-кул ранг-896, оч-ҳаво ранг, кул ранг. Ацетон 0,6 Ҳимояловчи 57 43 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 59,7 Ксилол ёки нефрас А 120/200 39,7 Ацетон 0,6 Оч сариқ, яшил, туқ яшил, Қизғиш жигар ранг, 54 36 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 59,7 сариқ, Қизғиш Ксилол ёки нефрас А 120/200 39,7 Ацетон 0,6 кўк-2, оч кул ранг, жигарранг, қора, ультрамаринранг, Кўк 49 51 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 59,7 Ксилол ёки нефрас А 120/200 39,7 Ацетон 0,6 Қизил, гилос ранг 52 48 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 59,7 Ксилол ёки нефрас А 120/200 39,7 Ацетон 0,6 ПФ-126 ***: Денгиз тўлқини 52 48 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 60 Ксилол ёки нефрас А 120/200 40 Қолган ранглар 60 40 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 60 Ксилол ёки нефрас А 120/200 40 ПФ-131 *** 57 43 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 34,0 Ксилол ёки нефрас А 120/200 65,4 Ацетон 0,6 ПФ-133 50 50 Ксилол 50 Уайт-спирит 50 ПФ-133 Қизғиш-жигар ранг*** 55 45 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 60 Ксилол ёки нефрас А 120/200 40 ПФ-167 60 40 Уайт-спирит 100 ПФ-188 55,5 44,5 Бутилцеллозольв 8,53 Сольвент 91,47 ПФ-218ГС 72,5 27,5 Уайт-спирит 100 ПФ-266* 59 41 Ксилол 31 Уайт-спирит 69 ПФ-266 сариқ жигарранг 59 41 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 60 Ксилол ёки нефрас А 120/200 40 ПФ-266 сарғич малла «люкс» *** 59 41 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 59,7 Ксилол ёки нефрас А 120/200 39,7 Ацетон 0,6 ПФ-283 50 50 Уайт-спирит 60 Ксилол 40 ПФ-837 47 53 Уайт-спирит 18,16 Ксилол 81,84 ПФ-1105 61 39 Уайт-спирит 50 Ксилол 50 ПФ-1189 53 47 Ксилол 65,7 Сольвент 34,3 ПФ-1126 43 57 Сольвент 100 ПФ-1217 ВЭ * 45 55 Ксилол 28 Уайт-спирит 53 Сув 19 ПФ-2140 58 42 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 49,0 Ксилол ёки нефрас А 120/200 25,2 Сольвент ёки ксилол 25,8 ПЭ-220 65 35 Ацетон 89 Толуол 7 Ксилол 4 ПЭ-232 65 35 Ацетон 83 ПЭ-250 Толуол 14 Ксилол 3 ПЭ-250М 57 43 Ацетон 88,4 Толуол 9,3 Ксилол 2,3 ПЭ-250ПМ 57 43 Ацетон 88,4 Толуол 9,3 Ксилол 2,3 ПЭ-251 75 25 Стирол 14 Толуол 5 Ксилол 5 Метилизобутилкетон 38 Циклогегсанон 38 ПЭ-251Б 75 25 Стирол 14 Толуол 5 Ксилол 5 Метилизобутилкетон 38 Циклогексанон 38 ПЭ-247 60 40 Ацетон 75 Толуол 15 Ксилол 2,5 Этил спирти 7,5 ПЭ-246 92 8 Ацетон 12,5 Бутилацетат 62,5 Стирол 25 ПЭ-265 92 8 Ацетон 12,5 Бутилацетат 62,5 Стирол 25 В-ПЭ-1179 26 74 Бутилцеллозольв 98,3 Этиленгликоль 1,7 ПЭ-276 90,5 9,5 Ацетон 20 Бутлиацетат 60 Стирол 20 ФЛ-5233 12,5 87,5 Этил спирти 73,1 Н-бутилли спирт 18,3 Бутилацетат 8,6 ХВ-16 21,5 78,5 Ацетон 13,33 Бутилацетат 30 Толуол 22,22 Ксилол 34,45 ХВ-16 ***): Бутилацетат 5 қора 14 86 Ацетон 15 қора 16 84 Ксилол матовая 20 қизил 17 83 Толуол 60 кумушранг 18 82 Ҳимояланган-760 20 80 Тўқ-кул ранг 21 79 Кўкимтир кулранг 21 79 Кулсимон-жигар 842 22 78 Лимонсимон-сариқ 23 77 Кулранг яшил, тўқ малла 24 76 Кўк, тўқ яшил 24 76 Оч қизғиш 24 76 бодомранг, темир ранг 26 74 Сариқ малла 29 71 Оқ, тўқ кремранг 25 75 Қизғиш-жигар ранг «р» 19 81 Кул ранг 518 «р», оч лимон ранг «р», оч яшил ранг «р», тўқ қизғиш ранг «р», кўк «р», ҳавосимоняшил «р» 20 80 Оқ тун «р», оч-кўк «р», яшилсимон сарғич «р», ҳимояланган — 726 «р» 26 74 ХВ-16 «р» ***): Бутилацетат 5 қора 14 86 Ацетон 15 қора 16 84 Ксилол матовая 20 қизил 17 83 Толуол 60 кумушранг 18 82 Ҳимояланган-760 20 80 Тўқ кул ранг 21 79 Кулсимон кўк 21 79 Кулсимон малла, кулранг-842 22 78 Лимонсимон сариқ 23 77 Кулсимон яшил, тўқ малла 24 76 Кўк, тўқ яшил 24 76 қизғиш 24 76 бодомсимон, темир 26 74 қизғиш 29 71 Оқ, тўқ кремранг 25 75 Қизғиш-жигар ранг «р» 19 81 Кулранг 518 «р», оч лимон «р», оч яшил «р», тўқ қизғиш «р», кўк «р», ҳавосимон яшил «р» 20 80 Оқ тун «р», оч-кўк «р», яшилсимон сариқ «р», ҳимояланган — 726 «р» ХВ-110 38,5 61,5 Ацетон 15 Сольвент 50 Ксилол 35 ХВ-124 73 27 Ацетон 26 Бутилацетат 12 Толуол 62 ХВ-124 *** 27 73 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол 62 ХВ-179 ҳимояланган *** 68 62 Бутилацетат 10 Ацетон 28 Сольвент ёки нефрас А 120/200 62 ХВ-518 30 70 Ацетон 28 Бутилацетат 10 Сольвент 62 ХВ-785 27 73 Ацетон 26 Бутилацетат 12 Толуол 62 ХВ-785 *** Бутилацетат ёки изобутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол ёки ксилол 62 ХВ-1120 25 75 Бутилацетат 37,43 Қизғиш жигар ранг 26 74 Толуол 60 Ксилол 2,57 қора 23 77 Бошқа ранг 28 72 ХС-75 *** 38 62 Бутилацетат 12 Оқ Ацетон 26 яшил *** Толуол 62 ХС-75У 31,5 68,5 Ацетон 26,43 Бутилацетат 12,12 Толуол 61,45 ХС-75 «У» ***): Бутилацетат 12 Қора М 21 79 Ацетон 26 кулранг, қора ГМ 28 72 Толуол 62 ХС-119 31,5 68,5 Ксилол 10,82 ХС-119 ***): Ацетон 28 қора 37 63 Бутилацетат 12 Оқ, кул ранг 35 65 Толуол 45 Бошқа ранглар 34 66 Циклогексанон 15 ХС-558 *** 35 65 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Ксилол ёки толуол 62 ХС-558 «В» *** 35 65 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол 62 ХС-759 31 69 Ацетон 27,58 Бутилацетат 11,96 Циклогексанон 14,4 Толуол 46,06 ХС-759 *** 30 70 Бутилацетат ёки изобутилацетат 12 Ацетон 28 Толуол 45 Циклогексанон 15 ХС-1193 Ацетон 27,26 Бутилацетат 11,95 Циклогексанон 14,5 Толуол 35,47 ЭП-51 23,5 76,5 Ацетон 4 Н-бутилли спирт 4 Бутилацетат 33 Толуол 43 ЭП-56 *** 65 35 Ксилол 40 Ацетон 30 Бутилацетат 30 ЭП-140 46,5 53,5 Ацетон 33,7 Толуол 4,86 Этилцеллозольв 28,66 ЭП-140 ***): Ксилол 40 кумушранг 34 66 ацетон 30 қора 37 63 Этилцеллозольв 30 тўк-қизил 40 60 Сариқ, 45 55 Ҳаворангсимон кулранг, кўк, оч кул ранг, фил суяги рангли, оқ 49 51 Тўк яшил, ҳимояланган 52 48 Қизғиш, тўк малла, тўк кул ранг 53 47 Оч тамаки ранг, тамаки ранг, оч-ҳимояланган 55 45 ЭП-148 65 35 Н-бутилли спирт 16,15 Ксилол 72,03 Толуол 3,32 Этилцеллозольв 8,5 ЭП-255 63,5 36,5 Ацетон 36,44 Бутилацетат 27,79 Толуол 8,33 Ксилол 27,44 ЭП-525 71 29 Ацетон 23,57 Бутилацетат 45,99 Ксилол 30,44 ЭП-567 *** 65 35 Ксилол 40 Ацетон 30 Бутилацетат 30 ЭП-586 пушти сариқ *** 47 53 Ксилол 40 Ацетон 30 Этилцеллозольв 30 ЭП-773 62 38 Ацетон 30 Ксилол 40 Этилцеллозольв 30 ЭП-773 оч Қизғич сариқ *** 60 40 Ксилол 40 Ацетон 30 Этилцеллозольв 30 ЭП-968 Қизғиш-жигар ранг*** 60 40 Ксилол 40 Ацетон 30 Бутилацетат 30 ЭП-1236 41 59 Бутилацетат 29,55 Ацетон 31,42 Толуол 1,78 Ксилол 37,25 ЭП-1236 ***): Ксилол 40 Кул ранг 38 62 Ацетон 30 қора 36 64 Бутилацетат 30 яшил, тўқ яшил, Қизғиш-жигар ранг, оч қўл-ранг 41 59 ЭП-12943 эмали полуфабрикати Толуол 41,9 Ксилол 18,4 Ацетон 12,0 Бутилацетат 3,6 Этилцеллозольв 13,6 Циклогексанон 10,5 Кремрангли, кулранг, кулранг-яшил, кул ранг-кумушсимон, оқ, оч кул ранг, сариқ, яшил, қизил-қизғиш, ҳаво ранг 42 58 Ташқи бўёқлар АК-124 69 31 Уайт-спирит ёки нефрас С4 150/200 100 ХВ-161 «Л» *** 43 57 Толуол 100 ХВ-161 «Л» ҳар хил рангли 43 57 Толуол ёки ксилол 100 Лаклар АК-113 7 93 Бутилацетат 50,1 Н-бутилли спирт 19,98 Этил спирти 9,94 Толуол 19,98 АК-113Ф 9 9 Н-бутилли спирт 20,7 Ксилол 79,3 АС-0133 *** 48 52 Ксилол (нефрас А 120/200) 100 Бакелитли лак-180 43 57 Этил спирти 94,74 Фенол 5,26 БТ-99 44 56 Уайт-спирит 4 Ксилол 96 БТ-577 37 63 Уайт-спирит 42,6 Ксилол 57,4 БТ-985 40 60 Уайт-спирит 100 БТ-987 40 60 Уайт-спирит 100 БТ-988 40 60 Уайт-спирит 100 ГФ-01 40 60 Ксилол ёки нефрас А 120/200 ёки сольвент 100 ГФ-92 54,5 45,5 Н-бутилли спирт 2 Уайт-спирит 8 Ксилол 90 ГФ-95 49 51 Уайт-спирит 48 Ксилол 46 Н-бутилли спирт 6 КАУ-1 *** 43 57 Уайт-спирит 100 КО-814 19 81 Ацетон 30 Бутилацетат 30 Ксилол 40 КФ-965 35 65 Уайт-спирит 100 алкидли «ОЛИ» ** лак 46 54 Уайт-спирит 100 Паркет учун лак «ОЛИ» ** 48 52 Уайт-спирит 100 ЛБС-1 55 45 Этил спирти 77,8 Фенол 22,2 БС-21 68 32 Этил спирти 64,06 Фенол 35,94 НЦ-134 12 88 Ацетон 3 Бутилацетат 18 Бутилли спирт 10 Этил спирти 10 Толуол 50 Этилцеллозольв 9 МЛ-92 52,5 47,5 Н-бутилли спирт 10 Ксилол 40 Уайт-спирит 40 Изобутилли спирт 10 МЛ-92 *** 50 50 Ксилол 40,5 Уайт-спирит 40,5 Бутилли спирт 19 МЛ-133 45 55 Н-бутилли спирт 40 Ксилол 60 МЧ-52 61,24 38,76 Н-бутилли спирт 85 Этил спирти 2,6 Сольвент 10,4 Формальдегид 2 МЧ-212 *** 48 52 Ксилол 67 Бутилли спирт 33 МЧ-223 *** 48 52 Бутанол 56,7 Уайт-спирит (нефас С 150/200) 30,9 Ксилол (нефрас А 120/200) 7,3 Скипидар 5,1 НЦ-62 10 90 Бутилацетат 15 Этилацетат 10 Ацетон 5 Этил спирти 15 Н-бутилли спирт 15 Толуол 40 НЦ-211 24 76 Н-бутилли спирт 10 Этил спирти 15 Бутилацетат 10 Толуол 50 Этилцеллозольв 8 Ацетон 7 НЦ-218 30 70 Н-бутилли спирт 9 Этил спирти 16 Бутилацетат 9 Этилацетат 16 Ксилол 23,5 Толуол 23,5 Этилцеллозольв 3 НЦ-218 * 30 70 Бутанол 9 Этил спирти 16 Бутилацетат 9 Этилацетат 16 Толуол 47 Этилцеллозольв 3 НЦ-218 *** 30 70 Бутилацетат 9 Этилацетат 16 Бутанол 9 Этил спирти 16 Этилцеллозольв 3 Толуол 47 НЦ-221 26,9 83,1 Н-бутилли спирт 19,98 Бутилацетат 15,04 Этилацетат 9,99 Ацетон 5,05 Толуол 39,95 Этилцеллозольв 3 Этил спирти 6,99 НЦ-222 22 78 Н-бутилли спирт 9,49 Бутилацетат 9,23 Этилацетат 15,9 Толуол 46,54 Этилцеллозольв 3,2 Этил спирти 15,64 НЦ-223 33 67 Н-бутилли спирт 15 Бутилацетат 18 Этилацетат 5 Ксилол 25 Толуол 25 Этилцеллозольв 12 НЦ-224 25 75 Н-бутилли спирт 10,67 Этил спирти 45,4 Бутилацетат 13,6 Ксилол 13,73 Эритма окситерпеновый 2,6 НЦ-237 * 26 74 Бутанол 9 Этил спирти 16 Бутилацетат 9 Этилацетат 16 Толуол 47 Этилцеллозольв 3 НЦ-237 *** 26 74 Бутилацетат 9 Этилацетат 16 Бутанол 9 Этил спирти 16 Этлицеллозольв 3 Толуол 47 НЦ-243 26 74 Н-бутилли спирт 20 Этил спирти 10 Этилацетат 7 Толуол 50 Этилцеллозольв 8 Циклогексанон 5 5 НЦ-243 * 26 74 Бутанол 9 Этил спирти 16 Бутилацетат 9 Этилацетат 16 Толуол 47 Этилцеллозольв 3 НЦ-243 *** 26 74 Бутилацетат 9 Этилацетат 16 Бутанол 9 Этил спирти 16 Этилцеллозольв 3 Толуол 47 НЦ-2101 28 72 Н-бутилли спирт 14 Изобутилли спирт 4 Этил спирти 21 Этилацетат 14 Ксилол 9 Этилцеллозольв 14 Толуол 24 НЦ-2105 19 81 Н-бутилли спирт 8 Этил спирти 12 Бутилацетат 80 НЦ-2-95 33 67 Н-бутилли спирт 9 Этил спирти 17 Этилацетат 17 Бутилацетат 9 Толуол 35 Ксилол 10 Этилцеллозольв 3 ПФ-053 *** 52 48 Уайт-спирит (нефрас С 150/200) 60 Ксилол (нефрас А 120/150) ёки сольвент 40 50 Уайт-спирит (нефрас С 150/200) 50 ПФ-060 *** 51 49 Уайт-спирит (нефрас С 150/200) 60 Ксилол (нефрас А 120/150) ёки сольвент 40 50 Уайт-спирит (нефрас С 150/200) 50 ПФ-170 50 50 Уайт-спирит 59,56 Ксилол 40,44 ПФ-170 45 55 Уайт-спирит 60 Ксилол ёки сольвент 40 50 Уайт-спирит 50 ПФ-283 48 52 Уайт-спирит (нефрас С 150/200) 50 Ксилол (нефрас А 120/150) ёки уайт-спирит (нефрас С 150/200) 50 60 Ксилол (нефрас А 120/150) 40 ПЭ-220 65 35 Ацетон 88,57 Ксилол 4,29 Толуол 7,14 ПЭ-232 91,1 8,9 Ацетон 32,58 Ксилол 11,24 Толуол 56,18 ПЭ-246 92 8 Ацетон 18,75 Бутилацетат 62,5 Стирол 18,75 ПЭ-250М 57 43 Ацетон 88,37 Ксилол 2,33 Толуол 9,3 ПЭ-251Б 75 25 Стирол 16 Ксилол 4 Толуол 4 Метёкизобутилкетон 38 Циклогексанон 38 ПЭ-265 92 8 Ацетон 18,75 Бутилацетат 62,5 Стирол 18,75 УР-231 30 70 Бутилацетат 20 Ксилол 80 УР-249М 29 71 Бутилацетат 36,62 Ксилол 22,54 Циклогексанон 19,72 Этиленгликольацетат 21,12 УР-277М 35 65 Ксилол 7,69 Циклогексанон 52,31 Этиленгликольацетат 40 ФЛ-559 40 60 Н-бутилли спирт 3,98 Толуол 30,62 Ксилол 9,71 Этиленгликоль 55,69 ФЛ-582 35 65 Уайт-спирит 69,9 Ксилол 30,1 ХВ-782 18 82 Бутилацетат 10 Ацетон 28 Толуол 20 Ксилол 42 ХВ-784 16 84 Ацетон 21,74 Бутиацетат 13,02 Ксилол 65,24 ХВ-784 14 86 Бутилацетат ёки изобутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол ёки ксилол 62 ХС-76 19 81 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол 62 ХС-76 «В» *** 20 80 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол ёки ксилол 62 ХС-558 *** 35 65 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол ёки ксилол 62 ХС-558 «В» *** 35 65 Бутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол 62 ХС-724 *** 20 80 Бутилацетат ёки изобутилацетат 12 Ацетон 26 Толуол 62 ЭП-730 30 70 Ацетон 30 Ксилол 40 Этлицеллозольв 30 Текисловчи суюқлик РМЕ 6 94 Н-бутилли спирт 4 Этил спирти 57 Бутилацетат 16 Этлиацетат 21 Окситерпенолли эритма 2 Тарқатувчи суюқлик НЦ-313 3,1 96,9 Н-бутилли спирт 2 Этил спирти 79 Бутилацетат 7 Этилацетат 5 Толуол 4 Этилцеллозольв 3 Нитроополитура НЦ-314 14 86 Этил спирти 65 Бутилацетат 9 Толуол 10 Этилцеллозольв 16 Полировка пастаси 85 15 Уайт-спирит 100 Полировка пастаси № 18 3 97 Н-бутилли спирт 5 Этил спирти 71 Бутилацетат 1 Этилацетат 2 Бензин «калоша» 21 ПФ-11 таркибли рангсиз 23 77 Уайт-спирит (нефрас С 150/200) 13,6 Ксилол (нефрас А 120/150) 22,0 Этлицеллозольв 64,4 Ҳар хил рангли таркиб ПФ-11 Ксилол (нефрас А 120/150) 100 Ҳар хил рангли таркиб ХС-500 36 64 Ацетон 28 Бутилацетат 12 Толуол 45 Циклогексанон 15 Ёғоч учун безакли ҳимоялаш «ОЛИ» ** 24 76 Уайт-спирит 100 т езлатгич № 25 10 90 Толуол 100 т езлатгич № 30 10 90 Стирол 100 Эритувчилар АМР-3 - 100 Н-бутилли спирт 22 Бутилацетат 25 Этил спирти 23 Толуол 30 ЛКР - 100 Бутилацетат 5 Этил спирти 60 Этлиацетат 25 Ацетон эфирный 10 М - 100 Н-бутилли спирт 5 Бутилацетат 30 Этил спирти 60 Этилацетат 5 Р-4 - 100 Ацетон 26 Бутиацетат 12 Толуол 62 Р-4А - 100 Ацетон 15 Ксилол 15 Р-5 - 100 Ацетон 30 Бутиацетат 30 Ксилол 40 Р-5А - 100 Ацетон 30 Бутиацетат 30 Ксилол 40 Р-6 - 100 Бутилацетат 15 Толуол 40 Н-бутилли спирт 15 Этил спирти 30 Р-7 - 100 Этил спирти 50 Циклогексанон 50 Р-10 - 100 Ацетон 15 Ксилол 85 Р-12 - 100 Бутилацетат 30 Толуол 60 Ксилол 10 Р-14 - 100 Толуол 50 Циклогексанон 50 Р-24 - 100 Ацетон 15 Ксилол 35 Сольвент 50 Р-40 - 100 Толуол 50 Этилцеллозольв 50 Р-60 - 100 Этил спирти 70 Этилцеллозольв 30 Р-83 - 100 Этилцеллозольв 40 Эритма АР 50 Лактон С12 10 Р-119 - 100 Ацетон 30 Толуол 35 Нитропропан 35 Р-189 - 100 Бутилацетат 13 Ксилол 13 Этиленгликольацетат 37 Метилэтилкетон 37 Р-197 - 100 Ксилол 27 Эритма АР 70 Скипидар 3 Р-198 - 100 Циклогексанон 50 Этилцеллозольв 50 Р-119Э - 100 Ксилол 40 Н-бутилли спирт 10 Циклогексанон 25 Этилцеллозольв 25 Р-219 - 100 Ацетон 33 Толуол 33 Циклогексанон 34 Р-251Б - 100 Метёкизобутилкетон 40 Циклогексанон 60 Р-1101 - 100 Толуол 25 Сольвент 55 Этиленгликольацетат 20 Р-1166 - 100 Циклогексанон 15 Этилцеллозольв 15 Этилацетат 20 Ксилол 50 Р-1176 - 100 Циклогексанон 50 Метилэтилкетон 50 Р-2106 - 100 Циклогексанон 30 Сольвент 70 Р-2106М - 100 Циклогексанон 30 Сольвент 50 Нитропропан 20 Р-3160 - 100 Н-бутилли спирт 60 Этил спирти 40 Ацетон 3 РДВ - 100 Ацетон 3 Н-бутилли спирт 10 Этил спирти 10 Бутилацетат 18 Этилацетат 9 Толуол 50 РКВ-1 - 100 Н-бутилли спирт 50 Ксилол 50 РКБ-2 - 100 Н-бутилли спирт 95 Ксилол 5 РЛ-176 - 100 Циклогексанон 50 Сольвент 50 РЛ-176 - 100 Циклогексанон 50 Сольвент 40 Нитропропан 10 РЛ-251 м.А - 100 Ацетон 5 Циклогексанон 95 РЛ-251 м.Б - 100 Циклогексанон 60 Метёкизобутилкетон 40 РЛ-277 - 100 Циклогексанон 50 Метилэтилкетон 50 РЛ-278 - 100 Толуол 25 Этилцеллозольв 10 Ксилол 30 Н-бутилли спирт 20 Этил спирти 15 РЛ-298 - 100 Этилцеллозольв 30 Ксилол 70 РЛ-541 - 100 Ацетон 4,2 Толуол 70 Этилцеллозольв 4,8 Бутилли спирт 9 Этил спирти 6 Бутлацетат 6 РМЛ - 100 Н-бутилли спирт 10 Этил спирти 64 Этилцеллозольв 16 Толуол 10 РМЛ-218 - 100 Н-бутилли спирт 9 Этил спирти 16 Бутилацетат 9 Этилацетат 16 Этилцеллозольв 3 Толуол 23,5 Ксилол 23,5 РМЛ-315 - 100 Н-бутилли спирт 15 Бутилацетат 18 Этилцеллозольв 17 Ксилол 25 Толуол 25 РП - 100 Ацетон 25 Ксилол 75 РС-2 - 100 Ксилол 30 Уайт-спирит 70 РФГ - 100 Н-бутилли спирт 75 Этил спирти 25 № 645 - 100 Ацетон 3 Толуол 50 Н-бутилли спирт 10 Этил спирти 10 Бутилацетат 18 Этилцеллозольв 8 Толуол 50 № 647 - 100 Н-бутилли спирт 7,7 Бутилацетат 29,8 Этилцеллозольв 21,1 Толуол 41,3 № 648 - 100 Н-бутилли спирт 20 Этил спирти 10 Бутилацетат 50 Толуол 20 №649 - 100 Н-бутилли спирт 20 Этилцеллозольв 30 Ксилол 50 № 650 - 100 Н-бутилли спирт 30 Этилцеллозольв 20 Ксилол 50 РВЛ - 100 Этилцеллозольв 50 Хлорбензол 50 Электробўёқ учун эритувчи моддалар РЭ-1В - 100 Сольвент 70 Н-бутилли спирт 20 Диацетонли спирт 10 РЭ-2В - 100 Сольвент 60 Бутилацетат 20 Этилцеллозольв 20 РЭ-3В - 100 Сольвент 50 Н-бутилли спирт 30 Этилцеллозольв 20 РЭ-4В - 100 Сольвент 30 Этилцеллозольв 70 РЭ-5В - 100 Н-бутилли спирт 10 Диацетонли спирт 25 Этилцеллозольв 25 Ксилол 40 Р-6В - 100 Сольвент 50 Диацетонли спирт 15 Ксилол 35 Р-7В - 100 Спирт бутилацетат 10 Бутилацетат 25 Ксилол 60 Циклогексанон 5 РЭ-8В - 100 Н-бутилли спирт 75 Ксилол 25 РЭ-9В - 100 Сольвент 50 Бутилацетат 30 Этилцеллозольв 20 РЭ-10В - 100 Сольвент 40 Н-бутилли спирт 40 Этилцеллозольв 20 РЭ-11В - 100 Этилцеллозольв 30 Ксилол 40 Циклогексанон 10 Этилацетат 20 РЭ-12В - 100 Сольвент 30 Диацетонли спирт 30 Этилцеллозольв 40 РЭС-5107 - 100 Бутилацетат 17 Ксилол 17 Толуол 66 РП - 100 Ацетон 25 Ксилол 75

42-жадвал

Ифлослантирувчи моддаларнинг рўйхати ва тафсилоти

Т/р Халқаро номенклатура бўйича номи Формула Коди (CAS бўйича) Хавфлилик даражаси РЭЧУ мг/м 3 ЗТХД, мг/м 3 1 2 3 4 5 6 7 1. Амилацетат (пентилацетат) СН 3 О 2 С 5 Н 11 1202 (628-63-7) 4 0,100 2. Ацетон (деметилкетон, пропан-2он) (СН 3 ) 2 СНО 401 (67-64-1) 4 0,350 3. Бензин «калоша» - - 4 5,000 4. Бензол С 6 Н 6 0602 (71-43-2) 2 1,5 5. Бутлиацетат СН 3 О 2 С 4 Н 9 1210 (123-84-4) 4 0,1 6. Бутилцелоззольв С 6 Н 14 О 2 4439-24-1 3 1,0 7. Гексан С 6 Н 14 0403 (110-54-3) 4 60,0 8. Гептан С 7 Н 16 0401 4 25,0 9. Декан С 10 Н 22 0401 4 25,0 10. Дибутилфталат С 6 Н 4 (СНО 2 ) 2 (С 4 Н 9 ) 2 1215 (84-74-2) - - 0,1 11. Диметилформамид СНО N (СН 3 ) 2 1523 (68-12-2) 2 0,30 12. Диметилфталат - - - 13. 1,4-Диоксан С 4 Н 8 О 2 1610 - - 0,070 14. Изоамилацетат С 7 Н 14 О 2 1219 - - 0,2 15. Ксилол (диметилбензол) С 6 Н 4 (СН 3 ) 2 0616 (1330-20-7) 3 0,2 16. Кумол (изопропилбензол) С 6 Н 5 СН(СН 3 ) 2 0612 (98-82-8) 4 0,014 17. Лактон С12 - 0,030 18. Метилацетат, метил эфири, уксус кислотаси С 2 Н 3 О 2 СН 3 1224 (79-20-9) 4 0,070 19. Метилизобутилкетон С 6 Н 12 О 108-10-1 4 0,1 20. Метилэтилкетон С 4 Н 8 О 78-93-3 - 0,1 21. Нефрас - - 4 1,5 22. Нитропропан С 3 Н 7 N О 2 79-46-9 0,1 23. Нонан С 9 Н 20 0401 4 25,0 24. Октан С 8 Н 18 0401 4 25,00 25. Пентан С 5 Н 12 0405 (109-66-0) 4 100,0 26. Псевдокумол (триметилбензол) С 6 Н 3 (СН 3 ) 3 0626 (95-63-6) 2 0,04 27. окситерпенли эритма (скипидар бўйича) - - 4 2,0 28. Эритма АР - - - - - 29. Сольвент - - 0,2 30. амилли спирт ва унинг изомерлари(пентанол) С 5 Н 11 ОН 1039 (71-41-0) 3 0,010 31. Бутилли спирт (бутанол-1) С 4 Н 9 ОН 1042 (71-36-3) 3 0,1 32. Диацетонли спирт - - 0,3 33. Изобутилли спирт 4 0,1 34. Изопропилли спирт (изопропанол, пропан-2-ол) С 3 Н 7 ОН 1051 (67-63-0) 3 0,6 35. Метилли спирт (метанол) СН 3 ОН 1052 (67-56-1) 3 1,0 36. Этил спирти С 2 Н 5 ОН 1061 (64-17-5) 4 5,0 37. Стирол (винилбензол) С 6 Н 5 С 2 Н 3 0620 (100-42-5) 2 0,040 38. Толуол С 6 Н 5 СН 3 0621 (108-88-3) 3 0,6 39. Уайт-спирит 2752 4 1,0 40. Фенол С 6 Н 6 О 108-95-2 2 0010 41. Формальдегид СН 2 О 50-00-0 2 0,035 42. Хлорбензол С 6 Н 5 Cl 108-90-7 3 0,1 43. Циклогексанон С 6 Н 10 О 108-94-1 3 0,040 44. Этилацетат (уксус кислотасининг этилли эфири) С 2 Н 3 О 2 С 2 Н 5 1240 (141-78-6) 4 0,1 45. Этилбензол С 6 Н 5 С 2 Н 5 0,627 (100-41-4) 3 0,02 46. Этиленгликоль С 2 Н 6 О 2 107-21-1 1,0 47. Этиленгликольацетат С 4 Н 8 О 3 - - - - 48. Этилкарбитол С 4 Н 14 О 3 11-90-9 1,5 49. Этилметилбензол (2), (3), (4)-метил-1-этлибензол С 6 Н 4 СН 3 С 2 Н 5 0628, 0629, 0630, (611-14-3, 620-14-4, 622-96-8) 0,030 50. Этлицеллозольв (2-этоксиэтанол) С 2 Н 5 ОН(СН 3 ) 2 НО 1119 (110-80-5) - 0,7 51. Дибутилли эфир (С 4 Н 9 ) 2 О 1124 (142-96-1) - 0,1 52. Дииозпропилли эфир (С 3 Н 7 ) 2 О 1101 (108-20-3) - 0,4 53. Диэтилли эфир - - - - -

34-боб. Металл қуйиш

103. Тармоқ объектларининг қуйиш цехларида қуйишнинг махсус усуллари қўлланилади (эрийдиган моделлар бўйича қуйиш, металл қолипларга қуйиш, вакуумли-пардали қолиплаш).

104. Атмосфера ҳавосига ташланадиган зарарли моддалар — ноорганик чанг, металл оксидлари, мойлар, ишқорлар, ацетон буғлари, парафин ва спиртлар ҳисобланади.

105. Қуйиш цехларининг асосий турдаги жиҳозлардан атмосфера ҳавосига солиштирма ташламалари 43-жадвалда келтирилган.

43-жадвал

Қуйиш цехларининг асосий турдаги жиҳозлардан атмосфера ҳавосига солиштирма ташламалари

Технологик жараённинг номи Қўлланиладиган жиҳоз ва материалларнинг номи Зарарли моддалар ташламалари номи ўлчов бирлиги миқдори шихта ва қолипловчи материални бўшатиш грейферли механизмли ва арқонлискрепер ўрнатмали кранлар билан қуйидаги моддаларни бўшатиш: қум Цемент Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг тушириладиган материал 0,15 Оҳактош Цемент чанги Г/кг тушириладиган материал 0,28 Оҳактош чанги 0,45 Қўйиш кокси Кокс чанги Г/кг тушириладиган материал 0,15 Қуруқ тупроқ Тупроқ чанги Г/кг тушириладиган материал 0,12 Қиринди, торф Ёғоч чанги Г/кг тушириладиган материал 0,13 Қайта юклаш ва кўчиришда сочилувчан материалларни лотокдан тўкиш: Г/кг тушириладиган материал Бўлакли материал d>8 мм ортиладиган материал чанги Г/кг тушириладиган материал 1,41 Кукунсимон материал d<8 мм ортиладиган материал чанги Г/кг тушириладиган материал 4,20 Қайта юклаш ва кўчиришда сочилувчан материалларни лотокдан тўкиш: Г/кг тушириладиган материал Бўлакли материал d>8 мм Қайта ортиладиган материал чанги Г/кг тушириладиган материал 1,13 Кукунсимон материал d<8 мм Қайта ортиладиган материал чанги Г/кг тушириладиган материал 2,73 м атериалларни бўлаклаш ва янчиш шекли бўлаклагич ДМЩ Майдаланадиган материал чанги Г/кг майдаланадиган материал 0,50 Болғали бўлаклагич СМД, ОМЛ Майдаланадиган материал чанги Г/кг майдаланадиган материал 0,51 Шаровой Тегирмон МШЦ майдаланадиган материал чанги Г/кг майдаланадиган материал 11,10 Материалларни элаклаш Виброэлаклар Л13ОС, М-149А элакланган материал чанги Г/кг эланадиган материал 0,11 Механик элак СМ-50 элакланган материал чанги Г/кг эланадиган материал 0,15 вибрацияли элак элакланган материал чанги Г/кг эланадиган материал 0,06 Қолип ва футеровка қилиш материалларини аралаштириш Лаборатория ғилдиракли аралаштиргичлар О18Н аралаштириладиган материал чанги Г/кг аралаштириладиган материаллар 0,09 Бетон аралаштиргич СБ аралаштириладиган материал чанги Г/кг аралаштириладиган материаллар 0,10 а люминийли қотишмаларни эритиш гексахлоратан билан рафинация қилишда и ндукцион электроўчоқ ИАТ-0,4 Алюминий оксиди Г/кг қуйма 0,35 Кремний оксиди 0,04 Тетрахлорэтилен Г/кг қуйма 1,60 а ргон билан рафинация қилишда и ндукцион электроўчоқ ИАТ-0,4 Алюминий оксиди Г/кг қуйма 0,35 а люминийли қотишмаларни эритиш «Д игазер » таблеткалари билан рафинация қилишда и ндукцион электроўчоқ ИАТ-0,4 Алюминий оксиди Кремний оксиди Тетрахлорэтилен Г/кг қуйма 0,35 0,04 0,70 Тигелли қаршилик электрўчоғи САТ-0,16 САТ-0,25 Алюминий оксиди Г/кг қуйма 0,004 ц инкли қотишмаларни эритиш Тигелли қаршилик электрўчоғи САТ-0,16 САТ-0,25 Цинк оксиди Г/кг қуйма 0,27 м исли қотишмаларни эритиш индукцион электрўчоғи ИСТ 1 Мис (II) оксиди Г/кг қуйма 0,40 Пўлатни эритиш индукцион электрўчоғи ИСТ Темир (III) оксиди Углерод (II) оксиди Г/кг қуйма 1,25 0,12 Чўянни эритиш индукцион электрўчоғи ИСТ Темир (III) оксиди Углерод (II) оксиди Г/кг қуйма 2,50 0,08 м агнийли-литийли қотшмаларини эритиш индукцион — тигелли электрўчоғи ИСТ ИПМ-50 при рафинировании гексахлорэтаном Магний оксиди Литий оксиди Водород хлориди Водород фтори Г/кг қуйма 0,07 0,01 50,00 0,07 в акуумли-пардали комплекс қолиплаш Элеватор Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қайта юкланган 1,03 Тасмали конвейер Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қайта юкланган 1,03 Элак Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг эланадиган қум 0,06 Силкитиш (вибрация) билан қолиплаш қоришмасини зичлаш Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қолиплаш қоришмаси 0,06 о покни кўчириш учун конвейер Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қолиплаш қоришмаси 0,04 Вакуумли тизимга қуйиш учун қурилма Алюминий оксиди Г/кг қуйма 0,02 Чиқариш қурилмаси Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 3,60 а люминийли қотишмаларни босим остида қуйиш Қуйиш машиналари А711А07, А711А08, А711А09, К711В10, 711А06 сурги қўллаганида: Вапор Алюминий оксиди Углерод (II) оксиди Минерал мой Г/кг қуйма 0,002 0,090 0,240 мумиё, асалари муми Алюминия оксиди Углерод (II) оксиди Г/кг қуйма 0,002 0,060 Прессол, элитол Алюминий оксиди Минерал мой Г/кг қуйма 0,002 0,030 Мисли қотишмаларни босим остида қуйиш Қуйиш машиналари сурги қўлланилганида: 1 Вапор Мис (II) оксиди Углерод (II) оксиди Минерал мой Г/кг қуйма 0,001 0,090 0,240 тоғ муми, асалари муми Мис (II) оксиди Углерод (II) оксиди Г/кг қуйма 0,001 0,060 Прессол, элитол Мис (II) оксиди Минерал мой Г/кг қуйма 0,001 0,030 силиконли Мис (II) оксиди Г/кг қуйма 0,001 Магний-литий қотишмаларни босим остида кокелга қуйиш Қуйиш ва кокел машиналари Магния оксиди Литий оксиди Г/кг қуйма 0,006 0,001 Кокелга алюминийли қотишмаларни қуйиш к окелли бирпозицияли машиналар Алюминий оксиди Г/кг қуйма 0,003 Кокелга цинкли қотишмаларни қуйиш к окелли бирпозицияли машиналар Цинк оксиди Г/кг қуйма 0,002 Кокелга мисли қотишмаларни қуйиш к окелли бирпозицияли машиналар Мис (II) оксиди Г/кг қуйма 0,001 Эритиладиган модел бўйича қуйиш 61701 модель пасталарини тайёрловчи автоматлар а лифатик тўйинган С 12 -С 19 углеводородлар Г/м 3 модел таркиби 230,0 61201, 61101, 653, 6А54, 659А модель звеноларни тайёрловчи автоматлар а лифатик тўйинган С 12 -С 19 углеводородлар Г/м 3 модел таркиби 144,00 63431, 662А оловга чидамли қопламани тайёрлаш учун автоматлар Этил спирти Г/л этил спирти 21,50 Изопропил спирти Г/л изопропил спирти 21,50 Ацетон Г/л ацетон 30,00 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг кварц 0,02 о ловга чидамли қоплама 63501ни сақлаш ва ўчириш учун автоматлар Этил спирти Г/см 3 қоплама 0,007 Изопропил спирти Г/см 3 қоплама 0,007 Ацетон Г/см 3 қоплама 0,01 Оловга чидамли қоплама 64107, 6А63, 6А67 ни суркаш учун автоматлар Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/см 2 «қайновчи» ванна юзаси 0,30 этил спирти Г/см 2 суркаш юзаси 0,03 Изопропил спирти Г/см 2 суркаш юзаси 0,03 Ацетон Г/см 2 суркаш юзаси 0,04 Эритиладиган модель бўйича қуйиш Блокларни қуритиш қурилмаси Аммиак Г/м 3 аммиак 175,00 Модель 671М, 672 таркибли қуйилмалар учун ванналар ва қурилмалар а лифатик тўйинган С 12 -С 19 углеводородлар Г/см 3 ваннанинг ишчи ҳажми 5,36 Қолиплаш столлари 66231,673 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қолиплаш материали 0,15 Опокни чиқариш учун қурилмалар 66232 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/опок 25,00 Сополни ажратиш учун автоматлар 67101 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 0,12 Сополни ишқорлаш автоматлари Натрия гидроксид Г/кг қуйма 0,14 Электроўчоқлар 66103 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 0,15 * 10 -3 Углерод оксиди Г/кг қуйма 0,10 * 10 -3 Шакл чиқариш Панжараларнинг эксцентрик моделлари: Г/кг қуйма 421 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 3,70 422 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 4,10 Панжараларнинг и нерцион моделлари: Г/кг қуйма 31211 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 3,60 31212 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 4,10 31213 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 4,70 31214 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 5,50 31215 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 6,40 31216 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 7,80 31217 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 9,60 ИР120 Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 6,90 с терженлар чиқариш 411 моделли вибрацияли дастгоҳлар Кремний оксидининг миқдори 70% дан ортиқ бўлган ноорганик чанг Г/кг қуйма 7,00 Қуймаларни дастлабки шилиш ва силлиқлаш Қуйидаги диаметр(мм)ли абразив доирали, турғун, шилувчи-силлиқловчи ва чархловчи-силлиқловчи 36634, 3К634, 3М635, 3М636, 3М634 нусхали дастгоҳлар : 200 чанглар 1 : Г/с металл оксиди 0,11 Металл 0,02 Абразив 0,05 400 чанглар 1 : Г/с металл оксиди 0,21 Металл 0,03 Абразив 0,11 500 чанглар 1 : Г/с металл оксиди 0,37 Металл 0,06 Абразив 0,19 600 чанглар 1 : Г/с металл оксиди 0,67 Металл 0,11 Абразив 0,34 750 чанглар 1 : Г/с металл оксиди 0,94 Металл 0,16 Абразив 0,47 Тозалаш столлари чанглар 1 : Г/с металл оксиди 0,01 Металл 0,02 Ортиқча жойларни термоэнергетик йўқотиш қурилмаси ТД-260 металл оксиди чанги Г/с 0,35 Қуймаларни қириб текислаш Майда қуймалар-ни қириб текислаш қурилмаси чанглар 1 : Г/с Металл 0,54 абразив 0,36 Буюмнинг ортиқча жойларини тозалаш ва қирқиш столи чанглар 1 : Г/с 1м 2 стол юзасига. Металл 0,67 абразив 0,45 Тигел ва чўмични қуритиш Бетон аралаштиргич СБ-80 аралаштириладиган материаллар чанги Аралаштириладиган материалларнинг Г/кг 0,10 Қуйиш чўмичларини қизитиш ва қуритиш учун қурилма Углерод (II) оксиди Азот (II) оксиди Азот (IV) оксиди Г/нм 3 ёнаётган газ учун 12,90 0,28 1,72

35-боб. Металларга механик ишлов бериш

106. Тармоқ объектлари механик цехларида ҳар хил металл ва нометалл қотишмаларини фрезер, пармалаш, силлиқлаш ва бошқа дастгоҳларда совутилиб ёки совутилмасдан совуқ ишлов бериш, металларга электрофизик ва электрокимёвий ишлов бериш услублари қўлланилади.

107. Атмосфера ҳавосига ажраладиган асосий зарарли моддалар металл ва нометалл чанглар, мой аэрозоллари, керосин буғлари ва бенз(а)пиренлар ҳисобланади

108. Механик цехларда металллар ва қотишмаларга совуқ ишлов беришда ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг миқдорлари 44, 45, 46, 47-жадвалларда келтирилган.

109. Нометалл материалларни арра билан кесганда пайдо бўладиган чангларнинг миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Gn — пайдо бўладиган чангнинг миқдори, г/с;

h — арралаш қалинлиги, мм;

V — узатилиш тезлиги, мм/мин;

Н — ишлов бериладиган материал қалинлиги, мм;

j — ишлов бериладиган материал зичлиги, г/см 3 .

110. металларга электрокимёвий электрофизик услубда ишлов беришда зарарли моддаларнинг солиштирма ташламалари 48-жадвалда келтирилган.

44-жадвал

Асосий металларга механик ишлов бериш технологик (совутилмасдан ишлаш) жараёнларида атмосфера ҳавосига ажралиб чиқадиган ифлослантирувчи моддаларнинг миқдорлари

Технологик жараённинг номланиши ва жиҳозларнинг номлари Жиҳозларнинг тавсифи Атмосфера ҳавосига ажралиб чиқувчи зарарли моддаларнинг номлари Номланиши Миқдори, г/с Металларни Силлиқлаш Айланасига Силлиқлаш дастгоҳи Силлиқланадиган айлана диаметри, мм: 150 Қиринди чанги 0,013 Металл чанги 0,020 300 Қиринди чанги 0,017 Металл чанги 0,026 350 Қиринди чанги 0,018 Металл чанги 0,026 400 Қиринди чанги 0,020 Металл чанги 0,030 600 Қиринди чанги 0,026 Металл чанги 0,039 750 Қиринди чанги 0,030 Металл чанги 0,045 900 Қиринди чанги 0,034 Металл чанги 0,052 Текис Силлиқлаш дастгоҳи Силлиқланадиган айлана диаметри, мм: 175 Қиринди чанги 0,014 Металл чанги 0,022 250 Қиринди чанги 0,016 Металл чанги 0,025 350 Қиринди чанги 0,020 Металл чанги 0,030 400 Қиринди чанги 0,022 Металл чанги 0,033 450 Қиринди чанги 0,023 Металл чанги 0,035 500 Қиринди чанги 0,025 Металл чанги 0,038 Марказдан силлиқлаш дастгоҳи Силлиқланадиган айланалар диаметрлари, мм: 30,100 Қиринди чанги 0,005 Металл чанги 0,008 395, 500 Қиринди чанги 0,009 Металл чанги 0,013 480, 600 Қиринди чанги 0,011 Металл чанги 0,016 Тиш силлиқлаш ва резьба силлиқлаш дастгоҳлари Силлиқланадиган айлана диаметри, мм: 75-200 Қиринди чанги 0,005 Металл чанги 0,008 200-400 Қиринди чанги 0,007 Металл чанги 0,011 Ички силлиқлаш дастгоҳлари Силлиқланадиган айлана диаметри, мм: 5-20 Қиринди чанги 0,003 Металл чанги 0,005 20-50 Қиринди чанги 0,005 Металл чанги 0,008 50-80 Қиринди чанги 0,006 Металл чанги 0,010 80-150 Қиринди чанги 0,010 Металл чанги 0,014 150-200 Қиринди чанги 0,012 Металл чанги 0,018 Войлокли айланали ялтиратиш дастгоҳлари войлок айланасининг диаметри, мм Жун чанги (кремния оксиди аралашмаси 2%дан кам) 100 То же 0,013 200 То же 0,019 300 То же 0,027 400 То же 0,039 500 То же 0,050 600 То же 0,063 Чархлаш дастгоҳи Айлана диаметри, мм 100 Қиринди чанги 0,004 Металл чанги 0,006 150 Қиринди чанги 0,006 Металл чанги 0,008 200 Қиринди чанги 0,008 Металл чанги 0,012 250 Қиринди чанги 0,011 Металл чанги 0,016 300 Қиринди чанги 0,013 Металл чанги 0,020 350 Қиринди чанги 0,016 Металл чанги 0,024 400 Қиринди чанги 0,019 Металл чанги 0,029 450 Қиринди чанги 0,022 Металл чанги 0,032 500 Қиринди чанги 0,024 Металл чанги 0,036 550 Қиринди чанги 0,027 Металл чанги 0,040 Олмосли айланали чархлаш дастгоҳлари Олмосли айлана диаметри мм 100 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,002 Металл чанги 0,005 150 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,003 Металл чанги 0,007 200 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,005 Металл чанги 0,011 250 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,006 Металл чанги 0,014 300 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,007 Металл чанги 0,017 350 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,003 Металл чанги 0,021 400 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,011 Металл чанги 0,025 450 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,012 Металл чанги 0,028 500 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,014 Металл чанги 0,032 550 Таркибида 70% дан кўп кремний оксиди бўлган ноорганик чанг 0,015 Металл чанги 0,035 Чўян маҳсулотларига қирқиб ишлов бериш Кичик ва ўрта ўлчамдаги токарлик дастгоҳлари Двигатель қуввати 0,65-5,50 Металл чанги 0,006 Бир шпиндели бўйлама ўткирлаш токарлик автомат лари Двигатель қуввати 0,65-5,50 Металл чанги 0,002 Кўп шпиндели ярим автоматлар Двигатель қуввати 14,00-28,00 Металл чанги 0,010 Кўп резьбали токарлик яримавтоматлари Двигатель қуввати 1,00-20,00 Металл чанги 0,010 Винт қирқиш токарлик дастгоҳлари (винторезные ) Двигатель қуввати 1,00-20,00 Металл чанги 0,006 Бўйлама йўнувчи дастгоҳлар (Продольно-фрезерные станки) Двигатель қуввати 2,80-14,00 Металл чанги 0,003 Тик йўнувчи дастгоҳ Вертикально-фрезерные станки Двигатель қуввати 2,80-14,00 Металл чанги 0,004 Каруселли-йўнувчи дастгоҳ Двигатель қуввати 2,80-14,00 Металл чанги 0,004 Горизонтал йўнувчи дастгоҳ Двигатель қуввати 2,80-14,00 Металл чанги 0,017 Йўнувчи махсус дастгоҳлар Двигатель қуввати 2,80-14,00 Металл чанги 0,006 Тиш йўнувчи дастгоҳ (Зубофрезерные станки) Двигатель қуввати 2,00-20,00 Металл чанги 0,001 Тик пармалаш дастгоҳи Двигатель қуввати 1,00-10,00 Металл чанги 0,002 Махсус (чуқур) пармалаш дастгоҳи (Специально-сверлильные, глубокого сверления) станки) Двигатель қуввати 1,00-10,00 Металл чанги 0,008 тик-оғма ўткирлаш дастгоҳи. (Вертикально и наклонно расточные станки) - Металл чанги 0,003 Махсус ўткирлаш дастгоҳи (Специальные расточные станки) - Металл чанги 0,005 Тишли синдириш дастгоҳи Зубодолбежные станки Двигатель қуввати 0,65-7,00 Металл чанги 0,0003 Рангли материалларни кесиб ишлов бериш Токарлик дастгоҳлари - Металл чанги 0,0025 Фрезерлик дастгоҳлари - Металл чанги 0,002 Пармалаш дастгоҳлари - Металл чанги 0,0004 Ўткирлаш дастгоҳлари - Металл чанги 0,0007 Қирқиш дастгоҳлари - Металл чанги 0,014 Крацевал дастгоҳлари - Металл чанги 0,008

45-жадвал

Металларга совутиб механик ишлов беришнинг асосий технологик жиҳозларидан атмосфера ҳавосига зарарли моддаларнинг солиштирма ташламалари

Технологик жараён ва жиҳоз турларининг номи 1кВт қувватли дастгоҳдан атмосфера ҳавосига ташланадиган минерал мойнинг миқдори, 10 5 г/с Металларни токарлик, пармалаш, қириш, резьба чиқариш, ўткирлаш дастгоҳларида ишлов бериш: Мой билан совутиб 5,600 3%дан кам эмульсолли эмульсия билан совутиб ишлов бериш 0,05 3-10 %ли эмульсия билан ишлов бериш 0,045 Силлиқлаш дастгоҳида металларга ишлов бериш: Мой билан совутиб 8,00 3%дан кам эмульсолли эмульсия билан совутиб ишлов бериш 0,104 3-10% ли эмульсия билан ишлов бериш 1,035

46-жадвал

Графитга механик ишлов беришнинг технологик жиҳозларидан атмосфера ҳавосига зарарли моддаларнинг солиштирма ташламалари

Технологик жараён ва жиҳоз турларининг номи Ишлов бериладиган ҳар бир кг графит дан ажралиб чиқадиган чангнинг граммлардаги миқдори Токар ва винт чиқариш дастгоҳларида чархлаш 12,0 горизонталь-фрезер дастгоҳларида фрезерлаш 9,8 Тик — пармалаш дастгоҳларида тешик ва каналларни тешиш 6,5 Радиал — пармалаш дастгоҳларида тешик ва каналларни тешиш 6,5 Тасмасимон аррада қирқиш ва кесиш 10,0 дискли аррали горизонтал-фрезерлаш дастгоҳ 5,0

47-жадвал

Нометалл материалларига механик ишлов беришнинг технологик жиҳозларидан атмосфера ҳавосига зарарли моддаларнинг солиштирма ташламалари

Технологик жараённинг номи Ишлов бериладиган ҳар бир кг материалдан ажралиб чиқадиган чангнинг граммлардаги миқдори 0,1 кг массали буюмлар учун 0,1-2,0 кг массали буюмлар учун Токарлик ишлари 7,0 11,0 Пармалаш, тешиш 8,0 12,0 Қумтошли доирада тозалаш - 13,5 Ялтиратиш (полирование) 1,0 1,5 Галтовка - 8,5

36-боб. Пластмасса ишлаб чиқариш

111. Пластмасса буюмларини ишлаб чиқариш қуйидаги технологик жараёнларни ўз ичига олади: пресс кукунларини таблеткалаштириш, термопластларни қуйиш, реактопластларни пресслаш ва буюмга механик ишлов бериш.

112. Атмосфера ҳавосига ташланадиган асосий зарарли моддалар — чанг ва пластмасса таркибини бузилишидан ҳосил бўладиган маҳсулотлар.

Пластмасса буюмларини ишлаб чиқаришдан атмосфера ҳавосига солиштирма ташламалари 48-жадвалда келтирилган.

48-жадвал

Пластмассани қайта ишлаш жараёнидан атмосфера ҳавосига зарарли моддаларнинг солиштирма ташламалари

Технологик жараённинг номи Қайта ишланадиган материал Ажраладиган зарарли моддалар Номи Миқдори г/кг Реактопластларни гидравлик прессларда пресслаш* СФ 090 смоласи асосида фенопласт Фенол 0,50 СФ 010 смоласи асосида фенопласт Фенол 0,70 СФ 330 смоласи асосида фенопласт Фенол 1,00 СФ337 смоласи асосида фенопласт Фенол 2,00 СФ 342 смоласи асосида фенопласт СП типидан ташқари Фенол 0,80 СФ 342 смоласи асосида фенопласт СП типи Фенол 2,50 Волокнит (СФ 301смоласи асосида) Фенол 1,20 Стекловолокнит Фенол 1,50 Аминопластлар Формальдегид 0,50 ТВ4 қурилмасида реактопластларни дастлабки қиздириш СФ 090 смоласи асосида фенопласт Фенол 0,15 СФ 010 смоласи асосида фенопласт Фенол 0,20 СФ337 смоласи асосида фенопласт Фенол 0,25 СФ 330 смоласи асосида фенопласт Фенол 0,40 СФ 342 смоласи асосида фенопласт СП типидан ташқари Фенол 0,20 СФ 342 смоласи асосида фенопласт СП типи Фенол 0,50 Стекловолокнит Фенол 0,30 Аминопластлар Формальдегид 0,20 р отацион машиналарда прессматериалларни таблеткалаш фенопласт и аминопласлар кукунлари чанги фенопласт ва аминопласт чанги 9,00 т ермопластларни босим остида қуйиш Полиэтилен уксус кислотасига ҳисобланган органик кислоталар 0,40 Углерод (II) оксиди 0,80 Полипропилен уксус кислотасига ҳисобланган органик кислоталар 1,50 Углерод (II) оксиди 1,00 Полистирол Стирол 0,30 Стирол сополимерлари Стирол 0,10 Полиамидлар Аммиак 2,00 Углерод (II) оксиди 1,00 Этреллар Дибутилфталат 0,40 ПВХС-70-59М хлорли винил 0,01 Дифлон Фенол 0,10 Полиметилметакрилат Метилметакрилат 0,50 Пленка экструзияси Полиэтилен уксус кислотасига ҳисобланган органик кислоталар 0,35 Углерод (II) оксиди 0,15 Қувур экструзияси Полиэтилен кислотасига ҳисобланган органик кислоталар 0,5 Углерод (II) оксиди 0,25 ПВХ блоги қўрғошин қўшилган Винил хлористый 0,02 Қўрғошин 0,01 Углерод (II) оксиди 0,50 Варақни экструзияси (экструзия листа) Полистирол Стирол 0,42 Углерод (II) оксиди 0,30 Шиширилган буюмларни ишлаб чиқариш Полиэтилен уксус кислотасига ҳисобланган органик кислоталар 0,40 Углерод (II) оксиди 0,80 Экструдерда грануллаш Полиэтилен ва полипропилен уксус кислотасига ҳисобланган органик кислоталар 0,30 Углерод (II) оксиди 0,20 Полистирол ва стирол сополимерлари Стирол 0,05 ПВХ хлор винили 0,02 Полиамид, этрел, дифлонлар Углерод (II) оксиди 0,50 Хом-ашёни қадоқлаш Термопластлар термопластлар чанги 1,00 р оторли майдалагичларда чиқиндиларни майдалаш Термопластлар Термопласт чанги 0,70

49-жадвал

Пластмассани қайта ишлаш жараёнидан атмосфера ҳавосига чангнинг солиштирма чиқарималари

Механик ишлов бериш тури Қайта ишланадиган материал Чангажралишиг/кг 100 гр.гача массали буюмдан 100 гр. дан 2000 гр.гача буюмдан Токарлик ишлари Фенопластлар, аминопластлар, волокнитлар, шишаволокнитлар 7,00 11,00 Пармалаш Фенопластлар, аминопластлар, волокнитлар, шишаволокнитлар 8,00 12,00 Қумли айланасимон чархда тозалаш Фенопластлар, аминопластлар, волокнитлар, шишаволокнитлар - 13,00 Крацовка Буларда ҳам 2,00 2,50 Ялтироқлаш Буларда ҳам 1,00 1,50

50-жадвал

Пенополистиролдан қадоқлаш буюмларини ишлаб чиқишда зарарли моддаларнинг солиштирма ташламалари

Технологик амалнинг номи Чиқадиган зарарли моддалар номи миқдори, г/кг Кўпикланишдан аввал Изопентан 0,50 Силосларда сақлаш Изопентан 0,15 Қолиплаш Изопентан 0,75

37-боб. Резино-техник буюмлар таъмири

113. Резино маҳсулотларни таъмирлаш учун вулканлаштирилмаган қатламли ва прожекторли резиналар қўлланилади, камераларни таъмирлашда эса вулканлаштирилган резина қўлланилади. Таъмирлаш материаллари ёпиштирилгач, 140°С ҳароратда вулканизацияланади.

114. Вулканизация жараёни углерод оксиди, сульфид ангидриди ва бошқа зарарли моддаларнинг ажралиши билан амалга оширилади.

115. резинотехника буюмларни таъмирлаш жараёнида зарарли моддалар ажралишининг солиштирма кўрсаткичлари 51-жадвалда кўрсатилган.

51-жадвал

Резинотехник буюмларни таъмирлаш жараёнида зарарли моддалар ажралишининг солиштирма кўрсаткичлари

Технологик жараён амаллари Қўлланиладиган моддалар ва материаллар Ҳарорат, °С Ажраладиган зарарли модда номи Агрегат ҳолати, б, а, Зарарли моддалар миқдорини ан+а Солиштирма миқдор, г/кг Елимни суркаш ва қуритиш Техник каучук 30-50 бензин п 900 Автотранспорт қопламаларини таъмирлаш Протектор резинаси 140 Углерода оксиди п 0,0041 Сульфид ангидрид п 0,0054 Дивинил п 0,0213 Изопрен п 0,0162 автотрактор камерасини вулканизациялаш Вулканизация камераси резинаси 140 Углерод оксиди п 0,0018

116. Зарарли моддалар ташламалари миқдорини аниқлаш. Жиҳоз бирлигидан ҳавога ажралиб чиқадиган зарарли моддаларнинг миқдорини қуйидаги формула ёрдамида аниқлаш мумкин:

q пыли — ғадир бидирлаш жараёнларида бирлик жиҳоздан ажралиб чиқадиган чангнинг солиштирма кўрсаткичи, г/с

В — сарфланувчи материаллар массаси, кг/соат;

К х — зарарли моддалар ажралишининг солиштирма кўрсаткичи, г/кг;

Т — жиҳознинг ишлаш вақти, соат/йил;

117. Ноорганик чанг буюмни тальклашда ажраладиган чангларнинг миқдори қуйидаги формула билан топилади:

Q = G*0,2*0,35*0,2, т/йил (1.71),

бунда:

G — қуруқ тальклашга сарфланадиган тальк миқдори, т/йил;

0,2 — талькнинг чангланиши коэффициенти;

0,35 — жараёнларда (қадоқлаш, тарозида ўлчаш ва кўчиришларда талькнинг йўқотилишини ҳисобга оладиган) йўқотилиш коэффициенти;

0,2 — маҳаллий йўқотилиш коэффициенти (эксплуатация тажрибаларидан).

Валецлар, шприцлаш и вулканизациялашда резина қоришмасини қиздирганда сульфид ангидриди ажралади:

1. 1 тонна резинани қиздирганда 0,9 г/т. ажралади

2. 1 тонна резинани шприцланганда 1,35 г/т.ажралади

3. 1 тонна резинани вулканизация қилганда 3,88 г/т.ажралади

Бензин буғининг ажралиб чиқиши йил давомида сарфланган бензин миқдорига тенглаштирилади.

118. деталларни силлиқлашда ажраладиган чанг, цехдаги чангтуткич қурилмаларда тутиб қолинса ва ташқи ҳаво билан алоқада бўлмаса, ҳисоботда кўрсатилмайди. Бу чанг ишлаб чиқариш қаттиқ чиқиндиларига тааллуқли бўлади.

119. Бир секундлик зарарли моддаларнинг атмосфера ҳавосига ташламаларини аниқлаш учун, сарфланадиган материаллар миқдори бир соатда сарфланадиган материалларга тенг қилиб олинади.

38-боб. Пайвандлаш

120. Объектларнинг металларни пайвандлаш бўлинма ва цехларида электрли, газли, плазмали пайвандлаш, металларни кесиш ва эритиш ва ишқалаб пайвандлашлар ишлари амалга оширилади

121. Бунда, азот, углерод, металлар оксидлари, водород фтори каби зарарли моддалар атмосфера ҳавосига чиқарилади.

122. Пайвандлаш жиҳозларнинг асосий турларидан атмосфера ҳавосига зарарли моддаларнинг солиштирма ташламалари 52, 53, 54-жадвалларда келтирилган.

52-жадвал

Металларни пайвандлаш ва эритиб қуйишда ифлослантирувчи моддаларнинг солиштирма ташламалари

Пайвандлаш ёки эритиб қуйиш материаллари Сарфланадиган пайвандлаш ва эритиб қуйиш материалларининг ҳар бир килограммидан ажраладиган зарарли моддаларнинг граммлардаги миқдори, г/кг Қаттиқ заррачалар Газ ҳолатидаги моддалар Темир (III) оксиди Марганец (IV) оксиди Хром (IV) оксиди Кремний оксиди Бошқалар фторли водород азот (II) оксиди углерод (II) оксиди номи миқдори Қўлда, донабай электродлар билан электроёйли пайвандлаш Электродлар: УОНИ-13/45 10,69 0,51 - 1,40 Ёмон эрувчан фторидлар 1,40 1,00 - - УОНИ-13/55 14,90 1,09 - 1,00 Ёмон эрувчан фторидлар 1,00 1,26 2,70 13,3 УОНИ-13/65 УОНИ-13/80 4,49 8,32 1,41 0,78 - - 0,80 1,05 Ёмон эрувчан фторидлар 0,80 1,05 1,17 1,14 - - - - УОНИ-13/85 9,80 0,60 - 1,30 Ёмон эрувчан фторидлар 1,30 1,10 - - ЗА-606/11 9,72 0,68 0,60 - - - 0,004 1,30 1,40 ЗА-395/9 15,47 1,10 0,43 - - - - - - ЗА-981/15 8,08 0,70 0,72 - - - 0,80 РБУ-4 6,16 0,74 - - - - - - - 3РС-3 11,57 1,23 - - - - - - - ОЗЛ-5 3,06 0,37 0,47 - - - 0,42 - - ОЗЛ-6 6,06 0,25 0,59 - - - 1,23 - - ОЗЛ-7 6,92 0,21 0,47 - - - 0,69 - - ОЗЛ-14 6,13 1,41 0,46 - - - 0,91 - - ОЗЛ-9А 3,37 0,97 0,27 - Никель оксиди 0,39 1,13 - - ОЗЛ-20 3,35 0,35 0,10 - - - 0,99 - - ЦТ-15 7,00 0,55 0,35 - Никель оксиди 0,04 1,61 - - ЦТ-28 10,68 0,93 0,21 - Никель оксиди 0,08 1,05 - - ЦТ-36 6,29 1,19 - - Никель оксиди 0,12 0,66 - - ЦЛ-17 9,23 0,60 0,17 - - - - - - ЦН-6Л 11,72 0,62 0,23 - Никель оксиди 0,43 1,21 - - НИАТ-1 4,18 0,12 0,40 - - - 0,35 - - НИАТ-3Н 0,10 0,21 - - - - - - - НЕ-13 3,43 0,53 0,24 - - - 1,60 - - ВСЦ-4,4а 19,59 0,61 - - - - - - - МР-3 9,70 1,80 - - - - 0,40 - - МР-4 9,70 1,10 - - - - 1,53 - - К-5А 14,97 1,53 - - - - 0,50 - - СК-2-50 11,1 0,90 - - - - - - - МКТ-10 6,13 0,34 0,12 - Никель оксиди 0,31 1,29 - - ВСН-6 15,83 0,53 1,54 - - - 0,80 - - Қўлда пўлатни электроёйли эритиш Электроды: ОЗН-250 19,73 1,63 - - - - 1,04 - - ОЗН-300 18,00 4,42 - - - - 1,09 - - АНО-1 6,67 0,43 - - - - 2,13 - - АНО-3 5,05 0,85 - - - - - - - АНО-4 5,41 0,59 - - - - - - - АНО-5 12,53 1,87 - - - - - - - АНО-6 14,35 1,95 - - - - - - - АНО-7 10,95 1,45 - - - - - - - СМА-2 8,37 0,83 - - - - - - - КНЗ-32 10,04 1,36 - - - - - - - ОЗС-3 14,98 0,42 - - - - - - - ОЗС-4 9,63 1,27 - - - - - - - ОЗС-6 12,94 0,86 - - - - - - - Э48-11/18 8,57 1,00 1,43 - Секин эрувчи фторидлар 1,50 0,001 - - ВИ-10-6 14,84 0,31 0,45 - - - 0,39 - - ВИ-ИМ-1 5,26 0,42 0,18 - Никель оксиди 0,60 0,63 - - За/400/10у 5,02 0,43 0,25 - - - 0,54 - - ЗА-903/12 22,20 2,80 - - - - - - - ЗА-48М/22 6,10 0,80 1,30 - Секин эрувчи фторидлар 1,50 0,001 0,70 - ЗА-686/11 11,80 0,80 0,40 - - - - - - ЖД-3 8,48 1,32 - - - - - - - УКС-42 13,30 1,20 - - - - - - - РДЗБ-2 16,32 1,08 - - - - - - - СММ-5 МЗЗ-04 16,10 26,00 2,00 1,0 - - 1,90 - - - - - - - - - - - МЗЗ-Ш 41,00 - - - - - - - - ЦМ-7 20,50 1,50 - - - - - - - ЦМ-8 23,5 1,50 - - - - - - - ЦМ-9 7,2 0,30 - 2,8 - - - - - МР-1 9,72 1,08 - - - - - - - ОЗШ-1 12,35 1,01 0,14 - - - 1,10 - - ЗН-60М 14,46 0,49 0,15 - - - 1,28 - - УОНИ-13/НЖ 9,28 0,53 0,39 - - - 0,97 - - ОМГ-Н 35,14 0,92 1,54 Никель оксиди 0,016 1,74 НР-70 17,6 3,90 - - - - - - - Қўлда, чўянни электроёйли пайвандлаш ва қуйиш Электроды: Ц4-4 12,80 0,43 - - Никель оксиди 0,54 1,87 - - 034-1 9,81 0,47 - - Мис оксиди 4,42 1,65 - - 034-3 13,33 0,49 0,18 - - - 1,97 - - МН4-2 10,68 0,92 - - Никель оксиди Мис оксиди 2,73 6,05 1,34 - - Т-590 41,8 - 3,70 - - - - - - Т-620 39,73 - 2,87 - - - - - - Қўлда, мис ва унинг қотишмаларини электр пайвандлаш Электродлар: Комсомолец — 100 2,60 3,90 - 3,50 Мис оксиди 9,80 1,11 0,76 - Гелий билан ҳимояланган вольфрамли электрод - - - - Вольфрам оксиди Мис оксиди 0,08 2,10 - - - Электрон сими СрМ-0,75 (МРкМцТ) 0,66 0,44 - - Мис оксиди 15,4 - - - Қўлда, аргон ва гелий муҳитида титанни эритувчи вольфрамли электрод - - - - Титан оксиди Вольфрам оксиди 3,60 0,02 - - - аргон муҳитида эрийдиган электрод - - - - Титан оксиди Алюминий оксиди 2,62 2,00 - - - Қўлда, алюминий ва унинг қотишмаларини электр пайвандлаш Электродлар: ОЗА-1 - - - - Алюминий оксиди Алюминий хлориди 20,0 18,0 - - - ОЗА-2/АК - - - - Алюминий оксиди Алюминий хлориди 28,0 33,0 - - - Аргон муҳитида Вольфрамли электрод - - - 0,55 Алюминий оксиди Магний оксиди Вольфрам оксиди 0,69 0,64 1,43 - - - Аргон ва гелий муҳитида эрувчи электрод - - - 0,55 Алюминий оксиди 2,00 - - - Аргон муҳитида эрувчи электрод 1,50 0,11 - 1,30 Магний оксиди Алюминий оксиди 2,00 12,00 - 2,50 - газли ҳимоясиз , полуавтоматик пўлат пайвандлаш Присадка сими ЭП-245 11,50 0,54 - - - - 0,36 - - ЦСК-3 12,26 1,11 - - - - 0,53 - - Кукунсимон сим ЗПС-15/2 7,51 0,89 - - - - 0,77 - - ПП-ДСК-1 10,93 0,77 - - - - - - - ПП-ДСК-2 10,78 0,42 - - - - 0,10 - - ПСК-3 6,29 0,41 - - - - 0,72 - - ПП-АН-3 12,24 1,36 - - - - 2,70 - - ПП-АН-4 6,74 0,76 - - - - 1,95 - - ПП-АН-7 12,22 2,18 - - - - 0,95 - - Углерод IV муҳитида пўлатни яримавтоматик пайвандлаш Св-08Г2С 7,48 0,50 0,02 - - - - - 14,00 Св-08Х19Н9Ф2С2 6,88 0,42 0,60 - Никель оксиди 0,10 - - 5,00 Св-16Х16Н25М6 12,55 0,35 0,10 - Никель оксиди 2,00 - - 2,50 Св-10Х20Н7СТ 5,72 0,45 0,03 1,80 - - - - - Св-О8Х19НФ-2Ц2 6,44 0,40 0,50 - Никель оксиди 0,66 - - - Св-76Х16Н-25М6 10,0 2,00 1,00 - Никель оксиди 2,00 - - - Св-10Г2Н2СМТ 11,86 0,14 - - - - - - - ЭП-245 11,79 0,61 - - - - - - 3,20 ЭП-704 7,43 0,80 0,07 - Никель оксиди 0,10 - - 3,00 Св-08ХГСН3ДИ 4,02 0,22 0,16 - Никель оксиди 0,05 - 0,80 11,00 ЭП-85г 6,10 0,70 0,60 - Никель оксиди 0,08 - - 2,00 О8ГН2МТ 4,17 - 0,03 1,90 Титан оксиди 0,40 - 0,80 11,00 Азот ҳимоясида мис ва унинг қотишмаларини яримавтоматик пайвандлаш Электрод сими МНЕКТ-5-1-0,2-0,2 (мис учун) 2,50 0,20 - 1,50 Мис оксиди Никель оксиди 7,00 0,70 - - - МНЕКТ-5-1-0,2-0,2 (мисникелли қотишмалар учун) 3,50 0,30 - 1,50 Мис оксиди Никель оксиди 11,00 0,50 - - - М1 (мис қотишмалари учун) - 0,44 - - Мис оксиди 11,00 - - - КМЦ (мис ва унинг қотишмалари учун) - 0,59 - 0,26 Мис оксиди 6,30 - - - Аргон ва гелий ҳимоясида алюминийни яримавтоматик пайвандлаш сим Д-20 0,85 0,09 - 0,08 Алюминий оксиди 7,60 - - - АМЦ 0,56 0,62 - 0,52 Алюминий оксиди 20,40 - 0,35 - АМГ-6Т 1,56 0,23 0,50 0,45 Алюминий оксиди Магний оксиди Титан оксиди 8,50 5,50 0,80 - 0,33 - АМГ1, АМГ2 0,80 0,78 - 0,30 Алюминий оксиди Магний оксиди 16,50 1,50 - - - АМГЗ 0,80 1,05 - - Алюминий оксиди Магний оксиди 19,20 3,50 - 0,30 - АМГ4, АМГ5, АМГ6 0,80 1,05 - 0,45 Алюминий оксиди Магний оксиди Титан оксиди 10,50 4,60 0,60 - 0,30 - флюс остида пўлатни автоматик и яримавтоматик пайвандлаш ва эритиш Эритилган флюслар ОСЦ-45 0,07 0,03 - 0,05 - - 0,103 0,006 1,47 АК-348А 0,03 0,02 - 0,05 - - 0,086 0,001 0,71 ФЦ-2 0,07 - - 0,05 - - 0,033 0,006 - ФЦ-6 0,03 0,01 - 0,05 - - 0,033 - 0,58 ФЦ-7 0,02 0,01 - 0,05 - - 0,044 0,033 ФЦ-9 0,05 0,01 - 0,05 - - 0,033 0,006 0,34 ФЦ-11 0,04 0,05 - - - - 0,020 - - ФЦ-12 0,06 0,03 - - - - 0,02 - - АН-22 0,11 0,01 - - - - 0,02 - - АН-26 0,07 0,01 - - - - 0,03 - - АН-30 0,06 0,03 - - - - 0,03 - - АН-42 0,07 0,01 - - - - 0,02 - - АН-60 0,08 0,01 - - - - - - - АН-64 0,07 0,02 - - - - - - - 48-ОФ-6 0,10 0,01 - - - - 0,07 - - 48-ОФ-6М 48-ОФ-7 0,09 0,04 0,01 0,05 - - - - - - - - 0,04 0,02 - - - - 48-ОФ-11 0,01 0,07 - - - - 0,01 - - ФЦЛ 0,08 - - 0,05 - - 0,03 0,005 0,95 Керамик (сопол) флюслар АНК-18 0,43 0,01 - - - - 0,04 - - АНК — 30 0,25 0,01 - - - - 0,02 - - ЖС-450 0,66 0,14 - - - - 0,18 - 22,40 К-1 0,04 0,02 - - - - 0,15 - 0,50 К-8 4,90 - - - - - 0,13 - 17,80 К-11 1,22 0,08 - - - - 0,14 0,60 - КС-12ГА2 3,27 0,13 - - - - 0,43 - 20,00 Алюминий ва унинг қотишмаларини автоматик. яримавтоматик пайвандлаш ва эритиш Эритилган флюслар АГ-А1 21,60 - - - Алюминий оксиди 31,20 4,16 - - АН-Т3 - - - - Ёмон эрувчан фторидлар 0,47 - - - Титан оксиди 0,08 Алюминий оксиди 1,35 Керамик флюслар ЖА-64 - - - - Титан оксиди Алюминий оксиди 0,12 0,18 0,076 - - Қўлда электроёйли пайвандлаш Қуйма қаттиқ қотишмалар С-27 21,19 - 1,01 - Никель оксиди 0,05 - - - В-2К 14,94 - 1,66 Кобальт оксиди 0,60 - - - легирли суркалган Стерженсимон электродлар КБХ-15 37,48 - 2,12 - - - - - - БХ-2 40,24 - 2,56 - - - - - - ХР-19 37,05 - 4,35 - - - - - - Қўлда, газли эритиш Қуйма қаттиқ қотишмалар С-27 3,06 - 0,01 - Никель оксиди 0,02 - - - В-2К 1,85 - 0,47 - Кобальт оксиди 0,01 - - - Қуйма карбидлар (қувурсимон электродлар) РЭЛИТ-Т3 3,94 - - - - - - - - Қўлда, вольфрамли электрод билан аргонёйли эритиш Мис-никелли қотишма 0,74 0,01 - - Никель оксиди Мис оксиди 0,16 0,10 - 0,15 0,18 Қалайсимон бронза 0,66 0,04 - - Мис оксиди Рух оксиди Мис оксиди 0,50 1,70 1,60 - 0,60 - Аргон муҳитида эрийдиган электород билан яримавтоматик эритиш Қалайсимон бронза 2,93 0,13 - - Никель оксиди Мис оксиди Қалай оксиди 0,90 1,50 0,54 - 0,13 0,02 Металларни плазмали пайвандлаш пастлегирланган углеродли пўлат 0,25 0,03 - - - - - 0,70 0,14 Сифатли легирланган углеродли пўлат 0,30 0,04 - - - - - 0,65 0,14 Юқори марганецли пўлат 0,40 0,07 - - - - - 0,65 0,14 АМГ қотишмалари - - - - Алюминий оксиди 0,18 - 0,20 0,05 Титан қотишмалари - - - - Титан оксиди 0,14 - 0,11 0,04

53-жадвал

Пайвандлаш ва газли кесиш ишларининг турли жараёнларида атмосфера ҳавосига ташланадиган зарарли моддаларнинг солиштирма ташламалари.

Технологик жараён ва қўлланиладиган жиҳоз Ажраладиган зарарли модда номи Ўлчов бирлиги Миқдори Пўлатни контактли чизиқли ва туташишли электрпайвандлаш Темир (III) оксиди 100 кВа номинал қувват учун 10 3 г/с 8,97 Марганца (IV) оксиди 100 кВа номинал қувват учун 10 3 г/с 0,28 Пўлатни контактли нуқтали электрпайвандлаш т емир (III) оксиди 100 кВа номинал қувват учун 10 3 г/с 1,35 Марганец (IV) оксиди 100 кВа номинал қувват учун 10 3 г/с 0,04 Ишқаланишли пайвандлаш Углерод (II) оксиди Мг/см 2 чок юзаси учун 8,00 Пўлатни ацетилен-кислородли алангали газли пайвандлаш Азот (II) оксиди Г/кг ацетилен учун 22,00 Алюминийни ацетилен-кислородли алангали газли пайвандлаш Алюминий оксиди Г/кг ацетилен учун 0,06 Азот (II) оксиди Г/кг ацетилен учун 22,00 Пропан-бутан аралашмали газли пайвандлаш Азот (II) оксиди Г/кг аралашма учун 15,00 Алюминийни пропан-бутан аралашмали газли пайвандлаш Алюминий оксиди Г/кг аралашма учун 0,04 Азот (II) оксиди Г/кг аралашма учун 15,00 Алюминийни 16-76 туридаги агрегатида радиочастотали пайвандлаш Алюминий оксиди 1 агрегат учун 10 3 г/с 2,03 Алюминий қотишмаларини плазмали арралаш Алюминий оксиди Г/кг қотишма учун 0,50 Мис қотишмаларини плазмали арралаш Мис оксиди Г/кг қотишма учун 0,40 Рух қотишмаларини плазмали арралаш Рух оксиди Г/кг қотишма учун 0,40 Алюминий қотишмаларини электроёйли арралаш Алюминий оксиди Г/кг қотишма учун 1,80 Рух қотишмаларини электроёйли арралаш Рух оксиди Г/кг қотишма учун 0,78 Пўлат қотишмаларини электроёйли арралаш Темир (III) оксиди Г/кг қотишма учун 2,12

39-боб. Иссиқлик энергетикаси объектлари (ёқилғини ёқиш)

123. Энергетика объектлари атмосферани ифлослантирувчи энг асосий манбалардан бири ҳисобланади. Ёқилғининг ёниши натижасида пайдо бўладиган маҳсулотларининг катта ҳажмдаги газли оқимлари тозалаш қурилмаларидан самарали фойдаланишни қийинлаштиради. Баланд мўриларни қуриш зарарли моддаларни катта майдонга тарқатиб, уларнинг ерусти улушларини анча камайтирсада, атмосферанинг ифлосланишини камайтирмайди.

124. Ифлослантирувчи модданинг ҳар бири (азот диоксиди, азот оксиди, сульфид ангидриди, қаттиқ ёқилғи кули, мазут қуруми)нинг мўридан ва жами иссиқлик электр станцияси/иссиқлик электр маркази (ИЭС/ИЭМ)дан ёки қозонхонадан максимал ташламаси ўртача соат максимал юкламага, алоҳида қозонларнинг ҳақиқий ишлаш режимидан келиб чиққан ҳолда, шу ИЭС/ИЭМ ёки қозонхона қувурига уланган қозонларнинг энг катта юклама билан ишлаш даврига аниқланади.

125. Бир вақтнинг ўзида ҳар хил ёқилғилардан фойдаланиш ҳолларида, максимал ташламалар ҳисоби ёқилаётган ёнилғи таркибидаги энг ноқулай модда учун ҳисобланади.

126. Агар ИЭС/ИЭМ ёки қозонхонада йиллик ёқилғи балансидаги миқдори сезиларсиз бўлса (5 % гача), бу ёқилғидан ташламалар, максимал ташлама(г/с)ларни аниқлашда ҳисобга олинмайди, лекин умумий ташламалар(т/йил)ни аниқлашда ҳисобга олинади.

127. Қаттиқ турдаги ёқилғилар ёқилганида, атмосфера ҳавосига ҳар хил моддалар билан бирга ёқилғи ёнганида ҳосил бўлган, газга айланиш ёниш жараёнларида иштирок этмаган, қурумдан ташкил топган, қаттиқ заррачалар ҳам чиқарилади.

Кўмир сифатида фойдаланилганида уларни кокс қолдиқлари деб аталади. Бу заррачалар ёқилғининг ёнмасдан қолган углероди бўлиб, қурум (РЭЧУ м.б. =0,15 мг/м 3 ) сифатида синфланади.

128. Кўмир қуруми унинг таркибида кремний икки оксидининг миқдори бўйича, кремний икки оксидининг миқдори 70-20 % бўлганда, РЭЧУ м.б. =0,30 мг/м 3 синфланиши керак.

129. Ёқилғи сифатида ёғочдан фойдаланилганида қурумни нормалаш муаллақ моддалар бўйича амалга оширилади (РЭЧУ = 0,5 мг/м 3 ).

130. Кўмир ва қурумликларининг чанглари уларнинг таркибидаги кремний икки оксидининг миқдори бўйича синфланади. Кремний икки оксидининг кўмир чангидаги миқдори, 10 % дан ошмайди ва РЭЧУ м.б .= 0,5мг/м 3 ни ташкил қилади, қурум уюми чангларида эса унинг миқдори 60% дан ортмайди ва РЭЧУ м.б. .= 0,3 мг/м 3 бўлган ноорганик чангга мос келади.

131. Қозонхоналар томонидан атмосферанинг ифлосланишини ҳисоблашда ёқилғи ёниш маҳсулотларининг умумий ҳажмини билиш керак.

132. M дона бир вақтда ишлайдиган қозонлар гуруҳидан учувчан қурум ва ёнмасдан қолган ёқилғининг умумий (т/йил) ва бир марталик максимал ташлама(г/c) лари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

B i — i — қозонининг табиий ёқилғи сарфи, т/йил ёки г/с;

А — ёқилғи қурумлилиги, %;

a ун — ташламада қурум ҳиссаси, %;

Г — ташламада ёқилғи ҳиссаси, %;

133. Ёнувчан моддаларнинг ташламадаги миқдори бўйича эксплуатация маълумотлари мавжуд бўлмаган ҳолларда, қаттиқ заррачаларнинг ташламадаги миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:

бунда

q ун — ёқилғининг механик нотўлиқ ёниши натижасида иссиқликнинг йўқотилиши, % (мазутли қозонлар учун q ун = 0,02%);

Q н — ёқилғи ёнишининг пастки иссиқлиги, МДж/кг;

32,7 — чиқиб кетаётган ёнувчи моддаларнинг ўртача ёниш иссиқлиги, МДж/кг.

134. M дона бир вақтда ишлайдиган қозонлар гуруҳидан олтингугурт оксидлари SO 2 ва S0 3 (SO 2 га ҳисобланган)нинг умумий (т/йил) ва бир марталик максимал ташлама(г/c) лари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

В i — қаттиқ, суюқ [т/йил (г/с)] ёки газ ҳолатидаги, (минг м 3 /год) ёқилғи сарфи

S — ёқилғи таркибидаги олтингугуртнинг миқдори, %;

135. M дона бир вақтда ишлайдиган қозонлар гуруҳидан углерод оксиди (ис гази)нинг умумий (т/йил) ва бир марталик максимал ташлама(г/c)лари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

q хим — ёқилғининг кимёвий нотўлиқ ёнишидан иссиқликнинг йўқотилиши, %;

R — ёқилғининг кимёвий нотўлиқ ёниши натижасида иссиқлик йўқотилиши ҳиссасини ҳисобга оладиган, тўлиқ ёнмаслик маҳсулотларида углерод оксиди миқдорини белгилайдиган коэффициент. Қаттиқ ёқилғилар учун R = 1, газ учун R = 0,5, мазут учун R = 0,65;

Q т — ёқилғининг ёнишдаги иссиқлиги, МДж/кг ёки МДж/м 3

q хим нинг қиймати эксплуатация маълумотлари ёки нормалар бўйича қабул қилинади.

136. M дона бир вақтда ишлайдиган, буғ унумдорлиги 30 т/соатдан кўп қозонлар ва иссиқлик қуввати 30 Гкал/соатдан зиёд сув иситиш қозонлари гуруҳидан азот оксидлари (NO х ) йиғиндиси [(NО 2 ) га ҳисобланган ] нинг умумий (т/йил) ва бир марталик максимал ташлама(г/c)лари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Ψ — 1 тонна шартли ёқилғидан азот оксидларининг чиқишини тавсифлайдиган коэффициент, кг/т шартли ёқилғи.

B 1 — азот оксидларининг чиқишига ёқиладиган ёқилғи сифатининг таъсирини ҳисобга олувчи коэффициент;

B 2i — азот оксидларининг i — қозондан чиқишига горелка конструкциясининг таъсирини ҳисобга олувчи коэффициент;

B 3i — азот оксидларининг i — қозондан шлак чиқариш турининг таъсирини ҳисобга олувчи коэффициент;

Σ 1i — i — нинг ўчоғига рециркуляция газларининг берилиб туриши шароитларига боғлиқ ҳолда рециркуляция газларининг таъсири самарадорлигини тавсифлайдиган коэффициент;

Σ 2 — икки поғонали ёқишда азот оксидлари ташламалари камайишини ҳисобга оладиган коэффициент;

r i , — i — қозоннинг тутун газлари рециркуляцияси даражаси, %.

Буғ унумдорлиги 70 т/соатдан зиёд қозонлар учун газ ва мазутни ёқишда юкламанинг барча оралиқларида, шунингдек, қаттиқ ёқилғини юқори ҳароратда 75%дан кўп юклама билан ёқилганида қуйидаги формула бўйича аниқланади.

Ψ=(12´u Ψ )/(200+u) , (1.79),

u, u Ψ — қозоннинг номинал и ҳақиқий унумдорлиги, т/соат.

Буғ унумдорлиги 70 т/ соатдан кам бўлган қозонлар учун:

Ψ=u ф /20 (1.80).

қаттиқ ёқилғи ёқиладиган энергетик қозонлар b 1 нинг қиймати:

B 1 =0,178+0,47 ´ p т , (1.81),

Π т — ёқилғидаги азот миқдори, %.

137. Ўчоқда бир вақтнинг ўзида икки хил ёқилғи ёқилганида коэффициент b 1 нинг қиймати ўртача паллалик қиймат бўйича аниқланади:

Икки турдаги ёқилғи учун

138. Қозон белгиланган юкламадан камида ишлаганида номинал коэффициент e 1 нинг қиймати қозоннинг унумдорлиги коэффициенти f га кўпайтирилади.

0,8 — иссиқлик энергетика объектлари учун тасдиқланган азот оксидининг диоксидга трансформация коэффициенти.

140. Ёниш жараёнида ёқилғи ва атмосфера ҳавоси билан кимёвий ўзаро таъсирида газ ҳолатидаги моддалар ҳосил бўлади.

141. Ёниш учун керак бўладиган ҳаво ҳажми ва ёниш маҳсулотлари 1 кг қаттиқ ёки суюқ ёхуд нормал шароитда ҳисобланган 1 м 3 газ ҳолатидаги ёқилғига ҳисобланади.

142. Ёқилғи таркиби фоизларда берилади: қаттиқлари-массада; газ ҳолатидагилари ҳажм бўйича қуйидаги белгилашлардан фойдаланилади:

C, Н, О, N, S, A, W, углерод, водород, кислород, азот, олтингугурт, қурум ва намликнинг ишчи массасига нисбатан %даги миқдори, уларнинг йиғиндиси 100 % ни ташкил қилиши керак;

СН 4 , С m Н n , N, CO 2 , Н 2 S, О, СО, Н, метан, тўйинган углеводородлар, азот, углерод диоксиди, водород сульфиди, кислород, углерод оксиди, водородларнинг мос равишда 1 м 3 қуруқ газ ёқилғисидаги фоизлардаги миқдори, уларнинг йиғиндиси 100 % ни ташкил қилиши керак.

143. Ёқиш учун зарур бўладиган ҳавонинг м 3 /кг.лардаги назарий жиҳатдан ҳажми қуйидаги формула бўйича аниқланади:

қаттиқ ва суюқ ёқилғилар учун, ( м 3 /кг)

V 0 = 0,0889(С + 0,375 ´ S) + 0,265 ´ Н — 0,0333 ´ О (1.85);

Газ шаклидаги ёқилғилар учун (м 3 /кг)

V 0 = 0,0476 [0,5*СО+0,5*Н+1,5*Н 2 S+S(m + 0,25*n)* С m Н n — O] (2.84).

144. Ёқилғи ёниши маҳсулотларининг назарий жиҳатдан ҳажми (a=1 бўлганида) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

d r — 1м 3 қуруқ газга нисбатан газ ҳолатидаги ёқилғининг намлиги г/м 3 , ҳисобланаётган 10 °С ҳароратда d r = 10 г/м 3 қабул қилинади.

Ишчи шароитда мўрига кирадиган газнинг сарфи (м 3 /с), қуйидаги формула бўйича аниқланади:

В — қозонлар ёқилғиларининг умумий сарфи, г/с ёки дм 3 /с;

Т ух — мўри қувурининг устида газнинг ҳарорати, °С.

145. Тутун газлари билан атмосфера ҳавосига ташланадиган ванадий оксидининг йиллик миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:

τ у — газларни тозалаш қурилмаларида суюқ ёқилғи қаттиқ маҳсулотларининг миқдори

40-боб. Унумдорлиги 30 т/соат бўлган қозонларда ёқилғи ёнишидан ҳосил бўладиган ифлослантирувчи моддалар ташламаларини ҳисоблаш

146. Ушбу услуб қаттиқ ёқилғи, мазут ва газни фаолият кўрсатаётган саноат ва коммунал қозон қурилмалари (камҳажмли иситиш қозонлари, иситиш-қайнатиш ускуналари, ўчоқлар) ўчоқларида ёқилганда ёниш маҳсулотлари билан биргаликда чиқадиган зарарли моддалар ташламаларини ҳисоблаш учун мўлжалланган.

147. Қаттиқ ёқилғи ва мазут ёндирилганида вақт бирлиги ичида, тутун газлари билан атмосфера ҳавосига ташланадиган учувчан қурум ва ёнмаган ёқилғининг қаттиқ заррачалари ташламаларини ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича аниқланади:

бунда:

В — ёқилғи сарфи (т/йил, г/с);

А r — ёқилғи қурумлилиги (%);

n — қурум ушлагичда ушланган қаттиқ заррачаларнинг ҳиссаси;

x= a ун /(100 — Г ун );

a ун — ташламада ёнилғи қурумининг ҳиссаси (%);

Г ун — ташламада ёнувчан моддаларнинг миқдори (%).

А r , a ун , Г ун , n-ларнинг қийматлари ҳақиқий ўртача кўрсаткичлар бўйича олинади, бу маълумотлар бўлмаган ҳолларда А r ёндириладиган ёқилғи тавсифи бўйича, h — қурум ушлагичларнинг техник кўрсаткичлари бўйича аниқланади, c қиймати эса 54-жадвалдан қабул қилинади.

54-жадвал.

Ўчоқ ва ёқилғи турларига боғлиқ ҳолда c ва К СО коэффициентлари қийматлари

Ўчоқ тури Ёнилғи c Ксо кг/ГДж 1 2 3 4 Қўлда ташлаб туриладиган қўзғалмас панжарали Тош ва қўнғир кўмир 0,0023 1,9 Антрацитлар: АС и AM 0,0030 0,9 АРШ 0,0078 0,8 Пневмомеханик ташлагичли ва қўзғалмас панжарали Тош ва қўнғир кўмир Антрацит АРШ 0,0026 0,0088 0,7 0,6 Тўғрига ҳаракатланувчи занжирли панжарали Антрацит АС и AM 0,0020 0,4 Ёқилғини узатиб турувчи ва занжирли панжарали Тош ва қўнғир кўмир 0,0035 0,7 Шахтали Қаттиқ ёқилғи 0,0019 2,0 Маиший иссиқлик агрегатларнинг қатламли ўчоғи Ёғоч қўнғир кўмир 0,0050 0,0011 14,0 16,0 тош кўмир 0,0011 7,0 Антрацит, сифатсиз кўмир 0,0011 3,0 Камерали ўчоқлар: Буғ ва сув иситиш қозонлари Мазут Табиий, кокс ва йўлдош газлар 0,010 - 0,32 0,25 Маиший иссиқлик генераторлари Табиий газ енгил суюқ ўчоқ ёқилғиси - 0,010 0,08 0,16

148. Вақт бирлиги ичида, тутун газлари билан атмосфера ҳавосига ташланадиган олтингугурт оксидларининг ташламаларини ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича аниқланади:

В — қаттиқ, суюқ (т/йил, т/соат, г/с) ва газ кўринишидаги (минг. м 3 /йил, минг м 3 /соат, л/с) ёқилғисининг сарфи;

Sr — ёқилғида олтингугуртнинг ҳиссаси (%; газ учун мг/м 3 );

nʼ SO2 — ёқилғининг учувчан қуруми билан бириккан олтингугурт оксидларининг ҳиссаси, кўмир учун — 0,1;

мазут учун — 0,02; газ учун — 0,0;

n« SO2 — қурум ушлагичда ушланган олтингугурт оксидларининг ҳиссаси.

149. Қуруқ қурум ушлагич учун нул, намлилари учун эса, суғорувчи сувнинг ишқорийлигига боғлиқ ҳолда қабул қилинади.

150. Ёқилғи таркибида водород сульфиди бор бўлган ҳолларда, олтингугурт оксидларининг қўшимча миқдорини ҳисоблаш SO 2 га ҳисобланганида, қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

П SO2 = 0,0188*[Н 2 S]*В, (1.97),

[Н 2 S] — водород сульфидининг ёқилғидаги миқдори, (%).

151. Вақт бирлиги ичида, тутун газлари билан атмосфера ҳавосига ташланадиган углерод оксидининг ташламалари (т/йил, г/с) ни ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича аниқланади:

П со = 0,001*С со *В*(1-q 4 /100), (1.98),

В — қаттиқ, суюқ (т/йил, т/соат, г/с) ва газ кўринишидаги (минг. м 3 /йил, минг м 3 /соат, л/с) ёқилғисининг сарфи;

С со — ёқилғини ёқишда углерод оксидининг ажралиши (кг/т, кг/минг. м 3 ёқилғи) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

С со = q 3 *R*Q ir , (1.99),

q 3 — ёқилғининг кимёвий тўлиқ ёнмаслиги натижасида иссиқликнинг йўқотилиши (%);

R — ёқилғининг кимёвий нотўлиқ ёниши натижасида иссиқлик йўқотилиши ҳиссасини ҳисобга оладиган, тўлиқ ёнмаслик маҳсулотларида углерод оксиди миқдорини белгилайдиган коэффициент. Қаттиқ ёқилғилар учун R = 1, газ учун R = 0,5, мазут учун R = 0,65;

Q ir — табиий ёқилғининг пастки ёниш иссиқлиги (МДж/кг, МДж/м 3 );

q 4 — ёқилғининг механик тўлиқ ёнмаслиги натижасида иссиқликнинг йўқотилиши (%).

152. Эксплуатация маълумотлари мавжуд бўлмаган ҳолларда q 3 , q 4 қийматлари. 55-жадвалидан қабул қилинади.

153. Вақт бирлиги ичида, атмосфера ҳавосига ташланадиган углерод оксидининг тақрибий ташламалари(т/йил, г/с) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

П со = 0,001*B*Q ir *К со *(1-q 4 /100), (1.100),

К со — ёқилғи ёнишда бирлик иссиқликдан ажраладиган углерод оксидининг миқдори, (кг/ГДж); 1.13.1-жадвалдан қабул қилинади.

154. Вақт бирлиги ичида, тутун газлари билан атмосфера ҳавосига ташланадиган азот оксидларининг ташламалари(т/йил, г/с) ни ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича аниқланади:

П N O2 = 0,001*B*Q ir *К N O2 *(1-b), (1.101),

В — қаралаётган муддат ичида табиий ёқилғининг сарфи (т/йил, минг м з /йил, г/с, л/с);

Q ir — табиий ёқилғининг ёниш иссиқлиги (МДж/кг, МДж/м 3 );

К N O2 — бирлик иссиқликдан ажраладиган азот оксидларининг миқдорини тавсифловчи кўрсаткич, (кг/ГДж);

B — техник ечим қўлланиши натижасида азот оксид ташламалари камайиши даражасига боғлиқ коэффициент.

55-жадвал

Кам қувватли қозон ўчоқларининг тавсифи

Ўчоқ ва қозон тури Ёқилғи a Q 3 q 4 1 2 3 4 5 Қия панжарали шахтали ўчоқ Ёғоч, бўлакланган чиқиндилар, қириндилар 1,4 2 2 Тез ёнувчи ўчоқ Ёғоч, пайраҳа, қиринди 1,3 1 4/2 қаттиқ шлакни чиқарувчи камерали ўчоқ Тош кўмир Қўнғир кўмир 1,2 1,2 1,2 0,5 0,5 0,5 5/3 3/1,5 3/1,5 Камерали ўчоқ Табиий, кокс ва йўлдош газлар Домна ўчоғи гази 1,1 1,1 1,1 0,5. 0,5 1,5 0,5 0,5 0,5

К N O2 нинг қиймати турли ёқилғилар учун қозон ускуналари учун белгиланган юкламасига боғлиқ ҳолда аниқланади.

Қозон юкламаси белгиланганидан фарқ қилган ҳолларда К N O2 ни (Q ф /Q н ) 0,25 га ёки (D ф /D н ) 0,25 га кўпайтириш керак.

бунда

D ф , D н — мос равишда ҳақиқий ва белгиланган буғ унумдорлиги(т/соат);

Q ф , Q н — мос равишда ҳақиқий ва белгиланган қувват (кВт).

Тошкўмир

К N O2 = 0,0206 * Ln(Q н ) + 0,0605 (1.102);

К N O2 = 0,0203 * Ln(D н ) + 0,1863 (1.103).

Қўнғир кўмир

К N O2 = 0,0199 * Ln(Q н ) + 0,047 (1.104);

К N O2 = 0,0203 * Ln(D н ) + 0,1663 (1.105).

Антрацит

К N O2 = 0,0149 * Ln(Q н ) + 0,0168 (1.106);

К N O2 = 0,0141 * Ln(D н ) + 0,104 (1.107).

Газ, мазут

К N O2 = 0,0059 * Ln(Q н ) + 0,0552 (1.108);

К N O2 = 0,0062 * Ln(D н ) + 0,0858 (1.109).

155. Агар тутун газларида азот оксидларининг (%) миқдорлари ҳақида маълумотлар мавжуд бўлса, унда ташлама (кг/йил) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

С N Ox — тутун газларида азот оксидларининг ҳажм бўйича фоизлардаги миқдори;

V — a (a — ҳавонинг ортиқлиги коэффициенти 55-жадвал.) маълум бўлган ҳолларда ёнилғи ёниш маҳсулотларининг(м 3 /кг) ҳажми.

56-жадвалда қаттиқ ва суюқ ёқилғиларининг асосий тавсифлари келтирилган.

56-жадвал

Қаттиқ ва суюқ ёқилғиларининг асосий тавсифлари

Русум, синф W r , % A r , % S r , % Q Мдж/кг V o м 3 /кг Ёғоч 40,0 0,6 - 10,24 3,75 Мазут Кам олтингугуртли 3,0 0,1 0,5 40,30 11,48 олтингугуртли 3,0 0,1 1,9 39,85 11,28 Юқори олтингугуртли 3,0 0,1 4,1 38,89 10,99 Стабиллашган нефть 0,1 2,9 39,90 11,35 Дизель ёқилғиси 0,025 0,3 42,75 - Дизель мойи 0,02 0,3 42,46 Мотор мойи 0,05 0,4 41,49

156. Бенз(а)пирен ташламалари. тўлиқ ёниш таъминланмайдиган ўчоқларда, баъзи ҳолларда, атмосфера ҳавосига полициклик ароматик углеводородлар ажралиб чиқади. Уларнинг ичида энг заҳарлиси бенз(а)пирендир.

Тутун газларида бенз(а)пиреннинг мавжудлиги ёқиш усули ва ўчоқ конструкциясига боғлиқ.

157. Ҳар бир технологик жараёнларда атмосфера ҳавосига бенз(а)пиреннинг чиқарилишининг тақрибий миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:

бунда:

С бп — факелдаги бенз(а)пирен миқдори, мкг/м 3 , (турли ёқилғилар учун 57, 58, 59-жадваллардан қабул қилинади);

V в — бир манбадан битта технологик жараёндаги газ-ҳаво аралашмасининг ҳажми, м 3 /с;

нормал шароитда:

V Т — битта технологик жараёнда ажралаётган газнинг ҳажми қуйидаги формуладан аниқланади:

V T =SW o (м 3 /с), (1.113),

бунда:

S — тутун машъаласининг юзаси, м 2 ;

W o — машъала ҳажмий тезлиги, м/с;

T — ташланадиган газлар ҳарорати, о С;

t — ташламалар давомийлиги, с;

п — битта жараёндаги ташлама манбаларининг сони.

57-жадвал

Тошкўмир ёнганидаги бенз(а)пирен улуши

Ёндириладиган кўмир тавсифи Ўчоқ тавсифи Ёниш маҳсулотларида бенз(а)пирен концентрацияси, мкг/м 3 Таркибида 17-20% учувчан моддали кўмир Қатламли, ҳар хил 7,0 Таркибида 35-37 % учувчан моддали кўмир Бошоқсимон тешикли ўчоқ панжара 0,3 Занжирли тескари ҳаракатланадиган панжара 0,04

58-жадвал

Суюқ ёқилғи ёнганидаги бенз(а)пирен улуши

Ёнилғи тури Форсунка тури Ёниш маҳсулотларида бенз(а)пирен концентрацияси, мкг/м 3 Мазут М-100, М-40 Ҳаволи сачратувчили механик, ҳаволи 1,3 м азут (70%) маиший ўчоқ (30%) ёқилғиси аралашмаси Ҳаволи сачратувчили механик, ҳаволи 0,5 Сувли мазут эмульсияси (W р )=10% Буғли 0,3

59-жадвал

Табиий газ ёнганидаги бенз(а)пирен улуши

Горелка тури Газни ёқиш принципи Ёниш маҳсулотларида бенз(а)пирен концентрацияси, мкг/м 3 Олдиндан аралаштиришсиз горелкаси Диффузияли 0,95 Олдиндан тўлиқсиз аралаштирган горелка (инжекцион, ортиқча ҳаво коэффициенти 1 дан катта) Диффузион-кинетик 0,14 Ҳаво бериладиган горелкалар ГНП, Л1-Н Диффузион-кинетик 0,9 Олдиндан тўлиқ аралаштирилган горелкалар 11ГК, БИГ Кинетик 0,01

41-боб. Тутиб қолувчи қурилмалар самарадорлиги, чўкиш, аэрозолларнинг ёпишиб қолишини ҳисобга олиш

158. Технологик жараёндан атмосфера ҳавосига ташланадиган ифлослантирувчи моддалар фақат очиқ ишлаб чиқариш майдонларида сон ва сифат жиҳатдан ўзгармасдан чиқарилади.

159. Ишлаб чиқариш бинолари ичида ажралаётган ифлослантирувчи моддалар турғун манбаларининг вентиляция каналлари орқали атмосфера ҳавосига чиқарилганида, ифлослантирувчи моддаларнинг таркиби ва миқдори қуйидаги сабабларга кўра ўзгариши мумкин:

вентиляция тизими маълум ифлослантирувчи моддаларни танлаб (селектив) ушлаб қолиши;

бинонинг сўриб олиш вентиляция тизими етарли даражада сўриб олиш қувватига эга бўлмаган ҳолда бирмунча катта заррачалар ишлаб чиқариш биноси ичида чўкиб қолиши;

аэрозоль заррачалари ва йирик ўлчамли чанглар ҳаво ўтказгичларнинг деворларига ёпишиб қолиши;

ҳаво ўтказгичларнинг совуқ деворларида буғнинг конденсацияланиши;

сўриш тизимининг вентилятори (кўпинча марказдан қочма тури) динамик чанг тутгич ролини бажариши.

160. Вентиляция тизими каналларидан ўтиш даврида ифлослантирувчи моддаларнинг тезда бузилиши ёки бошқа моддалар билан кимёвий ўзаро таъсири, масалан замонавий нусха олиш ускуналарининг ишлашида ажралиб чиқадиган озон ҳаво ўтказгичда тўлиқ парчаланиб кетади.

161. Кўрсатилган жараёнда ташланадиган газ оқимларида аэрозолларнинг миқдори ўзгаради.

162. Газ кўринишидаги ифлослантирувчи моддалар фақат ихтисослаштирилган тозалаш тизимлари (адсорбер, хемосорбер, каталитик конвертер, ёқиш қурилмалари)да тутиб қолинади.

Ушбу қурилмалар нисбатан мураккаб, қиммат, малакали хизматни талаб қилади, қурилмалардан фойдаланиш сарфларини оширади. Уларни ифлослантирувчи моддаларнинг атмосфера ҳавосига барча ташламаларида кенг қўлланилиши чегараланиб қолмоқда.

163. Етарлича тарқалган тозалашнинг содда қурилмалари атмосферани ифлослантирувчи моддалардан ҳимоялашда алданишларга олиб келмоқда.

Мисол, лок-бўёқлаш бўлимларида органик эритувчилар буғлари ва аэрозоллардан ҳаво оқимини тозалаш мақсадида сувдан фойдаланувчи турлича гидрофильтрлар, сувли пардалар ва бошқа қурилмалар қўлланилади.

164. Сув ёрдамида фақат аэрозоль самарали тутиб қолинади. Эритувчи таркибидаги ацетон, спирт ва бошқалар у билан аралашиб, сувда яхши эрийди.

Тозалаш қурилмасидан ташқари (циркуляция сиғими ва канализация тармоғида)да тескари жараён ҳам жадал содир бўлади.

165. Аввал тутиб қолинган аэрозоллар (бўёқ аэрозолининг «қуруқ қолдиғи»дан ташқари) бошқа жойда ер усти қатламида атмосфера ҳавосига чиқарилади.

166. РЭЧТ белгиланаётганида, ишлаб чиқариш бўлимида ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг қандай қисми ҳақиқатда атмосфера ҳавосига чиқарилиши аниқлаштирилиши зарур.

167. Ишлаб чиқариш бўлимининг вентиляция тизимида тозалаш қурилмалари мавжуд бўлганида, атмосфера ҳавосига ташланадиган зарарли моддаларнинг миқдори қуйидаги тенглама бўйича аниқланади:

М атм = {М выд (1-0,lh)*Т оч +М выд * (Т S -Т оч )}/Т S = М выд (Т S -0,01´h-Т оч )/Т S , (1.114),

Бунда:

М атм — атмосфера ҳавосига ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг йиллик умумий ташламалари, т/йил;

М выд — бўлимда ифлослантирувчи моддаларнинг йиллик умумий ташламалари, т/йил;

n — ифлослантирувчи моддаларни тозалаш (ушлаб қолиш) самарадорлиги, %;

ТΣ — бўлимда йиллик иш вақтининг йиғиндиси, соат/йил;

Т оч — тозалаш қурилмаларининг йил давомида соз ишлаш вақтининг йиллик йиғиндиси, ч/йил;

максимал бир марталик ташлама

G атм =G ажр (1-h/100), (1.115),

G атм — ифлослантирувчи моддаларнинг максимал бир марталик атмосфера ҳавосига ташлама, г/с;

G ажр — ифлослантирувчи моддаларнинг бўлинмада максимал бир марталик ташлама, г/c.

168. Ишлаб чиқариш бўлинмасидан атмосфера ҳавосига чиқадиган ифлослантирувчи моддалар миқдорини, аэрозолнинг бино ичкарисида чўкиши ва вентиляция тизимларининг ички деворларига ўтириб қолишини ҳисобга олган ҳолда, ҳисоблаш қуйидаги тенглама бўйича аниқланади:

умумий ташлама

ёки

бунда:

М атм — ифлослантирувчи моддаларнинг атмосфера ҳавосига умумий ташламаси, т/йил;

М ажр — ифлослантирувчи моддаларнинг бўлинмада умумий ташламаси, т/йил;

X ос — бино ичкарисида чўкадиган ифлослантирувчи моддаларнинг ҳиссаси, %;

X' нл (X'' нл ) — маҳаллий вентиляция тизимларининг ички деворларига ўтириб қолган ифлослантирувчи моддаларнинг ҳиссаси, % (60-жадвал).

60-жадвал

Маҳаллий шамоллатиш тизимларининг ҳаво ўтказгичлари ички деворларида чўкиб қоладиган ифлослантирувчи моддалар ҳиссалари

Ифлослантирувчи моддалар Ифлослантирувчи моддалар ҳиссалари. Бино ичида чўкиб қоладиган . ( c ос ). % шамоллатиш тизимларининг ҳаво ўтказгичлари ички деворларида чўкиб қоладиган маҳаллий ( c нл ), % умумалмашувчи ( c нл ), % Газ кўринишида: Аэрозоль: 0 0 0 Қўрғошин 0 12 5 Бўёқлар 60 35 5 Қоғоз чанги 50 5 3

Максимал бир марталик ташлама

ёки

G атм — ифлослантирувчи моддаларнинг максимал бир марталик атмосфера ҳавосига ташлама, г/с;

G ажр — ифлослантирувчи моддаларнинг бўлинмада максимал бир марталик ташлама, г/c.

169. Электрокимёвий қоплаш бўлимида очиқ ванналардан ташламаларни ҳисоблашда ҳавонинг ҳаракатланиш йўли бўйича камайишини ҳисобга олиш тавсия этилади (61-жадвал).

61-жадвал

Ҳавонинг ҳаракатланиш йўли бўйича камайишини ҳисобга олувчи коэффициент

Бино ичида чўкиб қоладиган ифлослантирувчи моддалар ҳиссаси шамоллатиш тизимларининг ҳаво ўтказгичлари ички деворларида чўкиб қоладиган, c ос , % Ҳаво ўтказгич узунлиги, м c ос, % 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 65 0 34 48 54 56 59 62 64 66 69 71

Атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи манбаларни хатловдан ўтказиш ҳамда унга ташланаётган ифлослантирувчи моддалар миқдорини белгилаш тўғрисидаги йўриқномага 3-ИЛОВА

РЭЧТни расмийлаштиришда инобатга олиниши лозим бўлган талаблар

1. РЭЧТга Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 21 январдаги 14-сон «Экологик нормативлар лойиҳаларини ишлаб чиқиш ва келишиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қароридан ташқари қуйидагилар хам киритилиши керак:

ифослантирувчи моддаларнинг ер усти қатламидаги концентрацияларини ҳисоблаш ва уларнинг ҳавода тарқалиш майдонларининг таҳлили;

ифлослантирувчи моддалар миқдорлари камайтиришга йўналтирилган тадбирлар;

РЭЧТ миқдорига эришилгандаги назорат ҳисоби.

2. РЭЧТ ва хатлов материалларининг жилд варақлари бириктирилишига йўл қўйилмайди.

3. РЭЧТ мундарижасида ундаги барча бўлимлар ва иловалар номлари ҳамда улар жойлашган бетлари кўрсатилади.

4. Ифлослантирувчи моддаларнинг рўйхат жадвалида максимал РЭЧУ ёки ЗТХД кўрсатилади. РЭЧУнинг қисмларида ифодаланган норма, нормага мослиги, жами ташламага қўшган ҳиссаси кўрсатилиши лозим.

Атмосфера ҳавосига ташланадиган ифлослантирувчи моддаларнинг миқдори (т/йил), ёқилғи, хом ашё тавсифи, технологик жараёнлар ва жиҳозларнинг ишлаш режими ўзгаришига боғлиқ ҳолда ўртача йиллик қиймати амалга оширилади.

Атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбалардан умумий ташламаларнинг тавсифи, уларнинг таркиби, даврийлиги, давомийлиги жадвал шаклида келтирилади.

5. Атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг кўрсаткичлари РЭЧТ ни ҳисоблаш учун тавсия қилинган шакл бўйича жадвал кўринишида тақдим қилинади.

Яқин беш йилда объектда бўладиган ўзгаришлар ҳақида маълумотлар мавжуд бўлса, атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг кўрсаткичлари мавжуд ҳолат ва истиқболга нисбатан тузилади.

6. «Ер усти улушлари ҳисобини ўтказиш, ифлослантирувчи моддалар тарқалиш майдонларининг таҳлили» бўлимида ҳисоблаш учун қўлланилган дастурнинг номи, ҳар бир модда бўйича объект чегарасидан ташқарида атмосфера ҳавосидаги ифлослантирувчи моддаларнинг ҳисобли максимал улушлари ёзилади ва шу модда учун белгиланган норма билан таққосланади.

Агар ифлослантирувчи моддаларни атмосфера ҳавосига чиқарилишида зарарли модда ўзаро реакцияга киришиб, янада зарарлироқ моддага айланса, РЭЧТ ни аниқлаш учун зарарли модданинг кучлироғи ҳисобга олинади.

Миқдори нормадан ортиқча бўлган моддалар учун атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манбаларнинг рақамлари келтирилади, ташламаларни камайтириш бўйича тадбирлар ўтказиш зарурлиги асосланади.

7. «Ифлослантирувчи моддалар ташламаларини камайтиришга йўналтирилган тадбирлар» бўлимида қайси манбалар учун тадбирлар ишлаб чиқиладиган бўлса, уларнинг тафсилоти, тадбиргача ва тадбирдан кейинги ташламалари миқдори (г/с, т/йил) келтирилади.

Тадбирлардан кейинги ташламалар чанг-газ тозалаш жиҳозларининг самарадорлигини инобатга олган ҳолда ҳисобланади. Ўтказилган тадбирлар натижасида, ўрганилаётган манбадаги ташламаларнинг камайиши (г/с, т/йил) ҳисобланади.

Тозалашнинг икки босқичли усули қўлланилганида, тозалаш жиҳозининг жами (тўлиқ) самарадорлиги, биринчи босқичгача бўлган ташлама ва иккинчи босқичдан сўнгги ташламалар катталикларидан келиб чиқиб ҳисобланади.

РЭЧТ ни ишлаб чиқаётган ташкилот объект билан биргаликда РЭЧТ ни таъминлайдиган, ифлослантирувчи моддалар ташламаларини камайтиришга йўналтирилган тадбирлар режасини ишлаб чиқади. Тадбирлар режаси объект раҳбари томонидан тасдиқланади.

8. «РЭЧТ нормаларини ўрнатиш» бўлимида ташламаларни камайтириш тадбирларининг етарлилигини ва техник жиҳатдан эришиш мумкин бўлган натижалар билан бирга таққослаш таҳлили келтирилади.

Ҳар бир атмосфера ҳавосига ифлослантирувчи моддаларни ташловчи манба ва ифлослантирувчи моддалар ҳамда объект бўйича таклиф этилган, умумий ташламаларнинг РЭЧТ нормалари тавсия этилган шакл бўйича жадвалга киритилади.

Атмосфера ҳавосига ташланадиган жами моддалар миқдори

Модданинг номи Ифлослантирувчи моддалар ташламалари Нормадан ортиқча ташлама миқдори мавжуд ҳолат РЭЧМ г/с т/г г/с т/г г/с т/г 1 2 3 4 5 6 7

Жами:...

9. Қайси моддаларнинг ер усти улуши РЭЧУ м.б. нинг 0,1 қисмидан кам бўлса, унинг назорати режа-графигида келтирилмайди.

Ифлослантирувчи моддалар РЭЧМ га амал қилиш режа жадвали

Ишлаб чиқаришнинг номи Назоратдаги манбалар Ташлама манбаси рақами Зарарли моддалар номи Нормаий ташламалар Маълумот олиш жойи Назорат тури Назоратнинг давомийлиги 1 2 3 4 5 6 7 8 Объект раҳбари: _______________ _________________ М.Ў. (имзо) (Ф.И.О.)

Вазир А. АБДУХАКИМОВ

Тоғ-кон саноати ва геология вазири Б. ИСЛАМОВ

Энергетика вазири Ж. МИРЗАМАҲМУДОВ

Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазири в.б. Ш. ХИДОЯТОВ

Тошкент ш.,

2024 йил 18 ноябрь,

2024 йил 29 октябрь

2024 йил 7 ноябрь

2024 йил 11 ноябрь

19-мҳ-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 23.12.2024 й., 10/24/3586/1046-сон; 16.03.2026 й., 10/26/3788/0242-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirining

buyrugʻi

YOʻRIQNOMA

Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish hamda unga tashlanayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini belgilash toʻgʻrisidagi yoʻriqnomani tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasining “Atmosfera havosini muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman:

1. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish hamda unga tashlanayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini belgilash toʻgʻrisidagi yoʻriqnoma ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi raisining 2005-yil 15-dekabrdagi 105-son “Oʻzbekiston Respublikasi korxonalari uchun atmosfera havosini ifloslantirish manbalarini inventarizatsiyadan oʻtkazish va unga chiqarib tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarni meʼyorlash boʻyicha yoʻriqnomani tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1533, 2006-yil 3-yanvar) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2006-yil., 1-son, 4-modda) oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi, Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi bilan kelishilgan.

4. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Kelishildi:

Oʻzbekiston Respublikasi ekologiya, atrof muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirining 2024-yil 18-noyabrdagi 19-mh-son buyrugʻiga ILOVA

Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish hamda unga tashlanayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini belgilash toʻgʻrisidagi

Mazkur Yoʻriqnoma atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish hamda unga tashlanayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini belgilash tartibini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Yoʻriqnomada quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar — atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni chiqaruvchi manbalar;

turgʻun manba — atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni chiqaruvchi, doimiy oʻzgarmas oʻringa ega boʻlgan manba;

tashkil qilingan manba — ifloslantiruvchi moddalarni maxsus barpo qilingan qurilmalar orqali atmosfera havosini ifloslantiruvchi manba;

tashkil qilinmagan manba — ifloslantiruvchi moddalarni maxsus barpo qilingan qurilmalarsiz atmosfera havosini ifloslantiruvchi manba;

nuqtaviy manba — atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni chiqaruvchi quvur yoki ventilyatsiya shaxtalari koʻrinishida boʻlgan manba;

chiziqli manba — atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni chiqaruvchi uzunligi kengligidan bir necha barobar katta boʻlgan manba;

maydonli manba — maydoni yirik oʻlchamga ega boʻlgan va yuzasi boʻyicha ifloslantiruvchi moddalar nisbatan bir tekis ajraluvchi manba, shuningdek bir maydonda tarqoq joylashgan koʻp sonli manbalar;

ruxsat etilgan chegaraviy ulush (bundan buyon matnda RECHU deb yuritiladi) — atmosfera havosidagi ifloslantiruvchi moddalarning uzoq vaqt oraligʻida insonlar sogʻligiga salbiy taʼsir qilmasligi;

bir martalik maksimal ruxsat etilgan chegaraviy ulush (bundan buyon matnda RECHU mak.b.m. deb yuritiladi) — 20 minut davomida nafas olganda insonlar tanasida reflektorli reaksiyalarni keltirib chiqarmaydigan, atmosfera havosidagi ifloslantiruvchi moddalarning normasi;

atmosferani ifloslantiruvchi modda zararliligining taxminiy xavfsizlik darajasi (bundan buyon matnda ZTXD deb yuritiladi) — hisoblash usullari orqali oʻrnatilgan, atmosferani ifloslantiruvchi moddalarning vaqtinchalik ruxsat etiladigan normasi;

ruxsat etilgan chegaraviy tashlama (bundan buyon matnda RECHT deb yuritiladi) — atmosfera havosiga tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning vaqt birligi ichida ruxsat etiladigan meʼyorlaridan oshmaydigan, yer usti miqdorini oʻrnatuvchi ekologik normasi;

umumiy tashlama — yil davomida atmosfera havosiga chiqariladigan ifloslantiruvchi moddalarning umumiy miqdori (t/yil);

maksimal bir martalik tashlama — 20 — 30 minut vaqt oraligʻida aniqlangan, atmosfera havosiga tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning maksimal miqdori;

solishtirma tashlamalar — ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligiga toʻgʻri keladigan atmosfera havosiga ifloslantiruvchi manbalardan chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdori;

atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish — hududdagi turgʻun manbalarning joylashishi, ifloslantiruvchi moddalarning miqdori, tarkibi, tarqalishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni toʻplash va oʻrganish.

2-bob. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish

2. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi:

a) atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish uchun tayyorgarlik koʻrish;

b) atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazishda oʻlchashlar olib borish va hisob-kitob ishlarini bajarish;

v) atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalarini rasmiylashtirish;

g) atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalarini kelishish va tasdiqlash.

3. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni chiqaruvchi tashkilotlar (bundan buyon matnda obyektlar deb yuritiladi) tomonidan mustaqil ravishda amalga oshiriladi.

Bunda, obyekt tomonidan atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish uchun tabiiy resurslarni qoʻriqlash va ulardan oqilona foydalanish boʻyicha materiallarni ishlab chiqishga ixtisoslashtirilgan yuridik va jismoniy shaxslar jalb etilishi mumkin.

4. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish uchun tayyorgarlik koʻrish bosqichida obyekt tomonidan uning joylashuv joyi, tarkibiy tuzilishi, ishlab chiqarish texnologik sxemalari va jarayonlarining tafsiloti, asosiy va yordamchi ishlab chiqarishdagi balans sxemalari, yoqilgʻi, xom ashyo va materiallarning yillik sarfi toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplanadi.

5. Obyektda atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish toʻliq va ishonchli maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi.

6. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazishda oʻlchashlar olib borish va hisob-kitob ishlarini bajarish bosqichida ifloslantiruvchi moddalar, atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar, chang va gazni tozalash uskunalarining samaradorligini vizual va instrumental oʻrganish orqali amalga oshiriladi.

7. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalarini rasmiylashtirish bosqichida obyekt tomonidan xatlov natijasida olingan maʼlumotlar tahlil qilinadi va xatlov jadvallarining sahifalari toʻldiriladi.

8. Obyekt tomonidan atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalari boʻyicha tuzilgan materiallar rasmiylashtiriladi va obyekt rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

Bunda, ushbu materiallar obyekt rahbari tasdiqlagan kundan eʼtiboran bir ish kun ichida Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasining hududiy organiga koʻrib chiqish uchun taqdim etiladi.

9. Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasining hududiy organi tomonidan atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalari boʻyicha tuzilgan materiallar ular taqdim etilgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida koʻrib chiqiladi.

Bunda, ushbu materiallar mazkur Yoʻriqnomaning 1-ilovasiga muvofiq rasmiylashtirilmagan yoki ularda tegishli maʼlumotlar toʻliq koʻrsatilmagan yoxud notoʻgʻri koʻrsatilgan boʻlsa, Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasining hududiy organi tomonidan obyekt rahbariga kamchiliklarni bartaraf etib, qayta murojaat qilish mumkinligi toʻgʻrisida ushbu materiallar kelib tushgan kundan eʼtiboran oʻn besh kun ichida yozma yoki elektron shaklda maʼlum qilinadi.

10. Obyekt rahbari tomonidan taqdim etilgan materiallarda mazkur Yoʻriqnomaning 9-bandi ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan kamchiliklar aniqlanmagan taqdirda ushbu materiallar Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasining hududiy organi tomonidan kelishiladi.

11. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalari boʻyicha tuzilgan materiallarni kelishish Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasining hududiy organi tomonidan rad etilgan taqdirda ushbu materiallar umumiy tartibda koʻrib chiqiladi.

12. Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasining hududiy organi tomonidan atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalari boʻyicha tuzilgan materiallarda aniqlangan kamchiliklarda koʻrsatilmagan yangi asoslar bilan kelishishni rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

13. Atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdori va tarkibini aniqlash ushbu Yoʻriqnomaning 2-ilovasida keltirilgan atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalarni hisoblash usullari va zaruratga koʻra asbob-uskunalar yordamida oʻlchovlarga asosan amalga oshiriladi.

14. Atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalarni hisoblash turli ish rejimlari, ishlab chiqarish boʻlinmalarida, shuningdek koʻp bosqichli texnologik jarayonlarda uskunalarning turli ishlashdagi farqlarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

Ushbu Yoʻriqnomaning 2-ilovasida keltirilgan atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalarni hisoblash usullari natijasida olingan koʻrsatkichlar obyektda foydalanilayotgan texnologik jihozga mos kelishi kerak.

15. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarning xatlov natijalarida ushbu Yoʻriqnomaning 1-ilovasida keltirilgan talablar inobatga olinishi lozim.

16. Atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalarni hisoblashda xom-ashyo, mahsulot va asbob-uskunalar ish vaqtining oʻrtacha qiymatiga toʻgʻri keladigan solishtirma tashlamaning bitta qiymatidan foydalanadi.

Bunda, atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalarni hisoblash usullari bir nechta solishtirma tashlama (g/sek) qiymatlariga ega boʻlsa, ularning qiymatlari xom-ashyo, materiallarning vaqt birligi maksimal sarfidan kelib chiqib, jarayonning maksimal unumdorlik vaqtidagi holati hisobga olinadi.

17. Atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalarni hisoblash va asbob-uskunalar bilan olingan oʻlchov natijalari ruxsat etilgan xatolik doirasida boʻlishi kerak.

18. Umumiy shamollatish tizimi bilan jihozlanmagan xonada qoladigan moddalar bilan birga atmosfera havosiga chiqariladigan qattiq zarralar va aerozollarni hisoblashda ifloslantiruvchi moddalarning tuzatish koeffitsiyenti qoʻllanilishi kerak.

Bunda, qattiq zarrachalar ajraladigan ishlab chiqarish jarayonlarida tuzatuvchi koeffitsiyentlarni aniqlash uchun tashlamalar dispers tarkibini asboblar yordamida oʻlchash ifloslantiruvchi moddalarning atmosfera havosiga chiqariladigan joylarda amalga oshirilishi kerak.

19. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar, chang-gazlardan tozalash qurilmalarni oʻrganish, texnologik zanjir boʻyicha ketma-ket amalga oshiriladi (asosiy qurilmalardan boshlanib qoʻshimcha qurilmalarda tugatiladi).

20. Ifloslantiruvchi moddalarning nomlari, ularning ekologik normalarining qiymati RECHU ga mos kelishi kerak.

Agarda ifloslantiruvchi moddalar uchun RECHU mavjud boʻlmasa, ushbu moddalarni hisoblashda ZTXD qoʻllanadi.

21. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarning ish vaqti obyektda oʻrnatilgan uskunaning loyihaviy quvvatiga mos kelishi kerak.

22. Ifloslantiruvchi moddalarning tashkil qilingan va tashkil qilinmagan atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar obyektning hududidan foydalanish rejasi (sxema)da belgilanadi.

23. Obyektda ifloslantiruvchi moddalarni atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar xatlovdan oʻtkazilganda ushbu atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar oʻsib borish tartibida raqamlanadi.

Obyektda ifloslantiruvchi moddalarni atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar olib tashlangan taqdirda ulardan keyingi atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarga berilgan raqamlar oʻzgartirilmaydi

24. Har bir atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarning oʻrni obyekt maydonining mahalliy koordinata tizimida aniqlanadi.

25. Yopiq binolarda joylashgan tashkillashtirilmagan atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar chiziqli manbalar sifatida inobatga olinadi.

Chiziqli manbalarning balandligi, diametri yoki kesim oʻlchamlari umumiy havo almashish qurilmalari sifatida koʻrsatiladi.

Tomga oʻrnatiladigan kirituvchi — chiqaruvchi ventilyatorlar yakka nuqtaviy manbalar boʻlib, ular uchun balandlik, diametr va kesim oʻlchamlarining haqiqiy qiymati qabul qilinadi.

26. Ochiq maydonlardagi tashkil qilinmagan manbalar maydonli manbalar sifatida inobatga olinadi.

Bunda, ochiq maydonlardagi tashkil qilinmagan manbalardan chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalar bir tekislikda amalga oshiriladigan yakka manbalar sifatida ushbu manbaning balandligi, diametri yoki kesim yuzasi oʻlchamlarining haqiqiy qiymatlari inobatga olinadi.

27. Tashkil qilinmagan manbalarda ularning haqiqiy qiymatlarini aniqlash imkoniyati boʻlmasa, balandlik 2 m, kesim yuzasi oʻlchamlari 0,25 m 2 , tezlik esa flyuger sathidagi oʻrtacha yillik shamol tezligiga tenglashtirilib olinadi.

28. Tekis joylashgan guruhli atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar uchun (“nafas” armaturalari, rezervuarlarning nozichligi natijasida sizib chiqishlar) balandlik, diametr va manbaning kesim yuzasi oʻlchamlarining haqiqiy qiymatlari olinadi.

29. Yopiq binoda joylashgan tashkil qilinmagan manbalar uchun gaz havo aralashmalari koʻrsatgichlarining haqiqiy qiymatlari havo almashish qurilmalarining (aeratsiya va sex fonarlari, aeratsiya shaxtalari, deflektorlar, tomga oʻrnatiluvchi va umumiy almashinuvchi ventilyatorlari) havoga tutashish joyida oʻlchanadi.

30. Maydonli tashkil qilinmagan manbaning ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari izotermik (harorat oʻzgarmaydi) deb qabul qilinadi.

Bunda, gaz-havo aralashmasining harorati yerning yuza sathidan 2 m balandlikda eng issiq oyning oʻrtacha haroratiga, tezlik esa obyekt joylashgan manzilning flyuger joylashgan sathidagi shamolning oʻrtaga tezligiga tenglashtiriladi.

3-bob. Atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini belgilash

31. Ishlab chiqarish maydoni tashqarisida ifloslantiruvchi moddalarning yer usti hisoblash natijalarining har biri ifloslantiruvchi moddaga oʻrnatilgan norma bilan mosligi aniqlanadi.

RECHT har bir ifloslantiruvchi modda, atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar va toʻliq obyekt uchun oʻrnatiladi.

32. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbaga ega boʻlgan obyekt oʻz hududidagi (ijaraga berilgan obyektlari ham) barcha faoliyat turlari uchun RECHT ni ishlab chiqishi lozim.

Bunda, ishlab chiqarish hududidagi atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar bir-biriga oʻzaro taʼsir koʻrsatmagan taqdirda RECHT har bir ishlab chiqarish hududi uchun alohida ishlab chiqiladi.

33. RECHTni ishlab chiqish uchun obyektning faoliyatiga qarab uning toifasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 7-sentabrdagi 541-son qarori bilan tasdiqlangan Davlat ekologik ekspertizasidan oʻtkaziladigan faoliyat turlarining roʻyxatiga asosan aniqlanadi.

34. I, II va III toifaga mansub obyektlar uchun RECHT besh yil muddatga amal qiladi.

IV toifadagi obyektlar uchun RECHT ishlab chiqilmasdan xatlov natijalari asosida olingan haqiqiy maʼlumotlar boʻyicha oʻrnatiladi.

35. Obyekt rekonstruksiya, modernizatsiya qilingan, qayta tashkil etilgan, kengaytirilgan yoki joylashuvi oʻzgartirilgan taqdirda obyekt tomonidan atrof-muhitga taʼsir baholanadi va atrof muhitga taʼsirni baholash toʻgʻrisidagi ariza loyihasi ishlab chiqiladi.

36. Ishlab chiqarish texnologiyasi, foydalanilayotgan xom-ashyo tarkibi, atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarning soni, ifloslantiruvchi moddalarning miqdori va tarkibi oʻzgarmagan obyektlar uchun RECHT ning muddati tugagan hollarda ushbu muddat yana besh yil muddatga uzaytiriladi.

Bunda, RECHT ning amal qilish muddatini uzaytirish ilgari ishlab chiqilgan RECHT ning amal qilish muddati tugashidan ikki oy oldin obyekt tomonidan taqdim etilgan soʻrov asosida, davlat ekologiya inspektori tomonidan uni majburiy ravishda oʻrganish natijalari boʻyicha hamda uning muddatini uzaytirish mumkinligi toʻgʻrisidagi yozma asoslashi boʻyicha amalga oshiriladi.

37. RECHT miqdori maxsus birliklarida (g/sek) va (t/yil) oʻrnatiladi. Bunda, obyektlarda ularning nazorati tashkil qilinishi kerak.

38. RECHT har bir atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar uchun ulardan chiqariladigan barcha ifloslantiruvchi moddalar boʻyicha oʻrnatiladi.

39. Obyektning yillik umumiy tashlamasi (t/yil) yoki bir martalik maksimal tashlama (g/sek)ning haqiqiy qiymati, obyekt uchun oʻrnatilgan normadan koʻp boʻlsa, RECHT da ushbu qiymatning ortiqligi qayd etiladi.

40. Atrof-muhitni muhofaza qilish boʻyicha tadbirlarni amalga oshirishda obyektlar uchun umumiy tashlamalar normalari (t/yil) va atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarda RECHTga rioya etilishini nazorat qilish uchun bir martalik tashlamalar normalari (g/sek) qoʻllaniladi.

41. Ifloslantiruvchi moddalarni RECHT ga keltirishda tabiiy resurslardan samarali va kompleks foydalanish, atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi ilgʻor fan va texnika yutuqlarini hisobga olish kerak.

4-bob. RECHT mazmuni va uni rasmiylashtirish

42. RECHT quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:

a) atmosferadagi ifloslantiruvchi moddalarning yer yuzasidagi maksimal miqdorini hisoblash uchun dastlabki maʼlumotlarni tayyorlash;

b) atmosferadagi ifloslantiruvchi moddalarning yer yuzasi qatlamidagi maksimal miqdorini hisoblash va tahlil qilish;

g) ifloslantiruvchi moddalarning miqdori boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqish;

d) ishlab chiqilgan chora-tadbirlar natijalari asosida ifloslantiruvchi moddalarning miqdorini qayta hisoblash;

e) RECHT ni oʻrnatish;

j) atmosferadagi ifloslantiruvchi moddalarning RECHT doirasida nazorat oʻlchovlarini oʻtkazish va RECHT doirasida saqlanishini nazorat qilish reja-jadvalini ishlab chiqish;

z) RECHT ni rasmiylashtirish.

43. Obyekt tomonidan atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalari asosida obyekt rahbari tomonidan RECHT materiallari ishlab chiqilib, tasdiqlanadi.

Bunda, RECHT materiallari obyekt rahbari tasdiqlagan kundan eʼtiboran bir ish kun ichida I toifaga mansub obyektlar uchun Davlat ekologik ekspertizasi markaziga, II va III toifaga mansub obyektlari uchun Davlat ekologik ekspertizasi markazining hududiy filiallariga koʻrib chiqish uchun taqdim etiladi.

44. I toifaga mansub obyektlar uchun Davlat ekologik ekspertizasi markazi, II va III toifaga mansub obyektlari uchun Davlat ekologik ekspertizasi markazining hududiy filiallari tomonidan RECHT materiallari ular taqdim etilgan kundan eʼtiboran yigirma kun ichida koʻrib chiqiladi.

Bunda, ushbu materiallar mazkur Yoʻriqnomaning 3-ilovasiga muvofiq rasmiylashtirilmagan yoki ularda tegishli maʼlumotlar toʻliq koʻrsatilmagan yoxud notoʻgʻri koʻrsatilgan boʻlsa, I toifaga mansub obyektlar uchun Davlat ekologik ekspertizasi markazi, II va III toifaga mansub obyektlari uchun Davlat ekologik ekspertizasi markazining hududiy filiallari tomonidan obyekt rahbariga kamchiliklarni bartaraf etib, qayta murojaat qilish mumkinligi toʻgʻrisida ushbu materiallar kelib tushgan kundan eʼtiboran yigirma kun ichida yozma yoki elektron shaklda maʼlum qilinadi.

45. Obyekt rahbari tomonidan taqdim etilgan RECHT materiallarida mazkur Yoʻriqnomaning 44-bandi ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan kamchiliklar aniqlanmagan taqdirda ushbu materiallar Davlat ekologik ekspertizasi markazi va uning hududiy filiallari tomonidan kelishiladi.

46. RECHT materiallarini kelishish Davlat ekologik ekspertizasi markazi va uning hududiy filiallari tomonidan rad etilgan taqdirda ushbu materiallar umumiy tartibda koʻrib chiqiladi.

47. Davlat ekologik ekspertizasi markazi va uning hududiy filiallari tomonidan RECHT materiallarida aniqlangan kamchiliklarda koʻrsatilmagan yangi asoslar bilan kelishishni rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

48. Atmosferadagi ifloslantiruvchi moddalarning yer yuzasidagi maksimal miqdorlarini hisoblash, dastlabki maʼlumotlarni tayyorlash atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarning xatlov natijalari asosida amalga oshiriladi.

Bunda, atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarning koʻrsatkichlari, chang-gaz tozalovchi qurilma mavjudligi va uning samaradorligi obyekt bosh rejasiga muvofiq boʻlishi kerak.

Shuningdek, obyekt bosh rejasi hudud chegaralari va atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar koordinatlari, aholi punkti chegaralarining holatiy rejasi bilan mosligi hisobga olinadi.

49. Atmosferada ifloslantiruvchi moddalarning tarqalish hisobini bajarish uchun atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarning koʻrsatkichlaridan tashqari quyidagi maʼlumotlar zarur boʻladi:

a) ifloslantiruvchi moddalarning choʻkish tezligini hisobga oluvchi koeffitsiyent haqidagi maʼlumot;

b) relyef koeffitsiyenti.

Meteorologik tavsiflar obyektga eng yaqin meteomarkazdan olinadi.

Atmosfera stratifikatsiyasiga bogʻliq koeffitsiyent, 40 o sh.k.dan janubda joylashgan holda 250 ga, 40 o sh.k.dan shimolda joylashganida esa, 200 ga teng etib qabul qilinadi.

Hududning relyef koeffitsiyenti obyekt ifloslantiruvchi moddalarining tarkibida boʻlgan atmosfera havosidagi ifloslantiruvchi moddalarni hisoblash boʻyicha kartografik materiallar asosida belgilanadi.

Ifloslantiruvchi moddalarning choʻkish tezligini hisobga oluvchi koeffitsiyent qiymati quyidagicha qabul qilinadi:

a) gaz holatidagi va mayda oʻlchamli aerozollar (chang, kul, tartibli choʻkish tezligi deyarli nolga yaqin) uchun — 1;

b) mayda oʻlchamli aerozollar uchun tashlamalarni oʻrtacha ekspluatatsion tozalanishi 90 foiz boʻlganida — 2,75 da 90 foizgacha — 2,5; 75 foizdan kam va tozalanmaydigan holda — 3.

50. Ifloslantiruvchi moddalarning tarqalishini hisoblash ishlab chiqarish maydonidan tashqarida aholi punktlari atmosfera havosi uchun RECHU mak.b.m miqdorida oʻtkaziladi.

Ifloslantiruvchi moddalarning tarqalishini hisoblash universal dasturlar boʻyicha amalga oshiriladi.

51. Yer ustida ifloslantiruvchi moddalarning tarqalish maydoni xaritasi obyektning holatiy rejasi bilan biriktirilgan boʻlishi kerak.

RECHU mak.b.m miqdorlarida maksimal ulushni ifodalovchi raqamlar koʻrsatilgan va ishlab chiqarish chegaralari aniq belgilangan boʻlishi lozim.

52. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalardan atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalarning miqdorini obyekt chegarasidan tashqaridagi maksimal miqdorga taqqoslash bilan amalga oshiriladi.

53. Normadan ortiq boʻlgan ifloslantiruvchi moddalarni kamaytirishga yoʻnaltirilgan tadbirlar ishlab chiqiladi.

54. Ifloslantiruvchi moddalarning obyekt chegarasidan tashqaridagi miqdori normadan ortiq boʻlmasa, RECHT haqiqiy tashlamalar darajasida belgilanadi. Normadan ortiq hollarda esa, ishlab chiqarish maydoni ortida norma talablarini qanoatlantiradigan RECHT qabul qilinadi .

55. RECHT amal qilish boʻyicha nazorat takliflari reja-jadval koʻrinishida rasmiylashtiriladi.

Atmosfera havosini ifloslantirishga hissa qoʻshadigan atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalardan chiqariladigan moddalarni nazorat qilish asbob-uskunalar yordamida oʻlchash usullari bilan amalga oshiriladi.

56. RECHT da ushbu Yoʻriqnomaning 3-ilovasida keltirilgan talablar inobatga olinishi lozim.

Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish hamda unga tashlanayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini belgilash toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 1-ILOVA

Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalarini rasmiylashtirishga oid talablar

1. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish kitobining varaqlari umumiy raqamlanishga ega boʻlishi kerak. Bunda, umumiy raqamlanishga rasm, sxema, grafiklar ham kiritiladi.

2. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish kitobida Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 21-yanvardagi 14-son “Ekologik normativlar loyihalarini ishlab chiqish va kelishish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroridan tashqari quyidagilar xam kiritilishi kerak:

Obyektning atrof-muhitga boʻlgan xavflilik toifasini aniqlash;

atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning tavsifi;

chang va gazlarni tozalovchi, zararsizlantiruvchi qurilmalarning ishlash tavsifnomasi;

atmosfera havosiga tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning umumiy miqdori.

3. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish natijalari atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning mos ravishda boʻlimlari varaqlariga kiritiladi.

4. “Atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning maʼlumotlar” boʻlimida quyidagilar keltiriladi:

a) ishlab chiqarish (sex, boʻlinma), texnologik jarayon turi;

b) atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning nomi va uning koʻrsatkichlari;

v) ishlab chiqariladigan mahsulot (bajariladigan jarayon) nomi;

g) obyektning kunlik va yillik ish vaqti;

d) ifloslantiruvchi moddalarning nomi;

e) atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbadan chiqayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdori (g/s va t/yil)ning hisobi, hisoblash usuli mavjud boʻlmagan holda, ifloslantiruvchi moddalarning ulushini aniqlashda oʻlchovlar oʻtkazish.

Oʻlchash natijalari atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish blankasining 1-boʻlimi jadvaliga kiritiladi.

5. “Atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning tavsifi” boʻlimida quyidagilar keltiriladi:

a) ifloslantiruvchi moddalarni oʻtkazuvchi atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning nomi va soni;

b) zaruriy hisob va tushuntirishlari bilan atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning raqami va koʻrsatkichlari;

v) zaruriy hisob va tushuntirishlar, qoʻllanilgan formula va usullar yoritilgan adabiyotlar koʻrsatilib, chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalar tarkibi va miqdori, gaz havo aralashmasining koʻrsatkichlari;

g) yoqilgʻining haqiqiy sarfi koʻrsatilgan holda avtotransportning yillik tashlamalari (kg/ tonna yoqilgʻi ) hisobi, quyidagi aralashmalar boʻyicha: uglerod oksidi (is gazi), uglevodorodlar, azot oksidlari, oltingugurt angidridi, kurum, aldegidlar, benz(a)piren, qoʻrgʻoshin birikmalari;

d) turgʻun tashlovchi manbalarning obyektning xarita sxemasiga mos holda koordinatalari.

Maʼlumotlar atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazishning 2-boʻlim ifloslantiruvchi moddalar jadvali blankasiga kiritiladi.

6. “Chang-gaz tozalovchi va zararsizlantiruvchi qurilmalar ishlash tavsifi” boʻlimida quyidagilar keltiriladi:

a) tozalash oʻtkaziladigan ifloslantiruvchi moddalar nomi;

b) tozalashga kiritiladigan va tozalangandan soʻnggi ifloslantiruvchi moddalar ulushlarining oʻlchov maʼlumotlari;

v) chang-gaz tozalovchi va zararsizlantiruvchi qurilmalarning samaradorligi hisobi, tozalashning loyihaviy foydali ish koeffitsiyenti haqida maʼlumotlar;

d) gaz-chang tozalash vositalari holatining tahlili va ilgʻor zamonoviy chang-gaz tozalash vositalariga mosligi.

Maʼlumotlar atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarni xatlovdan oʻtkazishning 3-boʻlimi ifloslantiruvchi moddalar jadvali blankasiga kiritiladi.

7. Ifloslantiruvchi moddalarning jami atmosfera havosiga tashlamalari haqida maʼlumotlarda barcha tashlovchi manbalardan har bir ifloslantiruvchi (tozalanmasdan tashlanadigan, tozalashga kiritiladigan, ushlab qolingan va zararsizlantirilgan) moddalarning umumiy tashlamalari atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish varagʻining 4-blankasida keltiriladi.

8. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish varaqlarini toʻldirishda bosh harflarda koʻrsatish va qisqartirishlar mumkin emas.

Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish hamda unga tashlanayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini belgilash toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 2-ILOVA

Atmosfera havosiga chiqarilayotgan ifloslantiruvchi moddalarni hisoblash usullari

1-bob. Avtomobillarga gaz toʻldirish shoxobchasi (bundan buyon matnda AGTSH deb yuritiladi)

1. AGTSHni ishlatishda quyidagi texnologik jarayonlarda suyultirilgan gazlarning texnologik yoʻqotilishi kuzatiladi:

suyultirilgan gazni qabul qilishda (toʻkishda) (temir yoʻl sisternalaridan avtomobillardan qabul qilishda va maishiy gaz ballonlarini toʻldirishda);

jihozlarni taʼmirlash bilan bogʻliq jarayonlarda (idishlarni taʼmirlash, tekshiruv-sinov ishlarini olib borish yoki qabul qilingan gaz toʻliq sotilib, boʻshatilishi bilan bogʻliq boʻlgan holatlarda);

shoxobchadan foydalanishda xavf oldini olish klapanlari va berkitishda (boshqaruv armaturalarni tekshirishda);

suyultirilgan gazni saqlashda uning tabiiy kamayishi.

2. AGTSHda suyultirilgan gazning yoʻqotilishi vaqtning turli oraliqlarida sodir boʻladi va bu yoʻqotilishlar gaz sarfining, mos ravishda, turli hajmlariga tegishlidir.

3. Avtomashina va maishiy ballonlarni toʻldirish paytidagi yoʻqotilishlar esa tez-tez, har kuni sodir boʻladi va ularni AGTSHning har kunlik (loyihaviy) unumdorligiga tegishli boʻladi.

Rezervuarlarni tozalash, quvur va armaturalarni taʼmirlashdagi yoʻqotilishlar 4-8 yilda bir marta sodir boʻladi, ularni shu yillar boʻyicha teng taqsimlab AGTSHning yillik loyihaviy unumdorligiga kiritish lozim.

Tabiiy yoʻqotilishlar doimiy — uzluksiz sodir boʻladi, ammo ularni bir yilga hisoblab, yillik unumdorlikka kiritiladi.

Foizlarda yoki bir tonna suyultirilgan gazdan kg.da ifodalangan nisbiy yoʻqotilishni hisoblash uslubi qabul qilingan.

2-bob. AGTSH uchun suyultirilgan gazlarning texnologik yoʻqotilishlari normalarini hisoblash

4. Bitta temir yoʻl sisternasidan gazlarni qabul qilishdagi yoʻqotilishlar quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

P 1 * P j j +P j g +P j vs , kg, (1.1)

Bunda: P j j — bitta sisternasidan gazlarni qabul qilishdagi suyultirilgan gazlarning suyuq fazasidagi yoʻqotilishlar, kg;

P j j = 2p j *V sh , (1.2),

Bunda: p j — suyuq fazadagi gazning zichligi, p j = 590kg/m 3 ;

2 — bitta sisternadan gazlarni qabul qilishdagi toʻkish-quyish tarmoqlar soni;

V sh — toʻkish-quyish quvur(shlang)ining hajmi, m 3 ;

MRTU-38-5-6089-66 boʻyicha portlash xavfsizligi ishlab tashlanadigan yuqori bosimli toʻkish-quyish quvurining diametri Dsh =76 mm= 0,076 m va uzunligi L sh = 10 m.

P j g — bitta sisternasidan gazlarni qabul qilishdagi suyultirilgan gazlarning gaz fazasidagi yoʻqotilishlar, kg;

P j g = p g *V sh , kg,

p g — suyuq fazadagi gazning zichligi, kg/m 3 , p g =14.035 kg/m 3 ;

V sh — gaz fazasi yoki shlangning hajmi, m 3 ;

D sh — shlangning ichki diametri, m (38mm= 0,038m);

L sh — shlang uzunligi, m (L sh = 10 m).

P j vz — gazi boʻshatilgandan soʻng bitta sisterna hajmini toʻldiradigan, gazli fazaning qaytarilishi koʻrinishidagi suyultirilgan gaz yoʻqotilishi, kg

P j vz = p g *V s, (1.5),

p g — gaz fazasidagi gazning zichligi p g = 14,035 kg/m 3 ;

V s — bitta sisternaning hajmi, V s = 60 m 3 ;

P j vz — 14,035*60 =842,1 kg.

P 1 = 913,82 : 30090 * 100 = 3,037% yoki 30,37 kg/t

Bitta temir yoʻl sisternasini toʻkishda gazlar yoʻqotilishining umumiy miqdori:

P j =P j j + P j g + P j vz = 53,503 + 0,160 + 842,1= 895,763 kg

Bitta temir yoʻl sisternasidan avtotsisternani toʻldirishda gazning yoʻqotilishi:

P 2 a = n a* p j *V sh , kg, (1.6),

n a — bitta temir yoʻl sisternasidan toʻldiriladigan avtotsisternalar soni

V j — temir yoʻl sisternasining hajmi, V j =60m 3 ;

V a — avtotsistera hajmi, m 3 , V a = 7,25 m 3 ;

r j — gazning suyuq fazasidagi zichligi, r j = 590 kg/m 3 ;

V sh — avtotsisternaga toʻldirish shlangining hajmi, m 3 .

D sh — avtotsisterna shlangining ichki diametri 38mm = 0,038m;

L sh — avtotsisterna quvurining uzunligi — 3m:

P a = p a * r j * V sh = -9 * 590 * 0,0034 = 18,057 kg.

Shunday qilib, har bir temir yoʻl sisternasidan avtotsisternalarga gazni toʻldirilishida suyultirilgan gazlarni yoʻqotilish miqdori:

895,763 + 18,057 = 913,820 kg ni tashkil qiladi.

Zichligi 0,59 t/m 3 boʻlgan, standart boʻyicha 85% gacha toʻldirilgan 60 m 3 sigʻimli temir yoʻl sisternasidagi suyultirilgan gaz massasi:

G = V s * 0,85 * r j . = 60 * 0,85 * 0,59 = 30,09 t ni tashkil qiladi.

Temir yoʻl sisternalaridan suyultirilgan gazlarni qabul qilish va ulardan avtotsisternalarni toʻldirishda har bir tonna kiritilayotgan suyultirilgan gazning foizlar yoki kg.larda ifodalangan yoʻqotilishi:

P 1 = 913,82 : 30090 * 100 = 3,037% yoki 30,37 kg/t ni tashkil qiladi.

Bitta avtotsisternasidan gazlarni ichki diametri 38 mm, uzunligi 3 m boʻlgan quvur yordamida qabul qilishdagi suyultirilgan gazlarning suyuqlik fazasidagi yoʻqotilishlari, kg:

bu yerda: r j — gazning suyuq fazasidagi zichligi, r j = 590 kg/m 3 ;

V sh — avtotsisternaga toʻldirish shlangning hajmi, m 3 .

D sh — quvurning ichki diametri 38 mm = 0,038m;

L sh — quvurning uzunligi 3 m:

Toʻyingan bugʻlarning zichligi R p -14,035 kg/m 3 boʻlgan shlangdagi bugʻ fazasidan gazning yoʻqotilishi,

P 2 g = 14,035 * 0,0034 = 0,0477 kg

7,25 m 3 sigʻimli avtotsisternadan gazni toʻkishda sisterna sigʻimi ichidagi bugʻ fazasi qoldigʻi evaziga yoʻqotilgan gaz:

P 2 s =r p *V p.s (1.10),

R p = 14,035 kg/m 3 ,

V s — ATST-8-130 nusxali avtotsisterna hajmi 7,25 m 3 , foydali sigʻimi 6,2 m 3 .

P 2 s = 14,035*6,2= 87,017 kg.

5. Suyultirilgan uglevodorod gazlarining suyuq fazadagi, ularning bugʻi va aralashmalarining zichligi tashkiliy tarkibi va harorati boʻyicha aniqlanadi.

6. Barcha texnologik yoʻqotilishning normalarini hisoblash misollarida zichliklarning shartli qiymatlari r j = 590, r p = 14,035 va p g = 2,36 kg/m 3 qabul qilingan, ular bu yerdagi yoʻqotilishlarning (% yoki kg/t.larda ifodalangan) nisbiy qiymatiga taʼsir qilmaydi, chunki zichlikning bu qiymatlari kasrning surati — yoʻqotilishlarning absolyut qiymatlarini aniqlashda va maxrajida — sisternadagi gaz massasini yoki shoxobchaning kunlik, yillik unumdorligini aniqlashda ishtirok etadi.

7. Tozalash diametri 50 mm boʻlgan ventil orqali 16 kg/sm 2 bosimda 20 sekund davomida amalga oshiriladi. Nazorat ballonidan zichligi 14,035 kg/m 3 boʻlgan gaz bugʻi ajralib chiqadi.

8. Chiqish teshigidan oqib chiqadigan gazning sarfi umumqabul qilingan gidrodinamik formulalari bilan aniqlanadi.

Gazning oqish tezligi quyidagicha hisoblanadi:

R — gazning bosimi, R = 16 kg/sm 2 ;

r p — gaz (toʻyintirish bugʻi)ning zichligi, r p = 14,035kg/m 3 ;

4,43 — empirik koeffitsiyent.

Havoning oʻrtacha harorati 20° (T = 293°K) boʻlganida, zichligi 14,035 kg/m 3 boʻlgan gazning diametri 50 mm.li kirish teshigidan 4,74 m/sek tezlik bilan oqishidagi sarfi:

f — chiqish teshigining kesim yuzasi, m 2 :

Hajmi 7,25 m 3 boʻlgan 85% gacha standart boʻyicha zichligi 0,59 t/m 3 li gaz bilan toʻldirilgan bitta avtotsisternadan qabul qilishda 1, 2, 3 va 4-bandlar boʻyicha yoʻqotilishlar:

G=V s *0,85*r j =7,25*0,85*0,59=3,6 t ni tashkil qiladi.

Shuning uchun, avtotsisternadan gazni qabul qilishda, suyultirilgan gazlarning suyuq va gaz fazalaridagi nisbiy yoʻqotilishlarini aniqlashda yoʻqotilishning har bir elementini sisterna yoki AGTSHning qabul qilish sigʻimidagi mavjud suyuq gaz massasi 3,6 t.ga nisbatan qiyoslab, har bir jarayondagi yoʻqotilish foizlari yoki suyultirilgan gazning nisbiy yoʻqotilish kg/t aniqlanadi:

P 2 j = 2,006 : 3600 * 100 = 0,0557 % yoki 0,557 kg/t;

P 2 g = 0,0477: 3600 * 100 = 0,0013 % yoki 0,013 kg/t;

P 2 s = 87,017: 3600* 100= 2,4171 % yoki 24,171 kg/t;

P 2 k = 2,48 : 3600 * 100 = 0,0689 % yoki 0,689 kg/t.

JAMI: P 2 = 91,5507 : 3600 * 100 = 2,543 % yoki 25,43 kg/t

9. Avtomobil yoki maishiy ballonlarni suyultirilgan gaz bilan toʻldirishdagi yoʻqotilishni hisoblash uchun kunlik, undan keyingi hisoblar uchun suyultirilgan gazlar bilan ballonlarni toʻldirish uchun yillik sarf aniqlanadi.

Texnik loyihaga koʻra, AGTSHda bir kunda 300 ta sigʻimi 50 l boʻlgan avtomobil ballonlari, sigʻimlari 27 va 50 l boʻlgan maishiy ballonlardan yiliga 10000 ta yoki kuniga 10000:250 = 40 ta ballon toʻldiriladi.

Ballonlarni toʻldirish uchun suyultirilgan gazning kunlik va yillik sarflari quyidagicha hisoblanadi:

avtomobil, kunlik: 0,05 * 0,59 * 300 = 8,85 t

maishiy: 50l: 0,05 * 0,59 * 40 = 1,18 t;

maishiy: 27l: 0,027 * 0,59 * 40 = 0,6372 t.

Ballonlarni suyultirilgan gaz bilan toʻldirish uchun bir kunlik jami sarf 10,6672 t, yiliga esa, 10,6672 t * 250 = 2666,8 t ni tashkil qiladi.

Avtomobillar ballonlarini toʻldirishda suyultirilgan gaz yoʻqotilishlari quyidagicha hisoblanadi:

P 3 =1,3*10 -3 *r j *n, kg/kun (1.13),

1,3 litr — bitta gazballonli avtomobilni toʻldirishda yoʻqotadigan gaz miqdori (glavmosavtotrans ITI № F-266 ot 18.01.87 maʼlumotlari) 10 -3 — litrni m 3 ga oʻtkazish:

r j — suyultirilgan gaz zichligi r j = 590 kg/m 3 ;

n — gaz toʻldirishning bir kunlik soni

P 3 =1,3*10 -3 * 590 * 300=230,1 kg/kun

Ballonlarni suyultirilgan gaz bilan toʻldirish uchun bir kunlik jami sarf — 10,6672 t/kun.

Gazga toʻldirishdagi yoʻqotilish foizi quyidagicha hisoblanadi:

Maishiy gaz ballonlarini toʻldirishdagi yoʻqotilishlarni quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

P 4 =r j *V 1 * n 1 + r j *V 2 * n 2, kg/kun (1.14),

r j — suyultirilgan gaz zichligi, r j = 590 kg/m 3 ;

V 1 vaV 2 — maishiy ballonlarning ishchi sigʻimi 27 va 50 l;

“Oʻzneftgazqazibchiqarish” AJ (Buxoro sh.) maʼlumotlariga koʻra,

V 1 = 0,000402 m 3 ;

V 2 = 0,00031 m 3 ;

n 1 va n 2 — bir kunda toʻldiriladigan 50 l va 27 l ballonlarning soni, hisoblanayotgan loyihada n 1 = n 2 = 40 dona/kun

P 4 =590*0,000402*40+590*0,00031*40=16,8032 kg/kun.

Maishiy ballonlarni toʻldirishdagi yoʻqotishlar quyidagicha hisoblanadi:

Ballonlarni tekshirish jarayonidagi yoʻqotishlar quyidagi formuladan topiladi:

P 5 = r g *R 1 *p 1 *V 1 , kg, (1.15),

r g =2,36 kg/m 3 ;

r g — normal sharoit (t=20˚S i R=1kg/sm 2 )da gaz aralashmalarining zichligi;

V 1 — ballonlar hajmi 0,05m 3 i 0,027m 3 ;

R 1 — tekshirish uchun beriladigan boʻsh ballonlardagi qoldiq oʻrtacha bosim, MITL maʼlumotiga koʻra; R 1 = 3 kg/sm 2 ;

P 1 — tekshirish uchun beriladigan boʻsh ballonlar soni, p 1 = p 2 = p 3 = 900 dona/yil yoki 900:250 = 3,6 dona/kun;

P 5 =ρ 1 *R*p*(V 1 + V 2 + V 3 )=2,36*3*3,6*(0,05+0,05+0,027) = 3,237 kg

Ballonlarni tekshirish jarayonida yoʻqotilishlarning foizi quyidagicha hisoblanadi:

Rezervuar va sigʻimlarni taʼmirlashdan soʻnggi tozalashda gaz yoʻqotilishi:

har ikki yilda bir marta 2 ta 25m 3 li sarflovchi sigʻimlar va 2 ta 5m 3 li toʻkish sigʻimlari kapital yoki bir yilda ½ marta taʼmirlanadi.

P 6 =3*V*ρ n *n, (1.16),

Bu yerda, 3 — boʻshatilgan rezervuar, sigʻimdagi gazning qoldiq bosimi, kg/sm 2 ;

ρ n — gazning zichligi, ρ n = 0,014035t/m 3 ;

V — tozalanayotgan sigʻimlarning umumiy hajmi, m 3 .

V =2*25+2*5 = 60m 3 ;

n — bir yilda tozalashlar soni, n =1/2

P 6 p = 3 * 60 * 0,014035 * 1/2 = 1,2632 t/yil.

AGTSHning yillik unumdorligi, 2666,8 t.

Rezervuar va sigʻimlarni taʼmirlashdan soʻnggi tozalashda gaz yoʻqotilishi:

Rezervuarlar har 7 yilda bir marta gidravlik sinovdan oʻtkaziladi.

V 1 = 25m 3 * 2 = 50m 3 ; V 2 =5* 2 = 10m 3 .

Gidlavlik sinov paytida hajmi V 1 = 25m 3 rezervuardan 1,5 t , V 2 = 5m 3 — 0,3 t suyultirilgan gaz yoʻqoladi. Har yilga toʻgʻri keladigan, gidravlik sinovda gazning umumiy yoʻqotish miqdori:

Rezervuarlarni gidravlik sinashda gaz yoʻqotilishining foizi quyidagicha hisoblanadi:

Rezervuarlarni tozalashda suyultirilgan gaz yoʻqotilishi quyidagicha hisoblanadi:

P 6 =P 6 p +P 6 n = 0,0474 + 0,0193 = 0,0667 % yoki 0,667 kt/t

Xavf oldini olish klapanlarini tekshirishda yoʻqoladigan gaz miqdori quyidagicha hisoblanadi:

bu yerda,

K — klapanlar soni, loyiha boʻyicha, K= 20 dona;

p — klapanlarni bir yilda tekshirishlar soni, p = 2 ;

a — sarf koeffitsiyenti, klapan pasport boʻyicha = 0,6;

f — klapanning oʻtkazish qismida qirqim yuzasi, mm 2 ,

d = 40 mm boʻlganida f = 1256 mm 2 ;

V — empirik koeffitsiyent, P 1 : R 2 = 1.25 V = 0,447;

P 1 — klapandan oldindagi maksimal ortiqcha bosim, 18kg/sm 2 ;

R 2 — klapandan keyindagi ortiqcha bosim, R 2 = 16kg/sm 2 ;

r p — suyultirilgan gazlar toʻyintirilgan bugʻlarining zichligi, r p =14,035 kg/m 3

P 7 = 0,01 * 20 * 2 * 0,6 * 1256 * 0,447 √(18-16)*14,035 = 714 kg/yil.

Xavf oldini olish klapanlarini tekshirishda yoʻqotiladigan gazning foizi quyidagicha hisoblanadi:

3-bob. quvurlarni sinash paytidagi yoʻqotilishlar

10. 7 yilda 1-marta oʻtkaziladigan quvurlarni sinashdan oldin ularning suyuq va gaz fazalari toʻliq boʻshatiladi. Suyuq fazadagi suyultirilgan gazning yoʻqotilishi:

V j — quvurlarning suyuq fazasi hajmi, mazkur AGTSH loyihasi uchun,

V j = 23,73m 3 ;

v — sinovdan oldin quvurlar boʻshatilgach suyuq fazaning qoldigʻi, v = 0,15 (15%).

P 8 j =590 * 0,15 — 23,73 : 7=300 kg/yil

Suyultirilgan gazning gaz fazasidagi yoʻqotilishi:

P 8 j =ρ g *V p *R:7, kg/yil, (1.19),

ρ g — normal sharoit (20ºS va 1 kg/sm 2 )da gaz zichligi, ρ g — 2,36 kg/m 3 ;

V p — quvurlarning gaz fazasi hajmi, mazkur AGTSH loyihasi uchun, V p = 9,436m 3 ;

R — quvurdagi oʻrtacha qoldiq bosim, R= 3 kg/sm 2 .

P 8 g =2,36*9,436*3:7=9,544 kg/god

Quvurlarni sinashda gazning yillik jami yoʻqotilishi P 7 =309,544 kg/yil.

Sinovdagi yoʻqotilishlarning foizi quyidagicha hisoblanadi:

4-bob. Saqlash davrida tabiiy kamayish hisobidan yoʻqotilishlar

11. Bir kunda 1 tonna gazdan yoʻqotiladigan va kg.larda ifodalanadigan miqdori 1-jadvalda keltirilgan.

1-jadval

Propan-butan fraksiyasining saqlanish davridagi tabiiy yoʻqotilishi normalari, N xr , kg/t.kun

Havoning kvartallik oʻrtacha harorati, tºC Norma, N xr Havoning kvartallik oʻrtacha harorati, tºC Norma, N xr Havoning kvartallik oʻrtacha harorati, tºC Norma, N xr Havoning kvartallik oʻrtacha harorati, tºC Norma, N xr -34 0,030 -14 0,100 6 0,171 26 0,209 -32 0,033 -12 0,108 8 0,176 28 0,212 -30 0,036 -10 0,116 10 0,181 30 0,214 -28 0,044 -8 0,124 12 0,185 32 0,216 -26 0,052 -6 0,132 14 0,189 34 0,218 -24 0,060 -4 0,140 16 0,193 36 0,220 -22 0,068 -2 0,148 18 0,197 38 0,222 -20 0,076 0 0,156 20 0,200 40 0,224 -18 0,084 2 0,161 22 0,203 42 0,226 -16 0,092 4 0,165 24 0,206 44 0,228

Yillik oʻrtacha harorat +20 o S da suyultirilgan gazni saqlashdagi tabiiy yoʻqotilish N xr = 0,200 kg/t-kunni tashkil qiladi.

Agtshda gaz 2 ta sarflovchi 25 m 3 hajmli sarflovchi va 2 ta 5 m 3 hajmli toʻkish sigʻimida, jami 60 m 3 li sigʻimlarda 365 kun davomida 85% gacha toʻldirilgan holatda saqlanadi.

P 9 =N xr *V*v* ρ j *ch*10 -3 , t/yil, (1.20),

N xr = 0,200 kg/t-kun;

10 -3 — kg ni tonnaga aylantirish;

V — saqlash sigʻimlar hajmi = 60m 3 ,

v — toʻldirilish darajasi 0,85 (85%);

r j — suyultirilgan gaz zichligi, p j = 590 kg/m 3;

ch — kunlarda ifodalangan saqlash muddati, ch = 365 kun.

P 9 = 0,200 * 60 * 0,85 * 0,59 * 365 * 10 -3 = 2,19657 t/yil

Saqlash davrida tabiiy kamayish hisobidan yoʻqotilishlarning foizi quyidagicha hisoblanadi:

Sarflarning barcha bandlari boʻyicha suyultirilgan gazlarning texnologik jarayonlarda ilojsiz yoʻqotilishining umumiy miqdori quyidagicha aniqlanadi:

temir yoʻl sisternasidan toʻkishda — P 1 = 3,037% yoki 30,370 kg/t

avtotsisternadan quyib olishda — P 2 = 2,5430% yoki 25,430 kg/t

avtomashinani gazga toʻldirishda — P 3 = 2,1571% yoki 21,571 kg/t

maishiy ballonlarni toʻldirishda — P 4 = 0,1575% yoki 1,575 kg/t

ballonlarni tekshirishda — P 5 = 0,0303% yoki 0,303 kg/t

rezervuarlarni taʼmirlash va tozalashda — P 6 = 0,0667% yoki 0,667 kg/t

klapanlarni tekshirishda — P 7 = 0,0268% yoki 0,268 kg/t

quvurlarni sinashda — P 8 = 0,0116% yoki 0,116 kg/t

tabiiy kamayish evaziga — P 9 = 0,0824% yoki 0,824 kg/t

Agtshda gazlarning texnologik jarayonlarda jami yoʻqotilishi — P 10 = 8,1124% yoki 81,124 kg/t.

5-bob. Suyultirilgan uglevodorod gazlarining zichligini aniqlash

12. Kritik haroratda suyuq fazasida suyultirilgan gazlarning zichligi oʻzgarmas boʻlib, propan uchun kritik harorat — 42,1ºS, zichligi 585 kg/m 3 ni tashkil qiladi. Butan uchun kritik harorat 0,5ºS ni, zichlik esa 600 kg/m 3 ni tashkil qiladi.

Suyuq uglevodorodlarning haroratga bogʻliqligi quyidagi tenglama yordamida ifodalanadi:

r t =r to +a(T o — T), kg/sm 3 , (1.21),

r t — T, o K haroratda suyuq uglevodorodlarning zichligi kg/m 3 ;

r to — plotnost pri kritik haroratdagi zichlik, kg/m 3 :

propan uchun r to — 58 kg/m 3 ;

butan uchun r to — 600 kg/m 3 ;

a — empirik koeffitsiyent, kg x grad/m 3 :

propan uchun a — 1,354;

butan uchun a — 1,068;

T — suyultirilgan gazning zichligi aniqlanishi kerak boʻlgan harorat, o K;

T o — kritik harorat:

propan uchun T o — 230,9 o K;

butan uchun T o — 272,5 o K.

13. Avtomobillarni gaz bilan toʻldirish shoxobchalarini ekspluatatsiya qilishdagi tashlamalar suyultirilgan gaz miqdorini har bir jarayondagi foydalanilayotgan jihozlarning ishlash davomiyligini hisobga olib, ulardagi yoʻqotilishlarga koʻpaytirish yoʻli bilan hisoblanadi.

6-bob. Avtomobillarga yoqilgʻi quyish shoxobchasi

14. Avtotransport obyekti hududida avtomobillarga yoqilgʻi quyish shoxobchasi atmosfera havosini ifloslantiruvchi manba hisoblanadi, chunki neft mahsulotlarini saqlash, qabul qilish va tarqatishda rezervuarlardan atmosfera havosiga uglevodorodlar ajralib chiqadi.

15. Jihozlarning zich yopilmasligi, rezervuarlarda bosimning oshishi va neft mahsulotlarining bugʻlanishi natijasida uglevodorod bugʻlarining atmosfera havosiga chiqarilishining barcha turlari uglevodorodlar tashlamasi hisoblanadi.

16. Bugʻlanish natijasida uglevodorodlarning atmosfera havosiga chiqarilishini hisoblash yengil va ogʻir neft mahsulotlari uchun olib boriladi. Yengil neft mahsulotlariga benzin, ogʻirlariga esa, dizel yoqilgʻisi kiradi.

17. Bitta yoki bir nechta rezervuarlar guruhidan yil davomida atmosfera havosiga ajralib chiqadigan uglevodorodlarning miqdori, “Neft va neft mahsulotlarini qabul qilish, tarqatish va rezervuarlarda saqlashda tabiiy yoʻqotilishlarining normalari”dan kelib chiqib hisoblanadigan neft mahsulotlarining yoʻqotilishlarini jamlash yoʻli bilan aniqlanadi.

bunda: n 1 — neft va neft mahsulotlarini qabul qilish, tarqatish va rezervuarlarda saqlashda kuzgi-qishki mavsumdagi tabiiy yoʻqotilishlarining normalari;

n 2 — neft va neft mahsulotlarini qabul qilish, tarqatish va rezervuarlarda saqlashda bahorgi-yozgi mavsumdagi tabiiy yoʻqotilishlarining normalari;

Q 2 — yil davomida rezervuarlarga kiritiladigan neft mahsulotlari miqdori, t.

2-jadval

Avtomobillarga yoqilgʻi quyish shoxobchalarida neft va neft mahsulotlarini qabul qilish, tarqatish va rezervuarlarda saqlashda tabiiy yoʻqotilishlarining normalari

(1 tonna qabul qilingan yoqilgʻidan kilogrammlarda)

Rezervuarlar turi Neft mahsuloti guruhi Iqlimiy mintaqa 4 5 kuzgi-qishki mavsum bahorgi-yozgi mavsum kuzgi-qishki mavsum bahorgi-yozgi mavsum Yer usti poʻlat I 0,74 1,26 0,80 1,16 V 0,03 0,03 0,03 0,03 VI 0,12 0,12 0,12 0,12 Yer usti poʻlat pontonli I 0,41 0,62 0,46 0,63 Chuqurlashtirilgan I 0,49 0,68 0,55 0,70 V 0,02 0,02 0,02 0,02 VI 0,12 0,12 0,12 0,12

3-jadval

Neft mahsulotlarining tabiiy yoʻqotilishlar normalarini qoʻllash uchun Oʻzbekiston Respublikasi hududining iqlimiy mintaqalarga ajratilishi

i qlimiy mintaqalar i qlimiy mintaqalarga kiruvchi Respublika, oʻlka, milliy okruglar, viloyatlar 4 Respublika: Qoraqalpogʻiston Viloyatlar: Andijon, Qashqadaryo, Namangan, Surxondaryo, Sirdaryo, Toshkent, Xorazm 5 Viloyatlar: Buxoro, Jizzax, Navoiy, Samarqand, Fargʻona.

7-bob. Akkumulyator batareyalarini quvvatlash

18. Elektrokar, elektryuklovchi, shuningdek kombayn, traktor va avtomobillarning kislotali va ishqorli akkumulyator batareyalarini quvvatlash uchun shoxobchalar mavjud.

Ularni quvvatlash paytida havoga kislotali akkumulyatorlarni quvvatlashda sulfat kislotasi bugʻlari yoki ishqorli akkumulyatorlarini quvvatlanganida ishqor ajralib chiqadi.

19. Akkumulyator batareyalarini zaryadlash jarayonida sulfat kislotasi va ishqorlar ajralishining solishtirma koʻrsatkichlari ularning elektrsigʻimi va elektrolit sarflariga bogʻliq holda 4-jadvalda keltirilgan.

4-jadval

Akkumulyator batareyalarini zaryadlash jarayonida sulfat kislotasi va ishqorlar ajralishining solishtirma koʻrsatkichlari

t yexnologik jarayondagi ish q oʻllanadigan elektrolit Harorat, o S Ajraladigan zararli modda nomi agregat holati, bugʻ; aerozol; p+a solishtirma miqdor g/kg 1 Ach uchun g/ch t yemir nikelli (ishqorli) Akkumulyatorlarni zaryadlash ishqor 20,0 ishqor a 1,9 0,0008 Qoʻrgʻoshinli (kislotali) akkumulyator batareyasini zaryadlash Sulfat kislotasi 80,0 Sulfat kislotasi a 2,5 0,0010

8-bob. Zararli moddalarning tashlamalari miqdorini aniqlash

20. Akkumulyator batareyalarini quvvatlash jarayonida havoga ajralayotgan zararli moddalarning miqdorini quyidagi formula boʻyicha aniqlash mumkin:

Bunda:

k x — x — ingrediyenti ajralishining solishtirma koʻrsatkichi, g/soat;

f — zaryadlanadigan akkumulyatorlarning elektr sigʻimi, A*ch

Bunda:

k x — x — ingrediyent ajralishining solishtirma koʻrsatkichi, g/kg;

V — zaryadlashga sarflanuvchi elektrolit sarfi, kg/soat.

9-bob. Asfalt-beton zavodlari, asfalt-betonlarning tavsifi

21. Atmosferadagi ifloslantiruvchi moddalarning miqdori tayyorlanadigan asfalt-betonning turi, rusumi mineral massaning fraksiyasi va tarkibiga bogʻliq.

22. Asfalt-betonlar qumli, mayda-oʻrtacha, yirik donadorlilarga boʻlinadi, asfalt-betonlarning turi va rusumlari 5-jadvalda keltirilgan.

5-jadval

Asfalt-betonlarning turi va rusumlari

Koʻrsatkichlar Asfalt-beton mahsulotlarining markalariga qarab sifati I II III IV Minerallarning gʻovaklik darajasi, (turlarning hajmiga qarab) % da A — koʻp toshli B — oʻrtacha toshli 15-19 15-19 15-19 15-18 V — mayda toshli G — maydalangan qumli 18-22 18-22 18-22 18-22 D — tabiiy qumli - - Do 22 Do 22 Qolgan gʻovakliklar, % hajmga nisbatan 2,5-4,5 2,5-4,5 2,5-4,5 3,0-5,0 2,5-4,5 3,0-5,0 Suv bilan toʻyinganligi, (toʻrlarning hajmiga qarab) % da A — koʻp toshli B — oʻrtacha toshli 2,0-4,5 2,0-4,5 - - V — mayda toshli G — maydalangan qumli 1,5-3,5 1,5-3,5 1,5-3,5 1,5-4,0 1,5-3,5 1,5-4,0 D — tabiiy qumli 1,5-3,0 1,5-3,0 1,0-3,0 1,5-4,0 1,0-3,0 1,5-4,0 Toʻyingan, hajmga nisbatan %da 0,5 1,0 1,0 1,5 Siqilgandagi mustahkamlik chegarasi, kgs/sm 2 , kam boʻlmagan: Harorat +20°S boʻlganda barcha turlar uchun 24 20 22 18 20 18 18 14 Harorat +50°S asfalt-beton mahsulotlari turlari uchun: A — koʻp toshli 9 8 8 7 - - B va V — oʻrta va kam toshli 10 9 9 8 9 8 8 18 G — maydalangan qumli 14 9 12 9 10 8 8 6 D — tabiiy qumli - - 10 8 8 6 Barcha turlardagi issiq aralashma uchun harorat S° 120 120 120 120

10-bob. Asfalt-beton tayyorlashda asfalt aralashtirgich qurilmalarida hosil boʻladigan ifloslantiruvchi moddalar

23. Mineral materiallar omborxona yoki maydalash sexidan transportyorlar tizimi yordamida elevatorga uzatiladi va boʻshatish qutisi (bunker) orqali qizdirish barabaniga toʻkiladi.

24. Mineral materiallarni aylanuvchi barabanlarda quritish tabiiy yoqilgʻi (koʻmir, mazut, dizel yoqilgʻisi, tabiiy gaz)larni yoqishdan olinadigan yonuvchi gazlar yordamida amalga oshiriladi.

25. Quritilgan va maʼlum haroratgacha qizdirilgan mineral materiallar fraksiyalar boʻyicha ajratish uchun saralash-elaklariga uzatiladi va tayyorlanayotgan asfalt-beton turiga qarab, qizigan bunkerning boʻlimlariga tarqatiladi.

26. Soʻngra, maʼlum miqdordagi material va bitum bir paytning oʻzida aralashtirgichga uzatiladi va unga aniq miqdordagi mineral kukuni qoʻshiladi. barchasini aralashtirish tugagach, tayyor asfalt-beton massasi omborxona yoki qurilish maydoniga olib ketadigan avtotransportlarga boʻshatiladi.

27. Inert materiallarni saqlash omboridan (mineral materiallarni toʻkish, qayta toʻkish, toʻplash va koʻchirish) boshlab tayyor mahsulotni foydalanishga uzatishgacha boʻlgan barcha texnologik jarayonlar noorganik chang ajralib chiqishi bilan amalga oshadi.

28. Changning kimyoviy tarkibi 6-jadvalda, dispers (oʻlchamlari boʻyicha) tarkibi 7-jadvalda keltirilgan.

6-jadval

Changning kimyoviy tarkibi

Komponentlar SiO 2 Al 2 O 3 MgO CaO Fe 2 O 3 SO 3 Boshqalar Miqdori, % 56,4 12,9 3,5 8,5 7,0 1,2 1,5

7-jadval

Changning dispers (oʻlchamlari boʻyicha) tarkibi

f raksiya oʻlchamlari, mkm 250 100-250 50-100 10-20 5-10 1-5 Miqdori, % 4,5-7,8 17,5-22,7 12,3-16,7 41,1 — 48,2 7,4 — 8,5 4,3 — 8,0

29. Aralashtirgichlardan tashlanadigan tashlamalarning miqdori koʻp emas, baʼzan hid chiqaruvchi moddalar tashlamalari bilan bogʻliq muammolar uchrab tursada, ular salmoqli emas.

30. Ifloslantiruvchi moddalar tashlamalarining asosiy qismi mineral materiallarni quritish va yoqilgʻilarni yoqishda paydo boʻladi.

31. Asfalt aralashtirgichning quritish barabanidan tashlamaning kattaligi toʻldirgich (mineral material) oʻlchamlari va qoʻllaniladigan yoqilgʻi turiga bogʻliq.

32. Changni bostirish usullari qoʻllanilmagan hollarda har bir tonna toʻldirgich hisobiga 17-20 kg noorganik chang ajralib chiqadi.

33. Foydalaniladigan toʻldiruvchining turiga bogʻliq holda, tashlamalarning 50% dan ziyodini oʻlchamlari 20 mkm dan katta boʻlgan zarrachalar tashkil qiladi.

34. Qolgan gaz holatidagi ifloslantiruvchi moddalar (uglevodorodlar, SO 2 , CO, NO x ) 0,045kg/t.ni, foydalanilgan yoqilgʻining turiga bogʻliq holda aldegid tashlamalari 0,01 kg/t.ni tashkil qiladi.

8-jadvalda asfalt aralashtirgich qurilmalarining turlari ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari va tozalash uskunalarining koʻrsatkichlari bilan koʻrsatilgan.

35. Sanoatda 2 bosqichli tozalash qurilmalari bilan jihozlangan qurilmalar qoʻllanilmoqda. Bunda, tozalashning 2-bosqichi sifatida namli tozalash qurilmasi qoʻllaniladi.

8-jadval

Amaliyotda koʻp foydalaniladigan asfalt aralashtirgichlarda qoʻllaniladigan gaz tozalash qurilmalarining asosiy ishlash koʻrsatkichlari

Zararli moddalarni ajratuvchi manbalar Changlarning tozalash davrigacha boʻlgan konsentratsiyasi (S n ), g/m 3 Chang tozalash qurilmalari Tozalash darajasi (τ), % Zararli moddalarni tashlovchi manba Tashlovchi manba xarakteristikasi Tashlama manbasidan chiqishda gaz havo aralashmasining koʻrsatkichlari Changning atmosfera havosiga chiqish miqdori (q),g/s Asfalt aralashtirgichlarning turlari foydali ish koeffitsiyenti (FIK) (V), t/soat Tozalash darajasi Chang tozalash qurilmalarining xarakteristikasi Balandligi(N),m Quvur diametri (D),m Tezligi (W), m/s Hajmi(V), m 3 /s Harorati, (t), o S Chang tozalanganidan soʻngi konsentratsiyasi (S n ), g/m 3 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 G-1 20 20 I SN-15U nusxali siklonli tutun yutuvchi chang tutgich DP-10A 90 quvur 20 0,7 7,2 2,8 110 2,0 5,6 DS-158 45 115 I Toʻgʻri oʻqli siklon 35 175 75 75 II Siklon guruhi SSN-40 (4 dona) 95 3 3 III Zarbli usulda ishlaydigan nam chang tutgich 70 quvur 19,4 0,8 6,2 3,1 70 0,9 2,75 SI-601 50 35 I Tutun yutuvchi chang tutgich DP-10A siklon bilan SN-15U, d-450 mm 90 110 3,5 3,5 II Zarbli usulda ishlaydigan nam chang tutgich 90 quvur 20 0,8 7,8 9,0 70 0,95 1,4 D-597 25 50 I Tutun yutuvchi chang tutgich DP-10A siklon bilan SN-15U, d-650 mm 85 180 7,5 7,5 II Siklonlar guruhi SSN-40, D-1000 mm (4 dona) 87 quvur 18 0,8 11,1 5,6 120 0,98 5,48 D-597 30 30 I Siklonlar SDK-SN-38, D-800 mm (4 sht) 75 150 7,5 7,5 II Yuvuvchi siklon “SIOT” 87 quvur 18 0,7 10,4 4,0 75 0,98 3,9 D-508-2A 25 47 I Toʻgʻri oʻqli chang tutgich d-600mm 22 210 36,8 36,8 II SN-15U, D-700 mm nusxali siklonli qurum tozalagich DP-10A 68 11,7 11,7 III Siklonlar guruhi SSN-40, D-100 mm (4 dona) 84 quvur 13 0,8 11,0 5,6 108 0,84 3,6 D-508-2A 25 30 I Siklonlar guruhi SDK-SN-33, D-800 mm (4dona) 85 100 4,5 4,5 II Yuvuvchi siklon “SIOT” 89 quvur 18 0,8 8,0 4,0 75 0,68 2,7 DS-84-2 200 120 I SN-15U, D-1400 mm rusumli siklonli yutuvchi chang tutgich bilan DP-15,5x2 53 155 66,4 56,4 II Siklonlar guruhi UTS-2400 mm (3 dona) 85 8,5 8,5 III Rotoklon 92 quvur 18 1,2 8,1 19,5 78 0,68 13,26 D-845-2 100 43 I Siklon SN-15 NIIOGAZ, D-700 mm (12 dona) 70 13 13 II Rotoklon 85 quvur 18,5 1,2 11,0 12,5 70 2 25,0 D-225 12,5 80 I Siklon SN-15 NIIOGAZ, D-450 mm (2 dona) 75 quvur 18 0,5 7,1 1,4 120 7,5 10,5 D-617-2 50 45 I Siklon SN-15 NIIOGAZ, D-650 mm (8 dona) 75 11,3 11,3 II Rotoklon 85 quvur 18,5 1,0 7,0 5,5 75 1,69 9,3 D-617-2 50 34 I SN-15U, D-650 mm rusumli siklonli yutuvchi chang tutgich bilan DP-12 72 210 9,5 95 II Siklonlar guruhi SSN-40, D=100 mm (4dona) 93 quvur 18,5 0,9 13,7 8,3 150 0,67 5,5 DS-117-2E 35 88 I Toʻgʻri oʻqli siklon, D=700 mm 38 150 55 55 II Yutuvchi chang tutgichlar DP-10A SN-15U rusumli siklon bilan 67 18 18 III Siklonlar guruhi SSN-40 (4 dona) 90 quvur 19,4 0,75 7 2,8 63 1,8 5,0 DS-117-2K 36 64 I Toʻgʻri oʻqli siklon, D=700 mm 40 170 38 38 II Siklonlar guruhi SSN-40 (4 dona) 95 1,9 1,9 III Zarbli usulda ishlaydigan nam chang tutgich 65 quvur 19,4 0,8 6 3,3 70 0,67 2,2

11-bob. Atmosfera havosiga ajraladigan va tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning massasini aniqlash

36. Ajraladigan va tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning massasi — umumiy tashlamalar (M umumiy ) — asfalt-beton obyektining barcha texnologik jarayonlari va jihozlaridan ajraladigan ifloslantiruvchi moddalarning jamlanmasini bildiradi va quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

i — ajraladigan ifloslantiruvchi moddaning raqami, (ixtiyoriy ravishda qabul qilinadi i = 1,2,3,…………m);

j — ifloslantiruvchi modda manbasining raqami, ( j =1,2,3,………n);

gij — j -inchi manbadan ajralib tashlanadigan i — moddaning massasi, t/soat;

Tij — i -moddaning j -ishchi manbadan ajralib chiqish davomiyligi, soat/kun.

9-jadval

Tozalash qurilmasi samaradorligining taqribiy koʻrsatkichlari

Tozalash qurilmalari Tozalash samaradorligi, % NIIOGAZ siklonlari SN-15 65-85 SDK-SN-33 75-90 SSN-40 80-90 DP-10-13 tutunsoʻrgʻich — changtutgich 70-90 Batareyali siklonlar 85-90 Filtr-siklonlar “FGSN” 90-95 “SIOT” gazyuvgich qurilmasi 75-85 Rotoklon 80-90 “Skrubber Venturi” gazyuvgich qurilmasi 85-95

37. Asfalt-beton zavodlarining ifloslantiruvchi moddalari tashlama manbalarini xatlov qilishda umumiy tashlamaning taqribiy qiymatini solishtirma koʻrsatkichlari boʻyicha hisoblash mumkin.

12-bob. Asfalt aralashtirgich qurilmalaridan changli tashlamalar

38. Asfalt aralashtirgich qurilmalaridan changli tashlamalari quyidagi formula bilan aniqlanadi:

bu yerda g — changli tashlamalarning solishtirma koʻrsatkichi, g/s, 8--jadvaldan qabul qilinadi yoki quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi:

g = V C 1 (g/s), (1.27),

V — vaqt birligi ichida tashlanadigan gazning hajmi, m 3 /s;

S 1 — tozalashgacha chiqarilayotgan gazdagi changning konsentratsiyasi, g/m 3 (8-jadval.);

T — texnologik jihozning ishlash davomiyligi, soat/yil.

Tozalashdan soʻnggi chiqarilayotgan gazdagi changning konsentratsiyasi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

τ — changtutgich qurilmasida gaz aralashmalarini changdan tozalash samaradorligi, %.

13-bob. Mineral materiallar (qum, chaqiq tosh, shagʻal) ni tasmali koʻchirgich (transportyor)larda koʻchirgandagi changning tashlamalari

39. Mineral materiallar (qum, chaqiq tosh, shagʻal)ni tasmali koʻchirgich (transportyor)larda 1 m.ga koʻchirgandagi changning tashlamalari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Q = W c αγ (/c), (1.29),

W c — changning shamolda ajralib chiqish solishtirma koʻrsatkichi, 3*10 -5 kg/m 2 s qabul qilinadi;

α — konveyer tasmasining kengligi, m;

γ — togʻ jinsining maydalanish koeffitsiyenti (rotorli ekskavatorlar uchun γ = 0,1m).

Xom ashyo materiallarini saqlash, yuklash va tushirish jarayonlarida chang tashlamalari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

α ʼ — koeffitsiyent, xom-ashyo materiallarining chang koʻrinishida yoʻqotilishi. GOST 9128-2013 ga binoan oʻlchamlari 0,5 mm boʻlgan changsimon zarrachalarning oʻrtacha miqdori turli xil asfalt-beton aralashmalarining mineral tarkibida 21% ni tashkil qiladi, u holda α ʼ = 0,21;

V — xom ashyo materiallarini saqlash, yuklash va tushirishdagi sarflar, t/yil;

g — tabiiy yoʻqotilish normasi, % (9--jadvaldan qabul qilinadi).

14-bob. Ajralib chiqadigan ifloslantiruvchi moddalar tavsifi

40. Temir yoʻl vagonlaridan sementni tushirish, uni boshqa transportlarga yuklash va bir joydan boshqa joyga koʻchirish jarayonlarida sement changi ajralib chiqadi va bu chang tarkibida 20 % SiO 2 boʻlgan chang sifatida sinflanadi.

41. Changning kimyoviy tarkibi qoʻllaniladigan xom-ashyo turiga bogʻliq. 10-jadvalda beton tayyorlash uchun keng qoʻllaniladigan portlandsementi changining taqribiy kimyoviy tarkibi keltirilgan.

10-jadval

Portlandsement changining kimyoviy tarkibi

Tarkibiy moddalar SiO 2 CaO Al 2 O 3 Fe 2 O 3 MgO SO 3 MnO Cr 2 O 3 Foizlardagi miqdori 28,0-73,1 52,0-69,0 2,0-10,0 1,5-10,0 0,3-22,3 0,04-2,0 izlari 0,00001-0,001

11-jadval

Changning fraksion tarkibi

Zarrachalar oʻlchami, mkm 0-5 5-10 10-20 20-40 40-60 60 dan koʻp Foizlardagi miqdori 7,6 9,0 23,0 22,6 15,1 18,5

Erkin holdagi SiO 2 (havodagi chang) ning havodagi miqdori — 0,8-3,1%;

Shlakoportlandsement changida erkin holdagi changda SiO 2 ning miqdori 3%, putssolanli portlandsementda — 10-37 %, kislotaga chidamli sementda — 67%.

42. Inert materiallarni saqlash omborxonasi. Inert materiallar changining kimyoviy va fraksion tarkibi xom ashyoning dastlabki tarkibiga bogʻliq. Inert materiallar changi quyidagi holatlarda kremniy tarkibli deb yuritiladi:

SiO 2 — kremniy oksidi amorf MgO bilan aralashmada aerozol koʻrinishida boʻlib, ularning har birining miqdori 10 % dan ortiq boʻlmasa;

SiO 2 — kristall koʻrinishidagi kremniy oksidining changdagi miqdori 10 dan 70 % gacha boʻlsa.

43. Beton aralashtirish tugunida, xossalari yuqorida keltirilgan, sement, qum, yirik toʻldirgich (chaqiq tosh yoki graviya) larning changi ajralib chiqadi.

44. Qoliplovchi (shakl berish) sexlari uchun kam miqdorda inert materiallari va sement changi, shuningdek, tarkibiga turli xil neft mahsulotlari kiradigan surgilar (dizel moyi, avtol, nigrol)dan uglevodorodlar va parafin bugʻlari ajralib chiqadi.

45. Armatura sexining havosi chang, payvandlash aerozollari va metallarga ishlov berish dastgohlaridan ajralib chiqadigan gazlar bilan ifloslanadi. (payvandlash va metallarga ishlov berish boʻlimlari) .

15-bob. Hisoblash usullari

46. Tarozili — ulushlovchi beton aralashtirgich qurilmalarining havoni tozalash tizimlariga kiritiladigan aspiratsiya tizimidagi changning dastlabki konsentratsiyasi 5 — 10 g/nm 3 ni tashkil qiladi.

47. Sement yoki boshqa materiallarni havoli transport(pnevmotransport) bilan koʻchirishda dastlabki konsentratsiya quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda :

Q b x — koʻchiriladigan materialning umumiy miqdori, kg/soat;

V vx.n . — koʻchirishga sarflanadigan havo miqdori.

48. Sementni pnevmotransportda yuklash paytida chang ajralib chiqishi 0,2 kg/t, chang ajratuvchi manba ustidagi changbulutidagi miqdori — 19,5 g/n.m 3 .ni tashkil qiladi.

49. Agar solishtirma koʻrsatkich sifatida, qarab chiqilayotgan texnologik jarayon (yoki jihoz)dan vaqt birligi ichida ifloslantiruvchi moddaning tashlamasi qabul qilinsa, hisoblash quyidagi formula boʻyicha olib boriladi:

M = 10 -3 g 1 T (t/god), (1.32),

g 1 — chang ajralishining solishtirma koʻrsatkichi, kg/soat (1.4.11-jadval);

T — texnologik jihozning ishlash (jarayon) vaqti, soat/yil.

12-jadval

Asfalt-beton obyekti jihozlaridan chang ajralishining solishtirma koʻrsatkichlari

Jihoz va texnologik jarayon Material Soʻrib olinadigan havo hajmi, n.m 3 /ch Ajralayotgan changning oʻrtacha massasi Soʻrib olinadigan havoning solishtirma hajmi, n.m 3 /ch Chang ajralishining solishtirma koʻrsatkichi, kg/t 1 2 3 4 5 6 40 t/soat quvvatli elevator Chaqiq tosh Ohaktosh Yirik qum Mayda qum 900-1000 900-1000 700-900 800-900 2,7-3,0 2,7-3,0 0,7-0,9 1,6-1,8 64-72 64-72 50-64 57-64 0,19-0,22 0,19-0,22 0,05-0,07 0,11-0,13 50 t/soat quvvatli elevator Ohaktosh Yirik qum Mayda qum 3000-4000 2500-3700 2700-3700 9,0-12,0 2,5-3,7 5,4-7,4 60-80 50-75 55-75 0,18-0,24 0,05-0,08 0,11-0,15 Unumdorligi 5 t/soat. gacha boʻlgan tasmali transporterlar va konveyerlar Ohaktosh Qum 640-750 750-840 2,5-3,0 1,5-1,7 220-250 250-280 0,83-1,0 0,50-0,57 Bolgʻali maydalagich: SM-431 S218 Ohaktosh Ohaktosh 3400-3600 2300-2500 82-108 57,5-75 90-100 127-139 2,1-2,8 3,2-4,2 unumdorligi 30 t/soat. gacha boʻlgan bunker Qum Ohaktosh Chaqiq tosh 1500-1600 1000-1200 1,5-1,6 7,0-8,4 Ishchi yuzasi 1 m 2 gacha boʻlgan tebranuvchan, vibratsiyali va inersion elaklar Qum 1600-1800 8,0-12,6 Ishchi yuzasi 2 m 2 gacha boʻlgan tebranuvchan, vibratsiyali va inersion elaklar Qum Tuproq 2800-3000 3400-3600 14,0-21,0 34,0-46,3 unumdorligi 1,5 t/soat boʻlgan Sito-burat qum Ohaktosh Tuproq 260-300 480-520 700-800 0,6-0,8 9,6-10,3 1,4-1,6 unumdorligi 3 t/soat boʻlgan Sito-burat qum Ohaktosh Keramzitli shagʻal 600-900 800-1000 5400-5800 1,5-2,2 16,0-20,0 28,6-30,7 Unumdorligi 90 m 3 /soat gacha boʻlgan ekskavator bilan sochiluvchan materiallarni aralashtirish Tuproq Qum Ohaktosh Sement 0,069-0,078 0,09-0,11 0,26-0,29 0,26-0,29 Unumdorligi 17 m 3 /soat gacha boʻlgan greyferli koʻprikli kranlar bilan sochiluvchan materiallarni aralashtirish Tuproq Sement qum Ohaktosh 0,083-0,1 0,32-0,36 0,26-0,27 0,31-0,36 Unumdorligi 170 t/soat boʻlgan maydalash-saralash qurilmasi Chaqiq tosh (quruq) siklonlarda tozalashda 40,8 Ishchi maydonni buldozer D-572 bilan tozalash Quruq jins 0,086 Ulushlovchi avtomatlar Sement 1200-1300 1,8-2,6 Qayta toʻkish massasi Keramzit 1000-1500 13,2-19,8 Betonaralashtirgichlar Sement changi 5500-6000 10,8-11,8 Qorishma aralashtirgichlar Sement changi 1100-1300 1,7-2,1 Sement saqlash sigʻimi Sement 880-1280 3500-500 25,0-87,5 20,1-22,3

16-bob. Qoliplovchi sex jihozlari ishlaganida paydo boʻladigan ifloslantiruvchi moddalarning massasini aniqlash

50. Qoliplovchi sexlarining asosiy ifloslantiruvchi moddalari qoliplarni moylash uchun qoʻllaniladigan surgi materiallarining aerozollaridir. Emulsion moylar tarkibi kerosin, moylar (nigrol, avtol, dizel, transformator moylari va sh.k.) va har xil uglevodorodlardan tashkil topadi.

51. Rezervuarlardan atmosfera havosiga tashlanadigan uglevodorodlarning yillik miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

P r Σ Syil = V yil G t (T), (1.33),

Bunda:

V yil — rezervuarlarga bir yilda kiritiladigan neft mahsulotlarining hajmi, m 3 ;

G t — uglevodorodlarning atmosfera havosiga chiqarilishining solishtirma miqdori (13-jadval).

13-jadval

Neft mahsulotlarining solishtirma yoʻqolishi

Neft mahsulotlari Solishtirma yoʻqotilish, t/m 3 10 -6 t = 25 o S t = 50 o S t = 75 o S Kerosin 30 70 110 Dizel yoqilgʻisi 20 47 74 Mazut 16 38 60 Moy 4 9 14

Ochiq sigʻimlardan ajraladigan ifloslantiruvchi moddalarning massasi bugʻlanayotgan suyuqlik miqdoriga bogʻliq holda aniqlanadi va quyidagilarni tashkil qiladi, kg/soat:

kerosin uchun 1,56 S;

parafin uchun 1,22 *10 -2 S;

neft moylari uchun 5,0*10 -2 S,

S — bugʻlanayotgan suyuqlikning erkin (ochiq) yuzasi, m 2 .

52. Tozalash darajasining unga taʼsir etadigan omillarga bogʻliqligi, murakkabligi, ifloslantiruvchi moddalarning chang ushlagich qurilmalari tomonidan ushlab qolish miqdorini analitik (hisobli) hisoblashning yagona uslubi mavjud boʻlmaganligidan, tozalovchi qurilmalarning tozalash samaradorligi 14-jadvalga asosan qabul qilinadi.

14-jadval

Chang-gaz tozalash qurilmalarining tavsifi

Boʻlim Chang tutgich Tozalash darajasi Sement saqlash sigʻimlari NIIOGAZ siklonlari SMS-166 yengli filtrlari FV Shagʻal filtrlar 75,0 98,0-99,5 42,0-68,0 88,0 Sementni ulushlovchi va sarflovchi bunkerlar NIIOGAZ siklonlari SMS-166 yengli filtrlari FVK FV Donador filtrlar 62,0-83,0 98,8 57,0-93,5 45,7-52,7 53,0-57,8 Beton aralashtirgich tuguni NIIOGAZ siklonlari SN-11, SN-15, SN-24 LIOT SIOT SMS-166 yengli filtrlari FVK FV 49,4-70,0 61,0 51,0-85,0 97,0-99,5 54,0-78,8 43,0-86,6 Inert materiallar ombori NIIOGAZ siklonlari SMS-166 yengli filtrlari FV 46,5-66,3 98,7 45,7

temir-beton ishlab chiqarish obyektlarining sanoat tashlamalarining tavsifi 15-jadvalda keltirilgan.

15-jadval.

Temir-beton ishlab chiqarish obyektlarining sanoat tashlamalari tavsifi

Ifloslantiruvchi moddalarning tashlama manbalari Aspiratsiya havosining tozalashgacha koʻrsatkichi Ifloslantiruvchi modda Tozalash jihozi Tozalashning oʻrtacha samaradorligi Atmosfera havosiga tashlamadagi aspiratsiya havosining koʻrsatkichlari hajm, m 3 /ch harorat, o S Oqimdagi chang konsentratsiyasi, g/m 3 hajm, m 3 /soat harorat, o S Oqimdagi chang konsentratsiyasi, g/m 3 Sement saqlash sigʻimlari 950-3000 18-255 2,7-17,5 Sement changi Filtrlar: SMS-166 FV, ZF 42-98,5 63 1000-3800 18-25 0,57-7,5 Sementni ulushlovchi va sarflovchi bunkerlar 1750-7200 20-22 6,1-47,0 Sement changi Filtrlar: SMS-166 FV,ZF, FV 46-98,5 75 2100-10100 20-22 0,12-7,0 Beton aralashtirgich tugun 720-10100 19-40 0,95-21,7 Sement changi SN, LIOT, SIOT, Siklonlari 43-98,5 880-12500 19-40 0,13-7,0 Filtrlar SMS-166, FVK, FV 83 Inert materiallar ombori 720-9600 5-20 0,56-21,5 Qum va keramzit changi NIIOGAZ siklonlari 46-98 780-10000 5-20 0,13-1,55 Yengli filtrlar FV 98 3,5-14 t/soat unumdorlikdagi shnekli maydalagichlar 900-1500 20-22 2,0-9,0 Qum va tuproq changi. SN-15 Siklonlar Rotoklon 90-98 1000-1600 20-22 0,12-0,7 5 t/soat unumdorlikdagi bolgʻali maydalagichlar 700-1000 20-22 5,0-12,0 Qum va tuproq changi SN-15 siklonlar Rotoklon 90-98 760-1080 20-22 0,3-0,72 Sharli tegirmonlar 1000-3000 20-22 9,0-15,0 Qum va tuproq changi SN-15, Rotoklon 90-98 1080-3300 20-22 0,7-0,9 Qum va tuproqni havoli koʻchirgich 4000-5000 15-20 0,1-0,8 Qum va tuproq changi SN-15, siklonlar, Rotoklon 90-98 4300-5400 15-20 0,01-0,05 Vibratsiyali va mexanik elaklar 6000-7000 20 2,0-5,0 Qum va tuproq changi SN-15, siklonlar past bosimli gaz yuvgich 90-98 6500-7600 20 0,12-0,3 barabanli elaklar 2000-3000 20 2,0-9,0 Qum va tuproq changi SN-15, siklonlar past bosimli gaz yuvgich 90-98 2100-3200 20 0,12-0,7 Ulushlagich, bunker va beton aralashtirgichlardan chang soʻrgʻichlar 5600-11000 19-40 1,5-1,6 Sement changi BFM Yengli filtrlari 68-79 6200-12000 19-40 0,3-0,4

17-bob. Tashkillashtirilmagan manbalarni hisoblash

53. Temir-beton ishlab chiqarishda sochiluvchan materiallar (qum, chaqiq tosh, ohaktosh, sement va boshqalar) qoʻllanilganligi sababli barcha jarayonlarda atmosfera havosiga chang ajralib chiqishi kuzatiladi.

54. mahalliy soʻrish moslamalari bilan jihozlanmagan sochiluvchan materiallarni qabul qilish, qayta qadoqlash, tushirish va yuklash tugunlari tashkillashtirilmagan tashlama manbalar boʻlishi mumkin. Sement yoʻqotilishining oʻrtacha solishtirma koʻrsatkichi, 1 m 3 mahsulot uchun 2,14 kg ni tashkil qiladi.

55. tarmoqdagi normalar boʻyicha tashkillashtirilmagan tashlamalar quyidagi formula boʻyicha topiladi:

V — ishlab chiqarishga sarflanadigan materiallarning yillik miqdori, t;

U — tabiiy yoʻqotilish normasi, %.

Yoʻl qurilish materiallarining tabiiy yoʻqotilish normalari 16-jadvalda keltirilgan.

16-jadval

Yoʻl qurilish materiallarining tabiiy yoʻqotilish normalari

Material Saqlash turi va taxlash usuli t abiiy yoʻqotilishning taqribiy normasi, % omborxona yuklash tushirish Chaqiq tosh (jumladan, qora qum) Ochiq omborxona 0,5 0,3-0,5 0,3-0,5 Mexanizatsiyalashgan usulda taxlash amalga oshiriladigan ochiq omborxona 0,75-1,5 0,4 0,5 Sement, ohaktosh Yopiq omborlar: 0,1 0,25 0,25 Silos turidagi 1-1,5 0,25-0,75 0,5-0,75 Bunker va ombor Vagonlar - 0,2-0,4 0,85 Emulsiya Yopiq turdagi omborlar va rezervuarlar 0,25-0,75 0-0,1 Do 0,2 Yoqilgʻi va moylovchi materiallar Yer osti omborlari va yarim chuqurlashtirilgan rezervuarlar 0,25-0,75 0-0,1 0-0,1

56. Temir-beton buyumlari ishlab chiqarish va qurilish materiallari sanoatida omborlarda materiallarni toʻkish, joʻnatish uchun qayta yuklash tugunlari, omborlardagi changlanuvchi mahsulotni yuklash tuguni, moslashtirilmagan transport, toʻkilgan holda saqlash, karyer transporti va boshqalar tashkillashtirilmagan manbalar boʻlishi mumkin.

18-bob. Ombor va saqlash joylari turidagi manbalar

57. Bu obyektlar uchun tashlamaning umumiy hajmini quyidagi tenglama orqali ifodalash mumkin:

q = A + V = K 1 *K 2 *K 3 *K 4 *K 5 *K 7 *G*10 6 /3600+ K 3 *K 4 *K 5 *K 6 *K 7 *q 1 *F (g/s), (1.35),

A — Materialni qayta ishlash (toʻkish, qayta joʻnatish, aralashtirish) dagi tashlamalar, g/s;

V — materialni tinch holatda saqlashdagi tashlamalar;

K 1 — materialda changli fraksiyaning ogʻirlik boʻyicha hissasi. Oʻlchamlari 0 — 200 mkm boʻlgan changli fraksiyani elash va yuvish yoʻli bilan aniqlanadi;

K 2 — chang hissasi (aerozolga aylanadigan changlarning massasi, 17-jadval);

K 3 — mahalliy meteorologik sharoitni hisobga oluvchi koeffitsiyent, 18-jadvaldan qabul qilinadi;

K 4 — chang paydo qilish mahalliy sharoitini hisobga oluvchi koeffitsiyent, qiymati 19-jadvaldan qabul qilinadi;

K 5 — materialning namligini hisobga oluvchi koeffitsiyent, qiymati 20-jadvaldan qabul qilinadi;

K 6 — saqlanadigan materialning sirti profilini hisobga oluvchi koeffitsiyent, va F fakt /F nisbati boʻyicha 1,3-1,6 oraligʻida materialning yirikligi va toʻldirilish darajasiga bogʻliq holda qabul qilinadi;

F fakt — materialning haqiqiy sirtining kesimi relyefini hisobga olgan holdagi yuzasi;

F — rejada changlanish sirtining yuzasi, m 2 ;

q 1 — K 3 = K 5 = 1 boʻlgan holda, 1 m 2 haqiqiy sirtdan changning chiqishi, uning qiymati 22-jadvaldan qabul qilinadi.

G — qayta ishlov beriladigan materialning jami miqdori.

Omborlar va toʻplash maydonlari chang ajralishining tekis taqsimlangan manbalari sifatida qaraladi.

58. Changning haqiqiy dispers tarkibini tekshirish va K 2 ning kattaligini aniqlashtirish changiyotgan obyekt chegarasida havo changidan shamol namuna olish tomoniga tezligi 2 m/s bilan esayotgan holda, namuna olish bilan amalga oshiriladi.

17-jadval

K 2 chang hissasi

T/r p/p Materialning nomi Material zichligi, g/sm 3 Changli fraksiyaning ogʻirligi boʻyicha hissasi K 1 Aerozolga aylanadigan changlarning hissasi, K 2 1. Ogarki (kuyindi) 3,9 0,01 0,03 2. Klinker 3,2 0,01 0,03 3. Sement 3,1 0,04 0,03 4. Izvestnyak 2,7 0,04 0,02 5. Mergel 2,7 0,05 0,02 6. Izvest toshsimon-maydalangan 2,7 2,8 0,07 0,07 0,02 0,05 7. Granit 2,8 0,02 0,04 8. Mramor 2,8 0,04 0,06 9. Boʻr 2,7 0,03 0,07 10. Gips toshsimon-maydalangan 2,6 2,6 0,03 0,08 0,02 0,04 11. Dolomit 2,7 0,05 0,02 12. Spoka 2,65 0,03 0,01 13. Pegmatit 2,6 0,04 0,04 14. Gneys 2,9 0,05 0,04 15. Kaolin 2,7 0,06 0,04 16. Nefolin 2,7 0,05 0,02 17. Tuproq 2,7 0,05 0,02 18. Qum 2,6 0,05 0,03 19. Peschanik 2,6 0,04 0,01 20. Slyuda 2,8 0,02 0,01 21. Polevoy shpat 2,5 0,07 0,01 22. Shlak 2,5-3,0 0,05 0,02 23. Diorit 2,8 0,03 0,03 24. Porfiridi 2,7 0,03 0,07 25. Grafit 2,2-2,7 0,03 0,04 26. Koʻmir 1,3 0,03 0,02 27. Kul 2,5 0,05 0,04 28. Diatomit 2,3 0,03 0,02 29. Perlit 2,4 0,04 0,05 30. Keramzit 2,5 0,05 0,02 31. Kermikulit 2,6 0,06 0,04 32. Xalkopirit 2,5 0,06 0,04 33. Tuf 2,6 0,03 34. Talk 2,5 0,03 35. Shamot 2,6 0,04 0,02 36. Sulfat 2,7 0,05 0,02 37. Qum va ohak aralashmasi 2,6 0,05 0,01 38. Gʻisht siniqlari 0,05 0,01 39. Shisha paxtasi 0,05 0,01 40. Chaqiq tosh 0,01 0,01

18-jadval

K 3 kattaligining shamol tezligiga bogʻliqligi

Shamol tezligi, m/s K 3 2 gacha 1 5 gacha 1,2 7 gacha 1,4 10 gacha 1,7 12 gacha 2,0 14 gacha 2,3 16 gacha 2,6 18 gacha 2,8 20 gacha va undan ziyod 3,0

19-jadval.

K 4 kattaligining mahalliy sharoitga bogʻliqligi

m ahalliy sharoit K 4 Ombor, saqlash, toʻplash joyi ochiqlari: 4 tarafdan 3 tarafdan 2tarafdan toʻliq va 2 tarafdan qisman 2 tarafdan 1 tarafdan Yuklovchi qoʻlqop 4 tarafdan yopiq 1 0,5 0,3 0,2 0,1 0,01 0,005

20-jadval.

K 5 kattaligining material namligiga bogʻliqligi

Material namligi, % K 5 0-0,05 1,0 1,0 gacha 0,9 3,0 gacha 0,8 5,0 gacha 0,7 7,0 gacha 0,6 8,0 gacha 0,4 9,0 gacha 0,2 10 gacha 0,1 10 dan ziyod 0,01

21-jadval

K 6 kattaligining material yiriqligiga bogʻliqligi

Boʻlak oʻlchamlari, mm K 7 600 0,1 500-100 0,2 100-50 0,4 50-10 0,5 10-5 0,6 5-3 0,7 3-1 0,8 1 1,0

22-jadval

K 3 = K 5 = 1 sharoitida K 6 kattaligining qiymati

toʻplanadigan material g/m 2 *s Klinker, shlak 0,002 Chaqiq tosh, qum, kvars, 0,002 Marganets, ohaktosh, ogarki, sement 0,003 Quruq tuproq materiallari 0,004 Asbest boʻlaklari, qumoq, ohaktosh 0,005 Koʻmir 0,005

19-bob. Chang chiqaruvchi materiallarni qayta toʻkish

59. Sochiluvchan materiallarni qayta toʻkish, materiallarni ochiq vagon va yarim vagonlarga yuklash, greyder bilan materiallarni bunkerga ortish, avtomobillardan bunkerlarga yukni tushirish ochiq oqim bilan materiallarni omborlarga toʻkish va shu kabilar koʻp miqdorda chang chiqaruvchi tashkillashtirilmagan manbalar hisoblanadi.

Bu manbalarning barchasidan chang ajralishini quyidagi formula boʻyicha hisoblash mumkin:

q=K 1 *K 2 *K 3 *K 4 *K 5 *K 7 *V*G p *10 6 /3600, (1.36),

K 1 , K 2 , K 3 , K 4 , K 5 — (1.35) formuladagi koeffitsiyentlarga oʻxshash koeffitsiyentlar;

V — materialni toʻkish balandligini hisobga oluvchi koeffitsiyent, uning qiymatidan qabul qilinadi.

23-jadval

V ning materialni toʻkish balandligiga bogʻliqligi

m aterialni toʻkish balandligi, m V 0,5 0,1 1,0 0,5 2,0 0,7 4,0 1,0 6,0 1,5 8,0 2,0 10 2,5

G p — Toʻkish tugunining unumdorligi.

20-bob. Karyerlar

60. Avtotransport, qazish-yuklash va burgʻilash-portlatish ishlarida hosil boʻladigan va maydon boʻyicha tekis taqsimlangan tashlamalar yagona manba sifatida qaralishi mumkin.

61. Karyerda avtotransport harakatlanganida chang chiqaradi, shuningdek ichki yonuv dvigatelidan gazlar ajralib chiqadi. Chang avtomobil gʻildiragi va yoʻl toʻshalmasining oʻzaro taʼsiri, mashina kuzoviga yuklangan materialning shamol taʼsirida uchirilishi natijasida ajraladi.

62. Karyer chegarasida avtotransport tomonidan ajralib chiqadigan changning umumiy miqdori quyidagi ifoda yordamida hisoblanadi:

q=C 1 *C 2 *C 3 *N*a*q 1 /3600+C 4 *C 5 *C 6 *F 0 *n*q 2 , g/s (1.37),

bu yerda,

S 1 — avtotransportning oʻrtacha yuk koʻtarish koeffitsiyenti boʻlib, uning qiymati 24-jadvaldan qabul qilinadi;

S 2 — transportning karyerdagi oʻrtacha harakatlanish tezligi hisobga oluvchi koeffitsiyent, qiymati 25-jadvaldan qabul qilinadi;

Yuk uzatilishining oʻrtacha tezligi, ushbu ifoda orqali aniqlanadi:

V=N*a/N, km/chas; (1.38),

S 3 — yoʻlning holatini hisobga oluvchi koeffitsiyent, qiymati 26-jadvaldan qabul qilinadi.

S 4 — platformadagi yuk yoki material sirtining tuzilish (profil) i koeffitsiyenti, F fakt. /F 0 — nisbatdan aniqlanadi,

Bunda: F fakt — platformadagi material (yuk)ning haqiqiy sirti;

F 0 — platformaning oʻrtacha yuzasi;

S 4 — ning qiymati materialning yirikligiga bogʻliq ravishda 1, 3-1, 6 oraligʻida qabul qilinadi.

S 5 — material (yuk) ga shamol esishining taʼsirini hisobga oluvchi koeffitsiyent boʻlib, shamol tezligi va transport harakatining oʻrtacha tezligining teskari vektorlarining geometrik yigʻindisi sifatida aniqlanadi.

Bu koeffitsiyentning qiymati 2.4.23-jadvalda keltirilgan.

S 6 — material sirti namligini hisobga oluvchi koeffitsiyent, (1.36) ifodada S 6 =K 5 , 20-jadvaldan qabul qilinadi.

N — barcha transportlarning bir soat mobaynida borib-qaytish (qatnash) lari soni;

a — karyer chegarasida bitta qatnashning oʻrtacha uzunligi, km;

S 1 =S 2 =S 3 =1, boʻlib, 1450 qabul qilinadi.

q 1 — platformadagi materialning birlik haqiqiy yuzasidan vaqt birligida ajraladigan chang miqdori, g/m 2 *s;

F o — platformaning oʻrtacha yuzasi, m 2 ;

n — karyerda ishlayotgan avtomashinalar soni.

24-jadval

S 1- ning avtotransportning oʻrtacha yuk koʻtarishga bogʻliqligi

Oʻrtacha yuk koʻtarish qobiliyati , t S 1 5 0,8 10 1,1 15 1,3 20 1,6 25 1,9 30 2,5 40 3,0

25-jadval

Koʻchirilishning oʻrtacha tezligi km/soat S 2 5 0,6 10 1,0 20 2,0 30 3,5

26-jadval

S 3 ning yoʻlning holatiga bogʻliqligi

karyer yoʻllarining holati S 3 Qoplamasiz (toʻproq) yoʻl 1,0 Chaqiq toshli qoplamali yoʻl 0,5 k alsiy xlori eritmasi, SSB, bitum emulsiyasi bilan ishlov berilgan chaqiq toshli qoplamali yoʻl 0,1

27-jadval

S 5 ning mashina kuzoviga taʼsir shamoli tezligiga bogʻliqligi

Shamol tezligi, m/s S 5 do 2 1,0 5 1,2 10 1,2

21-bob. Karyer mashinalari ishlayotganida zaharli gazlarning tashlamalari

63. Quvvati 1 ot kuchi boʻlgan karbyuratorli dvigatellarning ishlashi uchun 0,25 kg/o.k.soat, dizel dvigatellar uchun esa 0,25 kg/o.k.soat yoqilgʻi sarflanadi.

64. Karyer mashinalari ishlaganida sarflangan har 1 kg yoqilgʻisidan 15-20 g yoqilgʻi gazlari ajralib chiqadi. yoqilgʻi gazlarning tarkibiy tavsifi 28-jadvalda keltirilgan.

65. Yoqilgʻi gazlarining har bir zaharli gazining miqdori quyidagi formulalar(1.39), (1.40), (1.41)ga mos ravishda aniqlanadi:

M so = (f 1 *W 1 *m 1 (SO)+f 2 *m 2 (CO))/3600, g/s (1.39);

M N Ox = (f 3 *W 1 *m 1 (NO x )+f 4 *W 2 *m 2 (NO x ))/3600, g/s (1.40);

M ald. = (f 5 *W 1 *m 1 (ald.)+f 6 *W 2 *m 2 (ald.))/3600, g/s, : (1.41),

f 1 , f 2 , …f 6 — dvigatellar ishlash tartibining zaharli komponentlar chiqarilishiga taʼsirini hisobga oluvchi koeffitsiyentlar (29-jadval);

m 1 (SO), m 1 (NO x ), m 1 (ald.) — “kichik yurish” rejimida 1 kg benzin yoqilganida ajralib chiqadigan zararli komponentlarning miqdori, (29-jadval);

m 2 (SO), m 2 (NO x ), m 2 (ald.) — “kichik yurish” rejimida 1 kg dizel yoqilgʻisi yoqilganida ajralib chiqadigan zararli komponentlarning miqdori, (29-jadval);

W 1, W 2 — mos ravishda benzin va dizel yoqilgʻisi sarfi, kg/soat.

28-jadval

Yoqilgʻi gazlarining tavsifi

Komponentlar ogʻirlik boʻyicha miqdori, % benzinli dvigatellar dizelli dvigatellar Azot 74-77 76-78 Kislorod 2-8 12-18 Suv bugʻi 3,0-5,5 0,5-4,0 Uglerod IV 5-12 1,0-6,0 Uglerod oksidi 2-12 0,05-0,5 Azot oksidlari 0,0004-0,008 0,0002-0,01 Uglevodorodlar 0,2-3,0 0,009-0,5 Aldegidlar 0,0-0,002 0,001-0,009 Qurum 0,0-0,05g/m 3 0,01-1,1g/m 3 benz(a)piren do 20mkg/m 3 do 10mkg/m 3

29-jadval

Dvigatellarning ishlash tartibi koeffitsiyentlari va zaharli gazlarning chiqishi

Yoqilgʻi turi d vigatellarning ishlash tartibi 1 kg yoqilgʻidan zaharli komponentlarning grammlarda hisoblangan chiqishi va dvigatellarning ishlash rejimi koeffitsiyentlari f 1 M 1(CO) f 3 M 1( N Ox) f 1 m 1(ald.) benzin Sekin yurish 1 20,00 1 1,0 1 1,0 tezlanish 0,18 37,5 0,66 Tez yurish 0,23 17,5 0,33 sekinlanish 0,55 0,5 26,6 f 1 M 2(CO) f 1 M 2(CO) f 1 m 2(ald.) Dizel yoqilgʻisi Sekin yurish 1 20,00 1 2,0 1 1,0 tezlanish 1 14,1 1 Tez yurish 1 4,1 1 sekinlanish 1 0,66 2,5

22-bob. Qazish-yuklash ishlaridagi tashlamalar

66. Ekskavator ishlashida chang chiqishi qazib olingan materialni avtomobilga yuklash paytida sodir boʻladi. Chang ajralish jarayoni quyidagi tenglama boʻyicha ifodalanadi:

Q 2 =R 1 *R 2 *R 3 *R 4 *G*10 6 /3600, g/s, (1.42),

Bunda:

R 1 — materialda changli fraksiyaning ogʻirlik boʻyicha hissasi. Oʻlchamlari 0 — 200 mkm boʻlgan changli fraksiyani elash va yuvish yoʻli bilan aniqlanadi;

R 2 — chang hissasi (aerozolga aylanadigan changlarning massasi);

Changning haqiqiy dispers tarkibini tekshirish va R 2 ning kattaligini aniqlashtirish changiyotgan obyekt chegarasida havo changidan shamol namuna olish tomoniga tezligi 2 m/s bilan esayotgan holda, namuna olish bilan amalga oshiriladi.

R 3 — ekskavatorning ishlash zonasida shamolning tezligini hisobga oluvchi koeffitsiyent, 30-jadvaldan qabul qilinadi;

R 4 — materialning namligini hisobga oluvchi koeffitsiyent, qiymati 23-jadvaldan qabul qilinadi;

G — ekskavator ishlov beriladigan jinsning jami miqdori, t/soat.

30-jadval

R 3 koeffitsiyentning shamol tezligiga bogʻliqligi

shamol tezligi, m/s R 3 koeffitsiyentning kattaligi 2 gacha 1,0 5 gacha 1,2 10 gacha 1,5 20 gacha 2,0 20 dan koʻp 2,5

23-bob. Burgʻilash ishlardagi tashlamalar

67. Quduq va shpurlarni burgʻilashda atmosfera havosi ifloslanishi hajmini hisoblashda, sanoat tomonidan tashlanadigan barcha dastgohlar chang tozalash vositalari bilan chiqarilishi hisobga olinadi:

Q 3 =n*Z*(1-h)/3600 , (1.43),

n — bir vaqtda ishlaydigan burgʻilash dastgohlari soni;

Z — bitta dastgoh burgʻilashida chiqadigan chang miqdori, g/soat;

n — chang tozalash tizimining samaradorligi, hissalarda.

68. Agar burgʻilash maydonida har xil tizimdagi bir nechta dastgohlar ishlaydigan boʻlsa, hisoblash tenglamasi quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:

Q 3 =(n 1 *Z 1 *(1-h 1 )+ n 2 *Z 2 *(1-h 2 )+ + n i *Z i *(1-h i ))/3600 g/s, (1.44),

bunda, n 1 , n 2 , …, n i — bir vaqtda ishlaydigan har xil tizimdagi burgʻilash dastgohlari soni;

Z 1 , Z 2 , …, Z i — quduqdan chiqadigan changning dastlabki miqdori;

n 1 , n 2 , …, n i — oʻrnatilgan chang tozalash jihozining samaradorligi (31-jadval).

31-jadval

Burgʻilashda chang tashlamalar hajmini hisoblash uchun qiymatlar

Burgʻilash usuli Chang tozalash tizimi h Sharoshechli siklon 0,75 Namli chang tutgich 0,85 Olovli Qoʻlsimon filtr 0,95

24-bob. Portlatish ishlaridagi chang tashlamalari

69. Portlatish ishlarida katta miqdorda chang ajralishi kuzatiladi. Katta miqdorda chang ajralishi qisqa muddatda atmosferadagi changning ulushi RECHU dan yuz martalab oshib ketishiga olib keladi. Portlash ishlarida changning bir vaqtda tashlamalarini hisoblash uchun quyidagi tenglamadan foydalanish mumkin:

Q 4 =a 1 *a 2 *a 3 *a 4 *D*10 6 , g, (1.45),

a 1 — 1 kg portlovchi modda portlatilganida havoga koʻtariladigan materiallar miqdori (4-6t/kg);

a 2 — portlatilgan togʻ massasiga nisbatan, zarrachalar oʻlchamlari 0-50 mkm boʻlgan aerozolga aylanuvchi changning hissasi (oʻrtacha 2*10 -5 );

a 3 — portlash zonasida shamol tezligini hisobga oluvchi koeffitsiyent, (Q 3 =P 3 ), (33-jadval) ;

a 4 — burgʻilash maydonini dastlabki namlashi va quduqni suvlashini hisobga oluvchi koeffitsiyent (32-jadval);

D — portlatuvchi modda miqdori, kg.

32-jadval

Burgʻilash maydonini dastlabki namlash va quduqlarni suv bostirishni hisobga oluvchi a 4 koeffitsiyentining qiymatlari

Maydonni avvaldan tayyorlash a 4 ning qiymati Chang choʻkish zonasini sugʻorish, 10l/m 0,7 Quduqni suv bostirish (suv ustuni balandligi 10-14m) 0,5

70. Portlatish ishlarida chang chiqarilishi davomiyligi uzoq boʻlmaganligi (10 minutlar atrofida) sababli, bu ifloslantiruvchi moddalar miqdorini bir vaqtda baravariga tashlanadigan moddalar miqdorini hisoblashda eʼtiborga olinishi kerak.

25-bob. Texnologik jihozlar

71. Texnologik jihozlarning umumiy tashlamalari (Q) maʼlum vaqt ichida toʻkilgan, yuklangan va tushirilgan materiallarning birlik jihozga toʻgʻri keladigan umumiy miqdorini solishtirma tashlamaga koʻpaytirib aniqlanadi:

Q = 10 -3 *gB, (t): (1.46),

g — chang tashlamasining solishtirma koʻrsatkichi, kg/t (8; 12; 33-jadvallar);

V — birlik jihozga toʻgʻri keladigan materiallarning umumiy miqdori t. 33-jadvalda keltirilgan.

33-jadval

Tashkillashtirilmagan tashlamalarning solishtirma koʻrsatkichlari qiymatlari

Tashlama manbalari Material Namlik,% Tashlama manbasi yonida chang bulutidagi changning ulushi, g/m 3 Chang ajralishining solishtirma koʻrsatkichi, kg/t Vagondan tushirish Tuproq - - 0,295 m aydalagich bunkeriga samosvaldan tushirish (yuk koʻtarishi 26t) Mergel 2,4 1,5 0,02 Greyferda yuklash (yuk koʻtarishi 5t) Mergel 2,6 3,5 0,04 Greyferda (yuk koʻtarishi 5t) xom ashyoni yuklash Klinker Ohaktosh Tuproq - 5,0 16,0 2,7 3,1 0,3 0,06 0,04 0,003 Dumpkar vagonidan tushirish Dolomit 7,0 8,0 0,12 Maydalangan materialni sepish tuguni (balandlik 5m, unumdorlik 175 t/soat) Mergel - 2,6 0,08 Qayta quyish tuguni (balandlik 1,5m, unumdorlik 40t/soat ) Dolomit 7,0 1,08 0,02 Vagondan tushirish Magnezit - - 0,116 Bunkerli vagondan tushirish Pishirilgan dolomit - - 0,021 Shamot - - 0,043 Shlaklarni ochiq saqlash omborlari Shlak - - 0,004 Vagonlarga shlaklarni yuklash “q uruq” chang tutgichlar changi - - 0,01 Shlakni qayta ishlash Shlak - - 0,02 Shlakni koʻchirish Shlak - - 0,005 Qayta toʻkish tuguni Nam tuproq - 2,0 - Avtotsisterna temir yoʻl vagonlarini yuklash (oʻz oqimi bilan) Sement - 3,5 0,02 Pnevmotransportda avtotsisterna temir yoʻl vagonlarini yuklash Sement - 19,5 0,2 Xomashyo materiallari uchun tegirmon: Chang barabandan soʻrish - 9,0 - Toʻladan soʻrish - 0,5 -

26-bob. Atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarning umumiy tashlamalarini hisoblash

72. Atmosfera havosiga tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning taqribiy massasi (V) ularning texnologik jihozlardan ajralib chiqqan (M umum ) miqdori bilan chang-gaz tozalash qurilmalari (U) va ishlab chiqarishni takomillashtirish natijasida ushlab qolingan qismlari yigʻindisi oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi.

V = M umum — (U+S), (t) (1.47).

Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligidagi temir-beton ishlab chiqarish obyektlaridan ifloslantiruvchi moddalar tashlamalarining yiriklashtirilgan koʻrsatkichlari 34-jadvalda keltirilgan:

34-jadval

Temir-beton ishlab chiqarish obyektlaridan ifloslantiruvchi moddalarning tashlamalari yiriklashtirilgan koʻrsatkichlari

Obyektlar Tozalanmasdan tashlanadi Qattiq zarrachalari tozalanib, chiqariladi Tozalashda qattiq zarrachalar tutib qolinadi va zararsizlantiriladi Qattiq oltingugurt, azot, uglerod oksidlari, uglevodorodlar boshqalar 1-bosqichli 2-bosqichli 1-bosqichli 2-bosqichli Zavodlar: temir-beton konstruksiyalari, TBB, KPD (1000 m 3 betonga) 2,0-5,0 - 0,3-1,0 0,4-2,0 0,01-0,03 1,6-3,0 1,99-4,97

27-bob. Yogʻochga ishlov berish boʻlimi

73. Arralash, payrahalarni ajratish, arralab tilingan materiallarning chetlarini qirqish, tayyorlanmalarni oʻyish jarayonlarini bajarish uchun tasmasimon-arralash, tekislovchi, oʻyuvchi, tarashlovchi-arralovchi, universal-shina kesuvchi, universal-yonbosh kesuvchi, taxtalarni belgilangan oʻlcham boʻyicha tilish dastgohlari qoʻllaniladi.

74. Yogʻochga ishlov berishda ajralib chiqadigan asosiy zararli moddalar yogʻoch changi, qirindilar va payrahalar hisoblanadi. Bunda, yirik qirindilar va payrahalar atmosfera havosiga tashlanmaydi.

75. Vaqt birligi ichida bitta dastgohdan chiqadigan changning solishtirma miqdori 0,05 kg/soat qabul qilinadi va uning yillik miqdori quyidagi ifoda orqali aniqlanadi:

q n = 0,05*T, (1.48),

bunda: T — yil davomida dastgohning ishlash vaqti, soat.

28-bob. Turgʻun dizel qurilmalari

76. Mazkur usul turgʻun dizel qurilmalaridan tashlamalarni ularning solishtirma koʻrsatkichlari asosida hisoblash tartiblarini oʻrnatadi va turgʻun dizel qurilmalarining barcha turlari (dizelgeneratorlari, burgʻilash agregatlari, motopompa, motokompressorlar, motoventilyatorlar) uchun taalluqlidir.

77. Ushbu usul turgʻun dizel qurilmalaridan 20 minutlik vaqt oraligʻida bir martalik maksimal va yillik umumiy tashlamalarni hisoblash amalga oshiriladi.

78. Bir martalik maksimal tashlamalarni hisoblash uchun dastlabki maʼlumotlar sifatida, dizel qurilmasining ekspluatatsion quvvati haqida — zavodning texnik hujjatlarida keltirilgan maʼlumotlari (agar ekspluatatsion quvvati haqida maʼlumotlar boʻlmasa, belgilangan (nominal) quvvat) dan foydalaniladi, atmosfera havosiga umumiy tashlamalarni hisoblash uchun dizel yoqilgʻisining yillik sarfi haqidagi hisoblash maʼlumotlaridan foydalaniladi.

79. Turgʻun dizel qurilmalarining yoqib ishlatilgan gazlari bilan birga atmosfera havosiga tashlamalarini hisoblashlar quyidagi zararli moddalar uchun bajariladi:

uglerod oksidi (SO);

azot oksidlari (NO x ) (NO 2 ga hisoblangan)

uglevodorodlar (CN) 1 ;

qurum(C);

sulfid angidridi (SO 2 );

formaldegid (CN 2 O);

benz(a)piren (BP).

80. Turgʻun dizel qurilmalari uchun atmosferani ifloslantirilishini hisoblaganda, RECHU m.b. ning qiymati kerosin boʻyicha olinadi.

81. Asosiy sinflanish belgilari (ishchi jarayonini tashkillashtirish usulini aniqlovchi belgilar — nominal quvvat, tezyurishlilik, silindrlar soni), shuningdek ajraladigan moddalarning zaharlilik xususiyatlariga mos ravishda, toʻrtta guruhga boʻlinadi (N e — nominal quvvat, n — aylanishlar soni, i — silindrlar soni):

a) kam quvvatli, tezyuruvchan va oʻta tez yuruvchan (N e <73,6 kVt, n = 1000-3000 min -1 ). Masalan, dizelgeneratorlar 0801-08011 (2Ch9,5/10), 1601-1612 (4Ch9,5/10), 3001-3012 (8Ch9,5/10); dizel-elektr agregatlari 2E-16A (4Ch8,5/11), A-01M;

b) oʻrta quvvatli, oʻrtacha tezyuruvchan va tez yuruvchan (N e =73,6-736 kVt, n=500-1500 min -1 ). Gazomotokompressor KS-550/4-64 (8D22/22,5), avtomatlashtirilgan dizel-elektr agregati ASDA-200 (dizel 1D12V-300), dizel-generator DGR 300/500-4 (6CHN 25/34), dizel-nasos qurilmasi DNU 120/70 (6CHN12/14), YAMZ-238 dizel bazasidagi energetik qurilmasi, DGA-315,320 (6CHN25/34), G-72 (6CHN36/45), KAS 315 (12CHN18/20), KAS 630R (12CHN18/20), AS 630M (12CHN18/20) dizel generatorlari;

v) baquvvat, oʻrtacha tezyuruvchan (N e = 736-7360 kVt, n =500-1000 min -1 ). Masalan, 1A-6D49 (8CHN26/26), 1-9DG (16CHN26/26) burgʻilash agregati, 14DG (dizel14D40), G-99 (6CHN12A36/45), PE-6 (12CHN26/26), DG-4000 (dizel 64G bazasidagi 61V-3 modeli) dizelgeneratori;

g) baquvvat, yuqori tezyuruvchan, koʻp silindrli (N e =736-7360 kVt, n=1500-3000 min -1 , i>30). Masalan, ASDG-800 (42CHSPN16/17), DG-2000 (56CHSPN16/17).

82. Kapital taʼmirlashdan soʻng tashlamalar miqdorida oʻzgarishlar roʻy beradi. Kapital taʼmirlangan turgʻun dizel qurilmalaridan foydalanayotganligi uchun tashlamalardagi maʼlumotlarga koʻrsatilgan holatlarni hisobga olib tuzatishlar kiritilishi lozim.

29-bob. Oʻrtalashtirilgan koʻrsatkichlardan foydalanib tashlamalarni hisoblash

83. Turgʻun dizel qurilmalaridan i — inchi moddaning maksimal tashlamasi (g/s) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

e Mi (g/kVt·ch) — i — inchi zararli moddaning turgʻun dizel qurilmalarining birlik foydali ishini nominal quvvatdagi rejimda bajarganidagi tashlamalari 35 yoki 36-jadvallardan qabul qilinadi;

P E (kVt) — dizel qurilmasining ekspluatatsion quvvati haqida tayyorlovchi — zavodning texnik hujjatlarida keltirilgan maʼlumotlari [agar ekspluatatsion quvvati haqida maʼlumotlar boʻlmasa, belgilangan (nominal) quvvat (N e )] dan foydalaniladi;

(1/3600) — soatdan sekundga oʻtish koeffitsiyenti.

35-jadval

Kapital taʼmirlashgacha turgʻun dizel qurilmalarining turli guruhlari uchun e Mi (g/kVt·ch) tashlamalar qiymatlari

Guruh Tashlama g/kVt·ch SO N O x CN C SO 2 CN 2 BP A 7,2 10,3 3,6 0,7 1,1 0,15 1,3·10 -5 B 6,2 9,6 2,9 0,5 1,2 0,12 1,2·10 -5 V 5,3 8,4 2,4 0,35 1,4 0,1 1,1·10 -5 G 7,2 10,8 3,6 0,6 1,2 0,15 1,3·10 -5

36-jadval

Kapital taʼmirlangan turgʻun dizel qurilmalarining turli guruhlari uchun e Mi (g/kVt·ch) tashlamalarining qiymatlari

Guruh Tashlama g/kVt·ch SO N O x CN C SO 2 CN 2 BP A 8,6 9,8 4,5 0,9 1,2 0,2 1,6·10 -5 B 7,4 9,1 3,6 0,65 1,3 0,15 1,5·10 -5 V 6,4 8,0 3,0 0,45 1,5 0,12 1,4·10 -5 G 8,6 10,3 4,5 0,75 1,3 0,2 1,6·10 -5

37-jadval

Kapital taʼmirlashgacha turgʻun dizel qurilmalarining turli guruhlari uchun q Mi (g/kg yoqilgʻi) tashlamalarining qiymatlari

Guruh tashlama, g/kg yoqilgʻi SO N O x CN C SO 2 CN 2 BP A 30 43 15,0 3,0 4,5 0,6 5,5·10 -5 B 26 40 12,0 2,0 5,0 0,5 5,5·10 -5 V 22 35 10,0 1,5 6,0 0,4 4,5·10 -5 G 30 45 15,0 2,5 5,0 0,6 5,5·10 -5

84. Turgʻun dizel qurilmalaridan yil davomida i — inchi moddaning atmosfera havosiga umumiy tashlamasi (t/yil) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

q ei (g/kg yoqilgʻi) — turgʻun dizel qurilmalari foydalanish siklini tashkillashtiradigan rejimlarda ishlaganida bir kg sarflangan dizel yoqilgʻisiga toʻgʻri keladigan i-inchi zararli moddaning 37 yoki 38-jadvallardan aniqlanadigan tashlamasi;

G t (t) — turgʻun dizel qurilmalari uchun yil davomida sarflaydigan yoqilgʻi sarfi, (qurilmadan foydalanish hisobotlaridan olinadi);

(1/1000) — “kg” ni “t” ga aylantirish koeffitsiyenti.

38-jadval

Kapital taʼmirlangach turgʻun dizel qurilmalarining turli guruhlari uchun q Mi (g/kg yoqilgʻi) tashlamalar qiymatlari

Guruh tashlama, g/kg yoqilgʻi. SO N Ox CN C SO 2 CN 2 O BP A 36 41 18,8 3,75 4,6 0,7 6,9·10 -5 B 31 38 15,0 2,5 5,1 0,6 6,3·10 -5 V 26 33 12,5 1,9 6,1 0,5 5,6·10 -5 G 36 43 18,8 3,15 5,1 0,7 6,9·10 -5

85. Xalqaro talablarga javob beradigan turgʻun dizel qurilmalari uchun tashlama qiymatlari 35, 36, 37, 38-jadvallaridagi qiymatlari SO uchun 2, NO 2 va NO 2,5 hamda CN, C, CN 2 O va BP — 3,5-marta mos ravishda kamaytirish mumkin.

86. Atrof-muhit muhofazasining har xil texnologiyalari qoʻllanilganida, (suyuqlikli va katalitik neytralizatorlar, qurumli filtrlar, yoqilgʻilarning “ekologik toza” turi, 39-jadval), yoqilgʻi gazlarni tozalash samaradorligi ulardan foydalanish sharoitidagi tashlamalarni oʻlchov asboblari yordamida nazorat qilish yoʻli bilan olingan maʼlumotlar mosligi tasdiqlanishi lozim.

39-jadval

Atrof-muhitni muhofazalash texnologiyasining samaradorligi toʻgʻrisida maʼlumot

T/r Texnologik jarayonning nomlanishi Moddalar Tozalash darajasi % da 1. k atalitik neytralizatorda oksidlanish (aktiv faza platina Pt) CO 90-95 CN 70-80 C 30-50 SN 2 O 50-60 2. Reaktorni qizitish usulida katalitik neytralizatorda oksidlanish (aktiv faza platina Pt) CO 98-100 CN 98-100 C 50-60 CN 2 O 90-95 3. Reaksiyaga kirishuvchi katalitik filtroelementlarda oksidlash va filtrlash (aktivfaza platina Pt) CO 98-100 CN 98-100 C 90-95 CN 2 90-95 4. s uv disperlangan yoqilgʻini qoʻllash N ox do 50 C 60-80 5. Kam oltingugurtli yoqilgʻini qoʻllash SO 2 do 95 6. u yali-blokli katalizatorlarda N O ni qayta tiklash (aktiv faza V 2 O 5 (WO 3 )/TiO 2 ) N o x do 80 7. Suvli eritmada yuvish (suyuqlikli neytralizatsiya) N o x do 40 C do 50 CN 2 O do 80

30-bob. Yoqib ishlatilgan gazlarning harorati va sarflarini aniqlash

87. Turgʻun dizel qurilmalaridan yoqib ishlatilgan gazlarning sarfi ushbu ifoda boʻyicha aniqlanadi:

88. yoqib ishlatilgan gazlarning hajmiy sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

89. Atmosfera havosiga yoqib ishlatilgan gazlarning turgʻun dizel qurilmalaridan tashkillashtirilgan tashlamasi 5 m gacha boʻlgan balandlikka chiqarilganida, ularning haroratini 450 °S, 5 dan 10 m gacha balandlikka chiqarilganida — 400°S qabul qilish mumkin.

31-bob. Lok-boʻyoq ishlab chiqarish

90. Biron bir sirt yuzasining qoplanmasini shakllantirish jarayonida ifloslantiruvchi moddalarning ajralib chiqishi lok-boʻyoq materiallarini surkash va uni quritishda roʻy beradi.

91. Lok-boʻyoq materiallarining tarkibidagi ifloslantiruvchi moddalarning havoga ajralib chiqishi uning tarkibi, qoplamani qoplash usuli, qoʻllanilayotgan jihoz unumdorligi, surkaladigan qoplamaning qalinligi, ifloslantiruvchi moddalarni tutib qoluvchi yoki neytrallashtiruvchi vositalarining mavjudligi va boshqalarga bogʻliq.

92. Mazkur uslubda, boʻyash va quritish jarayonida lok-boʻyoq material va erituvchilarining uchuvchan qismi toʻliq gaz holatiga oʻtadi deb qabul qilinadi.

93. Ifloslantiruvchi moddalarning chiqarilishini hisoblash uchun haqiqiy yoki rejadagi lok-boʻyoq materiallarining sarfi, undagi uchuvchan qismining hissasi, iflosliklarni tutib qoluvchi va zararsizlantiruvchi jihozlar mavjud boʻlganida — uchib chiqadigan moddalar hissasi — yaʼni, tozalash darajasi dastlabki maʼlumot sifatida qabul qilinadi.

32-bob. Tashkillashtirilgan manbalardan tashlamalar hisobi

94. Buyumning sirtiga lok-boʻyoq materiallarni surkash jarayonida, gazni tozalash uskunalari mavjud boʻlmagan holatlarda, havosiga ajraladigan yoki atmosfera havosiga tashlanadigan boʻyoq aerozolining tonnada ifodalangan miqdori (Ma) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

M a = M k *f a *f t *10 -4 , (1.56),

Bu yerda,

M k — boʻyash uchun foydalanilgan lok-boʻyoq massasi, t;

f a — lok-boʻyoq materiallarining aerozol koʻrinishida foizlarda ifodalangan yoʻqotilish hissasi, 40-jadvaldan qabul qilinadi;

f t — lok-boʻyoq materiallari qattiq qismining foizlarda ifodalangan hissasi, 41-jadvaldan qabul qilinadi;

40-jadval

Lok boʻyoq bilan buyum sirtini boʻyashda ajraladigan ifloslantiruvchi moddalar

Boʻyash usuli m aterialning qattiq tarkibli qismiga nisbatan % da ifodalangan, boʻyash jarayonida, ajraladigan, lok-boʻyoq aerozolining hissasi, fa Lok-boʻyoq materialining umumiy miqdoriga nisbatan undagi uchuvchan erituvchilarning hissali, fp boʻyashda, fp.o quritishda, fr.s. Pnevmatik (Havoli) 30,0 25 75 Havosiz 2,5 23 77 gidroelektrostatik 1,0 25 75 pnevmoelektrostatik 3,5 20 80 Elektrostatik 0,3 50 50 Issiq sachratish 20,0 22 78 Botirish - 28 72 Oqimli quyish - 35 65 Elektrochoʻktirish - 10 90

95. Buyumning sirtiga lok-boʻyoq materiallarni surkash jarayonida gazni tozalash uskunalari mavjud boʻlgan holatlarda, havosiga ajraladigan yoki atmosfera havosiga tashlanadigan boʻyoq aerozolining tonnada ifodalangan miqdori (Ma) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

M a = M k *f a *f t *(1-n)*10 -4 , (1.57),

Bu yerda,

M k — boʻyash uchun foydalanilgan lok-boʻyoq massasi, t;

f a — lok-boʻyoq materiallarining aerozol koʻrinishida foizlarda ifodalangan yoʻqotilish hissasi, 40-jadvaldan qabul qilinadi;

f t — lok-boʻyoq materiallari qattiq qismining foizlarda ifodalangan hissasi, 42-jadvaldan qabul qilinadi;

n — tozalash darajasi, birlik qismlarida;

96. Gazni tozalash uskunalari mavjud boʻlmagan holatlarda, lok-boʻyoq tarkibida boʻlgan alohida ifloslantiruvchi moddaning qoplamani surkashdagi tashlama yoki tashlamaning tonnada ifodalangan miqdori (M o ) quyidagi formula orqali topiladi:

M o = M k *f p *f p.o *f k *10 -6 (1.60)

bu yerda:

M k — boʻyash uchun ishlatiladigan lok-boʻyoq materialining massasi, t;

f r — lok-boʻyoq materiallarining uchuvchan qismi foizlarda ifodalangan yoʻqotilish hissasi, 41-jadvaldan qabul qilinadi;

f p.c — lok-boʻyoq materiallari uchuvchan erituvchilarning foizlarda ifodalangan hissasi, 40-jadvaldan qabul qilinadi;

f k — ifloslantiruvchi moddaning lok-boʻyoq materialining uchuvchan qismidagi foizlardagi hissasi 41-jadvaldan qabul qilinadi;

n — tozalash darajasi, birlik qismlarida;

97. Alohida ifloslantiruvchi moddaning lok-boʻyoq materialining uchuvchan qismidagi umumiy tashlamasi quyidagi formula yordamida aniqlanadi:

M obsh = M ok + M ck . (1.64).

98. Boʻyalayotgan buyumning umumiy maydoni yuzasi va atmosfera havosiga tashlanadigan ifloslantiruvchi moddaning, solishtirma miqdori maʼlum boʻlsa, maʼlum texnologik jarayonida bir xil turdagi lok-boʻyoq materiallari qoʻllaniladigan va boʻyash bir qatlamli boʻlib, gaztozalash qurilmasi mavjud boʻlmagan hollarda ifloslantiruvchi moddaning tonnalarda ifodalangan miqdori quyidagi formula yordamida amalga oshiriladi:

bu yerda,

qij — i — turdagi lok-boʻyoq materialini j -texnologik jarayonda qoʻllab boʻyayotganda, uni transportirovka qilish va dastlabki quritishni hisobga olgandagi ifloslantiruvchi moddalarning solishtirma miqdori, g/m 2 ;

Fij — j -texnologik jarayonda i — turdagi lok-boʻyoq materiali bilan boʻyashdagi buyum sirtining jami yuzasi, m 2 /yil.

99. Atmosfera havosiga vaqt birligi ichida tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalar massasi (g/s), yuqorida keltirilgan umumiy tashlamalarni aniqlash formulasi bilan topiladi, faqat, bunda, boʻyash uchun ishlatiladigan lok — boʻyoq materiallarining massasi (M k ) oʻrniga, vaqt birligi ichida tashlanadigan lok — boʻyoq materiallari sarfi, (OND-86 tavsiyalariga koʻra, 30 minutlik oraliqdagi oʻrtacha miqdor) olinadi.

M c.p — boʻyoq qoplamasini qoplash texnologik jarayonining t minut davomidagi lok-boʻyoq materialining sarfi, kg;

t — texnologik jarayonning davomiyligi, min.

100. Atmosfera havosiga tashlanadigan boʻyoq aerozolining miqdorini aniqlash formulasi (1.56) quyidagi koʻrinishga ega boʻladi:

M a = 0,56*M k *f a *f t *10 -4 , (1.56),

M k — 30 minut davomida qoplama qoplash texnologik jarayonidagi lok-boʻyoq materialining sarfi, kg;

(1.57)-(1.65) formulalar xam shunga oʻxshash koʻrinishga ega boʻladi.

33-bob. Tashkillashtirilmagan manbalardan tashlamalarni hisoblash

101. Bino va inshootlarning meʼmorchilik elementlari, qurilish konstruksiyalari, quvurlar, havo oʻtkazgichlar, texnologik uskunalar va shunga oʻxshashlarni lak-boʻyoq qoplamalari bilan qoplash (boʻyash) da ifloslangan havoni soʻrib olish jihozlari mavjud boʻlmasa, manbalar tashkillashtirilmagan boʻladi va lak-boʻyoq materiallarining uchuvchan qismidan ifloslantiruvchi moddalarning atmosfera havosiga tashlamalarini hisoblash quyidagi formula yordamida aniqlanadi:

M = 0,56*M k *f a *f t *10 -4 . (1.67).

102. Boʻyoq aerozollarining ochiq maydondagi tashlamalarining hisobi (1.56) formula boʻyicha amalga oshiriladi.

41-jadval

Lok-boʻyoq mahsulotlari tarkibi va ularning ishlatilishi

Lok boʻyoqlari mahsulotlarining turlari Lok boʻyoqlarini mahsulotlarining ishlatilishi Lok boʻyoqlari mahsulotlardagi qattiq moddalarning miqdori, (f t ) Lok boʻyoqlari mahsulotlardagi uchuvchi moddalarning miqdori, (f r ),% Lok boʻyogʻidan mahsulotlarga kiruvchi ifloslantiruvchi moddalarning turi Lok boʻyoq mahsulotlarning tarkibiga kiruvchi uchib chiquvchi mahsulotlar, (f k ),% Avtomobil loklari, boʻyoqlar va avtokosmetika (import) Erituvchilar, aralashtirgichlar, yogʻsizlantiruvchilar Clearcut Buzilmasligi uchun sirtni tozalagich - 100,0 Amilli spirt 1,58 Atseton 3,34 Butilatsetat 54,86 Ksilol 13,65 Psevdokumol 2,75 Stirol 0,96 Etilbenzol 5,24 Etilsellozolv 4,26 Uglevodorodlar S 1 -S 10 13,36 Standox msb-11050 Erituvchi - 100,0 Butilatsetat 32,23 Ksilol 11,50 Uayt-spirit 52,32 Etilbenzol 3,95 Standox msb-11050 82489 Erituvchi - 100,0 Butilatsetat 59,53 Ksilol 11,50 Uayt-spirit 25,02 Etilbenzol 3,95 Standox 2k express Erituvchi - 100,0 Butilatsetat 86,11 Etilatsetat 86,11 Standox 2k for 11031 78058 Chuqur singdiriladigan erituvchi - 100,0 Butilatsetat 9,82 Stirol 70,58 Uayt-spirit 5,21 Etilsellozolv 14,39 Standox 2k for 11031 78082 Chuqur singdiriladigan erituvchi - 100,0 Butilatsetat 9,03 Stirol 67,85 Uayt-spirit 5,79 Etilsellozolv 17,33 Standox silicon remover 85917 Silikonni erituvchi - 100,0 Amilatsetat 4,12 Amilovli spirt 0,08 Butilatsetat 6,76 Ksilol 14,92 Kumol 0,41 Stirol 1,87 Uayt-spirit 61,51 Etilbenzol 6,28 Etilsellozolv 2,52 Etilmetilbenzol 1,53 Standox silicon remover 86786 Silikonni erituvchi - 100,0 Butilatsetat 3,68 Ksilol 9,61 Toluol 4,56 Uayt-spirit 79,31 Etilbenzol 2,84 Standox silistop 86875 Oqayotib qotgan silikonni erituvchi - 100,0 Amilatsetat 0,22 Atseton 6,00 Butilatsetat 9,50 Ksilol 59,61 Etilatsetat 0,27 Etilbenzol 18,43 Uglevodorodlar S 1 -S 10 5,97 Standox 2k Verdunnung Lang 78104 Ikki komponentli erituvchi - 100,0 Butilatsetat 89,15 Etilsellozolv 10,85 Standox 2k Verdunnung Lang 78732 Ikki komponentli erituvchi - 100,0 Butilatsetat 88,51 Etilsellozolv 11,49 Standox 2k Verdunnung Lang 78090 Ikki komponentli erituvchi - 100,0 Butilatsetat 92,55 Etilsellozolv 7,45 Standox Somdi Verdunnung Aralash erituvchi - 100,0 Atseton 25,19 Butilatsetat 20,27 Toluol 54,53 Gruntlash, gʻovaklarni toʻldirgich, shpatlevka, germetiklar va ularni qotiruvchilar Standox Rapid-Spachtel 86077 Tez qotuvchi shpatlevka 76,43 23,57 Atseton 0,19 Butilatsetat 2,30 Dioksan 6,38 Ksilol 3,12 Metanol 4,10 Propanol 0,29 Toluol 4,47 Etilatsetat 18,87 etilmetilbenzol 55,11 Uglevodorodlar S 1 -S 10 5,17 Standox 1k-body fine 89424 Bir komponentli shpaklyopka 60,31 39,69 Butilatsetat 7,17 Dioksan 1,18 Propanol 24,5 Ksilol 42,49 Stirol 1,83 Toluol 1,03 Uayt-spirit 9,86 Etilbenzol 11,94 Standox 2k-plastic-hardener 82551 Ikki komponentli tuproq-plastmassalar gʻovaklarini toʻldirgich 70,91 29,09 Butilatsetat 2,04 Dioksan 0,81 Ksilol 66,07 Toluol 0,18 Uayt-spirit 6,54 Etilbenzol 23,82 etilmetilbenzol 0,54 Standox 3m, super seam sealer Chokni germetiklovchi 70,03 29,97 Butilatsetat 1,75 Dioksan 36,55 Ksilol 2,25 Metanol 22,17 Toluol 28,52 Etilatsetat 2,16 Etilbenzol 0,65 etilmetilbenzol 1,70 Uglevodorodlar S 1 -S 10 4,25 Standox pehardener 82918 Poliefirli shpatlevka qotirgichi - 100,0 Atseton 1,83 Etitilatsetat 71,28 Etilbenzol 0,25 Uglevodorodlar S 1 -S 10 26,64 Spray Max 1k Fullprimer 75121 Bir komponentli grunt-gʻovaktoʻldirgich 62,07 37,93 Amilatsetat 25,58 Atseton 2,37 Butilatsetat 5,40 Propanol 1,48 Ksilol 4,75 Etilatsetat 1,11 Uglevodorodlar S 1 -S 10 Standox 1k-body fine 89602 Bir komponentli shpatlyopka 71,07 28,93 Butilatsetat 5,06 Dioksan 1,18 Propanol 24,5 Ksilol 44,9 Stirol 1,30 Toluol 1,03 Uayt-spirit 10,09 Etilbenzol 11,94 Standox 2k plastic 82519 Ikki komponentli tuproq-plastmassalar gʻovaklarini toʻldirgich 68,76 31,24 Amilatsetat 0,46 Butilatsetat 2,24 Dioksan 0,91 Ksilol 65,93 Toluol 0,28 Uayt-spirit 6,28 Etilbenzol 23,62 etilmetilbenzol 0,28 PE_Spachtel 86662 Poliefirli shpatlepka 22,7 77,3 Stirol 86,85 Toluol 13,15 Nardener 2K-NS 82365 Qotishtirgich - 100,0 Amilovli spirt 0,75 Butilatsetat 72,44 Ksilol 13,43 Uglevodorodlar S 1 -S 10 3,92 Etilbenzol 5,92 Etilsnllozolv 2,80 Etilmetilbenzol 0,74 shpatlevka Qotishtirgich red 85330 Qotishtirgich 44,33 55,67 Butiatsetat 16,39 Ksilol 46,46 Dioksan 3,02 Metilatsetat 8,55 Stirol 3,63 Toluol 1,57 Etilatsetat 1,69 Etilbenzol 18,69 2k MS harter 83310 Ikki komponentli Qotishtirgich - 100,0 Butilatsetat 23,51 Ksilol 53,44 Etilbenzol 23,05 Standox polyester spritz-plastic Ikki komponentli tuproq-plastmassalar gʻovaklarini toʻldirgich 74,4 25,6 Amilatsetat 15,06 Butilatsetat 16,60 Stirol 68,34 2k plastic harter 82560 Ikki komponentli tuproq-plastmassalar gʻovaklarini toʻldirgich - 100,0 Amilovli spirt 5,94 Uglevodorodlar S 1 -S 10 23,63 Dioksan 13,51 Ksilol 34,8 Psevdokumol 1,29 Stirol 0,31 Toluol 2,85 Etilatsetat 1,62 Etilbenzol 13,04 Etilsellozolv 3,01 Stadox 2k nonstop 82560 Ikki komponentli grunt-gʻovak toʻldiruvchi 62,0 38,0 Amilovli spirt 5,99 Uglevodorodlar S 1 -S 10 2308 Dioksan 13,14 Ksilol 35,05 Psevdokumol 1,3 Stirol 0,31 Toluol 2,87 Etilatsetat 1,363 Etilbenzol 13,14 Etilsellozolv 3,03 2K-NS 78317 Ikki komponentli tuproq-plastmassalar gʻovaklarini toʻldirgich 67,8 32,2 Atseton 19,87 Butilatsetat 30,46 Uglevodorodlar S 1 -S 10 10,60 Dioksan 8,21 Metilatsetat 12,15 Toluol 7,96 Etanol 3,14 Etilatsetat 7,61 1K-NS full priemer 81350 Birkomponentli grunt-gʻovaktoʻldirgich 52,22 47,78 Benzol 12,42 Butilatsetat 18,89 Uglevodorodlar S 1 -S 10 10,64 Dibutilftalat 5,78 Toluol 51,27 2K-Solor fuler Birkomponentli grunt-gʻovak toʻldirgich 68,09 31,91 Butilatsetat 68,17 Ksilol 16,64 Kumol 0,12 Uayt-spirit 7,44 Etilbenzol 7,63 Laklar, boʻyoqlar va ular uchun qotirgichlar Charcoal green-pcrl 6861 Asosiy boʻyoq 42,68 57,32 Atseton 8,32 Benzol 0,47 Butilatsetat 51,99 Uglevodorodlar S 1 -S 10 16,76 Amilatsetat 4,22 Propanol 1,08 Ksilol 12,73 Metanol 2,02 Etilatsetat 0,04 Etilbenzol 2,37 Standox 2k klsrlak 20-60 84163 Ikkikomponetli avtolak 52,78 47,22 Amilatsetat 0,60 Amilovli spirt 3,45 Benzol 0,41 Butilatsetat 1,13 Uglevodorodlar S 1 -S 10 40,65 Dibutilformamid 2,39 Ksilol 16,75 Psevokumol 2,39 Stirol 0,19 Toluol 0,21 Etilbenzol 5,12 Etilsellozolv 13,18 Etilmetilbenzol 2,91 Irfacer and coat polirol 42,35 57,65 Amilovli spirt 1,01 Butilatsetat 78,69 Ksilol 5,29 Psevdokumol 2,36 Stirol 0,59 Uayt-spirit 6,76 Etilbenzol 1,22 Etilsellozolv 3,29 Etilmetilbenzol 0,78 Standox 2K elastic additive 84279 shpatlevka uchun plastifikator-qushimcha 7,93 92,07 Amilatsetat 0,50 Butilatsetat 32,21 Ksilol 30,57 Psevdokumol 1,38 Stirol 2,49 Uayt-spirit 15,73 Etilbenzol 10,75 Etilsellozolv 4,46 Etilmetilbenzol 1,91 Standoflex 2K plastic shpatlevka uchun plastifikator-qushimcha 62,2 37,8 Amilatsetat 0,23 Butilatsetat 24,93 Uglevodorodlar S 1 -S 10 0,63 Dioksan 0,24 Kumol 0,33 Ksilol 46,18 Metanol 0,58 Psevdokumol 0,82 Stirol 0,28 Toluol 1,04 Etilatsetat 1,18 Etilbenzol 21,71 Etilsellozolv 1,28 Etilmetilbenzol 0,57 Standoflex 2K autolak Avtolak 49,4 50,6 Butilatsetat 39,99 Ksilol 31,54 Uayt-spirit 15,66 Etilbenzol 12,81 Standoflex 2K klarlak 82500 Avtolak 57,44 42,56 Butilatsetat 16,88 Uayt-spirit 83,12 Standoflex 2K klarlak 84171 Avtolak 53,84 46,16 Amilatsetat 0,41 Amilovli spirt 0,74 Butilatsetat 70,23 Ksilol 13,58 Kumol 0,06 Uayt-spirit 6,15 Etilbenzol 5,90 Etitsellozolv 2,93 2K standocryl 84171 avtolak 53,1 46,9 Butilatsetat 70,47 Ksilol 15,09 Kumol 0,06 Uayt-spirit 6,52 Etilbenzol 7,86 Noshirlik boʻyoqlari va erituvchilari (import) Noshirlik boʻyoqlari asosiy 97,63 2,37 Uglevodorodlar S 1 -S 10 7,88 Ksilol 6,03 Metilatsetat 80,50 Toluol 2,96 Etilbenzol 2,63 “Nartmann” Noshirlik boʻyogʻi 98,25 1,75 Uglevodorodlar S 1 -S 10 53,88 Dioksan 6,82 Ksilol 21,76 Kumol 4,48 Stirol 1,79 Toluol 1,44 Etilbenzol 7,74 Unipak gold 9974 Noshirlik boʻyogʻi 96,7 3,3 Ksilol 96,84 Toluol 3,16 Euro opti cyan 75637 Noshirlik boʻyogʻi 99,83 0,17 Ksilol 13,15 Stirol 86,85 Combiprint 116 Noshirlik boʻyogʻi 21,9 78,1 Amilovli spirt 0,10 Metanol 0,06 Etanol 99,84 Combiprint 811 Noshirlik boʻyogʻi 40,9 59,1 Amilovli spirt 0,01 Metanol 0,09 Etanol 99,9 Combiprint 044 Noshirlik boʻyogʻi 35,0 65,0 Amilovli spirt 0,21 Metanol 1,87 Etanol 97,92 Combiprint eritma - 100,0 Metoksipropanol 47,89 Etanol 1,02 Etilsellozolv 51,09 Diamont № 4 Noshirlik boʻyogʻi 20,0 80,0 Amilatsetat 13,18 Benzol 10,12 Dioksan 3,33 Metiletilketon 43,20 Uayt-spirit 27,5 Etanol 2,67 Diamont № 5 Noshirlik boʻyogʻi 96,2 3,8 Amilovli spirt 8,70 Metanol 4,12 Etanol 87,18 Diamont № 6 Noshirlik boʻyogʻi 98,2 1,8 Amilovli spirt 2,15 Metanol 6,04 Etanol 91,81 Kukunsimon boʻyoqlar Fapromxid serii 700 Issiqlikga chidamli qoplamalar 99,47 0,53 Butilatsetat 33,36 Uglevodorodlar C 1 -S 10 15,26 Toluol 11,65 Etilbenzol 35,73 Fapromxid serii 710 Issiqlikga chidamli qoplamalar 99.49 0.51 Butilatsetat 22,27 Uglevodorodlar S 1 -S 10 31,83 Toluol 5,33 Etilbenzol 40,58 Kr Nerberts Powder Coatings Issiqlikga chidamli qoplamalar 99,03 0,97 Butilatsetat 13,21 Uglevodorodlar S 1 -S 10 19,10 Butanol 4,43 Ksilol 34,0 Kumol 5,54 Stirol 1,79 Toluol 4,28 Etilatsetat 1,60 Etilbenzol 12,75 Etilsellozolv 3,31 m yebel ishlab chiqarish (import) E-50-boʻyogʻi - 16,9 83,1 Atseton 20,25 Etanol 13,25 n-Propanol 8,36 n-Butilatsetat 28,00 Izoamilatsetat 17,99 n-Butanol 12,15 R-43-boʻyogʻi - 3,2 96,8 Atseton 19,31 Izopropanol 3,57 Etanol 4,73 Toluol 2,18 Ksilol 69,20 R-44-boʻyogʻi pishgan gilos rangidagi - 6,8 93,2 Etilatsetat 46,24 Izopropanol 33,85 n-Propanol 1,93 Toluol 2,09 n-Butilatsetat 9,35 Ksilol 6,54 Amerika gilosi rangidagi boʻyoq - 3,5 96,5 n-Propanol 35,94 n-Butilatsetat 38,68 Ksilol 25,39 NS jilosiz Knehe - 31 69 Atseton 25,28 Etilatsetat 10,98 Metiletilketon 2,07 Izopropanol 13,72 n-Propanol 1,47 Toluol 19,20 n-Butilatsetat 12,60 Izoamilatsetat 1,64 Ksilol 7,68 n-Butanol 5,37 UB qurituvchi grunt - 83,51 16,49 Atseton 36,59 Etilatsetat 2,77 Izopropanol 13,17 n-Propanol 1,18 Toluol 3,88 n-Butilatsetat 18,88 Izoamilatsetat 3,27 Ksilol 10,30 n-Butanol 5,64 Stirol 2,35 UB quritilgan poliefirli grunt - 80,5 19,5 n-Butilatsetat 23,55 Etilbenzol 0,38 Ksilol 0,80 Stirol 75,26

MDH mamlakatlarida ishlab chiqilgan lak-boʻyoq materiallarining tarkibi

Lak boʻyoq materiallarining nusxasi Lak-boʻyoq materiallardagi qattiq moddalarning hissasi, (f t ) % Lak boʻyoq materiallari tarkibidagi uchuvchan qismining hissasi, (f r )% Lak boʻyoqlari tarkibdagi uchuvchan qismiga kiruvchi ifloslantiruvchi moddalar nomi Lak boʻyoqlari tarkibdagi uchuvchan qismiga kiruvchi ifloslantiruvchi moddalar miqdori(f k ) Shpatlevkalar MCH-0054 89 11 N-butilli spirt 40 Ksilol 40 Etilenglikol 10 Etilkarbitol 10 NS-007 65 35 Atseton 3 Butilatsetat 18 Etilatsetat 9 N-butilli spirt 10 Etil spirti 10 Toluol 50 NS-008 30 70 Atseton 15 Butilatsetat 30 Etilatsetat 20 N-butilli spirt 5 Toluol 30 NS-173 3,1 96,9 Butilatsetat 7 Etilatsetat 5 N-butilli spirt 4 Etil spirti 77 Etilsellozolv 3 Toluol 4 PF-002 75 25 Solvent 100 EP-0010 90 10 Toluol 55,07 Etil spirti 44,93 XV-005 33 67 Atseton 25,8 Butilatsetat 12,1 Toluol 62,1 XV-005 (***) - - Butilatsetat 12 Atseton 26 Toluol 62 Gruntovkalar AK-070 14 86 Atseton 20,04 N-butilli spirt 12,6 Ksilol 67,36 GF-017 49 51 Ksilol 100 GF-021 55 45 Ksilol 100 GF-021 *** 54 46 Ksilol yoki nefras A 120/200 100 GF-021 “L” *** 54 46 Ksilol yoki nefras A 120/200 99,4 Atseton 0,6 GF-030 75,25 24,75 Uayt-spirt 100 GF-031 54 46 Ksilol 28,7 Uayt-spirit 35,65 Solvent 35,65 GF-032 39 61 Solvent 100 GF-0119 53 47 Ksilol 100 GF-0119 qizgʻish jigarrang 53 47 Ksilol yoki nefras A 120/200 100 GF-0163 68 32 Solvent 100 VL-02 21 79 N-butilli spirt 28,2 Etil spirti 37,6 Ksilol 6 Atseton 28,2 VL-023 26 74 N-butilli spirt 24,06 Etil spirti 48,71 Butilatsetat 3,17 Toluol 1,28 Atseton 22,78 ML-029 60 40 N-butilli spirt 42,62 Ksilol 57,38 MCH-0054 89 11 N-butilli spirt 40 Ksilol 40 Etilenglikol 10 Etilkarbitol 10 NS-173 3,1 96,9 N-butilli spirt 4 Etil spirti 77,7 Butilatsetat 6,4 Etilatsetat 5,2 Toluol 3,6 Etilsellozolv 3,14 Ns-0135 37 63 N-butilli spirt 4 Izobutilli spirt 11 Etil spirti 6 Butilatsetat 46 Etilatsetat 10 Toluol 5 Etilsellozollv 18 NS-0140 20 80 N-butilli spirt 15 Etil spirti 10 Butilatsetat 20 Etilatsetat 15 Toluol 20 Etilsellozolv 15 Siklogensanon 5 NS-0205 39 61 Etil spirti 7 Butilatsetat 53 Etilatsetat 20 Etilenglikolatsetat 20 PF-002 75 25 Solvent 100 PF-020 PF-031: 57 43 Ksilol 100 oq 59 41 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 40,3 Ksilol yoki nefras A 120/200 59,0 Atseton 0,7 Qizgʻich-jigar, ochiq sariq 53 47 Uayt-spirit yoki nefras A 120/200 68,2 Ksilol yoki nefras A 120/200 68,2 Atseton 0,6 FL-03K 70 30 Uayt-spirit 50 FL-03J Ksilol 50 FL-086 54 46 Uayt-spirit 50 Ksilol 50 FL-087 53 47 N-butilli spirt 58,33 Solvent 41,67 XV-079*** 38 62 Butilatsetat 10 Atseton 28 Solvent 62 XS-04*** 40 60 Butilatsetat 12 Atseton 26 Ksilol yoki toluol 62 XS-04 “V”*** 40 60 Butilatsetat 12 Atseton 26 Toluol 62 XS-010 33 67 Atseton 26 Butilatsetat 12 Toluol 62 XS-059 36 64 Atseton 27,57 Butilatsetat 12,17 Toluol 45,35 Siklogeksanon 14,91 XS-059*** 36 64 Atseton 28 Butilatsetat yoki izobutilatsetat 12 Toluol 45 Siklogeksanon 15 XS-068 31 69 Atseton 15,98 Butilatsetat 12,02 Toluol 56,37 Siklogeksanon 5,63 XS-068*** 21 69 Butilatsetat 12 Atseton 26 Toluol 52 Siklogeksanon 10 Emallar AK-194 28 72 Butilatsetat 50 N-butilli spirt 20 Etil spirti 10 Toluol 20 AK-1102 19,5 80,5 Atseton 29,13 Butilatsetat 29,13 N-butilli spirt 2,91 Ksilol 38,83 AS-182 53 47 Ksilol 85 Uayt-spirit 5 Solvent 10 AS-182***: Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 4,6 Ochiq tutun rangli 53 47 Ksilol yoki nefras A 120/200 78,4 Fil suyagi rangli 54 46 Butilli spirt 4,8 Qizil, havo rang, 48 52 Solvent 12,2 Oq 54 46 Qora 44 56 VL-515 28 72 Etil spirti 18,4 Toluol 51,6 Etlitsellozolv 30 GF-92 49 51 Uayt-spirit 8 Ksilol 90 N-butilli spirt 2 GF-92GM 55 45 Ksilol 100 GF-92GS 57 43 Solvent 100 GF-021* 54 46 Ksilol 59 Uayt-spirit 41 GF-820 50 50 Ksilol 50 Uayt-spirit 50 GF-0119* 53 47 Solvent 56 Uayt-spirit 44 GF-0163* 54 46 Ksilol 25 Solvent 33 Uayt-spirit 42 GF-230VE 47 53 Ksilol 22 Uayt-spirit 55 suv 23 KO-83 22 78 Atseton 13,17 Butilatsetat 11,07 N-butilli spirt 9,10 Etil spirti 14,10 Etilsellozolv 7,10 Toluol 45,46 KO-811 34,5 64,5 Butilatsetat 50 N-butilli spirt 20 Etil spirti 10 Toluol 20 KO-822 35 65 Atseton 10 Butilatsetat 10 Etilatsetat 10 N-butilli spirt 5 Etil spirti 15 Etilzollozolv 11 Ksilol 39 KO-935 70 30 Toluol 100 ML-12 50,5 49,5 N-butilli spirt 20,78 Uayt-spirit 20,14 Etilsellozolv 1,4 Solvent 57,68 ML-12 *** Etilsellozolv 0,4 ML-12 “K” ***: Butilli spirt 28,0 qora 44 56 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 50,6 himoyalangan 52 48 Ksilol yoki nefras A 120/200 1,0 boshqa ranglar 50 50 Solvent 20,0 ML-104 68 32 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 50,0 Ksilol yoki nefras S4 120/200 2,0 Butilli spirt 25,0 Solvent 23,0 ML-106*** 58 42 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 43,3 Ksilol yoki nefras A 120/200 1,1 Butilli spirt 21,1 Solvent 34,5 ML-152 43 57 N-butilli spirt 20,85 Izobutilli spirt 9,59 Uayt-spirit 13 Solvent 14,07 Ksilol 39,76 Benzin “kalosha” 2,73 ML-158 53 47 N-butilli spirt 37,03 Uayt-spirit 30,72 Ksilol 32,25 ML-158 ***: Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 56,0 qora 54 46 Butilli spirt 27,8 boshqa ranglar 61 39 Solvent 16,2 ML-165 49 51 N-butilli spirt 35,92 Uayt-spirit 0,68 Ksilol 63,4 ML-197 51 49 Butilatsetat 8,42 N-butilli spirt 41,42 Uayt-spirit 2,01 Etilsellozolv 8,93 Nefras 39,22 ML-242 56 44 N-butilli spirt 20 Izobutilli spirt 20 Ksilol 60 ML-279 50 50 N-butilli spirt 24,74 Ksilol 75,26 ML-283 55 45 N-butilli spirt 19,72 Ksilol 80,28 ML-629 56 44 N-butilli spirt 50 Ksilol 50 ML-1156 51 49 N-butilli spirt 24,58 Ksilol 75,42 ML-1202 ***: Butilli spirt 2,2 Och yashil-havo rang 64 36 Siklogeksanon 78,6 Havo rang Solvent 18,6 Qizgʻich-jigar, och kul rang 67 33 Etiloviy spirt 0,6 ML1214 ME*** 43 57 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 36,5 Ksilol yoki nefras A 120/200 26,0 Butilli spirt 28,0 Solvent 9,5 MS-17 43 57 Ksilol 100 MS-160 43 57 Ksilol 100 MS-226 50 50 Ksilol 100 MCH 123 45 55 Ksilol 100 MCH-240 45 55 N-butilli spirt 37,79 Solvent 22,9 Ksilol 39,31 NS-11 25,5 74,5 Butilatsetat 25 Etilatsetat 25 N-butilli spirt 10 Etil spirti 15 Toluol 25 NS-25 34 66 Butilatsetat 10 Etilsellozolv 8 Atseton 7 Etil spirti 15 Toluol 15 Etilatsetat 45 NS-132P 20 80 Atseton 8 Butilatsetat 8 N-butilli spirt 15 Etil spirti 20 Etilsellozolv 8 Toluol 41 NS-257 38 62 Atseton 7 Butilatsetat 10 N-butilli spirt 15 Etil spirti 10 Etilsellozolv 8 Toluol 50 NS-1125 40 60 Atseton 7 N-butilli spirt 10 Etil spirti 15 Toluol 50 Butilatsetat 10 Etilsellozolv 8 “OLI” ** 52 48 Uayt-spirit 100 PF-115 55 45 Ksilol 50 Uayt-spirit 50 PF-115* 62 38 Ksilol 31 Uayt-spirit 69 PF-115 *** 62 38 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 60 Ksilol yoki nefras A 120/200 40 PF-115 “ekstra” *** Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 59,7 Ksilol yoki nefras A 120/200 39,7 Atseton 0,6 Oq, och sariq 62 38 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 59,7 Ksilol yoki nefras A 120/200 39,7 Atseton 0,6 Krem rangli, och qizgʻish, , havo rang , 60 40 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 59,7 havo rang — 451, havo rang — 1, havo rang — 3, Ksilol yoki nefras A 120/200 39,7 Bodom rang, tuq kul rang 894, toʻq-kul rang-896, och-havo rang, kul rang. Atseton 0,6 Himoyalovchi 57 43 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 59,7 Ksilol yoki nefras A 120/200 39,7 Atseton 0,6 Och sariq, yashil, tuq yashil, Qizgʻish jigar rang, 54 36 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 59,7 sariq, Qizgʻish Ksilol yoki nefras A 120/200 39,7 Atseton 0,6 koʻk-2, och kul rang, jigarrang, qora, ultramarinrang, Koʻk 49 51 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 59,7 Ksilol yoki nefras A 120/200 39,7 Atseton 0,6 Qizil, gilos rang 52 48 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 59,7 Ksilol yoki nefras A 120/200 39,7 Atseton 0,6 PF-126 ***: Dengiz toʻlqini 52 48 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 60 Ksilol yoki nefras A 120/200 40 Qolgan ranglar 60 40 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 60 Ksilol yoki nefras A 120/200 40 PF-131 *** 57 43 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 34,0 Ksilol yoki nefras A 120/200 65,4 Atseton 0,6 PF-133 50 50 Ksilol 50 Uayt-spirit 50 PF-133 Qizgʻish-jigar rang*** 55 45 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 60 Ksilol yoki nefras A 120/200 40 PF-167 60 40 Uayt-spirit 100 PF-188 55,5 44,5 Butilsellozolv 8,53 Solvent 91,47 PF-218GS 72,5 27,5 Uayt-spirit 100 PF-266* 59 41 Ksilol 31 Uayt-spirit 69 PF-266 sariq jigarrang 59 41 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 60 Ksilol yoki nefras A 120/200 40 PF-266 sargʻich malla “lyuks” *** 59 41 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 59,7 Ksilol yoki nefras A 120/200 39,7 Atseton 0,6 PF-283 50 50 Uayt-spirit 60 Ksilol 40 PF-837 47 53 Uayt-spirit 18,16 Ksilol 81,84 PF-1105 61 39 Uayt-spirit 50 Ksilol 50 PF-1189 53 47 Ksilol 65,7 Solvent 34,3 PF-1126 43 57 Solvent 100 PF-1217 VE * 45 55 Ksilol 28 Uayt-spirit 53 Suv 19 PF-2140 58 42 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 49,0 Ksilol yoki nefras A 120/200 25,2 Solvent yoki ksilol 25,8 PE-220 65 35 Atseton 89 Toluol 7 Ksilol 4 PE-232 65 35 Atseton 83 PE-250 Toluol 14 Ksilol 3 PE-250M 57 43 Atseton 88,4 Toluol 9,3 Ksilol 2,3 PE-250PM 57 43 Atseton 88,4 Toluol 9,3 Ksilol 2,3 PE-251 75 25 Stirol 14 Toluol 5 Ksilol 5 Metilizobutilketon 38 Siklogegsanon 38 PE-251B 75 25 Stirol 14 Toluol 5 Ksilol 5 Metilizobutilketon 38 Siklogeksanon 38 PE-247 60 40 Atseton 75 Toluol 15 Ksilol 2,5 Etil spirti 7,5 PE-246 92 8 Atseton 12,5 Butilatsetat 62,5 Stirol 25 PE-265 92 8 Atseton 12,5 Butilatsetat 62,5 Stirol 25 V-PE-1179 26 74 Butilsellozolv 98,3 Etilenglikol 1,7 PE-276 90,5 9,5 Atseton 20 Butliatsetat 60 Stirol 20 FL-5233 12,5 87,5 Etil spirti 73,1 N-butilli spirt 18,3 Butilatsetat 8,6 XV-16 21,5 78,5 Atseton 13,33 Butilatsetat 30 Toluol 22,22 Ksilol 34,45 XV-16 ***): Butilatsetat 5 qora 14 86 Atseton 15 qora 16 84 Ksilol matovaya 20 qizil 17 83 Toluol 60 kumushrang 18 82 Himoyalangan-760 20 80 Toʻq-kul rang 21 79 Koʻkimtir kulrang 21 79 Kulsimon-jigar 842 22 78 Limonsimon-sariq 23 77 Kulrang yashil, toʻq malla 24 76 Koʻk, toʻq yashil 24 76 Och qizgʻish 24 76 bodomrang, temir rang 26 74 Sariq malla 29 71 Oq, toʻq kremrang 25 75 Qizgʻish-jigar rang “r” 19 81 Kul rang 518 “r”, och limon rang “r”, och yashil rang “r”, toʻq qizgʻish rang “r”, koʻk “r”, havosimonyashil “r” 20 80 Oq tun “r”, och-koʻk “r”, yashilsimon sargʻich “r”, himoyalangan — 726 “r” 26 74 XV-16 “r” ***): Butilatsetat 5 qora 14 86 Atseton 15 qora 16 84 Ksilol matovaya 20 qizil 17 83 Toluol 60 kumushrang 18 82 Himoyalangan-760 20 80 Toʻq kul rang 21 79 Kulsimon koʻk 21 79 Kulsimon malla, kulrang-842 22 78 Limonsimon sariq 23 77 Kulsimon yashil, toʻq malla 24 76 Koʻk, toʻq yashil 24 76 qizgʻish 24 76 bodomsimon, temir 26 74 qizgʻish 29 71 Oq, toʻq kremrang 25 75 Qizgʻish-jigar rang “r” 19 81 Kulrang 518 “r”, och limon “r”, och yashil “r”, toʻq qizgʻish “r”, koʻk “r”, havosimon yashil “r” 20 80 Oq tun “r”, och-koʻk “r”, yashilsimon sariq “r”, himoyalangan — 726 “r” XV-110 38,5 61,5 Atseton 15 Solvent 50 Ksilol 35 XV-124 73 27 Atseton 26 Butilatsetat 12 Toluol 62 XV-124 *** 27 73 Butilatsetat 12 Atseton 26 Toluol 62 XV-179 himoyalangan *** 68 62 Butilatsetat 10 Atseton 28 Solvent yoki nefras A 120/200 62 XV-518 30 70 Atseton 28 Butilatsetat 10 Solvent 62 XV-785 27 73 Atseton 26 Butilatsetat 12 Toluol 62 XV-785 *** Butilatsetat yoki izobutilatsetat 12 Atseton 26 Toluol yoki ksilol 62 XV-1120 25 75 Butilatsetat 37,43 Qizgʻish jigar rang 26 74 Toluol 60 Ksilol 2,57 qora 23 77 Boshqa rang 28 72 XS-75 *** 38 62 Butilatsetat 12 Oq Atseton 26 yashil *** Toluol 62 XS-75U 31,5 68,5 Atseton 26,43 Butilatsetat 12,12 Toluol 61,45 XS-75 “U” ***): Butilatsetat 12 Qora M 21 79 Atseton 26 kulrang, qora GM 28 72 Toluol 62 XS-119 31,5 68,5 Ksilol 10,82 XS-119 ***): Atseton 28 qora 37 63 Butilatsetat 12 Oq, kul rang 35 65 Toluol 45 Boshqa ranglar 34 66 Siklogeksanon 15 XS-558 *** 35 65 Butilatsetat 12 Atseton 26 Ksilol yoki toluol 62 XS-558 “V” *** 35 65 Butilatsetat 12 Atseton 26 Toluol 62 XS-759 31 69 Atseton 27,58 Butilatsetat 11,96 Siklogeksanon 14,4 Toluol 46,06 XS-759 *** 30 70 Butilatsetat yoki izobutilatsetat 12 Atseton 28 Toluol 45 Siklogeksanon 15 XS-1193 Atseton 27,26 Butilatsetat 11,95 Siklogeksanon 14,5 Toluol 35,47 EP-51 23,5 76,5 Atseton 4 N-butilli spirt 4 Butilatsetat 33 Toluol 43 EP-56 *** 65 35 Ksilol 40 Atseton 30 Butilatsetat 30 EP-140 46,5 53,5 Atseton 33,7 Toluol 4,86 Etilsellozolv 28,66 EP-140 ***): Ksilol 40 kumushrang 34 66 atseton 30 qora 37 63 Etilsellozolv 30 toʻk-qizil 40 60 Sariq, 45 55 Havorangsimon kulrang, koʻk, och kul rang, fil suyagi rangli, oq 49 51 Toʻk yashil, himoyalangan 52 48 Qizgʻish, toʻk malla, toʻk kul rang 53 47 Och tamaki rang, tamaki rang, och-himoyalangan 55 45 EP-148 65 35 N-butilli spirt 16,15 Ksilol 72,03 Toluol 3,32 Etilsellozolv 8,5 EP-255 63,5 36,5 Atseton 36,44 Butilatsetat 27,79 Toluol 8,33 Ksilol 27,44 EP-525 71 29 Atseton 23,57 Butilatsetat 45,99 Ksilol 30,44 EP-567 *** 65 35 Ksilol 40 Atseton 30 Butilatsetat 30 EP-586 pushti sariq *** 47 53 Ksilol 40 Atseton 30 Etilsellozolv 30 EP-773 62 38 Atseton 30 Ksilol 40 Etilsellozolv 30 EP-773 och Qizgʻich sariq *** 60 40 Ksilol 40 Atseton 30 Etilsellozolv 30 EP-968 Qizgʻish-jigar rang*** 60 40 Ksilol 40 Atseton 30 Butilatsetat 30 EP-1236 41 59 Butilatsetat 29,55 Atseton 31,42 Toluol 1,78 Ksilol 37,25 EP-1236 ***): Ksilol 40 Kul rang 38 62 Atseton 30 qora 36 64 Butilatsetat 30 yashil, toʻq yashil, Qizgʻish-jigar rang, och qoʻl-rang 41 59 EP-12943 emali polufabrikati Toluol 41,9 Ksilol 18,4 Atseton 12,0 Butilatsetat 3,6 Etilsellozolv 13,6 Siklogeksanon 10,5 Kremrangli, kulrang, kulrang-yashil, kul rang-kumushsimon, oq, och kul rang, sariq, yashil, qizil-qizgʻish, havo rang 42 58 Tashqi boʻyoqlar AK-124 69 31 Uayt-spirit yoki nefras S4 150/200 100 XV-161 “L” *** 43 57 Toluol 100 XV-161 “L” har xil rangli 43 57 Toluol yoki ksilol 100 Laklar AK-113 7 93 Butilatsetat 50,1 N-butilli spirt 19,98 Etil spirti 9,94 Toluol 19,98 AK-113F 9 9 N-butilli spirt 20,7 Ksilol 79,3 AS-0133 *** 48 52 Ksilol (nefras A 120/200) 100 Bakelitli lak-180 43 57 Etil spirti 94,74 Fenol 5,26 BT-99 44 56 Uayt-spirit 4 Ksilol 96 BT-577 37 63 Uayt-spirit 42,6 Ksilol 57,4 BT-985 40 60 Uayt-spirit 100 BT-987 40 60 Uayt-spirit 100 BT-988 40 60 Uayt-spirit 100 GF-01 40 60 Ksilol yoki nefras A 120/200 yoki solvent 100 GF-92 54,5 45,5 N-butilli spirt 2 Uayt-spirit 8 Ksilol 90 GF-95 49 51 Uayt-spirit 48 Ksilol 46 N-butilli spirt 6 KAU-1 *** 43 57 Uayt-spirit 100 KO-814 19 81 Atseton 30 Butilatsetat 30 Ksilol 40 KF-965 35 65 Uayt-spirit 100 alkidli “OLI” ** lak 46 54 Uayt-spirit 100 Parket uchun lak “OLI” ** 48 52 Uayt-spirit 100 LBS-1 55 45 Etil spirti 77,8 Fenol 22,2 BS-21 68 32 Etil spirti 64,06 Fenol 35,94 NS-134 12 88 Atseton 3 Butilatsetat 18 Butilli spirt 10 Etil spirti 10 Toluol 50 Etilsellozolv 9 ML-92 52,5 47,5 N-butilli spirt 10 Ksilol 40 Uayt-spirit 40 Izobutilli spirt 10 ML-92 *** 50 50 Ksilol 40,5 Uayt-spirit 40,5 Butilli spirt 19 ML-133 45 55 N-butilli spirt 40 Ksilol 60 MCH-52 61,24 38,76 N-butilli spirt 85 Etil spirti 2,6 Solvent 10,4 Formaldegid 2 MCH-212 *** 48 52 Ksilol 67 Butilli spirt 33 MCH-223 *** 48 52 Butanol 56,7 Uayt-spirit (nefas S 150/200) 30,9 Ksilol (nefras A 120/200) 7,3 Skipidar 5,1 NS-62 10 90 Butilatsetat 15 Etilatsetat 10 Atseton 5 Etil spirti 15 N-butilli spirt 15 Toluol 40 NS-211 24 76 N-butilli spirt 10 Etil spirti 15 Butilatsetat 10 Toluol 50 Etilsellozolv 8 Atseton 7 NS-218 30 70 N-butilli spirt 9 Etil spirti 16 Butilatsetat 9 Etilatsetat 16 Ksilol 23,5 Toluol 23,5 Etilsellozolv 3 NS-218 * 30 70 Butanol 9 Etil spirti 16 Butilatsetat 9 Etilatsetat 16 Toluol 47 Etilsellozolv 3 NS-218 *** 30 70 Butilatsetat 9 Etilatsetat 16 Butanol 9 Etil spirti 16 Etilsellozolv 3 Toluol 47 NS-221 26,9 83,1 N-butilli spirt 19,98 Butilatsetat 15,04 Etilatsetat 9,99 Atseton 5,05 Toluol 39,95 Etilsellozolv 3 Etil spirti 6,99 NS-222 22 78 N-butilli spirt 9,49 Butilatsetat 9,23 Etilatsetat 15,9 Toluol 46,54 Etilsellozolv 3,2 Etil spirti 15,64 NS-223 33 67 N-butilli spirt 15 Butilatsetat 18 Etilatsetat 5 Ksilol 25 Toluol 25 Etilsellozolv 12 NS-224 25 75 N-butilli spirt 10,67 Etil spirti 45,4 Butilatsetat 13,6 Ksilol 13,73 Eritma oksiterpenoviy 2,6 NS-237 * 26 74 Butanol 9 Etil spirti 16 Butilatsetat 9 Etilatsetat 16 Toluol 47 Etilsellozolv 3 NS-237 *** 26 74 Butilatsetat 9 Etilatsetat 16 Butanol 9 Etil spirti 16 Etlitsellozolv 3 Toluol 47 NS-243 26 74 N-butilli spirt 20 Etil spirti 10 Etilatsetat 7 Toluol 50 Etilsellozolv 8 Siklogeksanon 5 5 NS-243 * 26 74 Butanol 9 Etil spirti 16 Butilatsetat 9 Etilatsetat 16 Toluol 47 Etilsellozolv 3 NS-243 *** 26 74 Butilatsetat 9 Etilatsetat 16 Butanol 9 Etil spirti 16 Etilsellozolv 3 Toluol 47 NS-2101 28 72 N-butilli spirt 14 Izobutilli spirt 4 Etil spirti 21 Etilatsetat 14 Ksilol 9 Etilsellozolv 14 Toluol 24 NS-2105 19 81 N-butilli spirt 8 Etil spirti 12 Butilatsetat 80 NS-2-95 33 67 N-butilli spirt 9 Etil spirti 17 Etilatsetat 17 Butilatsetat 9 Toluol 35 Ksilol 10 Etilsellozolv 3 PF-053 *** 52 48 Uayt-spirit (nefras S 150/200) 60 Ksilol (nefras A 120/150) yoki solvent 40 50 Uayt-spirit (nefras S 150/200) 50 PF-060 *** 51 49 Uayt-spirit (nefras S 150/200) 60 Ksilol (nefras A 120/150) yoki solvent 40 50 Uayt-spirit (nefras S 150/200) 50 PF-170 50 50 Uayt-spirit 59,56 Ksilol 40,44 PF-170 45 55 Uayt-spirit 60 Ksilol yoki solvent 40 50 Uayt-spirit 50 PF-283 48 52 Uayt-spirit (nefras S 150/200) 50 Ksilol (nefras A 120/150) yoki uayt-spirit (nefras S 150/200) 50 60 Ksilol (nefras A 120/150) 40 PE-220 65 35 Atseton 88,57 Ksilol 4,29 Toluol 7,14 PE-232 91,1 8,9 Atseton 32,58 Ksilol 11,24 Toluol 56,18 PE-246 92 8 Atseton 18,75 Butilatsetat 62,5 Stirol 18,75 PE-250M 57 43 Atseton 88,37 Ksilol 2,33 Toluol 9,3 PE-251B 75 25 Stirol 16 Ksilol 4 Toluol 4 Metyokizobutilketon 38 Siklogeksanon 38 PE-265 92 8 Atseton 18,75 Butilatsetat 62,5 Stirol 18,75 UR-231 30 70 Butilatsetat 20 Ksilol 80 UR-249M 29 71 Butilatsetat 36,62 Ksilol 22,54 Siklogeksanon 19,72 Etilenglikolatsetat 21,12 UR-277M 35 65 Ksilol 7,69 Siklogeksanon 52,31 Etilenglikolatsetat 40 FL-559 40 60 N-butilli spirt 3,98 Toluol 30,62 Ksilol 9,71 Etilenglikol 55,69 FL-582 35 65 Uayt-spirit 69,9 Ksilol 30,1 XV-782 18 82 Butilatsetat 10 Atseton 28 Toluol 20 Ksilol 42 XV-784 16 84 Atseton 21,74 Butiatsetat 13,02 Ksilol 65,24 XV-784 14 86 Butilatsetat yoki izobutilatsetat 12 Atseton 26 Toluol yoki ksilol 62 XS-76 19 81 Butilatsetat 12 Atseton 26 Toluol 62 XS-76 “V” *** 20 80 Butilatsetat 12 Atseton 26 Toluol yoki ksilol 62 XS-558 *** 35 65 Butilatsetat 12 Atseton 26 Toluol yoki ksilol 62 XS-558 “V” *** 35 65 Butilatsetat 12 Atseton 26 Toluol 62 XS-724 *** 20 80 Butilatsetat yoki izobutilatsetat 12 Atseton 26 Toluol 62 EP-730 30 70 Atseton 30 Ksilol 40 Etlitsellozolv 30 Tekislovchi suyuqlik RME 6 94 N-butilli spirt 4 Etil spirti 57 Butilatsetat 16 Etliatsetat 21 Oksiterpenolli eritma 2 Tarqatuvchi suyuqlik NS-313 3,1 96,9 N-butilli spirt 2 Etil spirti 79 Butilatsetat 7 Etilatsetat 5 Toluol 4 Etilsellozolv 3 Nitroopolitura NS-314 14 86 Etil spirti 65 Butilatsetat 9 Toluol 10 Etilsellozolv 16 Polirovka pastasi 85 15 Uayt-spirit 100 Polirovka pastasi № 18 3 97 N-butilli spirt 5 Etil spirti 71 Butilatsetat 1 Etilatsetat 2 Benzin “kalosha” 21 PF-11 tarkibli rangsiz 23 77 Uayt-spirit (nefras S 150/200) 13,6 Ksilol (nefras A 120/150) 22,0 Etlitsellozolv 64,4 Har xil rangli tarkib PF-11 Ksilol (nefras A 120/150) 100 Har xil rangli tarkib XS-500 36 64 Atseton 28 Butilatsetat 12 Toluol 45 Siklogeksanon 15 Yogʻoch uchun bezakli himoyalash “OLI” ** 24 76 Uayt-spirit 100 t yezlatgich № 25 10 90 Toluol 100 t yezlatgich № 30 10 90 Stirol 100 Erituvchilar AMR-3 - 100 N-butilli spirt 22 Butilatsetat 25 Etil spirti 23 Toluol 30 LKR - 100 Butilatsetat 5 Etil spirti 60 Etliatsetat 25 Atseton efirniy 10 M - 100 N-butilli spirt 5 Butilatsetat 30 Etil spirti 60 Etilatsetat 5 R-4 - 100 Atseton 26 Butiatsetat 12 Toluol 62 R-4A - 100 Atseton 15 Ksilol 15 R-5 - 100 Atseton 30 Butiatsetat 30 Ksilol 40 R-5A - 100 Atseton 30 Butiatsetat 30 Ksilol 40 R-6 - 100 Butilatsetat 15 Toluol 40 N-butilli spirt 15 Etil spirti 30 R-7 - 100 Etil spirti 50 Siklogeksanon 50 R-10 - 100 Atseton 15 Ksilol 85 R-12 - 100 Butilatsetat 30 Toluol 60 Ksilol 10 R-14 - 100 Toluol 50 Siklogeksanon 50 R-24 - 100 Atseton 15 Ksilol 35 Solvent 50 R-40 - 100 Toluol 50 Etilsellozolv 50 R-60 - 100 Etil spirti 70 Etilsellozolv 30 R-83 - 100 Etilsellozolv 40 Eritma AR 50 Lakton S12 10 R-119 - 100 Atseton 30 Toluol 35 Nitropropan 35 R-189 - 100 Butilatsetat 13 Ksilol 13 Etilenglikolatsetat 37 Metiletilketon 37 R-197 - 100 Ksilol 27 Eritma AR 70 Skipidar 3 R-198 - 100 Siklogeksanon 50 Etilsellozolv 50 R-119E - 100 Ksilol 40 N-butilli spirt 10 Siklogeksanon 25 Etilsellozolv 25 R-219 - 100 Atseton 33 Toluol 33 Siklogeksanon 34 R-251B - 100 Metyokizobutilketon 40 Siklogeksanon 60 R-1101 - 100 Toluol 25 Solvent 55 Etilenglikolatsetat 20 R-1166 - 100 Siklogeksanon 15 Etilsellozolv 15 Etilatsetat 20 Ksilol 50 R-1176 - 100 Siklogeksanon 50 Metiletilketon 50 R-2106 - 100 Siklogeksanon 30 Solvent 70 R-2106M - 100 Siklogeksanon 30 Solvent 50 Nitropropan 20 R-3160 - 100 N-butilli spirt 60 Etil spirti 40 Atseton 3 RDV - 100 Atseton 3 N-butilli spirt 10 Etil spirti 10 Butilatsetat 18 Etilatsetat 9 Toluol 50 RKV-1 - 100 N-butilli spirt 50 Ksilol 50 RKB-2 - 100 N-butilli spirt 95 Ksilol 5 RL-176 - 100 Siklogeksanon 50 Solvent 50 RL-176 - 100 Siklogeksanon 50 Solvent 40 Nitropropan 10 RL-251 m.A - 100 Atseton 5 Siklogeksanon 95 RL-251 m.B - 100 Siklogeksanon 60 Metyokizobutilketon 40 RL-277 - 100 Siklogeksanon 50 Metiletilketon 50 RL-278 - 100 Toluol 25 Etilsellozolv 10 Ksilol 30 N-butilli spirt 20 Etil spirti 15 RL-298 - 100 Etilsellozolv 30 Ksilol 70 RL-541 - 100 Atseton 4,2 Toluol 70 Etilsellozolv 4,8 Butilli spirt 9 Etil spirti 6 Butlatsetat 6 RML - 100 N-butilli spirt 10 Etil spirti 64 Etilsellozolv 16 Toluol 10 RML-218 - 100 N-butilli spirt 9 Etil spirti 16 Butilatsetat 9 Etilatsetat 16 Etilsellozolv 3 Toluol 23,5 Ksilol 23,5 RML-315 - 100 N-butilli spirt 15 Butilatsetat 18 Etilsellozolv 17 Ksilol 25 Toluol 25 RP - 100 Atseton 25 Ksilol 75 RS-2 - 100 Ksilol 30 Uayt-spirit 70 RFG - 100 N-butilli spirt 75 Etil spirti 25 № 645 - 100 Atseton 3 Toluol 50 N-butilli spirt 10 Etil spirti 10 Butilatsetat 18 Etilsellozolv 8 Toluol 50 № 647 - 100 N-butilli spirt 7,7 Butilatsetat 29,8 Etilsellozolv 21,1 Toluol 41,3 № 648 - 100 N-butilli spirt 20 Etil spirti 10 Butilatsetat 50 Toluol 20 №649 - 100 N-butilli spirt 20 Etilsellozolv 30 Ksilol 50 № 650 - 100 N-butilli spirt 30 Etilsellozolv 20 Ksilol 50 RVL - 100 Etilsellozolv 50 Xlorbenzol 50 Elektroboʻyoq uchun erituvchi moddalar RE-1V - 100 Solvent 70 N-butilli spirt 20 Diatsetonli spirt 10 RE-2V - 100 Solvent 60 Butilatsetat 20 Etilsellozolv 20 RE-3V - 100 Solvent 50 N-butilli spirt 30 Etilsellozolv 20 RE-4V - 100 Solvent 30 Etilsellozolv 70 RE-5V - 100 N-butilli spirt 10 Diatsetonli spirt 25 Etilsellozolv 25 Ksilol 40 R-6V - 100 Solvent 50 Diatsetonli spirt 15 Ksilol 35 R-7V - 100 Spirt butilatsetat 10 Butilatsetat 25 Ksilol 60 Siklogeksanon 5 RE-8V - 100 N-butilli spirt 75 Ksilol 25 RE-9V - 100 Solvent 50 Butilatsetat 30 Etilsellozolv 20 RE-10V - 100 Solvent 40 N-butilli spirt 40 Etilsellozolv 20 RE-11V - 100 Etilsellozolv 30 Ksilol 40 Siklogeksanon 10 Etilatsetat 20 RE-12V - 100 Solvent 30 Diatsetonli spirt 30 Etilsellozolv 40 RES-5107 - 100 Butilatsetat 17 Ksilol 17 Toluol 66 RP - 100 Atseton 25 Ksilol 75

42-jadval

Ifloslantiruvchi moddalarning roʻyxati va tafsiloti

T/r Xalqaro nomenklatura boʻyicha nomi Formula Kodi (CAS boʻyicha) Xavflilik darajasi RECHU mg/m 3 ZTXD, mg/m 3 1 2 3 4 5 6 7 1. Amilatsetat (pentilatsetat) SN 3 O 2 S 5 N 11 1202 (628-63-7) 4 0,100 2. Atseton (demetilketon, propan-2on) (SN 3 ) 2 SNO 401 (67-64-1) 4 0,350 3. Benzin “kalosha” - - 4 5,000 4. Benzol S 6 N 6 0602 (71-43-2) 2 1,5 5. Butliatsetat SN 3 O 2 S 4 N 9 1210 (123-84-4) 4 0,1 6. Butilselozzolv S 6 N 14 O 2 4439-24-1 3 1,0 7. Geksan S 6 N 14 0403 (110-54-3) 4 60,0 8. Geptan S 7 N 16 0401 4 25,0 9. Dekan S 10 N 22 0401 4 25,0 10. Dibutilftalat S 6 N 4 (SNO 2 ) 2 (S 4 N 9 ) 2 1215 (84-74-2) - - 0,1 11. Dimetilformamid SNO N (SN 3 ) 2 1523 (68-12-2) 2 0,30 12. Dimetilftalat - - - 13. 1,4-Dioksan S 4 N 8 O 2 1610 - - 0,070 14. Izoamilatsetat S 7 N 14 O 2 1219 - - 0,2 15. Ksilol (dimetilbenzol) S 6 N 4 (SN 3 ) 2 0616 (1330-20-7) 3 0,2 16. Kumol (izopropilbenzol) S 6 N 5 SN(SN 3 ) 2 0612 (98-82-8) 4 0,014 17. Lakton S12 - 0,030 18. Metilatsetat, metil efiri, uksus kislotasi S 2 N 3 O 2 SN 3 1224 (79-20-9) 4 0,070 19. Metilizobutilketon S 6 N 12 O 108-10-1 4 0,1 20. Metiletilketon S 4 N 8 O 78-93-3 - 0,1 21. Nefras - - 4 1,5 22. Nitropropan S 3 N 7 N O 2 79-46-9 0,1 23. Nonan S 9 N 20 0401 4 25,0 24. Oktan S 8 N 18 0401 4 25,00 25. Pentan S 5 N 12 0405 (109-66-0) 4 100,0 26. Psevdokumol (trimetilbenzol) S 6 N 3 (SN 3 ) 3 0626 (95-63-6) 2 0,04 27. oksiterpenli eritma (skipidar boʻyicha) - - 4 2,0 28. Eritma AR - - - - - 29. Solvent - - 0,2 30. amilli spirt va uning izomerlari(pentanol) S 5 N 11 ON 1039 (71-41-0) 3 0,010 31. Butilli spirt (butanol-1) S 4 N 9 ON 1042 (71-36-3) 3 0,1 32. Diatsetonli spirt - - 0,3 33. Izobutilli spirt 4 0,1 34. Izopropilli spirt (izopropanol, propan-2-ol) S 3 N 7 ON 1051 (67-63-0) 3 0,6 35. Metilli spirt (metanol) SN 3 ON 1052 (67-56-1) 3 1,0 36. Etil spirti S 2 N 5 ON 1061 (64-17-5) 4 5,0 37. Stirol (vinilbenzol) S 6 N 5 S 2 N 3 0620 (100-42-5) 2 0,040 38. Toluol S 6 N 5 SN 3 0621 (108-88-3) 3 0,6 39. Uayt-spirit 2752 4 1,0 40. Fenol S 6 N 6 O 108-95-2 2 0010 41. Formaldegid SN 2 O 50-00-0 2 0,035 42. Xlorbenzol S 6 N 5 Cl 108-90-7 3 0,1 43. Siklogeksanon S 6 N 10 O 108-94-1 3 0,040 44. Etilatsetat (uksus kislotasining etilli efiri) S 2 N 3 O 2 S 2 N 5 1240 (141-78-6) 4 0,1 45. Etilbenzol S 6 N 5 S 2 N 5 0,627 (100-41-4) 3 0,02 46. Etilenglikol S 2 N 6 O 2 107-21-1 1,0 47. Etilenglikolatsetat S 4 N 8 O 3 - - - - 48. Etilkarbitol S 4 N 14 O 3 11-90-9 1,5 49. Etilmetilbenzol (2), (3), (4)-metil-1-etlibenzol S 6 N 4 SN 3 S 2 N 5 0628, 0629, 0630, (611-14-3, 620-14-4, 622-96-8) 0,030 50. Etlitsellozolv (2-etoksietanol) S 2 N 5 ON(SN 3 ) 2 NO 1119 (110-80-5) - 0,7 51. Dibutilli efir (S 4 N 9 ) 2 O 1124 (142-96-1) - 0,1 52. Diiozpropilli efir (S 3 N 7 ) 2 O 1101 (108-20-3) - 0,4 53. Dietilli efir - - - - -

34-bob. Metall quyish

103. Tarmoq obyektlarining quyish sexlarida quyishning maxsus usullari qoʻllaniladi (eriydigan modellar boʻyicha quyish, metall qoliplarga quyish, vakuumli-pardali qoliplash).

104. Atmosfera havosiga tashlanadigan zararli moddalar — noorganik chang, metall oksidlari, moylar, ishqorlar, atseton bugʻlari, parafin va spirtlar hisoblanadi.

105. Quyish sexlarining asosiy turdagi jihozlardan atmosfera havosiga solishtirma tashlamalari 43-jadvalda keltirilgan.

43-jadval

Quyish sexlarining asosiy turdagi jihozlardan atmosfera havosiga solishtirma tashlamalari

Texnologik jarayonning nomi Qoʻllaniladigan jihoz va materiallarning nomi Zararli moddalar tashlamalari nomi oʻlchov birligi miqdori shixta va qoliplovchi materialni boʻshatish greyferli mexanizmli va arqonliskreper oʻrnatmali kranlar bilan quyidagi moddalarni boʻshatish: qum Sement Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg tushiriladigan material 0,15 Ohaktosh Sement changi G/kg tushiriladigan material 0,28 Ohaktosh changi 0,45 Qoʻyish koksi Koks changi G/kg tushiriladigan material 0,15 Quruq tuproq Tuproq changi G/kg tushiriladigan material 0,12 Qirindi, torf Yogʻoch changi G/kg tushiriladigan material 0,13 Qayta yuklash va koʻchirishda sochiluvchan materiallarni lotokdan toʻkish: G/kg tushiriladigan material Boʻlakli material d>8 mm ortiladigan material changi G/kg tushiriladigan material 1,41 Kukunsimon material d<8 mm ortiladigan material changi G/kg tushiriladigan material 4,20 Qayta yuklash va koʻchirishda sochiluvchan materiallarni lotokdan toʻkish: G/kg tushiriladigan material Boʻlakli material d>8 mm Qayta ortiladigan material changi G/kg tushiriladigan material 1,13 Kukunsimon material d<8 mm Qayta ortiladigan material changi G/kg tushiriladigan material 2,73 m ateriallarni boʻlaklash va yanchish shekli boʻlaklagich DMSH Maydalanadigan material changi G/kg maydalanadigan material 0,50 Bolgʻali boʻlaklagich SMD, OML Maydalanadigan material changi G/kg maydalanadigan material 0,51 Sharovoy Tegirmon MSHS maydalanadigan material changi G/kg maydalanadigan material 11,10 Materiallarni elaklash Vibroelaklar L13OS, M-149A elaklangan material changi G/kg elanadigan material 0,11 Mexanik elak SM-50 elaklangan material changi G/kg elanadigan material 0,15 vibratsiyali elak elaklangan material changi G/kg elanadigan material 0,06 Qolip va futerovka qilish materiallarini aralashtirish Laboratoriya gʻildirakli aralashtirgichlar O18N aralashtiriladigan material changi G/kg aralashtiriladigan materiallar 0,09 Beton aralashtirgich SB aralashtiriladigan material changi G/kg aralashtiriladigan materiallar 0,10 a lyuminiyli qotishmalarni eritish geksaxloratan bilan rafinatsiya qilishda i nduksion elektrooʻchoq IAT-0,4 Aluminiy oksidi G/kg quyma 0,35 Kremniy oksidi 0,04 Tetraxloretilen G/kg quyma 1,60 a rgon bilan rafinatsiya qilishda i nduksion elektrooʻchoq IAT-0,4 Aluminiy oksidi G/kg quyma 0,35 a lyuminiyli qotishmalarni eritish “D igazer ” tabletkalari bilan rafinatsiya qilishda i nduksion elektrooʻchoq IAT-0,4 Aluminiy oksidi Kremniy oksidi Tetraxloretilen G/kg quyma 0,35 0,04 0,70 Tigelli qarshilik elektroʻchogʻi SAT-0,16 SAT-0,25 Aluminiy oksidi G/kg quyma 0,004 s inkli qotishmalarni eritish Tigelli qarshilik elektroʻchogʻi SAT-0,16 SAT-0,25 Sink oksidi G/kg quyma 0,27 m isli qotishmalarni eritish induksion elektroʻchogʻi IST 1 Mis (II) oksidi G/kg quyma 0,40 Poʻlatni eritish induksion elektroʻchogʻi IST Temir (III) oksidi Uglerod (II) oksidi G/kg quyma 1,25 0,12 Choʻyanni eritish induksion elektroʻchogʻi IST Temir (III) oksidi Uglerod (II) oksidi G/kg quyma 2,50 0,08 m agniyli-litiyli qotshmalarini eritish induksion — tigelli elektroʻchogʻi IST IPM-50 pri rafinirovanii geksaxloretanom Magniy oksidi Litiy oksidi Vodorod xloridi Vodorod ftori G/kg quyma 0,07 0,01 50,00 0,07 v akuumli-pardali kompleks qoliplash Elevator Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg qayta yuklangan 1,03 Tasmali konveyer Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg qayta yuklangan 1,03 Elak Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg elanadigan qum 0,06 Silkitish (vibratsiya) bilan qoliplash qorishmasini zichlash Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg qoliplash qorishmasi 0,06 o pokni koʻchirish uchun konveyer Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg qoliplash qorishmasi 0,04 Vakuumli tizimga quyish uchun qurilma Aluminiy oksidi G/kg quyma 0,02 Chiqarish qurilmasi Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 3,60 a lyuminiyli qotishmalarni bosim ostida quyish Quyish mashinalari A711A07, A711A08, A711A09, K711V10, 711A06 surgi qoʻllaganida: Vapor Aluminiy oksidi Uglerod (II) oksidi Mineral moy G/kg quyma 0,002 0,090 0,240 mumiyo, asalari mumi Alyuminiya oksidi Uglerod (II) oksidi G/kg quyma 0,002 0,060 Pressol, elitol Aluminiy oksidi Mineral moy G/kg quyma 0,002 0,030 Misli qotishmalarni bosim ostida quyish Quyish mashinalari surgi qoʻllanilganida: 1 Vapor Mis (II) oksidi Uglerod (II) oksidi Mineral moy G/kg quyma 0,001 0,090 0,240 togʻ mumi, asalari mumi Mis (II) oksidi Uglerod (II) oksidi G/kg quyma 0,001 0,060 Pressol, elitol Mis (II) oksidi Mineral moy G/kg quyma 0,001 0,030 silikonli Mis (II) oksidi G/kg quyma 0,001 Magniy-litiy qotishmalarni bosim ostida kokelga quyish Quyish va kokel mashinalari Magniya oksidi Litiy oksidi G/kg quyma 0,006 0,001 Kokelga aluminiyli qotishmalarni quyish k okelli birpozitsiyali mashinalar Aluminiy oksidi G/kg quyma 0,003 Kokelga sinkli qotishmalarni quyish k okelli birpozitsiyali mashinalar Sink oksidi G/kg quyma 0,002 Kokelga misli qotishmalarni quyish k okelli birpozitsiyali mashinalar Mis (II) oksidi G/kg quyma 0,001 Eritiladigan model boʻyicha quyish 61701 model pastalarini tayyorlovchi avtomatlar a lifatik toʻyingan S 12 -S 19 uglevodorodlar G/m 3 model tarkibi 230,0 61201, 61101, 653, 6A54, 659A model zvenolarni tayyorlovchi avtomatlar a lifatik toʻyingan S 12 -S 19 uglevodorodlar G/m 3 model tarkibi 144,00 63431, 662A olovga chidamli qoplamani tayyorlash uchun avtomatlar Etil spirti G/l etil spirti 21,50 Izopropil spirti G/l izopropil spirti 21,50 Atseton G/l atseton 30,00 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg kvars 0,02 o lovga chidamli qoplama 63501ni saqlash va oʻchirish uchun avtomatlar Etil spirti G/sm 3 qoplama 0,007 Izopropil spirti G/sm 3 qoplama 0,007 Atseton G/sm 3 qoplama 0,01 Olovga chidamli qoplama 64107, 6A63, 6A67 ni surkash uchun avtomatlar Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/sm 2 “qaynovchi” vanna yuzasi 0,30 etil spirti G/sm 2 surkash yuzasi 0,03 Izopropil spirti G/sm 2 surkash yuzasi 0,03 Atseton G/sm 2 surkash yuzasi 0,04 Eritiladigan model boʻyicha quyish Bloklarni quritish qurilmasi Ammiak G/m 3 ammiak 175,00 Model 671M, 672 tarkibli quyilmalar uchun vannalar va qurilmalar a lifatik toʻyingan S 12 -S 19 uglevodorodlar G/sm 3 vannaning ishchi hajmi 5,36 Qoliplash stollari 66231,673 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg qoliplash materiali 0,15 Opokni chiqarish uchun qurilmalar 66232 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/opok 25,00 Sopolni ajratish uchun avtomatlar 67101 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 0,12 Sopolni ishqorlash avtomatlari Natriya gidroksid G/kg quyma 0,14 Elektrooʻchoqlar 66103 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 0,15 * 10 -3 Uglerod oksidi G/kg quyma 0,10 * 10 -3 Shakl chiqarish Panjaralarning ekssentrik modellari: G/kg quyma 421 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 3,70 422 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 4,10 Panjaralarning i nersion modellari: G/kg quyma 31211 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 3,60 31212 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 4,10 31213 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 4,70 31214 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 5,50 31215 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 6,40 31216 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 7,80 31217 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 9,60 IR120 Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 6,90 s terjenlar chiqarish 411 modelli vibratsiyali dastgohlar Kremniy oksidining miqdori 70% dan ortiq boʻlgan noorganik chang G/kg quyma 7,00 Quymalarni dastlabki shilish va silliqlash Quyidagi diametr(mm)li abraziv doirali, turgʻun, shiluvchi-silliqlovchi va charxlovchi-silliqlovchi 36634, 3K634, 3M635, 3M636, 3M634 nusxali dastgohlar : 200 changlar 1 : G/s metall oksidi 0,11 Metall 0,02 Abraziv 0,05 400 changlar 1 : G/s metall oksidi 0,21 Metall 0,03 Abraziv 0,11 500 changlar 1 : G/s metall oksidi 0,37 Metall 0,06 Abraziv 0,19 600 changlar 1 : G/s metall oksidi 0,67 Metall 0,11 Abraziv 0,34 750 changlar 1 : G/s metall oksidi 0,94 Metall 0,16 Abraziv 0,47 Tozalash stollari changlar 1 : G/s metall oksidi 0,01 Metall 0,02 Ortiqcha joylarni termoenergetik yoʻqotish qurilmasi TD-260 metall oksidi changi G/s 0,35 Quymalarni qirib tekislash Mayda quymalar-ni qirib tekislash qurilmasi changlar 1 : G/s Metall 0,54 abraziv 0,36 Buyumning ortiqcha joylarini tozalash va qirqish stoli changlar 1 : G/s 1m 2 stol yuzasiga. Metall 0,67 abraziv 0,45 Tigel va choʻmichni quritish Beton aralashtirgich SB-80 aralashtiriladigan materiallar changi Aralashtiriladigan materiallarning G/kg 0,10 Quyish choʻmichlarini qizitish va quritish uchun qurilma Uglerod (II) oksidi Azot (II) oksidi Azot (IV) oksidi G/nm 3 yonayotgan gaz uchun 12,90 0,28 1,72

35-bob. Metallarga mexanik ishlov berish

106. Tarmoq obyektlari mexanik sexlarida har xil metall va nometall qotishmalarini frezer, parmalash, silliqlash va boshqa dastgohlarda sovutilib yoki sovutilmasdan sovuq ishlov berish, metallarga elektrofizik va elektrokimyoviy ishlov berish uslublari qoʻllaniladi.

107. Atmosfera havosiga ajraladigan asosiy zararli moddalar metall va nometall changlar, moy aerozollari, kerosin bugʻlari va benz(a)pirenlar hisoblanadi

108. Mexanik sexlarda metalllar va qotishmalarga sovuq ishlov berishda tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning miqdorlari 44, 45, 46, 47-jadvallarda keltirilgan.

109. Nometall materiallarni arra bilan kesganda paydo boʻladigan changlarning miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Gn — paydo boʻladigan changning miqdori, g/s;

h — arralash qalinligi, mm;

V — uzatilish tezligi, mm/min;

N — ishlov beriladigan material qalinligi, mm;

j — ishlov beriladigan material zichligi, g/sm 3 .

110. metallarga elektrokimyoviy elektrofizik uslubda ishlov berishda zararli moddalarning solishtirma tashlamalari 48-jadvalda keltirilgan.

44-jadval

Asosiy metallarga mexanik ishlov berish texnologik (sovutilmasdan ishlash) jarayonlarida atmosfera havosiga ajralib chiqadigan ifloslantiruvchi moddalarning miqdorlari

Texnologik jarayonning nomlanishi va jihozlarning nomlari Jihozlarning tavsifi Atmosfera havosiga ajralib chiquvchi zararli moddalarning nomlari Nomlanishi Miqdori, g/s Metallarni Silliqlash Aylanasiga Silliqlash dastgohi Silliqlanadigan aylana diametri, mm: 150 Qirindi changi 0,013 Metall changi 0,020 300 Qirindi changi 0,017 Metall changi 0,026 350 Qirindi changi 0,018 Metall changi 0,026 400 Qirindi changi 0,020 Metall changi 0,030 600 Qirindi changi 0,026 Metall changi 0,039 750 Qirindi changi 0,030 Metall changi 0,045 900 Qirindi changi 0,034 Metall changi 0,052 Tekis Silliqlash dastgohi Silliqlanadigan aylana diametri, mm: 175 Qirindi changi 0,014 Metall changi 0,022 250 Qirindi changi 0,016 Metall changi 0,025 350 Qirindi changi 0,020 Metall changi 0,030 400 Qirindi changi 0,022 Metall changi 0,033 450 Qirindi changi 0,023 Metall changi 0,035 500 Qirindi changi 0,025 Metall changi 0,038 Markazdan silliqlash dastgohi Silliqlanadigan aylanalar diametrlari, mm: 30,100 Qirindi changi 0,005 Metall changi 0,008 395, 500 Qirindi changi 0,009 Metall changi 0,013 480, 600 Qirindi changi 0,011 Metall changi 0,016 Tish silliqlash va rezba silliqlash dastgohlari Silliqlanadigan aylana diametri, mm: 75-200 Qirindi changi 0,005 Metall changi 0,008 200-400 Qirindi changi 0,007 Metall changi 0,011 Ichki silliqlash dastgohlari Silliqlanadigan aylana diametri, mm: 5-20 Qirindi changi 0,003 Metall changi 0,005 20-50 Qirindi changi 0,005 Metall changi 0,008 50-80 Qirindi changi 0,006 Metall changi 0,010 80-150 Qirindi changi 0,010 Metall changi 0,014 150-200 Qirindi changi 0,012 Metall changi 0,018 Voylokli aylanali yaltiratish dastgohlari voylok aylanasining diametri, mm Jun changi (kremniya oksidi aralashmasi 2%dan kam) 100 To je 0,013 200 To je 0,019 300 To je 0,027 400 To je 0,039 500 To je 0,050 600 To je 0,063 Charxlash dastgohi Aylana diametri, mm 100 Qirindi changi 0,004 Metall changi 0,006 150 Qirindi changi 0,006 Metall changi 0,008 200 Qirindi changi 0,008 Metall changi 0,012 250 Qirindi changi 0,011 Metall changi 0,016 300 Qirindi changi 0,013 Metall changi 0,020 350 Qirindi changi 0,016 Metall changi 0,024 400 Qirindi changi 0,019 Metall changi 0,029 450 Qirindi changi 0,022 Metall changi 0,032 500 Qirindi changi 0,024 Metall changi 0,036 550 Qirindi changi 0,027 Metall changi 0,040 Olmosli aylanali charxlash dastgohlari Olmosli aylana diametri mm 100 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,002 Metall changi 0,005 150 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,003 Metall changi 0,007 200 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,005 Metall changi 0,011 250 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,006 Metall changi 0,014 300 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,007 Metall changi 0,017 350 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,003 Metall changi 0,021 400 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,011 Metall changi 0,025 450 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,012 Metall changi 0,028 500 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,014 Metall changi 0,032 550 Tarkibida 70% dan koʻp kremniy oksidi boʻlgan noorganik chang 0,015 Metall changi 0,035 Choʻyan mahsulotlariga qirqib ishlov berish Kichik va oʻrta oʻlchamdagi tokarlik dastgohlari Dvigatel quvvati 0,65-5,50 Metall changi 0,006 Bir shpindeli boʻylama oʻtkirlash tokarlik avtomat lari Dvigatel quvvati 0,65-5,50 Metall changi 0,002 Koʻp shpindeli yarim avtomatlar Dvigatel quvvati 14,00-28,00 Metall changi 0,010 Koʻp rezbali tokarlik yarimavtomatlari Dvigatel quvvati 1,00-20,00 Metall changi 0,010 Vint qirqish tokarlik dastgohlari (vintoreznie ) Dvigatel quvvati 1,00-20,00 Metall changi 0,006 Boʻylama yoʻnuvchi dastgohlar (Prodolno-frezernie stanki) Dvigatel quvvati 2,80-14,00 Metall changi 0,003 Tik yoʻnuvchi dastgoh Vertikalno-frezernie stanki Dvigatel quvvati 2,80-14,00 Metall changi 0,004 Karuselli-yoʻnuvchi dastgoh Dvigatel quvvati 2,80-14,00 Metall changi 0,004 Gorizontal yoʻnuvchi dastgoh Dvigatel quvvati 2,80-14,00 Metall changi 0,017 Yoʻnuvchi maxsus dastgohlar Dvigatel quvvati 2,80-14,00 Metall changi 0,006 Tish yoʻnuvchi dastgoh (Zubofrezernie stanki) Dvigatel quvvati 2,00-20,00 Metall changi 0,001 Tik parmalash dastgohi Dvigatel quvvati 1,00-10,00 Metall changi 0,002 Maxsus (chuqur) parmalash dastgohi (Spetsialno-sverlilnie, glubokogo sverleniya) stanki) Dvigatel quvvati 1,00-10,00 Metall changi 0,008 tik-ogʻma oʻtkirlash dastgohi. (Vertikalno i naklonno rastochnie stanki) - Metall changi 0,003 Maxsus oʻtkirlash dastgohi (Spetsialnie rastochnie stanki) - Metall changi 0,005 Tishli sindirish dastgohi Zubodolbejnie stanki Dvigatel quvvati 0,65-7,00 Metall changi 0,0003 Rangli materiallarni kesib ishlov berish Tokarlik dastgohlari - Metall changi 0,0025 Frezerlik dastgohlari - Metall changi 0,002 Parmalash dastgohlari - Metall changi 0,0004 Oʻtkirlash dastgohlari - Metall changi 0,0007 Qirqish dastgohlari - Metall changi 0,014 Kratseval dastgohlari - Metall changi 0,008

45-jadval

Metallarga sovutib mexanik ishlov berishning asosiy texnologik jihozlaridan atmosfera havosiga zararli moddalarning solishtirma tashlamalari

Texnologik jarayon va jihoz turlarining nomi 1kVt quvvatli dastgohdan atmosfera havosiga tashlanadigan mineral moyning miqdori, 10 5 g/s Metallarni tokarlik, parmalash, qirish, rezba chiqarish, oʻtkirlash dastgohlarida ishlov berish: Moy bilan sovutib 5,600 3%dan kam emulsolli emulsiya bilan sovutib ishlov berish 0,05 3-10 %li emulsiya bilan ishlov berish 0,045 Silliqlash dastgohida metallarga ishlov berish: Moy bilan sovutib 8,00 3%dan kam emulsolli emulsiya bilan sovutib ishlov berish 0,104 3-10% li emulsiya bilan ishlov berish 1,035

46-jadval

Grafitga mexanik ishlov berishning texnologik jihozlaridan atmosfera havosiga zararli moddalarning solishtirma tashlamalari

Texnologik jarayon va jihoz turlarining nomi Ishlov beriladigan har bir kg grafit dan ajralib chiqadigan changning grammlardagi miqdori Tokar va vint chiqarish dastgohlarida charxlash 12,0 gorizontal-frezer dastgohlarida frezerlash 9,8 Tik — parmalash dastgohlarida teshik va kanallarni teshish 6,5 Radial — parmalash dastgohlarida teshik va kanallarni teshish 6,5 Tasmasimon arrada qirqish va kesish 10,0 diskli arrali gorizontal-frezerlash dastgoh 5,0

47-jadval

Nometall materiallariga mexanik ishlov berishning texnologik jihozlaridan atmosfera havosiga zararli moddalarning solishtirma tashlamalari

Texnologik jarayonning nomi Ishlov beriladigan har bir kg materialdan ajralib chiqadigan changning grammlardagi miqdori 0,1 kg massali buyumlar uchun 0,1-2,0 kg massali buyumlar uchun Tokarlik ishlari 7,0 11,0 Parmalash, teshish 8,0 12,0 Qumtoshli doirada tozalash - 13,5 Yaltiratish (polirovaniye) 1,0 1,5 Galtovka - 8,5

36-bob. Plastmassa ishlab chiqarish

111. Plastmassa buyumlarini ishlab chiqarish quyidagi texnologik jarayonlarni oʻz ichiga oladi: press kukunlarini tabletkalashtirish, termoplastlarni quyish, reaktoplastlarni presslash va buyumga mexanik ishlov berish.

112. Atmosfera havosiga tashlanadigan asosiy zararli moddalar — chang va plastmassa tarkibini buzilishidan hosil boʻladigan mahsulotlar.

Plastmassa buyumlarini ishlab chiqarishdan atmosfera havosiga solishtirma tashlamalari 48-jadvalda keltirilgan.

48-jadval

Plastmassani qayta ishlash jarayonidan atmosfera havosiga zararli moddalarning solishtirma tashlamalari

Texnologik jarayonning nomi Qayta ishlanadigan material Ajraladigan zararli moddalar Nomi Miqdori g/kg Reaktoplastlarni gidravlik presslarda presslash* SF 090 smolasi asosida fenoplast Fenol 0,50 SF 010 smolasi asosida fenoplast Fenol 0,70 SF 330 smolasi asosida fenoplast Fenol 1,00 SF337 smolasi asosida fenoplast Fenol 2,00 SF 342 smolasi asosida fenoplast SP tipidan tashqari Fenol 0,80 SF 342 smolasi asosida fenoplast SP tipi Fenol 2,50 Voloknit (SF 301smolasi asosida) Fenol 1,20 Steklovoloknit Fenol 1,50 Aminoplastlar Formaldegid 0,50 TV4 qurilmasida reaktoplastlarni dastlabki qizdirish SF 090 smolasi asosida fenoplast Fenol 0,15 SF 010 smolasi asosida fenoplast Fenol 0,20 SF337 smolasi asosida fenoplast Fenol 0,25 SF 330 smolasi asosida fenoplast Fenol 0,40 SF 342 smolasi asosida fenoplast SP tipidan tashqari Fenol 0,20 SF 342 smolasi asosida fenoplast SP tipi Fenol 0,50 Steklovoloknit Fenol 0,30 Aminoplastlar Formaldegid 0,20 r otatsion mashinalarda pressmateriallarni tabletkalash fenoplast i aminoplaslar kukunlari changi fenoplast va aminoplast changi 9,00 t yermoplastlarni bosim ostida quyish Polietilen uksus kislotasiga hisoblangan organik kislotalar 0,40 Uglerod (II) oksidi 0,80 Polipropilen uksus kislotasiga hisoblangan organik kislotalar 1,50 Uglerod (II) oksidi 1,00 Polistirol Stirol 0,30 Stirol sopolimerlari Stirol 0,10 Poliamidlar Ammiak 2,00 Uglerod (II) oksidi 1,00 Etrellar Dibutilftalat 0,40 PVXS-70-59M xlorli vinil 0,01 Diflon Fenol 0,10 Polimetilmetakrilat Metilmetakrilat 0,50 Plenka ekstruziyasi Polietilen uksus kislotasiga hisoblangan organik kislotalar 0,35 Uglerod (II) oksidi 0,15 Quvur ekstruziyasi Polietilen kislotasiga hisoblangan organik kislotalar 0,5 Uglerod (II) oksidi 0,25 PVX blogi qoʻrgʻoshin qoʻshilgan Vinil xloristiy 0,02 Qoʻrgʻoshin 0,01 Uglerod (II) oksidi 0,50 Varaqni ekstruziyasi (ekstruziya lista) Polistirol Stirol 0,42 Uglerod (II) oksidi 0,30 Shishirilgan buyumlarni ishlab chiqarish Polietilen uksus kislotasiga hisoblangan organik kislotalar 0,40 Uglerod (II) oksidi 0,80 Ekstruderda granullash Polietilen va polipropilen uksus kislotasiga hisoblangan organik kislotalar 0,30 Uglerod (II) oksidi 0,20 Polistirol va stirol sopolimerlari Stirol 0,05 PVX xlor vinili 0,02 Poliamid, etrel, diflonlar Uglerod (II) oksidi 0,50 Xom-ashyoni qadoqlash Termoplastlar termoplastlar changi 1,00 r otorli maydalagichlarda chiqindilarni maydalash Termoplastlar Termoplast changi 0,70

49-jadval

Plastmassani qayta ishlash jarayonidan atmosfera havosiga changning solishtirma chiqarimalari

Mexanik ishlov berish turi Qayta ishlanadigan material Changajralishig/kg 100 gr.gacha massali buyumdan 100 gr. dan 2000 gr.gacha buyumdan Tokarlik ishlari Fenoplastlar, aminoplastlar, voloknitlar, shishavoloknitlar 7,00 11,00 Parmalash Fenoplastlar, aminoplastlar, voloknitlar, shishavoloknitlar 8,00 12,00 Qumli aylanasimon charxda tozalash Fenoplastlar, aminoplastlar, voloknitlar, shishavoloknitlar - 13,00 Kratsovka Bularda ham 2,00 2,50 Yaltiroqlash Bularda ham 1,00 1,50

50-jadval

Penopolistiroldan qadoqlash buyumlarini ishlab chiqishda zararli moddalarning solishtirma tashlamalari

Texnologik amalning nomi Chiqadigan zararli moddalar nomi miqdori, g/kg Koʻpiklanishdan avval Izopentan 0,50 Siloslarda saqlash Izopentan 0,15 Qoliplash Izopentan 0,75

37-bob. Rezino-texnik buyumlar taʼmiri

113. Rezino mahsulotlarni taʼmirlash uchun vulkanlashtirilmagan qatlamli va projektorli rezinalar qoʻllaniladi, kameralarni taʼmirlashda esa vulkanlashtirilgan rezina qoʻllaniladi. Taʼmirlash materiallari yopishtirilgach, 140°S haroratda vulkanizatsiyalanadi.

114. Vulkanizatsiya jarayoni uglerod oksidi, sulfid angidridi va boshqa zararli moddalarning ajralishi bilan amalga oshiriladi.

115. rezinotexnika buyumlarni taʼmirlash jarayonida zararli moddalar ajralishining solishtirma koʻrsatkichlari 51-jadvalda koʻrsatilgan.

51-jadval

Rezinotexnik buyumlarni taʼmirlash jarayonida zararli moddalar ajralishining solishtirma koʻrsatkichlari

Texnologik jarayon amallari Qoʻllaniladigan moddalar va materiallar Harorat, °S Ajraladigan zararli modda nomi Agregat holati, b, a, Zararli moddalar miqdorini an+a Solishtirma miqdor, g/kg Yelimni surkash va quritish Texnik kauchuk 30-50 benzin p 900 Avtotransport qoplamalarini taʼmirlash Protektor rezinasi 140 Ugleroda oksidi p 0,0041 Sulfid angidrid p 0,0054 Divinil p 0,0213 Izopren p 0,0162 avtotraktor kamerasini vulkanizatsiyalash Vulkanizatsiya kamerasi rezinasi 140 Uglerod oksidi p 0,0018

116. Zararli moddalar tashlamalari miqdorini aniqlash. Jihoz birligidan havoga ajralib chiqadigan zararli moddalarning miqdorini quyidagi formula yordamida aniqlash mumkin:

q pili — gʻadir bidirlash jarayonlarida birlik jihozdan ajralib chiqadigan changning solishtirma koʻrsatkichi, g/s

V — sarflanuvchi materiallar massasi, kg/soat;

K x — zararli moddalar ajralishining solishtirma koʻrsatkichi, g/kg;

T — jihozning ishlash vaqti, soat/yil;

117. Noorganik chang buyumni talklashda ajraladigan changlarning miqdori quyidagi formula bilan topiladi:

Q = G*0,2*0,35*0,2, t/yil (1.71),

bunda:

G — quruq talklashga sarflanadigan talk miqdori, t/yil;

0,2 — talkning changlanishi koeffitsiyenti;

0,35 — jarayonlarda (qadoqlash, tarozida oʻlchash va koʻchirishlarda talkning yoʻqotilishini hisobga oladigan) yoʻqotilish koeffitsiyenti;

0,2 — mahalliy yoʻqotilish koeffitsiyenti (ekspluatatsiya tajribalaridan).

Valetslar, shpritslash i vulkanizatsiyalashda rezina qorishmasini qizdirganda sulfid angidridi ajraladi:

1. 1 tonna rezinani qizdirganda 0,9 g/t. ajraladi

2. 1 tonna rezinani shpritslanganda 1,35 g/t.ajraladi

3. 1 tonna rezinani vulkanizatsiya qilganda 3,88 g/t.ajraladi

Benzin bugʻining ajralib chiqishi yil davomida sarflangan benzin miqdoriga tenglashtiriladi.

118. detallarni silliqlashda ajraladigan chang, sexdagi changtutkich qurilmalarda tutib qolinsa va tashqi havo bilan aloqada boʻlmasa, hisobotda koʻrsatilmaydi. Bu chang ishlab chiqarish qattiq chiqindilariga taalluqli boʻladi.

119. Bir sekundlik zararli moddalarning atmosfera havosiga tashlamalarini aniqlash uchun, sarflanadigan materiallar miqdori bir soatda sarflanadigan materiallarga teng qilib olinadi.

38-bob. Payvandlash

120. Obyektlarning metallarni payvandlash boʻlinma va sexlarida elektrli, gazli, plazmali payvandlash, metallarni kesish va eritish va ishqalab payvandlashlar ishlari amalga oshiriladi

121. Bunda, azot, uglerod, metallar oksidlari, vodorod ftori kabi zararli moddalar atmosfera havosiga chiqariladi.

122. Payvandlash jihozlarning asosiy turlaridan atmosfera havosiga zararli moddalarning solishtirma tashlamalari 52, 53, 54-jadvallarda keltirilgan.

52-jadval

Metallarni payvandlash va eritib quyishda ifloslantiruvchi moddalarning solishtirma tashlamalari

Payvandlash yoki eritib quyish materiallari Sarflanadigan payvandlash va eritib quyish materiallarining har bir kilogrammidan ajraladigan zararli moddalarning grammlardagi miqdori, g/kg Qattiq zarrachalar Gaz holatidagi moddalar Temir (III) oksidi Marganets (IV) oksidi Xrom (IV) oksidi Kremniy oksidi Boshqalar ftorli vodorod azot (II) oksidi uglerod (II) oksidi nomi miqdori Qoʻlda, donabay elektrodlar bilan elektroyoyli payvandlash Elektrodlar: UONI-13/45 10,69 0,51 - 1,40 Yomon eruvchan ftoridlar 1,40 1,00 - - UONI-13/55 14,90 1,09 - 1,00 Yomon eruvchan ftoridlar 1,00 1,26 2,70 13,3 UONI-13/65 UONI-13/80 4,49 8,32 1,41 0,78 - - 0,80 1,05 Yomon eruvchan ftoridlar 0,80 1,05 1,17 1,14 - - - - UONI-13/85 9,80 0,60 - 1,30 Yomon eruvchan ftoridlar 1,30 1,10 - - ZA-606/11 9,72 0,68 0,60 - - - 0,004 1,30 1,40 ZA-395/9 15,47 1,10 0,43 - - - - - - ZA-981/15 8,08 0,70 0,72 - - - 0,80 RBU-4 6,16 0,74 - - - - - - - 3RS-3 11,57 1,23 - - - - - - - OZL-5 3,06 0,37 0,47 - - - 0,42 - - OZL-6 6,06 0,25 0,59 - - - 1,23 - - OZL-7 6,92 0,21 0,47 - - - 0,69 - - OZL-14 6,13 1,41 0,46 - - - 0,91 - - OZL-9A 3,37 0,97 0,27 - Nikel oksidi 0,39 1,13 - - OZL-20 3,35 0,35 0,10 - - - 0,99 - - ST-15 7,00 0,55 0,35 - Nikel oksidi 0,04 1,61 - - ST-28 10,68 0,93 0,21 - Nikel oksidi 0,08 1,05 - - ST-36 6,29 1,19 - - Nikel oksidi 0,12 0,66 - - SL-17 9,23 0,60 0,17 - - - - - - SN-6L 11,72 0,62 0,23 - Nikel oksidi 0,43 1,21 - - NIAT-1 4,18 0,12 0,40 - - - 0,35 - - NIAT-3N 0,10 0,21 - - - - - - - NE-13 3,43 0,53 0,24 - - - 1,60 - - VSS-4,4a 19,59 0,61 - - - - - - - MR-3 9,70 1,80 - - - - 0,40 - - MR-4 9,70 1,10 - - - - 1,53 - - K-5A 14,97 1,53 - - - - 0,50 - - SK-2-50 11,1 0,90 - - - - - - - MKT-10 6,13 0,34 0,12 - Nikel oksidi 0,31 1,29 - - VSN-6 15,83 0,53 1,54 - - - 0,80 - - Qoʻlda poʻlatni elektroyoyli eritish Elektrodi: OZN-250 19,73 1,63 - - - - 1,04 - - OZN-300 18,00 4,42 - - - - 1,09 - - ANO-1 6,67 0,43 - - - - 2,13 - - ANO-3 5,05 0,85 - - - - - - - ANO-4 5,41 0,59 - - - - - - - ANO-5 12,53 1,87 - - - - - - - ANO-6 14,35 1,95 - - - - - - - ANO-7 10,95 1,45 - - - - - - - SMA-2 8,37 0,83 - - - - - - - KNZ-32 10,04 1,36 - - - - - - - OZS-3 14,98 0,42 - - - - - - - OZS-4 9,63 1,27 - - - - - - - OZS-6 12,94 0,86 - - - - - - - E48-11/18 8,57 1,00 1,43 - Sekin eruvchi ftoridlar 1,50 0,001 - - VI-10-6 14,84 0,31 0,45 - - - 0,39 - - VI-IM-1 5,26 0,42 0,18 - Nikel oksidi 0,60 0,63 - - Za/400/10u 5,02 0,43 0,25 - - - 0,54 - - ZA-903/12 22,20 2,80 - - - - - - - ZA-48M/22 6,10 0,80 1,30 - Sekin eruvchi ftoridlar 1,50 0,001 0,70 - ZA-686/11 11,80 0,80 0,40 - - - - - - JD-3 8,48 1,32 - - - - - - - UKS-42 13,30 1,20 - - - - - - - RDZB-2 16,32 1,08 - - - - - - - SMM-5 MZZ-04 16,10 26,00 2,00 1,0 - - 1,90 - - - - - - - - - - - MZZ-Sh 41,00 - - - - - - - - SM-7 20,50 1,50 - - - - - - - SM-8 23,5 1,50 - - - - - - - SM-9 7,2 0,30 - 2,8 - - - - - MR-1 9,72 1,08 - - - - - - - OZSH-1 12,35 1,01 0,14 - - - 1,10 - - ZN-60M 14,46 0,49 0,15 - - - 1,28 - - UONI-13/NJ 9,28 0,53 0,39 - - - 0,97 - - OMG-N 35,14 0,92 1,54 Nikel oksidi 0,016 1,74 NR-70 17,6 3,90 - - - - - - - Qoʻlda, choʻyanni elektroyoyli payvandlash va quyish Elektrodi: S4-4 12,80 0,43 - - Nikel oksidi 0,54 1,87 - - 034-1 9,81 0,47 - - Mis oksidi 4,42 1,65 - - 034-3 13,33 0,49 0,18 - - - 1,97 - - MN4-2 10,68 0,92 - - Nikel oksidi Mis oksidi 2,73 6,05 1,34 - - T-590 41,8 - 3,70 - - - - - - T-620 39,73 - 2,87 - - - - - - Qoʻlda, mis va uning qotishmalarini elektr payvandlash Elektrodlar: Komsomolets — 100 2,60 3,90 - 3,50 Mis oksidi 9,80 1,11 0,76 - Geliy bilan himoyalangan volframli elektrod - - - - Volfram oksidi Mis oksidi 0,08 2,10 - - - Elektron simi SrM-0,75 (MRkMsT) 0,66 0,44 - - Mis oksidi 15,4 - - - Qoʻlda, argon va geliy muhitida titanni erituvchi volframli elektrod - - - - Titan oksidi Volfram oksidi 3,60 0,02 - - - argon muhitida eriydigan elektrod - - - - Titan oksidi Aluminiy oksidi 2,62 2,00 - - - Qoʻlda, aluminiy va uning qotishmalarini elektr payvandlash Elektrodlar: OZA-1 - - - - Aluminiy oksidi Aluminiy xloridi 20,0 18,0 - - - OZA-2/AK - - - - Aluminiy oksidi Aluminiy xloridi 28,0 33,0 - - - Argon muhitida Volframli elektrod - - - 0,55 Aluminiy oksidi Magniy oksidi Volfram oksidi 0,69 0,64 1,43 - - - Argon va geliy muhitida eruvchi elektrod - - - 0,55 Aluminiy oksidi 2,00 - - - Argon muhitida eruvchi elektrod 1,50 0,11 - 1,30 Magniy oksidi Aluminiy oksidi 2,00 12,00 - 2,50 - gazli himoyasiz , poluavtomatik poʻlat payvandlash Prisadka simi EP-245 11,50 0,54 - - - - 0,36 - - SSK-3 12,26 1,11 - - - - 0,53 - - Kukunsimon sim ZPS-15/2 7,51 0,89 - - - - 0,77 - - PP-DSK-1 10,93 0,77 - - - - - - - PP-DSK-2 10,78 0,42 - - - - 0,10 - - PSK-3 6,29 0,41 - - - - 0,72 - - PP-AN-3 12,24 1,36 - - - - 2,70 - - PP-AN-4 6,74 0,76 - - - - 1,95 - - PP-AN-7 12,22 2,18 - - - - 0,95 - - Uglerod IV muhitida poʻlatni yarimavtomatik payvandlash Sv-08G2S 7,48 0,50 0,02 - - - - - 14,00 Sv-08X19N9F2S2 6,88 0,42 0,60 - Nikel oksidi 0,10 - - 5,00 Sv-16X16N25M6 12,55 0,35 0,10 - Nikel oksidi 2,00 - - 2,50 Sv-10X20N7ST 5,72 0,45 0,03 1,80 - - - - - Sv-O8X19NF-2S2 6,44 0,40 0,50 - Nikel oksidi 0,66 - - - Sv-76X16N-25M6 10,0 2,00 1,00 - Nikel oksidi 2,00 - - - Sv-10G2N2SMT 11,86 0,14 - - - - - - - EP-245 11,79 0,61 - - - - - - 3,20 EP-704 7,43 0,80 0,07 - Nikel oksidi 0,10 - - 3,00 Sv-08XGSN3DI 4,02 0,22 0,16 - Nikel oksidi 0,05 - 0,80 11,00 EP-85g 6,10 0,70 0,60 - Nikel oksidi 0,08 - - 2,00 O8GN2MT 4,17 - 0,03 1,90 Titan oksidi 0,40 - 0,80 11,00 Azot himoyasida mis va uning qotishmalarini yarimavtomatik payvandlash Elektrod simi MNEKT-5-1-0,2-0,2 (mis uchun) 2,50 0,20 - 1,50 Mis oksidi Nikel oksidi 7,00 0,70 - - - MNEKT-5-1-0,2-0,2 (misnikelli qotishmalar uchun) 3,50 0,30 - 1,50 Mis oksidi Nikel oksidi 11,00 0,50 - - - M1 (mis qotishmalari uchun) - 0,44 - - Mis oksidi 11,00 - - - KMS (mis va uning qotishmalari uchun) - 0,59 - 0,26 Mis oksidi 6,30 - - - Argon va geliy himoyasida aluminiyni yarimavtomatik payvandlash sim D-20 0,85 0,09 - 0,08 Aluminiy oksidi 7,60 - - - AMS 0,56 0,62 - 0,52 Aluminiy oksidi 20,40 - 0,35 - AMG-6T 1,56 0,23 0,50 0,45 Aluminiy oksidi Magniy oksidi Titan oksidi 8,50 5,50 0,80 - 0,33 - AMG1, AMG2 0,80 0,78 - 0,30 Aluminiy oksidi Magniy oksidi 16,50 1,50 - - - AMGZ 0,80 1,05 - - Aluminiy oksidi Magniy oksidi 19,20 3,50 - 0,30 - AMG4, AMG5, AMG6 0,80 1,05 - 0,45 Aluminiy oksidi Magniy oksidi Titan oksidi 10,50 4,60 0,60 - 0,30 - flyus ostida poʻlatni avtomatik i yarimavtomatik payvandlash va eritish Eritilgan flyuslar OSS-45 0,07 0,03 - 0,05 - - 0,103 0,006 1,47 AK-348A 0,03 0,02 - 0,05 - - 0,086 0,001 0,71 FS-2 0,07 - - 0,05 - - 0,033 0,006 - FS-6 0,03 0,01 - 0,05 - - 0,033 - 0,58 FS-7 0,02 0,01 - 0,05 - - 0,044 0,033 FS-9 0,05 0,01 - 0,05 - - 0,033 0,006 0,34 FS-11 0,04 0,05 - - - - 0,020 - - FS-12 0,06 0,03 - - - - 0,02 - - AN-22 0,11 0,01 - - - - 0,02 - - AN-26 0,07 0,01 - - - - 0,03 - - AN-30 0,06 0,03 - - - - 0,03 - - AN-42 0,07 0,01 - - - - 0,02 - - AN-60 0,08 0,01 - - - - - - - AN-64 0,07 0,02 - - - - - - - 48-OF-6 0,10 0,01 - - - - 0,07 - - 48-OF-6M 48-OF-7 0,09 0,04 0,01 0,05 - - - - - - - - 0,04 0,02 - - - - 48-OF-11 0,01 0,07 - - - - 0,01 - - FSL 0,08 - - 0,05 - - 0,03 0,005 0,95 Keramik (sopol) flyuslar ANK-18 0,43 0,01 - - - - 0,04 - - ANK — 30 0,25 0,01 - - - - 0,02 - - JS-450 0,66 0,14 - - - - 0,18 - 22,40 K-1 0,04 0,02 - - - - 0,15 - 0,50 K-8 4,90 - - - - - 0,13 - 17,80 K-11 1,22 0,08 - - - - 0,14 0,60 - KS-12GA2 3,27 0,13 - - - - 0,43 - 20,00 Aluminiy va uning qotishmalarini avtomatik. yarimavtomatik payvandlash va eritish Eritilgan flyuslar AG-A1 21,60 - - - Aluminiy oksidi 31,20 4,16 - - AN-T3 - - - - Yomon eruvchan ftoridlar 0,47 - - - Titan oksidi 0,08 Aluminiy oksidi 1,35 Keramik flyuslar JA-64 - - - - Titan oksidi Aluminiy oksidi 0,12 0,18 0,076 - - Qoʻlda elektroyoyli payvandlash Quyma qattiq qotishmalar S-27 21,19 - 1,01 - Nikel oksidi 0,05 - - - V-2K 14,94 - 1,66 Kobalt oksidi 0,60 - - - legirli surkalgan Sterjensimon elektrodlar KBX-15 37,48 - 2,12 - - - - - - BX-2 40,24 - 2,56 - - - - - - XR-19 37,05 - 4,35 - - - - - - Qoʻlda, gazli eritish Quyma qattiq qotishmalar S-27 3,06 - 0,01 - Nikel oksidi 0,02 - - - V-2K 1,85 - 0,47 - Kobalt oksidi 0,01 - - - Quyma karbidlar (quvursimon elektrodlar) RELIT-T3 3,94 - - - - - - - - Qoʻlda, volframli elektrod bilan argonyoyli eritish Mis-nikelli qotishma 0,74 0,01 - - Nikel oksidi Mis oksidi 0,16 0,10 - 0,15 0,18 Qalaysimon bronza 0,66 0,04 - - Mis oksidi Rux oksidi Mis oksidi 0,50 1,70 1,60 - 0,60 - Argon muhitida eriydigan elektorod bilan yarimavtomatik eritish Qalaysimon bronza 2,93 0,13 - - Nikel oksidi Mis oksidi Qalay oksidi 0,90 1,50 0,54 - 0,13 0,02 Metallarni plazmali payvandlash pastlegirlangan uglerodli poʻlat 0,25 0,03 - - - - - 0,70 0,14 Sifatli legirlangan uglerodli poʻlat 0,30 0,04 - - - - - 0,65 0,14 Yuqori marganetsli poʻlat 0,40 0,07 - - - - - 0,65 0,14 AMG qotishmalari - - - - Aluminiy oksidi 0,18 - 0,20 0,05 Titan qotishmalari - - - - Titan oksidi 0,14 - 0,11 0,04

53-jadval

Payvandlash va gazli kesish ishlarining turli jarayonlarida atmosfera havosiga tashlanadigan zararli moddalarning solishtirma tashlamalari.

Texnologik jarayon va qoʻllaniladigan jihoz Ajraladigan zararli modda nomi Oʻlchov birligi Miqdori Poʻlatni kontaktli chiziqli va tutashishli elektrpayvandlash Temir (III) oksidi 100 kVa nominal quvvat uchun 10 3 g/s 8,97 Margansa (IV) oksidi 100 kVa nominal quvvat uchun 10 3 g/s 0,28 Poʻlatni kontaktli nuqtali elektrpayvandlash t yemir (III) oksidi 100 kVa nominal quvvat uchun 10 3 g/s 1,35 Marganets (IV) oksidi 100 kVa nominal quvvat uchun 10 3 g/s 0,04 Ishqalanishli payvandlash Uglerod (II) oksidi Mg/sm 2 chok yuzasi uchun 8,00 Poʻlatni atsetilen-kislorodli alangali gazli payvandlash Azot (II) oksidi G/kg atsetilen uchun 22,00 Aluminiyni atsetilen-kislorodli alangali gazli payvandlash Aluminiy oksidi G/kg atsetilen uchun 0,06 Azot (II) oksidi G/kg atsetilen uchun 22,00 Propan-butan aralashmali gazli payvandlash Azot (II) oksidi G/kg aralashma uchun 15,00 Aluminiyni propan-butan aralashmali gazli payvandlash Aluminiy oksidi G/kg aralashma uchun 0,04 Azot (II) oksidi G/kg aralashma uchun 15,00 Aluminiyni 16-76 turidagi agregatida radiochastotali payvandlash Aluminiy oksidi 1 agregat uchun 10 3 g/s 2,03 Aluminiy qotishmalarini plazmali arralash Aluminiy oksidi G/kg qotishma uchun 0,50 Mis qotishmalarini plazmali arralash Mis oksidi G/kg qotishma uchun 0,40 Rux qotishmalarini plazmali arralash Rux oksidi G/kg qotishma uchun 0,40 Aluminiy qotishmalarini elektroyoyli arralash Aluminiy oksidi G/kg qotishma uchun 1,80 Rux qotishmalarini elektroyoyli arralash Rux oksidi G/kg qotishma uchun 0,78 Poʻlat qotishmalarini elektroyoyli arralash Temir (III) oksidi G/kg qotishma uchun 2,12

39-bob. Issiqlik energetikasi obyektlari (yoqilgʻini yoqish)

123. Energetika obyektlari atmosferani ifloslantiruvchi eng asosiy manbalardan biri hisoblanadi. Yoqilgʻining yonishi natijasida paydo boʻladigan mahsulotlarining katta hajmdagi gazli oqimlari tozalash qurilmalaridan samarali foydalanishni qiyinlashtiradi. Baland moʻrilarni qurish zararli moddalarni katta maydonga tarqatib, ularning yerusti ulushlarini ancha kamaytirsada, atmosferaning ifloslanishini kamaytirmaydi.

124. Ifloslantiruvchi moddaning har biri (azot dioksidi, azot oksidi, sulfid angidridi, qattiq yoqilgʻi kuli, mazut qurumi)ning moʻridan va jami issiqlik elektr stansiyasi/issiqlik elektr markazi (IES/IEM)dan yoki qozonxonadan maksimal tashlamasi oʻrtacha soat maksimal yuklamaga, alohida qozonlarning haqiqiy ishlash rejimidan kelib chiqqan holda, shu IES/IEM yoki qozonxona quvuriga ulangan qozonlarning eng katta yuklama bilan ishlash davriga aniqlanadi.

125. Bir vaqtning oʻzida har xil yoqilgʻilardan foydalanish hollarida, maksimal tashlamalar hisobi yoqilayotgan yonilgʻi tarkibidagi eng noqulay modda uchun hisoblanadi.

126. Agar IES/IEM yoki qozonxonada yillik yoqilgʻi balansidagi miqdori sezilarsiz boʻlsa (5 % gacha), bu yoqilgʻidan tashlamalar, maksimal tashlama(g/s)larni aniqlashda hisobga olinmaydi, lekin umumiy tashlamalar(t/yil)ni aniqlashda hisobga olinadi.

127. Qattiq turdagi yoqilgʻilar yoqilganida, atmosfera havosiga har xil moddalar bilan birga yoqilgʻi yonganida hosil boʻlgan, gazga aylanish yonish jarayonlarida ishtirok etmagan, qurumdan tashkil topgan, qattiq zarrachalar ham chiqariladi.

Koʻmir sifatida foydalanilganida ularni koks qoldiqlari deb ataladi. Bu zarrachalar yoqilgʻining yonmasdan qolgan uglerodi boʻlib, qurum (RECHU m.b. =0,15 mg/m 3 ) sifatida sinflanadi.

128. Koʻmir qurumi uning tarkibida kremniy ikki oksidining miqdori boʻyicha, kremniy ikki oksidining miqdori 70-20 % boʻlganda, RECHU m.b. =0,30 mg/m 3 sinflanishi kerak.

129. Yoqilgʻi sifatida yogʻochdan foydalanilganida qurumni normalash muallaq moddalar boʻyicha amalga oshiriladi (RECHU = 0,5 mg/m 3 ).

130. Koʻmir va qurumliklarining changlari ularning tarkibidagi kremniy ikki oksidining miqdori boʻyicha sinflanadi. Kremniy ikki oksidining koʻmir changidagi miqdori, 10 % dan oshmaydi va RECHU m.b .= 0,5mg/m 3 ni tashkil qiladi, qurum uyumi changlarida esa uning miqdori 60% dan ortmaydi va RECHU m.b. .= 0,3 mg/m 3 boʻlgan noorganik changga mos keladi.

131. Qozonxonalar tomonidan atmosferaning ifloslanishini hisoblashda yoqilgʻi yonish mahsulotlarining umumiy hajmini bilish kerak.

132. M dona bir vaqtda ishlaydigan qozonlar guruhidan uchuvchan qurum va yonmasdan qolgan yoqilgʻining umumiy (t/yil) va bir martalik maksimal tashlama(g/c) lari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

B i — i — qozonining tabiiy yoqilgʻi sarfi, t/yil yoki g/s;

A — yoqilgʻi qurumliligi, %;

a un — tashlamada qurum hissasi, %;

G — tashlamada yoqilgʻi hissasi, %;

133. Yonuvchan moddalarning tashlamadagi miqdori boʻyicha ekspluatatsiya maʼlumotlari mavjud boʻlmagan hollarda, qattiq zarrachalarning tashlamadagi miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bunda

q un — yoqilgʻining mexanik notoʻliq yonishi natijasida issiqlikning yoʻqotilishi, % (mazutli qozonlar uchun q un = 0,02%);

Q n — yoqilgʻi yonishining pastki issiqligi, MDj/kg;

32,7 — chiqib ketayotgan yonuvchi moddalarning oʻrtacha yonish issiqligi, MDj/kg.

134. M dona bir vaqtda ishlaydigan qozonlar guruhidan oltingugurt oksidlari SO 2 va S0 3 (SO 2 ga hisoblangan)ning umumiy (t/yil) va bir martalik maksimal tashlama(g/c) lari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

V i — qattiq, suyuq [t/yil (g/s)] yoki gaz holatidagi, (ming m 3 /god) yoqilgʻi sarfi

S — yoqilgʻi tarkibidagi oltingugurtning miqdori, %;

135. M dona bir vaqtda ishlaydigan qozonlar guruhidan uglerod oksidi (is gazi)ning umumiy (t/yil) va bir martalik maksimal tashlama(g/c)lari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

q xim — yoqilgʻining kimyoviy notoʻliq yonishidan issiqlikning yoʻqotilishi, %;

R — yoqilgʻining kimyoviy notoʻliq yonishi natijasida issiqlik yoʻqotilishi hissasini hisobga oladigan, toʻliq yonmaslik mahsulotlarida uglerod oksidi miqdorini belgilaydigan koeffitsiyent. Qattiq yoqilgʻilar uchun R = 1, gaz uchun R = 0,5, mazut uchun R = 0,65;

Q t — yoqilgʻining yonishdagi issiqligi, MDj/kg yoki MDj/m 3

q xim ning qiymati ekspluatatsiya maʼlumotlari yoki normalar boʻyicha qabul qilinadi.

136. M dona bir vaqtda ishlaydigan, bugʻ unumdorligi 30 t/soatdan koʻp qozonlar va issiqlik quvvati 30 Gkal/soatdan ziyod suv isitish qozonlari guruhidan azot oksidlari (NO x ) yigʻindisi [(NO 2 ) ga hisoblangan ] ning umumiy (t/yil) va bir martalik maksimal tashlama(g/c)lari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Ψ — 1 tonna shartli yoqilgʻidan azot oksidlarining chiqishini tavsiflaydigan koeffitsiyent, kg/t shartli yoqilgʻi.

B 1 — azot oksidlarining chiqishiga yoqiladigan yoqilgʻi sifatining taʼsirini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

B 2i — azot oksidlarining i — qozondan chiqishiga gorelka konstruksiyasining taʼsirini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

B 3i — azot oksidlarining i — qozondan shlak chiqarish turining taʼsirini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

Σ 1i — i — ning oʻchogʻiga retsirkulyatsiya gazlarining berilib turishi sharoitlariga bogʻliq holda retsirkulyatsiya gazlarining taʼsiri samaradorligini tavsiflaydigan koeffitsiyent;

Σ 2 — ikki pogʻonali yoqishda azot oksidlari tashlamalari kamayishini hisobga oladigan koeffitsiyent;

r i , — i — qozonning tutun gazlari retsirkulyatsiyasi darajasi, %.

Bugʻ unumdorligi 70 t/soatdan ziyod qozonlar uchun gaz va mazutni yoqishda yuklamaning barcha oraliqlarida, shuningdek, qattiq yoqilgʻini yuqori haroratda 75%dan koʻp yuklama bilan yoqilganida quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi.

Ψ=(12´u Ψ )/(200+u) , (1.79),

u, u Ψ — qozonning nominal i haqiqiy unumdorligi, t/soat.

Bugʻ unumdorligi 70 t/ soatdan kam boʻlgan qozonlar uchun:

Ψ=u f /20 (1.80).

qattiq yoqilgʻi yoqiladigan energetik qozonlar b 1 ning qiymati:

B 1 =0,178+0,47 ´ p t , (1.81),

Π t — yoqilgʻidagi azot miqdori, %.

137. Oʻchoqda bir vaqtning oʻzida ikki xil yoqilgʻi yoqilganida koeffitsiyent b 1 ning qiymati oʻrtacha pallalik qiymat boʻyicha aniqlanadi:

Ikki turdagi yoqilgʻi uchun

138. Qozon belgilangan yuklamadan kamida ishlaganida nominal koeffitsiyent e 1 ning qiymati qozonning unumdorligi koeffitsiyenti f ga koʻpaytiriladi.

0,8 — issiqlik energetika obyektlari uchun tasdiqlangan azot oksidining dioksidga transformatsiya koeffitsiyenti.

140. Yonish jarayonida yoqilgʻi va atmosfera havosi bilan kimyoviy oʻzaro taʼsirida gaz holatidagi moddalar hosil boʻladi.

141. Yonish uchun kerak boʻladigan havo hajmi va yonish mahsulotlari 1 kg qattiq yoki suyuq yoxud normal sharoitda hisoblangan 1 m 3 gaz holatidagi yoqilgʻiga hisoblanadi.

142. Yoqilgʻi tarkibi foizlarda beriladi: qattiqlari-massada; gaz holatidagilari hajm boʻyicha quyidagi belgilashlardan foydalaniladi:

C, N, O, N, S, A, W, uglerod, vodorod, kislorod, azot, oltingugurt, qurum va namlikning ishchi massasiga nisbatan %dagi miqdori, ularning yigʻindisi 100 % ni tashkil qilishi kerak;

SN 4 , S m N n , N, CO 2 , N 2 S, O, SO, N, metan, toʻyingan uglevodorodlar, azot, uglerod dioksidi, vodorod sulfidi, kislorod, uglerod oksidi, vodorodlarning mos ravishda 1 m 3 quruq gaz yoqilgʻisidagi foizlardagi miqdori, ularning yigʻindisi 100 % ni tashkil qilishi kerak.

143. Yoqish uchun zarur boʻladigan havoning m 3 /kg.lardagi nazariy jihatdan hajmi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

qattiq va suyuq yoqilgʻilar uchun, ( m 3 /kg)

V 0 = 0,0889(S + 0,375 ´ S) + 0,265 ´ N — 0,0333 ´ O (1.85);

Gaz shaklidagi yoqilgʻilar uchun (m 3 /kg)

V 0 = 0,0476 [0,5*SO+0,5*N+1,5*N 2 S+S(m + 0,25*n)* S m N n — O] (2.84).

144. Yoqilgʻi yonishi mahsulotlarining nazariy jihatdan hajmi (a=1 boʻlganida) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

d r — 1m 3 quruq gazga nisbatan gaz holatidagi yoqilgʻining namligi g/m 3 , hisoblanayotgan 10 °S haroratda d r = 10 g/m 3 qabul qilinadi.

Ishchi sharoitda moʻriga kiradigan gazning sarfi (m 3 /s), quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

V — qozonlar yoqilgʻilarining umumiy sarfi, g/s yoki dm 3 /s;

T ux — moʻri quvurining ustida gazning harorati, °S.

145. Tutun gazlari bilan atmosfera havosiga tashlanadigan vanadiy oksidining yillik miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

τ u — gazlarni tozalash qurilmalarida suyuq yoqilgʻi qattiq mahsulotlarining miqdori

40-bob. Unumdorligi 30 t/soat boʻlgan qozonlarda yoqilgʻi yonishidan hosil boʻladigan ifloslantiruvchi moddalar tashlamalarini hisoblash

146. Ushbu uslub qattiq yoqilgʻi, mazut va gazni faoliyat koʻrsatayotgan sanoat va kommunal qozon qurilmalari (kamhajmli isitish qozonlari, isitish-qaynatish uskunalari, oʻchoqlar) oʻchoqlarida yoqilganda yonish mahsulotlari bilan birgalikda chiqadigan zararli moddalar tashlamalarini hisoblash uchun moʻljallangan.

147. Qattiq yoqilgʻi va mazut yondirilganida vaqt birligi ichida, tutun gazlari bilan atmosfera havosiga tashlanadigan uchuvchan qurum va yonmagan yoqilgʻining qattiq zarrachalari tashlamalarini hisoblash quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bunda:

V — yoqilgʻi sarfi (t/yil, g/s);

A r — yoqilgʻi qurumliligi (%);

n — qurum ushlagichda ushlangan qattiq zarrachalarning hissasi;

x= a un /(100 — G un );

a un — tashlamada yonilgʻi qurumining hissasi (%);

G un — tashlamada yonuvchan moddalarning miqdori (%).

A r , a un , G un , n-larning qiymatlari haqiqiy oʻrtacha koʻrsatkichlar boʻyicha olinadi, bu maʼlumotlar boʻlmagan hollarda A r yondiriladigan yoqilgʻi tavsifi boʻyicha, h — qurum ushlagichlarning texnik koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi, c qiymati esa 54-jadvaldan qabul qilinadi.

54-jadval.

Oʻchoq va yoqilgʻi turlariga bogʻliq holda c va K SO koeffitsiyentlari qiymatlari

Oʻchoq turi Yonilgʻi c Kso kg/GDj 1 2 3 4 Qoʻlda tashlab turiladigan qoʻzgʻalmas panjarali Tosh va qoʻngʻir koʻmir 0,0023 1,9 Antratsitlar: AS i AM 0,0030 0,9 ARSH 0,0078 0,8 Pnevmomexanik tashlagichli va qoʻzgʻalmas panjarali Tosh va qoʻngʻir koʻmir Antratsit ARSH 0,0026 0,0088 0,7 0,6 Toʻgʻriga harakatlanuvchi zanjirli panjarali Antratsit AS i AM 0,0020 0,4 Yoqilgʻini uzatib turuvchi va zanjirli panjarali Tosh va qoʻngʻir koʻmir 0,0035 0,7 Shaxtali Qattiq yoqilgʻi 0,0019 2,0 Maishiy issiqlik agregatlarning qatlamli oʻchogʻi Yogʻoch qoʻngʻir koʻmir 0,0050 0,0011 14,0 16,0 tosh koʻmir 0,0011 7,0 Antratsit, sifatsiz koʻmir 0,0011 3,0 Kamerali oʻchoqlar: Bugʻ va suv isitish qozonlari Mazut Tabiiy, koks va yoʻldosh gazlar 0,010 - 0,32 0,25 Maishiy issiqlik generatorlari Tabiiy gaz yengil suyuq oʻchoq yoqilgʻisi - 0,010 0,08 0,16

148. Vaqt birligi ichida, tutun gazlari bilan atmosfera havosiga tashlanadigan oltingugurt oksidlarining tashlamalarini hisoblash quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

V — qattiq, suyuq (t/yil, t/soat, g/s) va gaz koʻrinishidagi (ming. m 3 /yil, ming m 3 /soat, l/s) yoqilgʻisining sarfi;

Sr — yoqilgʻida oltingugurtning hissasi (%; gaz uchun mg/m 3 );

nʼ SO2 — yoqilgʻining uchuvchan qurumi bilan birikkan oltingugurt oksidlarining hissasi, koʻmir uchun — 0,1;

mazut uchun — 0,02; gaz uchun — 0,0;

n“ SO2 — qurum ushlagichda ushlangan oltingugurt oksidlarining hissasi.

149. Quruq qurum ushlagich uchun nul, namlilari uchun esa, sugʻoruvchi suvning ishqoriyligiga bogʻliq holda qabul qilinadi.

150. Yoqilgʻi tarkibida vodorod sulfidi bor boʻlgan hollarda, oltingugurt oksidlarining qoʻshimcha miqdorini hisoblash SO 2 ga hisoblanganida, quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

P SO2 = 0,0188*[N 2 S]*V, (1.97),

[N 2 S] — vodorod sulfidining yoqilgʻidagi miqdori, (%).

151. Vaqt birligi ichida, tutun gazlari bilan atmosfera havosiga tashlanadigan uglerod oksidining tashlamalari (t/yil, g/s) ni hisoblash quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

P so = 0,001*S so *V*(1-q 4 /100), (1.98),

V — qattiq, suyuq (t/yil, t/soat, g/s) va gaz koʻrinishidagi (ming. m 3 /yil, ming m 3 /soat, l/s) yoqilgʻisining sarfi;

S so — yoqilgʻini yoqishda uglerod oksidining ajralishi (kg/t, kg/ming. m 3 yoqilgʻi) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

S so = q 3 *R*Q ir , (1.99),

q 3 — yoqilgʻining kimyoviy toʻliq yonmasligi natijasida issiqlikning yoʻqotilishi (%);

R — yoqilgʻining kimyoviy notoʻliq yonishi natijasida issiqlik yoʻqotilishi hissasini hisobga oladigan, toʻliq yonmaslik mahsulotlarida uglerod oksidi miqdorini belgilaydigan koeffitsiyent. Qattiq yoqilgʻilar uchun R = 1, gaz uchun R = 0,5, mazut uchun R = 0,65;

Q ir — tabiiy yoqilgʻining pastki yonish issiqligi (MDj/kg, MDj/m 3 );

q 4 — yoqilgʻining mexanik toʻliq yonmasligi natijasida issiqlikning yoʻqotilishi (%).

152. Ekspluatatsiya maʼlumotlari mavjud boʻlmagan hollarda q 3 , q 4 qiymatlari. 55-jadvalidan qabul qilinadi.

153. Vaqt birligi ichida, atmosfera havosiga tashlanadigan uglerod oksidining taqribiy tashlamalari(t/yil, g/s) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

P so = 0,001*B*Q ir *K so *(1-q 4 /100), (1.100),

K so — yoqilgʻi yonishda birlik issiqlikdan ajraladigan uglerod oksidining miqdori, (kg/GDj); 1.13.1-jadvaldan qabul qilinadi.

154. Vaqt birligi ichida, tutun gazlari bilan atmosfera havosiga tashlanadigan azot oksidlarining tashlamalari(t/yil, g/s) ni hisoblash quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

P N O2 = 0,001*B*Q ir *K N O2 *(1-b), (1.101),

V — qaralayotgan muddat ichida tabiiy yoqilgʻining sarfi (t/yil, ming m z /yil, g/s, l/s);

Q ir — tabiiy yoqilgʻining yonish issiqligi (MDj/kg, MDj/m 3 );

K N O2 — birlik issiqlikdan ajraladigan azot oksidlarining miqdorini tavsiflovchi koʻrsatkich, (kg/GDj);

B — texnik yechim qoʻllanishi natijasida azot oksid tashlamalari kamayishi darajasiga bogʻliq koeffitsiyent.

55-jadval

Kam quvvatli qozon oʻchoqlarining tavsifi

Oʻchoq va qozon turi Yoqilgʻi a Q 3 q 4 1 2 3 4 5 Qiya panjarali shaxtali oʻchoq Yogʻoch, boʻlaklangan chiqindilar, qirindilar 1,4 2 2 Tez yonuvchi oʻchoq Yogʻoch, payraha, qirindi 1,3 1 4/2 qattiq shlakni chiqaruvchi kamerali oʻchoq Tosh koʻmir Qoʻngʻir koʻmir 1,2 1,2 1,2 0,5 0,5 0,5 5/3 3/1,5 3/1,5 Kamerali oʻchoq Tabiiy, koks va yoʻldosh gazlar Domna oʻchogʻi gazi 1,1 1,1 1,1 0,5. 0,5 1,5 0,5 0,5 0,5

K N O2 ning qiymati turli yoqilgʻilar uchun qozon uskunalari uchun belgilangan yuklamasiga bogʻliq holda aniqlanadi.

Qozon yuklamasi belgilanganidan farq qilgan hollarda K N O2 ni (Q f /Q n ) 0,25 ga yoki (D f /D n ) 0,25 ga koʻpaytirish kerak.

bunda

D f , D n — mos ravishda haqiqiy va belgilangan bugʻ unumdorligi(t/soat);

Q f , Q n — mos ravishda haqiqiy va belgilangan quvvat (kVt).

Toshkoʻmir

K N O2 = 0,0206 * Ln(Q n ) + 0,0605 (1.102);

K N O2 = 0,0203 * Ln(D n ) + 0,1863 (1.103).

Qoʻngʻir koʻmir

K N O2 = 0,0199 * Ln(Q n ) + 0,047 (1.104);

K N O2 = 0,0203 * Ln(D n ) + 0,1663 (1.105).

Antratsit

K N O2 = 0,0149 * Ln(Q n ) + 0,0168 (1.106);

K N O2 = 0,0141 * Ln(D n ) + 0,104 (1.107).

Gaz, mazut

K N O2 = 0,0059 * Ln(Q n ) + 0,0552 (1.108);

K N O2 = 0,0062 * Ln(D n ) + 0,0858 (1.109).

155. Agar tutun gazlarida azot oksidlarining (%) miqdorlari haqida maʼlumotlar mavjud boʻlsa, unda tashlama (kg/yil) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

S N Ox — tutun gazlarida azot oksidlarining hajm boʻyicha foizlardagi miqdori;

V — a (a — havoning ortiqligi koeffitsiyenti 55-jadval.) maʼlum boʻlgan hollarda yonilgʻi yonish mahsulotlarining(m 3 /kg) hajmi.

56-jadvalda qattiq va suyuq yoqilgʻilarining asosiy tavsiflari keltirilgan.

56-jadval

Qattiq va suyuq yoqilgʻilarining asosiy tavsiflari

Rusum, sinf W r , % A r , % S r , % Q Mdj/kg V o m 3 /kg Yogʻoch 40,0 0,6 - 10,24 3,75 Mazut Kam oltingugurtli 3,0 0,1 0,5 40,30 11,48 oltingugurtli 3,0 0,1 1,9 39,85 11,28 Yuqori oltingugurtli 3,0 0,1 4,1 38,89 10,99 Stabillashgan neft 0,1 2,9 39,90 11,35 Dizel yoqilgʻisi 0,025 0,3 42,75 - Dizel moyi 0,02 0,3 42,46 Motor moyi 0,05 0,4 41,49

156. Benz(a)piren tashlamalari. toʻliq yonish taʼminlanmaydigan oʻchoqlarda, baʼzi hollarda, atmosfera havosiga politsiklik aromatik uglevodorodlar ajralib chiqadi. Ularning ichida eng zaharlisi benz(a)pirendir.

Tutun gazlarida benz(a)pirenning mavjudligi yoqish usuli va oʻchoq konstruksiyasiga bogʻliq.

157. Har bir texnologik jarayonlarda atmosfera havosiga benz(a)pirenning chiqarilishining taqribiy miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bunda:

S bp — fakeldagi benz(a)piren miqdori, mkg/m 3 , (turli yoqilgʻilar uchun 57, 58, 59-jadvallardan qabul qilinadi);

V v — bir manbadan bitta texnologik jarayondagi gaz-havo aralashmasining hajmi, m 3 /s;

normal sharoitda:

V T — bitta texnologik jarayonda ajralayotgan gazning hajmi quyidagi formuladan aniqlanadi:

V T =SW o (m 3 /s), (1.113),

bunda:

S — tutun mashʼalasining yuzasi, m 2 ;

W o — mashʼala hajmiy tezligi, m/s;

T — tashlanadigan gazlar harorati, o S;

t — tashlamalar davomiyligi, s;

p — bitta jarayondagi tashlama manbalarining soni.

57-jadval

Toshkoʻmir yonganidagi benz(a)piren ulushi

Yondiriladigan koʻmir tavsifi Oʻchoq tavsifi Yonish mahsulotlarida benz(a)piren konsentratsiyasi, mkg/m 3 Tarkibida 17-20% uchuvchan moddali koʻmir Qatlamli, har xil 7,0 Tarkibida 35-37 % uchuvchan moddali koʻmir Boshoqsimon teshikli oʻchoq panjara 0,3 Zanjirli teskari harakatlanadigan panjara 0,04

58-jadval

Suyuq yoqilgʻi yonganidagi benz(a)piren ulushi

Yonilgʻi turi Forsunka turi Yonish mahsulotlarida benz(a)piren konsentratsiyasi, mkg/m 3 Mazut M-100, M-40 Havoli sachratuvchili mexanik, havoli 1,3 m azut (70%) maishiy oʻchoq (30%) yoqilgʻisi aralashmasi Havoli sachratuvchili mexanik, havoli 0,5 Suvli mazut emulsiyasi (W r )=10% Bugʻli 0,3

59-jadval

Tabiiy gaz yonganidagi benz(a)piren ulushi

Gorelka turi Gazni yoqish prinsipi Yonish mahsulotlarida benz(a)piren konsentratsiyasi, mkg/m 3 Oldindan aralashtirishsiz gorelkasi Diffuziyali 0,95 Oldindan toʻliqsiz aralashtirgan gorelka (injeksion, ortiqcha havo koeffitsiyenti 1 dan katta) Diffuzion-kinetik 0,14 Havo beriladigan gorelkalar GNP, L1-N Diffuzion-kinetik 0,9 Oldindan toʻliq aralashtirilgan gorelkalar 11GK, BIG Kinetik 0,01

41-bob. Tutib qoluvchi qurilmalar samaradorligi, choʻkish, aerozollarning yopishib qolishini hisobga olish

158. Texnologik jarayondan atmosfera havosiga tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalar faqat ochiq ishlab chiqarish maydonlarida son va sifat jihatdan oʻzgarmasdan chiqariladi.

159. Ishlab chiqarish binolari ichida ajralayotgan ifloslantiruvchi moddalar turgʻun manbalarining ventilyatsiya kanallari orqali atmosfera havosiga chiqarilganida, ifloslantiruvchi moddalarning tarkibi va miqdori quyidagi sabablarga koʻra oʻzgarishi mumkin:

ventilyatsiya tizimi maʼlum ifloslantiruvchi moddalarni tanlab (selektiv) ushlab qolishi;

binoning soʻrib olish ventilyatsiya tizimi yetarli darajada soʻrib olish quvvatiga ega boʻlmagan holda birmuncha katta zarrachalar ishlab chiqarish binosi ichida choʻkib qolishi;

aerozol zarrachalari va yirik oʻlchamli changlar havo oʻtkazgichlarning devorlariga yopishib qolishi;

havo oʻtkazgichlarning sovuq devorlarida bugʻning kondensatsiyalanishi;

soʻrish tizimining ventilyatori (koʻpincha markazdan qochma turi) dinamik chang tutgich rolini bajarishi.

160. Ventilyatsiya tizimi kanallaridan oʻtish davrida ifloslantiruvchi moddalarning tezda buzilishi yoki boshqa moddalar bilan kimyoviy oʻzaro taʼsiri, masalan zamonaviy nusxa olish uskunalarining ishlashida ajralib chiqadigan ozon havo oʻtkazgichda toʻliq parchalanib ketadi.

161. Koʻrsatilgan jarayonda tashlanadigan gaz oqimlarida aerozollarning miqdori oʻzgaradi.

162. Gaz koʻrinishidagi ifloslantiruvchi moddalar faqat ixtisoslashtirilgan tozalash tizimlari (adsorber, xemosorber, katalitik konverter, yoqish qurilmalari)da tutib qolinadi.

Ushbu qurilmalar nisbatan murakkab, qimmat, malakali xizmatni talab qiladi, qurilmalardan foydalanish sarflarini oshiradi. Ularni ifloslantiruvchi moddalarning atmosfera havosiga barcha tashlamalarida keng qoʻllanilishi chegaralanib qolmoqda.

163. Yetarlicha tarqalgan tozalashning sodda qurilmalari atmosferani ifloslantiruvchi moddalardan himoyalashda aldanishlarga olib kelmoqda.

Misol, lok-boʻyoqlash boʻlimlarida organik erituvchilar bugʻlari va aerozollardan havo oqimini tozalash maqsadida suvdan foydalanuvchi turlicha gidrofiltrlar, suvli pardalar va boshqa qurilmalar qoʻllaniladi.

164. Suv yordamida faqat aerozol samarali tutib qolinadi. Erituvchi tarkibidagi atseton, spirt va boshqalar u bilan aralashib, suvda yaxshi eriydi.

Tozalash qurilmasidan tashqari (sirkulyatsiya sigʻimi va kanalizatsiya tarmogʻida)da teskari jarayon ham jadal sodir boʻladi.

165. Avval tutib qolingan aerozollar (boʻyoq aerozolining “quruq qoldigʻi”dan tashqari) boshqa joyda yer usti qatlamida atmosfera havosiga chiqariladi.

166. RECHT belgilanayotganida, ishlab chiqarish boʻlimida tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning qanday qismi haqiqatda atmosfera havosiga chiqarilishi aniqlashtirilishi zarur.

167. Ishlab chiqarish boʻlimining ventilyatsiya tizimida tozalash qurilmalari mavjud boʻlganida, atmosfera havosiga tashlanadigan zararli moddalarning miqdori quyidagi tenglama boʻyicha aniqlanadi:

M atm = {M vid (1-0,lh)*T och +M vid * (T S -T och )}/T S = M vid (T S -0,01´h-T och )/T S , (1.114),

Bunda:

M atm — atmosfera havosiga tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning yillik umumiy tashlamalari, t/yil;

M vid — boʻlimda ifloslantiruvchi moddalarning yillik umumiy tashlamalari, t/yil;

n — ifloslantiruvchi moddalarni tozalash (ushlab qolish) samaradorligi, %;

TΣ — boʻlimda yillik ish vaqtining yigʻindisi, soat/yil;

T och — tozalash qurilmalarining yil davomida soz ishlash vaqtining yillik yigʻindisi, ch/yil;

maksimal bir martalik tashlama

G atm =G ajr (1-h/100), (1.115),

G atm — ifloslantiruvchi moddalarning maksimal bir martalik atmosfera havosiga tashlama, g/s;

G ajr — ifloslantiruvchi moddalarning boʻlinmada maksimal bir martalik tashlama, g/c.

168. Ishlab chiqarish boʻlinmasidan atmosfera havosiga chiqadigan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini, aerozolning bino ichkarisida choʻkishi va ventilyatsiya tizimlarining ichki devorlariga oʻtirib qolishini hisobga olgan holda, hisoblash quyidagi tenglama boʻyicha aniqlanadi:

umumiy tashlama

yoki

bunda:

M atm — ifloslantiruvchi moddalarning atmosfera havosiga umumiy tashlamasi, t/yil;

M ajr — ifloslantiruvchi moddalarning boʻlinmada umumiy tashlamasi, t/yil;

X os — bino ichkarisida choʻkadigan ifloslantiruvchi moddalarning hissasi, %;

X' nl (X'' nl ) — mahalliy ventilyatsiya tizimlarining ichki devorlariga oʻtirib qolgan ifloslantiruvchi moddalarning hissasi, % (60-jadval).

60-jadval

Mahalliy shamollatish tizimlarining havo oʻtkazgichlari ichki devorlarida choʻkib qoladigan ifloslantiruvchi moddalar hissalari

Ifloslantiruvchi moddalar Ifloslantiruvchi moddalar hissalari. Bino ichida choʻkib qoladigan . ( c os ). % shamollatish tizimlarining havo oʻtkazgichlari ichki devorlarida choʻkib qoladigan mahalliy ( c nl ), % umumalmashuvchi ( c nl ), % Gaz koʻrinishida: Aerozol: 0 0 0 Qoʻrgʻoshin 0 12 5 Boʻyoqlar 60 35 5 Qogʻoz changi 50 5 3

Maksimal bir martalik tashlama

yoki

G atm — ifloslantiruvchi moddalarning maksimal bir martalik atmosfera havosiga tashlama, g/s;

G ajr — ifloslantiruvchi moddalarning boʻlinmada maksimal bir martalik tashlama, g/c.

169. Elektrokimyoviy qoplash boʻlimida ochiq vannalardan tashlamalarni hisoblashda havoning harakatlanish yoʻli boʻyicha kamayishini hisobga olish tavsiya etiladi (61-jadval).

61-jadval

Havoning harakatlanish yoʻli boʻyicha kamayishini hisobga oluvchi koeffitsiyent

Bino ichida choʻkib qoladigan ifloslantiruvchi moddalar hissasi shamollatish tizimlarining havo oʻtkazgichlari ichki devorlarida choʻkib qoladigan, c os , % Havo oʻtkazgich uzunligi, m c os, % 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 65 0 34 48 54 56 59 62 64 66 69 71

Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan oʻtkazish hamda unga tashlanayotgan ifloslantiruvchi moddalar miqdorini belgilash toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga 3-ILOVA

RECHTni rasmiylashtirishda inobatga olinishi lozim boʻlgan talablar

1. RECHTga Vazirlar Mahkamasining 2014-yil 21-yanvardagi 14-son “Ekologik normativlar loyihalarini ishlab chiqish va kelishish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroridan tashqari quyidagilar xam kiritilishi kerak:

ifoslantiruvchi moddalarning yer usti qatlamidagi konsentratsiyalarini hisoblash va ularning havoda tarqalish maydonlarining tahlili;

ifloslantiruvchi moddalar miqdorlari kamaytirishga yoʻnaltirilgan tadbirlar;

RECHT miqdoriga erishilgandagi nazorat hisobi.

2. RECHT va xatlov materiallarining jild varaqlari biriktirilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

3. RECHT mundarijasida undagi barcha boʻlimlar va ilovalar nomlari hamda ular joylashgan betlari koʻrsatiladi.

4. Ifloslantiruvchi moddalarning roʻyxat jadvalida maksimal RECHU yoki ZTXD koʻrsatiladi. RECHUning qismlarida ifodalangan norma, normaga mosligi, jami tashlamaga qoʻshgan hissasi koʻrsatilishi lozim.

Atmosfera havosiga tashlanadigan ifloslantiruvchi moddalarning miqdori (t/yil), yoqilgʻi, xom ashyo tavsifi, texnologik jarayonlar va jihozlarning ishlash rejimi oʻzgarishiga bogʻliq holda oʻrtacha yillik qiymati amalga oshiriladi.

Atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalardan umumiy tashlamalarning tavsifi, ularning tarkibi, davriyligi, davomiyligi jadval shaklida keltiriladi.

5. Atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning koʻrsatkichlari RECHT ni hisoblash uchun tavsiya qilingan shakl boʻyicha jadval koʻrinishida taqdim qilinadi.

Yaqin besh yilda obyektda boʻladigan oʻzgarishlar haqida maʼlumotlar mavjud boʻlsa, atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning koʻrsatkichlari mavjud holat va istiqbolga nisbatan tuziladi.

6. “Yer usti ulushlari hisobini oʻtkazish, ifloslantiruvchi moddalar tarqalish maydonlarining tahlili” boʻlimida hisoblash uchun qoʻllanilgan dasturning nomi, har bir modda boʻyicha obyekt chegarasidan tashqarida atmosfera havosidagi ifloslantiruvchi moddalarning hisobli maksimal ulushlari yoziladi va shu modda uchun belgilangan norma bilan taqqoslanadi.

Agar ifloslantiruvchi moddalarni atmosfera havosiga chiqarilishida zararli modda oʻzaro reaksiyaga kirishib, yanada zararliroq moddaga aylansa, RECHT ni aniqlash uchun zararli moddaning kuchlirogʻi hisobga olinadi.

Miqdori normadan ortiqcha boʻlgan moddalar uchun atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manbalarning raqamlari keltiriladi, tashlamalarni kamaytirish boʻyicha tadbirlar oʻtkazish zarurligi asoslanadi.

7. “Ifloslantiruvchi moddalar tashlamalarini kamaytirishga yoʻnaltirilgan tadbirlar” boʻlimida qaysi manbalar uchun tadbirlar ishlab chiqiladigan boʻlsa, ularning tafsiloti, tadbirgacha va tadbirdan keyingi tashlamalari miqdori (g/s, t/yil) keltiriladi.

Tadbirlardan keyingi tashlamalar chang-gaz tozalash jihozlarining samaradorligini inobatga olgan holda hisoblanadi. Oʻtkazilgan tadbirlar natijasida, oʻrganilayotgan manbadagi tashlamalarning kamayishi (g/s, t/yil) hisoblanadi.

Tozalashning ikki bosqichli usuli qoʻllanilganida, tozalash jihozining jami (toʻliq) samaradorligi, birinchi bosqichgacha boʻlgan tashlama va ikkinchi bosqichdan soʻnggi tashlamalar kattaliklaridan kelib chiqib hisoblanadi.

RECHT ni ishlab chiqayotgan tashkilot obyekt bilan birgalikda RECHT ni taʼminlaydigan, ifloslantiruvchi moddalar tashlamalarini kamaytirishga yoʻnaltirilgan tadbirlar rejasini ishlab chiqadi. Tadbirlar rejasi obyekt rahbari tomonidan tasdiqlanadi.

8. “RECHT normalarini oʻrnatish” boʻlimida tashlamalarni kamaytirish tadbirlarining yetarliligini va texnik jihatdan erishish mumkin boʻlgan natijalar bilan birga taqqoslash tahlili keltiriladi.

Har bir atmosfera havosiga ifloslantiruvchi moddalarni tashlovchi manba va ifloslantiruvchi moddalar hamda obyekt boʻyicha taklif etilgan, umumiy tashlamalarning RECHT normalari tavsiya etilgan shakl boʻyicha jadvalga kiritiladi.

Atmosfera havosiga tashlanadigan jami moddalar miqdori

Moddaning nomi Ifloslantiruvchi moddalar tashlamalari Normadan ortiqcha tashlama miqdori mavjud holat RECHM g/s t/g g/s t/g g/s t/g 1 2 3 4 5 6 7

Jami:...

9. Qaysi moddalarning yer usti ulushi RECHU m.b. ning 0,1 qismidan kam boʻlsa, uning nazorati reja-grafigida keltirilmaydi.

Ifloslantiruvchi moddalar RECHM ga amal qilish reja jadvali

Ishlab chiqarishning nomi Nazoratdagi manbalar Tashlama manbasi raqami Zararli moddalar nomi Normaiy tashlamalar Maʼlumot olish joyi Nazorat turi Nazoratning davomiyligi 1 2 3 4 5 6 7 8 Obyekt rahbari: _______________ _________________ M.Oʻ. (imzo) (F.I.O.)

Vazir A. ABDUXAKIMOV

Togʻ-kon sanoati va geologiya vaziri B. ISLAMOV

Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV

Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vaziri v.b. Sh. XIDOYATOV

Toshkent sh.,

2024-yil 18-noyabr,

2024-yil 29-oktabr

2024-yil 7-noyabr

2024-yil 11-noyabr

19-mh-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 23.12.2024-y., 10/24/3586/1046-son; 16.03.2026-y., 10/26/3788/0242-son)

lex.uz