UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг

буйруғи

ҲИСОБВАРАҚЛАР РЕЖАСИ

ЙЎРИҚНОМА

РЎЙХАТИ

Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (21-сонли БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларда бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома»ни тасдиқлаш тўғрисида

Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ буюраман:

1. Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сонли БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларда бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома» 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин.

3. Мазкур буйруқ 2025 йил 1 январдан эътиборан кучга киради.

Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 ноябрдаги 191-сон буйруғига 1-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сонли БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларда бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома»

1. Мазкур Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (бундан буён матнда БҲМС деб юритилади) Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикасида бухгалтерия ҳисобини норматив тартибга солиш элементи бўлиб ҳисобланади.

2. Мазкур БҲМС хўжалик юритувчи субъектлар (бундан бюджет ташкилотлари ва нобанк кредит ташкилотлари мустасно) (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) томонидан бухгалтерия ҳисобини ташкил этиш тартибини белгилайди.

3. Мазкур БҲМСда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

бухгалтерия ҳисобварағи (бундан буён матнда ҳисобварақ деб юритилади) — иқтисодий ресурсларнинг ҳолати ва ҳаракати ҳақидаги бухгалтерия ахборотини қайд этиш ҳамда сақлаш услуби ва уларга бўлган талаблар;

доимий ҳисобварақлар — бухгалтерия балансида акс эттириладиган ва ҳисобот даври охирига сальдога эга бўлган ҳисобварақлар. Доимий ҳисобварақлар актив, пассив, контр-актив ва контр-пассивларга бўлинади;

актив ҳисобварақлар (А) — активларни акс эттиришга мўлжалланган ҳисобварақлар бўлиб, унда иқтисодий ресурсларнинг қолдиғи ва кўпайиши ҳисобварақнинг дебетида, камайиши эса кредити бўйича акс эттирилади;

пассив ҳисобварақлар (П) — мажбурият ва хусусий капитални акс эттиришга мўлжалланган ҳисобварақлар бўлиб, унда мажбурият ва хусусий капиталнинг қолдиғи ва кўпайиши ҳисобварақнинг кредити бўйича, камайиши эса дебети бўйича акс эттирилади;

контр-актив ҳисобварақлар (КА) — мазкур ҳисобварақ билан боғлиқ бўлган актив ҳисобварақнинг сальдосидан чегириладиган молиявий ҳисоботда активнинг соф қийматини акс эттирувчи ҳисобварақдир;

контр-пассив ҳисобварақлар (КП) — мазкур ҳисобварақ билан боғлиқ бўлган пассив ҳисобварақнинг сальдосидан чегириладиган молиявий ҳисоботда мажбурият ёки хусусий капиталнинг соф қийматини акс эттирувчи ҳисобварақдир;

транзит ҳисобварақлар (Т) — ҳисобот даврида фойдаланиладиган ва ҳисобот даври охирига сальдога эга бўлмайдиган даромадлар ва харажатларнинг вақтинчалик ҳисобварақлари;

балансдан ташқари ҳисобварақлар (БТ) — ташкилотга қарашли бўлмаган, лекин вақтинчалик тасарруфида бўлган, активларнинг мавжудлиги ва ҳаракати, шартли ҳуқуқлар ва мажбуриятлар ҳақидаги ахборотни умумлаштиришга мўлжалланган ҳисобварақлар.

4. Ташкилотлар мазкур БҲМСнинг 1-иловасидаги бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режаси асосида молиявий-хўжалик операциялари бўйича бухгалтерия ҳисобининг ишчи ҳисобварақлар режасини тузади. Ишчи ҳисобварақлар режаси ташкилотнинг ҳисоб сиёсатида акс эттирилиши лозим.

5. Бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режаси молиявий ҳисоботнинг актив, мажбурият, хусусий капитал, даромад ва харажат каби гуруҳлаштирилган элементлари ҳамда балансдан ташқари ҳисобварақлардан иборат.

6. Ташкилотлар мазкур БҲМСнинг 2-иловасидаги йўриқномага мувофиқ бухгалтерия ҳисобини юритади.

Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сонли БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларда бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома »га 1-ИЛОВА

Хўжалик юритувчи субъектларда бухгалтерия ҳисобининг

Ҳисобварақлар рақами Ҳисобварақлар номи Ҳисобварақлар тури 1-БОБ. АКТИВЛАР 1-§. Узоқ муддатли активлар 0100 Асосий воситалар А 0110 Ер 0111 Ерни ободонлаштириш 0112 Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштириш 0120 Бинолар, иншоотлар ва узатувчи мосламалар 0130 Машина ва асбоб-ускуналар 0140 Мебель ва офис жиҳозлари 0150 Компьютер жиҳозлари ва ҳисоблаш техникаси 0160 Транспорт воситалари 0170 Ишчи ва маҳсулдор ҳайвонлар 0180 Кўп йиллик ўсимликлар 0190 Бошқа асосий воситалар 0199 Консервация қилинган асосий воситалар 0200 Асосий воситаларнинг эскириши КА 0211 Ерни ободонлаштиришнинг эскириши 0212 Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштиришнинг эскириши 0220 Бино, иншоот ва узатувчи мосламаларнинг эскириши 0230 Машина ва асбоб-ускуналарнинг эскириши 0240 Мебель ва офис жиҳозларининг эскириши 0250 Компьютер жиҳозлари ва ҳисоблаш техникасининг эскириши 0260 Транспорт воситаларининг эскириши 0270 Ишчи ҳайвонларнинг эскириши 0280 Кўп йиллик ўсимликларнинг эскириши 0290 Бошқа асосий воситаларнинг эскириши 0299 Молиявий ижарага олинган асосий воситаларнинг эскириши 0300 Молиявий ижарага олинган асосий воситалар А 0310 Молиявий ижарага олинган асосий воситалар 0400 Номоддий активлар А 0410 Патентлар, лицензиялар ва ноу-хау 0420 Савдо маркалари, товар белгилари ва саноат намуналари 0430 Дастурий таъминот 0440 Ер ва табиат ресурсларидан фойдаланиш ҳуқуқлари 0460 Франшизинг 0470 Муаллифлик ҳуқуқлари 0480 Гудвилл 0490 Бошқа номоддий активлар 0500 Номоддий активлар амортизацияси КА 0510 Патентлар, лицензиялар ва ноу-хаунинг амортизацияси 0520 Савдо маркалари, товар белгилари ва саноат намуналарининг амортизацияси 0530 Дастурий таъминотнинг амортизацияси 0540 Ер ва табиат ресурсларидан фойдаланиш ҳуқуқларининг амортизацияси 0560 Франшизинг амортизацияси 0570 Муаллифлик ҳуқуқларининг амортизацияси 0590 Бошқа номоддий активларнинг амортизацияси 0600 Узоқ муддатли инвестициялар А 0610 Қимматли қоғозлар 0620 Шуъба хўжалик жамиятларига инвестициялар 0630 Қарам хўжалик жамиятларига инвестициялар 0640 Чет эл капитали иштирокидаги ташкилотларга инвестициялар 0690 Бошқа узоқ муддатли инвестициялар 0700 Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар А 0710 Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар — маҳаллий 0720 Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар — хорижий 0800 Капитал қўйилмалар А 0810 Тугалланмаган қурилиш 0820 Асосий воситаларни харид қилиш 0830 Номоддий активларни харид қилиш 0840 Асосий подани ташкил қилиш 0850 Ерни ободонлаштиришга капитал қўйилмалар 0860 Молиявий ижарага олинган асосий воситаларга капитал қўйилмалар 0870 Оператив ижарага олинган асосий воситаларга капитал қўйилмалар 0890 Бошқа капитал қўйилмалар 0900 Узоқ муддатли дебиторлик қарзлари ва кечиктирилган харажатлар А 0910 Олинган векселлар 0920 Молиявий ижара бўйича олинадиган тўловлар 0930 Ходимларнинг узоқ муддатли қарзлари 0940 Бошқа узоқ муддатли дебиторлик қарзлар 0950 Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи 0960 Дисконт (чегирма)лар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар 0990 Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар 2-§. Жорий активлар 1000 Материаллар А 1010 Хом ашё ва материаллар 1020 Сотиб олинган ярим тайёр маҳсулотлар ва бутловчи буюмлар 1030 Ёқилғилар 1040 Эҳтиёт қисмлар 1050 Қурилиш материаллари 1060 Тара 1070 Четга қайта ишлаш учун берилган материаллар 1080 Инвентарь ва хўжалик жиҳозлари 1090 Бошқа материаллар 1100 Ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонлар А 1110 Ўстиришдаги ҳайвонлар 1120 Бўрдоқидаги ҳайвонлар 1200 1300 1400 1500 Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш А 1510 Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш 1600 Материаллар қийматидаги фарқлар А 1610 Материаллар қийматидаги фарқлар 1700 1800 1900 2000 Асосий ишлаб чиқариш А 2010 Асосий ишлаб чиқариш 2100 Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар А 2110 Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар 2200 2300 Ёрдамчи ишлаб чиқариш А 2310 Ёрдамчи ишлаб чиқариш 2400 2500 Умумий ишлаб чиқариш харажатлари А 2510 Умумий ишлаб чиқариш харажатлари 2600 Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотлар А 2610 Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотлар 2700 Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар А 2710 Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар 2800 Тайёр маҳсулотлар А 2810 Омбордаги тайёр маҳсулотлар 2820 Кўргазмадаги тайёр маҳсулотлар 2830 Воситачилик шартномаси бўйича берилган тайёр маҳсулотлар 2900 Товарлар А 2910 Омбордаги товарлар 2920 Чакана савдодаги товарлар 2930 Кўргазмадаги товарлар 2940 Прокатдаги буюмлар 2950 Товарлар билан банд ва бўш таралар 2960 Воситачилик шартномаси бўйича берилган товарлар 2970 Йўлдаги товарлар 2980 Савдо устамаси КА 2990 Бошқа товарлар 3000 3100 Келгуси давр харажатлари — жорий қисми А 3110 Олдиндан тўланган оператив ижара ҳақи 3120 Олдиндан тўланган хизмат ҳақи 3190 Бошқа келгуси давр харажатлари 3200 Кечиктирилган харажатлар — жорий қисми А 3210 Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи 3220 Дисконт (чегирма)лар бўйича кечиктирилган харажатлар 3290 Бошқа кечиктирилган харажатлар 3300 3400 3500 3600 3700 3800 3900 4000 Олинадиган жорий тўловлар А 4010 Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган тўловлар 4020 Олинган векселлар 4100 Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинадиган жорий тўловлар А 4110 Ажратилган бўлинмалардан олинадиган тўловлар 4120 Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинадиган тўловлар 4200 Ходимларга берилган бўнаклар А 4210 Иш ҳақи бўйича берилган бўнаклар 4220 Хизмат сафарларига берилган бўнаклар 4230 Умумхўжалик харажатлари учун берилган бўнаклар 4290 Ходимларга берилган бошқа бўнаклар 4300 Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнаклар А 4310 Товар-моддий захиралар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнаклар 4320 Узоқ муддатли активлар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнаклар 4330 Бошқа берилган бўнаклар 4400 Бюджетга бўнак тўловлари А 4410 Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича) 4500 Давлат мақсадли жамғармаларига ва суғурталар бўйича бўнак тўловлари А 4510 Суғурталар бўйича бўнак тўловлари 4520 Давлат мақсадли жамғармаларига бўнак тўловлари 4600 Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича дебиторлик қарзи А 4610 Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи 4700 Ходимларнинг бошқа операциялар бўйича қарзи А 4710 Кредитга сотилган товарлар бўйича ходимларнинг қарзи 4720 Берилган қарзлар бўйича ходимларнинг қарзи 4730 Моддий зарарни қоплаш бўйича ходимларнинг қарзи 4790 Ходимларнинг бошқа қарзлари 4800 Бошқа жорий дебиторлик қарзлар А 4810 Молиявий ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар 4820 Оператив ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар 4830 Олинадиган фоизлар 4840 Олинадиган дивидендлар 4850 Олинадиган роялти 4860 Даъволар бўйича олинадиган тўловлар 4890 Бошқа дебиторлик қарзлар 4900 Шубҳали қарзлар бўйича резерв КА 4910 Шубҳали қарзлар бўйича резерв 5000 Кассадаги пул маблағлари А 5010 Миллий валютадаги пул маблағлари 5020 Чет эл валютасидаги пул маблағлари 5100 Ҳисоб-китоб ҳисобварағидаги пул маблағлари А 5110 Ҳисоб-китоб ҳисобварағи 5200 Чет эл валютасидаги пул маблағлари А 5210 Мамлакат ичидаги чет эл валютаси ҳисобварақлари 5220 Чет элдаги валюта ҳисобварақлари 5300 5400 5500 Банкдаги махсус ҳисобварақлардаги пул маблағлари А 5510 Аккредитивлар 5520 Чек дафтарчалари 5530 Бошқа махсус ҳисобварақлар 5600 Пул эквивалентлари А 5610 Пул эквивалентлари (турлари бўйича) 5700 Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)лари А 5710 Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)лари 5800 Қисқа муддатли инвестициялар А 5810 Қимматли қоғозлар 5830 Берилган қисқа муддатли қарзлар 5890 Бошқа жорий инвестициялар 5900 Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар ҳамда бошқа жорий активлар А 5910 Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар 5920 Бошқа жорий активлар 2-БОБ. МАЖБУРИЯТЛАР 1-§. Жорий мажбуриятлар 6000 Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар бўйича жорий мажбуриятлар П 6010 Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар 6020 Берилган векселлар 6100 Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар бўйича жорий мажбуриятлар П 6110 Ажратилган бўлинмаларга тўловлар 6120 Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар 6200 Кечиктирилган жорий мажбуриятлар П 6210 Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар 6220 Мукофот (устама)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар 6230 Бошқа кечиктирилган даромадлар 6240 Солиқлар ва йиғимлар бўйича кечиктирилган мажбуриятлар 6250 Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи мажбуриятлари 6290 Бошқа кечиктирилган мажбуриятлар 6300 Олинган бўнакларнинг жорий қисми П 6310 Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнаклар — жорий қисми 6320 Акцияга обуначилардан олинган бўнаклар 6390 Бошқа олинган бўнаклар 6400 Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар П 6410 Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича) 6500 Суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича жорий қарзлар П 6510 Суғурта бўйича тўловлар 6520 Давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар 6600 Таъсисчиларга бўлган жорий қарзлар П 6610 Тўланадиган дивидендлар 6620 Чиқиб кетаётган таъсисчиларга улушлари бўйича қарз 6630 Таъсисчиларнинг устав капиталини ошириш бўйича улушлари 6700 Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар П 6710 Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар 6720 Депонентланган иш ҳақи 6800 Қисқа муддатли кредитлар ва қарзлар П 6810 Қисқа муддатли кредитлар 6820 Қисқа муддатли қарзлар 6830 Тўланадиган облигациялар 6840 Тўланадиган векселлар 6900 Бошқа жорий кредиторлик қарзлар П 6910 Тўланадиган оператив ижара 6920 Ҳисобланган фоизлар 6930 Роялти бўйича қарзлар 6940 Кафолатлар бўйича қарзлар 6950 Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми 6960 Даъволар бўйича тўловлар 6970 Ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар 6990 Бошқа мажбуриятлар 2-§. Узоқ муддатли мажбуриятлар 7000 Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга узоқ муддатли тўловлар П 7010 Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга узоқ муддатли тўловлар 7020 Берилган узоқ муддатли векселлар 7100 Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар бўйича узоқ муддатли мажбуриятлар П 7110 Ажратилган бўлинмаларга бўлган узоқ муддатли қарзлар 7120 Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига бўлган узоқ муддатли қарзлар 7200 Кечиктирилган узоқ муддатли мажбуриятлар П 7210 Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар 7220 Мукофот (устама)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар 7230 Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар 7240 Солиқлар ва йиғимлар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлар 7250 Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи узоқ муддатли мажбуриятлари 7290 Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлар 7300 Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнаклар — узоқ муддатли қисми П 7310 Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнаклар — узоқ муддатли қисми 7400 7500 7600 7700 7800 Узоқ муддатли кредитлар ва қарзлар П 7810 Узоқ муддатли кредитлар 7820 Узоқ муддатли қарзлар 7830 Тўланадиган узоқ муддатли облигациялар 7840 Тўланадиган узоқ муддатли векселлар 7900 Бошқа узоқ муддатли кредиторлик қарзлар П 7910 Тўланадиган молиявий ижара 7920 Кредиторларга бўлган бошқа узоқ муддатли қарзлар 3-БОБ. ХУСУСИЙ КАПИТАЛ 8000 8100 8200 8300 Устав капитали П 8310 Оддий акциялар 8320 Имтиёзли акциялар 8330 Пай ва улушлар 8400 Қўшилган капитал П 8410 Эмиссия даромади 8420 Устав капиталини шакллантиришдаги курс фарқи 8500 Резерв капитали П 8510 Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар 8520 Резерв капитали (фонди) 8530 Текинга олинган мулк 8600 Сотиб олинган хусусий акциялар КП 8610 Сотиб олинган хусусий акциялар — оддий 8620 Сотиб олинган хусусий акциялар — имтиёзли 8700 Тақсимланмаган фойда (қопланмаган зарар) П 8710 Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари) 8720 Жамғарилган фойда (қопланмаган зарар) 8800 Мақсадли тушумлар П 8810 Грантлар 8820 Субсидиялар 8830 Аъзолик бадаллари 8840 Мақсадли фойдаланиладиган солиқ имтиёзлари 8890 Бошқа мақсадли тушумлар 8900 Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари П 8910 Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари 4-БОБ. ДАРОМАДЛАР ВА ХАРАЖАТЛАР 9000 Асосий (операцион) фаолиятнинг даромадлари Т 9010 Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар 9020 Товарларни сотишдан даромадлар 9030 Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар 9040 Сотилган товарлар (маҳсулотлар)нинг қайтиши 9050 Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар 9100 Сотилган маҳсулот (товар, иш, хизмат)ларнинг таннархи Т 9110 Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи 9120 Сотилган товарларнинг таннархи 9130 Бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларнинг таннархи 9140 Даврий ҳисобда товар-моддий захираларни сотиб олиш/харид қилиш 9150 Даврий ҳисобда товар-моддий захиралар бўйича тузатишлар 9200 Асосий воситалар ва бошқа активларнинг чиқиб кетиши Т 9210 Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши 9220 Бошқа активларнинг чиқиб кетиши 9300 Асосий фаолиятнинг бошқа даромадлари Т 9310 Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда 9320 Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда 9330 Ундирилган жарима, пеня ва устамалар 9340 Ўтган йиллар фойдалари 9350 Оператив ижарадан даромадлар 9360 Кредитор ва депонент қарзларни ҳисобдан чиқаришдан даромадлар 9370 Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар даромадлари 9380 Қайтарилмайдиган молиявий ёрдам 9390 Бошқа операцион даромадлар 9400 Давр харажатлари Т 9410 Сотиш харажатлари 9420 Маъмурий харажатлар 9430 Бошқа операцион харажатлар 9500 Молиявий фаолият бўйича даромадлар Т 9510 Роялти кўринишидаги даромадлар 9520 Дивидендлар кўринишидаги даромадлар 9530 Фоизлар кўринишидаги даромадлар 9540 Валюталар курслари фарқидан даромадлар 9550 Молиявий ижарадан даромадлар 9560 Қимматли қоғозларни қайта баҳолашдан даромадлар 9590 Молиявий фаолиятнинг бошқа даромадлари 9600 Молиявий фаолият бўйича харажатлар Т 9610 Фоизлар кўринишидаги харажатлар 9620 Валюталар курслари фарқидан зарарлар 9630 Қимматли қоғозларни чиқариш ва тарқатиш бўйича харажатлар 9690 Молиявий фаолият бўйича бошқа харажатлар 9700 Фавқулодда вазиятлардан олинган фойда (зарар) Т 9710 Фавқулодда вазиятлардан олинган фойдалар 9720 Фавқулодда вазиятлардан кўрилган зарарлар 9800 Солиқ мажбуриятларини тўлаш учун фойданинг ишлатилиши Т 9810 Фойда солиғи бўйича харажатлар 9820 Фойдадан ҳисобланган бошқа солиқ мажбуриятлари бўйича харажатлар 9900 Якуний молиявий натижа Т 9910 Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар) 5-БОБ. БАЛАНСДАН ТАШҚАРИ ҲИСОБВАРАҚЛАР 001 Оператив ижарага олинган асосий воситалар БТ 002 Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий захиралар БТ 003 Қайта ишловга қабул қилинган материаллар БТ 004 Воситачилик шартномаси бўйича қабул қилинган товарлар БТ 005 Ўрнатиш учун қабул қилинган ускуналар БТ 006 Қатъий ҳисобдаги бланкалар БТ 007 Тўловга қобилиятсиз дебиторларнинг зарарга ўтказилиб ҳисобдан чиқарилган қарзи БТ 008 Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш — олинган БТ 009 Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш — берилган БТ 010 Молиявий ижара шартномаси бўйича берилган асосий воситалар БТ 011 Ссуда шартномаси бўйича олинган мулк БТ 012 Келгуси даврларда солиқ солинадиган базадан чегириладиган харажатлар БТ 013 Вақтинчалик солиқ ва божхона имтиёзлари (турлари бўйича) БТ 014 Фойдаланишдаги инвентарь ва хўжалик жиҳозлари БТ 015 Оддий ширкат шартномаси (биргаликдаги фаолият) бўйича олинган мулк БТ 016 Фойдаланиш ҳуқуқи бўйича олинган номоддий активлар БТ

Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сонли БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларда бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома »га 2-ИЛОВА

Хўжалик юритувчи субъектларда бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режасини қўллаш бўйича

Мазкур Йўриқнома хўжалик юритувчи субъектларда (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режасини қўллаш тартибини белгилайди.

1-боб. Активлар

1-§. Узоқ муддатли активлар

1. Ушбу параграфнинг ҳисобварақлари асосий воситалар, номоддий активлар, узоқ муддатли инвестициялар, капитал қўйилмалар, узоқ муддатли дебитор қарзлар ва бошқа узоқ муддатли активлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

2. Ушбу параграфнинг ҳисобварақлари қуйидагилар тўғрисидаги ахборотларни ёритади:

а) ташкилотга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган ва молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларнинг мавжудлиги, ҳаракати ва эскириши;

б) ташкилотга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган номоддий активларнинг мавжудлиги, ҳаракати ва эскириши;

в) қимматли қоғозларга, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига, чет эл капитали иштирокидаги ва бошқаларга қилинган узоқ муддатли инвестициялар;

г) Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ишлаб чиқарилган ва хориждан келтирилган ўрнатиладиган асбоб-ускуналарнинг мавжудлиги ва ҳаракати;

д) барча турдаги капитал қўйилмалар;

е) олинган векселлар бўйича ҳисоб-китобларнинг узоқ муддатли қисми, молиявий ижара бўйича олинадиган тўловлар, ходимларнинг узоқ муддатли қарзлари, бошқа узоқ муддатли дебитор қарзлар, вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи, бошқа узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар.

Асосий воситалар (0100)

3. Ташкилотга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган асосий воситаларнинг мавжудлиги ва ҳаракати, фойдаланилаётган, консервация қилинган ёки оператив ижара шартномаси бўйича берилган асосий воситалар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

0110 «Ер»;

0111 «Ерни ободонлаштириш»;

0112 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштириш»;

0120 «Бинолар, иншоотлар ва узатувчи мосламалар»;

0130 «Машина ва асбоб-ускуналар»;

0140 «Мебель ва офис жиҳозлари»;

0150 «Компьютер жиҳозлари ва ҳисоблаш техникаси»;

0160 «Транспорт воситалари»;

0170 «Ишчи ва маҳсулдор ҳайвонлар»;

0180 «Кўп йиллик ўсимликлар»;

0190 «Бошқа асосий воситалар»;

0199 «Консервация қилинган асосий воситалар».

4. Аналитик ҳисобнинг ташкил қилиниши республика ҳудуди ва хориждаги асосий воситаларнинг мавжудлиги ва уларнинг ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни олиш имкониятини таъминлаши лозим.

5. Активни асосий воситалар таркибига киритиш тартиби ташкилотнинг ҳисоб сиёсатида Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (5-сонли БҲМС) « Асосий воситалар »га (рўйхат рақами 3546, 2024 йил 9 август) мувофиқ белгиланади.

6. Таъсисчилар томонидан ташкилотнинг устав капиталига улуш ҳисобидан киритилган асосий воситаларни кирим қилиш асосий воситаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0100) дебети ва 4610 «Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

7. Ташкилотнинг ўзи томонидан қурилган, шунингдек пудрат шартномасига асосан қурилган объектлар тегишли асосий воситалар ҳисобварақларининг (0100) дебети, 0810 «Тугалланмаган қурилиш» ҳисобварағининг кредити бўйича кирим қилинади.

8. Мол етказиб берувчилар, пудратчилар ва бошқа шахслардан сотиб олинган объектлар асосий воситалар ҳисобварақларининг (0100) дебети ва 0820 «Асосий воситаларни харид қилиш» ҳисобварағининг кредити бўйича кирим қилинади.

9. Текинга олинган асосий воситаларнинг кирим қилиниши асосий воситалар ҳисобварақларининг (0100) дебети ва 8530 «Текинга олинган мулклар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

10. Асосий воситаларни ҳисобдан чиқаришда уларнинг бошланғич қиймати тегишли (0100) асосий воситалар ҳисобварақларидан 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

11. 0110 «Ер» ҳисобварағида қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ мулк ҳуқуқи асосида берилган ер майдонларининг ҳисоби олиб борилади. 0110 «Ер» ҳисобварағининг дебетида ер майдонларини харид қилишда тўланадиган қўшимча харажатлар, кўчмас мулк агентларининг комиссион мукофоти, адвокатларнинг хизмат ҳақи, сотиб олиш билан боғлиқ солиқлар, зовурлар қиймати, ерларни тозалаш ва текислаш харажатлари ҳисобга олинади.

Ерларни фойдаланишга тайёрлаш, жумладан сув олиб келиш, оқова сувларни чиқариш иншоотлари, геодезия ишлари бўйича умумий харажатлар 0110 «Ер» ҳисобварағида жамғариб борилади. Чунки ушбу харажатлар ердан келгусида фойдаланиш ва унинг қийматини ошириш учун зарур.

Ер майдони бино ва иншоотларни реконструкция қилиш ёки қуриш учун сотиб олинганда, мавжуд конструкциялар ва бошқа тўсиқларни бартараф этиш қиймати 0110 «Ер» ҳисобварағининг дебетида жамғариб борилади. Бунда конструкцияни тугатишдан олинган материалларни сотишдан тушган тушум ушбу харажатларни камайтиради.

Агар ер майдони олдиндан тасарруфда бўлса ва мавжуд конструкциялар янги қурилиш объектига жой бериш учун бузиб ташланса, бузиш бўйича харажатлар 0110 «Ер» ҳисобварағида жамғариб борилмайди, балки эски конструкцияларни ҳисобдан чиқариш билан боғлиқ харажат сифатида акс эттирилади.

12. 0111 «Ерни ободонлаштириш» ҳисобварағида ер майдонлари тузилишини ўзгартириш, келиш йўллари, автомобиллар ва бошқа транспорт воситаларининг тўхташ майдонлари, деворлар ва бошқа иншоотларнинг ҳолатини яхшилаш харажатлари ҳисобга олинади.

13. 0112 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштириш» ҳисобварағида молиявий ижара шартномаси бўйича ижарага олинган мулкни ободонлаштириш билан боғлиқ капитал харажатлар ҳисобга олинади.

Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни ободонлаштириш бўйича капитал харажатларга реконструкция ва модернизация қилиш харажатлари ҳам қўшилади.

14. 0120 «Бинолар, иншоотлар ва узатувчи мосламалар» ҳисобварағида қуйидагилар ҳисобга олинади:

а) бино — функционал мақсадига қараб одамлар яшаши ёки бўлишига ва ҳар хил турдаги ишлаб чиқариш жараёнларини бажаришга мўлжалланган, таянч, тўсма ёки ҳар иккала мақсадга хизмат қилувчи конструкциялардан иборат қурилиш тизими (мустақил хўжалик аҳамиятига эга бўлган, алоҳида турган бино ёки қўшимча қурилишлар). Бино ва қўшимча қурилишлар таркибига бир меъёрда фойдаланиш учун шароит яратиб берадиган барча коммуникация тизими (иситиш, ёритиш, шамоллатиш, сув-газ таъминоти тизимлари, ички телефон ва компьютер тармоқлари, лифт хўжалиги, ёнғиндан сақлаш ва қўриқлаш сигнализация тизими) киради;

б) иншоотлар — ҳар хил турдаги ишлаб чиқариш жараёнларини бажариш, моддий қимматликларни жойлаштириш ва сақлаш, одамларнинг вақтинча бўлиши (ҳаракатланиши), шунингдек ускуналар ёки коммуникацияларни жойлаштириш (ўтказиш, улаш) учун мўлжалланган, таянч, тўсма ёки ҳар иккала мақсадга хизмат қилувчи конструкциялардан иборат ҳажмий, ясси ёки чизиқ тарзидаги қурилиш тизими (масалан, автомобиль йўллари, кўприклар, осма йўллар, сув омбори, нефть ва газ қудуқлари, шахта қудуқлари ва бошқалар);

в) узатувчи мосламалар — электр қувватини узатиш тизимлари, труба йўллари, иссиқлик ва газ тармоқлари, трансмиссиялар ва бошқалар.

15. 0130 «Машина ва асбоб-ускуналар» ҳисобварағида қуйидагилар ҳисобга олинади:

а) кучлантирувчи машина ва ускуналар — атом реакторлари, қозонлар, буғ двигателлари, турбиналар, кучлантирувчи трансформаторлар, ички ёнув двигателлари ва бошқалар;

б) ишчи машиналар ва ускуналар — меҳнат буюмларига механик, иссиқлик, кимёвий ва бошқа технологик таъсир кўрсатувчи станоклар, аппаратлар, агрегатлар;

в) ўлчов ва бошқарув мосламалари ва лаборатория ускуналари ҳамда жиҳозлари — тарозилар, манометрлар, термостатлар, диспетчер назорати ускуналари, сигнализация, илмий-текшириш лабораторияси, сейсмологик станция ускуналари ва бошқалар;

г) бошқа машиналар ва ускуналар — телефон станцияси ускуналари ва бошқа олдинги гуруҳларда ҳисобга олинмайдиган машина ва ускуналар.

16. 0140 «Мебель ва офис жиҳозлари» ҳисобварағида ишлаб чиқариш ва бошқарув учун мўлжалланган мебель ва жиҳозлар (столлар, шкафлар, мебель йиғимлари, кресло, темир сейфлар ва бошқалар), шунингдек офис жиҳозлари (телефакс аппарати, қоғоз қирқадиган ва йўқ қиладиган машиналар ва бошқалар) ҳисобга олинади.

17. 0150 «Компьютер жиҳозлари ва ҳисоблаш техникаси» ҳисобварағида компьютерлар, принтерлар, сканерлар, модем ва бошқа компьютер жиҳозлари ҳамда ҳисоблаш техникалари ҳисобга олинади.

18. 0160 «Транспорт воситалари» ҳисобварағида темир йўл, сув, ҳаво, автомобиль, ишлаб чиқариш ва коммунал транспорт воситаларининг ҳаракатланувчи таркиби, шунингдек магистрал қувур тармоқлари (трубопроводлар) ҳисобга олинади.

19. 0170 «Ишчи ва маҳсулдор ҳайвонлар» ҳисобварағида ишчи кучи сифатида фойдаланиладиган ишчи ҳайвонлар — отлар, ҳўкизлар, туялар, хачир ва эшаклар ҳамда бошқа ишчи ҳайвонлар (юк транспорт воситаси сифатида фойдаланиладиган ҳайвонлар) ҳамда маҳсулот (насл, сут, жун ва бошқалар) берадиган ҳайвонлар — сигирлар, биялар, қўйлар, эчкилар ва бошқалар ҳисобга олинади.

20. 0180 «Кўп йиллик ўсимликлар» ҳисобварағида кўкаламзорлаштириш, декорация, мева-резавор дарахтлар ва ўсимликлар, яшил деворлар ҳамда бошқалар ҳисобга олинади.

21. 0190 «Бошқа асосий воситалар» ҳисобварағида юқорида келтирилган ҳисобварақларда санаб ўтилмаган асосий воситалар ҳисобга олинади.

22. 0199 «Консервация қилинган асосий воситалар» ҳисобварағида қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда консервацияланган асосий воситалар ҳисоби юритилади.

23. Асосий воситалар ҳисобварақларининг (0100) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Қуриб битказилган ва фойдаланишга топширилган объектларнинг асосий воситалар таркибига ўтказилиши 0110-0190 0810 2. Олди-сотди шартномаси бўйича олинган объектларнинг асосий воситалар таркибига киритилиши 0110-0190 0820 3. Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган объектларнинг молиявий ижара шартномаси тугаганидан кейин асосий воситалар таркибига қабул қилиниши 0110-0190 0310 4. Таъсисчиларнинг устав капиталига улуш (пай) сифатида киритилган ёки акцияларга тўлов сифатида келиб тушган асосий воситаларнинг кирим қилиниши 0110-0190 4610 5. Асосий воситаларнинг текинга келиб тушиши 0110-0190 8530 6. Асосий воситаларнинг ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан келиб тушиши 0110-0190 6110, 6120 7. Қўшимча қуриш, ускуналар ўрнатиш, модернизация, реконструкция қилиш ва бошқа сифат жиҳатидан яхшилаш натижасида асосий воситалар бошланғич қийматининг кўпайиши 0110-0190 0890 8. Ерни ободонлаштириш билан боғлиқ харажатларни асосий воситалар таркибига киритиш 0111 0850 9. Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштириш билан боғлиқ харажатларни асосий воситалар таркибига киритиш 0112 0860 10. Ишчи ва маҳсулдор ҳайвонларнинг асосий воситалар таркибига кирим қилиниши 0170 0840 11. Асосий воситаларни қайта баҳолаш: а) қийматининг оширилиши; 0110-0199 8510 б) қийматининг камайтирилиши. 8510 0110-0199 12. Инвентаризация жараёнида аниқланган ҳисобга олинмаган асосий воситалар кирими 0100 9390 13. Тугатиш, сотиш, айирбошлаш, текинга бериш, улуш сифатида устав капиталига бериш, нодавлат нотижорат ташкилот мулкини шакллантиришда мулкий бадал сифатида бериш, молиявий ижара, аниқланган камомад ёки йўқотиш, иштирокчининг юридик шахс иштирокчилари таркибидан чиқишида асосий воситалар билан ҳисоб-китоб қилиш 9210 0110-0190 14. Ажратилган бўлинмаларга асосий воситаларнинг берилиши 4110 0110-0190 15. Қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда консервация қилинган асосий воситалар 0199 0110-0190

Асосий воситаларнинг эскириши (0200)

24. Ташкилотнинг мулки ҳисобланган ёки молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларнинг эскириши тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

0211 «Ерни ободонлаштиришнинг эскириши»;

0212 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштиришнинг эскириши»;

0220 «Бино, иншоот ва узатувчи мосламаларнинг эскириши»;

0230 «Машина ва асбоб-ускуналарнинг эскириши»;

0240 «Мебель ва офис жиҳозларининг эскириши»;

0250 «Компьютер жиҳозлари ва ҳисоблаш техникасининг эскириши»;

0260 «Транспорт воситаларининг эскириши»;

0270 «Ишчи ҳайвонларнинг эскириши»;

0280 «Кўп йиллик ўсимликларнинг эскириши»;

0290 «Бошқа асосий воситаларнинг эскириши»;

0299 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларнинг эскириши».

Аналитик ҳисобнинг ташкил қилиниши Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги ва хориждаги асосий воситаларнинг мавжудлиги ва эскиришининг ҳаракати тўғрисидаги маълумотларни олиш имкониятини таъминлаши лозим.

25. Асосий воситалар бўйича эскиришни ҳисоблаш усуллари ташкилотнинг ҳисоб сиёсатида белгиланади.

26. Қуйидаги асосий воситаларга эскириш ҳисобланмайди:

а) ер участкалари ва табиатдан фойдаланишга доир бошқа объектлар (сув, ер ости бойликлари ва бошқа табиий ресурслар);

б) маҳсулдор чорва моллари;

в) ахборот-кутубхона фонди;

г) қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда консервациялашга ўтказилган асосий воситалар;

д) музей ашёлари;

е) моддий маданий мерос объектлари;

ж) умумий фойдаланишдаги автомобиль йўллари, йўлаклар, сайилгоҳлар, хиёбонлар, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари тасарруфида бўлган ободонлаштириш иншоотлари;

з) тўлиқ амортизацияланган асосий воситалар.

27. 0211 — 0290 ҳисобварақларида ташкилотга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган асосий воситаларнинг эскириши ҳисобга олинади.

28. 0299 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларнинг эскириши» ҳисобварағида молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларнинг эскириши ҳисобга олинади.

29. Асосий воситаларга ҳисобланган эскириш суммаси тегишли асосий воситаларнинг эскиришини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0200) кредитида харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда олиб борилади.

30. Ижарага берувчи оператив ижарага берилган асосий воситалар бўйича ҳисобланган эскириш суммасини тегишли асосий воситаларнинг эскиришини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0200) кредити ва 9430 «Бошқа операцион харажатлар» ҳисобварағининг дебетида акс эттиради.

31. Асосий воситаларнинг қийматини балансдан чиқаришда уларга ҳисобланган эскириш суммаси тегишли асосий воситаларнинг эскиришини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0200) дебетидан 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитига ҳисобдан чиқарилади.

32. Асосий воситалар эскиришини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0200) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Асосий, ёрдамчи ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатувчи хўжаликларда фойдаланилаётган асосий воситаларга эскириш ҳисоблаш 2010, 2310, 2710 0211-0299 2. Умумий ишлаб чиқариш мақсадида фойдаланилаётган асосий воситаларга эскириш ҳисоблаш 2510 0211-0299 3. Савдо ташкилотларида фойдаланилаётган асосий воситаларга эскириш ҳисоблаш 9410 0211-0299 4. Маъмурий мақсадлар учун фойдаланилаётган асосий воситаларга эскириш ҳисоблаш 9420 0211-0299 5. Қуйидаги мақсадларда фойдаланиладиган асосий воситаларга эскириш ҳисоблаш: а) янги турдаги буюмларни ишлаб чиқариш учун мўлжалланган ишга тушириш ишларида; б) серияли ёки оммавий ишлаб чиқаришга мўлжалланмаган янги технологик жараёнларни ўзлаштиришда хизмат кўрсатишда 9430 0211-0299 6. Ишчи ҳайвонлар бўйича эскиришни ҳисоблаш харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 0270 7. Кўп йиллик ўсимликлар эскиришини ҳисоблаш харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 0280 8. Оператив ижарага берилган асосий воситалар эскиришини ҳисоблаш 9430 0220-0299 9. Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларнинг хусусий асосий воситалар таркибига ўтиши натижасида уларга ҳисобланган эскириш суммасини ўтказиш 0299 0211-0290 10. Молиявий ижара шартномасининг муддати тугагандан кейин ижарага берувчига қайтариладиган асосий воситаларнинг эскиришини ҳисобдан чиқариш 0299 0310 11. Асосий воситаларнинг эскиришини қайта баҳолаш: а) қиймати оширилганда; 8510 0211-0299 б) қиймати камайтирилганда. 0211-0299 8510 12. Асосий воситаларнинг қийматини балансдан чиқариш 0211-0290 9210

Молиявий ижарага олинган асосий воситалар (0300)

33. Молиявий ижара шартномаси бўйича олган асосий воситаларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 0310 «Молиявий ижарага олинган асосий воситалар» ҳисобварағида амалга оширилади. Ушбу ҳисобварақ ижарачида қўлланилади.

34. Молиявий ижара асосида келиб тушган ва капитал қўйилмаларни талаб этмайдиган объектлар 0310 «Молиявий ижарага олинган асосий воситалар» ҳисобварағининг дебети ва 7910 «Тўланадиган молиявий ижара» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

35. Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалардан фойдаланганлик учун ижарага берувчига тўланадиган жорий тўловлар 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми» ҳисобварағининг дебети ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитида акс эттирилади.

36. Молиявий ижара шартномаси бўйича ҳисобланган фоизлар суммаси:

ижарачида 9610 «Фоизлар кўринишидаги харажатлар» ҳисобварағининг дебети ва 6920 «Ҳисобланган фоизлар» ҳисобварағининг кредитида;

ижарага берувчида 4830 «Олинадиган фоизлар» ҳисобварағининг дебети ва 9550 «Молиявий ижарадан даромадлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

37. Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган объектни ижарачининг мулкига ўтиши бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:

а) ижарага олинган объектнинг қиймати асосий воситалар таркибига ўтказилиши:

дебет 0100 асосий воситаларнинг турлари бўйича;

кредит 0310 «Молиявий ижарага олинган асосий воситалар»;

кредит 0112 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштириш» ҳисобварақлари;

б) эскириш суммаларини ўтказилиши:

дебет 0299 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларнинг эскириши»;

дебет 0212 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштиришнинг эскириши»;

кредит 0200 асосий воситаларнинг турлари бўйича эскиришини ҳисобга олувчи ҳисобварақлари.

38. Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган объектлар ижарага берувчига қайтарилганда бухгалтерия ҳисобида қуйидаги ёзувлар амалга оширилади:

а) бошланғич қийматига:

дебет 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши»;

кредит 0310 «Молиявий ижарага олинган асосий воситалар»;

кредит 0112 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштириш» ҳисобварақлари;

б) эскириш суммасига:

дебет 0299 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларнинг эскириши»;

дебет 0212 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларни ободонлаштиришнинг эскириши»;

кредит 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварақлари;

д) ижарага берувчи томонидан молиявий ижара шартномаси бўйича ободонлаштириш қийматининг қопланадиган суммасига:

дебет 4890 «Бошқа дебиторлар қарзлари»;

кредит 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварақлари;

э) ободонлаштириш бўйича харажатларни қоплаш учун ижарага берувчидан пул маблағлари келиб тушган суммасига:

дебет пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлари;

кредит 4890 «Бошқа дебиторлар қарзлари» ҳисобварағи;

ф) ижара (лизинг) тўловлари жадвали (тартиби) бўйича асосий қарзнинг қопланмаган қолдиғи суммасига:

дебет 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми»;

дебет 7910 «Тўланадиган молиявий ижара» ҳисобварағи — узоқ муддатли қисми (молиявий ижара шартномаси муддати тугагунга қадар қайтарилиш амалга оширилган ҳолларда қўлланилади);

кредит 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварақлари;

г) ижарачи томонидан амалга оширилган молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни қайтариш бўйича харажатлар (бузиш, ташиш ва бошқалар) суммасига:

дебет 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши»;

кредит материалларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (1000), меҳнат ҳақи бўйича ходим билан ҳисоблашишларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (6700), суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича қарзни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (6500) ва бошқа тегишли ҳисобварақлари;

ҳ) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни қайтариш натижасида:

олинган фойда суммасига:

дебет 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши»;

кредит 9310 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда» ҳисобварақлари;

кўрилган зарар суммасига:

дебет 9430 «Бошқа операцион харажатлар»;

кредит 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварақлари.

39. Аналитик ҳисоб 0310 «Молиявий ижарага олинган асосий воситалар» ҳисобварағи бўйича асосий воситаларнинг турлари ва алоҳида инвентарь объектлари бўйича юритилади.

40. Молиявий ижара (Лизинг) шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0300) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Молиявий ижара объектини актив (капитал қўйилмалар талаб этилганда) ва мажбурият сифатида тан олиниши 0890 7910 2. Молиявий ижара объектини мақсадли фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келтириш билан боғлиқ бўлган харажатлар суммаси 0890 мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ва бошқа тегишли ҳисобварақлар 3. Молиявий ижара объектини бошланғич қиймат бўйича фойдаланишга топшириш 0310 0890 4. Молиявий ижарага олинган объектга эскириш ҳисобланганда харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 0299 5. Молиявий ижарага олинган объектни ишчи ҳолатда сақлаб туриш билан боғлиқ жорий харажатлар суммаси харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ва бошқа тегишли ҳисобварақлар 6. Молиявий ижарага олинган объектни яхшилаш ва ободонлаштириш бўйича харажатлари суммаси 0860 мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ва бошқа тегишли ҳисобварақлар 7. Молиявий ижарага олинган объектни ободонлаштириш билан боғлиқ капитал харажатлар суммаси 0112 0860 8. Молиявий ижарага олинган объектни ободонлаштириш бўйича эскириш ҳисобланганда харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 0212 9. Молиявий ижара тўловлари жадвалига мувофиқ молиявий ижара бўйича узоқ муддатли мажбуриятларнинг жорий қисми ўтказилганда 7910 6950 10. Молиявий ижара тўловлари жадвалига мувофиқ молиявий ижара бўйича ҳисобланган фоизлар суммаси 9610 6920 11. Молиявий ижара шартномаси бўйича тўланган суммаси 6950 6920 пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар

Номоддий активлар (0400)

41. Ташкилотга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган номоддий активларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

0410 «Патентлар, лицензиялар ва ноу-хау»;

0420 «Савдо маркалари, товар белгилари ва саноат намуналари»;

0430 «Дастурий таъминот»;

0440 «Ер ва табиат ресурсларидан фойдаланиш ҳуқуқлари»;

0460 «Франшизинг»;

0470 «Муаллифлик ҳуқуқлари»;

0480 «Гудвилл»;

0490 «Бошқа номоддий активлар».

42. Объектларни номоддий активларга киритиш тартиби ва уларнинг таркиби Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (7-сонли БҲМС) « Номоддий активлар »га (рўйхат рақами 3547, 2024 йил 9 август) мувофиқ ҳисоб сиёсатида белгиланади.

43. Таъсисчилар томонидан устав капиталига уларнинг улушлари ҳисобига киритилган номоддий активларни кирим қилиш (0400) номоддий активларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида ва 4610 «Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

Бошқа харид қилинган номоддий активлар номоддий активларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебети ва 0830 «Номоддий активларни харид қилиш» ҳисобварағининг кредитига кирим қилинади.

44. Бошқа текинга олинган номоддий активларнинг кирим қилиниши номоддий активларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида 8530 «Текинга олинган мулк» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

45. Агар номоддий актив ташкилотнинг ўзи томонидан яратилса ва уни яратиш харажатларининг аниқ суммасини аниқлаш имкони мавжуд бўлса, номоддий актив ҳақиқий таннархи бўйича акс эттирилади. Номоддий активларнинг ҳақиқий таннархини аниқлаш имконияти мавжуд бўлмаганда, ушбу харажатлар илмий-тадқиқот ишлари ёки илмий-тадқиқот, тажриба-конструкторлик ишлари харажатлари сифатида акс эттирилади.

46. Номоддий активлар чиқиб кетганда (сотилганда, текинга берилганда, инвентаризация жараёнида камомад аниқланганда ва бошқаларда) уларнинг бошланғич қиймати номоддий активларни ҳисобга олувчи тегишли ҳисобварақларнинг (0400) кредитидан 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

47. Номоддий активларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0400) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Харид қилинган номоддий активларнинг бошланғич қиймати (ҳақиқий таннархи) бўйича кирим қилиниши 0410-0490 0830 2. Ўзида яратилган номоддий активларнинг ҳақиқий таннархи бўйича кирим қилиниши 0410-0490 0830 3. Устав капиталига улуш сифатида ёки акцияга обуна бўлишга ҳақ тўлаш ҳисобига олинган номоддий активларнинг кирим қилиниши 0410-0490 4610 4. Текинга олинган номоддий активларнинг кирим қилиниши 0410-0490 8530 5. Сотиб олишда активларнинг ҳақиқий баҳоси ва сотиб олиш баҳоси ўртасидаги фарқ сифатида вужудга келадиган гудвиллни акс эттириш 0480 мажбуриятларни ҳисобга олиш ҳисобварақлари 6. Инвентаризация жараёнида аниқланган ҳисобга олинмаган номоддий активларни акс эттириш 0410-0490 9390 7. Гудвилл суммасининг ҳар ой фойдали хизмат муддати давомида ҳисобдан чиқарилиши Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 0480 8. Номоддий активларнинг бошланғич қиймати бўйича сотилиши, ҳисобдан чиқарилиши, харид қилинган қимматли қоғозлар ҳақининг тўлови учун берилиши, бошқа ташкилотнинг устав капиталига улуш сифатида, шунингдек текинга берилганда ва бошқалар натижасида чиқиб кетиши 9220 0410-0490

Номоддий активлар амортизацияси (0500)

48. Ташкилотга мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган номоддий активлар объектлари бўйича жамланган амортизация тўғрисидаги маълумотлар қуйидаги ҳисобварақларда умумлаштирилади:

0510 «Патентлар, лицензиялар ва ноу-хаунинг амортизацияси»;

0520 «Савдо маркалари, товар белгилари ва саноат намуналарининг амортизацияси»;

0530 «Дастурий таъминотнинг амортизацияси»;

0540 «Ер ва табиат ресурсларидан фойдаланиш ҳуқуқларининг амортизацияси»;

0560 «Франшизинг амортизацияси»;

0570 «Муаллифлик ҳуқуқларининг амортизацияси»;

0590 «Бошқа номоддий активларнинг амортизацияси.

49. Номоддий активлар амортизацияси ҳисоб сиёсатида белгиланган усулларга мувофиқ, ташкилот томонидан ҳисоблаб чиқилган меъёрлар бўйича ойма-ой тегишлилигига қараб таннархга ва давр харажатларига киритилади.

50. Номоддий активларга ҳисобланган амортизация суммаси харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебети ва (0500) номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитига олиб борилади.

51. Номоддий активларнинг чиқиб кетишида (сотилиши, текинга берилиши ва бошқалар) улар бўйича ҳисобланган эскириш суммаси (0500) номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетидан 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитига ҳисобдан чиқарилади.

Номоддий активлар амортизациясини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (0500) бўйича аналитик ҳисоб номоддий активларнинг турлари ва алоҳида объектлари бўйича юритилади.

52. Номоддий активларнинг амортизациясини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0500) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Асосий, ёрдамчи ишлаб чиқаришда фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисоблаш 2010, 2310 0510-0590 2. Умумий ишлаб чиқариш мақсадида ва хизмат кўрсатувчи хўжаликларда фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисоблаш 2510, 2710 0510-0590 3. Савдо ташкилотларида фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланганда 9410 0510-0590 4. Бошқарув мақсадида фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланганда 9420 0510-0590 5. Қуйидаги мақсадларда фойдаланиладиган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисоблаш: а) янги турдаги буюмларни ишлаб чиқариш учун мўлжалланган ишга тушириш ишларида; б) серияли ёки оммавий ишлаб чиқаришга мўлжалланмаган янги технологик жараёнларни ўзлаштиришда хизмат кўрсатиш учун. 9430 0510-0590 6. Капитал қўйилмаларда фойдаланилаётган номоддий активлар бўйича амортизация ҳисобланганда 0810-0890 0510-0590 7. Номоддий активлар қийматини балансдан чиқариш натижасида йиғилган амортизация суммасини ҳисобдан чиқариш 0510-0590 9220

Узоқ муддатли инвестициялар (0600)

53. Бошқа ташкилотларнинг қимматли қоғозларига, мамлакат ҳудудида ва хорижда тузилган шуъба ҳамда қарам хўжалик жамиятлари ва бошқа ташкилотларнинг устав капиталларига қилинган узоқ муддатли инвестицияларнинг мавжудлиги ва ҳаракати, шунингдек бошқа ташкилотларга тақдим этилган, берилган узоқ муддатли қарзлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

0610 «Қимматли қоғозлар»;

0620 «Шуъба хўжалик жамиятларига инвестициялар»;

0630 «Қарам хўжалик жамиятларига инвестициялар»;

0640 «Чет эл капитали иштирокидаги ташкилотларга инвестициялар»;

0690 «Бошқа узоқ муддатли инвестициялар».

54. Активларни инвестициялар таркибига киритиш Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (8-сонли БҲМС) « Консолидациялашган молиявий ҳисоботлар ва шуъба хўжалик жамиятларига инвестициялар ҳисоби » (рўйхат рақами 3537, 2024 йил 26 июль) ва Ўзбекистон Республикаси Бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (12-сонли БҲМС) « Молиявий инвестицияларни ҳисобга олиш » (рўйхат рақами 3531, 2024 йил 18 июль) билан тартибга солинади.

55. 0610 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағида облигациялар, акциялар ва бошқа қимматли қоғозларга қилинган узоқ муддатли инвестицияларнинг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади.

56. 0620 «Шуъба хўжалик жамиятларига инвестициялар», 0630 «Қарам хўжалик жамиятларига инвестициялар», 0640 «Чет эл капитали иштирокидаги ташкилотларга инвестициялар» ҳисобварақларида шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари ҳамда чет эл капитали иштирокидаги ташкилотларга қилинган узоқ муддатли инвестицияларнинг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади.

57. 0690 «Бошқа узоқ муддатли инвестициялар» ҳисобварағида юқорида келтирилган ҳисобварақларда назарда тутилмаган бошқа узоқ муддатли инвестициялар ҳисобга олинади.

58. Акциялар, облигациялар ва бошқа қимматли қоғозлар сотиб олиш баҳосида 0610 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағининг дебетида ушбу инвестициялар ҳисобига берилган қийматликлар ҳисобга олинадиган ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда ҳисобга олинади.

59. Агар харид қилинган облигациялар ва қарз қимматли қоғозларининг харид қиймати уларнинг номинал қийматидан паст бўлса, харид қилинган вақтдан бошлаб қоплаш вақтигача бўлган даврда харид қиймати ва номинал қиймати ўртасидаги фарқ қисми қўшимча ҳисобланади. Бунда 0610 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағининг дебети ва 9590 «Молиявий фаолиятнинг бошқа даромадлари» ҳисобварағининг кредити бўйича ёзувлар амалга оширилади.

Юқорида кўрсатилган ҳар иккала ҳолатда ҳам қимматли қоғозларни қоплаш муддати келганда, 0610 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағида ҳисобга олинган қиймат номинал қийматга тўғри келиши лозим.

Қимматли қоғозлар бўйича фоизлар (дивидендлар) ҳисобланганда, 4830 «Олинадиган фоизлар» ёки 4840 «Олинадиган дивидендлар» ҳисобварақларининг дебети ва 9530 «Фоизлар кўринишидаги даромадлар» ёки 9520 «Дивидендлар кўринишидаги даромадлар» ҳисобварақларининг кредити бўйича ёзувлар амалга оширилади.

Узоқ муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар бўйича аналитик ҳисоб узоқ муддатли инвестицияларнинг турлари ва ушбу инвестициялар амалга оширилган объектлар бўйича юритилади. Бунда аналитик ҳисобнинг ташкил қилиниши Ўзбекистон Республикаси ҳудуди ва хориждаги объектларга қилинган узоқ муддатли инвестициялар тўғрисидаги маълумотларни олиш имкониятини таъминлаши лозим.

60. Узоқ муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0600) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Асосий воситаларни бериш йўли билан қимматли қоғозларни харид қилиш 0610 9210 2. Номоддий активлар ва материаллар бериш йўли билан қимматли қоғозларни харид қилиш 0610 9220 3. Маҳсулот, товар, иш, хизматларни бериш йўли билан қимматли қоғозларни харид қилиш 0610 9010, 9020, 9030 4. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни бериш йўли билан қимматли қоғозларни харид қилиш 0610 9220 5. Қимматли қоғозлар узоқ муддатли инвестициялар сифатида текинга олинганда 0610 8530 6. Қимматли қоғозлар харид қилинганда 0610 5010-5530 7. Дебиторлик қарзлари ҳисобига қимматли қоғозларнинг харид қилиниши 0610 Олинадиган ҳисобварақлар 8. Қисқа муддатли инвестициялар таркиби ўзгартирилганда (реструктуризация) 0610 5810-5890 9. Таъсисчиларнинг устав капиталига уларнинг улуши сифатида берилган қимматли қоғозларнинг қиймати 0610 4610 10. Қимматли қоғозларга тегишли ҳуқуқлар унга ўтганлиги тўғрисида гувоҳноманинг олиниши 0610 6990, 7920 11. Облигациялар ва бошқа қарз қимматли қоғозларнинг харид ва номинал қийматлари ўртасидаги фарқ: а) номинал қиймати харид қийматидан юқори; 0610 9590 б) харид қиймати номинал қийматидан юқори. 9690 0610 12. Чет эл валютасидаги узоқ муддатли инвестициялар билан боғлиқ операциялар бўйича курс фарқлари: ижобий 0610 9540 салбий 9620 0610 13. Узоқ муддатли инвестицияларни: 9010-9030, 9210-9220 а) шуъба хўжалик жамиятларида; 0620 б) қарам хўжалик жамиятларида; 0630 в) чет эл капитали иштирокидаги ташкилотларда акс эттириш. 0640 14. Узоқ муддатли инвестициялар сифатида ҳисобга олинган қимматли қоғозларнинг қопланиши (сотиб олиниши) 5110-5530 0610 15. Узоқ муддатли инвестициялар сифатида ҳисобга олинган қимматли қоғозларнинг сотилиши 9220 0610

Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар (0700)

61. Қурилаётган (таъмирланаётган) капитал қўйилма объектларида ўрнатиш учун мўлжалланган ва монтажни талаб қилувчи технологик, энергетик ва ишлаб чиқариш асбоб-ускуналарининг (шунингдек лаборатория, тажриба мосламалари ва устахоналар учун мўлжалланган асбоб-ускуналар) мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

0710 «Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар — маҳаллий»;

0720 «Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар — хорижий».

62. Монтажни талаб қилувчи асбоб-ускуналарга уларнинг қисмлари йиғилганидан сўнг ва фундаментга ёки таянчга, полга, қаватлар ўртасидаги устунларга ҳамда бошқа бино ва иншоотларнинг конструкцияларига мустаҳкамлангандан сўнг ишга тушириладиган кўтарма асбоб-ускуналар, шунингдек шу каби асбоб-ускуналарнинг эҳтиёт қисмлари киради. Бундай асбоб-ускуналар таркибига назорат-ўлчов аппаратлари ёки ўрнатиладиган асбоб-ускуна таркибида йиғиш-ўрнатиш учун мўлжалланган бошқа асбоблар киради.

63. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (0700) монтажни талаб қилмайдиган асбоб-ускуналар (транспорт воситалари, мустақил турувчи станоклар, қурилиш механизмлари, қишлоқ хўжалиги машиналари, ишлаб чиқариш воситалари, инвентарлар, ўлчов асбоблари ва бошқалар) ҳисобга олинмайди. Монтажни талаб қилмайдиган асбоб-ускуналарни харид қилиш харажатлари бевосита 0820 «Асосий воситаларни харид қилиш» ҳисобварағида акс эттирилади.

64. Асбоб-ускуналар ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (0700) ташкилот омборларига ушбу қийматликларни етказиб бериш ва тайёрлаш харажатлари ҳамда харид қилиш (тайёрлаш) қийматидан ташкил топадиган ҳақиқий харид қилиш таннархи бўйича ҳисобга олинади.

Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари ҳисобига киритилган асбоб-ускуналарни кирим қилиш 0710 «Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар — маҳаллий», 0720 «Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар — хорижий» ҳисобварақларининг дебети ва 4610 «Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи» ҳисобварағининг кредити бўйича акс эттирилади.

65. Қурувчи (буюртмачи) томонидан қурилиш майдонига келтирилган монтаж ва ўрнатишни талаб қилувчи асбоб-ускуналар пудратчи томонидан балансдан ташқари 005 «Ўрнатиш учун қабул қилинган ускуналар» ҳисобварағига қабул қилинади. Ушбу монтажга берилган асбоб-ускуналар ёки уларнинг қисмлари қийматини пудратчи балансдан ташқари 005 «Ўрнатиш учун қабул қилинган ускуналар» ҳисобварағидан ҳисобдан чиқаради. Пудратчига берилган, бироқ доимий фойдаланиш жойига ўрнатиш ва монтаж қилиш ҳали бошланмаган асбоб-ускуналар қиймати қурувчида ҳисобдан чиқарилмайди.

Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (0700) бўйича аналитик ҳисоб асбоб-ускуналарнинг турлари ва сақланиш жойлари бўйича юритилади.

66. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0700) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Келиб тушган ўрнатиладиган асбоб-ускуналарнинг кирим қилиниши 0710-0720 6010-6020, 6110-6120 2. Келиб тушган ўрнатиладиган асбоб-ускуналарнинг кирим қилиниши (1510-ҳисобварақдан фойдаланилганда) 0710-0720 1510 3. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарнинг қийматига ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг турли хизматларининг (транспорт, эҳтиёт қисмлар, штампларни тайёрлаш ва бошқалар) киритилиши 0710-0720 2310 4. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни етказиб бериш ва сақлаш билан боғлиқ ишларга иш ҳақи ҳисобланиши 0710-0720 6710 5. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни харид қилиш ва сақлашда ҳисобланган иш ҳақи бўйича давлат мақсадли жамғармаларига ажратмалар қилиниши 0710-0720 6520 6. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни харид қилиш, етказиб бериш ва сақлаш билан боғлиқ турли харажатлар ҳисобдор шахслар томонидан тўланиши 0710-0720 4220-4290, 6970 7. Акциянинг тўлови эвазига ўрнатиладиган асбоб-ускуналар келиб тушиши 0710-0720 4610 8. Турли шахслардан ўрнатиладиган асбоб-ускуналарнинг сотиб олиниши 0710-0720 6990 9. Инвентаризация натижасида аниқланган ортиқча асбоб-ускуналар суммаси 0710-0720 9390 10. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни қайта баҳолаш: а) қийматининг оширилиши 0710-0720 8510 б) қийматининг камайтирилиши 8510 0710-0720 11. Банклар томонидан уларнинг узоқ ва қисқа муддатли кредитлари ҳисобидан тўланган ўрнатиладиган асбоб-ускуналар кирим қилиниши 0710-0720 6810, 7810 12. Қарз берувчилар томонидан уларнинг узоқ ва қисқа муддатли қарзлари ҳисобидан тўланган ўрнатиладиган асбоб-ускуналар кирим қилиниши 0710-0720 6820-6840 7820-7840 13. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарнинг сотилиши, харид қилинган қимматли қоғозлар ҳақининг тўланиши, бошқа ташкилотларнинг устав капиталига улуш сифатида, текинга берилиши ва бошқалар натижасида ҳисобдан чиқарилиши 9210 0710-0720 14. Монтажга берилган асбоб-ускуналар қийматининг ҳисобдан чиқарилиши 0810 0710-0720 15. Мол етказиб берувчиларга ёки транспорт ташкилотларига ўрнатиладиган асбоб-ускуналарнинг камомади учун даъво қилиниши 4860 0710-0720 16. Инвентаризация натижасида аниқланган асбоб-ускуналарнинг камомади 9220 0710-0720 17. Табиий офатдан кейин ўтказилган инвентаризация натижасида аниқланган асбоб-ускуналарнинг камомади 9720 0710-0720

Капитал қўйилмалар (0800)

67 Асосий воситалар ва номоддий активларга инвестициялар, шунингдек маҳсулдор ва ишчи ҳайвонларнинг (қийматидан қатъи назар, айланма маблағларга кирувчи паррандалар, қуёнлар, асаларилар, қўриқловчи итлар, тажриба учун мўлжалланган ҳайвонлардан ташқари) асосий подасини ташкил қилиш бўйича харажатлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

0810 «Тугалланмаган қурилиш»;

0820 «Асосий воситаларни харид қилиш»;

0830 «Номоддий активларни харид қилиш»;

0840 «Асосий подани ташкил қилиш»;

0850 «Ерни ободонлаштиришга капитал қўйилмалар»;

0860 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларга капитал қўйилмалар»;

0870 «Оператив ижарага олинган асосий воситаларга капитал қўйилмалар»;

0890 «Бошқа капитал қўйилмалар».

68. 0810 «Тугалланмаган қурилиш» ҳисобварағида (қурилиш пудрат ёки хўжалик усулида амалга оширилишидан қатъи назар) капитал қурилиш сметалари, смета-лойиҳа ҳисоб-китоблари ва титул рўйхатларида келтирилган бино ва иншоотларни барпо этиш, ускуналар, асбоблар, инвентарлар ва бошқа жиҳозларни сотиб олиш бўйича харажатлар ҳисобга олинади.

69. 0820 «Асосий воситаларни харид қилиш» ҳисобварағида асосий воситаларни харид қилиш, ўрнатиш ва йиғиш билан боғлиқ барча харажатлар ҳисобга олинади.

70. 0830 «Номоддий активларни харид қилиш» ҳисобварағида номоддий активларни харид қилиш ёки ташкилотнинг ўзида яратилиши билан боғлиқ барча харажатлар ҳисобга олинади.

71. 0840 «Асосий подани ташкил қилиш» ҳисобварағида асосий подага ўтказиладиган хўжаликдаги ёш маҳсулдор ва ишчи ҳайвонларни ўстириш бўйича харажатлар, асосий пода учун харид қилинган катта ёшдаги маҳсулдор ва ишчи ҳайвонларнинг қиймати, шунингдек уларни етказиб бериш билан боғлиқ харажатлар, текинга олинган катта ёшдаги ҳайвонларни хўжаликка етказиб бериш билан боғлиқ харажатлар ҳисобга олинади.

Асосий подага ўтказиладиган ёш ҳайвонлар ҳақиқий таннарх бўйича баҳоланади. Асосий подага ўтказиладиган ёш маҳсулдор ва ишчи ҳайвонларнинг барча турларининг қиймати йил давомида 1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар» ҳисобварағидан 0840 «Асосий подани ташкил қилиш» ҳисобварағининг дебетига йил бошида ҳисобда турган баланс қийматига, йил бошидан бошлаб ҳайвонларни асосий подага ўтказиш вақтигача бўлган даврда ортган вазни ёки ўсган вазнининг режа таннархини қўшган ҳолда ҳисобдан чиқарилади. Бир вақтнинг ўзида ёш ҳайвонларни асосий подага ўтказишда 0170 «Ишчи ва маҳсулдор ҳайвонлар» ҳисобварағи дебетланади ва 0840 «Асосий подани ташкил қилиш» ҳисобварағи кредитланади. Йил охирида ҳисобот калькуляцияси тузилгандан кейин йил давомида ўтказилган ёш ҳайвонларнинг кўрсатилган қиймати билан унинг ҳақиқий таннархи ўртасидаги фарқ 1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар» ҳисобварағидан 0840 «Асосий подани ташкил қилиш» ҳисобварағига ҳамда ҳайвоннинг баҳосини аниқлаб, қўшимча 0170 «Ишчи ва маҳсулдор ҳайвонлар» ҳисобварақларига ҳисобдан чиқарилади.

Харид қилинган катта ёшдаги ишчи ва маҳсулдор ҳайвонларнинг қиймати 0840 «Асосий подани ташкил қилиш» ҳисобварағининг дебетига уни етказиб бериш харажатлари билан биргаликда харид қилишнинг ҳақиқий таннархи бўйича кирим қилинади.

Асосий подани ташкил этишнинг тугалланган операциялари бўйича харажатлар 0840 «Асосий подани ташкил қилиш» ҳисобварағидан 0170 «Ишчи ва маҳсулдор ҳайвонлар» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

72. 0850 «Ерни ободонлаштиришга капитал қўйилмалар» ҳисобварағида ер майдонини ободонлаштириш бўйича харажатлар, шунингдек кириш йўллари, автомобиль ва бошқа транспорт воситаларининг тўхташ майдонлари, деворлар ва кўкаламзорлаштиришнинг бошқа турлари қиймати ҳисобга олинади.

Ер майдонлари, ўрмон ва сув ҳавзалари ҳамда кўп йиллик ўсимликларга қилинган инвентарь хусусиятига эга бўлган капитал қўйилмалар, асосий воситалар таркибига, комплекс ишлар тугашидан қатъи назар фойдаланишга қабул қилинган майдонларга тегишли харажатлар суммаси бўйича киритилади.

73. 0860 «Молиявий ижарага олинган асосий воситаларга капитал қўйилмалар» ҳисобварағида молиявий ижара шартномаси бўйича ижарага олинган мулкни ободонлаштириш ҳамда унинг таъмирланиши ва модернизациясига қилинадиган капитал қўйилмалар ҳисобга олинади.

73 1 . 0870 «Оператив ижарага олинган асосий воситаларга капитал қўйилмалар» ҳисобварағида оператив ижара шартномаси бўйича ижарага олинган мулкни ободонлаштириш ҳамда унинг таъмирланиши ва модернизациясига қилинадиган капитал қўйилмалар ҳисобга олинади.

Оператив ижара шартномаси бўйича олинган мулк қайтарилганда, капитал қўйилмалар суммасининг ҳисобдан чиқарилиши ҳисобварақларнинг 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» дебетида ва 0870 «Оператив ижарага олинган асосий воситаларга капитал қўйилмалар» кредитида акс эттирилади.

Оператив ижара шартномаси бўйича олинган мулкни яхшилаш бўйича капитал қўйилмалар қийматининг ижарага берувчи томонидан қопланадиган суммаси ҳисобварақларнинг 4890 «Бошқа дебиторлар қарзлари» дебетида ва 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» кредитида акс эттирилади.

74. Капитал қўйилмаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида асосий воситалар объектларининг бошланғич қийматига ўрнатилган тартибда қўшиладиган қурувчининг барча ҳақиқий харажатлари, шунингдек асосий воситаларни ва номоддий активларни харид қилиш, асосий подани ташкил этиш ва бошқа капитал қўйилмалар билан боғлиқ харажатлари акс эттирилади.

Капитал қўйилмаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар бўйича сальдо тугалланмаган қурилиш, асосий воситалар, номоддий активларни харид қилиш, ерни ва молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни ободонлаштиришга қилинган капитал қўйилмалар миқдори, шунингдек асосий подани ташкил этиш бўйича тугалланмаган харажатлар суммасини акс эттиради.

Капитал қўйилмаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (0800) бўйича аналитик ҳисоб капитал қўйилмаларнинг ҳар бир йўналиши бўйича юритилади. Бунда аналитик ҳисобнинг ташкил этилиши қуйидаги харажатлар ҳақида маълумот олиш имконини бериши лозим:

а) қурилиш ва реконструкция ишлари харажатлари (бурғулаш ишлари, асбоб-ускуналарни йиғиш, ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни харид қилиш, монтажни талаб қилмайдиган асбоб-ускуналарни харид қилиш, шунингдек капитал қўйилмаларнинг сметаларида назарда тутилган асбоблар ва инвентарларни харид қилиш лойиҳа-қидирув ишларига оид ва бошқа капитал қўйилмалар бўйича);

б) асосий воситалар ва номоддий активларни харид қилиш харажатлари (асосий воситалар ва номоддий активларнинг турлари ва номлари бўйича);

в) ер ва молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларни ободонлаштириш харажатлари (объектларнинг тури ва номи бўйича);

г) асосий подани ташкил этиш харажатлари (ҳайвонларнинг турлари (йирик шохли ҳайвонлар, қўйлар, отлар ва бошқалар) бўйича).

75. Капитал қўйилмаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0800) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Объектларни қуришда фойдаланилаётган асосий воситаларнинг эскириши капитал қўйилмалар харажатига киритилиши 0810 0211-0299 2. Объектларни қуришда фойдаланилаётган номоддий активларнинг амортизацияси харажатларига киритилиши 0810 0510-0590 3. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар монтажга топширилиши (монтажга тайёргарлик бошланган пайтдан) 0810 0710-0720 4. Сарфланган қурилиш ва бошқа материаллар қиймати капитал қўйилмалар бўйича харажатларга киритилиши 0810 1010-1090 5. Ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг капитал қўйилмаларга кўрсатган хизматлари ҳисобдан чиқарилиши 0810 2310 6. Капитал қўйилмаларда фойдаланилган банк кредитлари ва бошқа қарз мажбуриятлари бўйича фоизлар ҳисобланиши 0810 6920 7. Тугалланмаган қурилишни қайта баҳолаш: а) қийматининг оширилиши; 0810 8510 б) қийматининг камайтирилиши. 8510 0810 8. Капитал қурилишда бажарилган ишлар ва кўрсатилган хизматлар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга қарзлар 0810 6010, 7010 9. Капитал қўйилмалар билан боғлиқ қондирилмаган даъволар бўйича сумма ҳисобдан чиқарилиши 0810 4860 10. Инвентаризация натижасида тугалланмаган қурилишда камомад суммаси аниқланиши 5910 0810 11. Ёш ҳайвоннинг асосий подага ўтказилиши 0840 1110 12. Асосий поданинг ташкил қилиниши 0170 0840 13. Келгуси давр харажатлари тегишли қисмининг капитал қўйилмаларига олиб борилиши 0810-0890 3110-3190 14. Капитал қўйилмалар таннархига киритиладиган суғурта бўйича қарзлар 0810-0890 6510 15. Капитал қўйилмалар таннархига киритиладиган давлат мақсадли жамғармалари бўйича қарзлар 0810-0890 6520 16. Таъсисчилар томонидан устав капиталига улуш (пай) сифатида киритилган тугалланмаган капитал қўйилмалар 0810-0890 4610 17. Капитал қўйилмалар таннархига киритиладиган бюджетга тўловлар бўйича қарз 0810-0890 6410 18. Капитал қўйилмаларни ўзлаштиришда банд бўлган ходимларга иш ҳақи бўйича турли суммалар ҳисобланиши 0810-0890 6710 19. Ҳисобдор шахсларнинг капитал қўйилмаларга уларнинг қилган харажатлари бўйича қарзлари ҳисобдан чиқарилиши 0810-0890 4220-4290, 6970 20. Асосий воситаларни харид қилиш ва қуриш жараёнида вужудга келган турли кредиторлар олдидаги қарзлар 0810-0890 6990 21. Капитал қўйилмалар бўйича ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларининг кўрсатган хизматлари учун қарзлар 0810-0890 6110-6120 22. Асосий воситалар объектларини қуриш ёки харид қилиш натижасида уларни бошланғич қиймати бўйича фойдаланишга бериш 0110-0190 0810-0890 23. Асосий воситаларни қуриш ва харид қилиш билан боғлиқ, аммо объектларнинг бошланғич қийматига қўшилмайдиган харажатлар 9430 0810-0820 24. Агар айбдор шахсни аниқлаш имкони бўлмаса, камомад ва бузилган қийматликларнинг суммаси капитал қўйилмалар бўйича харажатларга олиб борилиши 0810-0890 5910 25. Асосий воситалар объектларининг ишга тушириш-созлаш ишларини амалга ошириш жараёнида материаллардан фойдаланиш 0810-0890 1010-1090 26 Активнинг мақсади бўйича фойдаланилиши учун лозим даражада ишлашини текшириш жараёнида (асосий воситалар ишга туширилгунга қадар) олинган маҳсулотни кирим қилиш 1000-2800 0810-0890

Узоқ муддатли дебиторлик қарзлар ва кечиктирилган харажатлар (0900)

76. Ҳисоб-китобларнинг узоқ муддатли қисми тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

0910 «Олинган векселлар»;

0920 «Молиявий ижара бўйича олинадиган тўловлар»;

0930 «Ходимларнинг узоқ муддатли қарзлари»;

0940 «Бошқа узоқ муддатли дебиторлик қарзлари»;

0950 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи»;

0960 «Дисконт (чегирма)лар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар»;

0990 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар».

77. 0910 «Олинган векселлар» ҳисобварағида харидорлар ва буюртмачилардан улар сотиб олган товар-моддий захиралари ва бошқа активлар, улар учун бажарилган ишлар ва кўрсатилган хизматлар бўйича харидорлар ва буюртмачилар томонидан тўлов ҳужжати сифатида вексель тақдим қилиши натижасида улардан олиниши керак бўлган тўлов суммаси ҳисобга олинади. Бунда шундай ҳисоб-китоблар содир бўлганда, олинадиган ҳисобварақларнинг узоқ муддатли қисми 0910 «Олинган векселлар» ҳисобварағининг дебети ва 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар», 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар», 9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар», 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши», 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварақларининг кредитида акс эттирилади.

78. 0920 «Молиявий ижара бўйича олинадиган тўловлар» ҳисобварағи ижарага берувчида мулкнинг молиявий ижара шартномаси бўйича операцияларни ҳисобга олишда фойдаланилади.

Асосий восита объектларини молиявий ижара шартномаси бўйича беришда ижарага берувчи объектларнинг қийматини умумий тартибда ҳисобдан чиқаради. Бунда молиявий ижара бўйича олинадиган тўловларнинг узоқ муддатли қисми 0920 «Молиявий ижара бўйича олинадиган тўловлар» ҳисобварағининг дебетига, жорий қисми 4810 «Молиявий ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар» ҳисобварағининг дебетига ва дебиторлик қарзининг жами суммаси 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитига ўтказилади.

9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағи бўйича кредитдаги сальдо (ижарага берилган асосий восита объектларининг ижарачи ва ижарага берувчи томонидан келишилган баҳодаги қиймати билан бу объектларнинг қолдиқ қиймати ўртасидаги фарқ) кечиктирилган фойда сифатида 7230 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағига узоқ муддатли қисми ва 6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағига жорий қисми ҳисобдан чиқарилади.

Ижарага берилган асосий восита объектларининг ижарачи ва ижарага берувчи келишган баҳодаги қиймати билан ушбу объектларнинг қолдиқ қиймати ўртасидаги фарқнинг тегишли қисми ижара ҳақи келиб тушганда 6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағидан 9550 «Молиявий ижарадан даромадлар» ҳисобварағининг кредитига ҳисобдан чиқарилади.

Ҳисобот даврининг охирида ижарага берувчи 12 ой давомида келиб тушадиган суммаларни 0920 «Молиявий ижара бўйича олинадиган тўловлар» ҳисобварағининг кредитидан 4810 «Молиявий ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар» ҳисобварағининг дебетига ўтказади. Ижара ҳақининг келиб тушиши пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебети ва 4810 «Молиявий ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

Агар асосий воситалар объекти ижара муддатининг тугашига қадар ижарачининг мулкига ўтса, сотиб олиш баҳоси тўланган ижара ҳақини чегириб ташлаган ҳолда ижара ҳақининг келиб тушишини акс эттириш тартибида сотиб олиш вақтида акс эттирилади.

0920 «Молиявий ижара бўйича олинадиган тўловлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир ижара шартномаси бўйича юритилади.

79. 0930 «Ходимларнинг узоқ муддатли қарзлари» ҳисобварағида ходимларга кредитга сотилган товарлар бўйича ҳисоб-китоблар, берилган қарзлар бўйича уларнинг қарздорлиги, ходимларнинг пул маблағлари, товар-моддий захираларнинг камомади ва ўғирланиши, яроқсизлиги натижасида етказилган моддий зарарларнинг қопланиши, шунингдек бошқа турдаги зарарларнинг қопланиши ҳисобга олинади.

Ходимларга берилган қарзлар суммаси 0930 «Ходимларнинг узоқ муддатли қарзлари» ҳисобварағининг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи счётлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Кредитга сотилган товарлар, берилган қарзлар, моддий ва бошқа зарарларнинг қопланиши бўйича қарзларнинг узоқ муддатли қисмининг жорий дебиторлик қарзлари қисмига ўтказилишида 4710 «Кредитга сотилган товарлар бўйича ходимларнинг қарзи», 4720 «Берилган қарзлар бўйича ходимларнинг қарзи», 4730 «Моддий зарарни қоплаш бўйича ходимларнинг қарзи», 4790 «Ходимларнинг бошқа қарзлари» ҳисобварақларининг дебети, 0930 «Ходимларнинг узоқ муддатли қарзлари» ҳисобварағининг кредити бўйича ёзув амалга оширилади.

0930 «Ходимларнинг узоқ муддатли қарзлари» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир ходим бўйича юритилади.

80. 0940 «Бошқа узоқ муддатли дебиторлик қарзлари» ҳисобварағида харидорлар ва буюртмачилардан даъволар ҳамда бошқалар бўйича олинадиган тўловларнинг узоқ муддатли қисми ҳисобга олинади. Аналитик ҳисоб харидорлар ва буюртмачиларга берилган ҳар бир ҳисобварақ бўйича юритилади.

81. 0950 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағида вақтинчалик фарқларга оид харажатлар бўйича солиқни ҳисоблаш 0930 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағининг дебети ва 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади. Кейинчалик солиқнинг тегишли қисми узоқ муддатли қисмидан жорий қисмга ўтказилади ҳамда 3210 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағининг дебети ва 0950 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда (даромад) солиғи» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади. Тегишли муддатда тўланадиган фойда (даромад) солиғини ҳисоблашда ушбу сумма ҳисобга олинади.

Вақтинчалик фарқлар — бу ҳисобот давридаги солиқ солиниши лозим бўлган фойда суммаси ва бухгалтерия ҳисобидаги фойда суммаси ўртасидаги фарқлар.

Харажатларнинг тегишли суммасига солиқлар камайтирилиши юз берганда, солиқлар суммаси 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» ҳисобварағининг дебети ва 3210 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади. 0950 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағининг дебетидаги сальдо келгуси даврларда бюджетга тўланадиган умумий солиқ суммасидан камайтириш зарур бўлган солиқ суммасининг узоқ муддатли қисмини кўрсатади.

82. 0960 «Дисконт (чегирма)лар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағида харажатларга қоплаш муддати давомида тақсимланиб борадиган облигация дисконт (чегирма)лари бўйича узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар акс эттирилади. Ушбу ҳисобварақ фақат облигацияларни сотувчи (эмитент)лар томонидан фойдаланилади. Облигацияларнинг чегирма билан сотилиши 0960 «Дисконт (чегирма)лар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағи ва олинган суммага пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида ва 7830 «Тўланадиган узоқ муддатли облигациялар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади. Дисконт (чегирма)лар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган харажатларнинг жорий қисми ҳисобдан чиқарилганда, 0960 «Дисконт (чегирма)лар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағи 3220 «Дисконт (чегирма)лар бўйича кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда кредитланади.

83. 0990 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағида 0960 «Дисконт (чегирма)лар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ва 0950 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварақларида кўрсатилмаган бошқа кечиктирилган харажатлар акс эттирилади. Ушбу харажатларни ишлаб чиқариш, давр харажатлари, молиявий фаолият харажатларига ҳисобдан чиқариш муддати қонунчилик ҳужжатларида белгиланади. Бунда бошқа кечиктирилган харажатларнинг узоқ муддатли қисми 0990 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағида, жорий қисми эса 3290 «Бошқа кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағида акс эттирилади.

0990 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир берилган бўнак бўйича мол етказиб берувчи ёки пудратчи бўйича юритилади.

84. Узоқ муддатли дебиторлик қарзлари ва кечиктирилган харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (0900) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Банк томонидан тўлови кафолатланган харидорлар ва буюртмачилардан олинган векселларнинг узоқ муддатли қисми 0910 4010 2. Олинган векселларнинг узоқ муддатли қисмини жорий қисмига ўтказиш 4020 0910 3. Ижарачи билан келишилган баҳода асосий воситаларнинг молиявий ижара шартномаси бўйича берилиши: узоқ муддатли қисмига; 0920 9210 жорий қисмига. 4810 9210 4. Олинадиган молиявий ижаранинг узоқ муддатли қисмининг жорий қисмига ўтказилиши 4810 0920 5. Кредитга сотилган товарлар бўйича ходимлар қарзларининг узоқ муддатли қисми 0930 7810 6. Кредитга сотилган товарлар бўйича қарзларнинг узоқ муддатли қисмининг жорий қисмига ўтказилиши 4710 0930 7. Берилган қарзлар бўйича ходимлар қарзларининг узоқ муддатли қисми 0930 5110-5530 8. Берилган қарзлар бўйича қарзлар суммасининг узоқ муддатли қисмининг жорий қисмига ўтказилиши 4720 0930 9. Моддий зарарларни қоплаш бўйича қарзларнинг узоқ муддатли қисми 0930 1010-2990, 5010-5530, 9210 10. Моддий зарарларни қоплаш бўйича қарзлар суммасининг узоқ муддатли қисмининг жорий қисмига ўтказилиши 4730 0930 11. Берилган бўнакларнинг узоқ муддатли қисми 0940 5110-5530 12. Берилган бўнакларнинг узоқ муддатли қисмидан жорий қисмига ўтказилиши 4310-4330 0940 13. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинадиган ҳисобварақларнинг узоқ муддатли қисмини жорий қисмига ўтказиш 4110-4120 0940 14. Бошқа шахслар қарзлари суммасининг узоқ муддатли қисмини жорий қисмига ўтказиш 4890 0940 15. Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи 0950 6410 16. Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи суммасининг узоқ муддатли қисмини жорий қисмига ўтказиш 3210 0950 17. Облигацияларни чегирма (дисконт) билан сотиш 0960 7830 18. Дисконт бўйича кечиктирилган харажатларнинг узоқ муддатли қисмини жорий қисмига ўтказиш 3220 0960 19. Келгуси даврлар (узоқ муддатли) учун тўланган ижара тўловлари 0990 5110-5530 20. Келгуси даврлар (узоқ муддатли) учун тўланган абонент тўловлари 0990 5110-5530 21. Кечиктирилган харажатларнинг узоқ муддатли қисмини жорий қисмига ўтказиш 3290 0990

2-§. Жорий активлар

85. Ушбу параграфнинг ҳисобварақлари қуйидагиларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади:

маҳсулот ишлаб чиқариш ёки ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатиш жараёнида фойдаланиш учун мўлжалланган хом ашё захиралари, материаллар, сотиб олинган ярим тайёр маҳсулотлар ва бутловчи буюмлар, ёқилғи, таралар, эҳтиёт қисмлар, инвентарь ва хўжалик жиҳозлари, бошқа материаллар;

тугалланмаган ишлаб чиқариш, ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатиш;

тайёр маҳсулотлар;

сотиш учун мўлжалланган товарлар;

келгуси давр ва кечиктирилган харажатларнинг жорий қисми;

жорий дебиторлик қарзлари;

бюджетга бўнак тўловлари;

пул маблағлари, қисқа муддатли инвестициялар ва бошқа жорий активлар.

Материаллар (1000)

86. Хом ашё, материаллар, ёқилғи, эҳтиёт қисмлар, бутловчи буюмлар, сотиб олинган ярим тайёр маҳсулотлар, конструкциялар, деталлар, таралар, инвентарлар, хўжалик жиҳозлари ва бошқа қийматликларнинг мавжудлиги ҳамда ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

1010 «Хом ашё ва материаллар»;

1020 «Сотиб олинган ярим тайёр маҳсулотлар ва бутловчи буюмлар»;

1030 «Ёқилғилар»;

1040 «Эҳтиёт қисмлар»;

1050 «Қурилиш материаллари»;

1060 «Тара»;

1070 «Четга қайта ишлаш учун берилган материаллар»;

1080 «Инвентарь ва хўжалик жиҳозлари»;

1090 «Бошқа материаллар».

87. Материаллар қуйидагиларнинг энг паст қиймати бўйича ҳисобга олинади:

ҳақиқий таннархи (сотиб олиш баҳоси ёки ишлаб чиқариш таннархи);

бозор баҳоси (сотишнинг соф қиймати).

88. Зарур ҳолларда (ишлатиладиган материалларнинг номенклатураси катта бўлганда, материалларнинг ички ҳаракати интенсив бўлганда, қишлоқ хўжалигида ишлаб чиқариши ва бошқа ҳолларда) материаллар ҳисоби ҳисоб баҳоси бўйича юритилиши мумкин. Ҳисоб баҳоси сифатида режа таннархи, ўртача сотиб олиш нархлари, улгуржи нархлар ва бошқалар қабул қилиниши мумкин.

89. Материалларни ҳисоб баҳоси бўйича ҳисобга олишда ҳар ой ҳақиқий таннархи кўрсатилган баҳосининг қийматидан фарқланиш суммаси ва фоизлари ҳисоблаб чиқилади. Фарқлар 1610 «Материаллар қийматидаги фарқлар» ҳисобварағида ҳисобга олинади.

90. 1010 «Хом ашё ва материаллар» ҳисобварағида қуйидагиларнинг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади:

а) ишлаб чиқарилаётган маҳсулотнинг таркибига кирадиган, унинг асосини ташкил этадиган ёки уни тайёрлашда (ишлаб чиқаришда) зарур таркибий қисмлар ҳисобланадиган хом ашё ва асосий материаллар;

б) маҳсулот ишлаб чиқаришда ёки хўжалик эҳтиёжлари учун сарфланадиган, техник мақсадлар ва ишлаб чиқариш жараёнига ёрдамлашишда иштирок этадиган ёрдамчи материаллар;

в) қайта ишлаш учун тайёрланган қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ва бошқалар.;

г) ем-хашак ва тўшамалар. Ташкилотда ишлаб чиқарилган ем-хашак ва тўшамалар йил охирида ҳақиқий таннархига тузатиш билан йил давомида режа таннархи бўйича акс эттирилади.

91. 1020 «Сотиб олинган ярим тайёр маҳсулотлар ва бутловчи буюмлар» ҳисобварағида йиғишда ва қайта ишлов беришда харажат талаб қиладиган ишлаб чиқарилаётган (қурилиш) маҳсулотни бутлаш учун ишлаб чиқариш кооперацияси тартибида харид қилинган, сотиб олинган ярим тайёр маҳсулотлар, тайёр бутловчи буюмлар, қурилиш деталлари ва конструкцияларининг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади.

92. Илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ташкилотлари томонидан илмий-тадқиқот ва конструкторлик мавзулари бўйича илмий ва экспериментал ишларни ўтказиш учун четдан сотиб олинадиган бутловчи буюмлар, махсус ускуналар, асбоблар, мосламалар ва бошқа қийматликлар 1020 «Сотиб олинган ярим тайёр маҳсулотлар ва бутловчи буюмлар» ҳисобварағида ҳисобга олинади.

93. 1030 «Ёқилғилар» ҳисобварағида нефть маҳсулотлари, ёқилғи-мойлаш материаллари (ЁММ) (нефть, бензин, керосин, дизель ёқилғиси, ёғ ва бошқалар), қаттиқ ёқилғи (кўмир, ўтин ва бошқалар) ва газсимон ёқилғи (газ, газолин ва бошқалар), шунингдек ишлаб чиқариш чиқиндилари ва қаттиқ ёқилғи сифатида ишлатиладиган иккиламчи материал қийматликларининг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади. Ёқилғи-мойлаш материаллари (ЁММ) учун талонлардан фойдаланилганда ҳам уларнинг ҳисоби 1030 «Ёқилғилар» ҳисобварағида юритилади.

94. 1040 «Эҳтиёт қисмлар» ҳисобварағида машина, ускуна, транспорт воситалари ва бошқаларни таъмирлаш, эскирган қисмини алмаштириш учун харид қилинган ёки тайёрланган эҳтиёт қисмларининг мавжудлиги ва ҳаракати ҳамда захирадаги автомобиль шиналари ҳисобга олинади. Мазкур ҳисобварақда таъмирлаш заводларида ва техник сервис пунктларида таъмирлаш бўлимларида қилинган (яратилган) агрегатлар, двигателлар, ускуналар, машиналарнинг алмашадиган қисмлари ҳаракати ҳам ҳисобга олинади.

95. 1050 «Қурилиш материаллари» ҳисобварағида қурилиш конструкциялари ва деталлари, бино ва иншоотларнинг қисмлари, конструкция ва деталларни қуриш ва пардоз қилиш, қурилиш деталларини тайёрлаш, қурилиш ва монтаж ишларида ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун ишлатиладиган, шунингдек бошқа эҳтиёжлар учун четдан сотиб олинган ва ўзида ишлаб чиқилган қурилиш материалларининг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади.

96. 1060 «Тара» ҳисобварағида тараларнинг барча турлари (хўжалик инвентари сифатида фойдаланиладиган таралардан ташқари), шунингдек таралар тайёрлаш ва таъмирлаш учун мўлжалланган материаллар ва деталларнинг (яшикларни йиғиш учун деталлар, бочка тахтаси, темир гардиш ва бошқалар) мавжудлиги ва ҳаракати юритилади. Юкланадиган маҳсулотларнинг бутлиги ва сақланишини таъминлаш мақсадида вагонлар, баржалар, самолётлар, кемаларни қўшимча жиҳозлаш учун мўлжалланган буюмлар 1010 «Хом ашё ва материаллар» ҳисобварағида ҳисобга олинади.

97. 1070 «Четга қайта ишлаш учун берилган материаллар» ҳисобварағида четга қайта ишлаш учун берилган материалларнинг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади. Бунда материалларга қайта ишлов бериш билан боғлиқ четдаги ташкилотларга тўланган харажатлар бевосита қайта ишлашдан олинган буюмларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетига олиб борилади.

98. 1080 «Инвентарь ва хўжалик жиҳозлари» ҳисобварағида айланма маблағлари таркибига кирадиган инвентарлар, асбоблар, хўжалик жиҳозлари ва бошқа меҳнат воситаларининг ( кам баҳоли ва тез эскирувчи буюмлар) мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади.

Инвентарь ва хўжалик жиҳозларининг қиймати улар фойдаланишга берилган вақтда ишлаб чиқариш ёки давр харажатларига тўлиқ қўшилиши мумкин. Фойдаланишдаги инвентарь ва хўжалик жиҳозларининг сақланишини таъминлаш мақсадида уларнинг ҳисоби балансдан ташқари 014 «Фойдаланишдаги инвентарь ва хўжалик жиҳозлари»ҳисобварағида цех, омбор ва алоҳида фойдаланувчилар бўйича юритилади.

99. Инвентарь ва хўжалик жиҳозлари кейинчалик фойдаланишга яроқсиз ҳолга келган ҳолларда уларни балансдан ташқари ҳисобварақдан ҳисобдан чиқариш белгиланган тартибда расмийлаштирилган ҳисобдан чиқариш далолатномасига асосан амалга оширилади.

100. 1090 «Бошқа материаллар» ҳисобварағида юқорида келтирилган ҳисобварақларда назарда тутилмаган материалларнинг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади. Бу ҳисобварақда ишлаб чиқариш чиқиндилари (қирқимлар, қиринди ва бошқалар), тузатиб бўлмайдиган яроқсиз маҳсулотлар, асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан олинган моддий қийматликлар (металлолом, яроқсиз хом ашё, эскирган шиналар, камералар, яроқсиз резина, ишлатилган мой ва бошқалар) ҳисобга олинади.

101. Қишлоқ хўжалиги ташкилотлари уруғликлар, экиш материаллари (сотиб олинган ва ўзида ишлаб чиқарилган), минерал ўғитлар, қишлоқ хўжалиги экинлари зараркунандаларига қарши курашда ишлатиладиган, биологик препаратлар, заҳарли кимёвий моддалар, дорилар ҳамда кимёвий моддаларни (ўсимликчиликда, чорвачиликда ва ёрдамчи хўжаликда) ҳисобга олиш ва бошқалар учун қўшимча ҳисобварақларни очишлари мумкин.

102. Материалларнинг келиб тушиши 1510 «Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш» ва 1610 «Материаллар қийматидаги фарқлар» ҳисобварақларидан фойдаланилган ҳолда (агар бу ташкилотнинг ҳисоб сиёсатида белгиланган бўлса) ёки ушбу ҳисобварақлардан фойдаланилмаган ҳолда акс эттирилиши мумкин.

103. Материалларнинг ишлаб чиқаришга ёки бошқа хўжалик мақсадларига сарфланиши материалларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (1000) кредитида харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Материалларни четга сотиш материалларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (1000) кредити ва 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади.

Материалларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (1000) аналитик ҳисоби материалларинг сақланиш жойлари ва уларнинг алоҳида номлари (турлари, навлари, ҳажмлари ва бошқалар) бўйича юритилади.

104. Материалларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (1000) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Мол етказиб берувчилардан материаллар олиниши 1010-1090 6010 2. Асосий воситаларни тугатиш натижасида келиб тушган материалларнинг қиймати 1090 9210 3. Таъсисчилардан уларнинг улуши ҳисобидан турли хил материалларнинг келиб тушиши 1010-1090 4610 4. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан материалларнинг келиб тушиши 1010-1090 6110, 6120 5. Бошқа шахслардан материалларнинг текинга олиниши 1010-1090 8530 6. Материаллар кирим қилингандан кейин аниқланган яроқсизлик (дефект) бўйича мол етказиб берувчига билдирилган даъво 4860 1010-1090 7. Транспорт-тайёрлов харажатларининг материаллар таннархига киритилиши 1010-1090 1510 8. Яроқсиз маҳсулотдан қолган материалларнинг кирим қилиниши 1090 2610 9. Материалларнинг ҳақиқий таннархи бўйича кирим қилиниши (1500 ҳисобварақ қўлланилганда) 1010-1090 1510 10. Ўзида ишлаб чиқарилган материалларнинг кирим қилиниши 1010-1090 2310 11. Тўлови инкор этилган олдин билдирилган даъво суммасининг ҳисобдан чиқарилиши 1010-1090 4860 12. Асосий, ёрдамчи ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатувчи хўжаликларга материалларнинг чиқарилиши 2010, 2310, 2510, 2710 1010-1090 13. Маъмурий эҳтиёжлар учун материалларнинг берилиши 9420 1010-1090 14. Яроқсиз маҳсулотни тузатиш учун материалларнинг сарфланиши 2610 1010-1090 15. Маҳсулотларни сотиш учун тараларнинг сарфланиши 9410 1060 16. Четга чиқиб кетаётган материалларнинг қийматини ҳисобдан чиқарилиши 9220 1010-1090 17. Табиий офат натижасида йўқотилган материалларнинг ҳисобдан чиқарилиши 9720 1010-1090 18. Инвентаризация натижасида материалларнинг камомади аниқланиши 5910 1010-1090 19. Тоғ-кон тайёргарлик ишларида фойдаланилган қурилиш материалларининг ҳисобдан чиқарилиши 2010, 0800 1050

Ўстиришдаги ва бўрдоқидаги ҳайвонлар (1100)

105. Ёш ҳайвонлар, бўрдоқидаги ва яйловдаги катта ёшдаги ҳайвонлар, паррандалар, ёввойи ҳайвонлар, қуёнлар, асалари оилалари ҳамда қорамолларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар»;

1120 «Бўрдоқидаги ҳайвонлар».

Юқорида кўрсатилган ҳайвонларни ўстириш ва бўрдоқига боқиш харажатлари 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» (агар чорвачилик асосий фаолият тури бўлса) ёки 2710 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар» ҳисобварақларида ҳисобга олинади.

106. Асосий подадан яроқсиз сифатида ажратилган ҳайвонлар 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитидан (маҳсулдор ҳайвонлар бошланғич қиймат бўйича, ишчи ҳайвонлар яроқсизга чиқариш натижасида олинган ҳақиқий миқдори бўйича) 1120 «Бўрдоқидаги ҳайвонлар» ҳисобварағининг дебетига кирим қилинади.

107. Насл сифатида олинган ёш ҳайвонлар насл берадиган ҳайвонларни сақлаш харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақнинг кредитидан 1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар» ҳисобварағининг дебетига кирим қилинади.

108. Ёш йирик шохли қорамоллар ва боқувдаги (яйловдаги) ҳайвонларнинг ортган вазнининг қиймати, шунингдек, ёш ҳайвонлар (тойлар ва бошқалар)нинг ўсиш қиймати ҳар ойда ушбу ҳайвонларни парваришлаш харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитидан 1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар» ва 1120 «Бўрдоқидаги ҳайвонлар» ҳисобварақларининг дебетига парваришлаш режа таннархи бўйича олиб борилади. Йил охирида кўрсатилган ҳисобварақлар бўйича йил давомида парваришлаш режа таннархи бўйича ҳисобга олинган ҳайвонларнинг қўшилган вазни ёки ўсиш қийматини, парваришлашнинг ҳақиқий таннархигача тузатиш ўтказмалари амалга оширилади.

109. Асосий подага ўтказиладиган ёш ҳайвонлар 1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар» ҳисобварағидан 0840 «Асосий подани ташкил этиш» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади. Бир вақтнинг ўзида ёш ҳайвонларнинг асосий подага ўтказилишида 0170 «Ишчи ва маҳсулдор ҳайвонлар» ҳисобварағи дебетланади ва 0840 «Асосий подани ташкил қилиш» ҳисобварағи кредитланади. Қиймати 1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар» ҳисобварағида юритиладиган ҳайвонларнинг четга чиқиб кетиши, шу жумладан, асосий подадан яроқсиз қилинган ҳайвонларни тайёрлаш ташкилотларига топширилиши 1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар», 1120 «Бўрдоқидаги ҳайвонлар» ҳисобварақларининг кредити ва 9110 «Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади ва бир вақтнинг ўзида ушбу ҳайвонлар учун сотиб олувчидан олинадиган суммага 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар» ҳисобварағининг кредити билан боғланган ҳолда 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган тўловлар» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади.

110. Нобуд бўлган ва ноиложликдан сўйилган (эпизоотия ёки табиий офатдан нобуд бўлганларидан ташқари) ҳайвонларнинг қиймати моддий қийматликларнинг йўқотилиши сифатида 1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар» ва 1120 «Бўрдоқидаги ҳайвонлар» ҳисобварақларининг кредити ва 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади. Нобуд бўлган ва ноиложликдан сўйилган ҳайвонлардан олинган терилар, шохлар, туёқлар, техник ёғлар ва шу кабилар фойдаланиш ёки сотиш мумкин бўлган нархлар бўйича баҳоланиб, қўшимча маҳсулот сифатида ҳайвонларни парваришлаш харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитидан кирим қилинади. Эпизоотия ёки табиий офатдан нобуд бўлган ёки сўйилган ҳайвонларнинг қиймати 1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар» ва 1120 «Бўрдоқидаги ҳайвонлар» ҳисобварақларининг кредитидан бевосита 9720 «Фавқулодда вазиятлардан кўрилган зарарлар» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

1110 «Ўстиришдаги ҳайвонлар» ва 1120 «Бўрдоқидаги ҳайвонлар» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоблар ҳайвонларни ўстириш ва боқиш харажатларини ҳисобга олиш учун белгиланган ҳайвонларни сақлаш жойлари, турлари, ёшларининг гуруҳлари ва бошқалар бўйича юритилади.

111. Ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (1100) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Бошқа шахслардан ва аҳолидан харид қилинган ҳайвонлар кирим қилиниши 1110, 1120 6990 2. Бошқа шахслардан ва аҳолидан харид қилинган ҳайвонлар кирим қилиниши (1500-ҳисобварақдан фойдаланилганда) 1510 6990 3. Ҳайвонларнинг ортган вазни ва ўсишининг кирим қилиниши 1110, 1120 2010, 2710 4. Мол етказиб берувчилардан харид қилинган ёш ҳайвонлар кирим қилиниши 1110 6010 5. Ундирилмайдиган даъволар суммасининг ҳисобдан чиқарилиши 1110, 1120 4860 6. Ҳайвонларни етказиб келиш бўйича ҳисобдор шахсларнинг харажатлари 1110, 1120 6970 7. Таъсисчилардан улуш сифатида олинган ёш ҳайвонларнинг кирим қилиниши 1110 4610 8. Йирик шохли қорамоллар наслларининг кирим қилиниши 1110 2010, 2710 9. Ишчи отлар наслларининг (тойчоқлар) кирим қилиниши 1110 2310 10. Бошқа шахслардан текинга келиб тушган ёш ҳайвонларнинг кирим қилиниши 1110 8530 11. Ёш ҳайвонларнинг асосий подага ўтказилиши 0840 1110 12. Инвентаризация натижасида аниқланган четга сотилган ва берилган ёш ҳайвонлар 9110 ёки 9220 1110 13. Ёш ҳайвонларнинг шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига берилиши 9220 1110 14. Эпизоотия натижасида нобуд бўлган ёш ҳайвонларнинг ҳисобдан чиқарилиши 9720 1110

Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш (1500)

112. Айланма маблағларга тааллуқли бўлган моддий қийматликларни тайёрлаш ва сотиб олиш тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 1510 «Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш» ҳисобварағида амалга оширилади.

113. Моддий қийматликларнинг ҳисоб баҳоси 1510 «Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш» ҳисобварағининг дебетига олиб борилади. Бунда, қийматликлар қаердан келиб тушганлиги ва материалларни тайёрлаш ва олиб келиш харажатларининг хусусиятига кўра 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар» ва шу каби бошқа ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда ёзувлар амалга оширилади.

Харид қилинган қийматликларни харид қилиш (тайёрлаш)нинг ҳақиқий таннархи бўйича ҳисобланган қиймати моддий қийматликларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда 1510 «Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш» ҳисобварағининг кредитига олиб борилади.

Моддий қийматликларнинг ҳақиқий таннархи ва ҳисоб баҳоси бўйича қиймати орасидаги фарқ суммаси 1510 «Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш» ҳисобварағидан 1610 «Материаллар қийматидаги фарқлар» ҳисобварағига ҳисобдан чиқарилади.

Ой охирида 1510 «Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш» ҳисобварағидаги сальдо тайёрланган ва харид қилинган, шунингдек, йўлдаги ёки мол етказиб берувчиларнинг омборларидан (ушбу қийматликлар омборга кирим қилинмасдан) олиб келинмаган материалларнинг мавжудлигини кўрсатади.

114. Материалларни тайёрлаш ва харид қилишни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (1500) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Товар-моддий захираларни тайёрлаш ва етказиб бериш жараёнида ёрдамчи ишлаб чиқариш томонидан кўрсатилган хизматларнинг ҳисобдан чиқарилиши 1510 2310 2. Мол етказиб берувчилардан материаллар олиниши 1510 6010 3. Мол етказиб берувчиларга материалларнинг камомад суммаси бўйича даъво билдирилиши 4860 1510 4. Ундирилмаган даъво суммаларининг материаллар таннархига киритилиши 1510 4860 5. Товар-моддий захираларни харид қилишда ҳисобдор шахслар томонидан тўланган суммалар 1510 6970 6. Материалларни харид қилишдаги турли ташкилотларнинг хизматлари суммаси 1510 6990 7. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан келиб тушган материаллар 1510 6110, 6120 8. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар кирим қилиниши 0710 1510 9. Омборга келиб тушган моддий қийматликларнинг кирим қилиниши 1010-1090, 2910-2990 1510 10. Ўстиришга ва боқувга келиб тушган ҳайвонларнинг кирим қилиниши 1110, 1120 1510 11. Фарқ суммасининг ҳисобдан чиқарилиши: а) келиб тушган моддий қийматликларнинг ҳақиқий таннархи ҳисоб баҳосидан паст бўлганда; 1510 1610 б) келиб тушган моддий қийматликларнинг ҳақиқий таннархи ҳисоб баҳоларидан юқори бўлганда. 1610 1510

Материаллар қийматидаги фарқлар (1600)

115. Моддий қийматликларнинг ҳақиқий таннархи ва ҳисоб баҳоси орасидаги фарқ тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 1610 «Материаллар қийматидаги фарқлар» ҳисобварағида амалга оширилади.

Моддий қийматликларнинг ҳақиқий таннархи ва ҳисоб баҳолари орасидаги фарқ суммаси 1610 «Материаллар қийматидаги фарқлар» ҳисобварағининг дебети ёки кредитига 1510 «Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш» ҳисобварағидан ҳисобдан чиқарилади.

1610 «Материаллар қийматидаги фарқлар» ҳисобварағида йиғилган моддий қийматликларнинг ҳақиқий таннархи ва ҳисоб баҳолари орасидаги фарқ суммалари сарфланган материалларнинг ҳисоб баҳосига мутаносиб равишда ишлаб чиқариш харажатлари, давр харажатлари ва бошқа тегишли харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

1610 «Материаллар қийматидаги фарқлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб моддий қийматликларнинг гуруҳлари бўйича юритилади.

116. Материаллар қийматидаги фарқларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (1600) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Фарқ суммасининг ҳисобдан чиқарилиши: а) келиб тушган моддий қийматликларнинг ҳақиқий таннархи ҳисоб баҳоларидан паст бўлганда; 1510 1610 б) келиб тушган моддий қийматликларнинг ҳақиқий таннархи ҳисоб баҳоларидан юқори бўлганда. 1610 1510 2. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинган материаллар бўйича фарқлар суммаси 1610 4110, 4120 3. Материаллар қийматидаги фарқлар (ҳисобланган улушда) тегишли ҳисобварақларга ҳисобдан чиқарилиши Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 1610 4. Ажратилган бўлинмаларга берилган материаллар бўйича материаллар қийматидаги фарқнинг ҳисобдан чиқарилиши 4110 1610

Асосий ишлаб чиқариш (2000)

117. Асосий фаолият тури ҳисобланган маҳсулот (иш, хизмат)лар, асосий ишлаб чиқариш харажатлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағида амалга оширилади.

118. Ташкилотнинг харажатлари уларнинг тўланган пайтидан (олдиндан тўлаш (ижара, абонент тўлови ва бошқалар) ёки кейинчалик тўлаш (ҳисобдор суммасининг ортиқча харажатлари учун тўловлар ва бошқалар)) қатъи назар қайси даврга тааллуқли бўлса, ўша ҳисобот даврида маҳсулот (иш, хизмат)лар таннархига киритилади.

119. 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағининг дебети бўйича маҳсулот ишлаб чиқариш, ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатиш билан бевосита боғлиқ бўлган харажатлар, шунингдек, ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари, асосий ишлаб чиқаришни бошқариш ва хизмат кўрсатиш билан билвосита боғлиқ бўлган харажатлар ҳамда яроқсиз маҳсулот ҳисобига йўқотишлар акс эттирилади.

Маҳсулот ишлаб чиқариш, иш бажариш ва хизмат кўрсатиш билан бевосита боғлиқ бўлган харажатлар ишлаб чиқариш захиралари, иш ҳақи тўлаш бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитидан 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағи дебетига ҳисобдан чиқарилади.

Ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағининг кредитидан 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағи дебетига ҳисобдан чиқарилади.

Асосий ишлаб чиқаришни бошқариш ва хизмат кўрсатиш билан билвосита боғлиқ бўлган харажатлар 2510 «Умумий ишлаб чиқариш харажатлари» ҳисобварағи кредитидан 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағи дебетига ҳисобдан чиқарилади.

Яроқсиз маҳсулот ҳисобига йўқотишлар 2610 «Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотлар» ҳисобварағидан 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағига ҳисобдан чиқарилади.

2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағининг кредитида тугалланган маҳсулот ишлаб чиқариш, иш ва хизматларни бажаришнинг ҳақиқий таннархи суммалари акс эттирилади. Ушбу суммалар 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағидан 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар», 9110 «Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи», 9130 «Бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларнинг таннархи» ҳисобварақларининг дебетига ҳисобдан чиқарилиши мумкин.

2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағи бўйича ой охиридаги сальдо тугалланмаган ишлаб чиқаришнинг таннархини кўрсатади.

Аналитик ҳисоб харажатларнинг турлари ва чиқарилаётган маҳсулотларнинг турлари бўйича юритилади. Харажатларнинг юзага келиш жойлари ва бошқа белгилари бўйича гуруҳланиши, шунингдек, калькуляцион ҳисоб алоҳида ҳисобварақлар тизимида амалга оширилади. Ушбу ҳисобварақларнинг таркиби ва фойдаланиш услубияти ташкилот томонидан ҳар бир ишлаб чиқариш фаолиятининг ўзига хосликлари, тузилиши, бошқаришни ташкил этиш хусусиятларига қараб белгиланади. Агар харажатларнинг вужудга келиш жойи ва бошқа белгилари бўйича гуруҳланиши ҳамда калькуляцион ҳисоб алоҳида ҳисобварақлар тизимида ҳисобга олинмаса, 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағининг аналитик ҳисоби ташкилотнинг алоҳида бўлинмалари бўйича юритилади.

120. Асосий ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (2000) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Бевосита маҳсулот ишлаб чиқариш (иш бажариш, хизмат кўрсатиш)да қатнашадиган асосий воситаларнинг эскириши 2010 0211-0299 2. Маҳсулот ишлаб чиқариш, иш бажариш ва хизмат кўрсатишга тааллуқли бўлган номоддий активларнинг амортизацияси 2010 0510-0590 3. Бевосита материал харажатларининг маҳсулот ишлаб чиқариш, иш бажариш ва хизмат кўрсатишга ҳисобдан чиқарилиши 2010 1010-1090 4. Чорвачилик маҳсулотини олиш учун ҳайвонларни сўйиш (ҳайвонлар қиймати) 2010 1110, 1120 5. Материаллар қийматидаги фарқ тегишли улушларда асосий ишлаб чиқаришга ҳисобдан чиқарилиши 2010 1610 6. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларни қайта ишлаш учун асосий ишлаб чиқариш цехларига чиқариш 2010 2110 7. Ёрдамчи цехларнинг харажатларини асосий ишлаб чиқаришнинг маҳсулоти ва хизматлари таннархига киритиш 2010 2310 8. Умумий ишлаб чиқариш харажатларининг асосий ишлаб чиқариш маҳсулоти ва хизматларининг таннархига киритилиши 2010 2510 9. Яроқсиз маҳсулотлар ҳисобига йўқотишлар асосий ишлаб чиқариш маҳсулоти ва хизматлари таннархига киритилиши 2010 2610 10. Олдин келгуси давр харажатлари сифатида акс эттирилган харажатларнинг тегишли улуши маҳсулот таннархига олиб борилиши 2010 3110-3190 11. Кирим қилинган тайёр маҳсулотнинг омбордан цехларга қайта ишлаш ва бошқалар учун қайтарилиши 2010 2810 12. Товарлар қайта ишлашга берилиши 2010 2910-2990 13. Ишлаб чиқариш учун бевосита цехларга келиб тушадиган моддий қийматликлар ва хизматларнинг олиниши 2010 6010 14. Қондирилмаган даъволар суммаси асосий ишлаб чиқариш маҳсулотлари, иш ва хизматларининг таннархига киритилиши 2010 4860 15. Асосий ишлаб чиқаришдаги суғурта харажатлари 2010 6510 16. Асосий ишлаб чиқариш харажатлари бўйича давлат мақсадли жамғармаларига ажратмалар 2010 6520 17. Асосий ишлаб чиқариш ходимларига иш ҳақи тўлаш бўйича суммалар ҳисобланиши 2010 6710 18. Ҳисобдор шахслар томонидан амалга оширилган асосий ишлаб чиқариш харажатлари 2010 4220-4290, 6970 19. Асосий ишлаб чиқариш томонидан кўрсатилган хизматлар учун қарзлар 2010 6990 20. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларининг асосий ишлаб чиқариш эҳтиёжларига қилган харажатлари 2010 6110, 6120 21. Асосий цехларда аниқланган тугалланмаган ишлаб чиқаришнинг ортиқчалари кирим қилиниши 2010 9390 22. Материалларнинг асосий ишлаб чиқаришдан қайтарилиши; ўзида ишлаб чиқарилган материаллар, шунингдек, қайтариладиган чиқиндиларнинг кирим қилиниши 1010-1090 2010 23. Ҳайвонларни ўстириш ва бўрдоқига боқиш бўйича жорий харажатларнинг ҳайвонлар таннархига (ўсиш ва ортган вазннинг) киритилиши; ҳайвонлар наслининг акс эттирилиши 1110, 1120 2010 24. Тугалланмаган маҳсулотни қайта баҳолаш: а) қийматининг оширилиши; 2010 6230 б) қийматининг камайтирилиши. 3290 2010 25. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар операциялараро омборларга кирим қилиниши (ярим тайёр маҳсулот ҳолида) 2110 2010 26. Асосий ишлаб чиқаришда аниқланган тўғриланмайдиган яроқсиз маҳсулотдан йўқотишлар ҳисобдан чиқарилиши 2610 2010 27. Маҳсулотни ҳақиқий таннарх бўйича ишлаб чиқариш 2810 2010 28. Асосий цехларда бажарилган иш ёки кўрсатилган хизматларнинг сотилиши; тугалланган ва буюртмачи томонидан қабул қилинган ишларнинг босқичлари бўйича харажатлар суммасининг ҳисобдан чиқарилиши 9130 2010 29. Бошқа чиқиб кетган (текинга бериш ва бошқалар) маҳсулот таннархининг ҳисобдан чиқарилиши 9110 2010 30. Табиий офатлар, ёнғин ва шу кабилар натижасида тугалланмаган ишлаб чиқаришдаги йўқотишларнинг ҳисобдан чиқарилиши 9720 2010 31. Асосий ишлаб чиқаришда аниқланган моддий қийматликларнинг камомади 5910 2010

Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар (2100)

121. 2110 «Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағида қуйидагилар каби ташкилотнинг ўзида ишлаб чиқарилган (ишлаб чиқаришнинг тўлиқ циклида) ярим тайёр маҳсулотлар акс эттирилиши мумкин:

қора металлургияда қайта ишланувчи чўян, техник резина саноатида хом резина ва елим, кимё саноатининг азотли ўғит комбинатларидаги сульфат кислота, тўқимачилик саноатида йигирилган ип, хом сурп ва бошқалар.

2110 «Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағининг дебетида 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ярим тайёр маҳсулотларни ишлаб чиқариш билан боғлиқ харажатлар акс эттирилади. Қайта ишлашга берилган ярим тайёр маҳсулотларнинг таннархи 2010 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағи билан ва сотилган ярим тайёр маҳсулотларнинг таннархи 9110 «Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда 2110 «Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

2110 «Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ярим тайёр маҳсулотларнинг сақланиш жойлари ва алоҳида номлари (турлари, навлари, миқдорлари ва шу кабилар) бўйича юритилади.

122. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (2100) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқаришда чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар омборига кирим қилиниши 2110 2010, 2310 2. Ярим тайёр маҳсулотларнинг ортиқча қисми кирим қилиниши 2110 9390 3. Ажратилган бўлинмалардан олинган ярим тайёр маҳсулотлар кирим қилиниши 2110 6110 4. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларни қайта баҳолаш а) қийматининг оширилиши; 2110 6230 б) қийматининг камайтирилиши. 3290 2110 5. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун берилиши 2010, 2310 2110 6. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларнинг ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотни тузатишга сарфланиши ҳамда ярим тайёр маҳсулотларнинг яроқсизлиги туфайли йўқотишларнинг акс эттирилиши 2610 2110 7. Сотиш учун мўлжалланган ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларнинг тайёр маҳсулот сифатида акс эттирилиши 2810 2110 8. Ўзида ишлаб чиқарилиб ярим тайёр маҳсулотлар сотилганда, уларнинг таннархини ҳисобдан чиқариш 9110 2110 9. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларни текинга берилиши 9430 2110 10. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларнинг ажратилган бўлинмаларга берилиши 4110 2110 11. Табиий офатлар натижасида ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар бўйича кўрилган зарарларни ҳисобдан чиқариш 9720 2110 12. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар камомади аниқланиши 5910 2110

Ёрдамчи ишлаб чиқариш (2300)

123. Ташкилотнинг асосий ишлаб чиқаришига ёки асосий фаолиятига ёрдамчи ва хизмат кўрсатувчи ҳисобланган ишлаб чиқариш харажатлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағида амалга оширилади.

124. Мазкур ҳисобварақ қуйидагиларни таъминлайдиган ишлаб чиқариш харажатларини ҳисобга олиш учун қўлланилади:

а) энергиянинг турли хиллари (электр энергияси, буғ ва бошқалар) билан хизмат кўрсатиш;

б) транспорт хизматини кўрсатиш;

в) асосий воситаларни таъмирлаш;

г) асбоблар, тўртбурчак муҳрлар, эҳтиёт қисмлар, қурилиш деталлари ва конструкцияларини тайёрлаш ёки қурилиш материалларини бойитиш;

д) тош, шағал, қум ва бошқа руда бўлмаган материалларни қазиб олиш;

е) ёғоч материалларни тайёрлаш ва тахта қилиш;

ж) қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини тузлаш, қуритиш ва консерва қилиш.

Бундан ташқари ушбу ҳисобварақларда ташкилот бухгалтерия балансида турувчи илмий текшириш ва тажриба конструкторлик бўлинмаларининг харажатлари акс эттирилиши мумкин.

125. 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағининг дебетида маҳсулот ишлаб чиқариш, ишлар бажариш ва хизмат кўрсатиш билан бевосита боғлиқ бўлган харажатлар, шунингдек, ёрдамчи ишлаб чиқаришни бошқариш ва хизмат кўрсатиш билан билвосита боғлиқ бўлган харажатлар ва яроқсиз маҳсулот ҳисобига йўқотишлар акс эттирилади.

Маҳсулот ишлаб чиқариш, иш бажариш ва хизмат кўрсатиш билан бевосита боғлиқ харажатлар ишлаб чиқариш захиралари, иш ҳақи тўлаш бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар, асосий воситаларга эскириш ва номоддий активларга амортизация ҳисоблаш ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитидан 2310 «Асосий ишлаб чиқариш» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

Ёрдамчи ишлаб чиқаришни бошқариш ва хизмат кўрсатиш билан билвосита боғлиқ бўлган харажатлар 2510 «Умумий ишлаб чиқариш харажатлари» ҳисобварағидан 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағига ҳисобдан чиқарилади. Ёрдамчи ишлаб чиқаришга хизмат кўрсатиш билан боғлиқ харажатлар айрим ҳолларда бевосита 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағида ҳисобга олиниши мумкин.

Яроқсиз маҳсулот ҳисобига йўқотишлар 2610 «Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотлар» ҳисобварағидан 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағига ҳисобдан чиқарилади.

2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағининг кредитида ишлаб чиқариш тугалланган маҳсулотлар, бажарилган иш ва кўрсатилган хизматлар ҳақиқий таннархининг суммалари акс эттирилади. Ушбу суммалар 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағининг кредитидан 2010 «Асосий ишлаб чиқариш», 2510 «Умумий ишлаб чиқариш харажатлари», 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар», 9130 «Бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларнинг таннархи», 9420 «Маъмурий харажатлар» ҳисобварақларига ва бошқа ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда ҳисобдан чиқарилади.

2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб харажат элементлари ва моддалари ҳамда маҳсулот турлари бўйича юритилади.

2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварағи бўйича ой охиридаги сальдо тугалланмаган ишлаб чиқариш қийматини кўрсатади.

126. Ёрдамчи ишлаб чиқаришни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (2300) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Ёрдамчи ишлаб чиқариш цехларида фойдаланилаётган асосий воситаларнинг эскириши 2310 0211-0299 2. Ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатларига тааллуқли номоддий активларга амортизация ҳисобланиши 2310 0510-0590 3. Ёрдамчи ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун материаллар сарфланиши 2310 1010-1090 4. Маҳсулот олиш учун ҳайвонларнинг сўйилиши 2310 1110, 1120 5. Тугалланмаган маҳсулотни қайта баҳолаш а) қийматининг оширилиши; 2310 6230 б) қийматининг камайтирилиши. 3290 2310 6. Материаллар қийматидаги фарқларни ҳисобланган улушларда ёрдамчи ишлаб чиқариш ҳисобварақларига ҳисобдан чиқариш 2310 1610 7. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларнинг ёрдамчи ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун сарфланиши 2310 2110 8. Умумий ишлаб чиқариш харажатларининг тегишли улуши ёрдамчи ишлаб чиқариш маҳсулотлари, иш ва хизматлари таннархига киритилиши 2310 2510 9. Ёрдамчи ишлаб чиқариш маҳсулотларини тайёрлашдаги яроқсиз маҳсулотдан кўрилган йўқотишлар уларнинг таннархига киритилиши 2310 2610 10. Келгуси даврлар харажатларининг улуши ёрдамчи ишлаб чиқариш маҳсулотлари, иш ва хизматлар таннархига киритилиши 2310 3110-3190 3210-3290 11. Асосий цехларнинг маҳсулотлари ёрдамчи ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун ишлатилиши 2310 2810 12. Мол етказиб берувчилардан ёрдамчи ишлаб чиқаришга моддий қийматликлар ва хизматлар (сув, буғ, энергия ва бошқалар) келиб тушиши 2310 6010, 6990 13. Қондирилмаган даъволар суммасининг ёрдамчи цехларга тегишли бўлган қисми уларнинг маҳсулоти, иш ва хизматлари таннархига ҳисобдан чиқарилиши 2310 4860 14. Ёрдамчи ишлаб чиқаришдаги суғурта харажатлари 2310 6510 15. Ёрдамчи ишлаб чиқаришга тегишли бўлган ягона ижтимоий тўлов бўйича харажатларнинг ҳисобланиши 2310 6520 16. Ёрдамчи ишлаб чиқариш ходимларига иш ҳақи тўлаш бўйича суммаларнинг ҳисобланиши 2310 6710 17. Ёрдамчи ишлаб чиқаришга кўрсатилган хизматлар бўйича қарзлар 2310 6990 18. Олинган суммадан ортиқча харажат қилганликлари учун ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар 2310 6970 19. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларининг ёрдамчи ишлаб чиқариш цехларига кўрсатган хизматлари 2310 6110, 6120 20. Ёрдамчи ишлаб чиқаришдаги тугалланмаган ишлаб чиқаришнинг ортиқчаси кирим қилиниши 2310 9390 21. Ёрдамчи ишлаб чиқариш томонидан ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни харид қилишда қилинган харажатлар асбоб-ускуналар қийматига қўшилиши 0710-0720 2310 22. Капитал қўйилмаларда амалга оширилган ёрдамчи цехларнинг харажатлари ва хизматлари ҳисобдан чиқарилиши 0810-0890 2310 23. Олдин ёрдамчи ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун ҳисобдан чиқарилган материалларнинг қайтарилиши 1010-1090 2310 24. Ёрдамчи ишлаб чиқаришда ишлаб чиқарилган эҳтиёт қисмларнинг кирим қилиниши 1040 2310 25. Ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатларининг ўстиришдаги ва боқувдаги ҳайвонлар таннархига киритилиши 1110, 1120 2310 26. Материалларни тайёрлаш ва харид қилишда ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг кўрсатган хизматлари ва харажатлари суммаси 1510 2310 27. Ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари ва хизматлари ташкилотнинг ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларнинг таннархига киритилиши 2110 2310 28. Яроқсиз маҳсулотларни тузатиш бўйича ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари 2610 2310 29. Ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатларининг хизмат кўрсатувчи хўжаликларга ўтказилиши 2710 2310 30. Ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатлари ва хизматларининг (мавсумий тармоқларда) келгуси давр харажатларига олиб борилиши 3190-3290 2310 31. Ёрдамчи ишлаб чиқаришда ишлаб чиқарилган тайёр маҳсулотларнинг кирим қилиниши 2810 2310 32. Маҳсулотларни сотиш ва етказиб беришда ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг кўрсатган хизматлари ҳисобдан чиқарилиши 9410 2310 33. Ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг сотилган маҳсулотлари ва бажарилган ишлари, кўрсатган хизматларининг ҳақиқий таннархини ҳисобдан чиқариш 9110, 9130 2310 34. Қуйидагиларни сотиш ва бошқа чиқиб кетишидаги ёрдамчи ишлаб чиқариш харажатларининг ҳисобдан чиқарилиши: асосий воситалар; 9210 2310 номоддий активлар. 9220 2310 35. Бошқа ташкилотларга инвестиция тариқасида ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг маҳсулотлари берилиши ва хизматлари кўрсатилиши 9110, 9130 2310 36. Ажратилган бўлинмаларга ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг харажатлари ҳисобдан чиқарилиши ёки маҳсулотлари берилиши 4110 2310 37. Табиий офат, ёнғин ва шу кабилар натижасида кўрилган ёрдамчи цехларнинг зарарлари ҳисобдан чиқарилиши 9720 2310 38. Ёрдамчи ишлаб чиқаришдаги аниқланган моддий қийматликларнинг камомади ва йўқотишлари 5910 2310 39. Қайтариладиган ва кўп марта ишлатиладиган таралар бўйича харажатлар ва йўқотишлар 9430 2310

Умумий ишлаб чиқариш харажатлар (2500)

127. Умумий ишлаб чиқариш харажатлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 2510 «Умумий ишлаб чиқариш харажатлари» ҳисобварағида амалга оширилади.

128. Мазкур ҳисобварақда умумий ишлаб чиқариш характерига эга бўлган, шу жумладан қуйидагилар бўйича харажатлар акс эттирилади:

а) машина ва ускуналарни сақлаш ва улардан фойдаланиш бўйича;

б) ишлаб чиқаришга тааллуқли бўлган асосий воситалар ва номоддий активларнинг амортизация ажратмалари бўйича;

в) ишлаб чиқаришга тааллуқли бўлган асосий воситаларни таъмирлаш харажатлари;

г) ишлаб чиқаришдаги мол-мулкнинг суғурта харажатлари;

д) ишлаб чиқариш биноларини иситиш, ёритиш ва сақлаш харажатлари;

е) ишлаб чиқаришда фойдаланиладиган ишлаб чиқариш бинолари, машина ва ускуналар, бошқа ижарага олинган воситалар учун ижара тўловлари;

ж) ишлаб чиқаришга хизмат кўрсатишда банд бўлган ишлаб чиқариш ходимларининг иш ҳақи;

з) ишлаб чиқариш хусусиятига эга бўлган бошқа харажатлар.

129. Умумий ишлаб чиқариш харажатлари ишлаб чиқариш захиралари, ходимлар билан иш ҳақи бўйича ҳисоб-китоблар ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда умумий ишлаб чиқариш харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида акс эттирилади. Умумий ишлаб чиқариш харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларда ҳисобга олинган харажатлар 2010 «Асосий ишлаб чиқариш», 2310 «Ёрдамчи ишлаб чиқариш» ҳисобварақларининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

Умумий ишлаб чиқариш харажатларини алоҳида ҳисоб объектлари орасида тақсимлаш тартиби ташкилотнинг ҳисоб сиёсатида белгиланади.

Умумий ишлаб чиқариш харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар бўйича аналитик ҳисоб ташкилотнинг алоҳида бўлинмалари ва харажатлар моддалари бўйича юритилади.

130. Умумий ишлаб чиқариш харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (2500) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Умумий ишлаб чиқариш аҳамиятига эга бўлган асосий воситаларнинг эскириши 2510 0220-0299 2. Умумий ишлаб чиқариш аҳамиятига эга бўлган номоддий активларнинг амортизацияси 2510 0510-0590 3. Умумий ишлаб чиқариш мақсадларига материалларнинг сарфланиши 2510 1010-1090 4. Умумий ишлаб чиқариш мақсадларига сарфланган материаллар қийматидаги фарқ ҳисобдан чиқарилиши 2510 1610 5. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар умумий ишлаб чиқариш мақсадлари учун (синовлар, тажрибалар ўтказишга) берилиши 2510 2110 6. Ёрдамчи ишлаб чиқариш хизматлари умумий ишлаб чиқариш харажатларига ҳисобдан чиқарилиши 2510 2310 7. Келгуси давр харажатлари умумий ишлаб чиқариш харажатларига ҳисобдан чиқарилиши 2510 3110-3190 8. Ўзида тайёрланган маҳсулотлардан умумий ишлаб чиқариш аҳамиятига эга бўлган эҳтиёжлар учун фойдаланилиши 2510 2810 9. Ишлаб чиқаришга хизмат кўрсатиш (энергия, сув, газ, алоқа ва ҳоказо) бўйича мол етказиб берувчиларнинг хизматлари 2510 6010 10. Олдин тақдим этилган, лекин қондирилмаган даъволар суммасининг умумий ишлаб чиқариш харажатларига ҳисобдан чиқарилиши 2510 4860 11. Умумий ишлаб чиқариш харажатлари билан боғлиқ суғурта харажатлари 2510 6510 12. Умумий ишлаб чиқаришга тегишли бўлган ягона ижтимоий тўлов бўйича харажатлар 2510 6520 13. Ишлаб чиқаришга хизмат кўрсатишда банд бўлган ходимларнинг иш ҳақи харажатларининг ҳисобланиши 2510 6710 14. Ишлаб чиқаришга хизмат кўрсатиш бўйича ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари томонидан амалга оширилган харажатлар 2510 6110, 6120 15. Олдин ишлаб чиқаришга хизмат кўрсатиш учун берилган материалларнинг ортиқчаси ва қайтарилиши 1010 2510 16. Умумий ишлаб чиқариш харажатларининг маҳсулот таннархига киритилиши 2010 2510 17. Ёрдамчи цехларга хизмат кўрсатиш бўйича харажатлар уларнинг иш ва хизматлари таннархига киритилиши 2310 2510 18. Умумий ишлаб чиқариш харажатларининг бир қисми яроқсиз маҳсулотларни тузатиш харажатларга қўшилиши 2610 2510 19. Ишлаб чиқаришга хизмат кўрсатиш харажатлари келгуси давр харажатлари таркибида акс эттирилиши 3110-3190 2510 20. Умумий ишлаб чиқариш харажатларининг (бекор туриб қолишлар ва бошқалар) бир қисми жавобгар шахслар зиммасига юкланиши 4730 2510 21. Умумий ишлаб чиқариш харажатларининг бир қисми (табиий офат, ёнғин ва бошқалар сабабли) зарарларга ҳисобдан чиқарилиши 9430, 9720 2510

Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотлар (2600)

131. Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулот ҳисобига йўқотишлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 2610 «Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотлар» ҳисобварағида амалга оширилади.

2610 «Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотлар» ҳисобварағининг дебетида аниқланган яроқсиз маҳсулотлар бўйича харажатлар, шунингдек, кафолатли таъмирлаш харажатлари йиғилади.

2600 «Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотлар» ҳисобварағининг кредитида яроқсиз маҳсулотдан кўрилган йўқотишларнинг камайишига олиб бориладиган суммалар (яроқсиз маҳсулотнинг фойдаланиш мумкин бўлган баҳоси бўйича қиймати, яроқсиз маҳсулотнинг айбдорларидан ушланадиган суммалар, мол етказиб берувчилар томонидан етказиб берилган сифатсиз материаллар ва ярим тайёр маҳсулотлардан фойдаланиш натижасида юзага келган яроқсиз маҳсулот ва бошқалар учун ундириладиган суммалар), шунингдек, яроқсиз маҳсулотлардан кўрилган йўқотиш сифатида ишлаб чиқариш харажатларига ҳисобдан чиқарилган суммалар акс эттирилади.

Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар бўйича аналитик ҳисоб ташкилотнинг алоҳида цехлари, маҳсулот турлари, харажат моддалари ва яроқсиз маҳсулотларнинг вужудга келиш сабаблари бўйича юритилади.

132. Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (2600) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Яроқсиз маҳсулотларни тузатиш бўйича материаллар сарфланиши 2610 1010-1090 2. Асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқаришда аниқланган тузатиб бўлмайдиган яроқсиз маҳсулотдан кўрилган йўқотишларнинг ҳисобдан чиқарилиши 2610 2010, 2310 3. Ўзида ишлаб чиқарилган яроқсиз ярим тайёр маҳсулотлар аниқланиши ва ҳисобдан чиқарилиши 2610 2110 4. Умумий ишлаб чиқариш харажатларининг улуши яроқсиз маҳсулотлар таннархига киритилиши 2610 2510 5. Харидорга яроқсиз маҳсулот ўрнига юборилган маҳсулот таннархи 2610 2810 6. Яроқсиз маҳсулотларни тузатиш ва кафолатланган таъмирлаш бўйича мол етказиб берувчилардан олинган хизматлар 2610 6010 7. Ишлаб чиқаришдаги яроқсиз маҳсулотга тегишли бўлган ягона ижтимоий тўлов бўйича харажатлар 2610 6520 8. Яроқсиз маҳсулотларни тузатиш бўйича иш ҳақи суммаси ҳисобланиши 2610 6710 9. Яроқсиз маҳсулотларнинг қайтарилиши ва бошқалар билан боғлиқ суммаларнинг ҳисобдор шахслар ҳисобидан чиқарилиши 2610 4220-4290 6970 10. Истеъмолчилар томонидан олинган яроқсиз маҳсулотларни тузатиш бўйича қилинган харажатлари учун уларга бўлган қарз 2610 6990 11. Яроқсиз маҳсулотни тузатишдан қолган ва якуний яроқсиз маҳсулотларни ҳисобдан чиқаришдан олинган моддий қийматликларнинг (фойдаланиш мумкин бўлган баҳосида) кирим қилиниши 1010-1090 2610 12. Яроқсиз маҳсулотдан кўрилган йўқотишлар асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг маҳсулотлари, иш ва хизматлари таннархига киритилиши 2010, 2310 2610 13. Яроқсиз маҳсулотдан кўрилган йўқотишлар моддий зарар етказган айбдор ишчилар ҳисобига ҳисобдан чиқарилиши 4730 2610 14. Компенсация қилинмайдиган ўтган йилларнинг яроқсиз маҳсулотларидан йўқотишлар зарарга ҳисобдан чиқарилиши 9430 2610

Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар (2700)

133. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда ишлаб чиқарилган маҳсулот, бажарилган иш ва кўрсатилган хизматлар билан боғлиқ харажатлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 2710 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар» ҳисобварағида амалга оширилади.

Ташкилотнинг хизмат кўрсатувчи хўжаликлари сифатида ташкилотнинг асосий фаолияти бўлган маҳсулотларни ишлаб чиқариш, ишларни бажариш ва хизматлар кўрсатиш билан боғлиқ бўлмаган ишлаб чиқариш ва хўжаликлар тушунилади. Жумладан, мазкур ҳисобварақда ташкилотнинг балансида бўлган соғлиқни сақлаш объектлари, болалар боғчалари, уй-жой коммунал хўжалиги объектлари, спорт ва маданият, тикувчилик ва бошқа маиший хизмат кўрсатиш устахоналари, ошхона ва буфетлар, илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторликка оид ажратилган бўлинмаларни сақлаш харажатлари акс эттирилади.

134. 2710 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар» ҳисобварағининг дебетида хизмат кўрсатувчи хўжаликларда маҳсулот ишлаб чиқариш, иш бажариш ва хизматлар кўрсатиш билан боғлиқ харажатлар акс эттирилади. Бунда, харажатлар товар-моддий захиралар, иш ҳақи тўлаш бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитидан 2710 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

2710 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар» ҳисобварағининг кредитида хизмат кўрсатувчи хўжаликлар томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулот, бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларнинг ҳақиқий таннархи акс эттирилади. Ушбу суммалар 2710 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар» ҳисобварағининг кредитида товар моддий захиралар ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

2710 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар» ҳисобварағи бўйича ой охиридаги сальдо тугалланмаган ишлаб чиқариш қийматини кўрсатади.

2710 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир хизмат кўрсатувчи хўжалик ва харажат элементлари, моддалари бўйича ва маҳсулот турлари бўйича юритилади.

135. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (2700) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда фойдаланилаётган асосий воситаларнинг эскириши 2710 0210-0299 2. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда банд бўлган ходимларга иш ҳақи тўлаш харажатлари 2710 6710 3. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда фойдаланилаётган номоддий активлар амортизацияси 2710 0510-0590 4. Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар томонидан ёрдамчи ишлаб чиқаришга кўрсатилган ва уларнинг истеъмол қилган хизматлари қиймати 2710 2310 5. Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар харажатларининг сотиш ва маъмурий харажатларга тақсимланиши 9410, 9420 2710 6. Ҳисобот даври охирида хизмат кўрсатувчи хўжаликлар зарарларининг давр харажатларига ҳисобдан чиқарилиши 9430 2710 7. Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар эҳтиёжлари учун материалларнинг сарфланиши 2710 1010-1090 8. Маҳсулот олиш учун ҳайвонларнинг сўйилиши 2710 1110, 1120 9. Тугалланмаган маҳсулотни қайта баҳолаш: а) қийматининг оширилиши; 2710 6230 б) қийматининг камайтирилиши. 3290 2710 10. Материаллар қийматидаги фарқлар ҳисобланган улушда хизмат кўрсатувчи хўжаликлар ҳисобварағига ҳисобдан чиқарилиши 2710 1610 11. Ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотлар хизмат кўрсатувчи хўжаликлар эҳтиёжлари учун сарфланиши 2710 2110 12. Келгуси даврлар харажатларининг улуши хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг маҳсулоти, иш ва хизматлари таннархига олиб борилиши 2710 3110-3190 13. Асосий цехлар маҳсулотларининг бир қисми хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг эҳтиёжлари учун ишлатилиши 2710 2810 14. Мол етказиб берувчилардан хизмат кўрсатувчи хўжаликларга келиб тушган моддий қийматликлар (сув, буғ, энергия ва бошқалар) ва хизматлар 2710 6010 15. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда суғурта бўйича харажатлар 2710 6510 16. Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар харажатларига тегишли бўлган ягона ижтимоий тўлов бўйича харажатлар 2710 6520 17. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларга кўрсатган хизматлари учун бўлган қарзлар 2710 6990 18. Ҳисобдор шахсларга қарзлар 2710 6970 19. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларга ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларнинг кўрсатган хизматлари 2710 6110, 6120 20. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларда ортиқча тугалланмаган ишлаб чиқаришнинг кирим қилиниши 2710 9390 21. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг капитал қўйилмаларни амалга оширишдаги харажатлари ва хизматлари ҳисобдан чиқарилиши 0810-0890 2710 22. Олдин хизмат кўрсатувчи хўжаликлар эҳтиёжлари учун ҳисобдан чиқарилган материалларнинг қайтарилиши 1010-1090 2710 23. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг харажатлари ўстиришдаги ва бўрдоқига боқилаётган ҳайвонларнинг таннархига киритилиши 1110, 1120 2710 24. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг материалларни харид қилишда кўрсатган хизматлари ва харажатлари 1510 2710 25. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг харажатлари (мавсумий тармоқларда) келгуси давр харажатлари таркибига киритилиши 3110-3190 2710 26. Хизмат кўрсатувчи хўжаликлардан тайёр маҳсулотлар кирим қилиниши 2810 2710 27. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг маҳсулотларни етказиш ва сотишда кўрсатган хизматлари ҳисобдан чиқарилиши 9410 2710 28. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг сотган маҳсулотлари, бажарган ишлари ва кўрсатган хизматларининг ҳақиқий таннархининг ҳисобдан чиқарилиши 9110, 9130 2710 29. Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар томонидан бошқа ташкилотларга инвестиция тариқасида маҳсулотлар берилиши ва хизматлар кўрсатилиши 9110, 9130 2710 30. Ажратилган бўлинмаларга хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг маҳсулотлари берилиши ёки харажатлари ҳисобдан чиқарилиши 4110 2710 31. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг табиий офат, ёнғин ва шу кабилар натижасида кўрган зарарлари ҳисобдан чиқарилиши 9430, 9720 2710

Тайёр маҳсулотлар (2800)

136. Тайёр маҳсулотларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар»;

2820 «Кўргазмадаги тайёр маҳсулотлар»;

2830 «Воситачилик шартномаси бўйича берилган тайёр маҳсулотлар».

137. Четга кўрсатилган хизматлар ва бажарилган ишларнинг қиймати тайёр маҳсулотларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (2800) акс эттирилмайди. Улар бўйича ҳақиқий харажатлар харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлардан 9130 «Бажарилган иш ва кўрсатилган хизматлар таннархи» ҳисобварағига ҳисобдан чиқарилади. Буюртмачиларга жойида топшириладиган ва қабул қилиш далолатномаси билан расмийлаштирилмаган маҳсулотлар тугалланмаган ишлаб чиқариш таркибида қолади.

138. 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағида тайёр маҳсулотлар ҳақиқий ишлаб чиқариш таннархи бўйича ҳисобга олинади. Қишлоқ хўжалиги ташкилотлари ўсимликчилик маҳсулотлари, чорвачилик ва қайта ишланган маҳсулотларининг ҳаракатини бизнес-режадан келиб чиқиб, йил давомида прогноз таннархи бўйича ҳисобга олади. Йил охирида тайёр маҳсулотнинг ҳақиқий ва прогноз таннархи ўртасида аниқланган фарқ маҳсулотлар ҳисобварағига ҳисобот йили охиридаги келтирилган маҳсулотларнинг қолдиғига тааллуқли бўлган улушларда ўтказилади. Мазкур ҳисобварақда реализация қилишга мўлжалланган қурилиш объектларининг таннархи ҳам ҳисобга олинади.

Сотиш учун тайёрланган (олинган) тайёр маҳсулотлар, шу жумладан, қисман ташкилотнинг ўз эҳтиёжлари учун мўлжалланган маҳсулотларнинг кирим қилиниши 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулот» ҳисобварағининг дебетида харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Харидорлар (буюртмачилар)га жўнатилган тайёр маҳсулотлар ва улар учун ушбу харидор (буюртмачи)лар томонидан ҳисоб-китоб ҳужжатларининг тақдим этилиши тайёр маҳсулотларнинг сотилиши тартибида 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағининг кредитидан 9110 «Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағида тайёр маҳсулотларни аналитик ҳисобда ҳақиқий ишлаб чиқариш таннархи бўйича ҳисобга олишда, маҳсулотнинг ҳақиқий ишлаб чиқариш таннархининг унинг ҳисоб баҳоси бўйича қийматидан фарқини кўрсатган ҳолда уларни ҳисоб баҳосида (режа таннархи, сотиш баҳоси ва бошқалар) акс эттириш мумкин. Бундай фарқлар тайёр маҳсулотларнинг бир хилда гуруҳлари бўйича ҳақиқий ишлаб чиқариш таннархининг шакллантириладиган ҳисоб баҳоси қийматидан фарқи даражасидан келиб чиққан ҳолда ҳисобга олинади.

Тайёр маҳсулотларни 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағидан ҳисобдан чиқаришда ҳақиқий ишлаб чиқариш таннархининг аналитик ҳисобда қабул қилинган баҳоси бўйича қийматидан фарқ суммаси ҳисобот даври бошига тайёр маҳсулотлар қолдиғидаги фарқлар ва ҳисобот ойи мобайнида омборга келиб тушган тайёр маҳсулотлар бўйича фарқларнинг бу маҳсулотларнинг ҳисоб баҳосидаги қийматига нисбати сифатида аниқланадиган фоизлар бўйича аниқланади. Сотилган маҳсулотга тўғри келадиган тайёр маҳсулот ҳақиқий ишлаб чиқариш таннархининг унинг ҳисоб баҳоси бўйича қийматидан фарқ суммаси 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағининг кредитида ва улар ортиқча харажат ёки тежалганликни кўрсатишидан келиб чиққан ҳолда қўшимча ёзув орқали тегишли ҳисобварақларининг дебетида акс эттирилади.

139. 2820 «Кўргазмадаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағида кўргазма, ярмарка, реклама ва кўрсатиш учун мўлжалланган тайёр маҳсулотлар ҳақиқий ишлаб чиқариш таннархи бўйича ҳисобга олинади. Бунда, 2820 «Кўргазмадаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағининг дебети ва 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағининг кредити бўйича ёзувлар амалга оширилади. Тайёр маҳсулотлар учун жавобгарлик вақтинча бир моддий жавобгар шахсдан бошқасига ўтади. Агар кўргазмага, ярмаркага ва бошқаларга қўйилган тайёр маҳсулотлар сотилса, 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулот» ҳисобварағидаги каби бухгалтерия ёзувлари амалга оширилади.

140. 2830 «Воситачилик шартномаси бўйича берилган тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағида воситачилик шартномалари бўйича жўнатилган тайёр маҳсулотлар акс эттирилади.

Бошқа ташкилотларга воситачилик шартлари асосида сотиш учун берилган тайёр маҳсулотлар 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағидан 2830 «Воситачилик шартномаси бўйича берилган тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади. Воситачилик шартлари асосида берилган тайёр маҳсулотларни сотишда 2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар» ҳисобварағи каби бухгалтерия ёзувлари амалга оширилади.

2810 «Омбордаги тайёр маҳсулотлар», 2820 «Кўргазмадаги тайёр маҳсулотлар», 2830 «Воситачилик шартномаси бўйича берилган тайёр маҳсулотлар» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб жавобгар шахслар бўйича, тайёр маҳсулотларнинг турлари (сортлар, партиялар, киплар) бўйича ва уларни сақлаш жойлари бўйича юритилади.

141. Тайёр маҳсулотларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (2800) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Асосий, ёрдамчи цехлардан, хизмат кўрсатувчи хўжаликлардан тайёр маҳсулотларнинг кирим қилиниши 2810 2010, 2310, 2710 2. Тайёр маҳсулотларни ҳисобнинг ярим тайёр усулида кирим қилиши 2810 2110 3. Тайёр маҳсулотларнинг кўргазмадан омборга кирим қилиниши 2810 2820 4. Тайёр маҳсулотни қайта баҳолаш: а) қийматининг оширилиши; 2810 6230 б) қийматининг камайтирилиши. 3190 2810 5. Инвентаризация натижасида аниқланган ортиқча тайёр маҳсулотлар 2810 9390 6. Ички эҳтиёжлар учун тайёр маҳсулотларнинг ишлатилиши, тайёр маҳсулотларнинг цехларга қайта ишловга берилиши ва бошқалар учун қайтарилиши 2010, 2310, 2510, 2710 9410-9430 2810 7. Омбордаги тайёр маҳсулотлар яроқсиз маҳсулотларни тузатиш учун берилиши 2610 2810 8. Инвентаризация натижасида аниқланган камомад, агар айбдор шахс аниқланмаган бўлса 5910 2810 9. Келгуси давр харажатлари таркибида юритиладиган харажатларга тайёр маҳсулотларнинг ишлатилиши 3190 2810 10. Тайёр маҳсулотларнинг кўргазмага берилиши 2820 2810 11. Сотилган тайёр маҳсулотнинг таннархини ҳисобдан чиқариш 9110 2810-2830 12. Молиявий инвестициялар (шу жумладан, қимматли қоғозлар) ҳисобига тайёр маҳсулотларнинг берилиши 0600, 5800 9110 9010 2810 13. Инвентаризация натижасида моддий жавобгар шахснинг айби бўйича камомаднинг аниқланиши 4730 2810 14. Ажратилган бўлинмалардан тайёр маҳсулотларнинг келиб тушиши 2810 6110 15. Тайёр маҳсулотларнинг ажратилган бўлинмаларга берилиши 4110 2810-2830 16. Тайёр маҳсулотларнинг текинга берилиши 9430 2810

Товарлар (2900)

142. Сотишга мўлжалланган товар ва прокат буюмлари сифатида харид қилинган товар-моддий захираларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

2910 «Омбордаги товарлар»;

2920 «Чакана савдодаги товарлар»;

2930 «Кўргазмадаги товарлар»;

2940 «Прокатдаги буюмлар»;

2950 «Товарлар билан банд ва бўш таралар»;

2960 «Воситачилик шартномаси бўйича берилган товарлар»;

2970 «Йўлдаги товарлар»;

2980 «Савдо устамаси»;

2990 «Бошқа товарлар».

143. Саноат ва бошқа ишлаб чиқариш ташкилотларида товарларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар буюмлар, материаллар ҳамда озиқ-овқат маҳсулотлари сотиш учун махсус харид қилинган ҳолларда қўлланилади.

144. Таъминот, тайёрлов, савдо ташкилотларида товарларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда ишлаб чиқариш ёки хўжалик эҳтиёжлари учун хизмат қиладиган инвентарлар ҳамда асосий воситалар ёки материалларни ҳисобга олувчи тегишли ҳисобварақларда ҳисобга олинадиганлардан ташқари сотиб олинган ва ўзида ишлаб чиқарилган таралар ҳисобга олинади.

145. 2910 «Омбордаги товарлар» ҳисобварағида улгуржи ва тақсимот базаларида, омборларда, умумий овқатланиш ташкилотларининг сақлаш жойларида, сабзавотни сақлаш жойларида ва бошқаларда сақланаётган мавжуд товар захираларининг мавжудлиги ва ҳаракати харид қилиш қийматида ҳисобга олинади.

Омборга келиб тушган товарлар ва тараларнинг кирим қилиниши 2910 «Омбордаги товарлар» ҳисобварағининг дебетида товарларни харид қилиш билан боғлиқ харажатлар билан биргаликда акс эттирилади.

Товарлар ва тараларнинг келиб тушишини материаллар билан боғлиқ операцияларни ҳисобга олиш тартиби бир хил тартибда 1510 «Материалларни тайёрлаш ва харид қилиш» ҳисобварағидан фойдаланилган ҳолда ҳисобда акс эттириш мумкин.

Харидорлар (буюртмачилар)га сотилган товарлар ва улар учун ушбу харидор (буюртмачи)ларга ҳисоб-китоб ҳужжатларининг тақдим этилиши ёки харидор (буюртмачи)лар томонидан пул маблағларининг тўланиши 2910 «Омбордаги товарлар» ҳисобварағидан 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» ҳисобварағининг дебетига сотиш тартибида ҳисобдан чиқарилади.

146. 2920 «Чакана савдодаги товарлар» ҳисобварағида чакана савдо ташкилотлари (магазинлар, палаткалар, киосклар ва бошқалар) ва умумий овқатланиш ташкилотларининг буфетларидаги товарларнинг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади. Чакана савдо ташкилотлари ва умумий овқатланиш ташкилотларининг буфетларидаги шиша таралар (шишалар, банкалар ва бошқалар)нинг мавжудлиги ва ҳаракати ҳам ушбу ҳисобварақда ҳисобга олинади. Чакана савдодаги товарларнинг сотилишида ҳам 2910 «Омбордаги товарлар» ҳисобварағидаги каби бухгалтерия ёзувлари амалга оширилади.

147. 2930 «Кўргазмадаги товарлар» ҳисобварағида кўргазмалар, ярмаркалар, реклама ва кўрсатиш учун мўлжалланган товарлар ҳисобга олинади. Бунда 2930 «Кўргазмадаги товарлар» ҳисобварағининг дебети ва 2910 «Омбордаги товарлар» ёки 2920 «Чакана савдодаги товарлар» ҳисобварақларининг кредити бўйича ёзувлар амалга оширилади. Товарлар учун жавобгарлик вақтинча бир моддий жавобгар шахсдан бошқасига ўтади. Агар кўргазмага, ярмаркага ва бошқаларга қўйилган товарлар сотилса, бухгалтерия ёзувлари 2910 «Омбордаги товарлар» ҳисобварағидаги каби амалга оширилади.

148. 2940 «Прокатдаги буюмлар» ҳисобварағида прокатга (ижарага) бериш учун мўлжалланган буюмларнинг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади.

149. 2950 «Товарлар билан банд ва бўш таралар» ҳисобварағида товарлар билан банд ва бўш турган тараларнинг (чакана савдо ташкилотларидаги ва умумий овқатланиш ташкилотларининг буфетларидаги шиша таралардан ташқари) мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади.

Савдо ташкилотлари товарлар билан банд ва бўш бўлган тараларнинг ҳаракатини уларнинг таркиби ва баҳосидан келиб чиққан ҳолда таралар гуруҳи баҳоси учун ўрнатиладиган ўртача ҳисоб баҳоси бўйича ҳисобга олишлари мумкин. Бунда, тараларни харид қилиш баҳоси билан ўртача ҳисоб баҳолари орасидаги фарқ 9390 «Бошқа операцион даромадлар» ҳисобварағида ёки 9490 «Бошқа операцион харажатлар» ҳисобварағида олиб борилади.

150. 2960 «Воситачилик шартномаси бўйича берилган товарлар» ҳисобварағида бошқа ташкилотларга воситачилик шартномаси бўйича берилган товарлар ҳисобга олинади.

151. 2970 «Йўлдаги товарлар» ҳисобварағида ҳисобот даври охирида йўлда қолган (омборга келиб тушмаган) товарлар ҳисобга олинади.

152. Агар чакана савдо ва умумий овқатланиш ташкилотларида товарлар бухгалтерия ҳисобида сотиш баҳосида юритилса, товарларнинг савдо устама (чегирма)лари тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш 2980 «Савдо устамаси» ҳисобварағида амалга оширилади.

Умумий овқатланиш ташкилотларида ушбу ҳисобварақда омборхоналар, буфетлар ва ошхоналардаги мавжуд озиқ-овқат маҳсулотлари ва товарларнинг савдо устамалари, шунингдек, ошхона ва буфет маҳсулотларига сотиш баҳосида уларнинг қийматига қўйиладиган устама суммалари ҳисобга олинади.

2980 «Савдо устамаси» ҳисобварағи товарлар кирим қилинганда савдо устамаси суммасига кредитланиб, сотилган ёки табиий йўқолиш, яроқсиз, бузилган, камомад ва бошқаларда натижасида ҳисобдан чиқарилган товарлар бўйича савдо устамаси суммасига дебетланади. Савдо устамасининг сотилган товарларга тўғри келадиган қисми 2980 «Савдо устамаси» ҳисобварағининг дебетида ва 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади. Савдо устамаси суммасининг сотилмай қолган товарлар қолдиғига тўғри келадиган қисми инвентаризация далолатномаси асосида ўрнатилган меъёрларга мувофиқ сотилмай қолган товарларга тегишли устамани ҳисоблаш орқали аниқлаштирилади.

Чакана савдо ташкилотларида сотилмаган товарлар қолдиғига тўғри келадиган савдо устамаси суммаси ой бошида товарлар қолдиғига тўғри келадиган савдо устамаси суммаси ва 2980 «Савдо устамаси» ҳисобварағи дебети бўйича айланма суммасига (бошқа ҳисобдан чиқаришларга) камайтирилган 2980 «Савдо устамаси» ҳисобварағи кредити бўйича айланмани бир ойда сотилган товарлар суммаси (ҳисоб баҳолари бўйича) ва ой охиридаги товарлар қолдиғига (ҳисоб баҳолари бўйича) нисбатидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланган фоиз бўйича аниқланиши мумкин.

153. 2990 «Бошқа товарлар» ҳисобварағида 2910 — 2950 ҳисобварақларида акс эттирилмайдиган бошқа товарлар ҳисобга олинади.

Товарларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (2900) бўйича аналитик ҳисоб моддий жавобгар шахслар, товарларнинг номлари (нави, гуруҳлари, тойлар) ва товарларнинг сақланиш жойлари бўйича юритилади.

154. Товарларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (2900) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Товарларни ҳисобдор сумма ҳисобидан сотиб олиш 2910-2990 6970 2. Мол етказиб берувчилардан товарлар олиниши 2910-2990 6010, 7010 3. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан товарлар ва прокат буюмларининг келиб тушиши 2910-2990 6110, 6120, 7110, 7120 4. Устав капиталига улуш сифатида келиб тушган товарларнинг кирим қилиниши 2910-2990 4610 5. Товарларни қайта баҳолаш: а) қийматининг оширилиши; 2910-2990 6230 б) қийматининг камайтирилиши. 3190 2910-2990 6. Текинга олинган товарларни кирим қилиш 2910-2990 8530 7. Инвентаризация натижасида аниқланган ортиқча товарлар ва таралар 2910-2990 9390 8. Илгари товар сифатида кирим қилинган моддий қийматликларни материаллар таркибига киритиш ёки товарларни ўз эҳтиёжлари учун олинган материаллар сифатида кирим қилиш 1010 2910-2990 9. Яроқсиз ҳолга келган прокат буюмларини ҳисобдан чиқариш 9430 2940 10. Товарларнинг қайта ишлашга берилиши 2010 2910-2990 11. Инвентаризация натижасида аниқланган камомад, агар айбдор шахс аниқланмаган бўлса 5910 2910-2990 12. Молиявий инвестициялар ҳисобига (шу жумладан, қимматли қоғозлар учун тўлов ҳисобига) товарларнинг берилиши 9120 2910-2990 13. Сотилган товарларнинг таннархини ҳисобдан чиқариш 9120 2910-2990 14. Инвентаризация натижасида моддий жавобгар шахс айби билан аниқланган камомад 4730 2910-2990 15. Ажратилган бўлинмаларга товарларнинг берилиши 4110 2910 16. Товарларга савдо устамаси 2920 2980 17. Сотилган савдо устамасининг ҳисобдан чиқарилиши 2980 9120

Келгуси давр харажатлари — жорий қисми (3100)

155. Ҳисобот даврида амалга оширилган, аммо жорий қисми бўйича келгуси ҳисобот даврларига тааллуқли бўлган харажатлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

3110 «Олдиндан тўланган оператив ижара ҳақи»;

3120 «Олдиндан тўланган хизмат ҳақи»;

3190 «Бошқа келгуси давр харажатлари».

156. Мазкур ҳисобварақларда қуйидагилар билан боғлиқ бўлган харажатлар акс эттирилиши мумкин:

а) матбуотнинг даврий нашрларига йиллик обунанинг жами суммасини олдиндан тўлаш;

б) мулкнинг йиллик суғуртасини олдиндан тўлаш;

в) келгуси даврлар учун оператив ижара тўлови бадаллари ҳамда келгусида харажатларга киритилиши мумкин бўлган бошқа харажатлар.

157. Келгуси давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (3100) ҳисобга олинган харажатлар харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетига ҳисобдан чиқарилади. Келгуси давр харажатларини жорий харажатларга ҳисобдан чиқариш ўрнатилган муддат давомида ёки ишлаб чиқарилган маҳсулот ҳажми ёхуд миқдорига мутаносиб равишда амалга оширилади.

158. 3110 «Олдиндан тўланган оператив ижара ҳақи» ҳисобварағида жорий ҳисобот даврида тўланган, аммо келгуси ҳисобот даврига тегишли оператив ижара ҳақи ҳисобга олинади.

159. 3120 «Олдиндан тўланган хизмат ҳақи» ҳисобварағида ушбу ҳисобот даврида олдиндан ҳақи тўланган, аммо келгуси ҳисобот даврларига тааллуқли бўлган хизматлар ҳисобга олинади. Ушбу ҳисобварақда обуна бўйича харажатлар ва бошқаларни акс эттириш мумкин.

160. 3190 «Бошқа келгуси давр харажатлари» ҳисобварағида 3110 «Олдиндан тўланган оператив ижара ҳақи» ва 3120 «Олдиндан тўланган хизмат ҳақи» ҳисобварақларида ҳисобга олинмаган бошқа олдиндан тўланган харажатлар ҳисобга олинади.

Келгуси давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (3100) бўйича аналитик ҳисоб ҳисобварақлар, харажат моддалари ва объектлари (йўналишлари) бўйича юритилади.

161. Келгуси давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (3100) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Келгуси давр харажатларида ҳисобга олинадиган ишларни амалга ошириш учун материаллар, тайёр маҳсулотлар чиқарилди 3190 1010-1090, 2810 2. Келгуси давр харажатларига тегишли бўлган ишларни амалга оширишда ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг кўрсатган хизматлари 3190 2310 3. Келгуси даврлар харажатларига тааллуқли бўлган умумий ишлаб чиқариш харажатлари улуши ҳисобдан чиқарилди 3190 2510 4. Келгуси йилга обуна бўйича харажатлар амалга оширилди 3120 5110 5. Келгуси давр харажатларига тегишли бўлган моддий қийматликлар ёки ишлар учун мол етказиб берувчиларга ва пудратчиларга бўлган қарзлар 3190 6010, 7010 6. Келгуси давр харажатлари таркибида ҳисобга олинадиган бошқа тўланадиган ҳисобварақлар 3190 Мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 7. Келгуси давр харажатларининг улуши навбатдаги ҳисобот даври келганда тегишли харажатлар ҳисобварақларига ўтказилди Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 3110-3190

Кечиктирилган харажатлар — жорий қисми (3200)

162. Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи ва кечиктирилган харажатларнинг жорий қисми бўйича ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

3210 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи»;

3220 «Дисконт (чегирма)лар бўйича кечиктирилган харажатлар»;

3290 «Бошқа кечиктирилган харажатлар».

163. 3210 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағида вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғининг жорий қисми ҳисобга олинади.

Вақтинчалик фарқларга тегишли солиқларнинг ҳисобланиши умумий суммада 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» ҳисобварағининг кредитида ва жорий қисми 3210 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади.

Кечиктирилган солиқларнинг тегишли қисмини узоқ муддатли қисмдан жорий қисмга ўтказиш 3210 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағининг дебети ва 0950 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

Солиқни кечиктирилган харажатларнинг тегишли суммасига камайтириш юз берадиган давр келганда солиқ суммаси 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» ҳисобварағининг дебетида ва 3210 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади. Шунга кўра, 3210 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи» ҳисобварағининг дебетидаги сальдо жорий ҳисобот даврида бюджетга тўланадиган умумий солиқ суммасининг камайтириши лозим бўлган солиқ суммасининг жорий қисмини кўрсатади.

164. 3220 «Дисконт (чегирма)лар бўйича кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағи облигацияларга дисконт (чегирма)лар бўйича облигацияларни сўндириш муддати давомида харажатларга тақсимланиб бориладиган ташкилотнинг узоқ муддатли кечиктирилган харажатларининг жорий қисмини акс эттиради. Ушбу ҳисобварақ фақат облигацияларни сотувчи (эмитент)лар томонидан қўлланилади. Облигацияларни чегирма билан сотиш 3220 «Дисконт (чегирма)лар бўйича кечиктирилган харажатлар» ёки 0960 «Дисконт (чегирма)лар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ҳисобварақлари дисконт (чегирма)лар суммаси ва олинган суммага пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар дебетида ва 6830 «Тўланадиган облигациялар» ёки 7830 «Тўланадиган узоқ муддатли облигациялар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади. Облигациялар бўйича жорий дисконт (чегирма)лар ҳисобланганда 9610 «Фоизлар кўринишидаги харажатлар» ҳисобварағи дебетланади ва 3220 «Дисконт (чегирма)лар бўйича кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағи кредитланади.

165. Бошқа кечиктирилган харажатларнинг жорий қисмига, узоқ муддатли қисми 0990 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағида ҳисобга олинадиган ва келгуси давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларда (3100) ҳисобга олиш назарда тутилмаган харажатлар киради. Масалан, саноатнинг мавсумий тармоқларида ишлаб чиқаришга тайёргарлик, ернинг рекультивацияси ва бошқалар билан боғлиқ харажатлар.

бошқа кечиктирилган харажатлар 3290 «Бошқа кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағининг дебетида 0990 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ҳисобга олинади. Бу харажатларни жорий харажатларга ўтказиш вақти келганида улар 3290 «Бошқа кечиктирилган харажатлар» ҳисобварағининг кредитидан ушбу харажатларни ҳисобга олувчи тегишли ҳисобварақларининг дебетига ўтказилади.

3210 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи», 3220 «Дисконт (чегирма)лар бўйича кечиктирилган харажатлар», 3290 «Бошқа кечиктирилган харажатлар» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб кечиктирилган харажатларнинг ҳар бир тури, ҳар бир даври ва ҳисобдан чиқариш муддатлари бўйича юритилади.

166. Кечиктирилган харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (3200) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Вақтинчалик фарқларга тегишли бўлган харажатлар бўйича ҳисобланган солиқларнинг жорий қисми 3210 6410 2. Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган солиқни узоқ муддатли қисмидан жорий қисмига ўтказиш 3210 0950 3. Ўтган ҳисобот даврида ҳисобланган кечиктирилган солиқнинг тегишли суммасига жорий ҳисобот даврида бюджетга тўланадиган солиқларнинг камайтирилиши 6410 3210 4. Облигацияларни чегирма билан сотиш 3220 7830, 6830 5. Дисконт бўйича кечиктирилган харажатларни узоқ муддатли қисмидан жорий қисмига ўтказиш 3220 0960 6. Жорий облигация чегирмасини ҳисобдан чиқариш 9610 3220 7. Бошқа кечиктирилган харажатларнинг жорий қисми ҳисобланиши 3290 Мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 8. Бошқа кечиктирилган харажатларни узоқ муддатли қисмидан жорий қисмига ўтказиш 3290 0990 9. Кечиктирилган харажатларнинг тегишли қисми жорий харажатлар таркибига киритилиши Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 3290

Олинадиган жорий тўловлар (4000)

170. Харидорлар ва буюртмачилар билан товарлар, тайёр маҳсулотлар, бажарилган ишлар, кўрсатилган хизматлар учун жорий дебиторлик қарзлари бўйича ҳисоб-китоблар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган тўловлар»;

4020 «Олинган векселлар».

171. 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган тўловлар» ҳисобварағида сотилган маҳсулот (товар)лар, бажарилган ишлар ва кўрсатилган хизматлар учун харидорлар ва буюртмачиларга тақдим этилган ҳисоб-китоб ҳужжатлари бўйича дебиторлик қарзлари ҳисобга олинади.

172. 4020 «Олинган векселлар» ҳисобварағида олинган векселлар билан таъминланган харидорлар ва буюртмачилар билан ҳисоб-китоблар бўйича дебиторлик қарзи ҳисобга олинади.

Муддатида тўланмаган векселлар бўйича даъво билдирилганда, векселлар қиймати 4020 «Олинган векселлар» ҳисобварағининг кредитидан 4860 «Даъволар бўйича олинадиган ҳисобварақлар» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

173. Олинадиган ҳисобварақлар (4000) асосий (операцион) фаолият даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (9000), асосий воситалар ва бошқа активларнинг чиқиб кетишини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (9200) ва асосий фаолиятнинг бошқа даромадларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (9300) билан боғланган ҳолда харидор (буюртмачи)ларга тақдим этилган ҳисоб-китоб ҳужжатларидаги суммага дебетланади.

Олинадиган ҳисобварақлар (4000) келиб тушган тўловлар, олинган бўнакларни ҳисобга олиш ва бошқалар суммасига пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда кредитланади.

Олинадиган ҳисобварақлар бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир харидор (буюртмачи) бўйича юритилади.

174. Олинадиган ҳисобварақларнинг (4000) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Товар, маҳсулот, иш ва хизматларни сотишдаги харидорлар ва буюртмачиларнинг қарзлари суммаси 4010 9010-9030 2. Асосий воситалар ва бошқа активларни сотишдаги харидорлар ва буюртмачиларнинг қарзлари суммаси 4010 9210, 9220 3. Харидорлар ва буюртмачилардан тўловлар келиб тушиши 5010-5530 4010 4. Харидорлар ва буюртмачиларга сотилган маҳсулотлар, товарлар, бажарилган иш ва кўрсатилган хизматлар учун даъво билдирилиши 4860 4010 5. Харидорлар ва буюртмачиларга сотилган товарлар, маҳсулотлар, бажарилган ишлар ва кўрсатилган хизматлар бўйича ҳисоб-китоб ҳужжатларини тақдим этишда олинган бўнакларнинг ҳисобга олиниши 6310 4010 6. Харидорлар ва буюртмачиларнинг тўланмаган қарзларининг зарарга ҳисобдан чиқарилиши 9430 4010 7. Харидорлар ва буюртмачиларнинг қарзлари даргумон қарзлар бўйича резервлар ҳисобига ҳисобдан чиқарилиши 4910 4010 8. Олинган векселлар бўйича қарзларнинг қопланиши 5010-5530 4020 9. Олинган векселларнинг узоқ муддатли қисмдан жорий қисмга ўтказилиши 4020 0910

Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинадиган жорий тўловлар (4100)

175. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари билан товарлар, тайёр маҳсулот, бажарилган ишлар, кўрсатилган хизматлар учун жорий дебиторлик қарзлари бўйича ҳисоб-китоблар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

4110 «Ажратилган бўлинмалардан олинадиган тўловлар»;

4120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинадиган тўловлар».

176. 4110 «Ажратилган бўлинмалардан олинадиган тўловлар» ҳисобварағида ташкилотнинг умумий балансига (ички хўжалик ёки ички баланс ҳисоб-китоблар) қўшиладиган ажратилган бўлинмалар (филиаллар, ваколатхоналар)нинг дебиторлик қарзлари ҳисобга олинади. Мазкур ҳисобварақда ажратилган мулклар, моддий қийматликларни ўзаро ҳамкорликда чиқариш, бўлинмаларнинг ходимларига иш ҳақи тўлаш ва бошқа жорий операциялар бўйича ҳисоб-китоблар ҳисобга олинади.

Ҳисоб-китобларни амалга оширишда таъсис шартномаси, чора-тадбирлар шартномаси, таъсисчиларнинг ушбу бўлинмаларни ташкил қилиш тўғрисидаги қарори, таъсисчиларнинг мулкни бериш тўғрисидаги қарори ва бошқалар асосий ҳужжатлар бўлиб ҳисобланади.

Ажратилган бўлинмаларга берилган мулк асосий воситалар (0100), номоддий активлар (0400), ўрнатиладиган асбоб-ускуналар (0700), материаллар (1000), тайёр маҳсулотлар (2800), товарлар (2900) ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлардан 4110 «Ажратилган бўлинмалардан олинадиган тўловлар» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

177. 4120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинадиган тўловлар» ҳисобварағида шуъба ва қарам хўжалик жамиятларининг (баланслараро ёки ташкилотлараро ҳисоб-китоблар) дебиторлик қарзлари ҳисобга олинади. Мазкур ҳисобварақда товар, маҳсулотлар сотиш, ишлар бажариш, хизматлар кўрсатиш ва бошқа жорий операциялар бўйича ҳисоб-китоблар ҳисобга олинади.

4110 «Ажратилган бўлинмалардан олинадиган тўловлар» ва 4120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинадиган тўловлар» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир ажратилган бўлинма, шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари бўйича юритилади.

178. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинадиган жорий тўловларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4100) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Дебиторлик қарзларини қоплаш учун ажратилган бўлинмалардан асосий воситалар ва бошқа активлар келиб тушиши 0110-0190 ва бошқалар 4110 2. Ажратилган бўлинмаларга мол-мулк (асосий воситалар ва бошқа активлар) берилиши 4110 0110-0190 ва бошқалар 3. Ажратилган бўлинмалар ходимларига иш ҳақи тўлаш учун пул маблағлари ажратилиши 4110 5010, 5110 4. Ажратилган бўлинмалар томонидан асосий воситалар қайтарилиши 0110-0190 4110 5. Дебиторлик қарзларини қоплаш учун ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан пул маблағлари келиб тушиши 5010-5530 4110, 4120 6. Ажратилган бўлинмаларга моддий қийматликлар берилиши (1500-ҳисобварақдан фойдаланилганда) 4110 1510 7. Ажратилган бўлинмаларга берилган материаллар бўйича материаллар қийматидаги фарқнинг ажратилган бўлинмаларга ҳисобдан чиқарилди (1610-ҳисобварақни қўллаганда) 4110 1610

Ходимларга берилган бўнаклар (4200)

179. Ташкилотнинг ходимларга иш ҳақи, операцион ва маъмурий-хўжалик харажатлари учун ҳисобдорлик, шунингдек, хизмат сафарлари учун берилган бўнаклар бўйича жорий ҳисоб-китоблар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

4210 «Иш ҳақи бўйича берилган бўнаклар»;

4220 «Хизмат сафарларига берилган бўнаклар»;

4230 «Умумхўжалик харажатлари учун берилган бўнаклар»;

4290 «Ходимларга берилган бошқа бўнаклар».

180. Ҳисобдорликка берилган суммага ходимларга берилган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4200) пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан, жумладан 5010 «Миллий валютадаги пул маблағлари», 5020 «Чет эл валютасидаги пул маблағлари» ҳисобварақлари билан боғланган ҳолда дебетланади. Ходимларга берилган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4200) харажатлар ва харид қилинган қийматликлар ҳисобга олинадиган ҳисобварақлар ёки амалга оширилган харажатларнинг турига қараб бошқа ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда кредитланади.

Тўлиқ ишлатилмаган бўнаклар (масалан, хизмат сафарлари учун) ташкилот кассасига қайтарилиши ҳамда ходимларга берилган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4200) кредитида ва 5010 «Миллий валютадаги пул маблағлари», 5020 «Чет эл валютасидаги пул маблағлари» ҳисобварақларининг дебетида акс эттирилиши лозим.

181. 4210 «Иш ҳақи бўйича берилган бўнаклар» ҳисобварағида ташкилот ходимларига иш ҳақи бўйича берилган бўнакларнинг барча турлари юзасидан ҳисоб-китоблар ҳисобга олинади. Бўнакларнинг келгусидаги иш ҳақи ҳисобига берилиши ходимларнинг сабаби кўрсатилган аризасига асосан амалга оширилади. Бундан ташқари, мазкур ҳисобварақда иш ҳақи бўйича ҳар ойлик бўнаклар ҳисобга олинади ҳамда улар ой охирида 4210 «Иш ҳақи бўйича берилган бўнаклар» ҳисобварағининг кредитидан 6710 «Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар» ҳисобварағининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

182. 4220 «Хизмат сафарларига берилган бўнаклар» ҳисобварағида ташкилотнинг ходимларига хизмат сафарлари учун берилган бўнаклар ҳисобга олинади.

Хизмат сафарлари учун бўнаклар хизмат сафари тўғрисидаги буйруқ, чипталар қиймати, кунлик яшаш харажатлари ва бошқалар кўрсатилган ҳолда бўнак суммасини ҳисоблаш асосида берилади. Хизмат сафарлари учун берилган ва сарфланган чет эл валютасининг ҳисоби алоҳида юритилади, валюта бўнак берилган кунда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки курси бўйича сўмга ўтказилади ва сўмда ҳисобга олинади.

183. 4230 «Умумхўжалик харажатлари учун берилган бўнаклар» ҳисобварағида умумхўжалик эҳтиёжлари учун турли хилдаги кичик инвентарь ва жиҳозларни нақд пулга, шунингдек, корпоратив банк карталаридан фойдаланган ҳолда сотиб олиш учун берилган бўнаклар акс эттирилади. Товар-моддий захираларни баҳолаш ва кирим қилиш тегишли тасдиқловчи ҳужжатларга асосан амалга оширилади.

184. 4290 «Ходимга берилган бошқа бўнаклар» ҳисобварағида 4210 — 4230-ҳисобварақларда акс эттирилмаган ташкилот ходимларига берилган бошқа бўнаклар ҳисобга олинади.

Ходимларга берилган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4200) бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир берилган бўнак бўйича юритилади.

185. Ходимларга берилган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4200) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Иш ҳақи ҳисобидан бўнак берилиши 4210 5010 2. Ходимларга келгусидаги иш ҳақи ҳисобига берилган бўнаклар ушлаб қолиниши 6710 4210 3. Ҳисобдор шахсларга банкдаги ҳисобварақлардан бўнаклар берилиши 4220-4290 5110-5530 4. Ҳисобдор шахсларга кассадан бўнаклар берилиши 4220-4290 5010, 5020 5 Ҳисобдор шахсларга пул эквивалентлари берилиши 4220-4290 5610 6. Ишлатилмаган ҳисобдор суммалари кассага қайтарилиши 5010, 5020 4220-4290 7. Ишлатилмаган ҳисобдор суммалари ташкилотнинг банкдаги ҳисобварағига қайтарилиши 5110-5530 4220-4290 8. Ҳисобдор шахслар сотиб олинган турли хилдаги пул эквивалентлари учун тўловларни амалга ошириши 5610 4220-4290 9. Ишлатилмаган пул эквивалентларининг қайтарилиши 5610 4220-4290 10. Ҳисобдор шахслар капитал қўйилмалар, товарлар, ҳайвонлар, материаллар, асбоб-ускуналарни сотиб олиш, етказиб келиш, тайёрлаш билан боғлиқ харажатларни амалга ошириши 0710-0890, 1010-1090, 1110-1120, 2910-2990 4220-4290 11. Ҳисобдор шахслар яроқсиз маҳсулот билан боғлиқ турли хилдаги харажатларни тўлаши 2610 4220-4290 12. Ҳисобдор шахслар асосий, ёрдамчи ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатувчи хўжаликлар, шунингдек, умумий ишлаб чиқариш харажатларини амалга ошириши 2010, 2310, 2510, 2710 4220-4290 13. Ҳисобдор шахслар давр харажатларига тегишли бўлган турли хилдаги харажатларни тўлаши 9410-9430 4220-4290 14. Ҳисобдор шахслар келгуси давр харажатларига тегишли бўлган турли харажатларни тўлаши 3190 4220-4290

Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнаклар (4300)

186. Товар-моддий захиралар ва бошқа активларни етказиб бериш, шунингдек, ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатиш учун берилган бўнаклар бўйича жорий ҳисоб-китоблар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

4310 «Товар-моддий захиралар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнаклар»;

4320 «Узоқ муддатли активлар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнаклар»;

4330 «Бошқа берилган бўнаклар».

187. Берилган бўнаклар суммаси, шунингдек, қисман тайёр ҳолдаги товарлар, иш ва хизматлар учун тўланган суммалар 4310 «Товар-моддий захиралар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнаклар», 4320 «Узоқ муддатли активлар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнаклар», 4330 «Бошқа берилган бўнаклар» ҳисобварақларининг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга бўнаклар мол етказиб берувчилар ва ташкилот ўртасида тузилган шартнома ёки контракт асосида берилади. Айрим ҳолларда, қисман бажарилган ишлар тўғрисидаги далолатнома бўлиши мумкин. Бунда, тўлов топшириқномаларида қисман тўлов миқдори ёки олдиндан тўлов фоизи кўрсатилади.

Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4300) бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир дебитор бўйича юритилади.

188. Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга берилган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4300) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини тайёрлаш учун нақд пулда бўнаклар берилиши 4310 5010 2. Банкдаги ҳисобварақлардан бўнаклар ўтказилиши 4310-4330 5110-5530 3. Олинган кредитлар ва қарзлар ҳисобидан бўнаклар ўтказилиши 4310-4330 6810-6820, 7810-7820 4. Контрактнинг бекор қилиниши натижасида аввал берилган бўнаклар қайтарилиши 5010-5530 4310-4330 5. Мол етказиб берувчилар ёки пудратчиларга бўлган қарзларни қоплашда аввал берилган бўнакларнинг ҳисобга олиниши 6010, 7010 4310-4330 6. Мол етказиб берувчиларга берилган бўнакларнинг даъво муддати ўтганлари ҳисобдан чиқарилиши 9430 4310-4330 7. Берилган бўнакнинг тегишли суммаси узоқ муддатли қисмидан жорий қисмга ўтказилиши 4310-4330 0940

Бюджетга бўнак тўловлар (4400)

189. Ташкилот томонидан солиқлар ва йиғимлар бўйича тўланган бўнаклар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 4410 «Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича)» ҳисобварағида амалга оширилади.

190. 4410 «Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича)» ҳисобварағида бўнак сифатида тўланган солиқ суммалари, шу жумладан, харид қилинган товар-моддий захиралар бўйича ҳисоб-китоб ҳужжатларида кўрсатилган қўшилган қиймат солиғи ҳисобга олинади. Солиқлар суммасини ҳисобдан чиқариш 4410 «Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнак тўловлари (турлари бўйича)» ҳисобварағининг кредитида 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Бюджетга бўнак тўловлари ўтказилганда бюджетга бўнак тўловларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4400) дебети ва пул маблағларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитида ёзувлар амалга оширилади. Бюджетга тўловлар бўйича якуний ҳисоб-китоблар 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарз (турлари бўйича)» ҳисобварағининг дебети ва бюджетга бўнак тўловларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4400) кредити бўйича ёзувлар амалга оширилади.

191. Бюджетга бўнак тўловларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4400) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Харид қилинган моддий ресурслар, товарлар, ишлар ва хизматлар бўйича ҚҚС суммаси 4410 6010, 6120, 6990 2. Бюджетга солиқлар ва йиғимлар бўйича бўнаклар ўтказилди 4410 5110 3. Моддий ресурслар, товарлар, иш ва хизматларга тегишли бўлган ҚҚС ҳисобга олинди 6410 4410 4. Солиқлар ва йиғимлар бўйича якуний ҳисоб-китоблар 6410 4410

Давлат мақсадли жамғармаларига ва суғурталар бўйича бўнак тўловлар (4500)

192. Ташкилот томонидан давлат мақсадли жамғармалари ва суғурталар бўйича жорий тўловлари учун тўланган бўнаклар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

4510 «Суғурталар бўйича бўнак тўловлари»;

4520 «Давлат мақсадли жамғармаларига бўнак тўловлари».

193. 4510 «Суғурталар бўйича бўнак тўловлари» ҳисобварағида ташкилот томонидан суғурталар бўйича тўланган бўнак тўловлари ҳисобга олинади.

194. 4520 «Давлат мақсадли жамғармаларига бўнак тўловлари» ҳисобварағида ташкилот томонидан бюджетдан ташқари Пенсия, Йўл ва бошқа давлат мақсадли жамғармаларига тўланган бўнак тўловлари ҳисобга олинади.

Бўнак тўловларини ўтказишда давлат мақсадли жамғармалари ва суғурталар бўйича бўнак тўловларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4500) дебети, пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитида ёзувлар амалга оширилади. Мажбурий тўловлар бўйича якуний ҳисоб-китобларда 6510 «Суғурталар бўйича бўнак тўловлари», 6520 «Давлат мақсадли жамғармаларига бўнак тўловлари» ҳисобварақларининг дебети ва давлат мақсадли жамғармалари ва суғурталар бўйича бўнак тўловларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4500) кредитида ёзувлар амалга оширилади.

195. Давлат мақсадли жамғармаларига ва суғурталар бўйича бўнак тўловларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4500) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Давлат мақсадли жамғармалари ва суғурталар бўйича бўнак тўловлари ўтказилди 4510-4520 5110-5530 2. Давлат мақсадли жамғармалари ва суғурталарга тўловлар бўйича якуний ҳисоб-китоблар 6510-6520 4510-4520

Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича дебиторлик қарзи (4600)

196. Ташкилот таъсисчилари (акциядорлик жамиятининг акциядорлари, ширкат шартномаси (биргаликдаги фаолият тўғрисидаги шартнома) шериклари ва бошқалар)нинг ташкилот устав капиталига улушлар бўйича жорий қарзлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 4610 «Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи» ҳисобварағида амалга оширилади.

197. Ташкилотни ташкил қилишда таъсисчилар ёки акцияга обуна бўлган шахсларнинг қарз суммаси 4610 «Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи» ҳисобварағининг дебетида устав капиталини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (8300) билан боғланган ҳолда ҳисобга олинади.

Таъсисчиларнинг улуш суммалари пул маблағлари кўринишида ҳақиқатда келиб тушганда, 4610 «Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи» ҳисобварағининг кредитида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда ёзув амалга оширилади. Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича моддий ва бошқа қийматликлар (пул маблағларидан ташқари) келиб тушганда, 4610 «Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи» ҳисобварағининг кредитида асосий воситалар, номоддий активлар, материаллар ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда ўтказмалар амалга оширилади.

Акциялар учун тўлов сифатида ташкилотнинг мулкига натура шаклида берилган мол-мулк таъсисчилар келишуви асосида аниқланган баҳода кирим қилинади.

4610 «Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзи» ҳисобварағининг аналитик ҳисоби ҳар бир таъсисчи бўйича алоҳида юритилади.

198. Устав капиталига таъсисчиларнинг улушлари бўйича қарзини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4600) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Иштирокчилар улушлари суммасида (акцияга обуна суммасида) устав капиталининг эълон қилинган ҳажми (ташкилот рўйхатдан ўтганидан кейин) 4610 8310, 8320, 8330 2. Таъсисчилар ташкилот мулкига тугалланмаган қурилиш, асбоб-ускуна, асосий воситаларни тақдим этиши 0110-0190, 0710-0720, 0810 4610 3. Таъсисчилар акцияларга обуна тўлови сифатида номоддий активларни тақдим этиши 0410-0490 4610 4. Таъсисчилар акцияларга обуна тўлови сифатида узоқ муддатли ва қисқа муддатли инвестицияларни тақдим этиши 0610, 5810 4610 5. Таъсисчилар ташкилот мулкига товар-моддий захираларни тақдим этиши 1010-2990 4610 6. Таъсисчиларнинг улушлари суммаси пул маблағлари кўринишида келиб тушиши 5010-5530 4610 7. Ташкилотнинг устав капиталига улушлари таъсисчиларнинг иш ҳақидан ушлаб қолиниши 6710 4610

Ходимларнинг бошқа операциялар бўйича қарзи (4700)

199. Ташкилот ходимлари билан иш ҳақи бўйича, ҳисобдор шахслар билан ҳисоб-китоблардан ташқари барча турдаги жорий ҳисоб-китоблар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

4710 «Кредитга сотилган товарлар бўйича ходимларнинг қарзи»;

4720 «Берилган қарзлар бўйича ходимларнинг қарзи»;

4730 «Моддий зарарни қоплаш бўйича ходимларнинг қарзи»;

4790 «Ходимларнинг бошқа қарзлари».

200. 4710 «Кредитга сотилган товарлар бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварағида ташкилот ходимларига кредитга берилган товарлар бўйича ҳисоб-китоблар ҳисобга олинади.

Кредитга товар сотиб олган шахслар ишлайдиган ташкилотлар товарлар қиймати суммасини савдо ташкилотларига банк кредити ҳисобига қоплаши мумкин. Банк томонидан тегишли ҳисоб-китоб ҳужжатлари тўланганда 4710 «Кредитга сотилган товарлар бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварағи 6810 «Қисқа муддатли кредитлар» ва 7810 «Узоқ муддатли кредитлар» ҳисобварақлари билан боғланган ҳолда дебетланади. Ташкилот ходимларидан навбатдаги тўловларни ушлаб қолишда 6710 «Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар» ҳисобварағи 4710 «Кредитга сотилган товарлар бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда дебетланади, кейинчалик ушлаб қолинган сумма банк кредитини тўлаш учун 5110 «Ҳисоб-китоб ҳисобварағи» ҳисобварағининг кредитидан 6810 «Қисқа муддатли кредитлар» ва 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми» ҳисобварақларининг дебетига ўтказилади.

Ўзининг ходимлари томонидан кредитга сотиб олинган товарлар бўйича қарзларини қоплашда банк кредитларидан фойдаланмайдиган ташкилотлар ушбу ходимлар берган топшириқ-мажбуриятларига асосан ходимларнинг иш ҳақи суммасидан навбатдаги тўловларни ушлаб қолганда, 6710 «Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар» ҳисобварағи турли кредиторларга бўлган қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (6900) билан боғланган ҳолда (савдо ташкилотларининг ҳисоб-китоб ҳисобварақлари бўйича) дебетланади. Ушлаб қолинган сумманинг савдо ташкилотларига ўтказиб берилганда, турли кредиторларга бўлган қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (6900) пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда дебетланади.

201. 4720 «Берилган қарзлар бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварағида ташкилот ходимларига берилган қарзлар бўйича ҳисоб-китоблар акс эттирилади (масалан, якка тартибда уй-жой қуришга ва бошқаларга).

4720 «Берилган қарзлар бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварағининг дебетида ходимларга берилган қарз суммаси пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Агар маблағлар ташкилотга берилган кредит ҳисобидан бевосита банк томонидан (бу маблағларни олдиндан ташкилотнинг ҳисоб-китоб ҳисобварағига ўтказмасдан) ходимларга берилса, бунда 4720 «Берилган қарзлар бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварағининг дебетида 6810 «Қисқа муддатли кредитлар» ва 7810 «Узоқ муддатли кредитлар» ҳисобварақлари билан боғланган ҳолда ёзувлар амалга оширилади.

Қарздор ходимлардан келиб тушган тўловлар суммасига 4720 «Берилган қарзлар бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварағи (қабул қилинган тўловлар тартибидан келиб чиққан ҳолда) 5010 «Миллий валютадаги пул маблағлари», 5110 «Ҳисоб-китоб ҳисобварағи», 6710 «Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар» ҳисобварақлари билан боғланган ҳолда кредитланади.

Банк кредитларини қоплаш 6810 «Қисқа муддатли кредитлар», 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми» ҳисобварақларининг дебетида ва банкка ўтказилган пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитида акс эттирилади.

202. 4730 «Моддий зарарни қоплаш бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварағида ташкилот ходими томонидан пул маблағлари ва товар-моддий захираларнинг камомади ва талон-тарож қилиниши, яроқсизлик натижасида етказилган моддий зарарни қоплаш бўйича ҳисоб-китоблар, шунингдек, бошқа турдаги зарарларни қоплаш бўйича ҳисоб-китоблар ҳисобга олинади.

Мазкур ҳисобварақнинг дебетида айбдор шахслардан ундириб олинадиган суммалар товар-моддий захиралар ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Мазкур ҳисобварақнинг кредитида айбдор шахслардан томонидан тўланган тўловлар суммаси пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ва моддий зарарни қоплаш учун иш ҳақидан ушлаб қолинадиган сумма 6710 «Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

203. Иш берувчининг мулки ўғирланганда, кам чиққанда, қасддан йўқотиш ёки қасддан бузиш натижасида ҳамда бошқа ҳолларда етказилган зарар ҳажми бозор қиймати бўйича ҳисобланади.

Бунда, моддий жавобгар шахс (ёки бошқа ходим) айбдор деб тан олинган ҳолларда ва агар баҳолаш натижасида кам чиққан активнинг бозор қиймати (ундириладиган сумма) кам чиққан активнинг чиқиб кетишидан кўрилган зарардан:

а) юқори бўлса, даромад суммаси бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:

дебет 4730 «Моддий зарарни қоплаш бўйича ходимларнинг қарзи» — айбдор шахс ёки моддий жавобгар шахсдан ундирилиши лозим бўлган кам чиққан активнинг бозор қийматига;

кредит 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» — кам чиққан активнинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммасига;

кредит 9310 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда», 9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда» — айбдор шахс ёки моддий жавобгар шахсдан ундирилиши лозим бўлган кам чиққан активнинг бозор қиймати ва уларнинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммаси ўртасидаги фарқига.

б) паст бўлса, зарар суммаси бухгалтерия ҳисобида қуйидагича акс эттирилади:

дебет 4730 «Моддий зарарни қоплаш бўйича ходимларнинг қарзи» — айбдор шахс ёки моддий жавобгар шахсдан ундирилиши лозим бўлган кам чиққан активнинг бозор қийматига;

дебет 9430 «Бошқа операцион харажатлар» — айбдор шахс ёки моддий жавобгар шахсдан ундирилиши лозим бўлган кам чиққан активнинг бозор қиймати ва уларнинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммаси ўртасидаги фарқига;

кредит 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» — кам чиққан активнинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммасига.

205. 4790 «Ходимларнинг бошқа қарзлари» ҳисобварағида 4710 — 4730 ҳисобварақларида акс эттирилмаган ташкилот ходимлари билан ҳисоб-китоблар ҳисобга олинади.

Ходимларнинг бошқа операциялар бўйича қарзини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4700) бўйича аналитик ҳисоб ташкилотнинг ҳар бир ходими кесимида юритилади.

206. Ходимларнинг бошқа операциялар бўйича қарзини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4700) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Савдо ташкилотлари томонидан ходимларга кредитга сотилган товарлар учун ўтказиб берилди 4710 5110-5530 2. Кредитга олинган товарлар бўйича ходимларнинг қарзи учун банк кредитлари олинди 4710 6810, 7810 3. Кредитга олинган товарларнинг тўлови учун ходимлардан келиб тушган навбатдаги тўловлар суммаси 5010, 5110 4710 4. Кредитга олинган товарлар учун ходимларнинг иш ҳақидан ушлаб қолинган тўловлар 6710 4710 5. Ходимларга берилган қарзлар суммаси 4720 5010-5530 6. Яроқсиз маҳсулотдан кўрилган йўқотишлар моддий зарарни юзага келтирган айбдор шахслар ҳисобига ҳисобдан чиқарилди 4730 2610 7. Асосий воситалар ва номоддий активларнинг камомади учун айбдор шахслардан ундириладиган суммалар 4730 9210, 9220 8. Қимматли қоғозларнинг камомади учун айбдор шахслардан ундириладиган суммалар 4730 0610-0690, 5810-5830 9. Товар-моддий захираларнинг камомади учун айбдор шахслардан ундириладиган суммалар 4730 1010-2990 10. Инвентаризация натижасида кассадаги пул маблағлари ва пул эквивалентларининг камомади 4730 5010, 5020, 5610 11. Ходимларга пул эквивалентлари берилди 4790 5610 12. Бошқа операциялар бўйича ходимларнинг қарзи зарарга ҳисобдан чиқарилди, агар ундирилиши суд томонидан рад этилган бўлса 9430 4790

Бошқа жорий дебиторлик қарзлар (4800)

207. 4000 — 4700 ҳисобварақларида акс эттириладиган операциялардан бошқа операциялар, жумладан олинадиган фоизлар, дивидендлар, роялти, молиявий ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар, даъволар бўйича олинадиган ҳисобварақлар ва бошқалар бўйича дебиторлар билан ҳисоб-китоблар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

4810 «Молиявий ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар»;

4820 «Оператив ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар»;

4830 «Олинадиган фоизлар»;

4840 «Олинадиган дивидендлар»;

4850 «Олинадиган роялти»;

4860 «Даъволар бўйича олинадиган тўловлар»;

4890 «Бошқа дебиторлик қарзлар».

208. 4810 «Молиявий ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар» ҳисобварағида шартномага мувофиқ, молиявий ижара бўйича олинадиган ижара тўловларининг жорий қисми ҳисобга олинади. Ижара тўловлари жорий қисмининг келиб тушиши 4810 «Молиявий ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар» ҳисобварағининг кредитида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

209. 4820 «Оператив ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар» ҳисобварағида шартномага мувофиқ, оператив ижара бўйича олинадиган ижара тўловлари ҳисобга олинади. Оператив ижара тўловлари ҳисобланганда 4820 «Оператив ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар» ҳисобварағи 9350 «Оператив ижарадан даромадлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда дебетланади. Ижара тўловларининг келиб тушиши 4820 «Оператив ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар» ҳисобварағининг кредитида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

210. 4830 «Олинадиган фоизлар» ҳисобварағида фоизларни ҳисоблаш ва улар бўйича тўловларнинг олиниши ҳисобга олинади. Муддати ўтган фоизлар алоҳида ҳисобга олинади ва улар бўйича шартномага мувофиқ пеня ҳисобланади.

211. 4840 «Олинадиган дивидендлар» ҳисобварағида қимматли қоғозлар бўйича дивидендларни ҳисоблаш бўйича ҳисоб-китоблар ҳисобга олинади.

212. 4850 «Олинадиган роялти» ҳисобварағида роялтини ҳисоблаш ва уларнинг олиниши ҳисобга олинади.

213. 4860 «Даъволар бўйича олинадиган тўловлар» ҳисобварағининг дебетида даъволар бўйича ҳисоб-китоблар, жумладан:

а) мол етказиб берувчиларга, пудратчиларга ва транспорт ташкилотларига уларнинг ҳисобварақлари текширилганда шартномада келишилган ва прейскурантда назарда тутилган баҳо ва тарифларнинг бир-бирига мувофиқ келмаслиги, шунингдек, арифметик хатолар аниқланганда — мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тақдим этилган ҳисобварақлардаги баҳоларнинг ошиб кетиши ёки арифметик хатолар товар-моддий захиралар ёки харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда ёзувлар амалга оширилганидан сўнг аниқланганда мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган ҳисобварақлар ёки ишлаб чиқариш захиралари, товарлар ва тегишли харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда;

б) мол етказиб берувчиларга, транспорт ва бошқа ташкилотларга юкнинг камомади бўйича мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда;

в) мол етказиб берувчилар ёки пудратчиларга уларнинг айби билан юзага келган, яроқсиз маҳсулотлар ва бўш туриб қолишлар бўйича харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда;

г) ташкилотнинг ҳисобварақларидан нотўғри ҳисобдан чиқарилган (ўтказилган) суммалар бўйича банк муассасаларига, пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда;

д) шартнома мажбуриятларига риоя этмаганлиги учун мол етказиб берувчилар, пудратчилар ва бошқалардан, тўловчилар томонидан тан олинган ёки иқтисодий суд томонидан белгиланган миқдорда олинадиган жарималар, пенялар, неустойкалар бўйича (тўловчилар томонидан тан олинмаган, билдирилган даъволар суммаси ҳисобда акс эттирилмайди), 9390 «Бошқа операцион даромадлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

214. 4860 «Даъволар бўйича олинадиган тўловлар» ҳисобварағи пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда келиб тушган тўловлар суммасига кредитланади. Кейинчалик аниқланган ва олиниши керак бўлмаган суммалар, қоидага мувофиқ, ҳисобга олишга қабул қилинган шу ҳисобварақларга 4860 «Даъволар бўйича олинадиган тўловлар» ҳисобварағининг кредити бўйича олиб борилади.

4860 «Даъволар бўйича олинадиган тўловлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб даъволар бўйича алоҳида юритилади.

215. 4890 «Бошқа дебиторлик қарзлар» ҳисобварағида юқоридаги ҳисобварақларда кўрсатилмаган жорий ҳисоб-китоблар ҳисобга олинади.

Аналитик ҳисоб ҳар бир дебитор бўйича алоҳида юритилади.

216. Жорий дебиторлик қарзларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4800) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Молиявий ижара бўйича тўловларнинг жорий қисми 4810 0920 2. Оператив ижара бўйича олинадиган суммаларни ҳисоблаш 4820 9350 3. Ижара бўйича қарзларни қоплаш учун ижарачилардан суммалар келиб тушиши 5010-5530 4810, 4820 3 1 . Молиявий ижара муддати тугагандан кейин ижарага олувчида молиявий ижара объектининг қопланмаган қиймати суммасига 0800 (тегишли ҳисобварақлар) 4810 3 2 . Молиявий ижара муддатидан олдин қайтариши ижарага олувчида тўхтатилган санадаги молиявий ижара шартномасига мувофиқ молиявий ижара объектининг қопланмаган қиймати суммасига 0800 (тегишли ҳисобварақлар) 4810 (жорий қисми) 0920 (узоқ муддатли қисми) 4. Олинган векселлар бўйича фоизлар ҳисобланиши 4830 9530 5. Мижозлардан келиб тушиши лозим бўлган қуйидаги тўловларнинг ҳисобланиши: а) фоизлар; 4830 9530 б) дивидендлар; 4840 9520 в) роялти. 4850 9510 6. Ташкилотнинг банкдаги ҳисобварағига фоизлар ва дивидендлар келиб тушиши 5110-5530 4830, 4840 7. Бошқа ташкилотлардан роялтининг келиб тушиши 5110-5530 4850 8. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналар ҳисобварағида аниқланган баҳо ва тарифларнинг бир-бирига мувофиқ келмаслиги, хатолар бўйича мол етказувчиларга даъво билдирилиши 4860 0710-0720 9. Капитал қўйилмалар учун олдин тўланган ҳисоблар бўйича ҳажмнинг ошиб кетиши, баҳоларнинг номутаносиблиги ва хатолар юзасидан пудратчиларга даъво билдирилиши 4860 0810-0890 10. Баҳоларнинг номутаносиблиги ва арифметик хатолар бўйича товар-моддий захираларнинг камомади бўйича мол етказиб берувчиларга даъво билдирилиши 4860 1010-2990 11. Камомадлар, ҳисоб-китоблардаги хатолар ҳамда сифат бўйича даъво билдирилиши (1510-ҳисобварақдан фойдаланилганда) 4860 1510 12. Ташкилот ҳисобварақларидан нотўғри олинган суммалар бўйича банкка даъво билдирилиши 4860 5110-5530 13. Келиб тушган моддий қийматликларни кирим қилишда мол етказиб берувчиларга даъволар билдирилиши 4860 6010 14. Бошқа ташкилотлар томонидан шартнома мажбуриятларини бажармаганликлари учун тан олинган жарима, пеня ва неустойкалар суммаси 4860 9330 15. Қониқтирилмаган даъво суммаси харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларга олиб борилиши Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 4860 16. Ажратилган бўлинмалар томонидан турли ташкилотларга хизмат кўрсатилиши 4890 6110 17. Бошқа ташкилотлар ва шахслар ҳисобидан ходимларга тегишли бўлган суммалар 4890 6710

Шубҳали қарзлар бўйича резерв (4900)

217. Шубҳали қарзлар бўйича резервларнинг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 4910 «Шубҳали қарзлар бўйича резерв» ҳисобварағида амалга оширилади. Ташкилотнинг юридик ва жисмоний шахслар билан ҳисоб-китоблари бўйича шубҳали қарзлари суммасига резерв ташкил қилинади ва 9430 «Бошқа операцион харажатлар» ҳисобварағига олиб борилади.

Белгиланган муддатда қопланмаган ва тегишли кафолатлар билан таъминланмаган ташкилотнинг дебиторлик қарзи шубҳали қарз сифатида тан олинади.

Шубҳали қарзлар бўйича резерв ҳисобот йили охирида ташкилотнинг дебиторлик қарзларининг инвентаризацияси натижалари асосида ташкил этилади.

218. Резерв ҳажми ҳар бир шубҳали қарз бўйича алоҳида, қарздорнинг молиявий аҳволи (тўлов қобилияти) ва қарз суммасини тўлиқ ёки қисман тўлаш эҳтимолини баҳолаш асосида аниқланади.

Агар шубҳали қарз бўйича резерв ташкил этилган йилдан кейинги йилнинг охиригача ушбу резервнинг маълум бир қисми ишлатилмаса, ишлатилмаган сумма тегишли йилнинг фойдасига қўшилади.

219. Олдин ташкилот томонидан даргумон қарз сифатида тан олинган қарзларни балансдан чиқариш 4910 «Шубҳали қарзлар бўйича резерв» ҳисобварағининг дебетида тегишли дебиторлар билан ҳисоб-китоблар (олинадиган ҳисобварақлар)ни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Ишлатилмаган даргумон қарзлар бўйича резерв суммасининг фойдага қўшилиши 4910 «Шубҳали қарзлар бўйича резерв» ҳисобварағининг дебетида ва 9390 «Бошқа операцион даромадлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

220. 4910 «Шубҳали қарзлар бўйича резерв» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир даргумон қарз ва резерв ташкил қилинган муддат бўйича юритилади.

221. Шубҳали қарзлар бўйича резервни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (4900) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Даргумон қарзлар бўйича резерв ташкил қилинди 9430 4910 2. Харидор ва буюртмачиларнинг қарзлари даргумон қарзлар бўйича резерв ҳисобига ҳисобдан чиқарилди 4910 4010, 4020 3. Даргумон қарзлар бўйича резервлар суммасининг ишлатилмаган қисмининг улар ташкил этилган йилдан кейинги йилнинг фойдасига қўшилиши 4910 9390

Кассадаги пул маблағлари (5000)

222. Ташкилот кассасидаги пул маблағларининг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

5010 «Миллий валютадаги пул маблағлари»;

5020 «Чет эл валютасидаги пул маблағлари».

Зарур ҳолларда айрим (транспорт, алоқа) ташкилотларда «Ташкилот кассаси» ва «Операцион касса» каби ҳисобварақлар очилиши мумкин.

Кассадаги пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5000) дебети бўйича ташкилот кассасига келиб тушган пул маблағлари акс эттирилади. Кредити бўйича ташкилот кассасидан тўланадиган пул маблағлари ва лимитдан ортиқча пулни банкка топшириш акс эттирилади.

223. Кассадаги пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5000) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Кредитга сотилган товарлар бўйича фоизлар нақд пулда олиниши (савдо ташкилотларида) 5010, 5020 4830 2. Маҳсулот, иш ва хизматларнинг нақд пулга сотилиши 5010, 5020 9010-9030 3. Асосий воситалар ва бошқа активларни сотишдан тушумнинг нақд пулда олиниши 5010, 5020 9210-9220 4. Банкдаги тегишли ҳисобварақлардан пул маблағлари кассага келиб тушиши (иш ҳақи, нафақа, мукофотлар ва шу кабиларни бериш учун) 5010, 5020 5110-5530 5. Ҳисобдор шахслар томонидан ишлатилмаган олдин олинган бўнакларнинг қайтарилиши 5010, 5020 4220-4290 6. Акцияни номинал қийматидан юқори нархда сотиш натижасида олинган эмиссия даромади 5010, 5020 8410 7. Таъсисчилар ўзларининг улушлари ҳисобидан ташкилотнинг устав капиталига нақд пул маблағларини киритиши 5010, 5020 4610 8. Квартира ижарачиларидан қарз суммаси келиб тушиши 5010, 5020 4890 9. Коммунал хизматлар, алоқа хизматлари ва бошқа тўловларнинг келиб тушиши 5010, 5020 4890 10. Ишчиларга алоҳида уй-жой қуришга қарз бериш учун кредит суммаси нақд пулда олиниши 5010, 5020 6810, 7810 11. Пул маблағлари кассадан топширилиши ва банкдаги ҳисоб-китоб ҳисобварағига ўтказилиши 5110-5530 5010, 5020 12. Акциядорлардан уларга тегишли акциялар қайтариб сотиб олиниши 8610, 8620 5010, 5020 13. Қимматли қоғозларни харид қилиш билан боғлиқ харажатлар тўланди (брокерлар хизматига ҳақ) 0610, 5810 5010, 5020 14. Ҳисобланган иш ҳақи ва бошқа тўловлар берилиши (мукофот ва шу кабилар) 6710 5010, 5020 15. Ҳисобдор суммалар берилиши 4220-4290 5010, 5020 16. Ходимларга берилган қарз суммаси 4720 5010, 5020 17. Турли хил суммалар берилиши (бажариш варақалари бўйича ва бошқалар) 6990 5010, 5020 18. Ташкилотнинг ажратилган бўлинмалари ҳисобига нақд тўланиши 4110 5010, 5020 19. Табиий офатлар билан боғлиқ турли хил қопланмайдиган харажатлар тўланиши 9720 5010, 5020 20. Пул маблағларининг камомади (инвентаризация натижасида) 4730 5010, 5020 21. Ҳисобланган фоизлар бўйича қарзларнинг қопланиши 6920 5010, 5020 22. Ижарага берувчига тегишли тўловларнинг тўланиши 6910, 6950 5010, 5020

Ҳисоб-китоб ҳисобварағидаги пул маблағлари (5100)

224. Ташкилотнинг банкдаги ҳисоб-китоб ҳисобварағидаги пул маблағларининг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 5110 «Ҳисоб-китоб ҳисобварағи»да амалга оширилади.

225. 5110 «Ҳисоб-китоб ҳисобварағи»нинг дебетида ҳисоб-китоб ҳисобварағига пул маблағларининг келиб тушиши акс эттирилади. 5110 «Ҳисоб-китоб ҳисобварағи»нинг кредитида ташкилотнинг ҳисоб-китоб ҳисобварағидан пул маблағларининг ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилади. Банк кўчирмасини текшириш натижасида ташкилотнинг ҳисоб-китоб ҳисобварағи дебети ёки кредитига хатолик билан олиб борилган суммалар 4860 «Даъволар бўйича олинадиган тўловлар» ёки 6960 «Даъволар бўйича тўловлар» билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Бухгалтерия ҳисобида ҳисоб-китоб ҳисобварағи бўйича операциялар банк кўчирмалари ва уларга илова қилинадиган пулли ва ҳисоб-китоб ҳужжатлари асосида акс эттирилади.

Ҳисоб-китоб ҳисобварағидаги пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (5100) бўйича аналитик ҳисоб миллий валютадаги пул маблағларини сақлаш учун банкларда очилган ҳар бир ҳисобварақ бўйича юритилади.

226. Ҳисоб-китоб ҳисобварағидаги пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5100) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Ижарага берилган асосий воситалар бўйича ижарачидан ижара тўловларининг келиб тушиши 5110 4810, 4820 2. Товарларни кредитга сотишдан тушган пул маблағлари 5110 4710 3. Маҳсулот (товар, иш, хизмат)лар, асосий воситалар ва бошқа активларнинг сотилишидан тушган тушумлар 5110 4010 4. Пул маблағлари кассадан ҳисоб-китоб ҳисобварағига топширилиши 5110 5010 5. Чет эл валютасини сотиб олиш учун пул маблағлари ўтказилиши 5530 5110 6. Банкка қайтарилган чек ва аккредитивлар бўйича суммалар ҳисоб-китоб ҳисобварағига ўтказилиши 5110 5510, 5520 7. Олдин қисқа муддатли инвестиция тартибида берилган қарзларнинг қайтарилиши 5110 5830 8. Олдин берилган бўнакнинг қайтарилиши 5110 4310-4390 9. Қондирилган даъволар суммасининг келиб тушиши 5110 4860 10. Олинган бўнаклар суммаси 5110 6310-6390 11. Илгари акцияга обуна бўлган таъсисчилардан улуш суммасининг келиб тушиши 5110 4610 12. Номинал қийматдан юқори баҳода сотилган акциялардан эмиссион даромаднинг келиб тушиши 5110 8410 13. Банкдан кассага пул маблағлари келиб тушиши (иш ҳақи, нафақа, мукофот ва шу кабиларни бериш учун) 5010 5110 14. Хусусий акцияларнинг сотиб олиниши 8610, 8620 5110 15. Мол етказиб берувчилар ва пудратчилар олдидаги қарзларнинг қопланиши 6010 5110 16. Берилган бўнаклар суммаси 4310-4330 5110 17. Илгари олинган бўнакларнинг қайтарилиши 6300, 7310 5110 18. Бюджетга тўловлар бўйича қарз суммасининг ўтказилиши 6410 5110 19. Суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича қарзларнинг қопланиши 6510-6520 5110 20. Таъсисчиларга ҳисобланган дивиденднинг тўланиши 6610 5110 21. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига бўлган қарз суммасининг қопланиши 6110, 6120 5110 22. Қисқа муддатли кредит ва қарзларнинг қопланиши 6810-6840 5110 23. Узоқ муддатли кредит ва қарзларнинг жорий қисмининг қопланиши 6950 5110 24. Ҳисобланган фоизлар бўйича қарзларнинг қопланиши 6920 5110 25. Ижарага берувчига тегишли бўлган тўловларнинг тўланиши 6910, 6950 5110

Чет эл валютасидаги пул маблағлари (5200)

227. Ўзбекистон Республикаси ва чет мамлакатлар ҳудудидаги банклар ҳисобварақларидаги чет эл валютасидаги пул маблағларининг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

5210 «Мамлакат ичидаги чет эл валютаси ҳисобварақлари»;

5220 «Чет элдаги валюта ҳисобварақлари».

228. 5210 «Мамлакат ичидаги чет эл валютаси ҳисобварақлари» ва 5220 «Чет элдаги валюта ҳисобварақлари» ҳисобварақларининг дебетида валюта ҳисобварақларига пул маблағларининг келиб тушиши, кредитида эса пул маблағларининг ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилади. Банк кўчирмасини текшириш натижасида аниқланган валюта ҳисобварақнинг дебети ёки кредитига хатолик билан ўтказилган суммалар 4860 «Даъволар бўйича олинадиган тўловлар» ёки 6960 «Даъволар бўйича тўловлар» ҳисобварақлари билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Бухгалтерия ҳисобида валюта ҳисобварағи бўйича операциялар банк кўчирмалари ва уларга илова қилинадиган пулли ва ҳисоб-китоб ҳужжатлари асосида акс эттирилади.

Валюта маблағларининг аналитик ҳисоби чет эл валютасидаги пул маблағларини сақлаш учун банкларда очилган ҳар бир ҳисобварақ бўйича юритилади.

229. Чет эл валютасидаги пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5200) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Ижарага берилган асосий воситалар бўйича ижарачидан ижара тўловлари учун чет эл валютасидаги пул маблағлари келиб тушиши 5210, 5220 4810, 4820 2. Маҳсулот (товар, иш, хизмат)лар, асосий воситалар ва бошқа активларнинг сотилишидан чет эл валютасидаги пул маблағлари келиб тушиши 5210, 5220 4010 3. Кассадан чет эл валютасидаги пул маблағларининг валюта ҳисобварағига топширилиши 5210, 5220 5020 4. Ишлатилмаган чек ва аккредитив суммасининг валюта ҳисобварағига ўтказилиши 5210, 5220 5510-5520 5. Олдин қисқа муддатли инвестициялар тартибида берилган қарзнинг қайтарилиши 5210, 5220 5830 6. Илгари берилган бўнакларнинг қайтарилиши 5210, 5220 4310-4330 7. Қондирилган даъволар суммасининг келиб тушиши 5210, 5220 4860 8. Чет эл валютасида олинган бўнакларнинг суммаси 5210, 5220 6300, 7310 9. Илгари акцияларга обуна бўлган таъсисчилардан улуш суммасининг келиб тушиши 5210, 5220 4610 10. Номинал қийматдан юқори баҳода сотилган акциялардан эмиссион даромаднинг келиб тушиши 5210, 5220 8410 11. Инвестицияга чет эл валютасидаги пул маблағларининг қўйилиши 0600, 5800 5210, 5220 12. Банкдан кассага чет эл валютасидаги пул маблағларининг келиб тушиши 5020 5210, 5220 13. Хусусий акцияларнинг сотиб олиниши 8610, 8620 5210, 5220 14. Мол етказиб берувчилар ва пудратчилар олдидаги қарзларнинг тўланиши 6010 5210, 5220 15. Чет эл валютасида берилган бўнакларнинг суммаси 4310-4330 5210, 5220 16. Илгари олинган бўнакларнинг қайтарилиши 6300, 7310 5210, 5220 17. Таъсисчиларга ҳисобланган дивиденднинг тўланиши 6610 5210, 5220 18. Ҳисобланган фоизлар бўйича қарзларнинг қопланиши 6920 5210, 5220 19. Қисқа муддатли кредитлар ва қарзларнинг қопланиши 6810-6840 5210, 5220 20. Узоқ муддатли кредитлар ва қарзларнинг жорий қисми қопланиши 6950 5210, 5220 21. Ижарага берувчига тегишли бўлган чет эл валютасидаги тўловларнинг тўланиши 6910, 6950 5210, 5220

Банкдаги махсус ҳисобварақлардаги пул маблағлари (5500)

230. Ўзбекистон Республикаси ҳудуди ва чет мамлакатлардаги аккредитивлар, чек дафтарчалари, бошқа тўлов ҳужжатларидаги (векселлардан ташқари) пул маблағларининг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисида, шунингдек, мақсадли молиялаштириш (тушумлар) пул маблағларининг алоҳида сақланадиган қисмининг ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

5510 «Аккредитивлар»;

5520 «Чек дафтарчалари»;

5530 «Бошқа махсус ҳисобварақлар».

231. 5510 «Аккредитивлар» ҳисобварағида аккредитивдаги пул маблағлари ҳисобга олинади. Аккредитивга пул маблағларини ўтказиш 5510 «Аккредитивлар» ҳисобварағининг дебетида ва 5110 «Ҳисоб-китоб ҳисобварағи», 5210 «Мамлакат ичидаги чет эл валютаси ҳисобварақлари», 5220 «Чет элдаги валюта ҳисобварақлари» ҳамда бошқа ҳисобварақларининг кредитида акс эттирилади.

5510 «Аккредитивлар» ҳисобварағи бўйича аккредитивга ҳисобга олинган пул маблағлари уларнинг ишлатилиши бўйича (банк кўчирмаларига асосан) 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар»нинг дебетига ҳисобдан чиқарилади. Аккредитивдаги ишлатилмаган маблағлар, банк томонидан улар қайси ҳисобварақдан ўтказилган бўлса, шу ҳисобварақларга қайта тикланганда, 5510 «Аккредитивлар» ҳисобварағининг кредитида 5110 «Ҳисоб-китоб ҳисобварағи», 5210 «Мамлакат ичидаги чет эл валютаси ҳисобварақлари», 5220 «Чет элдаги валюта ҳисобварақлари» ва бошқа ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

5510 «Аккредитивлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир аккредитив бўйича алоҳида юритилади.

232. 5520 «Чек дафтарчалари» ҳисобварағида чек дафтарчаларидаги пул маблағларининг ҳаракати ҳисобга олинади. Чек дафтарчаларини беришда пул маблағларини депонентлаш 5520 «Чек дафтарчалари» ҳисобварағининг дебети ва 5110 «Ҳисоб-китоб ҳисобварағи», 5210 «Мамлакат ичидаги чет эл валютаси ҳисобварақлари», 5220 «Чет элдаги валюта ҳисобварақлари», 6810 «Қисқа муддатли кредитлар» ва бошқа ҳисобварақларнинг кредитида акс эттирилади. Берилган чекларнинг тўлови доирасидаги сумма 5520 «Чек дафтарчалари» ҳисобварағининг кредитидан харажат ва қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда ҳисобдан чиқарилади. Чек билан берилган, лекин банк томонидан тўланмаган (тўловга тақдим этилмаган) сумма 5520 «Чек дафтарчалари» ҳисобварағида қолади ва ушбу 5520 «Чек дафтарчалари» ҳисобварағининг қолдиғи банк кўчирмалари билан мос келиши лозим. Банкка қайтарилган чекларнинг (фойдаланилмай қолган) суммаси 5520 «Чек дафтарчалари» ҳисобварағининг кредитида 5110 «Ҳисоб-китоб ҳисобварағи», 5210 «Мамлакат ичидаги чет эл валютаси ҳисобварақлари», 5220 «Чет элдаги валюта ҳисобварақлари» ва бошқа ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Кредитор билан ҳисоб-китоб қилиш учун ташкилот ходимларига ҳисобдорликка берилган чек дафтарчаларидаги маблағларнинг ҳаракати устидан назорат тезкор равишда юритилади.

5520 «Чек дафтарчалари» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир олинган чек дафтарчалари бўйича юритилади.

233. 5530 «Бошқа махсус ҳисобварақлар»да банкда махсус сақланадиган мақсадли молиялаштириладиган (тушумлар) маблағлар, шу жумладан, ижтимоий муассасалар, объектлар (болалар боғчаси ва бошқалар)ни сақлаш учун ота-оналардан, ўзга фойдаланувчилар ва бошқа манбалардан келиб тушган пул маблағлари, ташкилотнинг талабига кўра алоҳида ҳисобварақда йиғиладиган ва сарфланадиган капитал қўйилмаларни молиялаштириш маблағлари, давлат идораларининг субсидиялари ва шу кабиларнинг ҳаракати ҳисобга олинади.

Ажратилган бўлинмаларга банкда жорий харажатларни (иш ҳақи, алоҳида хўжалик харажатлари, хизмат сафарлари ва шу кабилар) амалга ошириш учун очилган жорий ҳисобварақларда ушбу кўрсатилган маблағларнинг ҳаракати алоҳида ҳисобварақда акс эттирилади.

5530 «Бошқа махсус ҳисобварақлар» бўйича аналитик ҳисоб Ўзбекистон Республикаси ҳудуди ва чет элдаги бошқа махсус ҳисобварақлардаги пул маблағларининг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги маълумотларни олиш имкониятини таъминлаши лозим.

234. Банкдаги махсус ҳисобварақлардаги пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5500) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Аккредитивларга пул маблағлари ўтказилиши 5510 5110-5220 2. Қондирилган даъволар суммасининг махсус ҳисобвараққа келиб тушиши 5510-5530 4860 3. Депозит иштирокчиси сифатида акция обуначиларидан бўнак суммасининг олиниши 5530 6320 4. Қисқа муддатли кредитлар ҳисобидан аккредитивларга пул маблағлари ўтказилиши 5510 6810 5. Сотиш харажатларининг тўлови чек билан амалга оширилиши 9410 5520 6. Ишлатилмаган сумманинг муддат охирида қайтарилиши: а) аккредитивлар; 5110-5220 5510 б) чек дафтарчалари. 5110-5220 5520 7. Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга бўлган қарзни тўлашда аккредитивдаги сумма ҳисобдан чиқарилиши 6010 5510 8. Аккредитивдан бўнакнинг берилиши 4310-4330 5510 9. Суғурта бўйича қарзларнинг аккредитив маблағлари ҳисобига қопланиши 6510 5510 10. Бошқа кредиторларнинг хизматлари учун тўловларда ишлатилган чеклар суммасини ҳисобдан чиқарилиши 6990 5520 11. Махсус ҳисобварақдан шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига бўлган қарзнинг тўланиши 6120 5530 12. Сотиб олинган йўлланмалар учун махсус ҳисобварақдан тўланган сумма 5610 5530 13. Чек дафтарчаларидаги ишлатилмаган маблағларнинг қисқа муддатли кредитларни қоплаш учун қайтарилиши 6810 5520 14. Аккредитивдаги ишлатилмаган маблағнинг узоқ муддатли кредитларни қоплаш учун қайтарилиши 6950, 7810 5510 15. Ҳисобланган фоизлар бўйича қарзларнинг қопланиши 6920 5510-5530 16. Ижарага берувчига тегишли бўлган тўловларнинг тўланиши 6910, 6950 5530

Пул эквивалентлари (5600)

235. Ташкилотнинг кассасидаги пул эквивалентларининг (почта маркалари ва бошқалар) мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 5610 «Пул эквивалентлари (турлари бўйича)» ҳисобварағида амалга оширилади.

5610 «Пул эквивалентлари (турлари бўйича)» ҳисобварағида маркалар, патталар ва бошқа пул эквивалентлари номинал қиймати бўйича ҳисобга олинади. Пул эквивалентларини ҳисобга олувчи ҳисобварақнинг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда пул эквивалентларини сотиб олиш, кредитида эса харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда пул эквивалентларининг сарфланиши акс эттирилади.

Пул эквивалентларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (5600) бўйича аналитик ҳисоб уларнинг турлари бўйича юритилади.

236. Пул эквивалентларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5600) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Пул эквивалентларининг нақд пулга харид қилиниши 5610 5010, 5020 2. Пул эквивалентларининг ҳисоб-китоб ҳисобварағидан пул маблағларини ўтказиш орқали харид қилиниши 5610 5110 3. Ҳисобдор шахслар орқали пул эквивалентларининг харид қилиниши 5610 4220-4290 6970 4. Турли шахслардан пул эквивалентларининг харид қилиниши 5610 6990

Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)лари (5700)

237. Йўлдаги пул маблағлари (нақд пулга ва пул ўтказиш орқали маҳсулот сотишдан олинган даромад) тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 5710 «Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)лари» ҳисобварағида амалга оширилади.

238. 5710 «Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)лари» ҳисобварағида сақлаш жойидан чиқиб кетган, аммо мўлжалланган жойига етиб бормаган пул маблағлари (инкассаторга берилган сотишдан олинган тушумлар, пул ўтказмалари) ҳисобга олинади.

Ушбу ҳисобварақ транзит ҳисобварақ ҳисобланади ва пул маблағларининг ҳаракати устидан узлуксиз назоратни ўрнатиш учун боғловчи вазифасини бажаради.

5710 «Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)лари» ҳисобварағининг дебетида пул маблағларини инкассаторларга топшириш кассадаги пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Пул маблағлари кирим қилингандан кейин 5710 «Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)лари» ҳисобварағи кредитланиб, пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)ларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5700) аналитик ҳисоби уларнинг турлари бўйича юритилади.

239. Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)ларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5700) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Кассадаги нақд пуллар банкдаги ҳисоб-китоб ҳисобварағига ўтказиш учун инкассаторга топширилиши 5710 5010, 5020 2. Келиб тушган пул ўтказмалари бўйича харидорларнинг қарзлари қопланиши 5710 4010 3. Банкка ҳали келиб тушмаган пул маблағларини ўтказиш орқали бўнак олиш 5710 6300, 7310 4. Турли дебиторлардан пул ўтказмаларини олиш 5710 4890 5. Ажратилган бўлинмалардан пул ўтказмаларини олиш 5710 4110 6. Йўлдаги пул маблағлари кассага келиб тушиши 5010-5020 5710 7. Йўлдаги пул маблағлари банкдаги ҳисоб-китоб ҳисобварағига келиб тушиши 5110 5710

Қисқа муддатли инвестициялар (5800)

240. Ташкилотнинг бошқа ташкилотлар қимматли қоғозларига қилинган қисқа муддатли (бир йил муддатдан кўп бўлмаган) инвестициялари, давлат қарзларининг фоизли облигациялари, бошқа ташкилотларга берилган қарзлар ва бошқаларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

5810 «Қимматли қоғозлар»;

5830 «Берилган қисқа муддатли қарзлар»;

5890 «Бошқа жорий инвестициялар».

241. 5810 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағида акцияларга, давлат қарзларининг фоизли облигацияларига ва бошқа қимматли қоғозларига қўйилган қисқа муддатли инвестицияларнинг мавжудлиги ва ҳаракати ҳисобга олинади.

Облигация ва бошқа қимматли қоғозлар 5810 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағига сотиб олиш қийматида кирим қилинади.

Ташкилотда акция, облигация ва бошқа қимматли қоғозларнинг сотиб олиниши 5810 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағининг дебетида ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ҳамда агар қимматли қоғозлар учун тўлов моддий ёки бошқа қийматликлар (пул маблағларидан ташқари) орқали амалга оширилса, моддий ва бошқа қийматликларнинг сотилишини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитида акс эттирилади.

Агар сотиб олинган облигация ва бошқа қарз қимматли қоғозларининг сотиб олиш баҳоси уларнинг номинал қийматидан фарқ қилса, ушбу фарқнинг ҳисобдан чиқарилиши ёки қўшимча ҳисобланишида 5810 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағида ҳисобга олинган қимматли қоғозларнинг баҳоси уларни қоплаш даврида номинал қийматига мувофиқ бўлиши лозим. Сотиб олиш ва номинал қиймати ўртасидаги фарқ қопланадиган вақтгача бўлган даврда 5810 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағининг дебетида (қўшимча ҳисоблаш) ёки кредитида (ҳисобдан чиқариш), 9590 «Молиявий фаолиятнинг бошқа даромадлари» ёки 9690 «Молиявий фаолият бўйича бошқа харажатлар» ҳисобварақлари билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

5810 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағида ҳисобга олинган облигация ва бошқа қимматли қоғозларнинг қопланиши пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебети ва 5810 «Қимматли қоғозлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

242. 5830 «Берилган қисқа муддатли қарзлар» ҳисобварағида ташкилотнинг бошқа ташкилотларга қисқа муддатга пул маблағлари ва бошқа шаклда берган қарзларининг ҳаракати ҳисобга олинади.

Берилган қарзлар 5830 «Берилган қисқа муддатли қарзлар» ҳисобварағининг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Қарзларнинг қайтарилиши пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебети ва 5830 «Берилган қисқа муддатли қарзлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

243. 5890 «Бошқа жорий инвестициялар» ҳисобварағида банк ва бошқа омонатларга сўмдаги ва чет эл валютасидаги инвестицияларнинг ҳаракати ҳисобга олинади.

Омонатларга пул маблағларининг ўтказилиши 5890 «Бошқа жорий инвестициялар» ҳисобварағининг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Банк томонидан омонатлар суммаси қайтарилганда ҳисобда тескари ёзув амалга оширилади.

Қисқа муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (5800) бўйича аналитик ҳисоб қисқа муддатли инвестицияларнинг турлари ва ушбу инвестициялар амалга оширилган объектлар бўйича юритилади.

244. Қисқа муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5800) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Маҳсулотлар, товарлар, иш, хизматларни бериш йўли билан қимматли қоғозларнинг харид қилиниши 5810 9010-9030 2. Асосий воситалар ва бошқа активларни бериш йўли билан қимматли қоғозларнинг харид қилиниши 5810 9210, 9220 3. Узоқ муддатли инвестицияларнинг таркибий ўзгариши (реструктуризация) амалга оширилиши 5810 0610 4. Қимматли қоғозлар нақд пулга харид қилиниши 5810 5010 5. Банкдаги ҳисобварақдан тўлаш орқали қимматли қоғозларнинг харид қилиниши 5810 5110-5530 6. Харидорларга ссуда маблағларининг векселда берилиши 5810 5110-5530 7. Акциялар учун тўлов сифатида қимматли қоғозларнинг келиб тушиши 5810 4610 8. Қимматли қоғозларнинг сотилиши 5110 5810 9. Ташкилотнинг қарзи қимматли қоғозлар билан қопланиши 6990 5810 10. Мажбуриятлар учун гаров сифатида акцияларнинг берилиши 6010 5810 11. Харидорга вексель суммасига даъво билдирилиши 4860 5810 12. Даъво муддати тугаганлиги туфайли вексель бўйича қарзни зарар ҳисобига чиқариш 9690 5810 13. Инвентаризация натижасида аниқланган қимматли қоғозларнинг камомади 4730 5810 14. Қисқа муддатли қарзларнинг асосий восита ва бошқа активлар кўринишида берилиши 5830 9210, 9220 15. Қисқа муддатли қарзларнинг тайёр маҳсулот, товар, иш, хизматлар кўринишида берилиши 5830 9010-9030 16. Бошқа ташкилотлардан қисқа муддатли қарзларнинг қайтарилиши 5110 5830

Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар ҳамда бошқа жорий активлар (5900)

245. Қийматликларни тайёрлаш, сақлаш, сотиш ва инвентаризация қилиш жараёнларида аниқланган камомад, талон-тарож ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотиш суммалари, шунингдек, ушбу бобнинг юқорида келтирилган ҳисобварақларида ҳисобга олинмаган, бироқ ташкилот мулки ҳисобланган бошқа жорий активларнинг мавжудлиги тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар»;

5920 «Бошқа жорий активлар».

246. Товар-моддий захиралар, асосий воситалар ва номоддий активларнинг камомади ва йўқотишлари 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» ҳисобварағининг дебети ва товар-моддий захираларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ва асосий воситалар ва бошқа активларнинг сотилиши ҳамда турли чиқиб кетишини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитида акс эттирилади.

Ташкилотнинг активлари камомад бўлган, қасддан йўқ қилинган ёки бузилган тақдирда зарарнинг миқдори зарар аниқланган кунда ушбу ҳудудда амалда бўлган бозор қиймати бўйича ҳисоблаб чиқарилади. Бунда, бозор қийматини аниқлаш учун қуйидагилардан фойдаланиш мумкин:

ишлаб чиқарувчи ташкилотлардан ва уларнинг расмий дилерларидан, товар-хом ашё биржаларидан ёзма шаклда олинган айнан бир хил ёки аналог активнинг нархи тўғрисидаги маълумотлар;

Марказий банкнинг камомад аниқланган санадаги ва тегишли мол-мулкни сотиб олиш санасидаги курсларнинг нисбати шаклида аниқланган ҳисоб-китоб коэффициентини қўллаган ҳолда сотиб олиш санасидаги (тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлганда) активнинг чет эл валютасидаги қиймати тўғрисидаги маълумотлар;

ваколатли давлат органларида мавжуд бўлган нархлар тўғрисидаги ёки оммавий ахборот воситаларида чоп этилган маълумотлар;

оммавий сотиладиган айнан бир хил ёки аналог активнинг нархи тўғрисидаги маълумотлар;

қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ баҳоловчи ташкилот томонидан тузилган баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботи.

247. 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» ҳисобварағининг кредитида қуйидаги:

а) қийматликларнинг табиий йўқолиш меъёрларидан ортиқ камомадлари, қийматликларнинг бузилиши, йўқолиши ва ўғирланишининг аниқ айбдорлари аниқланганда — 4860 «Даъволар бўйича олинадиган тўловлар», 4730 «Моддий зарарни қоплаш бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварақларининг дебети;

б) қийматликларнинг табиий йўқолиш меъёрларидан ортиқ бузилиши ва ўғирланишидан йўқотишлар, аниқ айбдор шахси аниқланмаганда ва даъво тасдиқланмаганлиги натижасида суднинг эътирози — 9430 «Бошқа операцион харажатлар» дебетига ҳисобдан чиқарилиши акс эттирилади.

5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб уларнинг турлари бўйича юритилади.

248. 5920 «Бошқа жорий активлар» ҳисобварағининг дебетида ушбу бобнинг юқорида келтирилган ҳисобварақларида ҳисобга олиниши мўлжалланмаган жорий активлар акс эттирилади. 5920 «Бошқа жорий активлар» ҳисобварағининг кредитида бошқа жорий активларнинг сарфланиши акс эттирилади.

5920 «Бошқа жорий активлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб уларнинг турлари бўйича юритилади.

249. Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар ҳамда бошқа жорий активларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (5900) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Товар-моддий захираларнинг йўқолиши ва бузилишидан камомадлар 5910 1010-2990 2. Асосий воситалар ва номоддий активларнинг йўқолиши ва бузилишидан йўқотишлар 5910 9210, 9220 3. Айбдор шахслардан ундирилиши лозим бўлган суммалар 4860, 4730 5910 4. Ундирилмаган суммалар ҳисобдан чиқарилди, шунингдек, камомадлар зарарга олиб борилди 9430 5910 5. Пул ўтказиш йўли билан бошқа жорий активлар сотиб олинди 5920 5110 6. Ҳисобдор шахслар орқали бошқа жорий активлар сотиб олинди 5920 4220-4290 6970 7. Бошқа жорий активларнинг сарфланиши Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 5920

2-боб. Мажбуриятлар

1-§. Жорий мажбуриятлар

250. Ушбу параграфнинг ҳисобварақлари ташкилотнинг юридик ва жисмоний шахслар олдидаги жорий мажбуриятлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

251. Ушбу параграфдаги ҳисобварақларда чет эл валютасидаги мажбуриятлар Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (22-сонли БҲМС) « Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби »га (рўйхат рақами 3587, 2024 йил 19 декабрь) мувофиқ ҳисобга олинади.

Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар бўйича жорий мажбуриятлар (6000)

252. Товар-моддий захиралар, бажарилган ишлар, кўрсатилган хизматлар, шунингдек, ташиш бўйича олинган хизматлар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга бўлган жорий мажбуриятлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар»;

6020 «Берилган векселлар».

253. Пудратчи қурилиш ва монтаж, илмий-тадқиқот ва шу каби ташкилотлар бош пудратчи (бош ташкилот) ҳисобланса, улар ўз субпудратчиларига бўлган мажбуриятларини ушбу ҳисобварақда акс эттиради.

254. 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар» ҳисобварағи ҳақиқатда келиб тушган товар-моддий захиралар ва бошқа активлар, қабул қилинган иш ва хизматларнинг қийматига ушбу қийматликларни ёки тегишли харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда кредитланади.

Агар омборга келиб тушган моддий қийматликларнинг сифати, миқдори, шунингдек, баҳоси шартномада келишилган шартларга мос келмаса, 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар» ҳисобварағи 4860 «Даъволар бўйича олинадиган тўловлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда тегишли суммага кредитланади.

255. 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир мол етказиб берувчи ва пудратчи бўйича алоҳида юритилади.

256. 6020 «Берилган векселлар» ҳисобварағининг кредитида сотиб олинган товар-моддий захиралар ва бошқа активлар, қабул қилинган иш ва хизматлар учун векселлар билан таъминланган жорий мажбуриятлар ҳисобга олинади ва уларни қоплаш давригача ҳисобда туради. Векселлар бўйича мажбуриятлар қопланишига қараб улар пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитидан 6020 «Берилган векселлар» ва 6920 «Ҳисобланган фоизлар» ҳисобварақларининг дебетига ҳисобдан чиқарилади.

6020 «Берилган векселлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб берилган векселларнинг ҳар бир тури бўйича алоҳида юритилади.

257. Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган ҳисобварақларнинг (6000) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Мол етказиб берувчилардан ўрнатиладиган асбоб-ускуналар келиб тушиши 0710, 0720 6010 2. Капитал қўйилмалар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларнинг бажарган ишлари ва кўрсатган хизматлари юзасидан берилган ҳисобварақлар тўловга қабул қилиниши 0810-0890 6010 3. Мол етказиб берувчилардан материаллар келиб тушиши 1010-1090 6010 4. Мол етказиб берувчилардан ўстиришга ва бўрдоқига ҳайвонлар келиб тушиши 1110, 1120 6010 5. Мол етказиб берувчилардан турли товар-моддий захиралар келиб тушиши (1510-ҳисобварағи қўлланилганда) 1510 6010 6. Мол етказиб берувчилардан товар-моддий захираларни харид қилишда ҚҚС суммасини ҳисобга олиниши 4410 6010 7. Ташкилот томонидан асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатувчи хўжалик, умумий ишлаб чиқариш ва бошқарув эҳтиёжлари учун мол етказиб берувчиларнинг бажарган иш ва хизматлари (жумладан: энергия, газ, буғ, сув) қабул қилиниши 2010, 2310, 2510, 2710, 9420 6010 8. Яроқсиз маҳсулотни тузатиш ва кафолатли таъмирлаш бўйича мол етказиб берувчиларнинг кўрсатган хизматларининг қабул қилиниши 2610 6010 9. Мол етказиб берувчилардан келгуси давр харажатларига тегишли бўлган иш ва хизматлар қабул қилиниши 3190 6010 10. Мол етказиб берувчилардан товарлар келиб тушиши 2910-2990 6010 11. Маҳсулотлар, товарлар, иш ва хизматларни сотишда мол етказиб берувчилар ва пудратчилар кўрсатган иш ва хизматлар қабул қилиниши 9410 6010 12. Табиий офатларни тугатиш бўйича мол етказиб берувчилар ва пудратчиларнинг хизматлари қабул қилиниши 9720 6010 13. Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга бўлган қарзлар банкдаги ҳисобварақлардан тўланиши 6010 5110-5530 14. Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларнинг ҳисобварақларини тўлашда олдиндан берилган бўнакларнинг ҳисобга олиниши 6010 4310-4330 15. Даъво муддати тугаган кредиторлик қарзлари ҳисобдан чиқарилиши 6010 9360 16. Кредиторлик қарзини тўлаш учун мол етказиб берувчига оддий вексель берилиши 6010 6020

Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар бўйича жорий мажбуриятлар (6100)

258. Ташкилотнинг ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига бўлган жорий мажбуриятлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

6110 «Ажратилган бўлинмаларга тўловлар»;

6120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар».

259. 6110 «Ажратилган бўлинмаларга тўловлар» ҳисобварағида ташкилотнинг умумий балансига қўшиладиган филиаллар ва ваколатхоналарнинг жорий мажбуриятлари (хўжалик ичидаги ёки баланс ичидаги ҳисоб-китоблар) ҳисобга олинади.

6110 «Ажратилган бўлинмаларга тўловлар» ҳисобварағининг кредитида турли хилдаги операциялар бўйича ажратилган бўлинмалар олдидаги жорий мажбуриятлар товар-моддий захиралар, пул маблағлари, харажат ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

260. 6120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар» ҳисобварағида шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига жорий мажбуриятлар (баланслараро ҳисоб-китоблар ёки ташкилотлар орасидаги ҳисоб-китоблар) ҳисобга олинади.

6120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар» ҳисобварағининг кредитида турли хилдаги операциялар бўйича шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари олдидаги жорий мажбуриятлар товар-моддий захиралар, пул маблағлари, харажатлар ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

6110 «Ажратилган бўлинмаларга тўловлар» ва 6120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир ажратилган бўлинма, шуъба ва қарам хўжалик жамияти бўйича алоҳида юритилади.

261. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўланадиган ҳисобварақларнинг (6100) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Ажратилган бўлинмалардан, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан товар-моддий захиралар олиниши 0710-0890, 1010-1120, 2810-2990 6110, 6120 2. Ажратилган бўлинмалардан, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан товар-моддий захиралар олиниши операциясини 1510-ҳисобварағини қўллаган ҳолда ҳисобга олиниши 1510 6110, 6120 3. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинган товар-моддий захиралар қийматидаги фарқларнинг ҳисобга олиниши 1610 6110, 6120 4. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларининг асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатувчи хўжалик, умумий ишлаб чиқариш ва бошқарув эҳтиёжлари бўйича кўрсатган хизматлари қабул қилиниши 2010, 2310, 2510, 2710, 9420 6110, 6120 5. Ажратилган бўлинмалардан олинган ярим тайёр маҳсулотларнинг қабул қилиниши 2110 6110 6. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари кўрсатган хизматлар келгуси давр харажатлари таркибида ҳисобга олиниши 3190 6110, 6120 7. Ажратилган бўлинмалардан кассага нақд пул келиб тушиши (йўлланмалар учун) 5010 6110 8. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан пул маблағлари келиб тушиши 5110-5530 6110, 6120 9. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан пул эквивалентлари келиб тушиши 5610 6110, 6120

Кечиктирилган жорий мажбуриятлар (6200)

262. Вақтинчалик фарқлар натижасида вужудга келадиган кечиктирилган жорий мажбуриятлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

6210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар»;

6220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар»;

6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар»;

6240 «Солиқлар ва йиғимлар бўйича кечиктирилган мажбуриятлар»;

6250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи мажбуриятлари»;

6290 «Бошқа кечиктирилган мажбуриятлар».

263. 6210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағида қопланиш даври давомида даромадга тақсимланадиган облигацияларнинг дисконт (чегирма)лари бўйича ташкилотнинг кечиктирилган узоқ муддатли даромадларининг жорий қисми акс эттирилади. Ушбу ҳисобварақ фақат облигацияларни сотиб олувчи томонидан қўлланилади. Облигациялар дисконт билан сотиб олинганда, дисконт суммаси 6210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи кредитида, тўланган сумма эса пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитида ва қисқа муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ёки узоқ муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида акс эттирилади. Облигациялар дисконт (чегирма)ларининг жорий қисмини даромадларга ўтказишда 9530 «Фоизлар кўринишидаги даромадлар» ҳисобварағи кредитланади ва 6210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи дебетланади.

6210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир облигациянинг тури ва қоплаш муддати бўйича алоҳида юритилади.

264. 6220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи қопланиш даври давомида даромадга тақсимланадиган облигациялар мукофоти (устамаси) бўйича ташкилотнинг узоқ муддатли кечиктирилган даромадларининг жорий қисмини акс эттиради. Ушбу ҳисобварақ фақат облигация сотувчиларда қўлланилади. Облигациялар мукофот билан сотилганда, мукофот (устама) суммаси 6220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи, облигациянинг номинал қиймати эса 6830 «Тўланадиган облигациялар» (қисқа муддатли) ёки 7830 «Тўланадиган узоқ муддатли облигациялар» ҳисобварақларининг кредитида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Облигацияларнинг мукофот (устама)лари жорий қисмини даромадларга ўтказишда 9530 «Фоизлар кўринишидаги даромадлар» ҳисобварағи кредитланади ва 6220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи дебетланади.

6220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир облигациянинг тури ва қоплаш муддати бўйича алоҳида юритилади.

265. 6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағида ҳисобот даврида бўнак сифатида олинган (ҳисобланган), аммо келгуси даврларга тегишли бўлган даромадлар акс эттирилади. Кечиктирилган даромадлар ижара тўловлари, чипталарнинг сотилиши; журналларга обуна тўлови ва бошқа кўринишларда бўлиши мумкин. Ҳали етказиб берилмаган тайёр маҳсулотлар, товарлар, бажарилмаган ишлар ва кўрсатилмаган хизматлар учун пул маблағлари келиб тушганда 6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда кредитланади. Келгуси ҳисобот даврига тегишли даромадлар тайёр маҳсулотлар, товарлар сотилганда, ишлар бажарилганда ва хизматлар кўрсатилганда даромад сифатида тан олинади ва 6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағининг дебетидан 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар», 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар» ва 9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар» ҳисобварақларининг кредитига ҳисобдан чиқарилади.

6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир даромад тури бўйича алоҳида юритилади.

266. 6240 «Солиқлар ва йиғимлар бўйича кечиктирилган мажбуриятлар» ҳисобварағида қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ тўланиши кечиктирилишига рухсат этилган солиқлар бўйича бюджет олдидаги қарзларнинг жорий қисми акс эттирилади. 6240 «Солиқлар ва йиғимлар бўйича кечиктирилган мажбуриятлар» ҳисобварағининг кредитида кечиктирилган жорий тўловлар суммаси бюджетга тўловлар бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (6400), суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (6500) билан боғланган ҳолда ҳисобга олинади.

6240 «Солиқлар ва йиғимлар бўйича кечиктирилган мажбуриятлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир кечиктирилган солиқ ва йиғимлар тури бўйича алоҳида юритилади.

267. 6250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи мажбуриятлари» ҳисобварағида вақтинчалик фарқлар натижасида юзага келган кечиктирилган фойда солиғи суммаси акс эттирилади.

Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғига доир мажбуриятларнинг тегишли жорий қисми 7250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи узоқ муддатли мажбуриятлари» ҳисобварағидан 6250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи мажбуриятлари» ҳисобварағига ўтказилади. Кейинчалик вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи вужудга келишига қараб 6250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи мажбуриятлари» ҳисобварағи 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)» ҳисобварағи билан боғланади.

268. 6290 «Бошқа кечиктирилган мажбуриятлар» ҳисобварағида ташкилотнинг 6210 — 6250 — ҳисобварақларида кўрсатилмаган бошқа кечиктирилган мажбуриятлари акс эттирилади.

269. Кечиктирилган жорий мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6200) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Облигациялар дисконт билан сотиб олинганда дисконт суммаси ҳисобга олиниши 0600, 5800 6210, 5110-5530 2. Жорий облигациялар дисконти ҳисобдан чиқарилиши 6210 9530 3. Кечиктирилган дисконтнинг узоқ муддатли қисми жорий қисмга ўтказилиши 7210 6210 4. Облигациялар мукофот билан сотилганда, мукофот суммаси ҳисобга олиниши 5110-5530 6220 5. Жорий облигациялар мукофотининг ҳисобдан чиқарилиши 6220 9530 6. Кечиктирилган мукофотларнинг узоқ муддатли қисми жорий қисмга ўтказилиши 7220 6220 7. Келгусида жўнатиладиган товар-моддий захиралар, кўрсатиладиган хизматлар, бажариладиган ишлар учун пул маблағлари келиб тушиши 5110-5530 6230 8. Кечиктирилган даромадларнинг тайёр маҳсулотлар, товарлар сотилганда, ишлар бажарилганда ва хизматлар кўрсатилиши билан даромадга қўшилиши 6230 9010, 9020, 9030 9. Ижара бўйича кечиктирилган даромад суммаси тегишли даврда даромадга қўшилиши 6230 9350, 9550 10. Солиқлар ва йиғимлар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятларнинг жорий қисми ҳисобот даврида бюджетга тўлаш учун ҳисобдан чиқарилиши 7240 6240 11. Вақтинчалик фарқлар бўйича фойда солиғи бўйича узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлар жорий қисмига ўтказилиши 7250 6250

Олинган бўнаклар (6300)

270. Олинган бўнаклар бўйича жорий мажбуриятлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

6310 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнаклар — жорий қисми»;

6320 «Акцияга обуначилардан олинган бўнаклар»;

6390 «Бошқа олинган бўнаклар».

271. Ташкилот харидор ва буюртмачиларга маҳсулот ва товарларни етказиб бериш, шунингдек, иш бажариш ёки хизмат кўрсатиш учун улардан бўнак тўловини (олдиндан тўлашни) талаб қилиши мумкин. Бундай ҳолатда бўнак товар-моддий захираларни етказиб бериш, ишларни бажариш ва хизматларни кўрсатиш бўйича шартноманинг бажарилиши ҳамда харидор ва буюртмачилардан келгусидаги тўловларнинг келиб тушишига кафолат сифатида хизмат қилади.

Бундай бўнаклар пул маблағини олган ташкилот учун маҳсулот ва товарларни етказиб бериш ҳамда ишларни бажариш ёки хизматларни кўрсатиш амалга оширилишига қадар мажбурият бўлиб ҳисобланади. Олинган бўнакларга қуйидагилар мисол бўлади: ташкилот томонидан газ, сув, ёритиш ва бошқа маиший хизматлар, шунингдек, товар-моддий захираларни етказиб бериш учун олдиндан олинган тўловлар.

Олинган бўнак суммалари, шунингдек, қисман тайёр ҳолдаги маҳсулот (иш, хизмат) учун қабул қилинган тўловлар суммаси олинган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6300) кредити ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида акс эттирилади. Буюртмачиларга ишлар тугатиб топширилганда ва хизматлар кўрсатилганда, шунингдек, харидорларга маҳсулот юклаб жўнатилганда, олинган бўнаклар харидор ва буюртмачиларнинг мажбуриятларини камайтиради ва олинган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6300) дебети ва олинадиган ҳисобварақлар (4000) кредитига олиб борилади.

Олинган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (6300) бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир олинган бўнаклар тури бўйича алоҳида юритилади.

272. Олинган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6300) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Бўнаклар олиниши 5010-5530 6310-6390 2. Маҳсулотлар, товарларни етказиб бериш, иш бажариш ва хизмат кўрсатиш, шунингдек, асосий воситалар ва бошқа активларни сотишда илгари олинган бўнакларнинг ҳисобга олиниши 6310-6390 4010 3. Илгари олинган бўнакларнинг қайтарилиши 6310-6390 5010-5530 4. Илгари олинган бўнаклар банк кредитлари ва бошқа ташкилотларнинг қарзлари ҳисобидан қайтарилиши 6310-6390 6810-6840, 7810-7840 5. Даъво билдириш муддати давомида фойдаланилмаган бўнак суммалари ҳисобдан чиқарилиши 6310-6390 9390

Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (6400)

273. Бюджетга тўловлар бўйича ташкилотнинг жорий мажбуриятлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)» ҳисобварағида амалга оширилади.

274. 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)» ҳисобварағининг кредитида бюджетга тўланиши керак бўлган мажбурият суммаси олинадиган ҳисобварақлар, давр харажатлари, солиқлар ва йиғимларни тўлаш учун фойданинг ишлатилиши, иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китобларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Якуний ҳисоб-китобда, солиқлар ва йиғимлар бўйича бюджетга илгари ўтказилган бўнак тўловлари 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)» ҳисобварағининг дебетида бюджетга бўнак тўловларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4400) билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Бюджетга ҳақиқатда ўтказилган суммалар 6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)» ҳисобварағининг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

6410 «Бюджетга тўловлар бўйича қарзлар (турлари бўйича)» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир солиқ турлари бўйича алоҳида юритилади.

275. Бюджетга тўловлар бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6400) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Давр харажатларига тааллуқли хар хил ажратмалар, солиқлар ва йиғимлар бўйича бюджетга қарзлар 9430 6410 2. Тайёр маҳсулотларни, товарларни сотишда, ишларни бажариш ва хизматларни кўрсатиш, шунингдек, асосий воситалар ва бошқа активларни сотиш ва турли чиқаришда ҚҚС ва акциз суммаси ҳисобланиши 4010 6410 3. Бюджетдан маблағлар қайтарилиши ёки келгуси тўловлар ҳисобига ўтказилиши (якуний ҳисоб-китоблар ва бошқалар) 5110, 5210, 5530, 4410 6410 4. Жисмоний шахсларнинг иш ҳақидан даромад солиғи суммаси ушлаб қолиниши 6710 6410 5. Ҳисобланган дивиденддан даромад солиғи суммаси ушлаб қолиниши 6610 6410 6. Фойдадан бюджетга тўловлар ҳисобланиши 9810-9890 6410 7. Бюджетга тўловлар ўтказиб берилиши 6410 5010-5530 8. Моддий ресурслар, товарлар, ишлар ва хизматларга тегишли бўлган ҚҚС суммаси ҳисобга олиниши 6410 4410 9. Олинган кредитлар ва қарзлар ҳисобидан бюджетга қарзлар тўланиши 6410 6810-6840, 7810-7840

Суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича жорий қарзлар (6500)

276. Ташкилот мулки ва ходимларини суғурта қилиш, давлат ижтимоий суғуртаси, ташкилот ходимларининг нафақа таъминоти ва тиббий суғуртаси, давлат мақсадли жамғармаларига ажратмалар, шунингдек, учинчи шахслар мулкий манфаатларига келтирилган зарарлар учун фуқаролик жавобгарлигини суғурта қилиш бўйича қарзлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

6510 «Суғурта бўйича тўловлар»;

6520 « Давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар».

277. 6510 «Суғурта бўйича тўловлар» ҳисобварағи ташкилотнинг мулки ва ходимини суғурталаш бўйича қарзлари тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

278. 6520 «Давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар» ҳисобварағи ташкилотнинг давлат мақсадли жамғармалари олдидаги ажратмалар бўйича қарзлари тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

279. Суғурта тўловлари ва давлат мақсадли жамғармаларига ажратмалар бўйича қарз суммалари суғурта ва давлат мақсадли жамғармалари бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6500) кредитида харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Суғурта тўловлари ва давлат мақсадли жамғармаларига ажратмалар бўйича қарз суммаларининг тўланиши суғурта ва давлат мақсадли жамғармалари бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6500) дебетда пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Суғурта ва давлат мақсадли жамғармалари бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (6500) бўйича аналитик ҳисоб суғуртачилар ва алоҳида суғурта шартномалари, шунингдек, ташкилот тўловчи деб ҳисобланган ҳар бир давлат мақсадли жамғармалари бўйича алоҳида юритилади.

280. Суғурта ва давлат мақсадли жамғармалари бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6500) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Капитал қўйилмалар билан боғлиқ суғурта тўловлари бўйича қарз суммалари 0810-0890 6510 2. Суғурта бўйича ҳисобланган тўловлар ташкилот харажатларига ўтказилиши Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 6510 3. Ҳисобланган суғурта тўловлари суммаси банкдаги ҳисобварақлардан тўланиши 6510 5110-5530 4. Ташкилот ходими ҳисобидан давлат мақсадли жамғармаларига ажратмалар қилиниши 6710 6520 5. Ташкилот ходими ҳисобидан давлат мақсадли жамғармаларига ажратмалар қилиниши Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 6520 6. Давлат мақсадли жамғармаларига ҳисобланган суммалар ўтказиб берилиши 6520 5110-5530

Таъсисчиларга бўлган жорий қарзлар (6600)

281. Ташкилотнинг таъсисчилар олдида дивидендлар бўйича ва чиқиб кетаётган таъсисчилар олдида уларнинг улушлари, шунингдек, таъсисчиларга таъсис ҳужжатларига киритилган ўзгартиришлар давлат рўйхатидан ўтказилгунга қадар улар киритган улушлар бўйича жорий мажбуриятлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

6610 «Тўланадиган дивидендлар»;

6620 «Чиқиб кетаётган таъсисчиларга улушлари бўйича қарз»;

6630 «Таъсисчиларнинг устав капиталини ошириш бўйича улушлари».

Ташкилот раҳбарияти томонидан акцияларга дивидендлар тўлаш тўғрисида қарор эълон қилинганидан сўнг, дивиденд суммаси жорий мажбурият сифатида акс эттирилади. Дивидендлар акциялар бўйича қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ тақсимланади.

282. 6610 «Тўланадиган дивидендлар» ҳисобварағи ҳисобланган дивиденд суммасига 8710 «Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари)» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда кредитланади.

283. 6620 «Чиқиб кетаётган таъсисчиларга улушлари бўйича қарз» ҳисобварағининг кредитида ташкилотнинг чиқиб кетаётган таъсисчиси улушлари бўйича ҳисобланган мажбуриятлари суммаси 8330 «Пай ва улушлар», 8610 «Сотиб олинган хусусий акциялар — оддий», 8610 «Сотиб олинган хусусий акциялар — оддий» ҳисобварақлари билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Таъсисчи таъсисчилар таркибидан чиқарилганда асосий воситалар билан ҳисоб-китоб қилиш таъсисчи (иштирокчи)лар йиғилишининг қарорига асосан ёки таъсис ҳужжатларига мувофиқ қуйидагича акс эттирилади:

дебет 6620 «Чиқиб кетаётган таъсисчиларга улушлари бўйича қарз» — чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улуши бўйича ташкилотнинг қарзи суммасига;

дебет бошқа жорий дебиторлик қарзларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (4800) — берилаётган асосий воситалар қиймати билан чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улушлари бўйича ташкилотнинг қарзи суммаси ўртасидаги фарқ сифатида чиқиб кетаётган иштирокчилар томонидан қопланиши лозим бўлган суммага;

кредит 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» — чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улуши бўйича ташкилотнинг қарзини ҳисоб-китоб қилиш учун бериладиган асосий воситалар қиймати суммасига.

Бунда, берилаётган асосий воситалар қиймати чиқиб кетаётган иштирокчиларнинг улушлари бўйича қарзлари суммасидан ошиб кетса, фарқ чиқиб кетаётган иштирокчилар томонидан қопланади.

284. 6630 «Таъсисчиларнинг устав капиталини ошириш бўйича улушлари» ҳисобварағида таъсис ҳужжатларига киритилган ўзгартиришлар давлат рўйхатидан ўтказилгунга қадар улар киритган улушлар бўйича ташкилотнинг таъсисчилар олдидаги мажбуриятлари активларни ҳисобга олувчи тегишли ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

285. 6610 «Тўланадиган дивидендлар», 6620 «Чиқиб кетаётган таъсисчиларга улушлари бўйича қарз», «6630 «Таъсисчиларнинг устав капиталини ошириш бўйича улушлари» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб (кўрсатувчига акциялардан ташқари) ҳар бир таъсисчи бўйича алоҳида юритилади. Таъсисчиларга бўлган қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6600) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Акциядорларга дивидендлар ҳисобланиши 8710, 8720 6610 2. Дивидендларни тўлаш манбаида ушлаб қолинадиган даромад солиғининг ҳисобланиши 6610 6410 3. Ҳисобланган дивидендларнинг тўланиши 6610 5010-5530 4. Чиқиб кетаётган таъсисчиларга улушлари бўйича қарзнинг ҳисобланиши 8330, 8610, 8620 6620 5. Чиқиб кетаётган таъсисчиларга улушлари бўйича қарзнинг тўланиши 6620 5010-5530 6. Таъсис ҳужжатларига киритилган ўзгартиришлар давлат рўйхатидан ўтказилгунга қадар таъсисчилардан улушларнинг келиб тушиши активларни ҳисобга олиш ҳисобварақлари 6630 7. Таъсис ҳужжатларига киритилган ўзгартиришлар давлат рўйхатидан ўтказилгандан кейин олдин олинган қўшимча улушлар суммаларининг ҳисобга олиниши 6630 4610

Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар (6700)

286. Ташкилотнинг ходимларга иш ҳақи тўлаш (иш ҳақининг барча турлари, мукофотлар, ёрдам, ишлайдиган пенсия олувчиларга ҳисобланган пенсия ва бошқа тўловлар) бўйича жорий қарзлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

6710 «Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар»;

6720 «Депонентланган иш ҳақи».

287. 6710 «Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар» ҳисобварағининг кредитида иш ҳақи, ижтимоий суғурта бўйича нафақалар, пенсиялар ва бошқа шу каби суммалар акс эттирилади. 6710 «Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар» ҳисобварағининг дебетида ҳисобланган иш ҳақини тўлаш ва ундан ушланмалар акс эттирилади.

288. Ҳар йилги ва қўшимча таътил бўйича суммаларни ҳисоблашда ушбу суммалар иш ҳақи жамғармасига жорий ойга тўғри келадиган таътил кунлари суммаси миқдорида киритилади. Таътилнинг бир қисми кейинги ойга ўтган ҳолларда, ушбу кунлар учун ходимларга тўланган суммалар жорий ойда берилган бўнак суммаси каби акс эттирилади ва 4290 «Ходимларга берилган бошқа бўнаклар» ҳисобварағининг дебетида ва 5010 «Миллий валютадаги пул маблағлари» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

289. 6720 «Депонентланган иш ҳақи» ҳисобварағида ходимларнинг олинмаган иш ҳақи бўйича қарзлари акс эттирилади.

6710 «Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китоблар» ва 6720 «Депонентланган иш ҳақи» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб ташкилотнинг ҳар бир ходими бўйича алоҳида юритилади.

290. Иш ҳақи бўйича ходимлар билан ҳисоб-китобларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6700) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Капитал қўйилмалар соҳасида банд бўлган ходимларга иш ҳақи ҳисобланиши 0810-0890 6710 2. Товар-моддий захираларни тайёрлаш ва сотиб олиш операциялари бўйича иш ҳақи ҳисобланиши 1010-1120, 2910-2990 6710 3. Товар-моддий захираларни тайёрлаш ва сотиб олиш операциялари бўйича иш ҳақи ҳисобланиши (1510-ҳисобварақ қўлланилганда) 1510 6710 4. Асосий ишлаб чиқариш, ёрдамчи ишлаб чиқариш, умумий ишлаб чиқариш цехлари, яроқсиз маҳсулотни тўғрилаш ва хизмат кўрсатувчи хўжаликлар ишчиларига иш ҳақи суммалари ҳисобланиши 2010, 2310, 2510, 2610, 2710 6710 5. Маҳсулот сотишда, бошқарув ва бошқа операцияларда банд бўлган ходимларга иш ҳақи ҳисобланиши 9410-9430 6710 6. Келгуси давр харажатларига киритиладиган ишлар учун иш ҳақи ҳисобланиши (мавсумий тармоқларда ва бошқалар) 3190 6710 7. Асосий воситаларни ҳисобдан чиқариш жараёнлари бўйича ҳисобланган иш ҳақи 9210 6710 8. Ортиқча тўланган суммалар (иш ҳақи ва бошқалар) кассага қайтарилиши 5010 6710 9. Табиий офатлар, ёнғинларни бартараф қилиш билан боғлиқ бўлган ишчиларга иш ҳақи ҳисобланиши 9720 6710 10. Ходимларга бир марталик мукофот ҳисобланиши 9430 6710 11. Маҳсулот, иш, хизматлар қиймати ташкилот ишчиларидан ушлаб қолиниши 6710 4790 12. Ходимларга ҳисобланган суммалар кассадан тўланиши (иш ҳақи, мукофотлар ва бошқалар) 6710 5010 13. Ҳисобдор шахсларнинг қайтармаган бўнак суммалари ушлаб қолиниши 6710 4220-4290 14. Акцияларга обуна бўйича мажбуриятлар қопланиши 6710 4610 15. Кредитга сотиб олинган товарлар учун ҳисоб-китоблар бўйича навбатдаги тўловлар ишчилардан ушлаб қолиниши 6710 4710 16. Айбдор ишчиларнинг иш ҳақи суммасидан етказилган моддий зарарлар суммаси ушлаб қолиниши 6710 4730

Қисқа муддатли кредитлар ва қарзлар (6800)

291. Ташкилот томонидан сўмда ва чет эл валютасида олинган қисқа муддатли (12 ой муддатгача) кредит ва қарзларнинг ҳолатлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

6810 «Қисқа муддатли кредитлар»;

6820 «Қисқа муддатли қарзлар»;

6830 «Тўланадиган облигациялар»;

6840 «Тўланадиган векселлар».

292. 6810 «Қисқа муддатли кредитлар» ҳисобварағида ташкилотнинг қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ олган қисқа муддатли кредитлари ҳисобга олинади.

Олинган қисқа муддатли кредитларнинг суммалари 6810 «Қисқа муддатли кредитлар» ҳисобварағининг кредитида ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида акс эттирилади.

Қайтарилган қисқа муддатли кредитлар суммаси 6810 «Қисқа муддатли кредитлар» ҳисобварағининг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

6810 «Қисқа муддатли кредитлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир кредитни тақдим этган банк, кредит суммаси, муддати бўйича алоҳида юритилади.

293. 6820 «Қисқа муддатли қарзлар» ҳисобварағида Ўзбекистон Республикаси ва чет элдаги қарз берувчилардан (банкдан ташқари) 12 ойдан кўп бўлмаган муддатга олинган қарзлар ҳисобга олинади.

Қарз берувчилардан (банкдан ташқари) тушган маблағлар пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебети ва 6820 «Қисқа муддатли қарзлар» ҳисобварағининг кредити бўйича қайд қилиб борилади.

Олинган қарзларни қайтариш 6820 «Қисқа муддатли қарзлар» ҳисобварағининг дебетида ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитида акс эттирилади.

6820 «Қисқа муддатли қарзлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб қарз берувчилар ва қарзларни қайтариш муддати бўйича алоҳида юритилади.

294. 6830 «Тўланадиган облигациялар» ҳисобварағида тўлов муддати 12 ойдан ортиқ бўлмаган облигацияларни муомалага чиқариш ҳисобига ташкилотга жалб этилган маблағлар ҳисобга олинади. Агар маблағларни жалб қилиш облигацияларни номинал қийматидан юқори баҳога сотиш йўли билан амалга оширилса, облигацияларни сотиш баҳоси билан номинал қиймати ўртасидаги фарқ 6220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағининг кредитида ҳисобга олинади.

6830 «Тўланадиган облигациялар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир облигация тури ва уни қоплаш муддати бўйича алоҳида юритилади.

295. 6840 «Тўланадиган векселлар» ҳисобварағида қоплаш муддати 12 ойдан ортиқ бўлмаган берилган векселлар ҳисобга олинади.

Ташкилотда берилган векселларни ҳисобга олиш операциялари 6840 «Тўланадиган векселлар» ҳисобварағининг кредитида ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида акс эттирилади.

Вексель бўйича операциялар натижасида қарз берувчидан олинган пул маблағларининг ташкилот томонидан қайтарилиши 6840 «Тўланадиган векселлар» ҳисобварағининг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

6840 «Тўланадиган векселлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб векселлар ҳисобини амалга оширадиган банклар, вексель ушловчилар ва ҳар бир вексель бўйича алоҳида юритилади.

296. Қисқа муддатли кредитлар ва қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6800) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Қисқа муддатли кредитлар ва қарзлар олиниши 5110-5530 6810-6820 2. Қисқа муддатли кредитлар ва қарзлар ҳисобига товар-моддий захираларнинг харид қилиниши 1010-2910 6810-6820 3. Қисқа муддатли кредитлар ва қарзлар ҳисобидан мол етказиб берувчилар ва пудратчиларнинг қарзи тўланиши 6010 6810-6820 4. Қисқа муддатли кредитлар ва қарзлар қайтарилиши 6810-6820 5110-5530 5. Қисқа муддатли кредитлар ва қарзлар ажратилган бўлинмалар ҳисобидан қайтарилиши 6810-6820 6110 6. Берилган вексель ва облигациялар эвазига қисқа муддатли қарз олиниши 5110-5530 6830-6840 7. Берилган вексель ва облигациялар қопланиши 6830-6840 5110-5530

Бошқа жорий кредиторлик қарзлар (6900)

297. Бошқа кредиторлар билан операциялар бўйича жорий қарзлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

6910 «Тўланадиган оператив ижара»;

6920 «Ҳисобланган фоизлар»;

6930 «Роялти бўйича қарзлар»;

6940 «Кафолатлар бўйича қарзлар»;

6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми»;

6960 «Даъволар бўйича тўловлар»;

6970 «Ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар»;

6990 «Бошқа мажбуриятлар».

298. 6910 «Тўланадиган оператив ижара» ҳисобварағида ташкилотнинг оператив ижара бўйича ижарага берувчи олдидаги мажбурияти акс эттирилади. Ҳисобланган ижара суммаси 6910 «Тўланадиган оператив ижара» ҳисобварағининг кредитида, ижарага берувчига тўланган сумма эса ушбу ҳисобварақнинг дебетида акс эттирилади.

6910 «Тўланадиган оператив ижара» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир оператив ижара шартномаси бўйича алоҳида юритилади.

299. 6920 «Ҳисобланган фоизлар» ҳисобварағида кредиторлар томонидан берилган қарзлар ва кредитлар бўйича ҳисобланган фоизлар акс эттирилади. Тўланиши лозим бўлган фоизлар бўйича ҳисобланган суммалар 6920 «Ҳисобланган фоизлар» ҳисобварағининг кредитида, фоизлар бўйича қарзларни тўлаш эса ушбу ҳисобварақнинг дебетида акс эттирилади.

6920 «Ҳисобланган фоизлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир кредитор бўйича алоҳида юритилади.

300. 6930 «Роялти бўйича қарзлар» ҳисобварағида ташкилотнинг бошқа ташкилотлардан фойдаланиш учун активларнинг олиниши натижасида вужудга келган роялти тўловлари бўйича ташкилотнинг мажбуриятлари ҳисобга олинади. Роялти бўйича ҳисобланган қарзлар 6930 «Роялти бўйича қарзлар» ҳисобварағининг кредитида харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

6930 «Роялти бўйича қарзлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир кредитор бўйича алоҳида юритилади.

301. 6940 «Кафолатлар бўйича қарзлар» ҳисобварағида ташкилотнинг сотилган маҳсулотларга кафолатли хизмат кўрсатиш бўйича харидорлар олдидаги мажбуриятлари акс эттирилади. Агар ташкилот маҳсулотини сотиш вақтида харидорга кафолатли муддат берса, ушбу мажбурият бутун кафолат муддати давомида мавжуд бўлади. Кафолат суммаси маҳсулот сотиш амалга оширилган даврда харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида акс эттирилади. Ташкилот ўз тажрибасидан келиб чиққан ҳолда, келгуси даврларга бериладиган кафолат суммаси қанчага тўғри келиши, яъни товар ёки хизматнинг бир бирлигига тўғри келадиган ўртача хизмат қийматини ҳисоблаб чиқиши ва ушбу суммани 6940 «Кафолатлар бўйича қарзлар» ҳисобварағининг кредитида харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттириши мумкин.

6940 «Кафолатлар бўйича қарзлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб кафолат билан сотилган хар бир маҳсулот, иш ва хизматларнинг турлари бўйича алоҳида юритилади.

302. 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми» ҳисобварағида 12 ой давомида тўланиши лозим бўлган узоқ муддатли қарз мажбуриятларининг жорий қисми акс эттирилади. Узоқ муддатли мажбуриятлар жорий қисмга ўтказилганда 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми» ҳисобварағи тўланадиган суммага узоқ муддатли мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда кредитланади ва узоқ муддатли мажбуриятларнинг бошланғич суммасини камайтиради. Шунингдек, ушбу ҳисобварақда молиявий ижара бўйича ижарага берувчи олдидаги узоқ муддатли мажбуриятларнинг жорий қисми ҳам акс эттирилади.

6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб узоқ муддатли мажбуриятларнинг турлари, қайтарилиш муддатлари бўйича Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги ва унинг ташқарисидаги узоқ муддатли мажбуриятларни ажратган ҳолда алоҳида юритилади.

303. 6960 «Даъволар бўйича тўловлар» ҳисобварағи харидорлар, буюртмачилар ва бошқа ташкилотлар томонидан билдирилган даъволар, шунингдек, тан олинган (ёки эътироф этилган) жарималар, пенялар ва неустойкалар бўйича ташкилотнинг қарзи тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. Даъволар асосан шартнома мажбуриятларини бажармаганликдан келиб чиқиб, 6960 «Даъволар бўйича тўловлар» ҳисобварағининг кредитида харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

304. 6960 «Даъволар бўйича тўловлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир кредитор ва даъво бўйича алоҳида юритилади.

305. 6970 «Ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар» ҳисобварағи ташкилот ишчиларига маъмурий-хўжалик ва операцион харажатлар, шунингдек, хизмат сафарлари учун берилган ҳисобдорлик суммалари билан ҳақиқий сарфланган суммалари ўртасидаги фарқ натижасида келиб чиқадиган қарзлар тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

306. Агар сарфланган сумма ҳисобдорлик бўйича берилган суммадан ошса, ташкилотнинг ҳисобдор шахс олдидаги қарзи вужудга келади ва ушбу сумма 6970 «Ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар» ҳисобварағининг кредитида кўрсатилади.

6970 «Ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳисобдор шахсларнинг ҳар бири бўйича алоҳида юритилади.

307. 6990 «Бошқа мажбуриятлар» ҳисобварағи нотижорат операциялар бўйича жисмоний ва юридик шахслар (ўқув юртлари, илмий ташкилотлар ва бошқалар) олдидаги суд органларининг ижроия ҳужжатлари ёки қарорлари асосида ташкилот ишчиларининг иш ҳақидан турли ташкилот ва алоҳида шахслар фойдасига ушлаб қолинган суммалар бўйича ташкилотнинг жорий мажбуриятлари акс эттирилади.

308. 6990 «Бошқа мажбуриятлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб бошқа мажбуриятларнинг ҳар бир тури бўйича алоҳида юритилади.

309. Бошқа кредиторларга бўлган қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6900) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Оператив ижара бўйича ҳисобот даврида тўланиши лозим бўлган ижара тўловлари ҳисобланиши Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 6910 2. Оператив ижара бўйича қарз тўланиши 6910 5010-5530 3. Молиявий ижара бўйича фоиз ҳисобланиши 9610 6920 4. Қарзлар бўйича фоизлар ҳисобланиши 9610 6920 5. Қарзлар бўйича ҳисобланган фоизлар тўланиши 6920 5110-5530 6. Роялти ҳисобланиши 9690 6930 7. Ҳисобланган роялти тўланиши 6930 5110-5530 8. Кафолатли хизмат бўйича қарз ҳисобланиши 9430 6940 9. Кафолатли хизмат бўйича ҳақиқий харажатлар ҳисобдан чиқарилиши 6940 Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 10. Узоқ муддатли мажбуриятларнинг жорий қисмга ўтказилиши 7810-7920 6950 11. Узоқ муддатли мажбуриятларнинг жорий қисми бўйича тўлов амалга оширилиши 6950 5110-5530 12. Тан олинган даъволар (хатолар, йўлдаги камомад, маҳсулот сифатининг мувофиқ келмаслиги ва бошқалар) бўйича қарзлар ҳисобланиши 9430 6960 13. Товар-моддий захиралардаги арифметик хатолардан келиб чиққан даъволар бўйича қарзлар (ҳисоб-китоб ҳужжатларидагидан ҳақиқатда кам етказиб берилганда) ҳисобланиши 1010-2990 6960 14. Шартнома мажбуриятларига риоя қилмаганлик учун жарималар, пенялар, неустойкалар суммалари бўйича қарзлар (тан олинган ёки арбитраж томонидан эътироф этилган ҳажмда) ҳисобланиши 9430 6960 15. Асосий ишлаб чиқариш, ёрдамчи ишлаб чиқариш, умумий ишлаб чиқариш ва бошқарув эҳтиёжлари, хизмат кўрсатувчи хўжаликларга тааллуқли харажатларни амалга оширганлиги учун ҳисобдор шахсларга қарзлар ҳисобланиши 2010, 2310, 2510, 2710, 9420 6970 16. Яроқсиз маҳсулот билан боғлиқ бўлган турли харажатлар (қайтариб олиб келиш ва бошқа) тўлови учун ҳисобдор шахсларга қарзлар ҳисобланиши 2610 6970 17. Сотиб олинган товарлар учун ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар ҳисобланиши 2910-2990 6970 18. Маҳсулотни сотиш билан боғлиқ бўлган (транспорт ва бошқа) харажатларни амалга оширганлиги учун ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар ҳисобланиши 9410 6970 19. Табиий офатларнинг олдини олиш ёки бартараф қилиш билан боғлиқ бўлган турли харажатларнинг тўлови учун ҳисобдор шахсларга бўлган қарзлар ҳисобланиши 9720 6970 20. Капитал қўйилмаларда турли ташкилотлар хизматлар кўрсатди 0810-0890 6990 21. Турли ташкилот ва шахслардан турли товар-моддий захираларни сотиб олинди ва ҳар хил хизматлар қабул қилиниши 1510 6990 22. Турли ташкилотлар асосий, ёрдамчи, умумий ишлаб чиқариш цехлари ва хизмат кўрсатиш хўжаликларига хизматлар кўрсатишди 2010, 2310, 2510, 2710 6990 23. Яроқсиз маҳсулотни тузатиш билан боғлиқ бўлган харажатлар бўйича истеъмолчиларга бўлган қарз 2610 6990 24. Бошқа шахслардан товарлар келиб тушди 2910-2990 6990 25. Асосий воситаларни ҳисобдан чиқаришда кўрсатган хизматлари учун бошқа ташкилотларга бўлган қарз 9210 6990 26. Бошқа шахслардан пул эквивалентлари келиб тушди 5610 6990 27. Бошқа шахслардан ўтказмалар келиб тушди 5710 6990 28. Бошқа шахслардан қимматли қоғозлар сотиб олинди 0610, 5810 6990 29. Турли ташкилотларнинг ижтимоий соҳа объектларини сақлаш бўйича кўрсатган хизматлари ҳисобланди 2710 6990 30. Сотиб олинган акцияларни сақлаганлиги учун депозитарийга бўлган қарз ҳисобланди 9690 6990

2-§. Узоқ муддатли мажбуриятлар

310. Ушбу параграфнинг ҳисобварақлари ташкилотнинг юридик ва жисмоний шахслар олдидаги узоқ муддатли мажбуриятлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

311. Ушбу параграфдаги ҳисобварақларда чет эл валютасидаги мажбуриятлар Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (22-сонли БҲМС) « Чет эл валютасида ифодаланган активлар ва мажбуриятларнинг ҳисоби »га (рўйхат рақами 3587, 2024 йил 19 декабрь) мувофиқ ҳисобга олинади.

Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга узоқ муддатли тўловлар (7000)

312. Ташкилотнинг мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга қабул қилинган товар-моддий захиралар, бажарилган ишлар, кўрсатилган хизматлар, шунингдек, юк ташиш бўйича олинган хизматлар учун вужудга келган узоқ муддатли мажбуриятлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

7010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга узоқ муддатли тўловлар»;

7020 « Берилган узоқ муддатли векселлар».

313. 7010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга узоқ муддатли тўловлар» ҳисобварағининг кредитида ҳақиқатда келиб тушган товар-моддий захиралар ва бошқа активлар, қабул қилинган иш ва хизматларнинг қиймати ушбу қийматликлар ёки тегишли харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда кўрсатилади. Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир мол етказиб берувчилар ва пудратчилар бўйича алоҳида юритилади.

314. 7020 «Берилган узоқ муддатли векселлар» ҳисобварағининг кредитида сотиб олинган товар-моддий захиралар ва бошқа активлар, қабул қилинган иш ва хизматлар учун векселлар билан таъминланган узоқ муддатли мажбуриятлар ҳисобга олинади ва улар қопланиш давригача бухгалтерия ҳисобида акс эттирилади.

7020 «Берилган узоқ муддатли векселлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб берилган векселларнинг ҳар бир тури бўйича алоҳида юритилади.

315. Мол етказиб берувчиларга тўланадиган узоқ муддатли мажбуриятлар жорий қисмга ўтказилганда 6010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўловлар», 6020 «Берилган векселлар» ҳисобварақлари кредитланиб, 7010 «Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга узоқ муддатли тўловлар», 7020 «Берилган узоқ муддатли векселлар» ҳисобварақлари дебетланади.

316. Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган узоқ муддатли ҳисобварақларнинг (7000) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Ташкилотга ўрнатиладиган асбоб-ускуналар келиб тушиши 0710, 0720 7010 2. Капитал қўйилмалар учун мол етказиб берувчилар ва пудратчиларнинг бажарган ишлари ва кўрсатган хизматлари юзасидан берилган ҳисобварақлар тўловга қабул қилиниши 0810-0890 7010 3. Мол етказиб берувчилардан материаллар келиб тушиши 1010-1090 7010 4. Мол етказиб берувчилардан ўстиришга ва бўрдоқига боқиладиган ҳайвонлар келиб тушиши 1110, 1120 7010 5. Мол етказиб берувчилардан турли товар-моддий захиралар келиб тушиши (1510-ҳисобварақ қўлланилганда) 1510 7010 6. Мол етказиб берувчилардан товар-моддий захиралар сотиб олинганда тўланган ҚҚС суммаси ҳисобга олиниши 4410 7010 7. Ташкилот томонидан асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатувчи хўжалик, умумий ишлаб чиқариш ва бошқарув эҳтиёжлари учун мол етказиб берувчиларнинг бажарган иш ва хизматлари (жумладан: энергия, газ, буғ, сув) қабул қилиниши 2010, 2310, 2510, 2710, 9420-9430 7010 8. Яроқсиз маҳсулотни тузатиш ва кафолатли таъмирлаш бўйича мол етказиб берувчиларнинг кўрсатган хизматлари 2610 7010 9. Келгуси давр харажатларига тегишли бўлган мол етказиб берувчилардан олинган иш ва хизматлар 3190 7010 10. Мол етказиб берувчилардан товарлар келиб тушиши 2910-2990 7010 11. Маҳсулотлар, товарлар, иш ва хизматларни сотиш жараёнида мол етказиб берувчилар ва пудратчиларнинг кўрсатган иш ва хизматлари 9410 7010 12. Табиий офатларни тугатишда мол етказиб берувчилар ва пудратчиларнинг хизматлари 9720 7010 13. Мол етказиб берувчилар ва пудратчиларнинг қарзлари узоқ муддатли қисмдан жорий қисмга ҳисобдан чиқарилиши 7010 6010 14. Даъво муддати тугаган кредиторлик қарзлари ҳисобдан чиқарилиши 7010 9390

Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар бўйича узоқ муддатли мажбуриятлар (7100)

317. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар бўйича узоқ муддатли мажбуриятлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

7110 «Ажратилган бўлинмаларга бўлган узоқ муддатли қарзлар»;

7120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига бўлган узоқ муддатли қарзлар».

318. 7110 «Ажратилган бўлинмаларга бўлган узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағида ташкилотнинг умумий балансга қўшиладиган филиаллар, ваколатхоналар, бўлимлар ва бошқа ажратилган бўлинмалар олдидаги узоқ муддатли мажбуриятлар (хўжалик ичидаги ёки баланс ичидаги ҳисоб-китоблар) ҳисобга олинади.

7110 Ташкилотнинг турли хилдаги операциялар бўйича ажратилган бўлинмалар олдидаги узоқ муддатли мажбуриятлари «Ажратилган бўлинмаларга бўлган узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағининг кредитида товар-моддий захиралар, пул маблағлари, харажатлар ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

319. 7120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига бўлган узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағида ташкилотнинг шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари олдидаги узоқ муддатли мажбуриятлари (баланслараро ёки ташкилотлар орасидаги ҳисоб-китоблар) ҳисобга олинади.

7120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига бўлган узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағининг кредитида турли хилдаги операциялар бўйича шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари олдидаги жорий мажбуриятлар товар-моддий захиралар, пул маблағлари, харажат ва бошқаларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

7110 «Ажратилган бўлинмаларга бўлган узоқ муддатли қарзлар», 7120 «Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига бўлган узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир ажратилган бўлинма, шуъба ва қарам хўжалик жамияти бўйича алоҳида юритилади.

320. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига тўловлар бўйича узоқ муддатли мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (7100) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Ажратилган бўлинмалардан, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан товар-моддий захиралар қабул қилиниши 0710-0890, 1010-1120, 2810-2990 7110, 7120 2. Ажратилган бўлинмалардан, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан товар-моддий захиралар олиниши операциясини 1510-ҳисобварағини қўллаган ҳолда ҳисобга олиниши 1510 7110, 7120 3. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан олинган товар-моддий захиралар қийматидаги фарқнинг ҳисобга олиниши 1610 7110, 7120 4. Асосий ва ёрдамчи ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатувчи хўжалик, умумий ишлаб чиқариш ва бошқарув эҳтиёжлари учун ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятлари кўрсатган хизматлар ҳисобга олиниши 2010, 2310, 2510, 2710, 9420-9430 7110, 7120 5. Ажратилган бўлинмалардан олинган ярим тайёр маҳсулотлар қабул қилиниши 2110 7110 6. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларининг келгуси давр харажатлари таркибида ҳисобга олинадиган хизматлари 3190 7110, 7120 7. Ажратилган бўлинмалардан кассага нақд пул келиб тушиши (йўлланмалар учун) 5010 7110 8. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан пул маблағлари келиб тушиши 5110-5530 7110, 7120 9. Ажратилган бўлинмалар, шуъба ва қарам хўжалик жамиятларидан пул эквивалентлари келиб тушиши 5610 7110, 7120

Кечиктирилган узоқ муддатли мажбуриятлар (7200)

321. Ташкилотнинг узоқ муддатга кечиктирилган мажбуриятлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

7210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар»;

7220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар»;

7230 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар»;

7240 «Солиқлар ва йиғимлар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлар»;

7250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи узоқ муддатли мажбуриятлари»;

7290 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлар».

322. 7210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи қопланиш даври давомида даромадга тақсимланадиган облигацияларнинг дисконти (чегирмаси) бўйича ташкилотнинг узоқ муддатли кечиктирилган даромадларини акс эттиради. Ушбу ҳисобварақ фақат облигация сотиб олувчиларда қўлланилади. Облигациялар дисконт билан сотиб олинганда, дисконт суммаси 7210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи ва тўланган сумма пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг кредитида узоқ муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Облигациялар бўйича дисконт (чегирма)лар жорий қисмга ўтказилганда 7210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи дебетланади ва 6210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи кредитланади.

7210 «Дисконт (чегирма)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир облигациянинг тури ва қоплаш муддати бўйича алоҳида юритилади.

323. 7220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи қопланиш даври давомида даромадга тақсимланадиган облигацияларнинг мукофоти (устамаси) бўйича ташкилотнинг узоқ муддатли кечиктирилган даромадларини акс эттиради. Ушбу ҳисобварақ фақат облигация сотувчиларда қўлланилади. Облигациялар мукофот билан сотилганда 7220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи ва 7830 «Тўланадиган узоқ муддатли облигациялар» ҳисобварағи пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда кредитланади. Облигациялар бўйича мукофот (устама)лар жорий қисмга ўтказилганда 7220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи дебетланади ва 6220 «Мукофот (устама)лар шаклидаги кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи кредитланади.

7220 «Мукофот (устама)лар шаклидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир облигациянинг тури ва қоплаш муддати бўйича алоҳида юритилади.

324. 7230 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи товарлар, ишлар ва хизматлар учун пул маблағларини олиш ва товарларни етказиб бериш, ишларни бажариш ва хизматларни кўрсатиш муддатлари орасидаги фарқ билан боғлиқ ташкилот мажбуриятлари тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. 7230 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағининг кредитида келгуси даврга тегишли бўлган даромадлар суммаси пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда, дебетида эса тегишли давр келганда 6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағига ўтказилган даромадлар жорий қисмининг суммаси акс эттирилади.

7230 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир даромад тури бўйича алоҳида юритилади.

325. 7240 «Солиқлар ва йиғимлар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлар» ҳисобварағида қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ тегишли ҳукумат идораларининг қарори бўйича бир неча йилга кечиктириб тўлашга рухсат этилган солиқ бўйича бюджет олдидаги узоқ муддатли қарзлар акс эттирилади. 7240 «Солиқлар ва йиғимлар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлар» ҳисобварағининг кредитида узоқ муддатли кечиктирилган тўловлар суммаси бюджетга тўловлар бўйича қарзларни (6400), суғурта ва давлат мақсадли жамғармаларига тўловлар бўйича қарзларни (6500) ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда ҳисобга олинади.

7240 «Солиқлар ва йиғимлар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир кечиктирилган солиқ ва тўловлар тури бўйича ва қопланиш муддати бўйича алоҳида юритилади.

326. 7250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи узоқ муддатли мажбуриятлари» ҳисобварағида вақтинчалик фарқлар натижасида юзага келадиган кечиктирилган фойда солиғи суммаси акс эттирилади.

Фойда солиғи бўйича харажатлар ҳисоб даромадидан келиб чиққан ҳолда ҳисобланади, тўланадиган фойда солиғи эса солиқ солинадиган даромаддан келиб чиқиб ҳисобланади. Ҳисоб даромад ва солиқ солинадиган даромадни аниқлашдаги ёндашувлардаги фарқ молиявий ҳисоботда акс эттирилиши лозим. Ташкилотнинг ҳисоб сиёсатига мувофиқ ҳисоб маълумотлари бўйича ҳисобланган фойда солиғи бўйича харажатлар ташкилот томонидан даромадни олиш давомида амалга оширилган деб қаралиб, тегишли даромадлар ва харажатлар юзага келган даврда ҳисобланади ва Ташкилотнинг Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда (2-шакл) акс эттирилади. Бунда ҳисоб даромадидан келиб чиқиб ҳисобланган фойда солиғи ва солиққа тортиладиган даромаддан келиб чиқиб ҳисобланган тўланадиган фойда солиғи ўртасидаги фарқ вақтинчалик фарқ сифатида юритилади ва 7250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи узоқ муддатли мажбуриятлари» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи мажбуриятларининг тегишли жорий қисми 7250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи узоқ муддатли мажбуриятлари» ҳисобварағининг дебетидан 6250 «Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи мажбуриятлари» ҳисобварағининг кредитига ўтказилади.

327. 7290 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлар» ҳисобварағида 6210 — 6250 ҳисобварақларида кўрсатилмаган ташкилотнинг бошқа узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятлари акс эттирилади.

328. Кечиктирилган узоқ муддатли мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (7200) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Дисконт билан сотилган облигацияларнинг дисконт суммаси 5110-5530 7210 2. Кечиктирилган дисконтнинг узоқ муддатли қисми жорий қисмга ўтказилиши 7210 6210 3. Облигациялар мукофот билан сотилганда ҳисобланган мукофот суммаси 5110-5530 7220 4. Кечиктирилган мукофотнинг узоқ муддатли қисми жорий қисмга ўтказилиши 7220 6220 5. Келгусида жўнатиладиган товар-моддий захиралар, кўрсатиладиган хизматлар, бажариладиган ишлар учун олдиндан пул маблағлари келиб тушиши 5110-5530 7230 6. Узоқ муддатли кечиктирилган даромадларнинг ҳисобот даврига тааллуқли жорий қисми ҳисобдан чиқарилиши 7230 6230 7. Солиқлар ва йиғимлар бўйича узоқ муддатли кечиктириш берилиши 6410, 6510-6530 7240 8. Бюджетга тўловлар учун ҳисобот давридаги солиқлар ва йиғимлар бўйича узоқ муддатли кечиктирилган мажбуриятларнинг жорий қисми ҳисобдан чиқарилиши 7240 6240 9. Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғи узоқ муддатли мажбуриятлари 9810 7250 10. Вақтинчалик фарқлар бўйича кечиктирилган фойда солиғининг узоқ муддатли қисмини жорий қисмга ўтказилиши 7250 6250

Харидорлардан ва буюртмачилардан олинган бўнаклар-узоқ муддатли қисми (7300)

329. Маҳсулот ва товарларни етказиб бериш, шунингдек, иш бажариш ёки хизмат кўрсатиш учун олинган бўнаклар бўйича узоқ муддатли мажбуриятлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 7310 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнаклар» ҳисобварағида амалга оширилади.

маҳсулот ва товарларни етказиб бериш, шунингдек, иш бажариш ёки хизмат кўрсатиш бўйича олинган бўнаклар

Ташкилот харидор ва буюртмачиларга маҳсулот ва товарларни етказиб бериш, шунингдек, иш бажариш ёки хизмат кўрсатиш учун улардан бўнак тўловини (олдиндан тўлашни) талаб қилиши мумкин. Бундай ҳолатда бўнак товар-моддий захираларни етказиб бериш, ишларни бажариш ва хизматларни кўрсатиш бўйича шартноманинг бажарилиши ҳамда харидор ва буюртмачилардан келгусидаги тўловларнинг келиб тушишига кафолат сифатида хизмат қилади.

Бундай бўнаклар пул маблағини олган ташкилот учун маҳсулот ва товарларни етказиб бериш ҳамда ишларни бажариш ёки хизматларни кўрсатиш амалга оширилишига қадар мажбурият бўлиб ҳисобланади. Олинган бўнакларга қуйидагилар мисол бўлади: ташкилот томонидан газ, сув, ёритиш ва бошқа маиший хизматлар, шунингдек, товар-моддий захираларни етказиб бериш учун олдиндан олинган тўловлар.

Олинган бўнак суммалари, шунингдек, қисман тайёр маҳсулот (иш, хизмат) учун олинган тўловлар суммаси 7310 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнаклар — узоқ муддатли қисми» ҳисобварағининг кредитида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Харидорлар ва буюртмачилардан олинган узоқ муддатли бўнаклар суммасининг жорий қисмга ўтказилиши 7310 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнаклар — узоқ муддатли қисми» ҳисобварағининг дебети, 6310 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнаклар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

7310 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнаклар — узоқ муддатли қисми» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб олинган бўнаклар тури бўйича алоҳида юритилади.

330. Харидорлар ва буюртмачилардан олинган бўнакларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (7300) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Узоқ муддатли бўнаклар олиниши 5010-5530 7310 2. Узоқ муддатли бўнаклар суммаси жорий қисмга ўтказилиши 7310 6310 3. Илгари олинган узоқ муддатли бўнаклар қайтарилиши 7310 5010-5530 4. Олдин олинган бўнаклар банк кредитлари ва бошқа ташкилотларнинг қарзи ҳисобига қайтарилиши 7310 6110-6190, 7110-7190

Узоқ муддатли кредитлар ва қарзлар (7800)

331. Ташкилотнинг Ўзбекистон Республикаси ҳудудидаги ва чет элдаги банклар ва қарз берувчилардан сўмда ва чет эл валютасида олган узоқ муддатли (12 ойдан узоқ муддатга) кредит ва қарзларининг ҳолатлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

7810 «Узоқ муддатли кредитлар»;

7820 «Узоқ муддатли қарзлар»;

7830 «Тўланадиган узоқ муддатли облигациялар»;

7840 «Тўланадиган узоқ муддатли векселлар».

332. Олинган узоқ муддатли кредитлар суммаси 7810 «Узоқ муддатли кредитлар» ҳисобварағининг кредитида ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида акс эттирилади.

Узоқ муддатли банк кредитини жорий қисмга ўтказишда, тегишли суммага 7810 «Узоқ муддатли кредитлар» ҳисобварағи дебетланади ва 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисми» ҳисобварағи кредитланади бунда узоқ муддатли банк кредитининг бошланғич қиймати камайтирилади.

Узоқ муддатли кредитларнинг аналитик ҳисоби уларга берилган кредитларнинг турлари ва муддатлари, банклар бўйича алоҳида юритилади.

333. 7820 «Узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағида ташкилотнинг Ўзбекистон Республикаси ва чет элдаги қарз берувчилардан (банкдан ташқари) 12 ойдан узоқ муддатга олган қарзлари ҳисобга олинади.

Қарз берувчилардан (банкдан ташқари) келиб тушган маблағлар пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебети ва 7820 «Узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

Узоқ муддатли қарзлар жорий қисмга ўтказилганда 7820 «Узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағи дебетланади ва тўланадиган сумма узоқ муддатли қарзларнинг бошланғич суммасини ушбу миқдорга камайтириб, 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисм» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

7820 «Узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир қарз берувчи ва қарзларни тўлаш муддати бўйича алоҳида юритилади.

334. 7830 «Тўланадиган узоқ муддатли облигациялар» ҳисобварағида тўлов муддати 12 ойдан кўп бўлган облигацияларни сотиш ҳисобига ташкилотга жалб этилган маблағлар ҳисобга олинади. Агар маблағларни жалб қилиш облигацияларни номинал қийматидан юқори баҳога сотиш йўли билан амалга оширилса, унда облигацияларни сотиш баҳоси билан номинал қиймати ўртасидаги фарқ 7220 «Мукофот (устама)лар кўринишидаги узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағининг кредитида ҳисобга олинади.

Узоқ муддатли тўланадиган облигациялар жорий қисмга ўтказилганда, тўланадиган сумма узоқ муддатли тўланадиган облигацияларнинг бошланғич суммасини ушбу миқдорга камайтириб, 7830 «Тўланадиган узоқ муддатли облигациялар» ҳисобварағи дебетланади ва 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисм» ҳисобварағининг кредитланади.

7830 «Тўланадиган узоқ муддатли облигациялар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир облигация тури ва тўлаш муддати бўйича алоҳида юритилади.

335. 7840 «Тўланадиган узоқ муддатли векселлар» ҳисобварағида қарз берувчиларга 12 ойдан ортиқ муддатда қайтариш учун берилган векселлар ҳисобга олинади.

Берилган векселлар ташкилотда 7840 «Тўланадиган узоқ муддатли векселлар» ҳисобварағининг кредитида ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида ҳисобга олинади.

Узоқ муддатли тўланадиган векселлар жорий қисмга ўтказилганда, тўланадиган сумма узоқ муддатли тўланадиган векселларнинг бошланғич суммасини ушбу миқдорга камайтириб,7840 «Тўланадиган узоқ муддатли векселлар» ҳисобварағи дебетланади ва 6950 «Узоқ муддатли мажбуриятлар — жорий қисм» ҳисобварағининг кредитланади.

7840 «Тўланадиган узоқ муддатли векселлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб векселлар ҳисобини амалга оширадиган банклар, вексель эгалари ва ҳар бир вексель бўйича алоҳида юритилади.

336. Узоқ муддатли кредитлар ва қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (7800) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Узоқ муддатли кредитлар ва қарзлар олиниши 5110-5530 7810-7820 2. Узоқ муддатли кредитлар ва қарзлар ҳисобига олинган товар-моддий захиралар қабул қилиниши 1010-2910 7810-7820 3. Узоқ муддатли кредитлар ва қарзлар ҳисобидан бўнаклар берилиши 4310-4330, 4410, 4510-4520 7810-7820 4. Узоқ муддатли кредитлар ва қарзлар ҳисобидан мол етказиб берувчилар ва пудратчиларга бўлган қарз тўланиши 6010 7810-7820 5. Берилган вексель ва облигациялар эвазига узоқ муддатли қарз олиниши 5110-5530 7830-7840 6. Узоқ муддатли кредитлар, қарзлар, облигациялар ва векселларни жорий қисмга ўтказилиши 7810-7840 6950

Бошқа узоқ муддатли кредиторлик қарзлар (7900)

337. Ташкилотнинг турли жисмоний ва юридик шахслар олдидаги молиявий ижара, нотижорат операциялар (ўқув юртлари, илмий ташкилотлар ва бошқалар), транспорт ташкилотларининг кўрсатган хизматлари бўйича, суд идораларининг қарорларига ва бошқа ҳужжатларга асосан турли ташкилотлар ва алоҳида шахслар манфаати учун ташкилот ишчиларининг иш ҳақидан ушланган суммалар бўйича узоқ муддатли мажбуриятлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

7910 «Тўланадиган молиявий ижара»;

7920 «Кредиторларга бўлган бошқа узоқ муддатли қарзлар».

338. 7910 «Тўланадиган молиявий ижара» ҳисобварағида ижарага олинган узоқ муддатли активлар учун ижарага берувчи билан ҳисоб-китоблар ҳисобга олинади.

Ташкилотга келиб тушган узоқ муддатли активлар учун ижарага берувчи олдидаги қарзлар 0310 «Молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда 7910 «Тўланадиган молиявий ижара» ҳисобварағининг кредитида ҳисобга олинади.

339. Ташкилотнинг турли кредиторларга бўлган узоқ муддатли қарзлари 7920 «Кредиторларга бўлган бошқа узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағининг кредитида товар-моддий захиралар ва харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

7920 «Кредиторларга бўлган бошқа узоқ муддатли қарзлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир кредитор бўйича алоҳида юритилади.

340. Кредиторларга бўлган бошқа узоқ муддатли қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (7900) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Ижара шартлари асосида молиявий ижарага келиб тушган асосий воситалар учун ижарага берувчи олдидаги қарз 0310 7910 2. Молиявий ижара бўйича тўловларни жорий қисмга ўтказилиши 7910 6950 3. Турли ташкилотлар ва шахслардан товар-моддий захиралар сотиб олиниши 1010-2990 7920 4. Ўрнатиладиган асбоб-ускуналарни сотиб олишда ва капитал қўйилмаларда турли ташкилотларнинг кўрсатган хизмати 0710-0720, 0810-0890 7920 5. Турли ташкилотлар умумий ишлаб чиқариш ва маъмурий йўналишдаги асосий, ёрдамчи цехларга хизмат кўрсатувчи хўжаликлар бўйича яроқсиз маҳсулотни тузатиш бўйича хизматлар кўрсатиши 2010, 2310, 2510, 2610, 2710, 9420 7920 6. Асосий воситалар ва бошқа активларнинг чиқиб кетишида кўрсатган хизматлари учун турли ташкилотлар олдидаги қарз 9210, 9220 7920 7. Турли ташкилот ва шахслардан пул эквивалентлари келиб тушиши 5610 7920 8. Бошқа шахслардан пул ўтказмалари келиб тушиши 5710 7920 9. Бошқа шахслардан қимматли қоғозлар сотиб олиниши 0610, 5810 7920 10. Ижтимоий соҳа объектларини сақлаш учун турли ташкилотларнинг кўрсатган хизматлари 9430 7920

3-боб. Хусусий капитал

341. Ушбу бобнинг ҳисобварақлари ташкилотнинг хусусий капитали ҳолати ва ҳаракати, шунингдек, қонунчилик ҳужжатлари ва (ёки) таъсис ҳужжатларига мувофиқ, ташкил этилган резервлар ва фондлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

342. Хусусий капитал ташкилотнинг активлари ва мажбуриятлари ўртасидаги фарқдир. Хусусий капитал мулк эгаси томонидан амалга оширилган қўшимча инвестициялар, фаолият натижаларига боғлиқ ҳолда кўпайиши ёки камайиши мумкин.

Устав капитали (8300)

343. Ташкилот устав капиталининг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

8310 «Оддий акциялар»;

8320 «Имтиёзли акциялар»;

8330 «Пай ва улушлар».

344. Устав капитали таъсис ҳужжатида белгиланган доирадаги фаолиятни таъминлаш учун таъсисчиларнинг (иштирокчиларнинг) ташкилот мулкига қўйган маблағлари (улушлари, акциялар номинал қийматида ва ҳоказолар)нинг пул ифодасидаги йиғиндисидир. Устав капиталини шакллантириш жараёни ташкилотнинг ташкилий-ҳуқуқий шаклига мувофиқ қонунчилик ҳужжатлари билан тартибга солинади.

Устав капитали рўйхатдан ўтказилган ҳажмда ёки тўланган акцияларнинг номинал қиймати йиғиндиси миқдорида акс эттирилади. Устав капиталининг ҳажми рўйхатдан ўтказилган таъсис ҳужжатларидаги суммадан ошиб кетиши мумкин эмас. Ташкилот устав капиталининг кўпайиши ёки камайиши фақат таъсисчиларнинг қарори асосида ва таъсис ҳужжатларига тегишли ўзгартиришлар киритилгандан кейингина амалга оширилиши мумкин.

Акциядорларга ташкилот устав капиталидаги улушининг қайтарилиши устав капитали миқдорини камайтирмайди ва бу операция айнан акциядорлик жамиятининг сотиб олинган хусусий акциялари каби 8610 «Сотиб олинган хусусий акциялар — оддий» ва 8620 «Сотиб олинган хусусий акциялар — имтиёзли» ҳисобварақларининг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда ҳисобга олинади.

345. 8310 «Оддий акциялар» ҳисобварағи оддий акцияларни ўзида мужассамлаштирган акциядорлик капиталининг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Акциядорлик жамияти давлат рўйхатидан ўтказилгандан кейин унинг устав капитали эмиссия рисоласида рўйхатга олинган суммада 8310 «Оддий акциялар» ҳисобварағининг кредити ва 4610 «Устав капиталига улушлар бўйича таъсисчиларнинг қарзлари» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади. Ташкилотнинг акциядорлик капитали ҳисобда рўйхатдан ўтган, лекин эмиссияси тугалланмаган миқдорда ҳисобга олиниши сабабли эълон қилинган (чиқаришга рухсат берилган), чиқарилган (акциядорлар томонидан обуна амалга оширилган) ва муомаладаги оддий акцияларнинг ҳар бир эмиссияси бўйича алоҳида аналитик ҳисоб юритиш талаб этилади.

Акциядорлик жамиятлари муомалага қўшимча акциялар чиқариш ёки муомаладаги акцияларнинг номинал қийматини ошириш йўли билан ўз устав капиталини ошириши мумкин. Акциядорлик жамиятлари устав капитали миқдори акциялар номинал қийматининг пасайиши, ташкилотлар томонидан акцияларнинг бир қисми акция эгаларидан сотиб олиниши натижасида камайиши мумкин.

Акциялар ликвидлилигини ошириш мақсадида уларни майдалашни амалга ошириш, яъни, уларнинг номинал қийматини мутаносиб равишда камайтириб умумий миқдорини кўпайтириш усули қўлланилади. Акцияларни майдалаш натижалари акциядорлар капиталининг ҳажмига таъсир кўрсатмай, фақатгина янги муомаладаги акцияларнинг номинал қиймати ва миқдорини кўпайтириши сабабли ушбу операциялар бўйича бухгалтерия ёзувлари амалга оширилмайди. Ушбу операцияларни 8310 «Оддий акциялар» ҳисобварағига очилган аналитик ҳисоб регистрларида қайд қилиш зарур.

346. 8320 «Имтиёзли акциялар» ҳисобварағи имтиёзли акция кўринишида чиқарилган акциядорлик капиталининг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Акциялар 8310 «Оддий акциялар» ва 8320 «Имтиёзли акциялар» ҳисобварақларида номинал қийматлари бўйича ҳисобга олинади.

8310 «Оддий акциялар» ва 8320 «Имтиёзли акциялар» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб ташкилотнинг таъсисчилари ва капиталнинг шаклланиш босқичи бўйича маълумотларнинг шаклланишини таъминлаши лозим.

347. 8330 «Пай ва улушлар» ҳисобварағи ташкилотнинг ташкилий-ҳуқуқий шаклларига асосан қатнашувчиларнинг улушларини ўзида мужассамлаштирган устав капиталининг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Давлат иштирокидаги корхоналар давлат томонидан ажратилган асосий ва айланма маблағлардан ташкил қилинган устав капиталини белгиланган тартибда шакллантиради.

Ташкилот рўйхатдан ўтгандан кейин унинг устав капитали таъсисчиларнинг таъсис ҳужжатларида белгиланган пай ва улушларидан ташкил топади ва 8330 «Пай ва улушлар» ҳисобварағининг кредитида ҳамда 4610 «Устав капиталига улушлар бўйича таъсисчиларнинг қарзлари» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади.

8330 «Пай ва улушлар» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ташкилотнинг ҳар бир таъсисчиси бўйича алоҳида юритилади.

348. Устав капиталини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (8300) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Таъсис ҳужжатларида кўзда тутилган суммада, (ташкилот рўйхатдан ўтказилгандан кейин) устав капитали тасдиқланиши 4610 8310-8330 2. Фойданинг бир қисми устав капиталини кўпайтиришга йўналтирилиши: а) ҳисобланган дивидендлар миқдорида; 8710 6610 б) устав капиталини кўпайтиришга йўналтирилган фойда миқдорида. 6610 8310-8330 3. Устав капитали тўпланган капитал миқдоригача камайтирилиши 8310-8330 4610 4. Ташкилот таъсисчиларига улушлари қайтарилиши 8330 6620 5. Акциядорлардан сотиб олинган ва бекор қилинган хусусий акциялар устав капиталининг камайтирилишига ҳисобдан чиқарилиши: а) номинал қийматдан юқори баҳода сотиб олиш: номинал қийматига; 8310, 8320, 8410, 8610, 8620 номинал қийматидан ошган суммага; 9690 8610, 8620 б) номинал қийматидан паст нархда сотиб олиш: сотиб олиш қийматига; 8310, 8320 8610, 8620 номинал қийматидан паст суммага. 8310, 8320 9590

Қўшилган капитал (8400)

349. Оддий ва имтиёзли акцияларни сотишдан олинган суммаларнинг акциялар номинал қийматидан ошган миқдори кўринишидаги қўшилган капитал мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

8410 «Эмиссия даромади»;

8420 «Устав капиталини шакллантиришдаги курс фарқи».

350. 8410 «Эмиссия даромади» ҳисобварағи акцияларни дастлабки сотишда номинал қийматидан юқори баҳода олинган маблағлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. Ушбу маблағлар келиб тушганда 8410 «Эмиссия даромади» ҳисобварағи кредитланиб, хусусий акцияларни бекор қилишда сотиб олиш қиймати ва номинал қиймати ўртасидаги фарқ қопланганда эса ушбу ҳисобварақ дебетланади.

8410 «Эмиссия даромади» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб оддий ва имтиёзли акциялардан олинган даромадлар бўйича алоҳида юритилади.

351. 8420 «Устав капиталини шакллантиришда курс фарқи» ҳисобварағи устав капиталини шакллантириш жараёнида вужудга келадиган курс фарқларини ҳисобга олиш учун фойдаланилади. Устав капиталини шакллантириш учун берилган чет эл валютаси маблағларини тан олиш устав капиталига улушларни киритиш санасидаги чет эл валютасининг сўмга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг курси (бундан буён матнда Марказий банкнинг курси деб юритилади) бўйича амалга оширилади. Чет эл валютаси маблағларини ва бошқа мулкларни тан олиш қиймати рўйхатдан ўтказиш санасидаги таъсис ҳужжатларида белгиланган баҳолардан фарқ қилиши мумкин. Хўжалик юритувчи субъект устав капиталини шакллантиришда Марказий банкнинг курсларининг ўртасида таъсис ҳужжатлари рўйхатдан ўтказилган санада ва устав капиталига маблағлар ҳақиқатда киритилган санада вужудга келадиган ижобий курс фарқи бухгалтерия ҳисобида қўшилган капитал сифатида 8420 «Устав капиталини шакллантиришдаги курс фарқи» ҳисобварағида акс эттирилади. Хўжалик юритувчи субъект устав капиталини шакллантиришда таъсис ҳужжатлари рўйхатдан ўтказилган санада ва устав капиталига маблағлар ҳақиқатда киритилган санада Марказий банк курсларининг ўзгариши натижасида вужудга келадиган салбий курс фарқи 8420 «Устав капиталини шакллантиришдаги курс фарқи» ҳисобварағи дебетида устав капиталини шакллантиришда олдин вужудга келган ижобий курс фарқи суммалари доирасида акс эттирилади. Устав капиталини шакллантиришда ижобий курс фарқи суммасидан ошган салбий курс фарқи суммаси 9620 «Валюталар курслари фарқидан зарарлар» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади. Курс фарқларининг бу тартибда ҳисобдан чиқарилиши таъсис ҳужжатларида олдиндан келишилган, устав капиталидаги таъсисчиларнинг улушининг ўзгармаслигига имкон беради.

8420 «Устав капиталини шакллантиришда курс фарқи» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир таъсисчи бўйича алоҳида юритилади.

352. Қўшилган капитални ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (8400) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Бирламчи эмиссия акцияларнинг номинал ва эмиссия қийматлари ўртасидаги фарқ сифатида қўшимча тўланган капитал маблағлари келиб тушиши 5010-5530 8410 2. Қўшилган капитал маблағлари хусусий акцияларни бекор қилишда сотиб олиш ва номинал қийматлари ўртасидаги фарқни қоплашга ишлатилиши 8410 8610, 8620 3. Устав капиталининг шаклланиш жараёнида вужудга келган ижобий курс фарқи ҳисобга олиниши Мол-мулкни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 8420

Резерв капитали (8500)

353. Ташкилот таъсис ҳужжатларига асосан фойда ҳисобидан шакллантириладиган резерв капитали (фонди), мулкни қайта баҳолашдан юзага келадиган резервлар, пул маблағларидан ташқари текинга олинган мулклар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

8510 «Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар»;

8520 «Резерв капитали (фонди)»;

8530 «Текинга олинган мулк».

354. 8510 «Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» ҳисобварағида мулкларни қайта баҳолаш натижасида вужудга келган ўзгаришлар ҳисобга олинади. Мулкларни қайта баҳолаш натижасида резерв капиталининг шаклланиши ва тўлдирилиши 8510 «Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» ҳисобварағининг кредитида қайта баҳолаш натижасида қиймати ошган мулкларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Агар қайта баҳолаш натижасида мулкларнинг қиймати камайса, камайган сумма ўша мулкнинг навбатдаги қиймати ошиши ҳисобига тўлдирилади ва у 8510 «Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади. Шу мулкнинг аввалги қайта баҳолашдаги қийматидан ошган арзонлаштирилган сумма харажат сифатида тан олинади ва 9430 «Бошқа операцион харажатлар» ҳисобварағида акс эттирилади.

355. Мулкни қайта баҳолаш бўйича жамланган сумманинг таъсисчилар ўртасида тақсимланиши 8510 «Узоқ муддатли активларни қайта баҳолаш бўйича тузатишлар» ҳисобварағининг дебетида 6620 «Чиқиб кетаётган таъсисчиларга улушлари бўйича қарз» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

356. 8520 «Резерв капитали (фонди) « ҳисобварағи ташкилот томонидан таъсис ҳужжатлари ва қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ташкил этилган резерв капиталининг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Резерв капитали (фонди) маблағлари ташкилот зарарларини қоплаш ва бошқа қоплаш манбалари бўлмаган бошқа мақсадларга сарфланиши мумкин.

Резерв капитали (фонди)нинг шаклланиши 8520 «Резерв капитали (фонди)» ҳисобварағининг кредитида 8710 «Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари) « ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

357. 8530 «Текинга олинган мулклар» ҳисобварағи ташкилот томонидан текинга олинган мулкни ҳисобга олиш учун фойдаланилади.

Текинга олинган мулклар 8530 «Текинга олинган мулклар» ҳисобварағининг кредитида ташкилот мулкларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Текинга олинган мулкларни солиққа тортиш тартиби солиқ тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари билан тартибга солинади.

358. Резерв капиталини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (8500) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Мулк қийматини қайта баҳолаш натижасида резерв капитали ҳажмининг кўпайиши: а) асосий воситалар; 0110-0199 8510 б) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар; 0310 в) ўрнатиладиган асбоб-ускуналар; 0710-0720 г) тугалланмаган қурилиш; 0810 д) узоқ муддатли инвестициялар. 0610-0690 2. Мулк қийматининг ўтган қайта баҳолаш қийматининг оширилган миқдоригача камайтирилиши натижасида резерв капиталининг камайиши: а) асосий воситалар; 8510 0110-0199 б) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар; 0310 в) ўрнатиладиган асбоб-ускуналар; 0710-0720 г) тугалланмаган қурилиш; 0810 д) узоқ муддатли инвестициялар. 0610-0690 3. Ўтган қайта баҳолаш қийматидан ошган суммага: а) асосий воситалар; 9430 0110-0199 б) молиявий ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар; 0310 в) ўрнатиладиган асбоб-ускуналар; 0710-0720 г) тугалланмаган қурилиш; 0810 д) узоқ муддатли инвестициялар. 0610-0690 4. Асосий воситалар эскиришини қайта баҳолаш: а) қиймати оширилиши 8510 0211-0299 б) қиймати камайтирилиши. 0211-0290 8510 5. Резерв капиталида қайд қилинган кам чиққан ўрнатиладиган асбоб-ускуналарнинг қайта баҳолаш натижаси (қолдиқ) суммаси 8510 9220 6. Таъсис ҳужжатларига мувофиқ ва жорий йилнинг тақсимланмаган фойда суммаси қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ўрнатилган тартибда резерв капиталига (фондига) йўналтирилиши 8710 8520 7. Ташкилотни тугатиш натижасида резерв капитали (фонди) ҳисобидан таъсисчиларга даромад (дивиденд)лар ҳисобланиши 8530 6610, 6620 8. Резерв капитали (фонди) суммаси жорий ҳисобот йилида фойда олинмаганлиги ёки фойда суммаси етарли бўлмаганлиги сабабли имтиёзли акцияларга даромад (дивиденд)лар ҳисоблаш учун йўналтирилиши 8520 6610 9. Текинга олинган қимматли қоғозлар ҳисобга олиниши 0610, 5810 8530 10. Текинга олинган: асосий воситалар; 0110-0190 8530 ўрнатиладиган асбоб-ускуналар ҳисобга олиниши 0710-0720

Сотиб олинган хусусий акциялар (8600)

359. Кейинчалик қайта сотиш ёки бекор қилиш мақсадида сотиб олинган хусусий акцияларнинг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

8610 «Сотиб олинган хусусий акциялар — оддий»;

8620 «Сотиб олинган хусусий акциялар — имтиёзли».

360. Сотиб олинган хусусий акцияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (8600) устав капиталини ҳисобга олувчи ҳисобварақларга (8300) нисбатан контр-пассив ҳисобварақ ҳисобланиб, акциядорлик жамиятларининг устав капитали миқдорини камайтиради ва балансда устав капитали суммасидан чегириладиган сумма сифатида кўрсатилади.

Эмитент томонидан сотиб олинган хусусий акцияларнинг қиймати 8610 «Сотиб олинган хусусий акциялар — оддий» ва 8620 «Сотиб олинган хусусий акциялар — имтиёзли» ҳисобварақларининг дебетида ҳақиқий сотиб олиш баҳосида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Сотиб олинган хусусий акциялар сотиб олиш баҳосидан юқори баҳода қайтадан сотилганда ўртадаги фарқ суммаси 9590 «Молиявий фаолиятнинг бошқа даромадлари» ҳисобварағига кредитланади. Агарда сотиб олинган хусусий акция сотиб олиш баҳосидан паст баҳода қайта сотилса, ўртадаги фарқ суммаси 9690 «Молиявий фаолият бўйича харажатлар» ҳисобварағининг дебетида кўрсатилади.

Номинал қийматидан паст баҳода сотиб олинган хусусий акцияларни бекор қилишда ушбу қийматлар ўртасидаги фарқ 9590 «Молиявий фаолиятнинг бошқа даромадлари» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

Агар бекор қилинган сотиб олинган хусусий акцияларнинг қиймати уларнинг номинал қийматидан юқори бўлса, фарқ 9690 «Молиявий фаолият бўйича бошқа харажатлар» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади.

361. Бошқа ташкилотлар (масъулияти чекланган жамиятлар, шерикчилик ва бошқалар) сотиб олинган хусусий акцияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (8600)дан ташкилот томонидан ўрнатилган тартибда бошқа қатнашувчиларга ёки учинчи шахсга бериш учун сотиб олинган устав капиталидаги улушни ҳисобга олиш учун фойдаланади.

362. Сотиб олинган хусусий акцияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (8600) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Акциядорлардан уларга тегишли акциялар (қатнашчи улуши) сотиб олиш қийматида сотиб олиниши 8610, 8620 5110-5530, 6620 2. Сотиб олинган хусусий акциялар (пайлар)ни сотиб олиш баҳосидан юқори баҳода қайта сотиш: сотиб олиш қийматига; 5010-5530 8610. 8620 сотиб олиш қийматидан юқори фарқига. 5010-5530 9590 3. Сотиб олинган хусусий акциялар (пайлар)ни сотиб олиш баҳосидан паст баҳода қайта сотиш: сотиш қийматига; 5010-5530 8610, 8620 сотиб олиш қийматидан паст фарқига. 9690 8610, 8620 4. Номинал қийматидан паст баҳода сотиб олинган хусусий акциялар (пайлар)ни бекор қилиш: сотиб олиш қийматига; 8310,8320 8610, 8620 номинал қийматидан паст фарқига. 8310,8320 9590 5. Номинал қийматидан юқори баҳода сотиб олинган акциялар (пайлар)ни бекор қилиш: номинал қийматига; 8310,8320 8610, 8620 номинал қийматидан юқори фарқига. 9690 8610, 8620

Тақсимланмаган фойда (қопланмаган зарар) (8700)

363. Ташкилотнинг барча йиллар бўйича фаолияти ва ҳисобот давридаги тақсимланмаган фойда ёки қопланмаган зарар суммасининг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

8710 «Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари)»;

8720 «Жамғарилган фойда (қопланмаган зарар)».

364. 8710 «Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари)» ҳисобварағида ташкилотнинг ҳисобот даврида фаолияти бўйича тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари) ҳисобга олинади.

Соф фойда суммаси ҳисобот даврининг охирида якуний ёзув билан 8710 «Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари)» ҳисобварағининг кредитига, зарар суммаси эса ушбу ҳисобварақнинг дебетига 9900 «Якуний молиявий натижа» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ҳисобдан чиқарилади.

Тақсимланмаган фойда суммаси дивидендлар тўлаш учун йўналтирилганда 8710 «Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарар)» ҳисобварағининг дебетида ва 6610 «Тўланадиган дивидендлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

Тақсимланмаган фойда суммасидан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда резерв капиталини (фондини) шакллантириш учун фойдаланиш мумкин, бунда 8710 «Ҳисобот давридаги тақсимланмаган фойда (қопланмаган зарар)» ҳисобварағи дебетланади ва 8520 «Резерв капитали (фонди)» ҳисобварағи кредитланади.

Ҳисобот давридаги тақсимланмаган фойдани тақсимлашдан кейин қолган сумма 8710 «Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари)» ҳисобварағидан 8720 «Жамғарилган фойда (қопланмаган зарар)лар» ҳисобварағига ўтказилади.

365. Тақсимланмаган фойда (қопланмаган зарар)ни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (8700) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Ҳисобот даврида аниқланган якуний молиявий натижа тақсимланмаган фойда (қопланмаган зарар) ҳисобварағига ўтказилиши: фойда суммаси; 9910 8710 зарар суммаси. 8710 9910 2. Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси дивиденд тўлашга йўналтирилиши 8710 6610 3. Тақсимланмаган фойда резерв капиталини шакллантиришга йўналтирилиши 8710 8520 4. Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси қолдиғи жамғарилган фойдага ўтказилиши: фойда; 8710 8720 зарар. 8720 8710

Мақсадли тушумлар (8800)

366. Мақсадли молиялаштириш маблағларининг ҳолати ва ҳаракати, шунингдек, аъзолик бадаллари ва мақсадли йўналиш бўйича тадбирларни амалга ошириш учун мўлжалланган бошқа қайтарилмайдиган маблағларнинг келиб тушиши ва сарфланиши тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

8810 «Грантлар»;

8820 «Субсидиялар»;

8830 «Аъзолик бадаллари»;

8840 «Мақсадли фойдаланиладиган солиқ имтиёзлари»

8890 «Бошқа мақсадли тушумлар».

367. Ушбу мақсадли тушумларни ташкилотнинг хусусий капитали сифатида акс эттириш шартлари қуйидагилар ҳисобланади:

а) маблағларнинг мақсадли йўналиш бўйича ишлатилиши;

б) маблағларни жалб қилиш билан боғлиқ харажатларнинг йўқлиги;

в) белгиланган шартлар бажарилганда қайтариб берилмаслиги.

368. Грант деганда ижтимоий хусусиятга эга мақсадлар, иқтисодиётни ривожлантириш, илмий-техник ва инновацион дастурларни бажариш учун ҳукумат, нодавлат, хорижий ҳамда халқаро ташкилотлар ва жамғармалар томонидан текин, гуманитар ёрдам сифатида бериладиган пул маблағлари ва моддий ресурслар тушунилади. Грант маблағлари қатъий равишда белгиланган мақсадларга ишлатилади.

369. Ажратилган грант тўғрисида хабарнома олинганда ушбу грант суммаси 8810 «Грантлар» ҳисобварағининг кредитида 4890 «Бошқа дебиторларнинг қарзи» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Грант суммасидан молиялаштириладиган ва бюджетда кўзда тутилган пул маблағлари ёки мулкнинг қабул қилиниши пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (5110 — 5530), капитал қўйилма (0800), ўрнатиладиган ускуналар (0700), товар-моддий захираларни ва бошқа активларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида 4890 «Бошқа дебиторларнинг қарзи» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Чет эл валютасида олинган грант суммаси хўжалик операциялари амалга оширилган кундаги Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг курси бўйича миллий валютага ўтказилади.

370. 8820 «Субсидиялар» ҳисобварағи ажратилган субсидиялар, яъни, иқтисодиётни ривожлантириш мақсадида белгиланган шартлар учун ташкилотларга давлат томонидан пул ёки натура кўринишида кўрсатилган ёрдам суммаси ва ҳаракати тўғрисидаги маълумотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. Давлат (ҳукумат) томонидан берилган ёрдам турли кўринишда (қўшимча бериш, субвенция ва бошқалар) бўлиши ва ҳар хил шартларга мувофиқ берилиши мумкин.

371. 8830 «Аъзолик бадаллари» ҳисобварағида жамият аъзоларининг таъсис ҳужжатларида белгиланган аъзолик бадаллари акс эттирилади.

Аъзолик бадалларининг келиб тушиши 8830 «Аъзолик бадаллари» ҳисобварағининг кредитида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

372. 8840 «Мақсадли фойдаланиладиган солиқ имтиёзлари» ҳисобварағида мақсадли вазифаларни бажариш учун солиқ тўлашдан озод қилинган суммалар акс эттирилади.

Солиқ тўлашдан озод қилинган суммалар бюджетга тўловлар бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида 8840 «Мақсадли фойдаланиладиган солиқ имтиёзлари» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

373. 8890 «Бошқа мақсадли тушумлар» ҳисобварағининг кредитида бошқа мақсадларга мўлжалланган тушумлар пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Мақсадли тушумларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (8800) бўйича аналитик ҳисоб мақсадли маблағларнинг йўналиши ва молиялаштириш манбалари бўйича алоҳида юритилади.

374. Мақсадли тушумларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (8800) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Ажратилган грант ва субсидиялар ҳақида хабарнома олиниши 4890 8810, 8820 2. Грант ва субсидиялар бўйича маблағлар олиниши 5110-5530 4890 3. Тегишли тузилмаларнинг қарорига мувофиқ берилган грант ва субсидия суммаси ташкилот устав капитали ҳажмини кўпайтиришга йўналтирилиши 8810, 8820 8310, 8320, 8330, 8420 4. Тегишли тузилмаларнинг қарорига мувофиқ илгари берилган грант ва субсидия суммаси ташкилот резерв капитали ҳажмининг кўпайишига йўналтирилиши 8810, 8820 8530 5. Аъзолик бадаллари ва бошқа мақсадли тушумлар келиб тушиши 5010-5530 8830 6. Солиққа тортишдан озод қилиш натижасида вужудга келган бўш пул маблағлари ҳисобга олиниши 6410 8840 7. Солиққа тортишдан озод қилиш бўйича имтиёзли даврнинг тугаши натижасида вужудга келган бўш пул маблағлари ҳисобдан чиқарилиши 8840 8530 8. Бошқа мақсадли тушумлар келиб тушиши 5010-5530 8890

Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари (8900)

375. Харажатлар ва тўловларни харажатларга бир маромда олиб бориш мақсадида ўрнатилган тартибда резерв қилинган суммаларнинг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш 8900 «Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари» ҳисобварағида амалга оширилади.

Резервларни ҳисоблаш операциялари 8910 «Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари» ҳисобварағининг кредитида ва харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида акс эттирилади.

Резерв қилинган суммалар ҳисобидан амалга оширилган ҳақиқий харажатлар ва тўловлар суммаси захиралар миқдорини камайтириб, 8910 «Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари» ҳисобварағининг дебетида харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда ҳисобдан чиқарилади.

У ёки бу резервнинг ташкил қилиниши ва маблағларнинг фойдаланилиши вақти-вақти билан (йилнинг охирида албатта) меъёр, ҳисоблар ва бошқаларга асосан текширилиб турилади, зарурият туғилганда тўғриланади (корректура).

8910 «Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир резерв турлари бўйича алоҳида юритилади.

376. Келгуси харажатлар ва тўловлар резервларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (8900) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Келгуси харажатлар ва тўловларнинг резервлари ташкил қилиниши Харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 8910 2. Ташкилотнинг ишлаб чиқариш цехлари ва хизмат кўрсатувчи хўжаликлар томонидан асосий воситаларни таъмирлаш учун ва бошқа бажарилган ишлар, хизматлар қиймати ҳисобга олиниши 8910 2010, 2310, 2510, 2710 3. Ҳисобланган келгуси харажатлар захираларининг фойдаланилмай қолган суммаси ташкилот даромадига қўшилиши 8910 9390

4-боб. Даромадлар ва харажатлар

377. Ушбу бобнинг ҳисобварақлари ҳисобот давридаги ташкилот фаолияти молиявий натижаларининг шаклланиши ва ишлатилиши тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

378. Молиявий натижаларни шакллантириш учун алоҳида даромадларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ва алоҳида харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ишлатилади. Маҳсулот (товар, иш, хизмат)ларни сотишдаги қўшилган қиймат солиғи, акциз ва бошқа тўловлар олинадиган ҳисобварақлар ёки пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг дебетида ва бюджетга тўловлар бўйича қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (6400) кредитида акс эттирилади.

Асосий (операцион) фаолиятнинг даромадлар (9000)

379. Тайёр маҳсулот, товар, бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларни сотишдан олинган даромадлар, шунингдек, сотилган товарларнинг қайтиши, сотиш ва баҳолардан чегирмалар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар»;

9020 «Товарларни сотишдан даромадлар»;

9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар»;

9040 «Сотилган товарлар (маҳсулотлар)нинг қайтиши»;

9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар».

380. 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар», 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар», 9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар» ҳисобварақларининг кредитида ташкилотнинг асосий фаолияти (тайёр маҳсулотлар, товарларни сотиш, ишлар бажариш, хизматлар кўрсатиш)дан даромадлар олинадиган ҳисобварақлар ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади. Бироқ, олдинги ҳисобот даврларида олинган, аммо жорий ҳисобот даврига тегишли бўлган даромад суммалари 6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Маҳсулот, товар, иш, хизматларни сотишда 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар», 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар», 9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар» ҳисобварақларида сотишдан тушган соф тушум суммаси акс эттирилади.

Ҳисобот даврининг охирида 9010 «Тайёр маҳсулотларни сотишдан даромадлар», 9020 «Товарларни сотишдан даромадлар», 9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар» ҳисобварақлари 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағи билан ёпилади.

381. 9040 «Сотилган товарлар (маҳсулотлар)нинг қайтиши» ҳисобварағи сотилган маҳсулот ва товарларнинг қайтишини ҳисобга олиш учун фойдаланилади. Бу ҳисобварақ асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (9000) гуруҳига контр-пассив ҳисобварақ ҳисобланади ва унинг дебет айланмаси маҳсулотлар ва товарлар сотишдан даромадни камайтиради. 9040 «Сотилган товарлар (маҳсулотлар)нинг қайтиши» ҳисобварағининг дебетида қайтарилган товарлар (маҳсулотлар) қиймати қуйидаги ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади:

харидорлар ва буюртмачилар томонидан қайтарилган товарлар (маҳсулотлар)нинг қиймати пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан;

қайтарилган товарлар (маҳсулотлар) бўйича бекор қилинган дебиторлик қарзлари суммаси олинадиган ҳисобварақлар билан;

товарлар (маҳсулотлар) учун харидорлар ва буюртмачилардан олинган тўловлар ва бўнаклар бўйича вужудга келган қарз суммаси тўланадиган ҳисобварақлар билан.

Бунда, олдин ҳисобланган қўшилган қиймат солиғи, акциз солиғи бўйича бюджетга тўловлар бўйича қарзларни ҳисобга олувчи тегишли ҳисобварақларининг дебети ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар, олинадиган ҳисобварақларнинг кредитида ёзув амалга оширилади. Қайтарилган маҳсулотлар ва товарларнинг таннархи товар-моддий захираларни ҳисобга олувчи тегишли ҳисобварақларининг дебетида ва сотилган маҳсулотлар ва товарларнинг таннархини ҳисобга олувчи тегишли ҳисобварақларининг кредитида акс эттирилади.

382. 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» ҳисобварағи шартнома шартларига мувофиқ берилган сотув чегирмалари, шунингдек, сотилган маҳсулот (товар, иш, хизмат)ларда аниқланган яроқсизликлар ва бошқалар натижасида берилган нарх чегирмаларни ҳисобга олиш учун фойдаланилади. Ушбу ҳисобварақ асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (9000) гуруҳига контр-пассив ҳисобварақ ҳисобланади ва унинг дебет айланмаси маҳсулотлар ва товарларни сотишдан, иш бажаришдан ва хизмат кўрсатишдан даромадларни камайтиради. 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» ҳисобварағининг дебетида сотув ва нархлардан берилган чегирмаларнинг суммаси тегишли олинадиган ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (9000) бўйича аналитик ҳисоб сотилган маҳсулотлар (товарлар), бажарилган ишлар ва кўрсатилган хизматларнинг ҳар бир тури бўйича алоҳида юритилади. Бундан ташқари, аналитик ҳисобни сотувнинг географик сегментлари (ҳудудлар) ва ташкилотни бошқариш учун зарур бўлган бошқа сегментлар бўйича юритиш мумкин.

383. Асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9000) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Жўнатилган маҳсулотлар, товарлар, бажарилган ишлар ва кўрсатилган хизматлар (ҚҚС, акцизлардан ташқари) учун харидорларга тақдим этилган ҳисоб-китоб ҳужжатларидаги суммага 4010, 4020 9010, 9020, 9030 2. Маҳсулотлар, товарлар, ишлар ва хизматларни нақд пулга сотиш 5010, 5020 9010, 9020, 9030 3. Ташкилот ходимига маҳсулот, товарлар, ишлар ва хизматлар (жумладан махсус кийимлар) сотилиши 4790 9010, 9020, 9030 4. Дивидендлар маҳсулотлар, товарлар, ишлар ва хизматлар билан тўланиши 6610 9010, 9020, 9030 5. Воситачилик операциялари бўйича воситачилик мукофотлари суммаси 4010 9010 6. Маҳсулот, товарлар, ишлар ва хизматлар шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига сотилиши 4120 9010, 9020, 9030 7. Кечиктирилган даромадлар суммаси улар тааллуқли бўлган ҳисобот даври келганда сотиш ҳажмига киритилиши 6230 9010, 9020, 9030 8. Сотилган товарлар (маҳсулотлар)нинг қайтиши 9040 4010 9. Сотишдан ва нархдан чегирмалар бериш 9050 4010 10. Ҳисобот даврининг охирида 9040 «Сотилган товарлар (маҳсулотлар)нинг қайтиши» ҳисобварағининг ёпилиши 9010, 9020 9040 11. Ҳисобот даврининг охирида 9050 «Харидорлар ва буюртмачиларга берилган чегирмалар» ҳисобварағининг ёпилиши 9010, 9020,9030 9050 12. Асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9010, 9020. 9030 9910

Сотилган маҳсулот (товар, иш, хизмат)ларнинг таннархи (9100)

384. Сотилган тайёр маҳсулотлар, товарлар, бажарилган ишлар ва кўрсатилган хизматларнинг таннархи тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

9110 «Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи»;

9120 «Сотилган товарларнинг таннархи»;

9130 «Бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларнинг таннархи»;

9140 «Даврий ҳисобда товар-моддий захираларни сотиб олиш/харид қилиш»;

9150 «Даврий ҳисобда товар-моддий захиралар бўйича тузатишлар».

385. Тайёр маҳсулотлар, товарлар, ишлар, хизматлар сотилганда, сотилган тайёр маҳсулотлар, товарлар, ишлар, хизматларнинг таннархи 9110 «Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи», 9110 «Сотилган товарларнинг таннархи», 9130 «Бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларнинг таннархи» ҳисобварақларининг дебетида тайёр маҳсулотларни (2800), товарларни (2900) ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

386. Ҳисобот даврининг охирида 9110 «Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи», 9120 «Сотилган товарларнинг таннархи», 9130 «Бажарилган иш ва кўрсатилган хизматларнинг таннархи» ҳисобварақлари 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағи билан ёпилади.

387. Сотилган маҳсулот (товар, иш, хизмат)ларнинг таннархини ҳисобга олувчи ҳисобварақлардан (9100) амалда фойдаланиш ташкилотда қўлланиладиган товар-моддий захираларнинг ҳисоб усулига, яъни, товар-моддий захираларнинг узлуксиз ёки даврий ҳисобига боғлиқ.

388. Товар-моддий захираларни узлуксиз ҳисобга олиш усули қўлланилганда ҳар бир маҳсулот ёки товарнинг таннархи унинг ишлаб чиқариш жараёнидаги ҳаракатига қараб харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда тўпланади.

389. Товар-моддий захираларни даврий ҳисобга олиш усулидан фойдаланилганда, ҳар бир маҳсулот (товар)нинг таннархи ҳисобот даври давомида вақтинчалик 9140 «Даврий ҳисобда товар-моддий захираларни сотиб олиш/харид қилиш» ҳисобварағида йиғилади, бироқ сотилган маҳсулотлар, товарларнинг ҳақиқий таннархини фақат товар-моддий захираларни инвентаризация қилингандан сўнг аниқлаш мумкин. 9150 «Даврий ҳисобда товар-моддий захиралар бўйича тузатишлар» ҳисобварағи ҳисобот даврининг охирида инвентаризация натижасида товар-моддий захираларнинг мавжудлигини акс эттириш учун фойдаланиладиган вақтинчалик ҳисобварақдир. Мазкур ҳисобварақнинг дебети бўйича товар-моддий захираларнинг камайиши, кредити бўйича товар-моддий захираларнинг ўсиши товар-моддий захираларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар (1000 — 2900) билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

9150 «Даврий ҳисобда товар-моддий захиралар бўйича тузатишлар» ҳисобварағининг қолдиғи 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағига ўтказилиши орқали ёпилади.

390. Сотилган маҳсулот (иш, хизмат)ларнинг таннархини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9100) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи 9110 2810 — 2830 2. Чиқиб кетаётган ҳайвонларнинг таннархи 9110 1110, 1120 3. Сотилган ўзида ишлаб чиқарилган ярим тайёр маҳсулотларнинг таннархи 9110 2110 4. Сотилган товарларнинг таннархи 9120 2910-2990 5. Асосий, ёрдамчи ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатувчи хўжалик цехларининг бажарган ишлари ва кўрсатган хизматларининг таннархи 9130 2010, 2310, 2710 6. Товар-моддий захираларни сотиб олиш (даврий ҳисобга олиш усулида) 9140 6010 7. Ҳисобот даврининг охирида инвентаризация натижалари бўйича товар-моддий захиралар ҳисобварақлари бўйича сальдоларга тузатишлар қилинди: а) материал захираларнинг: ўсиши; 1010-1090 9150 камайиши; 9150 1010-1090 б) тугалланмаган ишлаб чиқаришнинг: ўсиши; 2010 9150 камайиши; 9150 2010 в) тайёр маҳсулотларнинг: ўсиши; 2810 9150 камайиши; 9150 2810 г) товарларнинг: ўсиши; 2910-2990 9150 камайиши. 9150 2910-2990 8. Ҳисобот даврининг охирида 9140 ҳисобварағининг ёпилиши 9910 9140 9. Ҳисобот даври охирида 9150 ҳисобварағининг ёпилиши 9910 (9150) 9150 (9910) 10. Сотилган маҳсулот (иш, хизмат)ларнинг таннархини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9100) ёпилиши 9910 9110, 9120, 9130

Асосий воситалар ва бошқа активларнинг чиқиб кетиши (9200)

391. Ташкилотга тегишли асосий воситалар ва бошқа активларнинг чиқиб кетиши (тугатиш, сотиш, айирбошлаш, текинга бериш, улуш сифатида устав капиталига бериш, нодавлат нотижорат ташкилот мулкини шакллантиришда мулкий бадал сифатида бериш, молиявий ижара, шу жумладан лизинг шартномаси бўйича бериш, аниқланган камомад ёки йўқотиш, иштирокчининг юридик шахс иштирокчилари таркибидан чиқишида асосий воситалар билан ҳисоб-китоб қилиш ҳолларда) тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши»;

9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши».

Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши:

давлат иштирокидаги корхоналарда қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ таъсисчиси (иштирокчи) билан келишган ҳолда;

бошқа ташкилотларда қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ёки таъсис ҳужжатларида назарда тутилган тартибда ва шартларда амалга оширилади.

392. 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг дебети бўйича чиқиб кетган асосий восита объектларининг бошланғич қиймати, шунингдек, асосий воситаларнинг чиқиб кетиши билан боғлиқ бўлган харажатлар акс эттирилади.

9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитига асосий воситалар объектларини сотишдан олинган тушумлар ва ҳисобдан чиқариш натижасида сотиш ва фойдаланиш мумкин бўлган баҳода келиб тушган материалларнинг қиймати, асосий воситаларнинг қайта баҳолаш натижалари суммаси (сальдо), шунингдек, чиқиб кетган асосий воситалар объектлари бўйича чиқиб кетиш вақтида ҳисобланган эскириш суммалари олиб борилади.

Асосий воситаларни сотишдан тушумлар 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитида олинадиган ҳисобварақлар ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Жорий ҳисобот даврида асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммаси 9430 «Бошқа операцион харажатлар» ҳисобварағининг дебети ҳамда 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади. Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан олинган фойда суммаси 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг дебети ҳамда 9310 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

Асосий воситалар объектларини молиявий ижара шартномаси бўйича бериш натижасида 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағида юзага келадиган ва кечиктирилган даромадларга тегишли бўлган фойда суммаси 6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар» (жорий қисми) ёки 7230 «Бошқа узоқ муддатли кечиктирилган даромадлар» (узоқ муддатли қисми) ҳисобварағига ҳисобдан чиқарилади.

Асосий воситалар объектларининг камомади ёки йўқотиш ҳолларида қийматликлар камомади сифатида акс эттириладиган қолдиқ қиймати 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредити бўйича 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ҳисобдан чиқарилади. Аниқ айбдор аниқлангандан кейин камомад ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар суммаси 4730 «Моддий зарарни қоплаш бўйича ходимларнинг қарзи» ҳисобварағининг дебетига, аниқ айбдорлар аниқланмаган ҳолда эса 9430 «Бошқа операцион харажатлар» ҳисобварағининг дебетига 5910 «Камомадлар ва қийматликларнинг бузилишидан йўқотишлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда олиб борилади.

9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағи бўйича аналитик ҳисоб чиқиб кетаётган асосий воситаларнинг инвентарь объектлари бўйича алоҳида юритилади.

393. 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг дебетида чиқиб кетаётган активларнинг баланс қиймати, шунингдек, шу билан боғлиқ амалга оширилган харажатлар (комиссион мукофотлар ва ҳоказолар) акс эттирилади.

9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитига активларни сотишдан тушум, яъни сотилган мулк учун ташкилотга тегишли бўлган сумма олиб борилади. Номоддий активлар объектларининг сотилиши ва турли чиқиб кетишида 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитига, шунингдек, ушбу объектлар бўйича чиқиб кетиш вақтигача ҳисобланган эскириш суммаси, номоддий активларнинг эскиришини ҳисобга олувчи тегишли ҳисобварақлар (0500) билан боғланган ҳолда ҳисобдан чиқарилади.

Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан кўрилган зарар суммаси 9430 «Бошқа операцион харажатлар» ҳисобварағининг дебети ҳамда 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади. Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан олинган фойда суммаси 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағининг дебети ҳамда 9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

394. Асосий воситалар ва бошқа активларнинг чиқиб кетишини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9200) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Тугатиш, сотиш, айирбошлаш, текинга бериш, устав капиталига улуш сифатида бериш, молиявий ижара, шу жумладан лизинг шартномаси бўйича бериш, камомад ёки йўқолишининг аниқланиши, иштирокчининг юридик шахс иштирокчилари таркибидан чиқишида асосий воситалар билан ҳисоб-китоб қилиш натижасида чиқиб кетаётган асосий воситалар объектларининг бошланғич қийматини ҳисобдан чиқариш 9210 0110-0190 2. Чиқиб кетаётган асосий воситалар бўйича эскиришнинг ҳисобдан чиқарилиши 0210-0290 9210 3. Асосий воситаларнинг берилаётган объектининг қолдиқ қиймати бўйича қўшимча тўловсиз айирбошлаб олинган асосий воситалар объектининг кирим қилиниши 0100 9210 4. Пул маблағлари ёки уларнинг эквивалентларини қўшимча тўлаб айирбошлаб олинган асосий воситалар объектининг кирим қилиниши 0100 6990 9210 (қолдиқ қийматига) 5. Пул маблағлари ёки уларнинг эквивалентларини олган ҳолда айирбошлаб олинган асосий воситалар объектини кирим қилиниши 0100 4890 9210 (қолдиқ қийматига) 6. Таъсис шартномасига ёки қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа ҳужжатларга асосан асосий воситаларни бошқа ташкилотларнинг устав капиталига улуш сифатида белгиланган қиймат бўйича берилиши 0600 9210 7. Чиқиб кетаётган асосий воситаларнинг қайта баҳолаш натижалари суммасини (сальдо) ҳисобдан чиқарилиши 8510 9210 8. Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши билан боғлиқ ёрдамчи ишлаб чиқаришнинг хизматлари ва харажатлари ҳисобдан чиқарилиши 9210 2310 9. Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши бўйича операцияларда иштирок этаётган ишчиларга иш ҳақи ҳисобланиши 9210 6710 10. Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши бўйича операцияларда иштирок этаётган ишчиларга ҳисобланган иш ҳақи суммасидан ижтимоий суғурта ажратмалари амалга оширилиши 9210 6520 11. Асосий воситаларнинг чиқиб кетишида кўрсатилган хизматлар учун бошқа ташкилотларга бўлган қарз 9210 6990 12. Асосий воситалар объектларини молиявий ижарага бериш натижасида ҳосил бўлган келгуси давр даромадлари ҳисобдан чиқарилиши 9210 6230, 7230 13. Мавжуд асосий воситалар объектлари молиявий ижарасининг тўлиқ муддати давомида олинадиган ижара тўловлари суммаси (ижарага берувчида) 0920 9210 14. Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан қолган материалларнинг кирим қилиниши 1010-1090 9210 15. Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан банкка келиб тушган тушум (нақдсиз ҳисоб-китоблар бўйича) 5110 9210 16. Асосий воситаларнинг сотилган (реализация) қиймати 4010 9210 17. Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши бўйича ҳисобланган қўшилган қиймат солиғи суммасига 9210 6410 18. Шуъба ва қарам хўжалик жамиятларининг уларга сотилган асосий воситалар учун қарзи 4120 9210 19. Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши бўйича операцияларнинг молиявий натижаларини аниқлаш: а) фойда; б) зарар. 9210 9430 9310 9210 20. Чиқиб кетаётган узоқ ва қисқа муддатли инвестициялар (шу жумладан, инвентаризация жараёнида аниқланган камомадидан кўрилган зарар суммасига) 9220 (5910) 0600, 5800 (9220) 21. Харидорларнинг уларга сотилган номоддий ва бошқа активлар учун қарзи 4010 9220 22. Номоддий ва бошқа активлар шуъба ва қарам хўжалик жамиятларига сотилиши 4120 9220 23. Сотилган материалларнинг таннархи ҳисобдан чиқарилиши 9220 1010-1090 24. Четга чиқарилган материаллар қийматидаги фарқлар ҳисобдан чиқарилиши 9220 1610 25. Ўстиришда ва боқувда бўлган ҳайвонларнинг четга чиқарилиши 9220 1110, 1120 26. Қимматли қоғозларни сотиш 9220 0610, 5810 27. Бошқа активларнинг чиқиб кетиши бўйича операцияларнинг молиявий натижасини аниқлаш: а) фойда; 9220 9320 б) зарар. 9430 9220

Асосий фаолиятнинг бошқа даромадлари (9300)

395. Асосий фаолиятнинг бошқа даромадлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

9310 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда»;

9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда»;

9330 «Ундирилган жарима, пеня ва устамалар»;

9340 «Ўтган йиллар фойдалари»;

9350 «Оператив ижарадан даромадлар»;

9360 «Кредитор ва депонент қарзларни ҳисобдан чиқаришдан даромадлар»;

9370 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар даромадлари»;

9380 «Қайтарилмайдиган молиявий ёрдам»;

9390 «Бошқа операцион даромадлар».

396. Ҳисобот даврининг охирида асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда суммаси 9310 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда» ҳисобварағининг кредитида 9210 «Асосий воситаларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

397. Ҳисобот даврининг охирида бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда суммаси 9320 «Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда» ҳисобварағининг кредитида 9220 «Бошқа активларнинг чиқиб кетиши» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

398. Хўжалик шартномаларининг шартларини бузганликлари учун қарздорлардан ундирилган жарималар, пеня, устамалар ва бошқа жарима турлари, шунингдек, етказилган зарарларни қоплаш бўйича даромадлар 9330 «Ундирилган жарима, пеня ва устамалар» ҳисобварағининг кредитида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ёки олинадиган ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

399. Ҳисобот даврида аниқланган ўтган йиллар фойдалари 9340 «Ўтган йиллар фойдалари» ҳисобварағининг кредитида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ёки тегишли олинадиган ҳисобварақларининг дебети билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

400. Мулкни оператив ижарага беришдан даромадлар 9350 «Оператив ижарадан даромадлар» ҳисобварағининг кредитида 4820 «Оператив ижара бўйича олинадиган жорий тўловлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Мулкни оператив ижарага бериш асосий фаолияти ҳисобланган ташкилотлар жорий ҳисобот даврига тегишли бўлган даромад суммаси бухгалтерия ҳисобида 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган тўловлар» ҳисобварағининг дебетида ва 9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

401. Даъво муддати ўтиб кетган кредитор ва депонент қарзларни ҳисобдан чиқаришдан даромадлар 9360 «Кредитор ва депонент қарзларни ҳисобдан чиқаришдан даромадлар» ҳисобварағининг кредитида кредитор ва депонент қарзларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

402. 9370 «Хизмат кўрсатувчи хўжаликлар даромадлари» ҳисобварағида хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг маҳсулот ишлаб чиқариши, ишлар бажариши ва хизматлар кўрсатиши билан боғлиқ бўлмаган бошқа даромадлари ҳисобга олинади.

403. Пул маблағлари ва пул эквивалентлари кўринишида текинга олинган даромадлар 9380 «Қайтарилмайдиган молиявий ёрдам» ҳисобварағининг кредитида пул маблағлари ва пул эквивалентларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

404. Бошқа операцион фаолиятдан олинган даромадлар 9390 «Бошқа операцион даромадлар» ҳисобварағининг кредитида пул маблағлари ёки олинадиган тўловларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

405. Асосий фаолиятнинг бошқа даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9300) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Асосий воситаларнинг чиқиб кетишидан фойда 9210 9310 2. Бошқа активларнинг чиқиб кетишидан фойда 9220 9320 3. Шартнома мажбуриятларига риоя этмаганлиги учун бошқа ташкилотларга тақдим этилган жарима, пеня ва устамалар суммаси 4860 9330 4. Ҳисобот даврида аниқланган ўтган йилларнинг фойдалари 4010 9340 5. Оператив ижара шартномаси бўйича ижара тўловлари суммаси 4820 9350 6. Даъво муддати ўтиши билан кредиторлик қарзларини ҳисобдан чиқарилиши 6010 9360 7. Кредиторлик қарзлар ва бошқаларни ҳисобдан чиқаришдан даромадлар 6910-6990 9360 8. Инвентаризация натижасида аниқланган камомадлар бўйича баҳолардаги фарқлар моддий жавобгар шахс ҳисобига олиб борилиши 4730 9370 9. Қайтарилмайдиган молиявий ёрдам 5110-5530 9380 10. Асосий, ёрдамчи ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатувчи хўжаликлардаги, умумий ишлаб чиқариш омборларидаги материаллар, тугалланмаган ишлаб чиқаришнинг ортиқчалари кирим қилиниши 2010, 2310, 2510, 2710 9390 11. Олдин ҳисобдан чиқарилган дебиторлик қарзларидан олинган даромадлар Олинадиган ҳисобварақлар 9390 12. Мулк суғуртаси бўйича суғурта ташкилотларидан келиб тушган суғурта тўловлари 4510 9390 13. Шубҳали қарзлар бўйича сарфланмаган захира суммасининг ушбу захира ташкил қилинган йилдан кейинги йилнинг фойдасига қўшилиши 4910 9390 14. Инвентаризация натижасида аниқланган ортиқча маҳсулотлар, товарларнинг кирим қилиниши 2810-2890, 2910-2990 9390 15. Инвентаризация натижасида аниқланган тугалланмаган қурилишдаги, узоқ ва қисқа муддатли инвестициялардаги ортиқчалар 0810-0890, 0600, 5800 9390 16. Харидорлар ва буюртмачилардан олинган талаб қилинмаган бўнак суммаларининг ҳисобдан чиқарилиши 6310-6390 9390 17. Ҳисобот даврининг охирида асосий фаолиятнинг бошқа даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9310-9390 9910

Давр харажатлар (9400)

406. Ишлаб чиқариш жараёни билан бевосита боғлиқ бўлмаган сотиш харажатлари, бошқарув харажатлари, бошқа операцион харажатлар, шунингдек, келгусида солиқ солинадиган базадан чегириладиган ҳисобот даври харажатлари тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

9410 «Сотиш харажатлари»;

9420 «Маъмурий харажатлар»;

9430 «Бошқа операцион харажатлар».

407. 9410 «Сотиш харажатлари» ҳисобварағида маҳсулотни сотиш бўйича харажатлар, яъни, маҳсулотни истеъмолчига етказиб бериш билан боғлиқ, транспорт воситаларига ортиш, маркетинг билан шуғулланувчи ходимлар ва бўлимларнинг харажатлари ва бошқалар акс эттирилади.

408. Ҳисобот даврининг охирида 9410 «Сотиш харажатлари» ҳисобварағи 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ёпилади.

409. 9420 «Маъмурий харажатлар» ҳисобварағида ташкилотни бошқариш бўйича харажатлар, бошқарув ходимларининг иш ҳақи харажатлари, умумий бошқарув аҳамиятига молик асосий воситаларни таъмирлаш харажатлари, умумхўжалик аҳамиятидаги биноларнинг ижара тўловлари ва бошқа харажатлар ҳисобга олинади. Ҳисобот даврининг охирида 9420 «Маъмурий харажатлар» ҳисобварағи 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ёпилади.

410. 9430 «Бошқа операцион харажатлар» ҳисобварағида кадрлар тайёрлаш ва қайта тайёрлаш харажатлари, ахборот, аудиторлик ва маслаҳат хизматлари учун тўлов харажатлари, иш ҳақи ҳисоблашда ҳисобга олинмайдиган компенсациялаш ва рағбатлантириш аҳамиятига молик тўловлар, банк ва депозитарий хизматларининг тўловлари, зарарлар, жарималар, пенялар ва бошқа операцион фаолият жараёнида вужудга келадиган, ишлаб чиқариш жараёни, молиявий фаолият ва фавқулодда харажатлар моддаларининг белгилари бўлмаган бошқа харажатлар акс эттирилади.

411. Ҳисобот даврининг охирида 9430 «Бошқа операцион харажатлар» ҳисобварағи 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ёпилади.

412. Давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9400) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Маҳсулотларни жўнатиш бўйича транспорт харажатлари 9410 6990 2. Четдан реклама ва маркетинг хизматлари 9410 6010 3. Савдо жараёнида ишлатилаётган асосий воситаларнинг эскириши 9410 0210-0299 4. Савдо жараёнида ишлатилаётган номоддий активларнинг эскириши 9410 0510-0590 5. Бошқарув ходимларининг иш ҳақи харажатлари 9420 6710 6. Бошқарув аҳамиятига молик асосий воситаларнинг эскириши 9420 0210-0299 7. Бошқарув биносининг ижара тўлови 9420 6910 8. Бошқарув эҳтиёжлари учун материаллар сарфланиши 9420 1010-1090 9. Транспорт ташкилотларининг хизмати 9420 6010 10. Хизмат сафарлари ва вакиллик харажатлари 9420 4220, 4230 11. Юридик шахснинг юқори ташкилоти ва бирлашмаларини сақлашга ажратмалар 9420 6120 12. Банк ва аудиторлик хизматлари учун тўловлар 9430 6990 13. Асосий воситалар ва бошқа активларнинг чиқиб кетишидан зарарлар 9430 9210, 9220 14. Айбдор шахсни аниқлаш имкони бўлмаган ҳолдаги камомадлар ва йўқотишлар 9430 5910 15. Шубҳали қарзлар бўйича захира ҳисобланиши 9430 4910 16. Солиқ идоралари қарорига кўра жарима ҳисобланиши 9430 6410 17. Ташкилот балансида бўлган олий ўқув юртларини сақлаш учун ажратмалар 9430 6110 18. Ташкилот ходимлари учун дам олиш уйлари ва санаторийларга йўлланмалар тўланиши 9430 5110-5530 19. Бекор қилинган буюртмалар бўйича харажатлар ҳисобдан чиқарилиши 9430 2010 20. Ўтган йиллар операцияларидан кўрилган зарарлар 9430 Олинадиган ҳисобварақлар 21. Хўжалик шартномаларини бузганлик учун жарималар 9430 6960 22. Маҳаллий транспортдан фойдаланиш учун йўл ҳужжатлари тўланиши 9430 5110-5530 23. Товар-моддий захираларнинг сотилиши бўйича баҳонинг камайиш натижалари ҳисобдан чиқарилиши 9430 3190 24. Қуйидаги ишларда фойдаланилган асосий воситаларнинг эскириши ва номоддий активларнинг амортизацияси: а) янги турдаги маҳсулот ишлаб чиқариш учун мўлжалланган ишга тушириш ишларида; 9430 0210-0299, б) серияли ёки оммавий ишлаб чиқаришга мўлжалланмаган янги технологик жараёнларни ўзлаштиришга хизмат кўрсатишда 0510-0590 25. Ҳисобот даври охирида давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9910 9410-9430

Молиявий фаолият бўйича даромадлар (9500)

413. Молиявий фаолият бўйича даромадлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

9510 «Роялти кўринишидаги даромадлар»;

9520 «Дивидендлар кўринишидаги даромадлар»;

9530 «Фоизлар кўринишидаги даромадлар»;

9540 «Валюталар курслари фарқидан даромадлар»;

9550 «Молиявий ижарадан даромадлар»;

9560 «Қимматли қоғозларни қайта баҳолашдан даромадлар»;

9590 «Молиявий фаолиятнинг бошқа даромадлари».

414. Роялти кўринишида олинган даромадлар 9510 «Роялти кўринишидаги даромадлар» ҳисобварағининг кредитида 4850 «Олинадиган роялти» ёки пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

415. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ва ундан ташқарида бошқа ташкилотлар фаолиятида улуш билан иштирок этишдан олинган даромадлар, ташкилотга тегишли бўлган акциялар бўйича дивидендлар 9520 «Дивидендлар кўринишидаги даромадлар» ҳисобварағининг кредитида 4840 «Олинадиган дивидендлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

416. Узоқ муддатли ва жорий инвестициялар бўйича фоизлар кўринишидаги даромадлар 9530 «Фоизлар кўринишидаги даромадлар» ҳисобварағининг кредитида 4830 «Олинадиган фоизлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

417. 9540 «Валюталар курслари фарқидан даромадлар» ҳисобварағида баланснинг монетар моддалари бўйича ижобий курс фарқларидан олинган даромадлар акс эттирилади. Чет эл валютасидаги операциялар бўйича ижобий курс фарқи, шу жумладан, бухгалтерия балансини тузиш санасига қарзларни қайта баҳолаш фарқлари 9540 «Валюталар курслари фарқидан даромадлар» ҳисобварағига ўтказилади.

418. Мулкни молиявий ижарага беришдан олинган даромадлар 9550 «Молиявий ижарадан даромадлар» ҳисобварағининг кредитида 4830 «Олинадиган фоизлар», 6230 «Бошқа кечиктирилган даромадлар», пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ва бошқа тегишли ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Мулкни молиявий ижарага бериш асосий фаолияти ҳисобланган ташкилотлар жорий ҳисобот даврида ҳисобланган даромад суммаси бухгалтерия ҳисобида 4010 «Харидорлар ва буюртмачилардан олинадиган тўловлар» ҳисобварағининг дебетида ва 9030 «Ишлар бажариш ва хизматлар кўрсатишдан даромадлар» ҳисобварағининг кредитида акс эттирилади.

419. Қимматли қоғозларни қайта баҳолашдан даромадлар 9560 «Қимматли қоғозларни қайта баҳолашдан даромадлар» ҳисобварағининг кредитида қисқа муддатли инвестицияларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

420. 9590 «Молиявий фаолиятнинг бошқа даромадлари» ҳисобварағида молиявий фаолиятнинг бошқа даромадлари акс эттирилади.

421. Молиявий фаолият бўйича даромадларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9500) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Роялти бўйича олинадиган суммалар 4850 9510 2. Бошқа ташкилотларда улушли қатнашишдан олинган даромадлар, ташкилотга тегишли бўлган акциялар бўйича дивидендлар 4840 9520 3. Қарз мажбуриятлари бўйича фоизлар 4830 9530 4. Баланснинг монетар моддаларини қайта ҳисоблашдан ижобий курс фарқлари Пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар, олинадиган ҳисобварақлар, мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар ва бошқалар 9540 5. Молиявий ижара шартномаси бўйича ҳисобланган фоизлар суммаси 4830 9550 6. Қимматли қоғозларни қайта баҳолаш (қийматининг оширилиши) 5810 9560 7. Ҳисобот даври охирида молиявий фаолият даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9510-9590 9910

Молиявий фаолият бўйича харажатлар (9600)

422. Молиявий фаолият бўйича харажатлар тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш қуйидаги ҳисобварақларда амалга оширилади:

9610 «Фоизлар кўринишидаги харажатлар»;

9620 «Валюталар курслари фарқидан зарарлар»;

9630 «Қимматли қоғозларни чиқариш ва тарқатиш бўйича харажатлар»;

9690 «Молиявий фаолият бўйича бошқа харажатлар».

423. Банклар, мол етказиб берувчиларнинг кредитлари ва қарзлар, молиявий ижара бўйича фоизлар ва бошқа фоиз тўлови харажатлари 9610 «Фоизлар кўринишидаги харажатлар» ҳисобварағининг дебетида 6920 «Ҳисобланган фоизлар» ёки пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

424. 9620 «Валюталар курслари фарқидан зарарлар» ҳисобварағида салбий курс фарқи ва баланснинг монетар моддаларига доир операциялар бўйича зарарлар акс эттирилади. Чет эл валютаси операциялари бўйича салбий курс фарқлари, шу жумладан, бухгалтерия балансини тузиш санасига чет эл валютасидаги қарзларни қайта ҳисоблашдан фарқ 9620 «Валюталар курслари фарқидан зарарлар» ҳисобварағининг дебетида пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар, олинадиган ҳисобварақлар ва мажбуриятларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

425. Қимматли қоғозларни чиқариш ва тарқатиш билан боғлиқ харажатлар 9630 «Қимматли қоғозларни чиқариш ва тарқатиш бўйича харажатлар» ҳисобварағининг дебетида мажбуриятлар ва пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

426. 9690 «Молиявий фаолият бўйича бошқа харажатлар» ҳисобварағида молиявий фаолият бўйича бошқа харажатлар акс эттирилади.

427. Молиявий фаолият бўйича харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9600) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Кредитлар ва қарзлар бўйича фоизлар ҳисобланиши 9610 6920 2. Асосий воситаларнинг молиявий ижара шартномаси бўйича фоизлар ҳисобланиши 9610 6920 3. Баланснинг монетар моддаларини қайта баҳолашдан салбий курс тафовутлари 9620 хорижий валютадаги пул маблағларининг ҳисобварақлари, хорижий валютада олиш учун ҳисобварақлар, хорижий валютадаги мажбуриятларни ҳисобга олиш ҳисобварақлари ва бошқалар 4. Қимматли қоғозларга инвестицияларни қайта баҳолаш (қийматининг камайтирилиши) натижасида кўрилган зарарлар ва бошқалар 9690 5810-5890 5. Ҳисобот даври охирида молиявий фаолият бўйича харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9910 9610-9690

Фавқулодда вазиятлардан олинган фойда (зарар) (9700)

428. Ташкилотнинг одатий хўжалик фаолиятидан кескин фарқ қиладиган фавқулоддаги ҳодисалар (тасодиф, кутилмаган ва одатий бўлмаган зарар ва йўқотишлар) натижасида вужудга келадиган фойда ва зарарлар ҳисоби қуйидаги ҳисобварақларда юритилади:

9710 «Фавқулодда вазиятлардан олинган фойдалар»;

9720 «Фавқулодда вазиятлардан кўрилган зарарлар».

429. Фавқулодда ҳодисалардан фойда 9710 «Фавқулодда вазиятлардан олинган фойдалар» ҳисобварағининг кредитида товар-моддий захираларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар, олинадиган ҳисобварақлар ёки пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

430. Фавқулодда ҳодисалардан зарар 9720 «Фавқулодда вазиятлардан кўрилган зарарлар» ҳисобварағининг дебетида узоқ муддатли ва жорий активларни ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Ҳисобот даврининг охирида 9710 «Фавқулодда вазиятлардан олинган фойдалар», 9720 «Фавқулодда вазиятлардан кўрилган зарарлар» ҳисобварақлари 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ёпилади.

9710 «Фавқулодда вазиятлардан олинган фойдалар», 9720 «Фавқулодда вазиятлардан кўрилган зарарлар» ҳисобварақлари бўйича аналитик ҳисоб фавқулодда вазиятлардан олинган фойда ва кўрилган зарарларнинг номлари бўйича юритилади.

431. Фавқулодда вазиятлардан олинган фойда (зарар)ларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9700) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Фавқулодда ҳодиса (табиий офат) натижасида ускуналар, материаллар, товарлар кирим қилиниши 0710-0720, 1010-1090, 2910-2990 9710 2. Табиий офатдан кейин ўтказилган инвентаризация натижасида аниқланган ускуналарнинг камомади 9720 0710-0720 3. Табиий офат туфайли йўқотилган турли хил моддий қийматликлар ҳисобдан чиқарилиши 9720 1010-1090, 1110-1120 4. Табиий офат туфайли тугалланмаган ишлаб чиқаришдаги йўқотишлар 9720 2010, 2110, 2310 5. Хизмат кўрсатувчи хўжаликларнинг табиий офатдан кўрган зарари ҳисобдан чиқарилиши 9720 2720 6. Табиий офатлар натижасида тайёр маҳсулот, товарларнинг йўқотилиши 9720 2810-2890, 2910-2990 7. 9710 «Фавқулодда вазиятлардан олинган фойдалар» ҳисобварағининг ёпилиши 9710 9910 8. 9720 «Фавқулодда вазиятлардан кўрилган зарарлар» ҳисобварағининг ёпилиши 9910 9720

Солиқ мажбуриятларини тўлаш учун фойданинг ишлатилиши (9800)

432. Солиқ тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланган фойда солиғи бўйича йил давомида ҳисобланган бўнак тўловлари ва қайта ҳисоблаш бўйича ҳақиқатда фойдадан тўловларни ҳисобга олиш учун қуйидаги ҳисобварақлар фойдаланилади:

9810 «Фойда солиғи бўйича харажатлар»;

9820 «Фойдадан ҳисобланган бошқа солиқ мажбуриятлари бўйича харажатлар».

433. Йил давомида фойдадан солиқ ва бошқа солиқ мажбуриятлар бўйича ҳисобланган тўловлар 9810 «Фойда солиғи бўйича харажатлар», 9820 «Фойдадан ҳисобланадиган бошқа солиқ мажбуриятлари бўйича харажатлар» ҳисобварағининг дебетида бюджетга тўловлар бўйича қарзларни (турлари бўйича) ҳисобга олувчи ҳисобварақлар билан боғланган ҳолда акс эттирилади.

Ҳисобот даври тугаши билан йиллик молиявий ҳисобот тузилганда 9810 «Фойда солиғи бўйича харажатлар», 9820 «Фойдадан ҳисобланган бошқа солиқ мажбуриятлари бўйича харажатлар» ҳисобварағи 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ёпилади.

Солиқлар ва бошқа солиқ мажбуриятларини тўлаш учун фойданинг ишлатилишини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар бўйича аналитик ҳисоб солиқ мажбуриятлари турлари бўйича юритилади.

434. Солиқлар ва бошқа солиқ мажбуриятларини тўлаш учун фойданинг ишлатилишини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9800) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Фойдадан бюджетга тўловлар бўйича йил давомида ҳисобланган суммалар 9810, 9820 6410 2. Ҳисобот даврининг охирида солиқлар ва бошқа солиқ мажбуриятларини тўлаш учун фойданинг ишлатилишини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9910 9810, 9820

Якуний молиявий натижа (9900)

435. 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағи ҳисобот йилида ташкилот фаолияти якуний молиявий натижасининг шаклланиши тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар) асосий фаолиятдан, молиявий фаолиятдан ва фавқулодда даромадларни ушбу фаолият турлари бўйича харажатлар суммасига камайтирилишидан юзага келади. 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағининг дебетида ташкилотнинг харажат (зарар)лари, кредитида эса фойдалари акс эттирилади. Ҳисобот давридаги дебет ва кредит айланмаси таққосланиши ҳисобот даврининг соф фойдаси (зарари)ни кўрсатади.

Ҳар бир ҳисобот даври охирида 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағининг дебети ва кредити бўйича айланмалар йиғилади ва ҳисобот даврининг якуний молиявий натижасини ифодаловчи ушбу ҳисобварақ бўйича сальдо суммаси ҳисоблаб чиқарилади.

Ҳисобот даврининг тугаши билан йиллик молиявий ҳисобот тузишда 9910 «Якуний молиявий натижа (фойда ёки зарар)» ҳисобварағи 8710 «Ҳисобот даврининг тақсимланмаган фойдаси (қопланмаган зарари)» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда ёпилади.

436. Якуний молиявий натижани ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг (9900) бошқа ҳисобварақлар билан боғланишига қуйидагилар мисол бўлиши мумкин:

Т/р Хўжалик операцияларининг мазмуни Ҳисобварақларнинг боғланиши Дебет Кредит 1. Асосий (операцион) фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9010, 9020, 9030 9910 2. Сотилган маҳсулот (товар, иш, хизмат)лар таннархини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9910 9110-9150 3. Асосий фаолиятнинг бошқа даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9310-9390 9910 4. Давр харажатларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9910 9410-9440 5. Молиявий фаолиятнинг даромадларини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9510-9590 9910 6. Молиявий фаолият бўйича харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9910 9610-9690 7. 9710 «Фавқулодда вазиятлардан олинган фойдалар» ҳисобварағининг ёпилиши 9710 9910 8. 9720 «Фавқулодда вазиятлардан кўрилган зарарлар» ҳисобварағининг ёпилиши 9910 9720 9. Солиқлар ва бошқа солиқ мажбуриятларини тўлаш учун фойданинг ишлатилишини ҳисобга олувчи ҳисобварақларнинг ёпилиши 9910 9810-9820 10. Ҳисобот йилининг соф фойдаси 9910 8710 11. Ҳисобот йилининг соф зарари 8710 9910

5-боб. Балансдан ташқари ҳисобварақлар

437. Ушбу бобнинг ҳисобварақлари ташкилотга тегишли бўлмаган, лекин вақтинчалик фойдаланаётган ёки ихтиёрида бўлган (оператив ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситалар, масъул сақлашга ва қайта ишловга қабул қилинган моддий қийматликлар ва бошқа) мавжуд қийматликлар, шартли ҳуқуқ ва мажбуриятларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш, шунингдек, алоҳида хўжалик операциялари устидан назорат қилиш учун фойдаланилади.

Мазкур ҳисобварақларда қийматликларнинг бухгалтерия ҳисоби оддий тизим бўйича юритилади.

Оператив ижарага олинган асосий воситалар (001)

438. 001 «Оператив ижарага олинган асосий воситалар» ҳисобварағи ташкилот томонидан оператив ижара шартномаси бўйича олинган асосий воситаларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун фойдаланилади. Ижарага олинган асосий воситалар 001 «Оператив ижарага олинган асосий воситалар» ҳисобварағида шартномада кўрсатилган баҳода юритилади. Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб ижарага берувчилар бўйича ва ҳар бир ижарага олинган асосий воситалар объектлари (ижарага берувчининг инвентарь рақамлари) бўйича юритилади.

Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий захиралар (002)

439. 002 «Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий захиралар» ҳисобварағи масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий захираларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. Товар-моддий захиралар 002 «Масъул сақлашга қабул қилинган товар-моддий захиралар» ҳисобварағида қабул қилиш-топшириш далолатномаси ёки ҳисобварақ-фактурада кўрсатилган баҳоларда ҳисобга олинади. Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб ташкилотлар, турлари, нави ва сақлаш жойи бўйича юритилади.

Қайта ишловга қабул қилинган материаллар (003)

440. 003 «Қайта ишловга қабул қилинган материаллар» ҳисобварағи ишлаб чиқарувчи ташкилотлар томонидан тўлов амалга оширилмайдиган ва қайта ишлаш учун берилган буюртмачининг хом ашё ва материалларининг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. Хом ашё ва материалларни қайта ишлаш ёки қўшимча ишлов бериш (буюртмачининг хом ашё ва материалларининг қийматидан ташқари) харажатларининг ҳисоби харажатларни ҳисобга олувчи ҳисобварақларда юритилади.

Қайта ишловга қабул қилинган буюртмачининг хом ашё ва материаллари 003 «Қайта ишловга қабул қилинган материаллар» ҳисобварағида шартномада кўрсатилган баҳоларда ҳисобга олинади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб буюртмачилар, хом ашё ва материалларнинг турлари, навлари ва уларни сақлаш жойлари бўйича юритилади.

Воситачилик шартномаси бўйича қабул қилинган товарлар (004)

441. 004 «Воситачилик шартномаси бўйича қабул қилинган товарлар» ҳисобварағи шартномага мувофиқ воситачилик шартномаси бўйича қабул қилинган товарларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. Ушбу ҳисобварақдан комиссионер ташкилотлар фойдаланади.

Воситачилик шартномаси бўйича қабул қилинган товарлар 004 «Воситачилик шартномаси бўйича қабул қилинган товарлар» ҳисобварағида қабул қилиш-топшириш далолатномаларида кўрсатилган нархларда ҳисобга олинади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб товарларнинг турлари ва ташкилот — комитентлар бўйича юритилади.

Ўрнатиш учун қабул қилинган ускуналар (005)

442. 005 «Ўрнатиш учун қабул қилинган ускуналар» ҳисобварағи пудратчи ташкилотлар томонидан монтаж учун буюртмачидан олинган барча турдаги ускуналарнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. Ушбу ҳисобварақдан пудратчи ташкилотлар фойдаланади.

Ускуналар 005 «Ўрнатиш учун қабул қилинган ускуналар» ҳисобварағида буюртмачи томонидан тегишли ҳужжатларда кўрсатилган баҳода ҳисобга олинади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб алоҳида объектлар ёки агрегатлар бўйича юритилади.

Қатъий ҳисобдаги бланкалар (006)

443. 006 «Қатъий ҳисобдаги бланкалар» ҳисобварағи сақланаётган ва ҳисобдорлик асосида бериладиган қатъий ҳисобдаги бланкалар — патта дафтарчалари, гувоҳнома бланклари, дипломлар, турли абонементлар, талонлар, товарларни кузатиб борувчи ҳужжатларнинг варақлари ва шу кабиларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Қатъий ҳисобдаги бланкаларга киритиладиган ҳужжатлар рўйхати, уларни сақлаш ва фойдаланиш тартиби ташкилот томонидан ўрнатилади.

Қатъий ҳисобдаги бланкалар 006 «Қатъий ҳисобдаги бланкалар» ҳисобварағида шартли баҳоларда ҳисобга олинади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб қатъий ҳисобдаги бланкаларнинг ҳар бир тури ва уларни сақлаш жойлари бўйича юритилади.

Тўловга қобилиятсиз дебиторларнинг зарарга ўтказилиб ҳисобдан чиқарилган қарз (007)

444. 007 «Тўловга қобилиятсиз дебиторларнинг зарарга ўтказилиб ҳисобдан чиқарилган қарзи» ҳисобварағи қарздорларнинг тўловга қобилиятсизлиги туфайли зарарга ҳисобдан чиқарилган дебиторлик қарзларининг ҳолати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади. Бундай қарз ҳисобдан чиқарилган пайтидан бошлаб беш йил давомида қарздорларнинг мулкий ҳолати ўзгарган вақтда қарзни ундириб олиш имкониятини кузатиб бориш учун балансдан ташқари ҳисобварақда ҳисобга олиниши лозим.

Олдин зарарга ҳисобдан чиқарилган қарзни ундириб олиш натижасида келиб тушган суммага пул маблағларини ҳисобга олувчи ҳисобварақлар 9390 «Бошқа операцион даромадлар» ҳисобварағи билан боғланган ҳолда дебетланади. Бир вақтнинг ўзида кўрсатилган суммага 007 «Тўловга қобилиятсиз дебиторларнинг зарарга ўтказилиб ҳисобдан чиқарилган қарз» ҳисобварағи кредитланади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир қарздор бўйича юритилади.

Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш — олинган (008)

445. 008 «Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш — олинган» ҳисобварағи мажбурият ва тўловларнинг бажарилишини таъминлаш учун олинган кафолатларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Агар кафолатда сумма кўрсатилмаган бўлса, бухгалтерия ҳисобида ушбу сумма шартнома шартидан келиб чиқиб аниқланади. 008 «Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш — олинган» ҳисобварағида ҳисобга олинган таъминот суммаси қарзларнинг қопланиши доирасида ҳисобдан чиқарилади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир олинган таъминот бўйича юритилади.

Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш — берилган (009)

446. 009 «Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш — берилган» ҳисобварағи мажбурият ва тўловларнинг бажарилишини таъминлаш бўйича берилган кафолатларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Агар кафолатда сумма кўрсатилмаган бўлса, бухгалтерия ҳисобида ушбу сумма шартнома шартларидан келиб чиқиб аниқланади. 009 «Мажбуриятлар ва тўловларни таъминлаш — берилган» ҳисобварағида ҳисобга олинган таъминот суммаси қарзларнинг қопланиши доирасида ҳисобдан чиқарилади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир берилган таъминот бўйича юритилади.

Молиявий ижара шартномаси бўйича берилган асосий воситалар (010)

447. 010 «Молиявий ижара шартномаси бўйича берилган асосий воситалар» ҳисобварағи молиявий ижара шартномаси бўйича ижарага берилган асосий воситаларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

010 «Молиявий ижара шартномаси бўйича берилган асосий воситалар» ҳисобварағидан молиявий ижара шартномаси бўйича берилган асосий воситалар ижара муддатининг тугашида эгасига қайтарилганда ёки бошқа сабабларга кўра қайтариб олинган ёки шартнома муддати тугагандан кейин ижарачи сотиб олган вақтдан бошлаб ҳисобдан чиқарилади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб ҳар бир молиявий ижара шартномаси бўйича берилган асосий воситалар бўйича алоҳида асосий воситаларнинг ҳисоб инвентарь карточкалари бўйича юритилади.

Ссуда шартномаси бўйича олинган мулк (011)

448. 011 «Ссуда шартномаси бўйича олинган мулк» ҳисобварағи ссуда шартномаси бўйича олинган мулкларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун фойдаланилади.

011 «Ссуда шартномаси бўйича олинган мулк» ҳисобварағидан ссуда шартномаси бўйича олинган мулклар шартнома муддати тугаши билан эгасига қайтарилганда ҳисобдан чиқарилади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб ссуда шартномаси бўйича олинган мулкнинг ҳар бир объекти бўйича юритилади.

Келгуси даврларда солиқ солинадиган базадан чегириладиган харажатлар (012)

449. 012 «Келгуси даврларда солиқ солинадиган базадан чегириладиган харажатлар» ҳисобварағида мазкур ҳисобот давридаги солиқ солинадиган базага киритиладиган, бироқ кейинги ҳисобот даврларидаги солиқ солинадиган фойдадан чегириладиган харажатлар акс эттирилади.

Мазкур ҳисобварақдаги аналитик ҳисоб солиқ солинадиган базадан чегириладиган харажатлар, уларнинг миқдори ва улар чегириладиган муддат тўғрисидаги ахборотни таъминлаши лозим.

Вақтинчалик солиқ ва божхона имтиёзлари (турлари бўйича) (013)

450. 013 «Вақтинчалик солиқ ва божхона имтиёзлари (турлари бўйича)» ҳисобварағи вақтинчалик солиқ солишдан озод этилган, мақсадли ишлатилиши кўзда тутилмаган бўшаган маблағларнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Бюджетга тўловнинг ҳар бир тури бўйича ҳисобланган бўшаган маблағлар суммаси 013 «Вақтинчалик солиқ ва божхона имтиёзлари (турлари бўйича)» ҳисобварағининг дебетида акс эттирилади.

013 «Вақтинчалик солиқ ва божхона имтиёзлари (турлари бўйича)» ҳисобварағида ҳисобга олинган имтиёзлар бўйича ҳисобланган сумма «Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисобот»да акс эттирилмайди ва мос равишда молиявий натижаларнинг шаклланишига таъсир этмайди.

Вақтинчалик солиқ ва божхона имтиёзлари берилиши натижасида бўшаган маблағлар суммаси имтиёз берилган давр тугаши билан мазкур ҳисобварақдан ҳисобдан чиқарилади. Бунда, бўшаган маблағлар тўғрисидаги маълумот имтиёз муддатининг тугаши билан ҳисобдан чиқарилгандан кейин ташкилотда 5 йил давомида сақланиши лозим.

Фойдаланишдаги инвентарь ва хўжалик жиҳозлари (014)

451. 014 «Фойдаланишдаги инвентарь ва хўжалик жиҳозлари» ҳисобварағи фойдаланишдаги инвентарь ва хўжалик жиҳозларининг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотларни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Инвентарь ва хўжалик жиҳозларини фойдаланишга бериш вақтида уларнинг қиймати тўлиқ ишлаб чиқариш харажатлари ёки давр харажатларига олиб борилади ва бир вақтнинг ўзида 014 «Фойдаланишдаги инвентарь ва хўжалик жиҳозлари» ҳисобварағида акс эттирилади.

Инвентарь ва хўжалик жиҳозлари кейинчалик фойдаланиш (ишлатиш)га яроқсиз бўлган ҳолда уларнинг 014 «Фойдаланишдаги инвентарь ва хўжалик жиҳозлари» ҳисобварағидан ҳисобдан чиқарилиши тегишли тартибда расмийлаштирилган ҳисобдан чиқариш далолатномаси асосида амалга оширилади.

Фойдаланишдаги инвентарь ва хўжалик жиҳозларининг сақланишини таъминлаш мақсадида мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб якка тартибда фойдаланувчилар ва цехлар омборлари оралиғида юритилади.

Оддий ширкат (биргаликдаги фаолият) шартномаси бўйича олинган мол-мулк (015)

452. 015 «Оддий ширкат (биргаликдаги фаолият) шартномаси бўйича олинган мол-мулк» ҳисобварағи биргаликдаги фаолият ишончли вакилида оддий ширкат (биргаликдаги фаолият) шартномаси иштирокчиларига тегишли бўлган ва биргаликдаги фаолиятни амалга ошириш учун олинган, мол-мулкнинг мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун фойдаланилади.

015 «Оддий ширкат (биргаликдаги фаолият) шартномаси бўйича олинган мол-мулк» ҳисобварағидан мол-мулк оддий ширкат (биргаликдаги фаолият) шартномаси иштирокчиларидан оддий ширкат шартномаси бўйича олинган мол-мулк эгасига қайтарилаётганда ҳисобдан чиқарилади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб оддий ширкат (биргаликдаги фаолият) шартномаси иштирокчиларига тегишли бўлган ҳар бир мулк объекти бўйича юритилади.

Фойдаланиш ҳуқуқи бўйича олинган номоддий активлар (016)

453. 016 «Фойдаланиш ҳуқуқи бўйича олинган номоддий активлар» ҳисобварағи ташкилот томонидан вақтинча фойдаланишга олинган номоддий активлар мавжудлиги ва ҳаракати тўғрисидаги ахборотни умумлаштириш учун фойдаланилади.

Номоддий активлардан фойдаланиш ҳуқуқини олиш билан боғлиқ операциялар ҳуқуқ эгаси ва фойдаланувчи ўртасида тузилган, ташкилотга номоддий активлардан фойдаланиш ҳуқуқини берадиган (масалан, ҳуқуқ эгаси томонидан ташкилотга товар белгисидан муайян муддат мобайнида, маълум ҳудудда фойдаланиш ҳуқуқи, маҳсулотлар ишлаб чиқариш автоматлаштирилган бошқарувининг технологик дастуридан фойдаланиш ҳуқуқи, саноат намуналаридан фойдаланиш ҳуқуқи ва бошқа ҳуқуқларнинг берилиши) лицензия шартномалари, муаллифлик шартномалари ва қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибга мувофиқ тузилган бошқа шунга ўхшаш шартномалар асосида номоддий активлардан фойдаланиш ҳуқуқини олиш бўйича операциялар 016 «Фойдаланиш ҳуқуқи бўйича олинган номоддий активлар» балансдан ташқари ҳисобварағининг дебети бўйича акс эттирилади.

Фойдаланиш ҳуқуқида олинган номоддий активлар 016 «Фойдаланиш ҳуқуқи бўйича олинган номоддий активлар» ҳисобварағида шартномада қабул қилинган баҳода ҳисобга олинади.

Фойдаланиш ҳуқуқида олинган номоддий активлар қайтарилганда 016 «Фойдаланиш ҳуқуқи бўйича олинган номоддий активлар» балансдан ташқари ҳисобварағи кредитланади.

Мазкур ҳисобварақ бўйича аналитик ҳисоб ҳуқуқ эгалари ва фойдаланиш ҳуқуқи бўйича олинган номоддий активларнинг ҳар бир объекти бўйича юритилади.

Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2024 йил 14 ноябрдаги 191-сон буйруғига 2-ИЛОВА

Ўз кучини йўқотган деб топилаётган идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар

1. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2002 йил 9 сентябрдаги 103-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти (21-сон БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларнинг молия-хўжалик фаолияти бухгалтерия ҳисоби ҳисоботлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқномани тасдиқлаш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1181, 2002 йил 23 октябрь) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари ахборотномаси, 2002 й., 20-сон).

2. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2003 йил 28 октябрдаги 122-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сон БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларнинг молия-хўжалик фаолияти бухгалтерия ҳисоби ҳисоботлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома»га ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1181-1, 2003 йил 12 ноябрь) (Ўзбекистон Республикаси вазирликлари, давлат қўмиталари ва идораларининг меъёрий ҳужжатлари ахборотномаси, 2003 й., 21-22-сон).

3. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2009 йил 28 апрелдаги 46-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сонли БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларнинг молиявий-хўжалик фаолияти бухгалтерия ҳисоби ҳисобварақлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома»га ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1181-2, 2009 йил 25 май) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2009 йил, 22-сон, 261-модда).

4. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2017 йил 28 апрелдаги 47-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сон БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларнинг молиявий-хўжалик фаолияти бухгалтерия ҳисоби ҳисобварақлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома»га ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1181-3, 2017 йил 30 май) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 йил, 22-сон, 435-модда).

5. Ўзбекистон Республикаси молия вазирининг 2017 йил 23 октябрдаги 146-сон «Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-сон БҲМС) «Хўжалик юритувчи субъектларнинг молиявий-хўжалик фаолияти бухгалтерия ҳисоби ҳисобварақлар режаси ва уни қўллаш бўйича йўриқнома»нинг 2-иловаси 211-бандига ўзгартириш киритиш тўғрисида»ги буйруғи (рўйхат рақами 1181-4, 2017 йил 10 ноябрь) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 13.11.2017 й., 10/17/1181-4/0239-сон).

Вазир Д. КУЧКАРОВ

Тошкент ш.,

2024 йил 14 ноябрь,

191-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.12.2024 й., 10/24/3593/1084-сон; 24.09.2025 й., 10/25/3593-1/0872-сон; 16.03.2026 й., 10/26/3593-2/0238-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining

buyrugʻi

HISOBVARAQLAR REJASI

YOʻRIQNOMA

ROʻYXATI

Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (21-sonli BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”ni tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman:

1. Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-sonli BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma” 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur buyruq 2025-yil 1-yanvardan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-noyabrdagi 191-son buyrugʻiga 1-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-sonli BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”

1. Mazkur Buxgalteriya hisobining milliy standarti (bundan buyon matnda BHMS deb yuritiladi) Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq ishlab chiqilgan va Oʻzbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini normativ tartibga solish elementi boʻlib hisoblanadi.

2. Mazkur BHMS xoʻjalik yurituvchi subyektlar (bundan budjet tashkilotlari va nobank kredit tashkilotlari mustasno) (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) tomonidan buxgalteriya hisobini tashkil etish tartibini belgilaydi.

3. Mazkur BHMSda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

buxgalteriya hisobvaragʻi (bundan buyon matnda hisobvaraq deb yuritiladi) — iqtisodiy resurslarning holati va harakati haqidagi buxgalteriya axborotini qayd etish hamda saqlash uslubi va ularga boʻlgan talablar;

doimiy hisobvaraqlar — buxgalteriya balansida aks ettiriladigan va hisobot davri oxiriga saldoga ega boʻlgan hisobvaraqlar. Doimiy hisobvaraqlar aktiv, passiv, kontr-aktiv va kontr-passivlarga boʻlinadi;

aktiv hisobvaraqlar (A) — aktivlarni aks ettirishga moʻljallangan hisobvaraqlar boʻlib, unda iqtisodiy resurslarning qoldigʻi va koʻpayishi hisobvaraqning debetida, kamayishi esa krediti boʻyicha aks ettiriladi;

passiv hisobvaraqlar (P) — majburiyat va xususiy kapitalni aks ettirishga moʻljallangan hisobvaraqlar boʻlib, unda majburiyat va xususiy kapitalning qoldigʻi va koʻpayishi hisobvaraqning krediti boʻyicha, kamayishi esa debeti boʻyicha aks ettiriladi;

kontr-aktiv hisobvaraqlar (KA) — mazkur hisobvaraq bilan bogʻliq boʻlgan aktiv hisobvaraqning saldosidan chegiriladigan moliyaviy hisobotda aktivning sof qiymatini aks ettiruvchi hisobvaraqdir;

kontr-passiv hisobvaraqlar (KP) — mazkur hisobvaraq bilan bogʻliq boʻlgan passiv hisobvaraqning saldosidan chegiriladigan moliyaviy hisobotda majburiyat yoki xususiy kapitalning sof qiymatini aks ettiruvchi hisobvaraqdir;

tranzit hisobvaraqlar (T) — hisobot davrida foydalaniladigan va hisobot davri oxiriga saldoga ega boʻlmaydigan daromadlar va xarajatlarning vaqtinchalik hisobvaraqlari;

balansdan tashqari hisobvaraqlar (BT) — tashkilotga qarashli boʻlmagan, lekin vaqtinchalik tasarrufida boʻlgan, aktivlarning mavjudligi va harakati, shartli huquqlar va majburiyatlar haqidagi axborotni umumlashtirishga moʻljallangan hisobvaraqlar.

4. Tashkilotlar mazkur BHMSning 1-ilovasidagi buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi asosida moliyaviy-xoʻjalik operatsiyalari boʻyicha buxgalteriya hisobining ishchi hisobvaraqlar rejasini tuzadi. Ishchi hisobvaraqlar rejasi tashkilotning hisob siyosatida aks ettirilishi lozim.

5. Buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi moliyaviy hisobotning aktiv, majburiyat, xususiy kapital, daromad va xarajat kabi guruhlashtirilgan elementlari hamda balansdan tashqari hisobvaraqlardan iborat.

6. Tashkilotlar mazkur BHMSning 2-ilovasidagi yoʻriqnomaga muvofiq buxgalteriya hisobini yuritadi.

Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-sonli BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma ”ga 1-ILOVA

Xoʻjalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining

Hisobvaraqlar raqami Hisobvaraqlar nomi Hisobvaraqlar turi 1-BOB. AKTIVLAR 1-§. Uzoq muddatli aktivlar 0100 Asosiy vositalar A 0110 Yer 0111 Yerni obodonlashtirish 0112 Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish 0120 Binolar, inshootlar va uzatuvchi moslamalar 0130 Mashina va asbob-uskunalar 0140 Mebel va ofis jihozlari 0150 Kompyuter jihozlari va hisoblash texnikasi 0160 Transport vositalari 0170 Ishchi va mahsuldor hayvonlar 0180 Koʻp yillik oʻsimliklar 0190 Boshqa asosiy vositalar 0199 Konservatsiya qilingan asosiy vositalar 0200 Asosiy vositalarning eskirishi KA 0211 Yerni obodonlashtirishning eskirishi 0212 Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning eskirishi 0220 Bino, inshoot va uzatuvchi moslamalarning eskirishi 0230 Mashina va asbob-uskunalarning eskirishi 0240 Mebel va ofis jihozlarining eskirishi 0250 Kompyuter jihozlari va hisoblash texnikasining eskirishi 0260 Transport vositalarining eskirishi 0270 Ishchi hayvonlarning eskirishi 0280 Koʻp yillik oʻsimliklarning eskirishi 0290 Boshqa asosiy vositalarning eskirishi 0299 Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarning eskirishi 0300 Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar A 0310 Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar 0400 Nomoddiy aktivlar A 0410 Patentlar, litsenziyalar va nou-xau 0420 Savdo markalari, tovar belgilari va sanoat namunalari 0430 Dasturiy taʼminot 0440 Yer va tabiat resurslaridan foydalanish huquqlari 0460 Franshizing 0470 Mualliflik huquqlari 0480 Gudvill 0490 Boshqa nomoddiy aktivlar 0500 Nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi KA 0510 Patentlar, litsenziyalar va nou-xauning amortizatsiyasi 0520 Savdo markalari, tovar belgilari va sanoat namunalarining amortizatsiyasi 0530 Dasturiy taʼminotning amortizatsiyasi 0540 Yer va tabiat resurslaridan foydalanish huquqlarining amortizatsiyasi 0560 Franshizing amortizatsiyasi 0570 Mualliflik huquqlarining amortizatsiyasi 0590 Boshqa nomoddiy aktivlarning amortizatsiyasi 0600 Uzoq muddatli investitsiyalar A 0610 Qimmatli qogʻozlar 0620 Shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar 0630 Qaram xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar 0640 Chet el kapitali ishtirokidagi tashkilotlarga investitsiyalar 0690 Boshqa uzoq muddatli investitsiyalar 0700 Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar A 0710 Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar — mahalliy 0720 Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar — xorijiy 0800 Kapital qoʻyilmalar A 0810 Tugallanmagan qurilish 0820 Asosiy vositalarni xarid qilish 0830 Nomoddiy aktivlarni xarid qilish 0840 Asosiy podani tashkil qilish 0850 Yerni obodonlashtirishga kapital qoʻyilmalar 0860 Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar 0870 Operativ ijaraga olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar 0890 Boshqa kapital qoʻyilmalar 0900 Uzoq muddatli debitorlik qarzlari va kechiktirilgan xarajatlar A 0910 Olingan veksellar 0920 Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar 0930 Xodimlarning uzoq muddatli qarzlari 0940 Boshqa uzoq muddatli debitorlik qarzlar 0950 Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi 0960 Diskont (chegirma)lar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar 0990 Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar 2-§. Joriy aktivlar 1000 Materiallar A 1010 Xom ashyo va materiallar 1020 Sotib olingan yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi buyumlar 1030 Yoqilgʻilar 1040 Ehtiyot qismlar 1050 Qurilish materiallari 1060 Tara 1070 Chetga qayta ishlash uchun berilgan materiallar 1080 Inventar va xoʻjalik jihozlari 1090 Boshqa materiallar 1100 Oʻstirishdagi va boquvdagi hayvonlar A 1110 Oʻstirishdagi hayvonlar 1120 Boʻrdoqidagi hayvonlar 1200 1300 1400 1500 Materiallarni tayyorlash va xarid qilish A 1510 Materiallarni tayyorlash va xarid qilish 1600 Materiallar qiymatidagi farqlar A 1610 Materiallar qiymatidagi farqlar 1700 1800 1900 2000 Asosiy ishlab chiqarish A 2010 Asosiy ishlab chiqarish 2100 Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar A 2110 Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar 2200 2300 Yordamchi ishlab chiqarish A 2310 Yordamchi ishlab chiqarish 2400 2500 Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari A 2510 Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari 2600 Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar A 2610 Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar 2700 Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar A 2710 Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar 2800 Tayyor mahsulotlar A 2810 Ombordagi tayyor mahsulotlar 2820 Koʻrgazmadagi tayyor mahsulotlar 2830 Vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan tayyor mahsulotlar 2900 Tovarlar A 2910 Ombordagi tovarlar 2920 Chakana savdodagi tovarlar 2930 Koʻrgazmadagi tovarlar 2940 Prokatdagi buyumlar 2950 Tovarlar bilan band va boʻsh taralar 2960 Vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan tovarlar 2970 Yoʻldagi tovarlar 2980 Savdo ustamasi KA 2990 Boshqa tovarlar 3000 3100 Kelgusi davr xarajatlari — joriy qismi A 3110 Oldindan toʻlangan operativ ijara haqi 3120 Oldindan toʻlangan xizmat haqi 3190 Boshqa kelgusi davr xarajatlari 3200 Kechiktirilgan xarajatlar — joriy qismi A 3210 Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi 3220 Diskont (chegirma)lar boʻyicha kechiktirilgan xarajatlar 3290 Boshqa kechiktirilgan xarajatlar 3300 3400 3500 3600 3700 3800 3900 4000 Olinadigan joriy toʻlovlar A 4010 Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan toʻlovlar 4020 Olingan veksellar 4100 Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olinadigan joriy toʻlovlar A 4110 Ajratilgan boʻlinmalardan olinadigan toʻlovlar 4120 Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olinadigan toʻlovlar 4200 Xodimlarga berilgan boʻnaklar A 4210 Ish haqi boʻyicha berilgan boʻnaklar 4220 Xizmat safarlariga berilgan boʻnaklar 4230 Umumxoʻjalik xarajatlari uchun berilgan boʻnaklar 4290 Xodimlarga berilgan boshqa boʻnaklar 4300 Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar A 4310 Tovar-moddiy zaxiralar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar 4320 Uzoq muddatli aktivlar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar 4330 Boshqa berilgan boʻnaklar 4400 Budjetga boʻnak toʻlovlari A 4410 Budjetga soliqlar va yigʻimlar boʻyicha boʻnak toʻlovlari (turlari boʻyicha) 4500 Davlat maqsadli jamgʻarmalariga va sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlari A 4510 Sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlari 4520 Davlat maqsadli jamgʻarmalariga boʻnak toʻlovlari 4600 Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha debitorlik qarzi A 4610 Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzi 4700 Xodimlarning boshqa operatsiyalar boʻyicha qarzi A 4710 Kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha xodimlarning qarzi 4720 Berilgan qarzlar boʻyicha xodimlarning qarzi 4730 Moddiy zararni qoplash boʻyicha xodimlarning qarzi 4790 Xodimlarning boshqa qarzlari 4800 Boshqa joriy debitorlik qarzlar A 4810 Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar 4820 Operativ ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar 4830 Olinadigan foizlar 4840 Olinadigan dividendlar 4850 Olinadigan royalti 4860 Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar 4890 Boshqa debitorlik qarzlar 4900 Shubhali qarzlar boʻyicha rezerv KA 4910 Shubhali qarzlar boʻyicha rezerv 5000 Kassadagi pul mablagʻlari A 5010 Milliy valyutadagi pul mablagʻlari 5020 Chet el valyutasidagi pul mablagʻlari 5100 Hisob-kitob hisobvaragʻidagi pul mablagʻlari A 5110 Hisob-kitob hisobvaragʻi 5200 Chet el valyutasidagi pul mablagʻlari A 5210 Mamlakat ichidagi chet el valyutasi hisobvaraqlari 5220 Chet eldagi valyuta hisobvaraqlari 5300 5400 5500 Bankdagi maxsus hisobvaraqlardagi pul mablagʻlari A 5510 Akkreditivlar 5520 Chek daftarchalari 5530 Boshqa maxsus hisobvaraqlar 5600 Pul ekvivalentlari A 5610 Pul ekvivalentlari (turlari boʻyicha) 5700 Yoʻldagi pul mablagʻ (oʻtkazma)lari A 5710 Yoʻldagi pul mablagʻ (oʻtkazma)lari 5800 Qisqa muddatli investitsiyalar A 5810 Qimmatli qogʻozlar 5830 Berilgan qisqa muddatli qarzlar 5890 Boshqa joriy investitsiyalar 5900 Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar hamda boshqa joriy aktivlar A 5910 Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar 5920 Boshqa joriy aktivlar 2-BOB. MAJBURIYATLAR 1-§. Joriy majburiyatlar 6000 Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar boʻyicha joriy majburiyatlar P 6010 Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar 6020 Berilgan veksellar 6100 Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar boʻyicha joriy majburiyatlar P 6110 Ajratilgan boʻlinmalarga toʻlovlar 6120 Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar 6200 Kechiktirilgan joriy majburiyatlar P 6210 Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar 6220 Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar 6230 Boshqa kechiktirilgan daromadlar 6240 Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha kechiktirilgan majburiyatlar 6250 Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi majburiyatlari 6290 Boshqa kechiktirilgan majburiyatlar 6300 Olingan boʻnaklarning joriy qismi P 6310 Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar — joriy qismi 6320 Aksiyaga obunachilardan olingan boʻnaklar 6390 Boshqa olingan boʻnaklar 6400 Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar P 6410 Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha) 6500 Sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha joriy qarzlar P 6510 Sugʻurta boʻyicha toʻlovlar 6520 Davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar 6600 Taʼsischilarga boʻlgan joriy qarzlar P 6610 Toʻlanadigan dividendlar 6620 Chiqib ketayotgan taʼsischilarga ulushlari boʻyicha qarz 6630 Taʼsischilarning ustav kapitalini oshirish boʻyicha ulushlari 6700 Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar P 6710 Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar 6720 Deponentlangan ish haqi 6800 Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar P 6810 Qisqa muddatli kreditlar 6820 Qisqa muddatli qarzlar 6830 Toʻlanadigan obligatsiyalar 6840 Toʻlanadigan veksellar 6900 Boshqa joriy kreditorlik qarzlar P 6910 Toʻlanadigan operativ ijara 6920 Hisoblangan foizlar 6930 Royalti boʻyicha qarzlar 6940 Kafolatlar boʻyicha qarzlar 6950 Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi 6960 Daʼvolar boʻyicha toʻlovlar 6970 Hisobdor shaxslarga boʻlgan qarzlar 6990 Boshqa majburiyatlar 2-§. Uzoq muddatli majburiyatlar 7000 Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga uzoq muddatli toʻlovlar P 7010 Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga uzoq muddatli toʻlovlar 7020 Berilgan uzoq muddatli veksellar 7100 Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar boʻyicha uzoq muddatli majburiyatlar P 7110 Ajratilgan boʻlinmalarga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar 7120 Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar 7200 Kechiktirilgan uzoq muddatli majburiyatlar P 7210 Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar 7220 Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar 7230 Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar 7240 Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar 7250 Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi uzoq muddatli majburiyatlari 7290 Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar 7300 Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar — uzoq muddatli qismi P 7310 Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar — uzoq muddatli qismi 7400 7500 7600 7700 7800 Uzoq muddatli kreditlar va qarzlar P 7810 Uzoq muddatli kreditlar 7820 Uzoq muddatli qarzlar 7830 Toʻlanadigan uzoq muddatli obligatsiyalar 7840 Toʻlanadigan uzoq muddatli veksellar 7900 Boshqa uzoq muddatli kreditorlik qarzlar P 7910 Toʻlanadigan moliyaviy ijara 7920 Kreditorlarga boʻlgan boshqa uzoq muddatli qarzlar 3-BOB. XUSUSIY KAPITAL 8000 8100 8200 8300 Ustav kapitali P 8310 Oddiy aksiyalar 8320 Imtiyozli aksiyalar 8330 Pay va ulushlar 8400 Qoʻshilgan kapital P 8410 Emissiya daromadi 8420 Ustav kapitalini shakllantirishdagi kurs farqi 8500 Rezerv kapitali P 8510 Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar 8520 Rezerv kapitali (fondi) 8530 Tekinga olingan mulk 8600 Sotib olingan xususiy aksiyalar KP 8610 Sotib olingan xususiy aksiyalar — oddiy 8620 Sotib olingan xususiy aksiyalar — imtiyozli 8700 Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar) P 8710 Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari) 8720 Jamgʻarilgan foyda (qoplanmagan zarar) 8800 Maqsadli tushumlar P 8810 Grantlar 8820 Subsidiyalar 8830 Aʼzolik badallari 8840 Maqsadli foydalaniladigan soliq imtiyozlari 8890 Boshqa maqsadli tushumlar 8900 Kelgusi xarajatlar va toʻlovlar rezervlari P 8910 Kelgusi xarajatlar va toʻlovlar rezervlari 4-BOB. DAROMADLAR VA XARAJATLAR 9000 Asosiy (operatsion) faoliyatning daromadlari T 9010 Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar 9020 Tovarlarni sotishdan daromadlar 9030 Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar 9040 Sotilgan tovarlar (mahsulotlar)ning qaytishi 9050 Xaridorlar va buyurtmachilarga berilgan chegirmalar 9100 Sotilgan mahsulot (tovar, ish, xizmat)larning tannarxi T 9110 Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi 9120 Sotilgan tovarlarning tannarxi 9130 Bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning tannarxi 9140 Davriy hisobda tovar-moddiy zaxiralarni sotib olish/xarid qilish 9150 Davriy hisobda tovar-moddiy zaxiralar boʻyicha tuzatishlar 9200 Asosiy vositalar va boshqa aktivlarning chiqib ketishi T 9210 Asosiy vositalarning chiqib ketishi 9220 Boshqa aktivlarning chiqib ketishi 9300 Asosiy faoliyatning boshqa daromadlari T 9310 Asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda 9320 Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda 9330 Undirilgan jarima, penya va ustamalar 9340 Oʻtgan yillar foydalari 9350 Operativ ijaradan daromadlar 9360 Kreditor va deponent qarzlarni hisobdan chiqarishdan daromadlar 9370 Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar daromadlari 9380 Qaytarilmaydigan moliyaviy yordam 9390 Boshqa operatsion daromadlar 9400 Davr xarajatlari T 9410 Sotish xarajatlari 9420 Maʼmuriy xarajatlar 9430 Boshqa operatsion xarajatlar 9500 Moliyaviy faoliyat boʻyicha daromadlar T 9510 Royalti koʻrinishidagi daromadlar 9520 Dividendlar koʻrinishidagi daromadlar 9530 Foizlar koʻrinishidagi daromadlar 9540 Valyutalar kurslari farqidan daromadlar 9550 Moliyaviy ijaradan daromadlar 9560 Qimmatli qogʻozlarni qayta baholashdan daromadlar 9590 Moliyaviy faoliyatning boshqa daromadlari 9600 Moliyaviy faoliyat boʻyicha xarajatlar T 9610 Foizlar koʻrinishidagi xarajatlar 9620 Valyutalar kurslari farqidan zararlar 9630 Qimmatli qogʻozlarni chiqarish va tarqatish boʻyicha xarajatlar 9690 Moliyaviy faoliyat boʻyicha boshqa xarajatlar 9700 Favqulodda vaziyatlardan olingan foyda (zarar) T 9710 Favqulodda vaziyatlardan olingan foydalar 9720 Favqulodda vaziyatlardan koʻrilgan zararlar 9800 Soliq majburiyatlarini toʻlash uchun foydaning ishlatilishi T 9810 Foyda soligʻi boʻyicha xarajatlar 9820 Foydadan hisoblangan boshqa soliq majburiyatlari boʻyicha xarajatlar 9900 Yakuniy moliyaviy natija T 9910 Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar) 5-BOB. BALANSDAN TASHQARI HISOBVARAQLAR 001 Operativ ijaraga olingan asosiy vositalar BT 002 Masʼul saqlashga qabul qilingan tovar-moddiy zaxiralar BT 003 Qayta ishlovga qabul qilingan materiallar BT 004 Vositachilik shartnomasi boʻyicha qabul qilingan tovarlar BT 005 Oʻrnatish uchun qabul qilingan uskunalar BT 006 Qatʼiy hisobdagi blankalar BT 007 Toʻlovga qobiliyatsiz debitorlarning zararga oʻtkazilib hisobdan chiqarilgan qarzi BT 008 Majburiyatlar va toʻlovlarni taʼminlash — olingan BT 009 Majburiyatlar va toʻlovlarni taʼminlash — berilgan BT 010 Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berilgan asosiy vositalar BT 011 Ssuda shartnomasi boʻyicha olingan mulk BT 012 Kelgusi davrlarda soliq solinadigan bazadan chegiriladigan xarajatlar BT 013 Vaqtinchalik soliq va bojxona imtiyozlari (turlari boʻyicha) BT 014 Foydalanishdagi inventar va xoʻjalik jihozlari BT 015 Oddiy shirkat shartnomasi (birgalikdagi faoliyat) boʻyicha olingan mulk BT 016 Foydalanish huquqi boʻyicha olingan nomoddiy aktivlar BT

Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-sonli BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma ”ga 2-ILOVA

Xoʻjalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasini qoʻllash boʻyicha

Mazkur Yoʻriqnoma xoʻjalik yurituvchi subyektlarda (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasini qoʻllash tartibini belgilaydi.

1-bob. Aktivlar

1-§. Uzoq muddatli aktivlar

1. Ushbu paragrafning hisobvaraqlari asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, uzoq muddatli investitsiyalar, kapital qoʻyilmalar, uzoq muddatli debitor qarzlar va boshqa uzoq muddatli aktivlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

2. Ushbu paragrafning hisobvaraqlari quyidagilar toʻgʻrisidagi axborotlarni yoritadi:

a) tashkilotga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning mavjudligi, harakati va eskirishi;

b) tashkilotga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan nomoddiy aktivlarning mavjudligi, harakati va eskirishi;

v) qimmatli qogʻozlarga, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga, chet el kapitali ishtirokidagi va boshqalarga qilingan uzoq muddatli investitsiyalar;

g) Oʻzbekiston Respublikasi hududida ishlab chiqarilgan va xorijdan keltirilgan oʻrnatiladigan asbob-uskunalarning mavjudligi va harakati;

d) barcha turdagi kapital qoʻyilmalar;

e) olingan veksellar boʻyicha hisob-kitoblarning uzoq muddatli qismi, moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar, xodimlarning uzoq muddatli qarzlari, boshqa uzoq muddatli debitor qarzlar, vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi, boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar.

Asosiy vositalar (0100)

3. Tashkilotga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan asosiy vositalarning mavjudligi va harakati, foydalanilayotgan, konservatsiya qilingan yoki operativ ijara shartnomasi boʻyicha berilgan asosiy vositalar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

0110 “Yer”;

0111 “Yerni obodonlashtirish”;

0112 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish”;

0120 “Binolar, inshootlar va uzatuvchi moslamalar”;

0130 “Mashina va asbob-uskunalar”;

0140 “Mebel va ofis jihozlari”;

0150 “Kompyuter jihozlari va hisoblash texnikasi”;

0160 “Transport vositalari”;

0170 “Ishchi va mahsuldor hayvonlar”;

0180 “Koʻp yillik oʻsimliklar”;

0190 “Boshqa asosiy vositalar”;

0199 “Konservatsiya qilingan asosiy vositalar”.

4. Analitik hisobning tashkil qilinishi respublika hududi va xorijdagi asosiy vositalarning mavjudligi va ularning harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni olish imkoniyatini taʼminlashi lozim.

5. Aktivni asosiy vositalar tarkibiga kiritish tartibi tashkilotning hisob siyosatida Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (5-sonli BHMS) “ Asosiy vositalar ”ga (roʻyxat raqami 3546, 2024-yil 9-avgust) muvofiq belgilanadi.

6. Taʼsischilar tomonidan tashkilotning ustav kapitaliga ulush hisobidan kiritilgan asosiy vositalarni kirim qilish asosiy vositalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0100) debeti va 4610 “Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzi” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

7. Tashkilotning oʻzi tomonidan qurilgan, shuningdek pudrat shartnomasiga asosan qurilgan obyektlar tegishli asosiy vositalar hisobvaraqlarining (0100) debeti, 0810 “Tugallanmagan qurilish” hisobvaragʻining krediti boʻyicha kirim qilinadi.

8. Mol yetkazib beruvchilar, pudratchilar va boshqa shaxslardan sotib olingan obyektlar asosiy vositalar hisobvaraqlarining (0100) debeti va 0820 “Asosiy vositalarni xarid qilish” hisobvaragʻining krediti boʻyicha kirim qilinadi.

9. Tekinga olingan asosiy vositalarning kirim qilinishi asosiy vositalar hisobvaraqlarining (0100) debeti va 8530 “Tekinga olingan mulklar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

10. Asosiy vositalarni hisobdan chiqarishda ularning boshlangʻich qiymati tegishli (0100) asosiy vositalar hisobvaraqlaridan 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

11. 0110 “Yer” hisobvaragʻida qonunchilik hujjatlariga muvofiq mulk huquqi asosida berilgan yer maydonlarining hisobi olib boriladi. 0110 “Yer” hisobvaragʻining debetida yer maydonlarini xarid qilishda toʻlanadigan qoʻshimcha xarajatlar, koʻchmas mulk agentlarining komission mukofoti, advokatlarning xizmat haqi, sotib olish bilan bogʻliq soliqlar, zovurlar qiymati, yerlarni tozalash va tekislash xarajatlari hisobga olinadi.

Yerlarni foydalanishga tayyorlash, jumladan suv olib kelish, oqova suvlarni chiqarish inshootlari, geodeziya ishlari boʻyicha umumiy xarajatlar 0110 “Yer” hisobvaragʻida jamgʻarib boriladi. Chunki ushbu xarajatlar yerdan kelgusida foydalanish va uning qiymatini oshirish uchun zarur.

Yer maydoni bino va inshootlarni rekonstruksiya qilish yoki qurish uchun sotib olinganda, mavjud konstruksiyalar va boshqa toʻsiqlarni bartaraf etish qiymati 0110 “Yer” hisobvaragʻining debetida jamgʻarib boriladi. Bunda konstruksiyani tugatishdan olingan materiallarni sotishdan tushgan tushum ushbu xarajatlarni kamaytiradi.

Agar yer maydoni oldindan tasarrufda boʻlsa va mavjud konstruksiyalar yangi qurilish obyektiga joy berish uchun buzib tashlansa, buzish boʻyicha xarajatlar 0110 “Yer” hisobvaragʻida jamgʻarib borilmaydi, balki eski konstruksiyalarni hisobdan chiqarish bilan bogʻliq xarajat sifatida aks ettiriladi.

12. 0111 “Yerni obodonlashtirish” hisobvaragʻida yer maydonlari tuzilishini oʻzgartirish, kelish yoʻllari, avtomobillar va boshqa transport vositalarining toʻxtash maydonlari, devorlar va boshqa inshootlarning holatini yaxshilash xarajatlari hisobga olinadi.

13. 0112 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish” hisobvaragʻida moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha ijaraga olingan mulkni obodonlashtirish bilan bogʻliq kapital xarajatlar hisobga olinadi.

Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish boʻyicha kapital xarajatlarga rekonstruksiya va modernizatsiya qilish xarajatlari ham qoʻshiladi.

14. 0120 “Binolar, inshootlar va uzatuvchi moslamalar” hisobvaragʻida quyidagilar hisobga olinadi:

a) bino — funksional maqsadiga qarab odamlar yashashi yoki boʻlishiga va har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarishga moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat qurilish tizimi (mustaqil xoʻjalik ahamiyatiga ega boʻlgan, alohida turgan bino yoki qoʻshimcha qurilishlar). Bino va qoʻshimcha qurilishlar tarkibiga bir meʼyorda foydalanish uchun sharoit yaratib beradigan barcha kommunikatsiya tizimi (isitish, yoritish, shamollatish, suv-gaz taʼminoti tizimlari, ichki telefon va kompyuter tarmoqlari, lift xoʻjaligi, yongʻindan saqlash va qoʻriqlash signalizatsiya tizimi) kiradi;

b) inshootlar — har xil turdagi ishlab chiqarish jarayonlarini bajarish, moddiy qimmatliklarni joylashtirish va saqlash, odamlarning vaqtincha boʻlishi (harakatlanishi), shuningdek uskunalar yoki kommunikatsiyalarni joylashtirish (oʻtkazish, ulash) uchun moʻljallangan, tayanch, toʻsma yoki har ikkala maqsadga xizmat qiluvchi konstruksiyalardan iborat hajmiy, yassi yoki chiziq tarzidagi qurilish tizimi (masalan, avtomobil yoʻllari, koʻpriklar, osma yoʻllar, suv ombori, neft va gaz quduqlari, shaxta quduqlari va boshqalar);

v) uzatuvchi moslamalar — elektr quvvatini uzatish tizimlari, truba yoʻllari, issiqlik va gaz tarmoqlari, transmissiyalar va boshqalar.

15. 0130 “Mashina va asbob-uskunalar” hisobvaragʻida quyidagilar hisobga olinadi:

a) kuchlantiruvchi mashina va uskunalar — atom reaktorlari, qozonlar, bugʻ dvigatellari, turbinalar, kuchlantiruvchi transformatorlar, ichki yonuv dvigatellari va boshqalar;

b) ishchi mashinalar va uskunalar — mehnat buyumlariga mexanik, issiqlik, kimyoviy va boshqa texnologik taʼsir koʻrsatuvchi stanoklar, apparatlar, agregatlar;

v) oʻlchov va boshqaruv moslamalari va laboratoriya uskunalari hamda jihozlari — tarozilar, manometrlar, termostatlar, dispetcher nazorati uskunalari, signalizatsiya, ilmiy-tekshirish laboratoriyasi, seysmologik stansiya uskunalari va boshqalar;

g) boshqa mashinalar va uskunalar — telefon stansiyasi uskunalari va boshqa oldingi guruhlarda hisobga olinmaydigan mashina va uskunalar.

16. 0140 “Mebel va ofis jihozlari” hisobvaragʻida ishlab chiqarish va boshqaruv uchun moʻljallangan mebel va jihozlar (stollar, shkaflar, mebel yigʻimlari, kreslo, temir seyflar va boshqalar), shuningdek ofis jihozlari (telefaks apparati, qogʻoz qirqadigan va yoʻq qiladigan mashinalar va boshqalar) hisobga olinadi.

17. 0150 “Kompyuter jihozlari va hisoblash texnikasi” hisobvaragʻida kompyuterlar, printerlar, skanerlar, modem va boshqa kompyuter jihozlari hamda hisoblash texnikalari hisobga olinadi.

18. 0160 “Transport vositalari” hisobvaragʻida temir yoʻl, suv, havo, avtomobil, ishlab chiqarish va kommunal transport vositalarining harakatlanuvchi tarkibi, shuningdek magistral quvur tarmoqlari (truboprovodlar) hisobga olinadi.

19. 0170 “Ishchi va mahsuldor hayvonlar” hisobvaragʻida ishchi kuchi sifatida foydalaniladigan ishchi hayvonlar — otlar, hoʻkizlar, tuyalar, xachir va eshaklar hamda boshqa ishchi hayvonlar (yuk transport vositasi sifatida foydalaniladigan hayvonlar) hamda mahsulot (nasl, sut, jun va boshqalar) beradigan hayvonlar — sigirlar, biyalar, qoʻylar, echkilar va boshqalar hisobga olinadi.

20. 0180 “Koʻp yillik oʻsimliklar” hisobvaragʻida koʻkalamzorlashtirish, dekoratsiya, meva-rezavor daraxtlar va oʻsimliklar, yashil devorlar hamda boshqalar hisobga olinadi.

21. 0190 “Boshqa asosiy vositalar” hisobvaragʻida yuqorida keltirilgan hisobvaraqlarda sanab oʻtilmagan asosiy vositalar hisobga olinadi.

22. 0199 “Konservatsiya qilingan asosiy vositalar” hisobvaragʻida qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda konservatsiyalangan asosiy vositalar hisobi yuritiladi.

23. Asosiy vositalar hisobvaraqlarining (0100) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Qurib bitkazilgan va foydalanishga topshirilgan obyektlarning asosiy vositalar tarkibiga oʻtkazilishi 0110-0190 0810 2. Oldi-sotdi shartnomasi boʻyicha olingan obyektlarning asosiy vositalar tarkibiga kiritilishi 0110-0190 0820 3. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan obyektlarning moliyaviy ijara shartnomasi tugaganidan keyin asosiy vositalar tarkibiga qabul qilinishi 0110-0190 0310 4. Taʼsischilarning ustav kapitaliga ulush (pay) sifatida kiritilgan yoki aksiyalarga toʻlov sifatida kelib tushgan asosiy vositalarning kirim qilinishi 0110-0190 4610 5. Asosiy vositalarning tekinga kelib tushishi 0110-0190 8530 6. Asosiy vositalarning ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan kelib tushishi 0110-0190 6110, 6120 7. Qoʻshimcha qurish, uskunalar oʻrnatish, modernizatsiya, rekonstruksiya qilish va boshqa sifat jihatidan yaxshilash natijasida asosiy vositalar boshlangʻich qiymatining koʻpayishi 0110-0190 0890 8. Yerni obodonlashtirish bilan bogʻliq xarajatlarni asosiy vositalar tarkibiga kiritish 0111 0850 9. Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish bilan bogʻliq xarajatlarni asosiy vositalar tarkibiga kiritish 0112 0860 10. Ishchi va mahsuldor hayvonlarning asosiy vositalar tarkibiga kirim qilinishi 0170 0840 11. Asosiy vositalarni qayta baholash: a) qiymatining oshirilishi; 0110-0199 8510 b) qiymatining kamaytirilishi. 8510 0110-0199 12. Inventarizatsiya jarayonida aniqlangan hisobga olinmagan asosiy vositalar kirimi 0100 9390 13. Tugatish, sotish, ayirboshlash, tekinga berish, ulush sifatida ustav kapitaliga berish, nodavlat notijorat tashkilot mulkini shakllantirishda mulkiy badal sifatida berish, moliyaviy ijara, aniqlangan kamomad yoki yoʻqotish, ishtirokchining yuridik shaxs ishtirokchilari tarkibidan chiqishida asosiy vositalar bilan hisob-kitob qilish 9210 0110-0190 14. Ajratilgan boʻlinmalarga asosiy vositalarning berilishi 4110 0110-0190 15. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda konservatsiya qilingan asosiy vositalar 0199 0110-0190

Asosiy vositalarning eskirishi (0200)

24. Tashkilotning mulki hisoblangan yoki moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning eskirishi toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

0211 “Yerni obodonlashtirishning eskirishi”;

0212 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning eskirishi”;

0220 “Bino, inshoot va uzatuvchi moslamalarning eskirishi”;

0230 “Mashina va asbob-uskunalarning eskirishi”;

0240 “Mebel va ofis jihozlarining eskirishi”;

0250 “Kompyuter jihozlari va hisoblash texnikasining eskirishi”;

0260 “Transport vositalarining eskirishi”;

0270 “Ishchi hayvonlarning eskirishi”;

0280 “Koʻp yillik oʻsimliklarning eskirishi”;

0290 “Boshqa asosiy vositalarning eskirishi”;

0299 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarning eskirishi”.

Analitik hisobning tashkil qilinishi Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi va xorijdagi asosiy vositalarning mavjudligi va eskirishining harakati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olish imkoniyatini taʼminlashi lozim.

25. Asosiy vositalar boʻyicha eskirishni hisoblash usullari tashkilotning hisob siyosatida belgilanadi.

26. Quyidagi asosiy vositalarga eskirish hisoblanmaydi:

a) yer uchastkalari va tabiatdan foydalanishga doir boshqa obyektlar (suv, yer osti boyliklari va boshqa tabiiy resurslar);

b) mahsuldor chorva mollari;

v) axborot-kutubxona fondi;

g) qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda konservatsiyalashga oʻtkazilgan asosiy vositalar;

d) muzey ashyolari;

e) moddiy madaniy meros obyektlari;

j) umumiy foydalanishdagi avtomobil yoʻllari, yoʻlaklar, sayilgohlar, xiyobonlar, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tasarrufida boʻlgan obodonlashtirish inshootlari;

z) toʻliq amortizatsiyalangan asosiy vositalar.

27. 0211 — 0290 hisobvaraqlarida tashkilotga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan asosiy vositalarning eskirishi hisobga olinadi.

28. 0299 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarning eskirishi” hisobvaragʻida moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning eskirishi hisobga olinadi.

29. Asosiy vositalarga hisoblangan eskirish summasi tegishli asosiy vositalarning eskirishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0200) kreditida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda olib boriladi.

30. Ijaraga beruvchi operativ ijaraga berilgan asosiy vositalar boʻyicha hisoblangan eskirish summasini tegishli asosiy vositalarning eskirishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0200) krediti va 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” hisobvaragʻining debetida aks ettiradi.

31. Asosiy vositalarning qiymatini balansdan chiqarishda ularga hisoblangan eskirish summasi tegishli asosiy vositalarning eskirishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0200) debetidan 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditiga hisobdan chiqariladi.

32. Asosiy vositalar eskirishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0200) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Asosiy, yordamchi ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarda foydalanilayotgan asosiy vositalarga eskirish hisoblash 2010, 2310, 2710 0211-0299 2. Umumiy ishlab chiqarish maqsadida foydalanilayotgan asosiy vositalarga eskirish hisoblash 2510 0211-0299 3. Savdo tashkilotlarida foydalanilayotgan asosiy vositalarga eskirish hisoblash 9410 0211-0299 4. Maʼmuriy maqsadlar uchun foydalanilayotgan asosiy vositalarga eskirish hisoblash 9420 0211-0299 5. Quyidagi maqsadlarda foydalaniladigan asosiy vositalarga eskirish hisoblash: a) yangi turdagi buyumlarni ishlab chiqarish uchun moʻljallangan ishga tushirish ishlarida; b) seriyali yoki ommaviy ishlab chiqarishga moʻljallanmagan yangi texnologik jarayonlarni oʻzlashtirishda xizmat koʻrsatishda 9430 0211-0299 6. Ishchi hayvonlar boʻyicha eskirishni hisoblash xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 0270 7. Koʻp yillik oʻsimliklar eskirishini hisoblash xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 0280 8. Operativ ijaraga berilgan asosiy vositalar eskirishini hisoblash 9430 0220-0299 9. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning xususiy asosiy vositalar tarkibiga oʻtishi natijasida ularga hisoblangan eskirish summasini oʻtkazish 0299 0211-0290 10. Moliyaviy ijara shartnomasining muddati tugagandan keyin ijaraga beruvchiga qaytariladigan asosiy vositalarning eskirishini hisobdan chiqarish 0299 0310 11. Asosiy vositalarning eskirishini qayta baholash: a) qiymati oshirilganda; 8510 0211-0299 b) qiymati kamaytirilganda. 0211-0299 8510 12. Asosiy vositalarning qiymatini balansdan chiqarish 0211-0290 9210

Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar (0300)

33. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olgan asosiy vositalarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 0310 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar” hisobvaragʻida amalga oshiriladi. Ushbu hisobvaraq ijarachida qoʻllaniladi.

34. Moliyaviy ijara asosida kelib tushgan va kapital qoʻyilmalarni talab etmaydigan obyektlar 0310 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar” hisobvaragʻining debeti va 7910 “Toʻlanadigan moliyaviy ijara” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

35. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalardan foydalanganlik uchun ijaraga beruvchiga toʻlanadigan joriy toʻlovlar 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” hisobvaragʻining debeti va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditida aks ettiriladi.

36. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha hisoblangan foizlar summasi:

ijarachida 9610 “Foizlar koʻrinishidagi xarajatlar” hisobvaragʻining debeti va 6920 “Hisoblangan foizlar” hisobvaragʻining kreditida;

ijaraga beruvchida 4830 “Olinadigan foizlar” hisobvaragʻining debeti va 9550 “Moliyaviy ijaradan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

37. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan obyektni ijarachining mulkiga oʻtishi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

a) ijaraga olingan obyektning qiymati asosiy vositalar tarkibiga oʻtkazilishi:

debet 0100 asosiy vositalarning turlari boʻyicha;

kredit 0310 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar”;

kredit 0112 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish” hisobvaraqlari;

b) eskirish summalarini oʻtkazilishi:

debet 0299 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarning eskirishi”;

debet 0212 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning eskirishi”;

kredit 0200 asosiy vositalarning turlari boʻyicha eskirishini hisobga oluvchi hisobvaraqlari.

38. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan obyektlar ijaraga beruvchiga qaytarilganda buxgalteriya hisobida quyidagi yozuvlar amalga oshiriladi:

a) boshlangʻich qiymatiga:

debet 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi”;

kredit 0310 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar”;

kredit 0112 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish” hisobvaraqlari;

b) eskirish summasiga:

debet 0299 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarning eskirishi”;

debet 0212 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishning eskirishi”;

kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaraqlari;

d) ijaraga beruvchi tomonidan moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha obodonlashtirish qiymatining qoplanadigan summasiga:

debet 4890 “Boshqa debitorlar qarzlari”;

kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaraqlari;

e) obodonlashtirish boʻyicha xarajatlarni qoplash uchun ijaraga beruvchidan pul mablagʻlari kelib tushgan summasiga:

debet pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlari;

kredit 4890 “Boshqa debitorlar qarzlari” hisobvaragʻi;

f) ijara (lizing) toʻlovlari jadvali (tartibi) boʻyicha asosiy qarzning qoplanmagan qoldigʻi summasiga:

debet 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi”;

debet 7910 “Toʻlanadigan moliyaviy ijara” hisobvaragʻi — uzoq muddatli qismi (moliyaviy ijara shartnomasi muddati tugagunga qadar qaytarilish amalga oshirilgan hollarda qoʻllaniladi);

kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaraqlari;

g) ijarachi tomonidan amalga oshirilgan moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni qaytarish boʻyicha xarajatlar (buzish, tashish va boshqalar) summasiga:

debet 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi”;

kredit materiallarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (1000), mehnat haqi boʻyicha xodim bilan hisoblashishlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (6700), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (6500) va boshqa tegishli hisobvaraqlari;

h) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni qaytarish natijasida:

olingan foyda summasiga:

debet 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi”;

kredit 9310 “Asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda” hisobvaraqlari;

koʻrilgan zarar summasiga:

debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar”;

kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaraqlari.

39. Analitik hisob 0310 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalar” hisobvaragʻi boʻyicha asosiy vositalarning turlari va alohida inventar obyektlari boʻyicha yuritiladi.

40. Moliyaviy ijara (Lizing) shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0300) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Moliyaviy ijara obyektini aktiv (kapital qoʻyilmalar talab etilganda) va majburiyat sifatida tan olinishi 0890 7910 2. Moliyaviy ijara obyektini maqsadli foydalanish uchun yaroqli holatga keltirish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar summasi 0890 majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar va boshqa tegishli hisobvaraqlar 3. Moliyaviy ijara obyektini boshlangʻich qiymat boʻyicha foydalanishga topshirish 0310 0890 4. Moliyaviy ijaraga olingan obyektga eskirish hisoblanganda xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 0299 5. Moliyaviy ijaraga olingan obyektni ishchi holatda saqlab turish bilan bogʻliq joriy xarajatlar summasi xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar va boshqa tegishli hisobvaraqlar 6. Moliyaviy ijaraga olingan obyektni yaxshilash va obodonlashtirish boʻyicha xarajatlari summasi 0860 majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar va boshqa tegishli hisobvaraqlar 7. Moliyaviy ijaraga olingan obyektni obodonlashtirish bilan bogʻliq kapital xarajatlar summasi 0112 0860 8. Moliyaviy ijaraga olingan obyektni obodonlashtirish boʻyicha eskirish hisoblanganda xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 0212 9. Moliyaviy ijara toʻlovlari jadvaliga muvofiq moliyaviy ijara boʻyicha uzoq muddatli majburiyatlarning joriy qismi oʻtkazilganda 7910 6950 10. Moliyaviy ijara toʻlovlari jadvaliga muvofiq moliyaviy ijara boʻyicha hisoblangan foizlar summasi 9610 6920 11. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha toʻlangan summasi 6950 6920 pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar

Nomoddiy aktivlar (0400)

41. Tashkilotga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan nomoddiy aktivlarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

0410 “Patentlar, litsenziyalar va nou-xau”;

0420 “Savdo markalari, tovar belgilari va sanoat namunalari”;

0430 “Dasturiy taʼminot”;

0440 “Yer va tabiat resurslaridan foydalanish huquqlari”;

0460 “Franshizing”;

0470 “Mualliflik huquqlari”;

0480 “Gudvill”;

0490 “Boshqa nomoddiy aktivlar”.

42. Obyektlarni nomoddiy aktivlarga kiritish tartibi va ularning tarkibi Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (7-sonli BHMS) “ Nomoddiy aktivlar ”ga (roʻyxat raqami 3547, 2024-yil 9-avgust) muvofiq hisob siyosatida belgilanadi.

43. Taʼsischilar tomonidan ustav kapitaliga ularning ulushlari hisobiga kiritilgan nomoddiy aktivlarni kirim qilish (0400) nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida va 4610 “Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzi” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

Boshqa xarid qilingan nomoddiy aktivlar nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debeti va 0830 “Nomoddiy aktivlarni xarid qilish” hisobvaragʻining kreditiga kirim qilinadi.

44. Boshqa tekinga olingan nomoddiy aktivlarning kirim qilinishi nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida 8530 “Tekinga olingan mulk” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

45. Agar nomoddiy aktiv tashkilotning oʻzi tomonidan yaratilsa va uni yaratish xarajatlarining aniq summasini aniqlash imkoni mavjud boʻlsa, nomoddiy aktiv haqiqiy tannarxi boʻyicha aks ettiriladi. Nomoddiy aktivlarning haqiqiy tannarxini aniqlash imkoniyati mavjud boʻlmaganda, ushbu xarajatlar ilmiy-tadqiqot ishlari yoki ilmiy-tadqiqot, tajriba-konstruktorlik ishlari xarajatlari sifatida aks ettiriladi.

46. Nomoddiy aktivlar chiqib ketganda (sotilganda, tekinga berilganda, inventarizatsiya jarayonida kamomad aniqlanganda va boshqalarda) ularning boshlangʻich qiymati nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi tegishli hisobvaraqlarning (0400) kreditidan 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

47. Nomoddiy aktivlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0400) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Xarid qilingan nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymati (haqiqiy tannarxi) boʻyicha kirim qilinishi 0410-0490 0830 2. Oʻzida yaratilgan nomoddiy aktivlarning haqiqiy tannarxi boʻyicha kirim qilinishi 0410-0490 0830 3. Ustav kapitaliga ulush sifatida yoki aksiyaga obuna boʻlishga haq toʻlash hisobiga olingan nomoddiy aktivlarning kirim qilinishi 0410-0490 4610 4. Tekinga olingan nomoddiy aktivlarning kirim qilinishi 0410-0490 8530 5. Sotib olishda aktivlarning haqiqiy bahosi va sotib olish bahosi oʻrtasidagi farq sifatida vujudga keladigan gudvillni aks ettirish 0480 majburiyatlarni hisobga olish hisobvaraqlari 6. Inventarizatsiya jarayonida aniqlangan hisobga olinmagan nomoddiy aktivlarni aks ettirish 0410-0490 9390 7. Gudvill summasining har oy foydali xizmat muddati davomida hisobdan chiqarilishi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 0480 8. Nomoddiy aktivlarning boshlangʻich qiymati boʻyicha sotilishi, hisobdan chiqarilishi, xarid qilingan qimmatli qogʻozlar haqining toʻlovi uchun berilishi, boshqa tashkilotning ustav kapitaliga ulush sifatida, shuningdek tekinga berilganda va boshqalar natijasida chiqib ketishi 9220 0410-0490

Nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi (0500)

48. Tashkilotga mulk huquqi asosida tegishli boʻlgan nomoddiy aktivlar obyektlari boʻyicha jamlangan amortizatsiya toʻgʻrisidagi maʼlumotlar quyidagi hisobvaraqlarda umumlashtiriladi:

0510 “Patentlar, litsenziyalar va nou-xauning amortizatsiyasi”;

0520 “Savdo markalari, tovar belgilari va sanoat namunalarining amortizatsiyasi”;

0530 “Dasturiy taʼminotning amortizatsiyasi”;

0540 “Yer va tabiat resurslaridan foydalanish huquqlarining amortizatsiyasi”;

0560 “Franshizing amortizatsiyasi”;

0570 “Mualliflik huquqlarining amortizatsiyasi”;

0590 “Boshqa nomoddiy aktivlarning amortizatsiyasi.

49. Nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi hisob siyosatida belgilangan usullarga muvofiq, tashkilot tomonidan hisoblab chiqilgan meʼyorlar boʻyicha oyma-oy tegishliligiga qarab tannarxga va davr xarajatlariga kiritiladi.

50. Nomoddiy aktivlarga hisoblangan amortizatsiya summasi xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debeti va (0500) nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditiga olib boriladi.

51. Nomoddiy aktivlarning chiqib ketishida (sotilishi, tekinga berilishi va boshqalar) ular boʻyicha hisoblangan eskirish summasi (0500) nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetidan 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditiga hisobdan chiqariladi.

Nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (0500) boʻyicha analitik hisob nomoddiy aktivlarning turlari va alohida obyektlari boʻyicha yuritiladi.

52. Nomoddiy aktivlarning amortizatsiyasini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0500) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Asosiy, yordamchi ishlab chiqarishda foydalanilayotgan nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiya hisoblash 2010, 2310 0510-0590 2. Umumiy ishlab chiqarish maqsadida va xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarda foydalanilayotgan nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiya hisoblash 2510, 2710 0510-0590 3. Savdo tashkilotlarida foydalanilayotgan nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiya hisoblanganda 9410 0510-0590 4. Boshqaruv maqsadida foydalanilayotgan nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiya hisoblanganda 9420 0510-0590 5. Quyidagi maqsadlarda foydalaniladigan nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiya hisoblash: a) yangi turdagi buyumlarni ishlab chiqarish uchun moʻljallangan ishga tushirish ishlarida; b) seriyali yoki ommaviy ishlab chiqarishga moʻljallanmagan yangi texnologik jarayonlarni oʻzlashtirishda xizmat koʻrsatish uchun. 9430 0510-0590 6. Kapital qoʻyilmalarda foydalanilayotgan nomoddiy aktivlar boʻyicha amortizatsiya hisoblanganda 0810-0890 0510-0590 7. Nomoddiy aktivlar qiymatini balansdan chiqarish natijasida yigʻilgan amortizatsiya summasini hisobdan chiqarish 0510-0590 9220

Uzoq muddatli investitsiyalar (0600)

53. Boshqa tashkilotlarning qimmatli qogʻozlariga, mamlakat hududida va xorijda tuzilgan shuʼba hamda qaram xoʻjalik jamiyatlari va boshqa tashkilotlarning ustav kapitallariga qilingan uzoq muddatli investitsiyalarning mavjudligi va harakati, shuningdek boshqa tashkilotlarga taqdim etilgan, berilgan uzoq muddatli qarzlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

0610 “Qimmatli qogʻozlar”;

0620 “Shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar”;

0630 “Qaram xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar”;

0640 “Chet el kapitali ishtirokidagi tashkilotlarga investitsiyalar”;

0690 “Boshqa uzoq muddatli investitsiyalar”.

54. Aktivlarni investitsiyalar tarkibiga kiritish Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (8-sonli BHMS) “ Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlar va shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar hisobi ” (roʻyxat raqami 3537, 2024-yil 26-iyul) va Oʻzbekiston Respublikasi Buxgalteriya hisobi milliy standarti (12-sonli BHMS) “ Moliyaviy investitsiyalarni hisobga olish ” (roʻyxat raqami 3531, 2024-yil 18-iyul) bilan tartibga solinadi.

55. 0610 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻida obligatsiyalar, aksiyalar va boshqa qimmatli qogʻozlarga qilingan uzoq muddatli investitsiyalarning mavjudligi va harakati hisobga olinadi.

56. 0620 “Shuʼba xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar”, 0630 “Qaram xoʻjalik jamiyatlariga investitsiyalar”, 0640 “Chet el kapitali ishtirokidagi tashkilotlarga investitsiyalar” hisobvaraqlarida shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari hamda chet el kapitali ishtirokidagi tashkilotlarga qilingan uzoq muddatli investitsiyalarning mavjudligi va harakati hisobga olinadi.

57. 0690 “Boshqa uzoq muddatli investitsiyalar” hisobvaragʻida yuqorida keltirilgan hisobvaraqlarda nazarda tutilmagan boshqa uzoq muddatli investitsiyalar hisobga olinadi.

58. Aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa qimmatli qogʻozlar sotib olish bahosida 0610 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻining debetida ushbu investitsiyalar hisobiga berilgan qiymatliklar hisobga olinadigan hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda hisobga olinadi.

59. Agar xarid qilingan obligatsiyalar va qarz qimmatli qogʻozlarining xarid qiymati ularning nominal qiymatidan past boʻlsa, xarid qilingan vaqtdan boshlab qoplash vaqtigacha boʻlgan davrda xarid qiymati va nominal qiymati oʻrtasidagi farq qismi qoʻshimcha hisoblanadi. Bunda 0610 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻining debeti va 9590 “Moliyaviy faoliyatning boshqa daromadlari” hisobvaragʻining krediti boʻyicha yozuvlar amalga oshiriladi.

Yuqorida koʻrsatilgan har ikkala holatda ham qimmatli qogʻozlarni qoplash muddati kelganda, 0610 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻida hisobga olingan qiymat nominal qiymatga toʻgʻri kelishi lozim.

Qimmatli qogʻozlar boʻyicha foizlar (dividendlar) hisoblanganda, 4830 “Olinadigan foizlar” yoki 4840 “Olinadigan dividendlar” hisobvaraqlarining debeti va 9530 “Foizlar koʻrinishidagi daromadlar” yoki 9520 “Dividendlar koʻrinishidagi daromadlar” hisobvaraqlarining krediti boʻyicha yozuvlar amalga oshiriladi.

Uzoq muddatli investitsiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar boʻyicha analitik hisob uzoq muddatli investitsiyalarning turlari va ushbu investitsiyalar amalga oshirilgan obyektlar boʻyicha yuritiladi. Bunda analitik hisobning tashkil qilinishi Oʻzbekiston Respublikasi hududi va xorijdagi obyektlarga qilingan uzoq muddatli investitsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olish imkoniyatini taʼminlashi lozim.

60. Uzoq muddatli investitsiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0600) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Asosiy vositalarni berish yoʻli bilan qimmatli qogʻozlarni xarid qilish 0610 9210 2. Nomoddiy aktivlar va materiallar berish yoʻli bilan qimmatli qogʻozlarni xarid qilish 0610 9220 3. Mahsulot, tovar, ish, xizmatlarni berish yoʻli bilan qimmatli qogʻozlarni xarid qilish 0610 9010, 9020, 9030 4. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni berish yoʻli bilan qimmatli qogʻozlarni xarid qilish 0610 9220 5. Qimmatli qogʻozlar uzoq muddatli investitsiyalar sifatida tekinga olinganda 0610 8530 6. Qimmatli qogʻozlar xarid qilinganda 0610 5010-5530 7. Debitorlik qarzlari hisobiga qimmatli qogʻozlarning xarid qilinishi 0610 Olinadigan hisobvaraqlar 8. Qisqa muddatli investitsiyalar tarkibi oʻzgartirilganda (restrukturizatsiya) 0610 5810-5890 9. Taʼsischilarning ustav kapitaliga ularning ulushi sifatida berilgan qimmatli qogʻozlarning qiymati 0610 4610 10. Qimmatli qogʻozlarga tegishli huquqlar unga oʻtganligi toʻgʻrisida guvohnomaning olinishi 0610 6990, 7920 11. Obligatsiyalar va boshqa qarz qimmatli qogʻozlarning xarid va nominal qiymatlari oʻrtasidagi farq: a) nominal qiymati xarid qiymatidan yuqori; 0610 9590 b) xarid qiymati nominal qiymatidan yuqori. 9690 0610 12. Chet el valyutasidagi uzoq muddatli investitsiyalar bilan bogʻliq operatsiyalar boʻyicha kurs farqlari: ijobiy 0610 9540 salbiy 9620 0610 13. Uzoq muddatli investitsiyalarni: 9010-9030, 9210-9220 a) shuʼba xoʻjalik jamiyatlarida; 0620 b) qaram xoʻjalik jamiyatlarida; 0630 v) chet el kapitali ishtirokidagi tashkilotlarda aks ettirish. 0640 14. Uzoq muddatli investitsiyalar sifatida hisobga olingan qimmatli qogʻozlarning qoplanishi (sotib olinishi) 5110-5530 0610 15. Uzoq muddatli investitsiyalar sifatida hisobga olingan qimmatli qogʻozlarning sotilishi 9220 0610

Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar (0700)

61. Qurilayotgan (taʼmirlanayotgan) kapital qoʻyilma obyektlarida oʻrnatish uchun moʻljallangan va montajni talab qiluvchi texnologik, energetik va ishlab chiqarish asbob-uskunalarining (shuningdek laboratoriya, tajriba moslamalari va ustaxonalar uchun moʻljallangan asbob-uskunalar) mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

0710 “Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar — mahalliy”;

0720 “Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar — xorijiy”.

62. Montajni talab qiluvchi asbob-uskunalarga ularning qismlari yigʻilganidan soʻng va fundamentga yoki tayanchga, polga, qavatlar oʻrtasidagi ustunlarga hamda boshqa bino va inshootlarning konstruksiyalariga mustahkamlangandan soʻng ishga tushiriladigan koʻtarma asbob-uskunalar, shuningdek shu kabi asbob-uskunalarning ehtiyot qismlari kiradi. Bunday asbob-uskunalar tarkibiga nazorat-oʻlchov apparatlari yoki oʻrnatiladigan asbob-uskuna tarkibida yigʻish-oʻrnatish uchun moʻljallangan boshqa asboblar kiradi.

63. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarda (0700) montajni talab qilmaydigan asbob-uskunalar (transport vositalari, mustaqil turuvchi stanoklar, qurilish mexanizmlari, qishloq xoʻjaligi mashinalari, ishlab chiqarish vositalari, inventarlar, oʻlchov asboblari va boshqalar) hisobga olinmaydi. Montajni talab qilmaydigan asbob-uskunalarni xarid qilish xarajatlari bevosita 0820 “Asosiy vositalarni xarid qilish” hisobvaragʻida aks ettiriladi.

64. Asbob-uskunalar oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarda (0700) tashkilot omborlariga ushbu qiymatliklarni yetkazib berish va tayyorlash xarajatlari hamda xarid qilish (tayyorlash) qiymatidan tashkil topadigan haqiqiy xarid qilish tannarxi boʻyicha hisobga olinadi.

Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari hisobiga kiritilgan asbob-uskunalarni kirim qilish 0710 “Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar — mahalliy”, 0720 “Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar — xorijiy” hisobvaraqlarining debeti va 4610 “Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzi” hisobvaragʻining krediti boʻyicha aks ettiriladi.

65. Quruvchi (buyurtmachi) tomonidan qurilish maydoniga keltirilgan montaj va oʻrnatishni talab qiluvchi asbob-uskunalar pudratchi tomonidan balansdan tashqari 005 “Oʻrnatish uchun qabul qilingan uskunalar” hisobvaragʻiga qabul qilinadi. Ushbu montajga berilgan asbob-uskunalar yoki ularning qismlari qiymatini pudratchi balansdan tashqari 005 “Oʻrnatish uchun qabul qilingan uskunalar” hisobvaragʻidan hisobdan chiqaradi. Pudratchiga berilgan, biroq doimiy foydalanish joyiga oʻrnatish va montaj qilish hali boshlanmagan asbob-uskunalar qiymati quruvchida hisobdan chiqarilmaydi.

Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (0700) boʻyicha analitik hisob asbob-uskunalarning turlari va saqlanish joylari boʻyicha yuritiladi.

66. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0700) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Kelib tushgan oʻrnatiladigan asbob-uskunalarning kirim qilinishi 0710-0720 6010-6020, 6110-6120 2. Kelib tushgan oʻrnatiladigan asbob-uskunalarning kirim qilinishi (1510-hisobvaraqdan foydalanilganda) 0710-0720 1510 3. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarning qiymatiga yordamchi ishlab chiqarishning turli xizmatlarining (transport, ehtiyot qismlar, shtamplarni tayyorlash va boshqalar) kiritilishi 0710-0720 2310 4. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni yetkazib berish va saqlash bilan bogʻliq ishlarga ish haqi hisoblanishi 0710-0720 6710 5. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni xarid qilish va saqlashda hisoblangan ish haqi boʻyicha davlat maqsadli jamgʻarmalariga ajratmalar qilinishi 0710-0720 6520 6. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni xarid qilish, yetkazib berish va saqlash bilan bogʻliq turli xarajatlar hisobdor shaxslar tomonidan toʻlanishi 0710-0720 4220-4290, 6970 7. Aksiyaning toʻlovi evaziga oʻrnatiladigan asbob-uskunalar kelib tushishi 0710-0720 4610 8. Turli shaxslardan oʻrnatiladigan asbob-uskunalarning sotib olinishi 0710-0720 6990 9. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan ortiqcha asbob-uskunalar summasi 0710-0720 9390 10. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni qayta baholash: a) qiymatining oshirilishi 0710-0720 8510 b) qiymatining kamaytirilishi 8510 0710-0720 11. Banklar tomonidan ularning uzoq va qisqa muddatli kreditlari hisobidan toʻlangan oʻrnatiladigan asbob-uskunalar kirim qilinishi 0710-0720 6810, 7810 12. Qarz beruvchilar tomonidan ularning uzoq va qisqa muddatli qarzlari hisobidan toʻlangan oʻrnatiladigan asbob-uskunalar kirim qilinishi 0710-0720 6820-6840 7820-7840 13. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarning sotilishi, xarid qilingan qimmatli qogʻozlar haqining toʻlanishi, boshqa tashkilotlarning ustav kapitaliga ulush sifatida, tekinga berilishi va boshqalar natijasida hisobdan chiqarilishi 9210 0710-0720 14. Montajga berilgan asbob-uskunalar qiymatining hisobdan chiqarilishi 0810 0710-0720 15. Mol yetkazib beruvchilarga yoki transport tashkilotlariga oʻrnatiladigan asbob-uskunalarning kamomadi uchun daʼvo qilinishi 4860 0710-0720 16. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan asbob-uskunalarning kamomadi 9220 0710-0720 17. Tabiiy ofatdan keyin oʻtkazilgan inventarizatsiya natijasida aniqlangan asbob-uskunalarning kamomadi 9720 0710-0720

Kapital qoʻyilmalar (0800)

67 Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarga investitsiyalar, shuningdek mahsuldor va ishchi hayvonlarning (qiymatidan qatʼi nazar, aylanma mablagʻlarga kiruvchi parrandalar, quyonlar, asalarilar, qoʻriqlovchi itlar, tajriba uchun moʻljallangan hayvonlardan tashqari) asosiy podasini tashkil qilish boʻyicha xarajatlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

0810 “Tugallanmagan qurilish”;

0820 “Asosiy vositalarni xarid qilish”;

0830 “Nomoddiy aktivlarni xarid qilish”;

0840 “Asosiy podani tashkil qilish”;

0850 “Yerni obodonlashtirishga kapital qoʻyilmalar”;

0860 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar”;

0870 “Operativ ijaraga olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar”;

0890 “Boshqa kapital qoʻyilmalar”.

68. 0810 “Tugallanmagan qurilish” hisobvaragʻida (qurilish pudrat yoki xoʻjalik usulida amalga oshirilishidan qatʼi nazar) kapital qurilish smetalari, smeta-loyiha hisob-kitoblari va titul roʻyxatlarida keltirilgan bino va inshootlarni barpo etish, uskunalar, asboblar, inventarlar va boshqa jihozlarni sotib olish boʻyicha xarajatlar hisobga olinadi.

69. 0820 “Asosiy vositalarni xarid qilish” hisobvaragʻida asosiy vositalarni xarid qilish, oʻrnatish va yigʻish bilan bogʻliq barcha xarajatlar hisobga olinadi.

70. 0830 “Nomoddiy aktivlarni xarid qilish” hisobvaragʻida nomoddiy aktivlarni xarid qilish yoki tashkilotning oʻzida yaratilishi bilan bogʻliq barcha xarajatlar hisobga olinadi.

71. 0840 “Asosiy podani tashkil qilish” hisobvaragʻida asosiy podaga oʻtkaziladigan xoʻjalikdagi yosh mahsuldor va ishchi hayvonlarni oʻstirish boʻyicha xarajatlar, asosiy poda uchun xarid qilingan katta yoshdagi mahsuldor va ishchi hayvonlarning qiymati, shuningdek ularni yetkazib berish bilan bogʻliq xarajatlar, tekinga olingan katta yoshdagi hayvonlarni xoʻjalikka yetkazib berish bilan bogʻliq xarajatlar hisobga olinadi.

Asosiy podaga oʻtkaziladigan yosh hayvonlar haqiqiy tannarx boʻyicha baholanadi. Asosiy podaga oʻtkaziladigan yosh mahsuldor va ishchi hayvonlarning barcha turlarining qiymati yil davomida 1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar” hisobvaragʻidan 0840 “Asosiy podani tashkil qilish” hisobvaragʻining debetiga yil boshida hisobda turgan balans qiymatiga, yil boshidan boshlab hayvonlarni asosiy podaga oʻtkazish vaqtigacha boʻlgan davrda ortgan vazni yoki oʻsgan vaznining reja tannarxini qoʻshgan holda hisobdan chiqariladi. Bir vaqtning oʻzida yosh hayvonlarni asosiy podaga oʻtkazishda 0170 “Ishchi va mahsuldor hayvonlar” hisobvaragʻi debetlanadi va 0840 “Asosiy podani tashkil qilish” hisobvaragʻi kreditlanadi. Yil oxirida hisobot kalkulyatsiyasi tuzilgandan keyin yil davomida oʻtkazilgan yosh hayvonlarning koʻrsatilgan qiymati bilan uning haqiqiy tannarxi oʻrtasidagi farq 1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar” hisobvaragʻidan 0840 “Asosiy podani tashkil qilish” hisobvaragʻiga hamda hayvonning bahosini aniqlab, qoʻshimcha 0170 “Ishchi va mahsuldor hayvonlar” hisobvaraqlariga hisobdan chiqariladi.

Xarid qilingan katta yoshdagi ishchi va mahsuldor hayvonlarning qiymati 0840 “Asosiy podani tashkil qilish” hisobvaragʻining debetiga uni yetkazib berish xarajatlari bilan birgalikda xarid qilishning haqiqiy tannarxi boʻyicha kirim qilinadi.

Asosiy podani tashkil etishning tugallangan operatsiyalari boʻyicha xarajatlar 0840 “Asosiy podani tashkil qilish” hisobvaragʻidan 0170 “Ishchi va mahsuldor hayvonlar” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

72. 0850 “Yerni obodonlashtirishga kapital qoʻyilmalar” hisobvaragʻida yer maydonini obodonlashtirish boʻyicha xarajatlar, shuningdek kirish yoʻllari, avtomobil va boshqa transport vositalarining toʻxtash maydonlari, devorlar va koʻkalamzorlashtirishning boshqa turlari qiymati hisobga olinadi.

Yer maydonlari, oʻrmon va suv havzalari hamda koʻp yillik oʻsimliklarga qilingan inventar xususiyatiga ega boʻlgan kapital qoʻyilmalar, asosiy vositalar tarkibiga, kompleks ishlar tugashidan qatʼi nazar foydalanishga qabul qilingan maydonlarga tegishli xarajatlar summasi boʻyicha kiritiladi.

73. 0860 “Moliyaviy ijaraga olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar” hisobvaragʻida moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha ijaraga olingan mulkni obodonlashtirish hamda uning taʼmirlanishi va modernizatsiyasiga qilinadigan kapital qoʻyilmalar hisobga olinadi.

73 1 . 0870 “Operativ ijaraga olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar” hisobvaragʻida operativ ijara shartnomasi boʻyicha ijaraga olingan mulkni obodonlashtirish hamda uning taʼmirlanishi va modernizatsiyasiga qilinadigan kapital qoʻyilmalar hisobga olinadi.

Operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan mulk qaytarilganda, kapital qoʻyilmalar summasining hisobdan chiqarilishi hisobvaraqlarning 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” debetida va 0870 “Operativ ijaraga olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar” kreditida aks ettiriladi.

Operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan mulkni yaxshilash boʻyicha kapital qoʻyilmalar qiymatining ijaraga beruvchi tomonidan qoplanadigan summasi hisobvaraqlarning 4890 “Boshqa debitorlar qarzlari” debetida va 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” kreditida aks ettiriladi.

74. Kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida asosiy vositalar obyektlarining boshlangʻich qiymatiga oʻrnatilgan tartibda qoʻshiladigan quruvchining barcha haqiqiy xarajatlari, shuningdek asosiy vositalarni va nomoddiy aktivlarni xarid qilish, asosiy podani tashkil etish va boshqa kapital qoʻyilmalar bilan bogʻliq xarajatlari aks ettiriladi.

Kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar boʻyicha saldo tugallanmagan qurilish, asosiy vositalar, nomoddiy aktivlarni xarid qilish, yerni va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirishga qilingan kapital qoʻyilmalar miqdori, shuningdek asosiy podani tashkil etish boʻyicha tugallanmagan xarajatlar summasini aks ettiradi.

Kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (0800) boʻyicha analitik hisob kapital qoʻyilmalarning har bir yoʻnalishi boʻyicha yuritiladi. Bunda analitik hisobning tashkil etilishi quyidagi xarajatlar haqida maʼlumot olish imkonini berishi lozim:

a) qurilish va rekonstruksiya ishlari xarajatlari (burgʻulash ishlari, asbob-uskunalarni yigʻish, oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni xarid qilish, montajni talab qilmaydigan asbob-uskunalarni xarid qilish, shuningdek kapital qoʻyilmalarning smetalarida nazarda tutilgan asboblar va inventarlarni xarid qilish loyiha-qidiruv ishlariga oid va boshqa kapital qoʻyilmalar boʻyicha);

b) asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarni xarid qilish xarajatlari (asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarning turlari va nomlari boʻyicha);

v) yer va moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarni obodonlashtirish xarajatlari (obyektlarning turi va nomi boʻyicha);

g) asosiy podani tashkil etish xarajatlari (hayvonlarning turlari (yirik shoxli hayvonlar, qoʻylar, otlar va boshqalar) boʻyicha).

75. Kapital qoʻyilmalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0800) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Obyektlarni qurishda foydalanilayotgan asosiy vositalarning eskirishi kapital qoʻyilmalar xarajatiga kiritilishi 0810 0211-0299 2. Obyektlarni qurishda foydalanilayotgan nomoddiy aktivlarning amortizatsiyasi xarajatlariga kiritilishi 0810 0510-0590 3. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar montajga topshirilishi (montajga tayyorgarlik boshlangan paytdan) 0810 0710-0720 4. Sarflangan qurilish va boshqa materiallar qiymati kapital qoʻyilmalar boʻyicha xarajatlarga kiritilishi 0810 1010-1090 5. Yordamchi ishlab chiqarishning kapital qoʻyilmalarga koʻrsatgan xizmatlari hisobdan chiqarilishi 0810 2310 6. Kapital qoʻyilmalarda foydalanilgan bank kreditlari va boshqa qarz majburiyatlari boʻyicha foizlar hisoblanishi 0810 6920 7. Tugallanmagan qurilishni qayta baholash: a) qiymatining oshirilishi; 0810 8510 b) qiymatining kamaytirilishi. 8510 0810 8. Kapital qurilishda bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga qarzlar 0810 6010, 7010 9. Kapital qoʻyilmalar bilan bogʻliq qondirilmagan daʼvolar boʻyicha summa hisobdan chiqarilishi 0810 4860 10. Inventarizatsiya natijasida tugallanmagan qurilishda kamomad summasi aniqlanishi 5910 0810 11. Yosh hayvonning asosiy podaga oʻtkazilishi 0840 1110 12. Asosiy podaning tashkil qilinishi 0170 0840 13. Kelgusi davr xarajatlari tegishli qismining kapital qoʻyilmalariga olib borilishi 0810-0890 3110-3190 14. Kapital qoʻyilmalar tannarxiga kiritiladigan sugʻurta boʻyicha qarzlar 0810-0890 6510 15. Kapital qoʻyilmalar tannarxiga kiritiladigan davlat maqsadli jamgʻarmalari boʻyicha qarzlar 0810-0890 6520 16. Taʼsischilar tomonidan ustav kapitaliga ulush (pay) sifatida kiritilgan tugallanmagan kapital qoʻyilmalar 0810-0890 4610 17. Kapital qoʻyilmalar tannarxiga kiritiladigan budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz 0810-0890 6410 18. Kapital qoʻyilmalarni oʻzlashtirishda band boʻlgan xodimlarga ish haqi boʻyicha turli summalar hisoblanishi 0810-0890 6710 19. Hisobdor shaxslarning kapital qoʻyilmalarga ularning qilgan xarajatlari boʻyicha qarzlari hisobdan chiqarilishi 0810-0890 4220-4290, 6970 20. Asosiy vositalarni xarid qilish va qurish jarayonida vujudga kelgan turli kreditorlar oldidagi qarzlar 0810-0890 6990 21. Kapital qoʻyilmalar boʻyicha ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlarining koʻrsatgan xizmatlari uchun qarzlar 0810-0890 6110-6120 22. Asosiy vositalar obyektlarini qurish yoki xarid qilish natijasida ularni boshlangʻich qiymati boʻyicha foydalanishga berish 0110-0190 0810-0890 23. Asosiy vositalarni qurish va xarid qilish bilan bogʻliq, ammo obyektlarning boshlangʻich qiymatiga qoʻshilmaydigan xarajatlar 9430 0810-0820 24. Agar aybdor shaxsni aniqlash imkoni boʻlmasa, kamomad va buzilgan qiymatliklarning summasi kapital qoʻyilmalar boʻyicha xarajatlarga olib borilishi 0810-0890 5910 25. Asosiy vositalar obyektlarining ishga tushirish-sozlash ishlarini amalga oshirish jarayonida materiallardan foydalanish 0810-0890 1010-1090 26 Aktivning maqsadi boʻyicha foydalanilishi uchun lozim darajada ishlashini tekshirish jarayonida (asosiy vositalar ishga tushirilgunga qadar) olingan mahsulotni kirim qilish 1000-2800 0810-0890

Uzoq muddatli debitorlik qarzlar va kechiktirilgan xarajatlar (0900)

76. Hisob-kitoblarning uzoq muddatli qismi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

0910 “Olingan veksellar”;

0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar”;

0930 “Xodimlarning uzoq muddatli qarzlari”;

0940 “Boshqa uzoq muddatli debitorlik qarzlari”;

0950 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi”;

0960 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar”;

0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar”.

77. 0910 “Olingan veksellar” hisobvaragʻida xaridorlar va buyurtmachilardan ular sotib olgan tovar-moddiy zaxiralari va boshqa aktivlar, ular uchun bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlar boʻyicha xaridorlar va buyurtmachilar tomonidan toʻlov hujjati sifatida veksel taqdim qilishi natijasida ulardan olinishi kerak boʻlgan toʻlov summasi hisobga olinadi. Bunda shunday hisob-kitoblar sodir boʻlganda, olinadigan hisobvaraqlarning uzoq muddatli qismi 0910 “Olingan veksellar” hisobvaragʻining debeti va 9010 “Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar”, 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar”, 9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar”, 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi”, 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaraqlarining kreditida aks ettiriladi.

78. 0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻi ijaraga beruvchida mulkning moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha operatsiyalarni hisobga olishda foydalaniladi.

Asosiy vosita obyektlarini moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berishda ijaraga beruvchi obyektlarning qiymatini umumiy tartibda hisobdan chiqaradi. Bunda moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlarning uzoq muddatli qismi 0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻining debetiga, joriy qismi 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar” hisobvaragʻining debetiga va debitorlik qarzining jami summasi 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditiga oʻtkaziladi.

9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻi boʻyicha kreditdagi saldo (ijaraga berilgan asosiy vosita obyektlarining ijarachi va ijaraga beruvchi tomonidan kelishilgan bahodagi qiymati bilan bu obyektlarning qoldiq qiymati oʻrtasidagi farq) kechiktirilgan foyda sifatida 7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻiga uzoq muddatli qismi va 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻiga joriy qismi hisobdan chiqariladi.

Ijaraga berilgan asosiy vosita obyektlarining ijarachi va ijaraga beruvchi kelishgan bahodagi qiymati bilan ushbu obyektlarning qoldiq qiymati oʻrtasidagi farqning tegishli qismi ijara haqi kelib tushganda 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻidan 9550 “Moliyaviy ijaradan daromadlar” hisobvaragʻining kreditiga hisobdan chiqariladi.

Hisobot davrining oxirida ijaraga beruvchi 12 oy davomida kelib tushadigan summalarni 0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻining kreditidan 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar” hisobvaragʻining debetiga oʻtkazadi. Ijara haqining kelib tushishi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debeti va 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

Agar asosiy vositalar obyekti ijara muddatining tugashiga qadar ijarachining mulkiga oʻtsa, sotib olish bahosi toʻlangan ijara haqini chegirib tashlagan holda ijara haqining kelib tushishini aks ettirish tartibida sotib olish vaqtida aks ettiriladi.

0920 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir ijara shartnomasi boʻyicha yuritiladi.

79. 0930 “Xodimlarning uzoq muddatli qarzlari” hisobvaragʻida xodimlarga kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha hisob-kitoblar, berilgan qarzlar boʻyicha ularning qarzdorligi, xodimlarning pul mablagʻlari, tovar-moddiy zaxiralarning kamomadi va oʻgʻirlanishi, yaroqsizligi natijasida yetkazilgan moddiy zararlarning qoplanishi, shuningdek boshqa turdagi zararlarning qoplanishi hisobga olinadi.

Xodimlarga berilgan qarzlar summasi 0930 “Xodimlarning uzoq muddatli qarzlari” hisobvaragʻining debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi schyotlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Kreditga sotilgan tovarlar, berilgan qarzlar, moddiy va boshqa zararlarning qoplanishi boʻyicha qarzlarning uzoq muddatli qismining joriy debitorlik qarzlari qismiga oʻtkazilishida 4710 “Kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha xodimlarning qarzi”, 4720 “Berilgan qarzlar boʻyicha xodimlarning qarzi”, 4730 “Moddiy zararni qoplash boʻyicha xodimlarning qarzi”, 4790 “Xodimlarning boshqa qarzlari” hisobvaraqlarining debeti, 0930 “Xodimlarning uzoq muddatli qarzlari” hisobvaragʻining krediti boʻyicha yozuv amalga oshiriladi.

0930 “Xodimlarning uzoq muddatli qarzlari” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir xodim boʻyicha yuritiladi.

80. 0940 “Boshqa uzoq muddatli debitorlik qarzlari” hisobvaragʻida xaridorlar va buyurtmachilardan daʼvolar hamda boshqalar boʻyicha olinadigan toʻlovlarning uzoq muddatli qismi hisobga olinadi. Analitik hisob xaridorlar va buyurtmachilarga berilgan har bir hisobvaraq boʻyicha yuritiladi.

81. 0950 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻida vaqtinchalik farqlarga oid xarajatlar boʻyicha soliqni hisoblash 0930 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻining debeti va 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi. Keyinchalik soliqning tegishli qismi uzoq muddatli qismidan joriy qismga oʻtkaziladi hamda 3210 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻining debeti va 0950 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda (daromad) soligʻi” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi. Tegishli muddatda toʻlanadigan foyda (daromad) soligʻini hisoblashda ushbu summa hisobga olinadi.

Vaqtinchalik farqlar — bu hisobot davridagi soliq solinishi lozim boʻlgan foyda summasi va buxgalteriya hisobidagi foyda summasi oʻrtasidagi farqlar.

Xarajatlarning tegishli summasiga soliqlar kamaytirilishi yuz berganda, soliqlar summasi 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining debeti va 3210 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi. 0950 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻining debetidagi saldo kelgusi davrlarda budjetga toʻlanadigan umumiy soliq summasidan kamaytirish zarur boʻlgan soliq summasining uzoq muddatli qismini koʻrsatadi.

82. 0960 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻida xarajatlarga qoplash muddati davomida taqsimlanib boradigan obligatsiya diskont (chegirma)lari boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar aks ettiriladi. Ushbu hisobvaraq faqat obligatsiyalarni sotuvchi (emitent)lar tomonidan foydalaniladi. Obligatsiyalarning chegirma bilan sotilishi 0960 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻi va olingan summaga pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida va 7830 “Toʻlanadigan uzoq muddatli obligatsiyalar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi. Diskont (chegirma)lar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlarning joriy qismi hisobdan chiqarilganda, 0960 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻi 3220 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda kreditlanadi.

83. 0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻida 0960 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” va 0950 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaraqlarida koʻrsatilmagan boshqa kechiktirilgan xarajatlar aks ettiriladi. Ushbu xarajatlarni ishlab chiqarish, davr xarajatlari, moliyaviy faoliyat xarajatlariga hisobdan chiqarish muddati qonunchilik hujjatlarida belgilanadi. Bunda boshqa kechiktirilgan xarajatlarning uzoq muddatli qismi 0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻida, joriy qismi esa 3290 “Boshqa kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻida aks ettiriladi.

0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir berilgan boʻnak boʻyicha mol yetkazib beruvchi yoki pudratchi boʻyicha yuritiladi.

84. Uzoq muddatli debitorlik qarzlari va kechiktirilgan xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (0900) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Bank tomonidan toʻlovi kafolatlangan xaridorlar va buyurtmachilardan olingan veksellarning uzoq muddatli qismi 0910 4010 2. Olingan veksellarning uzoq muddatli qismini joriy qismiga oʻtkazish 4020 0910 3. Ijarachi bilan kelishilgan bahoda asosiy vositalarning moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berilishi: uzoq muddatli qismiga; 0920 9210 joriy qismiga. 4810 9210 4. Olinadigan moliyaviy ijaraning uzoq muddatli qismining joriy qismiga oʻtkazilishi 4810 0920 5. Kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha xodimlar qarzlarining uzoq muddatli qismi 0930 7810 6. Kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha qarzlarning uzoq muddatli qismining joriy qismiga oʻtkazilishi 4710 0930 7. Berilgan qarzlar boʻyicha xodimlar qarzlarining uzoq muddatli qismi 0930 5110-5530 8. Berilgan qarzlar boʻyicha qarzlar summasining uzoq muddatli qismining joriy qismiga oʻtkazilishi 4720 0930 9. Moddiy zararlarni qoplash boʻyicha qarzlarning uzoq muddatli qismi 0930 1010-2990, 5010-5530, 9210 10. Moddiy zararlarni qoplash boʻyicha qarzlar summasining uzoq muddatli qismining joriy qismiga oʻtkazilishi 4730 0930 11. Berilgan boʻnaklarning uzoq muddatli qismi 0940 5110-5530 12. Berilgan boʻnaklarning uzoq muddatli qismidan joriy qismiga oʻtkazilishi 4310-4330 0940 13. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olinadigan hisobvaraqlarning uzoq muddatli qismini joriy qismiga oʻtkazish 4110-4120 0940 14. Boshqa shaxslar qarzlari summasining uzoq muddatli qismini joriy qismiga oʻtkazish 4890 0940 15. Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi 0950 6410 16. Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi summasining uzoq muddatli qismini joriy qismiga oʻtkazish 3210 0950 17. Obligatsiyalarni chegirma (diskont) bilan sotish 0960 7830 18. Diskont boʻyicha kechiktirilgan xarajatlarning uzoq muddatli qismini joriy qismiga oʻtkazish 3220 0960 19. Kelgusi davrlar (uzoq muddatli) uchun toʻlangan ijara toʻlovlari 0990 5110-5530 20. Kelgusi davrlar (uzoq muddatli) uchun toʻlangan abonent toʻlovlari 0990 5110-5530 21. Kechiktirilgan xarajatlarning uzoq muddatli qismini joriy qismiga oʻtkazish 3290 0990

2-§. Joriy aktivlar

85. Ushbu paragrafning hisobvaraqlari quyidagilarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi:

mahsulot ishlab chiqarish yoki ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatish jarayonida foydalanish uchun moʻljallangan xom ashyo zaxiralari, materiallar, sotib olingan yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi buyumlar, yoqilgʻi, taralar, ehtiyot qismlar, inventar va xoʻjalik jihozlari, boshqa materiallar;

tugallanmagan ishlab chiqarish, ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatish;

tayyor mahsulotlar;

sotish uchun moʻljallangan tovarlar;

kelgusi davr va kechiktirilgan xarajatlarning joriy qismi;

joriy debitorlik qarzlari;

budjetga boʻnak toʻlovlari;

pul mablagʻlari, qisqa muddatli investitsiyalar va boshqa joriy aktivlar.

Materiallar (1000)

86. Xom ashyo, materiallar, yoqilgʻi, ehtiyot qismlar, butlovchi buyumlar, sotib olingan yarim tayyor mahsulotlar, konstruksiyalar, detallar, taralar, inventarlar, xoʻjalik jihozlari va boshqa qiymatliklarning mavjudligi hamda harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

1010 “Xom ashyo va materiallar”;

1020 “Sotib olingan yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi buyumlar”;

1030 “Yoqilgʻilar”;

1040 “Ehtiyot qismlar”;

1050 “Qurilish materiallari”;

1060 “Tara”;

1070 “Chetga qayta ishlash uchun berilgan materiallar”;

1080 “Inventar va xoʻjalik jihozlari”;

1090 “Boshqa materiallar”.

87. Materiallar quyidagilarning eng past qiymati boʻyicha hisobga olinadi:

haqiqiy tannarxi (sotib olish bahosi yoki ishlab chiqarish tannarxi);

bozor bahosi (sotishning sof qiymati).

88. Zarur hollarda (ishlatiladigan materiallarning nomenklaturasi katta boʻlganda, materiallarning ichki harakati intensiv boʻlganda, qishloq xoʻjaligida ishlab chiqarishi va boshqa hollarda) materiallar hisobi hisob bahosi boʻyicha yuritilishi mumkin. Hisob bahosi sifatida reja tannarxi, oʻrtacha sotib olish narxlari, ulgurji narxlar va boshqalar qabul qilinishi mumkin.

89. Materiallarni hisob bahosi boʻyicha hisobga olishda har oy haqiqiy tannarxi koʻrsatilgan bahosining qiymatidan farqlanish summasi va foizlari hisoblab chiqiladi. Farqlar 1610 “Materiallar qiymatidagi farqlar” hisobvaragʻida hisobga olinadi.

90. 1010 “Xom ashyo va materiallar” hisobvaragʻida quyidagilarning mavjudligi va harakati hisobga olinadi:

a) ishlab chiqarilayotgan mahsulotning tarkibiga kiradigan, uning asosini tashkil etadigan yoki uni tayyorlashda (ishlab chiqarishda) zarur tarkibiy qismlar hisoblanadigan xom ashyo va asosiy materiallar;

b) mahsulot ishlab chiqarishda yoki xoʻjalik ehtiyojlari uchun sarflanadigan, texnik maqsadlar va ishlab chiqarish jarayoniga yordamlashishda ishtirok etadigan yordamchi materiallar;

v) qayta ishlash uchun tayyorlangan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va boshqalar.;

g) yem-xashak va toʻshamalar. Tashkilotda ishlab chiqarilgan yem-xashak va toʻshamalar yil oxirida haqiqiy tannarxiga tuzatish bilan yil davomida reja tannarxi boʻyicha aks ettiriladi.

91. 1020 “Sotib olingan yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi buyumlar” hisobvaragʻida yigʻishda va qayta ishlov berishda xarajat talab qiladigan ishlab chiqarilayotgan (qurilish) mahsulotni butlash uchun ishlab chiqarish kooperatsiyasi tartibida xarid qilingan, sotib olingan yarim tayyor mahsulotlar, tayyor butlovchi buyumlar, qurilish detallari va konstruksiyalarining mavjudligi va harakati hisobga olinadi.

92. Ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik tashkilotlari tomonidan ilmiy-tadqiqot va konstruktorlik mavzulari boʻyicha ilmiy va eksperimental ishlarni oʻtkazish uchun chetdan sotib olinadigan butlovchi buyumlar, maxsus uskunalar, asboblar, moslamalar va boshqa qiymatliklar 1020 “Sotib olingan yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi buyumlar” hisobvaragʻida hisobga olinadi.

93. 1030 “Yoqilgʻilar” hisobvaragʻida neft mahsulotlari, yoqilgʻi-moylash materiallari (YOMM) (neft, benzin, kerosin, dizel yoqilgʻisi, yogʻ va boshqalar), qattiq yoqilgʻi (koʻmir, oʻtin va boshqalar) va gazsimon yoqilgʻi (gaz, gazolin va boshqalar), shuningdek ishlab chiqarish chiqindilari va qattiq yoqilgʻi sifatida ishlatiladigan ikkilamchi material qiymatliklarining mavjudligi va harakati hisobga olinadi. Yoqilgʻi-moylash materiallari (YOMM) uchun talonlardan foydalanilganda ham ularning hisobi 1030 “Yoqilgʻilar” hisobvaragʻida yuritiladi.

94. 1040 “Ehtiyot qismlar” hisobvaragʻida mashina, uskuna, transport vositalari va boshqalarni taʼmirlash, eskirgan qismini almashtirish uchun xarid qilingan yoki tayyorlangan ehtiyot qismlarining mavjudligi va harakati hamda zaxiradagi avtomobil shinalari hisobga olinadi. Mazkur hisobvaraqda taʼmirlash zavodlarida va texnik servis punktlarida taʼmirlash boʻlimlarida qilingan (yaratilgan) agregatlar, dvigatellar, uskunalar, mashinalarning almashadigan qismlari harakati ham hisobga olinadi.

95. 1050 “Qurilish materiallari” hisobvaragʻida qurilish konstruksiyalari va detallari, bino va inshootlarning qismlari, konstruksiya va detallarni qurish va pardoz qilish, qurilish detallarini tayyorlash, qurilish va montaj ishlarida ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun ishlatiladigan, shuningdek boshqa ehtiyojlar uchun chetdan sotib olingan va oʻzida ishlab chiqilgan qurilish materiallarining mavjudligi va harakati hisobga olinadi.

96. 1060 “Tara” hisobvaragʻida taralarning barcha turlari (xoʻjalik inventari sifatida foydalaniladigan taralardan tashqari), shuningdek taralar tayyorlash va taʼmirlash uchun moʻljallangan materiallar va detallarning (yashiklarni yigʻish uchun detallar, bochka taxtasi, temir gardish va boshqalar) mavjudligi va harakati yuritiladi. Yuklanadigan mahsulotlarning butligi va saqlanishini taʼminlash maqsadida vagonlar, barjalar, samolyotlar, kemalarni qoʻshimcha jihozlash uchun moʻljallangan buyumlar 1010 “Xom ashyo va materiallar” hisobvaragʻida hisobga olinadi.

97. 1070 “Chetga qayta ishlash uchun berilgan materiallar” hisobvaragʻida chetga qayta ishlash uchun berilgan materiallarning mavjudligi va harakati hisobga olinadi. Bunda materiallarga qayta ishlov berish bilan bogʻliq chetdagi tashkilotlarga toʻlangan xarajatlar bevosita qayta ishlashdan olingan buyumlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetiga olib boriladi.

98. 1080 “Inventar va xoʻjalik jihozlari” hisobvaragʻida aylanma mablagʻlari tarkibiga kiradigan inventarlar, asboblar, xoʻjalik jihozlari va boshqa mehnat vositalarining ( kam baholi va tez eskiruvchi buyumlar) mavjudligi va harakati hisobga olinadi.

Inventar va xoʻjalik jihozlarining qiymati ular foydalanishga berilgan vaqtda ishlab chiqarish yoki davr xarajatlariga toʻliq qoʻshilishi mumkin. Foydalanishdagi inventar va xoʻjalik jihozlarining saqlanishini taʼminlash maqsadida ularning hisobi balansdan tashqari 014 “Foydalanishdagi inventar va xoʻjalik jihozlari”hisobvaragʻida sex, ombor va alohida foydalanuvchilar boʻyicha yuritiladi.

99. Inventar va xoʻjalik jihozlari keyinchalik foydalanishga yaroqsiz holga kelgan hollarda ularni balansdan tashqari hisobvaraqdan hisobdan chiqarish belgilangan tartibda rasmiylashtirilgan hisobdan chiqarish dalolatnomasiga asosan amalga oshiriladi.

100. 1090 “Boshqa materiallar” hisobvaragʻida yuqorida keltirilgan hisobvaraqlarda nazarda tutilmagan materiallarning mavjudligi va harakati hisobga olinadi. Bu hisobvaraqda ishlab chiqarish chiqindilari (qirqimlar, qirindi va boshqalar), tuzatib boʻlmaydigan yaroqsiz mahsulotlar, asosiy vositalarning chiqib ketishidan olingan moddiy qiymatliklar (metallolom, yaroqsiz xom ashyo, eskirgan shinalar, kameralar, yaroqsiz rezina, ishlatilgan moy va boshqalar) hisobga olinadi.

101. Qishloq xoʻjaligi tashkilotlari urugʻliklar, ekish materiallari (sotib olingan va oʻzida ishlab chiqarilgan), mineral oʻgʻitlar, qishloq xoʻjaligi ekinlari zararkunandalariga qarshi kurashda ishlatiladigan, biologik preparatlar, zaharli kimyoviy moddalar, dorilar hamda kimyoviy moddalarni (oʻsimlikchilikda, chorvachilikda va yordamchi xoʻjalikda) hisobga olish va boshqalar uchun qoʻshimcha hisobvaraqlarni ochishlari mumkin.

102. Materiallarning kelib tushishi 1510 “Materiallarni tayyorlash va xarid qilish” va 1610 “Materiallar qiymatidagi farqlar” hisobvaraqlaridan foydalanilgan holda (agar bu tashkilotning hisob siyosatida belgilangan boʻlsa) yoki ushbu hisobvaraqlardan foydalanilmagan holda aks ettirilishi mumkin.

103. Materiallarning ishlab chiqarishga yoki boshqa xoʻjalik maqsadlariga sarflanishi materiallarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (1000) kreditida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Materiallarni chetga sotish materiallarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (1000) krediti va 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi.

Materiallarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (1000) analitik hisobi materiallaring saqlanish joylari va ularning alohida nomlari (turlari, navlari, hajmlari va boshqalar) boʻyicha yuritiladi.

104. Materiallarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (1000) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Mol yetkazib beruvchilardan materiallar olinishi 1010-1090 6010 2. Asosiy vositalarni tugatish natijasida kelib tushgan materiallarning qiymati 1090 9210 3. Taʼsischilardan ularning ulushi hisobidan turli xil materiallarning kelib tushishi 1010-1090 4610 4. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan materiallarning kelib tushishi 1010-1090 6110, 6120 5. Boshqa shaxslardan materiallarning tekinga olinishi 1010-1090 8530 6. Materiallar kirim qilingandan keyin aniqlangan yaroqsizlik (defekt) boʻyicha mol yetkazib beruvchiga bildirilgan daʼvo 4860 1010-1090 7. Transport-tayyorlov xarajatlarining materiallar tannarxiga kiritilishi 1010-1090 1510 8. Yaroqsiz mahsulotdan qolgan materiallarning kirim qilinishi 1090 2610 9. Materiallarning haqiqiy tannarxi boʻyicha kirim qilinishi (1500 hisobvaraq qoʻllanilganda) 1010-1090 1510 10. Oʻzida ishlab chiqarilgan materiallarning kirim qilinishi 1010-1090 2310 11. Toʻlovi inkor etilgan oldin bildirilgan daʼvo summasining hisobdan chiqarilishi 1010-1090 4860 12. Asosiy, yordamchi ishlab chiqarish, xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarga materiallarning chiqarilishi 2010, 2310, 2510, 2710 1010-1090 13. Maʼmuriy ehtiyojlar uchun materiallarning berilishi 9420 1010-1090 14. Yaroqsiz mahsulotni tuzatish uchun materiallarning sarflanishi 2610 1010-1090 15. Mahsulotlarni sotish uchun taralarning sarflanishi 9410 1060 16. Chetga chiqib ketayotgan materiallarning qiymatini hisobdan chiqarilishi 9220 1010-1090 17. Tabiiy ofat natijasida yoʻqotilgan materiallarning hisobdan chiqarilishi 9720 1010-1090 18. Inventarizatsiya natijasida materiallarning kamomadi aniqlanishi 5910 1010-1090 19. Togʻ-kon tayyorgarlik ishlarida foydalanilgan qurilish materiallarining hisobdan chiqarilishi 2010, 0800 1050

Oʻstirishdagi va boʻrdoqidagi hayvonlar (1100)

105. Yosh hayvonlar, boʻrdoqidagi va yaylovdagi katta yoshdagi hayvonlar, parrandalar, yovvoyi hayvonlar, quyonlar, asalari oilalari hamda qoramollarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar”;

1120 “Boʻrdoqidagi hayvonlar”.

Yuqorida koʻrsatilgan hayvonlarni oʻstirish va boʻrdoqiga boqish xarajatlari 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” (agar chorvachilik asosiy faoliyat turi boʻlsa) yoki 2710 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar” hisobvaraqlarida hisobga olinadi.

106. Asosiy podadan yaroqsiz sifatida ajratilgan hayvonlar 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditidan (mahsuldor hayvonlar boshlangʻich qiymat boʻyicha, ishchi hayvonlar yaroqsizga chiqarish natijasida olingan haqiqiy miqdori boʻyicha) 1120 “Boʻrdoqidagi hayvonlar” hisobvaragʻining debetiga kirim qilinadi.

107. Nasl sifatida olingan yosh hayvonlar nasl beradigan hayvonlarni saqlash xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqning kreditidan 1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar” hisobvaragʻining debetiga kirim qilinadi.

108. Yosh yirik shoxli qoramollar va boquvdagi (yaylovdagi) hayvonlarning ortgan vaznining qiymati, shuningdek, yosh hayvonlar (toylar va boshqalar)ning oʻsish qiymati har oyda ushbu hayvonlarni parvarishlash xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditidan 1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar” va 1120 “Boʻrdoqidagi hayvonlar” hisobvaraqlarining debetiga parvarishlash reja tannarxi boʻyicha olib boriladi. Yil oxirida koʻrsatilgan hisobvaraqlar boʻyicha yil davomida parvarishlash reja tannarxi boʻyicha hisobga olingan hayvonlarning qoʻshilgan vazni yoki oʻsish qiymatini, parvarishlashning haqiqiy tannarxigacha tuzatish oʻtkazmalari amalga oshiriladi.

109. Asosiy podaga oʻtkaziladigan yosh hayvonlar 1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar” hisobvaragʻidan 0840 “Asosiy podani tashkil etish” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi. Bir vaqtning oʻzida yosh hayvonlarning asosiy podaga oʻtkazilishida 0170 “Ishchi va mahsuldor hayvonlar” hisobvaragʻi debetlanadi va 0840 “Asosiy podani tashkil qilish” hisobvaragʻi kreditlanadi. Qiymati 1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar” hisobvaragʻida yuritiladigan hayvonlarning chetga chiqib ketishi, shu jumladan, asosiy podadan yaroqsiz qilingan hayvonlarni tayyorlash tashkilotlariga topshirilishi 1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar”, 1120 “Boʻrdoqidagi hayvonlar” hisobvaraqlarining krediti va 9110 “Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi va bir vaqtning oʻzida ushbu hayvonlar uchun sotib oluvchidan olinadigan summaga 9010 “Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar” hisobvaragʻining krediti bilan bogʻlangan holda 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi.

110. Nobud boʻlgan va noilojlikdan soʻyilgan (epizootiya yoki tabiiy ofatdan nobud boʻlganlaridan tashqari) hayvonlarning qiymati moddiy qiymatliklarning yoʻqotilishi sifatida 1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar” va 1120 “Boʻrdoqidagi hayvonlar” hisobvaraqlarining krediti va 5910 “Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi. Nobud boʻlgan va noilojlikdan soʻyilgan hayvonlardan olingan terilar, shoxlar, tuyoqlar, texnik yogʻlar va shu kabilar foydalanish yoki sotish mumkin boʻlgan narxlar boʻyicha baholanib, qoʻshimcha mahsulot sifatida hayvonlarni parvarishlash xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditidan kirim qilinadi. Epizootiya yoki tabiiy ofatdan nobud boʻlgan yoki soʻyilgan hayvonlarning qiymati 1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar” va 1120 “Boʻrdoqidagi hayvonlar” hisobvaraqlarining kreditidan bevosita 9720 “Favqulodda vaziyatlardan koʻrilgan zararlar” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

1110 “Oʻstirishdagi hayvonlar” va 1120 “Boʻrdoqidagi hayvonlar” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisoblar hayvonlarni oʻstirish va boqish xarajatlarini hisobga olish uchun belgilangan hayvonlarni saqlash joylari, turlari, yoshlarining guruhlari va boshqalar boʻyicha yuritiladi.

111. Oʻstirishdagi va boquvdagi hayvonlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (1100) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Boshqa shaxslardan va aholidan xarid qilingan hayvonlar kirim qilinishi 1110, 1120 6990 2. Boshqa shaxslardan va aholidan xarid qilingan hayvonlar kirim qilinishi (1500-hisobvaraqdan foydalanilganda) 1510 6990 3. Hayvonlarning ortgan vazni va oʻsishining kirim qilinishi 1110, 1120 2010, 2710 4. Mol yetkazib beruvchilardan xarid qilingan yosh hayvonlar kirim qilinishi 1110 6010 5. Undirilmaydigan daʼvolar summasining hisobdan chiqarilishi 1110, 1120 4860 6. Hayvonlarni yetkazib kelish boʻyicha hisobdor shaxslarning xarajatlari 1110, 1120 6970 7. Taʼsischilardan ulush sifatida olingan yosh hayvonlarning kirim qilinishi 1110 4610 8. Yirik shoxli qoramollar nasllarining kirim qilinishi 1110 2010, 2710 9. Ishchi otlar nasllarining (toychoqlar) kirim qilinishi 1110 2310 10. Boshqa shaxslardan tekinga kelib tushgan yosh hayvonlarning kirim qilinishi 1110 8530 11. Yosh hayvonlarning asosiy podaga oʻtkazilishi 0840 1110 12. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan chetga sotilgan va berilgan yosh hayvonlar 9110 yoki 9220 1110 13. Yosh hayvonlarning shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga berilishi 9220 1110 14. Epizootiya natijasida nobud boʻlgan yosh hayvonlarning hisobdan chiqarilishi 9720 1110

Materiallarni tayyorlash va xarid qilish (1500)

112. Aylanma mablagʻlarga taalluqli boʻlgan moddiy qiymatliklarni tayyorlash va sotib olish toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 1510 “Materiallarni tayyorlash va xarid qilish” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

113. Moddiy qiymatliklarning hisob bahosi 1510 “Materiallarni tayyorlash va xarid qilish” hisobvaragʻining debetiga olib boriladi. Bunda, qiymatliklar qayerdan kelib tushganligi va materiallarni tayyorlash va olib kelish xarajatlarining xususiyatiga koʻra 6010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar” va shu kabi boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda yozuvlar amalga oshiriladi.

Xarid qilingan qiymatliklarni xarid qilish (tayyorlash)ning haqiqiy tannarxi boʻyicha hisoblangan qiymati moddiy qiymatliklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda 1510 “Materiallarni tayyorlash va xarid qilish” hisobvaragʻining kreditiga olib boriladi.

Moddiy qiymatliklarning haqiqiy tannarxi va hisob bahosi boʻyicha qiymati orasidagi farq summasi 1510 “Materiallarni tayyorlash va xarid qilish” hisobvaragʻidan 1610 “Materiallar qiymatidagi farqlar” hisobvaragʻiga hisobdan chiqariladi.

Oy oxirida 1510 “Materiallarni tayyorlash va xarid qilish” hisobvaragʻidagi saldo tayyorlangan va xarid qilingan, shuningdek, yoʻldagi yoki mol yetkazib beruvchilarning omborlaridan (ushbu qiymatliklar omborga kirim qilinmasdan) olib kelinmagan materiallarning mavjudligini koʻrsatadi.

114. Materiallarni tayyorlash va xarid qilishni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (1500) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Tovar-moddiy zaxiralarni tayyorlash va yetkazib berish jarayonida yordamchi ishlab chiqarish tomonidan koʻrsatilgan xizmatlarning hisobdan chiqarilishi 1510 2310 2. Mol yetkazib beruvchilardan materiallar olinishi 1510 6010 3. Mol yetkazib beruvchilarga materiallarning kamomad summasi boʻyicha daʼvo bildirilishi 4860 1510 4. Undirilmagan daʼvo summalarining materiallar tannarxiga kiritilishi 1510 4860 5. Tovar-moddiy zaxiralarni xarid qilishda hisobdor shaxslar tomonidan toʻlangan summalar 1510 6970 6. Materiallarni xarid qilishdagi turli tashkilotlarning xizmatlari summasi 1510 6990 7. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan kelib tushgan materiallar 1510 6110, 6120 8. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar kirim qilinishi 0710 1510 9. Omborga kelib tushgan moddiy qiymatliklarning kirim qilinishi 1010-1090, 2910-2990 1510 10. Oʻstirishga va boquvga kelib tushgan hayvonlarning kirim qilinishi 1110, 1120 1510 11. Farq summasining hisobdan chiqarilishi: a) kelib tushgan moddiy qiymatliklarning haqiqiy tannarxi hisob bahosidan past boʻlganda; 1510 1610 b) kelib tushgan moddiy qiymatliklarning haqiqiy tannarxi hisob baholaridan yuqori boʻlganda. 1610 1510

Materiallar qiymatidagi farqlar (1600)

115. Moddiy qiymatliklarning haqiqiy tannarxi va hisob bahosi orasidagi farq toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 1610 “Materiallar qiymatidagi farqlar” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

Moddiy qiymatliklarning haqiqiy tannarxi va hisob baholari orasidagi farq summasi 1610 “Materiallar qiymatidagi farqlar” hisobvaragʻining debeti yoki kreditiga 1510 “Materiallarni tayyorlash va xarid qilish” hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi.

1610 “Materiallar qiymatidagi farqlar” hisobvaragʻida yigʻilgan moddiy qiymatliklarning haqiqiy tannarxi va hisob baholari orasidagi farq summalari sarflangan materiallarning hisob bahosiga mutanosib ravishda ishlab chiqarish xarajatlari, davr xarajatlari va boshqa tegishli xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetiga hisobdan chiqariladi.

1610 “Materiallar qiymatidagi farqlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob moddiy qiymatliklarning guruhlari boʻyicha yuritiladi.

116. Materiallar qiymatidagi farqlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (1600) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Farq summasining hisobdan chiqarilishi: a) kelib tushgan moddiy qiymatliklarning haqiqiy tannarxi hisob baholaridan past boʻlganda; 1510 1610 b) kelib tushgan moddiy qiymatliklarning haqiqiy tannarxi hisob baholaridan yuqori boʻlganda. 1610 1510 2. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olingan materiallar boʻyicha farqlar summasi 1610 4110, 4120 3. Materiallar qiymatidagi farqlar (hisoblangan ulushda) tegishli hisobvaraqlarga hisobdan chiqarilishi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 1610 4. Ajratilgan boʻlinmalarga berilgan materiallar boʻyicha materiallar qiymatidagi farqning hisobdan chiqarilishi 4110 1610

Asosiy ishlab chiqarish (2000)

117. Asosiy faoliyat turi hisoblangan mahsulot (ish, xizmat)lar, asosiy ishlab chiqarish xarajatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

118. Tashkilotning xarajatlari ularning toʻlangan paytidan (oldindan toʻlash (ijara, abonent toʻlovi va boshqalar) yoki keyinchalik toʻlash (hisobdor summasining ortiqcha xarajatlari uchun toʻlovlar va boshqalar)) qatʼi nazar qaysi davrga taalluqli boʻlsa, oʻsha hisobot davrida mahsulot (ish, xizmat)lar tannarxiga kiritiladi.

119. 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻining debeti boʻyicha mahsulot ishlab chiqarish, ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan xarajatlar, shuningdek, yordamchi ishlab chiqarish xarajatlari, asosiy ishlab chiqarishni boshqarish va xizmat koʻrsatish bilan bilvosita bogʻliq boʻlgan xarajatlar hamda yaroqsiz mahsulot hisobiga yoʻqotishlar aks ettiriladi.

Mahsulot ishlab chiqarish, ish bajarish va xizmat koʻrsatish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan xarajatlar ishlab chiqarish zaxiralari, ish haqi toʻlash boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditidan 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻi debetiga hisobdan chiqariladi.

Yordamchi ishlab chiqarish xarajatlari 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻining kreditidan 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻi debetiga hisobdan chiqariladi.

Asosiy ishlab chiqarishni boshqarish va xizmat koʻrsatish bilan bilvosita bogʻliq boʻlgan xarajatlar 2510 “Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari” hisobvaragʻi kreditidan 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻi debetiga hisobdan chiqariladi.

Yaroqsiz mahsulot hisobiga yoʻqotishlar 2610 “Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar” hisobvaragʻidan 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻiga hisobdan chiqariladi.

2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻining kreditida tugallangan mahsulot ishlab chiqarish, ish va xizmatlarni bajarishning haqiqiy tannarxi summalari aks ettiriladi. Ushbu summalar 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻidan 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar”, 9110 “Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi”, 9130 “Bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning tannarxi” hisobvaraqlarining debetiga hisobdan chiqarilishi mumkin.

2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻi boʻyicha oy oxiridagi saldo tugallanmagan ishlab chiqarishning tannarxini koʻrsatadi.

Analitik hisob xarajatlarning turlari va chiqarilayotgan mahsulotlarning turlari boʻyicha yuritiladi. Xarajatlarning yuzaga kelish joylari va boshqa belgilari boʻyicha guruhlanishi, shuningdek, kalkulyatsion hisob alohida hisobvaraqlar tizimida amalga oshiriladi. Ushbu hisobvaraqlarning tarkibi va foydalanish uslubiyati tashkilot tomonidan har bir ishlab chiqarish faoliyatining oʻziga xosliklari, tuzilishi, boshqarishni tashkil etish xususiyatlariga qarab belgilanadi. Agar xarajatlarning vujudga kelish joyi va boshqa belgilari boʻyicha guruhlanishi hamda kalkulyatsion hisob alohida hisobvaraqlar tizimida hisobga olinmasa, 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻining analitik hisobi tashkilotning alohida boʻlinmalari boʻyicha yuritiladi.

120. Asosiy ishlab chiqarishni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (2000) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Bevosita mahsulot ishlab chiqarish (ish bajarish, xizmat koʻrsatish)da qatnashadigan asosiy vositalarning eskirishi 2010 0211-0299 2. Mahsulot ishlab chiqarish, ish bajarish va xizmat koʻrsatishga taalluqli boʻlgan nomoddiy aktivlarning amortizatsiyasi 2010 0510-0590 3. Bevosita material xarajatlarining mahsulot ishlab chiqarish, ish bajarish va xizmat koʻrsatishga hisobdan chiqarilishi 2010 1010-1090 4. Chorvachilik mahsulotini olish uchun hayvonlarni soʻyish (hayvonlar qiymati) 2010 1110, 1120 5. Materiallar qiymatidagi farq tegishli ulushlarda asosiy ishlab chiqarishga hisobdan chiqarilishi 2010 1610 6. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarni qayta ishlash uchun asosiy ishlab chiqarish sexlariga chiqarish 2010 2110 7. Yordamchi sexlarning xarajatlarini asosiy ishlab chiqarishning mahsuloti va xizmatlari tannarxiga kiritish 2010 2310 8. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining asosiy ishlab chiqarish mahsuloti va xizmatlarining tannarxiga kiritilishi 2010 2510 9. Yaroqsiz mahsulotlar hisobiga yoʻqotishlar asosiy ishlab chiqarish mahsuloti va xizmatlari tannarxiga kiritilishi 2010 2610 10. Oldin kelgusi davr xarajatlari sifatida aks ettirilgan xarajatlarning tegishli ulushi mahsulot tannarxiga olib borilishi 2010 3110-3190 11. Kirim qilingan tayyor mahsulotning ombordan sexlarga qayta ishlash va boshqalar uchun qaytarilishi 2010 2810 12. Tovarlar qayta ishlashga berilishi 2010 2910-2990 13. Ishlab chiqarish uchun bevosita sexlarga kelib tushadigan moddiy qiymatliklar va xizmatlarning olinishi 2010 6010 14. Qondirilmagan daʼvolar summasi asosiy ishlab chiqarish mahsulotlari, ish va xizmatlarining tannarxiga kiritilishi 2010 4860 15. Asosiy ishlab chiqarishdagi sugʻurta xarajatlari 2010 6510 16. Asosiy ishlab chiqarish xarajatlari boʻyicha davlat maqsadli jamgʻarmalariga ajratmalar 2010 6520 17. Asosiy ishlab chiqarish xodimlariga ish haqi toʻlash boʻyicha summalar hisoblanishi 2010 6710 18. Hisobdor shaxslar tomonidan amalga oshirilgan asosiy ishlab chiqarish xarajatlari 2010 4220-4290, 6970 19. Asosiy ishlab chiqarish tomonidan koʻrsatilgan xizmatlar uchun qarzlar 2010 6990 20. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlarining asosiy ishlab chiqarish ehtiyojlariga qilgan xarajatlari 2010 6110, 6120 21. Asosiy sexlarda aniqlangan tugallanmagan ishlab chiqarishning ortiqchalari kirim qilinishi 2010 9390 22. Materiallarning asosiy ishlab chiqarishdan qaytarilishi; oʻzida ishlab chiqarilgan materiallar, shuningdek, qaytariladigan chiqindilarning kirim qilinishi 1010-1090 2010 23. Hayvonlarni oʻstirish va boʻrdoqiga boqish boʻyicha joriy xarajatlarning hayvonlar tannarxiga (oʻsish va ortgan vaznning) kiritilishi; hayvonlar naslining aks ettirilishi 1110, 1120 2010 24. Tugallanmagan mahsulotni qayta baholash: a) qiymatining oshirilishi; 2010 6230 b) qiymatining kamaytirilishi. 3290 2010 25. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar operatsiyalararo omborlarga kirim qilinishi (yarim tayyor mahsulot holida) 2110 2010 26. Asosiy ishlab chiqarishda aniqlangan toʻgʻrilanmaydigan yaroqsiz mahsulotdan yoʻqotishlar hisobdan chiqarilishi 2610 2010 27. Mahsulotni haqiqiy tannarx boʻyicha ishlab chiqarish 2810 2010 28. Asosiy sexlarda bajarilgan ish yoki koʻrsatilgan xizmatlarning sotilishi; tugallangan va buyurtmachi tomonidan qabul qilingan ishlarning bosqichlari boʻyicha xarajatlar summasining hisobdan chiqarilishi 9130 2010 29. Boshqa chiqib ketgan (tekinga berish va boshqalar) mahsulot tannarxining hisobdan chiqarilishi 9110 2010 30. Tabiiy ofatlar, yongʻin va shu kabilar natijasida tugallanmagan ishlab chiqarishdagi yoʻqotishlarning hisobdan chiqarilishi 9720 2010 31. Asosiy ishlab chiqarishda aniqlangan moddiy qiymatliklarning kamomadi 5910 2010

Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar (2100)

121. 2110 “Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻida quyidagilar kabi tashkilotning oʻzida ishlab chiqarilgan (ishlab chiqarishning toʻliq siklida) yarim tayyor mahsulotlar aks ettirilishi mumkin:

qora metallurgiyada qayta ishlanuvchi choʻyan, texnik rezina sanoatida xom rezina va yelim, kimyo sanoatining azotli oʻgʻit kombinatlaridagi sulfat kislota, toʻqimachilik sanoatida yigirilgan ip, xom surp va boshqalar.

2110 “Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻining debetida 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda yarim tayyor mahsulotlarni ishlab chiqarish bilan bogʻliq xarajatlar aks ettiriladi. Qayta ishlashga berilgan yarim tayyor mahsulotlarning tannarxi 2010 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻi bilan va sotilgan yarim tayyor mahsulotlarning tannarxi 9110 “Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda 2110 “Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

2110 “Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob yarim tayyor mahsulotlarning saqlanish joylari va alohida nomlari (turlari, navlari, miqdorlari va shu kabilar) boʻyicha yuritiladi.

122. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (2100) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Asosiy va yordamchi ishlab chiqarishda chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar omboriga kirim qilinishi 2110 2010, 2310 2. Yarim tayyor mahsulotlarning ortiqcha qismi kirim qilinishi 2110 9390 3. Ajratilgan boʻlinmalardan olingan yarim tayyor mahsulotlar kirim qilinishi 2110 6110 4. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarni qayta baholash a) qiymatining oshirilishi; 2110 6230 b) qiymatining kamaytirilishi. 3290 2110 5. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar asosiy va yordamchi ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun berilishi 2010, 2310 2110 6. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarning ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotni tuzatishga sarflanishi hamda yarim tayyor mahsulotlarning yaroqsizligi tufayli yoʻqotishlarning aks ettirilishi 2610 2110 7. Sotish uchun moʻljallangan oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarning tayyor mahsulot sifatida aks ettirilishi 2810 2110 8. Oʻzida ishlab chiqarilib yarim tayyor mahsulotlar sotilganda, ularning tannarxini hisobdan chiqarish 9110 2110 9. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarni tekinga berilishi 9430 2110 10. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarning ajratilgan boʻlinmalarga berilishi 4110 2110 11. Tabiiy ofatlar natijasida oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar boʻyicha koʻrilgan zararlarni hisobdan chiqarish 9720 2110 12. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar kamomadi aniqlanishi 5910 2110

Yordamchi ishlab chiqarish (2300)

123. Tashkilotning asosiy ishlab chiqarishiga yoki asosiy faoliyatiga yordamchi va xizmat koʻrsatuvchi hisoblangan ishlab chiqarish xarajatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

124. Mazkur hisobvaraq quyidagilarni taʼminlaydigan ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga olish uchun qoʻllaniladi:

a) energiyaning turli xillari (elektr energiyasi, bugʻ va boshqalar) bilan xizmat koʻrsatish;

b) transport xizmatini koʻrsatish;

v) asosiy vositalarni taʼmirlash;

g) asboblar, toʻrtburchak muhrlar, ehtiyot qismlar, qurilish detallari va konstruksiyalarini tayyorlash yoki qurilish materiallarini boyitish;

d) tosh, shagʻal, qum va boshqa ruda boʻlmagan materiallarni qazib olish;

e) yogʻoch materiallarni tayyorlash va taxta qilish;

j) qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tuzlash, quritish va konserva qilish.

Bundan tashqari ushbu hisobvaraqlarda tashkilot buxgalteriya balansida turuvchi ilmiy tekshirish va tajriba konstruktorlik boʻlinmalarining xarajatlari aks ettirilishi mumkin.

125. 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻining debetida mahsulot ishlab chiqarish, ishlar bajarish va xizmat koʻrsatish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan xarajatlar, shuningdek, yordamchi ishlab chiqarishni boshqarish va xizmat koʻrsatish bilan bilvosita bogʻliq boʻlgan xarajatlar va yaroqsiz mahsulot hisobiga yoʻqotishlar aks ettiriladi.

Mahsulot ishlab chiqarish, ish bajarish va xizmat koʻrsatish bilan bevosita bogʻliq xarajatlar ishlab chiqarish zaxiralari, ish haqi toʻlash boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar, asosiy vositalarga eskirish va nomoddiy aktivlarga amortizatsiya hisoblash va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditidan 2310 “Asosiy ishlab chiqarish” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

Yordamchi ishlab chiqarishni boshqarish va xizmat koʻrsatish bilan bilvosita bogʻliq boʻlgan xarajatlar 2510 “Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari” hisobvaragʻidan 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻiga hisobdan chiqariladi. Yordamchi ishlab chiqarishga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq xarajatlar ayrim hollarda bevosita 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻida hisobga olinishi mumkin.

Yaroqsiz mahsulot hisobiga yoʻqotishlar 2610 “Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar” hisobvaragʻidan 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻiga hisobdan chiqariladi.

2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻining kreditida ishlab chiqarish tugallangan mahsulotlar, bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlar haqiqiy tannarxining summalari aks ettiriladi. Ushbu summalar 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻining kreditidan 2010 “Asosiy ishlab chiqarish”, 2510 “Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari”, 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar”, 9130 “Bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning tannarxi”, 9420 “Maʼmuriy xarajatlar” hisobvaraqlariga va boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda hisobdan chiqariladi.

2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob xarajat elementlari va moddalari hamda mahsulot turlari boʻyicha yuritiladi.

2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaragʻi boʻyicha oy oxiridagi saldo tugallanmagan ishlab chiqarish qiymatini koʻrsatadi.

126. Yordamchi ishlab chiqarishni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (2300) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Yordamchi ishlab chiqarish sexlarida foydalanilayotgan asosiy vositalarning eskirishi 2310 0211-0299 2. Yordamchi ishlab chiqarish xarajatlariga taalluqli nomoddiy aktivlarga amortizatsiya hisoblanishi 2310 0510-0590 3. Yordamchi ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun materiallar sarflanishi 2310 1010-1090 4. Mahsulot olish uchun hayvonlarning soʻyilishi 2310 1110, 1120 5. Tugallanmagan mahsulotni qayta baholash a) qiymatining oshirilishi; 2310 6230 b) qiymatining kamaytirilishi. 3290 2310 6. Materiallar qiymatidagi farqlarni hisoblangan ulushlarda yordamchi ishlab chiqarish hisobvaraqlariga hisobdan chiqarish 2310 1610 7. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarning yordamchi ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun sarflanishi 2310 2110 8. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining tegishli ulushi yordamchi ishlab chiqarish mahsulotlari, ish va xizmatlari tannarxiga kiritilishi 2310 2510 9. Yordamchi ishlab chiqarish mahsulotlarini tayyorlashdagi yaroqsiz mahsulotdan koʻrilgan yoʻqotishlar ularning tannarxiga kiritilishi 2310 2610 10. Kelgusi davrlar xarajatlarining ulushi yordamchi ishlab chiqarish mahsulotlari, ish va xizmatlar tannarxiga kiritilishi 2310 3110-3190 3210-3290 11. Asosiy sexlarning mahsulotlari yordamchi ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun ishlatilishi 2310 2810 12. Mol yetkazib beruvchilardan yordamchi ishlab chiqarishga moddiy qiymatliklar va xizmatlar (suv, bugʻ, energiya va boshqalar) kelib tushishi 2310 6010, 6990 13. Qondirilmagan daʼvolar summasining yordamchi sexlarga tegishli boʻlgan qismi ularning mahsuloti, ish va xizmatlari tannarxiga hisobdan chiqarilishi 2310 4860 14. Yordamchi ishlab chiqarishdagi sugʻurta xarajatlari 2310 6510 15. Yordamchi ishlab chiqarishga tegishli boʻlgan yagona ijtimoiy toʻlov boʻyicha xarajatlarning hisoblanishi 2310 6520 16. Yordamchi ishlab chiqarish xodimlariga ish haqi toʻlash boʻyicha summalarning hisoblanishi 2310 6710 17. Yordamchi ishlab chiqarishga koʻrsatilgan xizmatlar boʻyicha qarzlar 2310 6990 18. Olingan summadan ortiqcha xarajat qilganliklari uchun hisobdor shaxslarga boʻlgan qarzlar 2310 6970 19. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlarining yordamchi ishlab chiqarish sexlariga koʻrsatgan xizmatlari 2310 6110, 6120 20. Yordamchi ishlab chiqarishdagi tugallanmagan ishlab chiqarishning ortiqchasi kirim qilinishi 2310 9390 21. Yordamchi ishlab chiqarish tomonidan oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni xarid qilishda qilingan xarajatlar asbob-uskunalar qiymatiga qoʻshilishi 0710-0720 2310 22. Kapital qoʻyilmalarda amalga oshirilgan yordamchi sexlarning xarajatlari va xizmatlari hisobdan chiqarilishi 0810-0890 2310 23. Oldin yordamchi ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun hisobdan chiqarilgan materiallarning qaytarilishi 1010-1090 2310 24. Yordamchi ishlab chiqarishda ishlab chiqarilgan ehtiyot qismlarning kirim qilinishi 1040 2310 25. Yordamchi ishlab chiqarish xarajatlarining oʻstirishdagi va boquvdagi hayvonlar tannarxiga kiritilishi 1110, 1120 2310 26. Materiallarni tayyorlash va xarid qilishda yordamchi ishlab chiqarishning koʻrsatgan xizmatlari va xarajatlari summasi 1510 2310 27. Yordamchi ishlab chiqarish xarajatlari va xizmatlari tashkilotning oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarning tannarxiga kiritilishi 2110 2310 28. Yaroqsiz mahsulotlarni tuzatish boʻyicha yordamchi ishlab chiqarish xarajatlari 2610 2310 29. Yordamchi ishlab chiqarish xarajatlarining xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarga oʻtkazilishi 2710 2310 30. Yordamchi ishlab chiqarish xarajatlari va xizmatlarining (mavsumiy tarmoqlarda) kelgusi davr xarajatlariga olib borilishi 3190-3290 2310 31. Yordamchi ishlab chiqarishda ishlab chiqarilgan tayyor mahsulotlarning kirim qilinishi 2810 2310 32. Mahsulotlarni sotish va yetkazib berishda yordamchi ishlab chiqarishning koʻrsatgan xizmatlari hisobdan chiqarilishi 9410 2310 33. Yordamchi ishlab chiqarishning sotilgan mahsulotlari va bajarilgan ishlari, koʻrsatgan xizmatlarining haqiqiy tannarxini hisobdan chiqarish 9110, 9130 2310 34. Quyidagilarni sotish va boshqa chiqib ketishidagi yordamchi ishlab chiqarish xarajatlarining hisobdan chiqarilishi: asosiy vositalar; 9210 2310 nomoddiy aktivlar. 9220 2310 35. Boshqa tashkilotlarga investitsiya tariqasida yordamchi ishlab chiqarishning mahsulotlari berilishi va xizmatlari koʻrsatilishi 9110, 9130 2310 36. Ajratilgan boʻlinmalarga yordamchi ishlab chiqarishning xarajatlari hisobdan chiqarilishi yoki mahsulotlari berilishi 4110 2310 37. Tabiiy ofat, yongʻin va shu kabilar natijasida koʻrilgan yordamchi sexlarning zararlari hisobdan chiqarilishi 9720 2310 38. Yordamchi ishlab chiqarishdagi aniqlangan moddiy qiymatliklarning kamomadi va yoʻqotishlari 5910 2310 39. Qaytariladigan va koʻp marta ishlatiladigan taralar boʻyicha xarajatlar va yoʻqotishlar 9430 2310

Umumiy ishlab chiqarish xarajatlar (2500)

127. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 2510 “Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

128. Mazkur hisobvaraqda umumiy ishlab chiqarish xarakteriga ega boʻlgan, shu jumladan quyidagilar boʻyicha xarajatlar aks ettiriladi:

a) mashina va uskunalarni saqlash va ulardan foydalanish boʻyicha;

b) ishlab chiqarishga taalluqli boʻlgan asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarning amortizatsiya ajratmalari boʻyicha;

v) ishlab chiqarishga taalluqli boʻlgan asosiy vositalarni taʼmirlash xarajatlari;

g) ishlab chiqarishdagi mol-mulkning sugʻurta xarajatlari;

d) ishlab chiqarish binolarini isitish, yoritish va saqlash xarajatlari;

e) ishlab chiqarishda foydalaniladigan ishlab chiqarish binolari, mashina va uskunalar, boshqa ijaraga olingan vositalar uchun ijara toʻlovlari;

j) ishlab chiqarishga xizmat koʻrsatishda band boʻlgan ishlab chiqarish xodimlarining ish haqi;

z) ishlab chiqarish xususiyatiga ega boʻlgan boshqa xarajatlar.

129. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari ishlab chiqarish zaxiralari, xodimlar bilan ish haqi boʻyicha hisob-kitoblar va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida aks ettiriladi. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarda hisobga olingan xarajatlar 2010 “Asosiy ishlab chiqarish”, 2310 “Yordamchi ishlab chiqarish” hisobvaraqlarining debetiga hisobdan chiqariladi.

Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini alohida hisob obyektlari orasida taqsimlash tartibi tashkilotning hisob siyosatida belgilanadi.

Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar boʻyicha analitik hisob tashkilotning alohida boʻlinmalari va xarajatlar moddalari boʻyicha yuritiladi.

130. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (2500) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Umumiy ishlab chiqarish ahamiyatiga ega boʻlgan asosiy vositalarning eskirishi 2510 0220-0299 2. Umumiy ishlab chiqarish ahamiyatiga ega boʻlgan nomoddiy aktivlarning amortizatsiyasi 2510 0510-0590 3. Umumiy ishlab chiqarish maqsadlariga materiallarning sarflanishi 2510 1010-1090 4. Umumiy ishlab chiqarish maqsadlariga sarflangan materiallar qiymatidagi farq hisobdan chiqarilishi 2510 1610 5. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar umumiy ishlab chiqarish maqsadlari uchun (sinovlar, tajribalar oʻtkazishga) berilishi 2510 2110 6. Yordamchi ishlab chiqarish xizmatlari umumiy ishlab chiqarish xarajatlariga hisobdan chiqarilishi 2510 2310 7. Kelgusi davr xarajatlari umumiy ishlab chiqarish xarajatlariga hisobdan chiqarilishi 2510 3110-3190 8. Oʻzida tayyorlangan mahsulotlardan umumiy ishlab chiqarish ahamiyatiga ega boʻlgan ehtiyojlar uchun foydalanilishi 2510 2810 9. Ishlab chiqarishga xizmat koʻrsatish (energiya, suv, gaz, aloqa va hokazo) boʻyicha mol yetkazib beruvchilarning xizmatlari 2510 6010 10. Oldin taqdim etilgan, lekin qondirilmagan daʼvolar summasining umumiy ishlab chiqarish xarajatlariga hisobdan chiqarilishi 2510 4860 11. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari bilan bogʻliq sugʻurta xarajatlari 2510 6510 12. Umumiy ishlab chiqarishga tegishli boʻlgan yagona ijtimoiy toʻlov boʻyicha xarajatlar 2510 6520 13. Ishlab chiqarishga xizmat koʻrsatishda band boʻlgan xodimlarning ish haqi xarajatlarining hisoblanishi 2510 6710 14. Ishlab chiqarishga xizmat koʻrsatish boʻyicha ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari tomonidan amalga oshirilgan xarajatlar 2510 6110, 6120 15. Oldin ishlab chiqarishga xizmat koʻrsatish uchun berilgan materiallarning ortiqchasi va qaytarilishi 1010 2510 16. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining mahsulot tannarxiga kiritilishi 2010 2510 17. Yordamchi sexlarga xizmat koʻrsatish boʻyicha xarajatlar ularning ish va xizmatlari tannarxiga kiritilishi 2310 2510 18. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining bir qismi yaroqsiz mahsulotlarni tuzatish xarajatlarga qoʻshilishi 2610 2510 19. Ishlab chiqarishga xizmat koʻrsatish xarajatlari kelgusi davr xarajatlari tarkibida aks ettirilishi 3110-3190 2510 20. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining (bekor turib qolishlar va boshqalar) bir qismi javobgar shaxslar zimmasiga yuklanishi 4730 2510 21. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining bir qismi (tabiiy ofat, yongʻin va boshqalar sababli) zararlarga hisobdan chiqarilishi 9430, 9720 2510

Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar (2600)

131. Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulot hisobiga yoʻqotishlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 2610 “Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

2610 “Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar” hisobvaragʻining debetida aniqlangan yaroqsiz mahsulotlar boʻyicha xarajatlar, shuningdek, kafolatli taʼmirlash xarajatlari yigʻiladi.

2600 “Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar” hisobvaragʻining kreditida yaroqsiz mahsulotdan koʻrilgan yoʻqotishlarning kamayishiga olib boriladigan summalar (yaroqsiz mahsulotning foydalanish mumkin boʻlgan bahosi boʻyicha qiymati, yaroqsiz mahsulotning aybdorlaridan ushlanadigan summalar, mol yetkazib beruvchilar tomonidan yetkazib berilgan sifatsiz materiallar va yarim tayyor mahsulotlardan foydalanish natijasida yuzaga kelgan yaroqsiz mahsulot va boshqalar uchun undiriladigan summalar), shuningdek, yaroqsiz mahsulotlardan koʻrilgan yoʻqotish sifatida ishlab chiqarish xarajatlariga hisobdan chiqarilgan summalar aks ettiriladi.

Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar boʻyicha analitik hisob tashkilotning alohida sexlari, mahsulot turlari, xarajat moddalari va yaroqsiz mahsulotlarning vujudga kelish sabablari boʻyicha yuritiladi.

132. Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (2600) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Yaroqsiz mahsulotlarni tuzatish boʻyicha materiallar sarflanishi 2610 1010-1090 2. Asosiy va yordamchi ishlab chiqarishda aniqlangan tuzatib boʻlmaydigan yaroqsiz mahsulotdan koʻrilgan yoʻqotishlarning hisobdan chiqarilishi 2610 2010, 2310 3. Oʻzida ishlab chiqarilgan yaroqsiz yarim tayyor mahsulotlar aniqlanishi va hisobdan chiqarilishi 2610 2110 4. Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarining ulushi yaroqsiz mahsulotlar tannarxiga kiritilishi 2610 2510 5. Xaridorga yaroqsiz mahsulot oʻrniga yuborilgan mahsulot tannarxi 2610 2810 6. Yaroqsiz mahsulotlarni tuzatish va kafolatlangan taʼmirlash boʻyicha mol yetkazib beruvchilardan olingan xizmatlar 2610 6010 7. Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotga tegishli boʻlgan yagona ijtimoiy toʻlov boʻyicha xarajatlar 2610 6520 8. Yaroqsiz mahsulotlarni tuzatish boʻyicha ish haqi summasi hisoblanishi 2610 6710 9. Yaroqsiz mahsulotlarning qaytarilishi va boshqalar bilan bogʻliq summalarning hisobdor shaxslar hisobidan chiqarilishi 2610 4220-4290 6970 10. Isteʼmolchilar tomonidan olingan yaroqsiz mahsulotlarni tuzatish boʻyicha qilingan xarajatlari uchun ularga boʻlgan qarz 2610 6990 11. Yaroqsiz mahsulotni tuzatishdan qolgan va yakuniy yaroqsiz mahsulotlarni hisobdan chiqarishdan olingan moddiy qiymatliklarning (foydalanish mumkin boʻlgan bahosida) kirim qilinishi 1010-1090 2610 12. Yaroqsiz mahsulotdan koʻrilgan yoʻqotishlar asosiy va yordamchi ishlab chiqarishning mahsulotlari, ish va xizmatlari tannarxiga kiritilishi 2010, 2310 2610 13. Yaroqsiz mahsulotdan koʻrilgan yoʻqotishlar moddiy zarar yetkazgan aybdor ishchilar hisobiga hisobdan chiqarilishi 4730 2610 14. Kompensatsiya qilinmaydigan oʻtgan yillarning yaroqsiz mahsulotlaridan yoʻqotishlar zararga hisobdan chiqarilishi 9430 2610

Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar (2700)

133. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarda ishlab chiqarilgan mahsulot, bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlar bilan bogʻliq xarajatlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 2710 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

Tashkilotning xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklari sifatida tashkilotning asosiy faoliyati boʻlgan mahsulotlarni ishlab chiqarish, ishlarni bajarish va xizmatlar koʻrsatish bilan bogʻliq boʻlmagan ishlab chiqarish va xoʻjaliklar tushuniladi. Jumladan, mazkur hisobvaraqda tashkilotning balansida boʻlgan sogʻliqni saqlash obyektlari, bolalar bogʻchalari, uy-joy kommunal xoʻjaligi obyektlari, sport va madaniyat, tikuvchilik va boshqa maishiy xizmat koʻrsatish ustaxonalari, oshxona va bufetlar, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlikka oid ajratilgan boʻlinmalarni saqlash xarajatlari aks ettiriladi.

134. 2710 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar” hisobvaragʻining debetida xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarda mahsulot ishlab chiqarish, ish bajarish va xizmatlar koʻrsatish bilan bogʻliq xarajatlar aks ettiriladi. Bunda, xarajatlar tovar-moddiy zaxiralar, ish haqi toʻlash boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditidan 2710 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

2710 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar” hisobvaragʻining kreditida xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulot, bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning haqiqiy tannarxi aks ettiriladi. Ushbu summalar 2710 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar” hisobvaragʻining kreditida tovar moddiy zaxiralar va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

2710 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar” hisobvaragʻi boʻyicha oy oxiridagi saldo tugallanmagan ishlab chiqarish qiymatini koʻrsatadi.

2710 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob har bir xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik va xarajat elementlari, moddalari boʻyicha va mahsulot turlari boʻyicha yuritiladi.

135. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (2700) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarda foydalanilayotgan asosiy vositalarning eskirishi 2710 0210-0299 2. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarda band boʻlgan xodimlarga ish haqi toʻlash xarajatlari 2710 6710 3. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarda foydalanilayotgan nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi 2710 0510-0590 4. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar tomonidan yordamchi ishlab chiqarishga koʻrsatilgan va ularning isteʼmol qilgan xizmatlari qiymati 2710 2310 5. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar xarajatlarining sotish va maʼmuriy xarajatlarga taqsimlanishi 9410, 9420 2710 6. Hisobot davri oxirida xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar zararlarining davr xarajatlariga hisobdan chiqarilishi 9430 2710 7. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar ehtiyojlari uchun materiallarning sarflanishi 2710 1010-1090 8. Mahsulot olish uchun hayvonlarning soʻyilishi 2710 1110, 1120 9. Tugallanmagan mahsulotni qayta baholash: a) qiymatining oshirilishi; 2710 6230 b) qiymatining kamaytirilishi. 3290 2710 10. Materiallar qiymatidagi farqlar hisoblangan ulushda xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar hisobvaragʻiga hisobdan chiqarilishi 2710 1610 11. Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar ehtiyojlari uchun sarflanishi 2710 2110 12. Kelgusi davrlar xarajatlarining ulushi xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning mahsuloti, ish va xizmatlari tannarxiga olib borilishi 2710 3110-3190 13. Asosiy sexlar mahsulotlarining bir qismi xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning ehtiyojlari uchun ishlatilishi 2710 2810 14. Mol yetkazib beruvchilardan xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarga kelib tushgan moddiy qiymatliklar (suv, bugʻ, energiya va boshqalar) va xizmatlar 2710 6010 15. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarda sugʻurta boʻyicha xarajatlar 2710 6510 16. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar xarajatlariga tegishli boʻlgan yagona ijtimoiy toʻlov boʻyicha xarajatlar 2710 6520 17. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarga koʻrsatgan xizmatlari uchun boʻlgan qarzlar 2710 6990 18. Hisobdor shaxslarga qarzlar 2710 6970 19. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarga ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlarning koʻrsatgan xizmatlari 2710 6110, 6120 20. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarda ortiqcha tugallanmagan ishlab chiqarishning kirim qilinishi 2710 9390 21. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning kapital qoʻyilmalarni amalga oshirishdagi xarajatlari va xizmatlari hisobdan chiqarilishi 0810-0890 2710 22. Oldin xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar ehtiyojlari uchun hisobdan chiqarilgan materiallarning qaytarilishi 1010-1090 2710 23. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning xarajatlari oʻstirishdagi va boʻrdoqiga boqilayotgan hayvonlarning tannarxiga kiritilishi 1110, 1120 2710 24. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning materiallarni xarid qilishda koʻrsatgan xizmatlari va xarajatlari 1510 2710 25. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning xarajatlari (mavsumiy tarmoqlarda) kelgusi davr xarajatlari tarkibiga kiritilishi 3110-3190 2710 26. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklardan tayyor mahsulotlar kirim qilinishi 2810 2710 27. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning mahsulotlarni yetkazish va sotishda koʻrsatgan xizmatlari hisobdan chiqarilishi 9410 2710 28. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning sotgan mahsulotlari, bajargan ishlari va koʻrsatgan xizmatlarining haqiqiy tannarxining hisobdan chiqarilishi 9110, 9130 2710 29. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar tomonidan boshqa tashkilotlarga investitsiya tariqasida mahsulotlar berilishi va xizmatlar koʻrsatilishi 9110, 9130 2710 30. Ajratilgan boʻlinmalarga xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning mahsulotlari berilishi yoki xarajatlari hisobdan chiqarilishi 4110 2710 31. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning tabiiy ofat, yongʻin va shu kabilar natijasida koʻrgan zararlari hisobdan chiqarilishi 9430, 9720 2710

Tayyor mahsulotlar (2800)

136. Tayyor mahsulotlarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar”;

2820 “Koʻrgazmadagi tayyor mahsulotlar”;

2830 “Vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan tayyor mahsulotlar”.

137. Chetga koʻrsatilgan xizmatlar va bajarilgan ishlarning qiymati tayyor mahsulotlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarda (2800) aks ettirilmaydi. Ular boʻyicha haqiqiy xarajatlar xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlardan 9130 “Bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlar tannarxi” hisobvaragʻiga hisobdan chiqariladi. Buyurtmachilarga joyida topshiriladigan va qabul qilish dalolatnomasi bilan rasmiylashtirilmagan mahsulotlar tugallanmagan ishlab chiqarish tarkibida qoladi.

138. 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻida tayyor mahsulotlar haqiqiy ishlab chiqarish tannarxi boʻyicha hisobga olinadi. Qishloq xoʻjaligi tashkilotlari oʻsimlikchilik mahsulotlari, chorvachilik va qayta ishlangan mahsulotlarining harakatini biznes-rejadan kelib chiqib, yil davomida prognoz tannarxi boʻyicha hisobga oladi. Yil oxirida tayyor mahsulotning haqiqiy va prognoz tannarxi oʻrtasida aniqlangan farq mahsulotlar hisobvaragʻiga hisobot yili oxiridagi keltirilgan mahsulotlarning qoldigʻiga taalluqli boʻlgan ulushlarda oʻtkaziladi. Mazkur hisobvaraqda realizatsiya qilishga moʻljallangan qurilish obyektlarining tannarxi ham hisobga olinadi.

Sotish uchun tayyorlangan (olingan) tayyor mahsulotlar, shu jumladan, qisman tashkilotning oʻz ehtiyojlari uchun moʻljallangan mahsulotlarning kirim qilinishi 2810 “Ombordagi tayyor mahsulot” hisobvaragʻining debetida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Xaridorlar (buyurtmachilar)ga joʻnatilgan tayyor mahsulotlar va ular uchun ushbu xaridor (buyurtmachi)lar tomonidan hisob-kitob hujjatlarining taqdim etilishi tayyor mahsulotlarning sotilishi tartibida 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻining kreditidan 9110 “Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻida tayyor mahsulotlarni analitik hisobda haqiqiy ishlab chiqarish tannarxi boʻyicha hisobga olishda, mahsulotning haqiqiy ishlab chiqarish tannarxining uning hisob bahosi boʻyicha qiymatidan farqini koʻrsatgan holda ularni hisob bahosida (reja tannarxi, sotish bahosi va boshqalar) aks ettirish mumkin. Bunday farqlar tayyor mahsulotlarning bir xilda guruhlari boʻyicha haqiqiy ishlab chiqarish tannarxining shakllantiriladigan hisob bahosi qiymatidan farqi darajasidan kelib chiqqan holda hisobga olinadi.

Tayyor mahsulotlarni 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻidan hisobdan chiqarishda haqiqiy ishlab chiqarish tannarxining analitik hisobda qabul qilingan bahosi boʻyicha qiymatidan farq summasi hisobot davri boshiga tayyor mahsulotlar qoldigʻidagi farqlar va hisobot oyi mobaynida omborga kelib tushgan tayyor mahsulotlar boʻyicha farqlarning bu mahsulotlarning hisob bahosidagi qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadigan foizlar boʻyicha aniqlanadi. Sotilgan mahsulotga toʻgʻri keladigan tayyor mahsulot haqiqiy ishlab chiqarish tannarxining uning hisob bahosi boʻyicha qiymatidan farq summasi 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻining kreditida va ular ortiqcha xarajat yoki tejalganlikni koʻrsatishidan kelib chiqqan holda qoʻshimcha yozuv orqali tegishli hisobvaraqlarining debetida aks ettiriladi.

139. 2820 “Koʻrgazmadagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻida koʻrgazma, yarmarka, reklama va koʻrsatish uchun moʻljallangan tayyor mahsulotlar haqiqiy ishlab chiqarish tannarxi boʻyicha hisobga olinadi. Bunda, 2820 “Koʻrgazmadagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻining debeti va 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻining krediti boʻyicha yozuvlar amalga oshiriladi. Tayyor mahsulotlar uchun javobgarlik vaqtincha bir moddiy javobgar shaxsdan boshqasiga oʻtadi. Agar koʻrgazmaga, yarmarkaga va boshqalarga qoʻyilgan tayyor mahsulotlar sotilsa, 2810 “Ombordagi tayyor mahsulot” hisobvaragʻidagi kabi buxgalteriya yozuvlari amalga oshiriladi.

140. 2830 “Vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻida vositachilik shartnomalari boʻyicha joʻnatilgan tayyor mahsulotlar aks ettiriladi.

Boshqa tashkilotlarga vositachilik shartlari asosida sotish uchun berilgan tayyor mahsulotlar 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻidan 2830 “Vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi. Vositachilik shartlari asosida berilgan tayyor mahsulotlarni sotishda 2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar” hisobvaragʻi kabi buxgalteriya yozuvlari amalga oshiriladi.

2810 “Ombordagi tayyor mahsulotlar”, 2820 “Koʻrgazmadagi tayyor mahsulotlar”, 2830 “Vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan tayyor mahsulotlar” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob javobgar shaxslar boʻyicha, tayyor mahsulotlarning turlari (sortlar, partiyalar, kiplar) boʻyicha va ularni saqlash joylari boʻyicha yuritiladi.

141. Tayyor mahsulotlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (2800) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Asosiy, yordamchi sexlardan, xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklardan tayyor mahsulotlarning kirim qilinishi 2810 2010, 2310, 2710 2. Tayyor mahsulotlarni hisobning yarim tayyor usulida kirim qilishi 2810 2110 3. Tayyor mahsulotlarning koʻrgazmadan omborga kirim qilinishi 2810 2820 4. Tayyor mahsulotni qayta baholash: a) qiymatining oshirilishi; 2810 6230 b) qiymatining kamaytirilishi. 3190 2810 5. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan ortiqcha tayyor mahsulotlar 2810 9390 6. Ichki ehtiyojlar uchun tayyor mahsulotlarning ishlatilishi, tayyor mahsulotlarning sexlarga qayta ishlovga berilishi va boshqalar uchun qaytarilishi 2010, 2310, 2510, 2710 9410-9430 2810 7. Ombordagi tayyor mahsulotlar yaroqsiz mahsulotlarni tuzatish uchun berilishi 2610 2810 8. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan kamomad, agar aybdor shaxs aniqlanmagan boʻlsa 5910 2810 9. Kelgusi davr xarajatlari tarkibida yuritiladigan xarajatlarga tayyor mahsulotlarning ishlatilishi 3190 2810 10. Tayyor mahsulotlarning koʻrgazmaga berilishi 2820 2810 11. Sotilgan tayyor mahsulotning tannarxini hisobdan chiqarish 9110 2810-2830 12. Moliyaviy investitsiyalar (shu jumladan, qimmatli qogʻozlar) hisobiga tayyor mahsulotlarning berilishi 0600, 5800 9110 9010 2810 13. Inventarizatsiya natijasida moddiy javobgar shaxsning aybi boʻyicha kamomadning aniqlanishi 4730 2810 14. Ajratilgan boʻlinmalardan tayyor mahsulotlarning kelib tushishi 2810 6110 15. Tayyor mahsulotlarning ajratilgan boʻlinmalarga berilishi 4110 2810-2830 16. Tayyor mahsulotlarning tekinga berilishi 9430 2810

Tovarlar (2900)

142. Sotishga moʻljallangan tovar va prokat buyumlari sifatida xarid qilingan tovar-moddiy zaxiralarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

2910 “Ombordagi tovarlar”;

2920 “Chakana savdodagi tovarlar”;

2930 “Koʻrgazmadagi tovarlar”;

2940 “Prokatdagi buyumlar”;

2950 “Tovarlar bilan band va boʻsh taralar”;

2960 “Vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan tovarlar”;

2970 “Yoʻldagi tovarlar”;

2980 “Savdo ustamasi”;

2990 “Boshqa tovarlar”.

143. Sanoat va boshqa ishlab chiqarish tashkilotlarida tovarlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar buyumlar, materiallar hamda oziq-ovqat mahsulotlari sotish uchun maxsus xarid qilingan hollarda qoʻllaniladi.

144. Taʼminot, tayyorlov, savdo tashkilotlarida tovarlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarda ishlab chiqarish yoki xoʻjalik ehtiyojlari uchun xizmat qiladigan inventarlar hamda asosiy vositalar yoki materiallarni hisobga oluvchi tegishli hisobvaraqlarda hisobga olinadiganlardan tashqari sotib olingan va oʻzida ishlab chiqarilgan taralar hisobga olinadi.

145. 2910 “Ombordagi tovarlar” hisobvaragʻida ulgurji va taqsimot bazalarida, omborlarda, umumiy ovqatlanish tashkilotlarining saqlash joylarida, sabzavotni saqlash joylarida va boshqalarda saqlanayotgan mavjud tovar zaxiralarining mavjudligi va harakati xarid qilish qiymatida hisobga olinadi.

Omborga kelib tushgan tovarlar va taralarning kirim qilinishi 2910 “Ombordagi tovarlar” hisobvaragʻining debetida tovarlarni xarid qilish bilan bogʻliq xarajatlar bilan birgalikda aks ettiriladi.

Tovarlar va taralarning kelib tushishini materiallar bilan bogʻliq operatsiyalarni hisobga olish tartibi bir xil tartibda 1510 “Materiallarni tayyorlash va xarid qilish” hisobvaragʻidan foydalanilgan holda hisobda aks ettirish mumkin.

Xaridorlar (buyurtmachilar)ga sotilgan tovarlar va ular uchun ushbu xaridor (buyurtmachi)larga hisob-kitob hujjatlarining taqdim etilishi yoki xaridor (buyurtmachi)lar tomonidan pul mablagʻlarining toʻlanishi 2910 “Ombordagi tovarlar” hisobvaragʻidan 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” hisobvaragʻining debetiga sotish tartibida hisobdan chiqariladi.

146. 2920 “Chakana savdodagi tovarlar” hisobvaragʻida chakana savdo tashkilotlari (magazinlar, palatkalar, kiosklar va boshqalar) va umumiy ovqatlanish tashkilotlarining bufetlaridagi tovarlarning mavjudligi va harakati hisobga olinadi. Chakana savdo tashkilotlari va umumiy ovqatlanish tashkilotlarining bufetlaridagi shisha taralar (shishalar, bankalar va boshqalar)ning mavjudligi va harakati ham ushbu hisobvaraqda hisobga olinadi. Chakana savdodagi tovarlarning sotilishida ham 2910 “Ombordagi tovarlar” hisobvaragʻidagi kabi buxgalteriya yozuvlari amalga oshiriladi.

147. 2930 “Koʻrgazmadagi tovarlar” hisobvaragʻida koʻrgazmalar, yarmarkalar, reklama va koʻrsatish uchun moʻljallangan tovarlar hisobga olinadi. Bunda 2930 “Koʻrgazmadagi tovarlar” hisobvaragʻining debeti va 2910 “Ombordagi tovarlar” yoki 2920 “Chakana savdodagi tovarlar” hisobvaraqlarining krediti boʻyicha yozuvlar amalga oshiriladi. Tovarlar uchun javobgarlik vaqtincha bir moddiy javobgar shaxsdan boshqasiga oʻtadi. Agar koʻrgazmaga, yarmarkaga va boshqalarga qoʻyilgan tovarlar sotilsa, buxgalteriya yozuvlari 2910 “Ombordagi tovarlar” hisobvaragʻidagi kabi amalga oshiriladi.

148. 2940 “Prokatdagi buyumlar” hisobvaragʻida prokatga (ijaraga) berish uchun moʻljallangan buyumlarning mavjudligi va harakati hisobga olinadi.

149. 2950 “Tovarlar bilan band va boʻsh taralar” hisobvaragʻida tovarlar bilan band va boʻsh turgan taralarning (chakana savdo tashkilotlaridagi va umumiy ovqatlanish tashkilotlarining bufetlaridagi shisha taralardan tashqari) mavjudligi va harakati hisobga olinadi.

Savdo tashkilotlari tovarlar bilan band va boʻsh boʻlgan taralarning harakatini ularning tarkibi va bahosidan kelib chiqqan holda taralar guruhi bahosi uchun oʻrnatiladigan oʻrtacha hisob bahosi boʻyicha hisobga olishlari mumkin. Bunda, taralarni xarid qilish bahosi bilan oʻrtacha hisob baholari orasidagi farq 9390 “Boshqa operatsion daromadlar” hisobvaragʻida yoki 9490 “Boshqa operatsion xarajatlar” hisobvaragʻida olib boriladi.

150. 2960 “Vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan tovarlar” hisobvaragʻida boshqa tashkilotlarga vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan tovarlar hisobga olinadi.

151. 2970 “Yoʻldagi tovarlar” hisobvaragʻida hisobot davri oxirida yoʻlda qolgan (omborga kelib tushmagan) tovarlar hisobga olinadi.

152. Agar chakana savdo va umumiy ovqatlanish tashkilotlarida tovarlar buxgalteriya hisobida sotish bahosida yuritilsa, tovarlarning savdo ustama (chegirma)lari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish 2980 “Savdo ustamasi” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

Umumiy ovqatlanish tashkilotlarida ushbu hisobvaraqda omborxonalar, bufetlar va oshxonalardagi mavjud oziq-ovqat mahsulotlari va tovarlarning savdo ustamalari, shuningdek, oshxona va bufet mahsulotlariga sotish bahosida ularning qiymatiga qoʻyiladigan ustama summalari hisobga olinadi.

2980 “Savdo ustamasi” hisobvaragʻi tovarlar kirim qilinganda savdo ustamasi summasiga kreditlanib, sotilgan yoki tabiiy yoʻqolish, yaroqsiz, buzilgan, kamomad va boshqalarda natijasida hisobdan chiqarilgan tovarlar boʻyicha savdo ustamasi summasiga debetlanadi. Savdo ustamasining sotilgan tovarlarga toʻgʻri keladigan qismi 2980 “Savdo ustamasi” hisobvaragʻining debetida va 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi. Savdo ustamasi summasining sotilmay qolgan tovarlar qoldigʻiga toʻgʻri keladigan qismi inventarizatsiya dalolatnomasi asosida oʻrnatilgan meʼyorlarga muvofiq sotilmay qolgan tovarlarga tegishli ustamani hisoblash orqali aniqlashtiriladi.

Chakana savdo tashkilotlarida sotilmagan tovarlar qoldigʻiga toʻgʻri keladigan savdo ustamasi summasi oy boshida tovarlar qoldigʻiga toʻgʻri keladigan savdo ustamasi summasi va 2980 “Savdo ustamasi” hisobvaragʻi debeti boʻyicha aylanma summasiga (boshqa hisobdan chiqarishlarga) kamaytirilgan 2980 “Savdo ustamasi” hisobvaragʻi krediti boʻyicha aylanmani bir oyda sotilgan tovarlar summasi (hisob baholari boʻyicha) va oy oxiridagi tovarlar qoldigʻiga (hisob baholari boʻyicha) nisbatidan kelib chiqqan holda hisoblangan foiz boʻyicha aniqlanishi mumkin.

153. 2990 “Boshqa tovarlar” hisobvaragʻida 2910 — 2950 hisobvaraqlarida aks ettirilmaydigan boshqa tovarlar hisobga olinadi.

Tovarlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (2900) boʻyicha analitik hisob moddiy javobgar shaxslar, tovarlarning nomlari (navi, guruhlari, toylar) va tovarlarning saqlanish joylari boʻyicha yuritiladi.

154. Tovarlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (2900) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Tovarlarni hisobdor summa hisobidan sotib olish 2910-2990 6970 2. Mol yetkazib beruvchilardan tovarlar olinishi 2910-2990 6010, 7010 3. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan tovarlar va prokat buyumlarining kelib tushishi 2910-2990 6110, 6120, 7110, 7120 4. Ustav kapitaliga ulush sifatida kelib tushgan tovarlarning kirim qilinishi 2910-2990 4610 5. Tovarlarni qayta baholash: a) qiymatining oshirilishi; 2910-2990 6230 b) qiymatining kamaytirilishi. 3190 2910-2990 6. Tekinga olingan tovarlarni kirim qilish 2910-2990 8530 7. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan ortiqcha tovarlar va taralar 2910-2990 9390 8. Ilgari tovar sifatida kirim qilingan moddiy qiymatliklarni materiallar tarkibiga kiritish yoki tovarlarni oʻz ehtiyojlari uchun olingan materiallar sifatida kirim qilish 1010 2910-2990 9. Yaroqsiz holga kelgan prokat buyumlarini hisobdan chiqarish 9430 2940 10. Tovarlarning qayta ishlashga berilishi 2010 2910-2990 11. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan kamomad, agar aybdor shaxs aniqlanmagan boʻlsa 5910 2910-2990 12. Moliyaviy investitsiyalar hisobiga (shu jumladan, qimmatli qogʻozlar uchun toʻlov hisobiga) tovarlarning berilishi 9120 2910-2990 13. Sotilgan tovarlarning tannarxini hisobdan chiqarish 9120 2910-2990 14. Inventarizatsiya natijasida moddiy javobgar shaxs aybi bilan aniqlangan kamomad 4730 2910-2990 15. Ajratilgan boʻlinmalarga tovarlarning berilishi 4110 2910 16. Tovarlarga savdo ustamasi 2920 2980 17. Sotilgan savdo ustamasining hisobdan chiqarilishi 2980 9120

Kelgusi davr xarajatlari — joriy qismi (3100)

155. Hisobot davrida amalga oshirilgan, ammo joriy qismi boʻyicha kelgusi hisobot davrlariga taalluqli boʻlgan xarajatlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

3110 “Oldindan toʻlangan operativ ijara haqi”;

3120 “Oldindan toʻlangan xizmat haqi”;

3190 “Boshqa kelgusi davr xarajatlari”.

156. Mazkur hisobvaraqlarda quyidagilar bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar aks ettirilishi mumkin:

a) matbuotning davriy nashrlariga yillik obunaning jami summasini oldindan toʻlash;

b) mulkning yillik sugʻurtasini oldindan toʻlash;

v) kelgusi davrlar uchun operativ ijara toʻlovi badallari hamda kelgusida xarajatlarga kiritilishi mumkin boʻlgan boshqa xarajatlar.

157. Kelgusi davr xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarda (3100) hisobga olingan xarajatlar xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetiga hisobdan chiqariladi. Kelgusi davr xarajatlarini joriy xarajatlarga hisobdan chiqarish oʻrnatilgan muddat davomida yoki ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi yoxud miqdoriga mutanosib ravishda amalga oshiriladi.

158. 3110 “Oldindan toʻlangan operativ ijara haqi” hisobvaragʻida joriy hisobot davrida toʻlangan, ammo kelgusi hisobot davriga tegishli operativ ijara haqi hisobga olinadi.

159. 3120 “Oldindan toʻlangan xizmat haqi” hisobvaragʻida ushbu hisobot davrida oldindan haqi toʻlangan, ammo kelgusi hisobot davrlariga taalluqli boʻlgan xizmatlar hisobga olinadi. Ushbu hisobvaraqda obuna boʻyicha xarajatlar va boshqalarni aks ettirish mumkin.

160. 3190 “Boshqa kelgusi davr xarajatlari” hisobvaragʻida 3110 “Oldindan toʻlangan operativ ijara haqi” va 3120 “Oldindan toʻlangan xizmat haqi” hisobvaraqlarida hisobga olinmagan boshqa oldindan toʻlangan xarajatlar hisobga olinadi.

Kelgusi davr xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (3100) boʻyicha analitik hisob hisobvaraqlar, xarajat moddalari va obyektlari (yoʻnalishlari) boʻyicha yuritiladi.

161. Kelgusi davr xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (3100) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Kelgusi davr xarajatlarida hisobga olinadigan ishlarni amalga oshirish uchun materiallar, tayyor mahsulotlar chiqarildi 3190 1010-1090, 2810 2. Kelgusi davr xarajatlariga tegishli boʻlgan ishlarni amalga oshirishda yordamchi ishlab chiqarishning koʻrsatgan xizmatlari 3190 2310 3. Kelgusi davrlar xarajatlariga taalluqli boʻlgan umumiy ishlab chiqarish xarajatlari ulushi hisobdan chiqarildi 3190 2510 4. Kelgusi yilga obuna boʻyicha xarajatlar amalga oshirildi 3120 5110 5. Kelgusi davr xarajatlariga tegishli boʻlgan moddiy qiymatliklar yoki ishlar uchun mol yetkazib beruvchilarga va pudratchilarga boʻlgan qarzlar 3190 6010, 7010 6. Kelgusi davr xarajatlari tarkibida hisobga olinadigan boshqa toʻlanadigan hisobvaraqlar 3190 Majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 7. Kelgusi davr xarajatlarining ulushi navbatdagi hisobot davri kelganda tegishli xarajatlar hisobvaraqlariga oʻtkazildi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 3110-3190

Kechiktirilgan xarajatlar — joriy qismi (3200)

162. Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi va kechiktirilgan xarajatlarning joriy qismi boʻyicha axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

3210 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi”;

3220 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha kechiktirilgan xarajatlar”;

3290 “Boshqa kechiktirilgan xarajatlar”.

163. 3210 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻida vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻining joriy qismi hisobga olinadi.

Vaqtinchalik farqlarga tegishli soliqlarning hisoblanishi umumiy summada 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining kreditida va joriy qismi 3210 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi.

Kechiktirilgan soliqlarning tegishli qismini uzoq muddatli qismdan joriy qismga oʻtkazish 3210 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻining debeti va 0950 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

Soliqni kechiktirilgan xarajatlarning tegishli summasiga kamaytirish yuz beradigan davr kelganda soliq summasi 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining debetida va 3210 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi. Shunga koʻra, 3210 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi” hisobvaragʻining debetidagi saldo joriy hisobot davrida budjetga toʻlanadigan umumiy soliq summasining kamaytirishi lozim boʻlgan soliq summasining joriy qismini koʻrsatadi.

164. 3220 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻi obligatsiyalarga diskont (chegirma)lar boʻyicha obligatsiyalarni soʻndirish muddati davomida xarajatlarga taqsimlanib boriladigan tashkilotning uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlarining joriy qismini aks ettiradi. Ushbu hisobvaraq faqat obligatsiyalarni sotuvchi (emitent)lar tomonidan qoʻllaniladi. Obligatsiyalarni chegirma bilan sotish 3220 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha kechiktirilgan xarajatlar” yoki 0960 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaraqlari diskont (chegirma)lar summasi va olingan summaga pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar debetida va 6830 “Toʻlanadigan obligatsiyalar” yoki 7830 “Toʻlanadigan uzoq muddatli obligatsiyalar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi. Obligatsiyalar boʻyicha joriy diskont (chegirma)lar hisoblanganda 9610 “Foizlar koʻrinishidagi xarajatlar” hisobvaragʻi debetlanadi va 3220 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻi kreditlanadi.

165. Boshqa kechiktirilgan xarajatlarning joriy qismiga, uzoq muddatli qismi 0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻida hisobga olinadigan va kelgusi davr xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarda (3100) hisobga olish nazarda tutilmagan xarajatlar kiradi. Masalan, sanoatning mavsumiy tarmoqlarida ishlab chiqarishga tayyorgarlik, yerning rekultivatsiyasi va boshqalar bilan bogʻliq xarajatlar.

boshqa kechiktirilgan xarajatlar 3290 “Boshqa kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻining debetida 0990 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda hisobga olinadi. Bu xarajatlarni joriy xarajatlarga oʻtkazish vaqti kelganida ular 3290 “Boshqa kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaragʻining kreditidan ushbu xarajatlarni hisobga oluvchi tegishli hisobvaraqlarining debetiga oʻtkaziladi.

3210 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi”, 3220 “Diskont (chegirma)lar boʻyicha kechiktirilgan xarajatlar”, 3290 “Boshqa kechiktirilgan xarajatlar” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob kechiktirilgan xarajatlarning har bir turi, har bir davri va hisobdan chiqarish muddatlari boʻyicha yuritiladi.

166. Kechiktirilgan xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (3200) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Vaqtinchalik farqlarga tegishli boʻlgan xarajatlar boʻyicha hisoblangan soliqlarning joriy qismi 3210 6410 2. Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan soliqni uzoq muddatli qismidan joriy qismiga oʻtkazish 3210 0950 3. Oʻtgan hisobot davrida hisoblangan kechiktirilgan soliqning tegishli summasiga joriy hisobot davrida budjetga toʻlanadigan soliqlarning kamaytirilishi 6410 3210 4. Obligatsiyalarni chegirma bilan sotish 3220 7830, 6830 5. Diskont boʻyicha kechiktirilgan xarajatlarni uzoq muddatli qismidan joriy qismiga oʻtkazish 3220 0960 6. Joriy obligatsiya chegirmasini hisobdan chiqarish 9610 3220 7. Boshqa kechiktirilgan xarajatlarning joriy qismi hisoblanishi 3290 Majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 8. Boshqa kechiktirilgan xarajatlarni uzoq muddatli qismidan joriy qismiga oʻtkazish 3290 0990 9. Kechiktirilgan xarajatlarning tegishli qismi joriy xarajatlar tarkibiga kiritilishi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 3290

Olinadigan joriy toʻlovlar (4000)

170. Xaridorlar va buyurtmachilar bilan tovarlar, tayyor mahsulotlar, bajarilgan ishlar, koʻrsatilgan xizmatlar uchun joriy debitorlik qarzlari boʻyicha hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan toʻlovlar”;

4020 “Olingan veksellar”.

171. 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻida sotilgan mahsulot (tovar)lar, bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlar uchun xaridorlar va buyurtmachilarga taqdim etilgan hisob-kitob hujjatlari boʻyicha debitorlik qarzlari hisobga olinadi.

172. 4020 “Olingan veksellar” hisobvaragʻida olingan veksellar bilan taʼminlangan xaridorlar va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblar boʻyicha debitorlik qarzi hisobga olinadi.

Muddatida toʻlanmagan veksellar boʻyicha daʼvo bildirilganda, veksellar qiymati 4020 “Olingan veksellar” hisobvaragʻining kreditidan 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan hisobvaraqlar” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

173. Olinadigan hisobvaraqlar (4000) asosiy (operatsion) faoliyat daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (9000), asosiy vositalar va boshqa aktivlarning chiqib ketishini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (9200) va asosiy faoliyatning boshqa daromadlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (9300) bilan bogʻlangan holda xaridor (buyurtmachi)larga taqdim etilgan hisob-kitob hujjatlaridagi summaga debetlanadi.

Olinadigan hisobvaraqlar (4000) kelib tushgan toʻlovlar, olingan boʻnaklarni hisobga olish va boshqalar summasiga pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda kreditlanadi.

Olinadigan hisobvaraqlar boʻyicha analitik hisob har bir xaridor (buyurtmachi) boʻyicha yuritiladi.

174. Olinadigan hisobvaraqlarning (4000) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Tovar, mahsulot, ish va xizmatlarni sotishdagi xaridorlar va buyurtmachilarning qarzlari summasi 4010 9010-9030 2. Asosiy vositalar va boshqa aktivlarni sotishdagi xaridorlar va buyurtmachilarning qarzlari summasi 4010 9210, 9220 3. Xaridorlar va buyurtmachilardan toʻlovlar kelib tushishi 5010-5530 4010 4. Xaridorlar va buyurtmachilarga sotilgan mahsulotlar, tovarlar, bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlar uchun daʼvo bildirilishi 4860 4010 5. Xaridorlar va buyurtmachilarga sotilgan tovarlar, mahsulotlar, bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlar boʻyicha hisob-kitob hujjatlarini taqdim etishda olingan boʻnaklarning hisobga olinishi 6310 4010 6. Xaridorlar va buyurtmachilarning toʻlanmagan qarzlarining zararga hisobdan chiqarilishi 9430 4010 7. Xaridorlar va buyurtmachilarning qarzlari dargumon qarzlar boʻyicha rezervlar hisobiga hisobdan chiqarilishi 4910 4010 8. Olingan veksellar boʻyicha qarzlarning qoplanishi 5010-5530 4020 9. Olingan veksellarning uzoq muddatli qismdan joriy qismga oʻtkazilishi 4020 0910

Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olinadigan joriy toʻlovlar (4100)

175. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari bilan tovarlar, tayyor mahsulot, bajarilgan ishlar, koʻrsatilgan xizmatlar uchun joriy debitorlik qarzlari boʻyicha hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

4110 “Ajratilgan boʻlinmalardan olinadigan toʻlovlar”;

4120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olinadigan toʻlovlar”.

176. 4110 “Ajratilgan boʻlinmalardan olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻida tashkilotning umumiy balansiga (ichki xoʻjalik yoki ichki balans hisob-kitoblar) qoʻshiladigan ajratilgan boʻlinmalar (filiallar, vakolatxonalar)ning debitorlik qarzlari hisobga olinadi. Mazkur hisobvaraqda ajratilgan mulklar, moddiy qiymatliklarni oʻzaro hamkorlikda chiqarish, boʻlinmalarning xodimlariga ish haqi toʻlash va boshqa joriy operatsiyalar boʻyicha hisob-kitoblar hisobga olinadi.

Hisob-kitoblarni amalga oshirishda taʼsis shartnomasi, chora-tadbirlar shartnomasi, taʼsischilarning ushbu boʻlinmalarni tashkil qilish toʻgʻrisidagi qarori, taʼsischilarning mulkni berish toʻgʻrisidagi qarori va boshqalar asosiy hujjatlar boʻlib hisoblanadi.

Ajratilgan boʻlinmalarga berilgan mulk asosiy vositalar (0100), nomoddiy aktivlar (0400), oʻrnatiladigan asbob-uskunalar (0700), materiallar (1000), tayyor mahsulotlar (2800), tovarlar (2900) va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlardan 4110 “Ajratilgan boʻlinmalardan olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

177. 4120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻida shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlarining (balanslararo yoki tashkilotlararo hisob-kitoblar) debitorlik qarzlari hisobga olinadi. Mazkur hisobvaraqda tovar, mahsulotlar sotish, ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish va boshqa joriy operatsiyalar boʻyicha hisob-kitoblar hisobga olinadi.

4110 “Ajratilgan boʻlinmalardan olinadigan toʻlovlar” va 4120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olinadigan toʻlovlar” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob har bir ajratilgan boʻlinma, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari boʻyicha yuritiladi.

178. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olinadigan joriy toʻlovlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4100) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Debitorlik qarzlarini qoplash uchun ajratilgan boʻlinmalardan asosiy vositalar va boshqa aktivlar kelib tushishi 0110-0190 va boshqalar 4110 2. Ajratilgan boʻlinmalarga mol-mulk (asosiy vositalar va boshqa aktivlar) berilishi 4110 0110-0190 va boshqalar 3. Ajratilgan boʻlinmalar xodimlariga ish haqi toʻlash uchun pul mablagʻlari ajratilishi 4110 5010, 5110 4. Ajratilgan boʻlinmalar tomonidan asosiy vositalar qaytarilishi 0110-0190 4110 5. Debitorlik qarzlarini qoplash uchun ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan pul mablagʻlari kelib tushishi 5010-5530 4110, 4120 6. Ajratilgan boʻlinmalarga moddiy qiymatliklar berilishi (1500-hisobvaraqdan foydalanilganda) 4110 1510 7. Ajratilgan boʻlinmalarga berilgan materiallar boʻyicha materiallar qiymatidagi farqning ajratilgan boʻlinmalarga hisobdan chiqarildi (1610-hisobvaraqni qoʻllaganda) 4110 1610

Xodimlarga berilgan boʻnaklar (4200)

179. Tashkilotning xodimlarga ish haqi, operatsion va maʼmuriy-xoʻjalik xarajatlari uchun hisobdorlik, shuningdek, xizmat safarlari uchun berilgan boʻnaklar boʻyicha joriy hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

4210 “Ish haqi boʻyicha berilgan boʻnaklar”;

4220 “Xizmat safarlariga berilgan boʻnaklar”;

4230 “Umumxoʻjalik xarajatlari uchun berilgan boʻnaklar”;

4290 “Xodimlarga berilgan boshqa boʻnaklar”.

180. Hisobdorlikka berilgan summaga xodimlarga berilgan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (4200) pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan, jumladan 5010 “Milliy valyutadagi pul mablagʻlari”, 5020 “Chet el valyutasidagi pul mablagʻlari” hisobvaraqlari bilan bogʻlangan holda debetlanadi. Xodimlarga berilgan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (4200) xarajatlar va xarid qilingan qiymatliklar hisobga olinadigan hisobvaraqlar yoki amalga oshirilgan xarajatlarning turiga qarab boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda kreditlanadi.

Toʻliq ishlatilmagan boʻnaklar (masalan, xizmat safarlari uchun) tashkilot kassasiga qaytarilishi hamda xodimlarga berilgan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4200) kreditida va 5010 “Milliy valyutadagi pul mablagʻlari”, 5020 “Chet el valyutasidagi pul mablagʻlari” hisobvaraqlarining debetida aks ettirilishi lozim.

181. 4210 “Ish haqi boʻyicha berilgan boʻnaklar” hisobvaragʻida tashkilot xodimlariga ish haqi boʻyicha berilgan boʻnaklarning barcha turlari yuzasidan hisob-kitoblar hisobga olinadi. Boʻnaklarning kelgusidagi ish haqi hisobiga berilishi xodimlarning sababi koʻrsatilgan arizasiga asosan amalga oshiriladi. Bundan tashqari, mazkur hisobvaraqda ish haqi boʻyicha har oylik boʻnaklar hisobga olinadi hamda ular oy oxirida 4210 “Ish haqi boʻyicha berilgan boʻnaklar” hisobvaragʻining kreditidan 6710 “Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar” hisobvaragʻining debetiga hisobdan chiqariladi.

182. 4220 “Xizmat safarlariga berilgan boʻnaklar” hisobvaragʻida tashkilotning xodimlariga xizmat safarlari uchun berilgan boʻnaklar hisobga olinadi.

Xizmat safarlari uchun boʻnaklar xizmat safari toʻgʻrisidagi buyruq, chiptalar qiymati, kunlik yashash xarajatlari va boshqalar koʻrsatilgan holda boʻnak summasini hisoblash asosida beriladi. Xizmat safarlari uchun berilgan va sarflangan chet el valyutasining hisobi alohida yuritiladi, valyuta boʻnak berilgan kunda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki kursi boʻyicha soʻmga oʻtkaziladi va soʻmda hisobga olinadi.

183. 4230 “Umumxoʻjalik xarajatlari uchun berilgan boʻnaklar” hisobvaragʻida umumxoʻjalik ehtiyojlari uchun turli xildagi kichik inventar va jihozlarni naqd pulga, shuningdek, korporativ bank kartalaridan foydalangan holda sotib olish uchun berilgan boʻnaklar aks ettiriladi. Tovar-moddiy zaxiralarni baholash va kirim qilish tegishli tasdiqlovchi hujjatlarga asosan amalga oshiriladi.

184. 4290 “Xodimga berilgan boshqa boʻnaklar” hisobvaragʻida 4210 — 4230-hisobvaraqlarda aks ettirilmagan tashkilot xodimlariga berilgan boshqa boʻnaklar hisobga olinadi.

Xodimlarga berilgan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (4200) boʻyicha analitik hisob har bir berilgan boʻnak boʻyicha yuritiladi.

185. Xodimlarga berilgan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4200) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Ish haqi hisobidan boʻnak berilishi 4210 5010 2. Xodimlarga kelgusidagi ish haqi hisobiga berilgan boʻnaklar ushlab qolinishi 6710 4210 3. Hisobdor shaxslarga bankdagi hisobvaraqlardan boʻnaklar berilishi 4220-4290 5110-5530 4. Hisobdor shaxslarga kassadan boʻnaklar berilishi 4220-4290 5010, 5020 5 Hisobdor shaxslarga pul ekvivalentlari berilishi 4220-4290 5610 6. Ishlatilmagan hisobdor summalari kassaga qaytarilishi 5010, 5020 4220-4290 7. Ishlatilmagan hisobdor summalari tashkilotning bankdagi hisobvaragʻiga qaytarilishi 5110-5530 4220-4290 8. Hisobdor shaxslar sotib olingan turli xildagi pul ekvivalentlari uchun toʻlovlarni amalga oshirishi 5610 4220-4290 9. Ishlatilmagan pul ekvivalentlarining qaytarilishi 5610 4220-4290 10. Hisobdor shaxslar kapital qoʻyilmalar, tovarlar, hayvonlar, materiallar, asbob-uskunalarni sotib olish, yetkazib kelish, tayyorlash bilan bogʻliq xarajatlarni amalga oshirishi 0710-0890, 1010-1090, 1110-1120, 2910-2990 4220-4290 11. Hisobdor shaxslar yaroqsiz mahsulot bilan bogʻliq turli xildagi xarajatlarni toʻlashi 2610 4220-4290 12. Hisobdor shaxslar asosiy, yordamchi ishlab chiqarish, xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar, shuningdek, umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini amalga oshirishi 2010, 2310, 2510, 2710 4220-4290 13. Hisobdor shaxslar davr xarajatlariga tegishli boʻlgan turli xildagi xarajatlarni toʻlashi 9410-9430 4220-4290 14. Hisobdor shaxslar kelgusi davr xarajatlariga tegishli boʻlgan turli xarajatlarni toʻlashi 3190 4220-4290

Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar (4300)

186. Tovar-moddiy zaxiralar va boshqa aktivlarni yetkazib berish, shuningdek, ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatish uchun berilgan boʻnaklar boʻyicha joriy hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

4310 “Tovar-moddiy zaxiralar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar”;

4320 “Uzoq muddatli aktivlar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar”;

4330 “Boshqa berilgan boʻnaklar”.

187. Berilgan boʻnaklar summasi, shuningdek, qisman tayyor holdagi tovarlar, ish va xizmatlar uchun toʻlangan summalar 4310 “Tovar-moddiy zaxiralar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar”, 4320 “Uzoq muddatli aktivlar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklar”, 4330 “Boshqa berilgan boʻnaklar” hisobvaraqlarining debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga boʻnaklar mol yetkazib beruvchilar va tashkilot oʻrtasida tuzilgan shartnoma yoki kontrakt asosida beriladi. Ayrim hollarda, qisman bajarilgan ishlar toʻgʻrisidagi dalolatnoma boʻlishi mumkin. Bunda, toʻlov topshiriqnomalarida qisman toʻlov miqdori yoki oldindan toʻlov foizi koʻrsatiladi.

Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (4300) boʻyicha analitik hisob har bir debitor boʻyicha yuritiladi.

188. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga berilgan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4300) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tayyorlash uchun naqd pulda boʻnaklar berilishi 4310 5010 2. Bankdagi hisobvaraqlardan boʻnaklar oʻtkazilishi 4310-4330 5110-5530 3. Olingan kreditlar va qarzlar hisobidan boʻnaklar oʻtkazilishi 4310-4330 6810-6820, 7810-7820 4. Kontraktning bekor qilinishi natijasida avval berilgan boʻnaklar qaytarilishi 5010-5530 4310-4330 5. Mol yetkazib beruvchilar yoki pudratchilarga boʻlgan qarzlarni qoplashda avval berilgan boʻnaklarning hisobga olinishi 6010, 7010 4310-4330 6. Mol yetkazib beruvchilarga berilgan boʻnaklarning daʼvo muddati oʻtganlari hisobdan chiqarilishi 9430 4310-4330 7. Berilgan boʻnakning tegishli summasi uzoq muddatli qismidan joriy qismga oʻtkazilishi 4310-4330 0940

Budjetga boʻnak toʻlovlar (4400)

189. Tashkilot tomonidan soliqlar va yigʻimlar boʻyicha toʻlangan boʻnaklar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 4410 “Budjetga soliqlar va yigʻimlar boʻyicha boʻnak toʻlovlari (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

190. 4410 “Budjetga soliqlar va yigʻimlar boʻyicha boʻnak toʻlovlari (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻida boʻnak sifatida toʻlangan soliq summalari, shu jumladan, xarid qilingan tovar-moddiy zaxiralar boʻyicha hisob-kitob hujjatlarida koʻrsatilgan qoʻshilgan qiymat soligʻi hisobga olinadi. Soliqlar summasini hisobdan chiqarish 4410 “Budjetga soliqlar va yigʻimlar boʻyicha boʻnak toʻlovlari (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining kreditida 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Budjetga boʻnak toʻlovlari oʻtkazilganda budjetga boʻnak toʻlovlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4400) debeti va pul mablagʻlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditida yozuvlar amalga oshiriladi. Budjetga toʻlovlar boʻyicha yakuniy hisob-kitoblar 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining debeti va budjetga boʻnak toʻlovlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4400) krediti boʻyicha yozuvlar amalga oshiriladi.

191. Budjetga boʻnak toʻlovlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4400) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Xarid qilingan moddiy resurslar, tovarlar, ishlar va xizmatlar boʻyicha QQS summasi 4410 6010, 6120, 6990 2. Budjetga soliqlar va yigʻimlar boʻyicha boʻnaklar oʻtkazildi 4410 5110 3. Moddiy resurslar, tovarlar, ish va xizmatlarga tegishli boʻlgan QQS hisobga olindi 6410 4410 4. Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha yakuniy hisob-kitoblar 6410 4410

Davlat maqsadli jamgʻarmalariga va sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlar (4500)

192. Tashkilot tomonidan davlat maqsadli jamgʻarmalari va sugʻurtalar boʻyicha joriy toʻlovlari uchun toʻlangan boʻnaklar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

4510 “Sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlari”;

4520 “Davlat maqsadli jamgʻarmalariga boʻnak toʻlovlari”.

193. 4510 “Sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlari” hisobvaragʻida tashkilot tomonidan sugʻurtalar boʻyicha toʻlangan boʻnak toʻlovlari hisobga olinadi.

194. 4520 “Davlat maqsadli jamgʻarmalariga boʻnak toʻlovlari” hisobvaragʻida tashkilot tomonidan budjetdan tashqari Pensiya, Yoʻl va boshqa davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlangan boʻnak toʻlovlari hisobga olinadi.

Boʻnak toʻlovlarini oʻtkazishda davlat maqsadli jamgʻarmalari va sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4500) debeti, pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditida yozuvlar amalga oshiriladi. Majburiy toʻlovlar boʻyicha yakuniy hisob-kitoblarda 6510 “Sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlari”, 6520 “Davlat maqsadli jamgʻarmalariga boʻnak toʻlovlari” hisobvaraqlarining debeti va davlat maqsadli jamgʻarmalari va sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4500) kreditida yozuvlar amalga oshiriladi.

195. Davlat maqsadli jamgʻarmalariga va sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4500) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Davlat maqsadli jamgʻarmalari va sugʻurtalar boʻyicha boʻnak toʻlovlari oʻtkazildi 4510-4520 5110-5530 2. Davlat maqsadli jamgʻarmalari va sugʻurtalarga toʻlovlar boʻyicha yakuniy hisob-kitoblar 6510-6520 4510-4520

Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha debitorlik qarzi (4600)

196. Tashkilot taʼsischilari (aksiyadorlik jamiyatining aksiyadorlari, shirkat shartnomasi (birgalikdagi faoliyat toʻgʻrisidagi shartnoma) sheriklari va boshqalar)ning tashkilot ustav kapitaliga ulushlar boʻyicha joriy qarzlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 4610 “Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzi” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

197. Tashkilotni tashkil qilishda taʼsischilar yoki aksiyaga obuna boʻlgan shaxslarning qarz summasi 4610 “Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzi” hisobvaragʻining debetida ustav kapitalini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (8300) bilan bogʻlangan holda hisobga olinadi.

Taʼsischilarning ulush summalari pul mablagʻlari koʻrinishida haqiqatda kelib tushganda, 4610 “Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzi” hisobvaragʻining kreditida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda yozuv amalga oshiriladi. Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha moddiy va boshqa qiymatliklar (pul mablagʻlaridan tashqari) kelib tushganda, 4610 “Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzi” hisobvaragʻining kreditida asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, materiallar va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda oʻtkazmalar amalga oshiriladi.

Aksiyalar uchun toʻlov sifatida tashkilotning mulkiga natura shaklida berilgan mol-mulk taʼsischilar kelishuvi asosida aniqlangan bahoda kirim qilinadi.

4610 “Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzi” hisobvaragʻining analitik hisobi har bir taʼsischi boʻyicha alohida yuritiladi.

198. Ustav kapitaliga taʼsischilarning ulushlari boʻyicha qarzini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4600) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Ishtirokchilar ulushlari summasida (aksiyaga obuna summasida) ustav kapitalining eʼlon qilingan hajmi (tashkilot roʻyxatdan oʻtganidan keyin) 4610 8310, 8320, 8330 2. Taʼsischilar tashkilot mulkiga tugallanmagan qurilish, asbob-uskuna, asosiy vositalarni taqdim etishi 0110-0190, 0710-0720, 0810 4610 3. Taʼsischilar aksiyalarga obuna toʻlovi sifatida nomoddiy aktivlarni taqdim etishi 0410-0490 4610 4. Taʼsischilar aksiyalarga obuna toʻlovi sifatida uzoq muddatli va qisqa muddatli investitsiyalarni taqdim etishi 0610, 5810 4610 5. Taʼsischilar tashkilot mulkiga tovar-moddiy zaxiralarni taqdim etishi 1010-2990 4610 6. Taʼsischilarning ulushlari summasi pul mablagʻlari koʻrinishida kelib tushishi 5010-5530 4610 7. Tashkilotning ustav kapitaliga ulushlari taʼsischilarning ish haqidan ushlab qolinishi 6710 4610

Xodimlarning boshqa operatsiyalar boʻyicha qarzi (4700)

199. Tashkilot xodimlari bilan ish haqi boʻyicha, hisobdor shaxslar bilan hisob-kitoblardan tashqari barcha turdagi joriy hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

4710 “Kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha xodimlarning qarzi”;

4720 “Berilgan qarzlar boʻyicha xodimlarning qarzi”;

4730 “Moddiy zararni qoplash boʻyicha xodimlarning qarzi”;

4790 “Xodimlarning boshqa qarzlari”.

200. 4710 “Kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaragʻida tashkilot xodimlariga kreditga berilgan tovarlar boʻyicha hisob-kitoblar hisobga olinadi.

Kreditga tovar sotib olgan shaxslar ishlaydigan tashkilotlar tovarlar qiymati summasini savdo tashkilotlariga bank krediti hisobiga qoplashi mumkin. Bank tomonidan tegishli hisob-kitob hujjatlari toʻlanganda 4710 “Kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaragʻi 6810 “Qisqa muddatli kreditlar” va 7810 “Uzoq muddatli kreditlar” hisobvaraqlari bilan bogʻlangan holda debetlanadi. Tashkilot xodimlaridan navbatdagi toʻlovlarni ushlab qolishda 6710 “Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar” hisobvaragʻi 4710 “Kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda debetlanadi, keyinchalik ushlab qolingan summa bank kreditini toʻlash uchun 5110 “Hisob-kitob hisobvaragʻi” hisobvaragʻining kreditidan 6810 “Qisqa muddatli kreditlar” va 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” hisobvaraqlarining debetiga oʻtkaziladi.

Oʻzining xodimlari tomonidan kreditga sotib olingan tovarlar boʻyicha qarzlarini qoplashda bank kreditlaridan foydalanmaydigan tashkilotlar ushbu xodimlar bergan topshiriq-majburiyatlariga asosan xodimlarning ish haqi summasidan navbatdagi toʻlovlarni ushlab qolganda, 6710 “Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar” hisobvaragʻi turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (6900) bilan bogʻlangan holda (savdo tashkilotlarining hisob-kitob hisobvaraqlari boʻyicha) debetlanadi. Ushlab qolingan summaning savdo tashkilotlariga oʻtkazib berilganda, turli kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (6900) pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda debetlanadi.

201. 4720 “Berilgan qarzlar boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaragʻida tashkilot xodimlariga berilgan qarzlar boʻyicha hisob-kitoblar aks ettiriladi (masalan, yakka tartibda uy-joy qurishga va boshqalarga).

4720 “Berilgan qarzlar boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaragʻining debetida xodimlarga berilgan qarz summasi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Agar mablagʻlar tashkilotga berilgan kredit hisobidan bevosita bank tomonidan (bu mablagʻlarni oldindan tashkilotning hisob-kitob hisobvaragʻiga oʻtkazmasdan) xodimlarga berilsa, bunda 4720 “Berilgan qarzlar boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaragʻining debetida 6810 “Qisqa muddatli kreditlar” va 7810 “Uzoq muddatli kreditlar” hisobvaraqlari bilan bogʻlangan holda yozuvlar amalga oshiriladi.

Qarzdor xodimlardan kelib tushgan toʻlovlar summasiga 4720 “Berilgan qarzlar boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaragʻi (qabul qilingan toʻlovlar tartibidan kelib chiqqan holda) 5010 “Milliy valyutadagi pul mablagʻlari”, 5110 “Hisob-kitob hisobvaragʻi”, 6710 “Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar” hisobvaraqlari bilan bogʻlangan holda kreditlanadi.

Bank kreditlarini qoplash 6810 “Qisqa muddatli kreditlar”, 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” hisobvaraqlarining debetida va bankka oʻtkazilgan pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditida aks ettiriladi.

202. 4730 “Moddiy zararni qoplash boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaragʻida tashkilot xodimi tomonidan pul mablagʻlari va tovar-moddiy zaxiralarning kamomadi va talon-taroj qilinishi, yaroqsizlik natijasida yetkazilgan moddiy zararni qoplash boʻyicha hisob-kitoblar, shuningdek, boshqa turdagi zararlarni qoplash boʻyicha hisob-kitoblar hisobga olinadi.

Mazkur hisobvaraqning debetida aybdor shaxslardan undirib olinadigan summalar tovar-moddiy zaxiralar va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Mazkur hisobvaraqning kreditida aybdor shaxslardan tomonidan toʻlangan toʻlovlar summasi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar va moddiy zararni qoplash uchun ish haqidan ushlab qolinadigan summa 6710 “Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

203. Ish beruvchining mulki oʻgʻirlanganda, kam chiqqanda, qasddan yoʻqotish yoki qasddan buzish natijasida hamda boshqa hollarda yetkazilgan zarar hajmi bozor qiymati boʻyicha hisoblanadi.

Bunda, moddiy javobgar shaxs (yoki boshqa xodim) aybdor deb tan olingan hollarda va agar baholash natijasida kam chiqqan aktivning bozor qiymati (undiriladigan summa) kam chiqqan aktivning chiqib ketishidan koʻrilgan zarardan:

a) yuqori boʻlsa, daromad summasi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4730 “Moddiy zararni qoplash boʻyicha xodimlarning qarzi” — aybdor shaxs yoki moddiy javobgar shaxsdan undirilishi lozim boʻlgan kam chiqqan aktivning bozor qiymatiga;

kredit 5910 “Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar” — kam chiqqan aktivning chiqib ketishidan koʻrilgan zarar summasiga;

kredit 9310 “Asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda”, 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” — aybdor shaxs yoki moddiy javobgar shaxsdan undirilishi lozim boʻlgan kam chiqqan aktivning bozor qiymati va ularning chiqib ketishidan koʻrilgan zarar summasi oʻrtasidagi farqiga.

b) past boʻlsa, zarar summasi buxgalteriya hisobida quyidagicha aks ettiriladi:

debet 4730 “Moddiy zararni qoplash boʻyicha xodimlarning qarzi” — aybdor shaxs yoki moddiy javobgar shaxsdan undirilishi lozim boʻlgan kam chiqqan aktivning bozor qiymatiga;

debet 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” — aybdor shaxs yoki moddiy javobgar shaxsdan undirilishi lozim boʻlgan kam chiqqan aktivning bozor qiymati va ularning chiqib ketishidan koʻrilgan zarar summasi oʻrtasidagi farqiga;

kredit 5910 “Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar” — kam chiqqan aktivning chiqib ketishidan koʻrilgan zarar summasiga.

205. 4790 “Xodimlarning boshqa qarzlari” hisobvaragʻida 4710 — 4730 hisobvaraqlarida aks ettirilmagan tashkilot xodimlari bilan hisob-kitoblar hisobga olinadi.

Xodimlarning boshqa operatsiyalar boʻyicha qarzini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (4700) boʻyicha analitik hisob tashkilotning har bir xodimi kesimida yuritiladi.

206. Xodimlarning boshqa operatsiyalar boʻyicha qarzini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4700) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Savdo tashkilotlari tomonidan xodimlarga kreditga sotilgan tovarlar uchun oʻtkazib berildi 4710 5110-5530 2. Kreditga olingan tovarlar boʻyicha xodimlarning qarzi uchun bank kreditlari olindi 4710 6810, 7810 3. Kreditga olingan tovarlarning toʻlovi uchun xodimlardan kelib tushgan navbatdagi toʻlovlar summasi 5010, 5110 4710 4. Kreditga olingan tovarlar uchun xodimlarning ish haqidan ushlab qolingan toʻlovlar 6710 4710 5. Xodimlarga berilgan qarzlar summasi 4720 5010-5530 6. Yaroqsiz mahsulotdan koʻrilgan yoʻqotishlar moddiy zararni yuzaga keltirgan aybdor shaxslar hisobiga hisobdan chiqarildi 4730 2610 7. Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarning kamomadi uchun aybdor shaxslardan undiriladigan summalar 4730 9210, 9220 8. Qimmatli qogʻozlarning kamomadi uchun aybdor shaxslardan undiriladigan summalar 4730 0610-0690, 5810-5830 9. Tovar-moddiy zaxiralarning kamomadi uchun aybdor shaxslardan undiriladigan summalar 4730 1010-2990 10. Inventarizatsiya natijasida kassadagi pul mablagʻlari va pul ekvivalentlarining kamomadi 4730 5010, 5020, 5610 11. Xodimlarga pul ekvivalentlari berildi 4790 5610 12. Boshqa operatsiyalar boʻyicha xodimlarning qarzi zararga hisobdan chiqarildi, agar undirilishi sud tomonidan rad etilgan boʻlsa 9430 4790

Boshqa joriy debitorlik qarzlar (4800)

207. 4000 — 4700 hisobvaraqlarida aks ettiriladigan operatsiyalardan boshqa operatsiyalar, jumladan olinadigan foizlar, dividendlar, royalti, moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar, daʼvolar boʻyicha olinadigan hisobvaraqlar va boshqalar boʻyicha debitorlar bilan hisob-kitoblar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar”;

4820 “Operativ ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar”;

4830 “Olinadigan foizlar”;

4840 “Olinadigan dividendlar”;

4850 “Olinadigan royalti”;

4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar”;

4890 “Boshqa debitorlik qarzlar”.

208. 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar” hisobvaragʻida shartnomaga muvofiq, moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan ijara toʻlovlarining joriy qismi hisobga olinadi. Ijara toʻlovlari joriy qismining kelib tushishi 4810 “Moliyaviy ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar” hisobvaragʻining kreditida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

209. 4820 “Operativ ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar” hisobvaragʻida shartnomaga muvofiq, operativ ijara boʻyicha olinadigan ijara toʻlovlari hisobga olinadi. Operativ ijara toʻlovlari hisoblanganda 4820 “Operativ ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar” hisobvaragʻi 9350 “Operativ ijaradan daromadlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda debetlanadi. Ijara toʻlovlarining kelib tushishi 4820 “Operativ ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar” hisobvaragʻining kreditida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

210. 4830 “Olinadigan foizlar” hisobvaragʻida foizlarni hisoblash va ular boʻyicha toʻlovlarning olinishi hisobga olinadi. Muddati oʻtgan foizlar alohida hisobga olinadi va ular boʻyicha shartnomaga muvofiq penya hisoblanadi.

211. 4840 “Olinadigan dividendlar” hisobvaragʻida qimmatli qogʻozlar boʻyicha dividendlarni hisoblash boʻyicha hisob-kitoblar hisobga olinadi.

212. 4850 “Olinadigan royalti” hisobvaragʻida royaltini hisoblash va ularning olinishi hisobga olinadi.

213. 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻining debetida daʼvolar boʻyicha hisob-kitoblar, jumladan:

a) mol yetkazib beruvchilarga, pudratchilarga va transport tashkilotlariga ularning hisobvaraqlari tekshirilganda shartnomada kelishilgan va preyskurantda nazarda tutilgan baho va tariflarning bir-biriga muvofiq kelmasligi, shuningdek, arifmetik xatolar aniqlanganda — mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga taqdim etilgan hisobvaraqlardagi baholarning oshib ketishi yoki arifmetik xatolar tovar-moddiy zaxiralar yoki xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarda yozuvlar amalga oshirilganidan soʻng aniqlanganda mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlanadigan hisobvaraqlar yoki ishlab chiqarish zaxiralari, tovarlar va tegishli xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda;

b) mol yetkazib beruvchilarga, transport va boshqa tashkilotlarga yukning kamomadi boʻyicha mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlanadigan hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda;

v) mol yetkazib beruvchilar yoki pudratchilarga ularning aybi bilan yuzaga kelgan, yaroqsiz mahsulotlar va boʻsh turib qolishlar boʻyicha xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda;

g) tashkilotning hisobvaraqlaridan notoʻgʻri hisobdan chiqarilgan (oʻtkazilgan) summalar boʻyicha bank muassasalariga, pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda;

d) shartnoma majburiyatlariga rioya etmaganligi uchun mol yetkazib beruvchilar, pudratchilar va boshqalardan, toʻlovchilar tomonidan tan olingan yoki iqtisodiy sud tomonidan belgilangan miqdorda olinadigan jarimalar, penyalar, neustoykalar boʻyicha (toʻlovchilar tomonidan tan olinmagan, bildirilgan daʼvolar summasi hisobda aks ettirilmaydi), 9390 “Boshqa operatsion daromadlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

214. 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda kelib tushgan toʻlovlar summasiga kreditlanadi. Keyinchalik aniqlangan va olinishi kerak boʻlmagan summalar, qoidaga muvofiq, hisobga olishga qabul qilingan shu hisobvaraqlarga 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻining krediti boʻyicha olib boriladi.

4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob daʼvolar boʻyicha alohida yuritiladi.

215. 4890 “Boshqa debitorlik qarzlar” hisobvaragʻida yuqoridagi hisobvaraqlarda koʻrsatilmagan joriy hisob-kitoblar hisobga olinadi.

Analitik hisob har bir debitor boʻyicha alohida yuritiladi.

216. Joriy debitorlik qarzlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4800) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Moliyaviy ijara boʻyicha toʻlovlarning joriy qismi 4810 0920 2. Operativ ijara boʻyicha olinadigan summalarni hisoblash 4820 9350 3. Ijara boʻyicha qarzlarni qoplash uchun ijarachilardan summalar kelib tushishi 5010-5530 4810, 4820 3 1 . Moliyaviy ijara muddati tugagandan keyin ijaraga oluvchida moliyaviy ijara obyektining qoplanmagan qiymati summasiga 0800 (tegishli hisobvaraqlar) 4810 3 2 . Moliyaviy ijara muddatidan oldin qaytarishi ijaraga oluvchida toʻxtatilgan sanadagi moliyaviy ijara shartnomasiga muvofiq moliyaviy ijara obyektining qoplanmagan qiymati summasiga 0800 (tegishli hisobvaraqlar) 4810 (joriy qismi) 0920 (uzoq muddatli qismi) 4. Olingan veksellar boʻyicha foizlar hisoblanishi 4830 9530 5. Mijozlardan kelib tushishi lozim boʻlgan quyidagi toʻlovlarning hisoblanishi: a) foizlar; 4830 9530 b) dividendlar; 4840 9520 v) royalti. 4850 9510 6. Tashkilotning bankdagi hisobvaragʻiga foizlar va dividendlar kelib tushishi 5110-5530 4830, 4840 7. Boshqa tashkilotlardan royaltining kelib tushishi 5110-5530 4850 8. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalar hisobvaragʻida aniqlangan baho va tariflarning bir-biriga muvofiq kelmasligi, xatolar boʻyicha mol yetkazuvchilarga daʼvo bildirilishi 4860 0710-0720 9. Kapital qoʻyilmalar uchun oldin toʻlangan hisoblar boʻyicha hajmning oshib ketishi, baholarning nomutanosibligi va xatolar yuzasidan pudratchilarga daʼvo bildirilishi 4860 0810-0890 10. Baholarning nomutanosibligi va arifmetik xatolar boʻyicha tovar-moddiy zaxiralarning kamomadi boʻyicha mol yetkazib beruvchilarga daʼvo bildirilishi 4860 1010-2990 11. Kamomadlar, hisob-kitoblardagi xatolar hamda sifat boʻyicha daʼvo bildirilishi (1510-hisobvaraqdan foydalanilganda) 4860 1510 12. Tashkilot hisobvaraqlaridan notoʻgʻri olingan summalar boʻyicha bankka daʼvo bildirilishi 4860 5110-5530 13. Kelib tushgan moddiy qiymatliklarni kirim qilishda mol yetkazib beruvchilarga daʼvolar bildirilishi 4860 6010 14. Boshqa tashkilotlar tomonidan shartnoma majburiyatlarini bajarmaganliklari uchun tan olingan jarima, penya va neustoykalar summasi 4860 9330 15. Qoniqtirilmagan daʼvo summasi xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarga olib borilishi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 4860 16. Ajratilgan boʻlinmalar tomonidan turli tashkilotlarga xizmat koʻrsatilishi 4890 6110 17. Boshqa tashkilotlar va shaxslar hisobidan xodimlarga tegishli boʻlgan summalar 4890 6710

Shubhali qarzlar boʻyicha rezerv (4900)

217. Shubhali qarzlar boʻyicha rezervlarning holati va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 4910 “Shubhali qarzlar boʻyicha rezerv” hisobvaragʻida amalga oshiriladi. Tashkilotning yuridik va jismoniy shaxslar bilan hisob-kitoblari boʻyicha shubhali qarzlari summasiga rezerv tashkil qilinadi va 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” hisobvaragʻiga olib boriladi.

Belgilangan muddatda qoplanmagan va tegishli kafolatlar bilan taʼminlanmagan tashkilotning debitorlik qarzi shubhali qarz sifatida tan olinadi.

Shubhali qarzlar boʻyicha rezerv hisobot yili oxirida tashkilotning debitorlik qarzlarining inventarizatsiyasi natijalari asosida tashkil etiladi.

218. Rezerv hajmi har bir shubhali qarz boʻyicha alohida, qarzdorning moliyaviy ahvoli (toʻlov qobiliyati) va qarz summasini toʻliq yoki qisman toʻlash ehtimolini baholash asosida aniqlanadi.

Agar shubhali qarz boʻyicha rezerv tashkil etilgan yildan keyingi yilning oxirigacha ushbu rezervning maʼlum bir qismi ishlatilmasa, ishlatilmagan summa tegishli yilning foydasiga qoʻshiladi.

219. Oldin tashkilot tomonidan dargumon qarz sifatida tan olingan qarzlarni balansdan chiqarish 4910 “Shubhali qarzlar boʻyicha rezerv” hisobvaragʻining debetida tegishli debitorlar bilan hisob-kitoblar (olinadigan hisobvaraqlar)ni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Ishlatilmagan dargumon qarzlar boʻyicha rezerv summasining foydaga qoʻshilishi 4910 “Shubhali qarzlar boʻyicha rezerv” hisobvaragʻining debetida va 9390 “Boshqa operatsion daromadlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

220. 4910 “Shubhali qarzlar boʻyicha rezerv” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir dargumon qarz va rezerv tashkil qilingan muddat boʻyicha yuritiladi.

221. Shubhali qarzlar boʻyicha rezervni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (4900) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Dargumon qarzlar boʻyicha rezerv tashkil qilindi 9430 4910 2. Xaridor va buyurtmachilarning qarzlari dargumon qarzlar boʻyicha rezerv hisobiga hisobdan chiqarildi 4910 4010, 4020 3. Dargumon qarzlar boʻyicha rezervlar summasining ishlatilmagan qismining ular tashkil etilgan yildan keyingi yilning foydasiga qoʻshilishi 4910 9390

Kassadagi pul mablagʻlari (5000)

222. Tashkilot kassasidagi pul mablagʻlarining mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

5010 “Milliy valyutadagi pul mablagʻlari”;

5020 “Chet el valyutasidagi pul mablagʻlari”.

Zarur hollarda ayrim (transport, aloqa) tashkilotlarda “Tashkilot kassasi” va “Operatsion kassa” kabi hisobvaraqlar ochilishi mumkin.

Kassadagi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5000) debeti boʻyicha tashkilot kassasiga kelib tushgan pul mablagʻlari aks ettiriladi. Krediti boʻyicha tashkilot kassasidan toʻlanadigan pul mablagʻlari va limitdan ortiqcha pulni bankka topshirish aks ettiriladi.

223. Kassadagi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5000) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Kreditga sotilgan tovarlar boʻyicha foizlar naqd pulda olinishi (savdo tashkilotlarida) 5010, 5020 4830 2. Mahsulot, ish va xizmatlarning naqd pulga sotilishi 5010, 5020 9010-9030 3. Asosiy vositalar va boshqa aktivlarni sotishdan tushumning naqd pulda olinishi 5010, 5020 9210-9220 4. Bankdagi tegishli hisobvaraqlardan pul mablagʻlari kassaga kelib tushishi (ish haqi, nafaqa, mukofotlar va shu kabilarni berish uchun) 5010, 5020 5110-5530 5. Hisobdor shaxslar tomonidan ishlatilmagan oldin olingan boʻnaklarning qaytarilishi 5010, 5020 4220-4290 6. Aksiyani nominal qiymatidan yuqori narxda sotish natijasida olingan emissiya daromadi 5010, 5020 8410 7. Taʼsischilar oʻzlarining ulushlari hisobidan tashkilotning ustav kapitaliga naqd pul mablagʻlarini kiritishi 5010, 5020 4610 8. Kvartira ijarachilaridan qarz summasi kelib tushishi 5010, 5020 4890 9. Kommunal xizmatlar, aloqa xizmatlari va boshqa toʻlovlarning kelib tushishi 5010, 5020 4890 10. Ishchilarga alohida uy-joy qurishga qarz berish uchun kredit summasi naqd pulda olinishi 5010, 5020 6810, 7810 11. Pul mablagʻlari kassadan topshirilishi va bankdagi hisob-kitob hisobvaragʻiga oʻtkazilishi 5110-5530 5010, 5020 12. Aksiyadorlardan ularga tegishli aksiyalar qaytarib sotib olinishi 8610, 8620 5010, 5020 13. Qimmatli qogʻozlarni xarid qilish bilan bogʻliq xarajatlar toʻlandi (brokerlar xizmatiga haq) 0610, 5810 5010, 5020 14. Hisoblangan ish haqi va boshqa toʻlovlar berilishi (mukofot va shu kabilar) 6710 5010, 5020 15. Hisobdor summalar berilishi 4220-4290 5010, 5020 16. Xodimlarga berilgan qarz summasi 4720 5010, 5020 17. Turli xil summalar berilishi (bajarish varaqalari boʻyicha va boshqalar) 6990 5010, 5020 18. Tashkilotning ajratilgan boʻlinmalari hisobiga naqd toʻlanishi 4110 5010, 5020 19. Tabiiy ofatlar bilan bogʻliq turli xil qoplanmaydigan xarajatlar toʻlanishi 9720 5010, 5020 20. Pul mablagʻlarining kamomadi (inventarizatsiya natijasida) 4730 5010, 5020 21. Hisoblangan foizlar boʻyicha qarzlarning qoplanishi 6920 5010, 5020 22. Ijaraga beruvchiga tegishli toʻlovlarning toʻlanishi 6910, 6950 5010, 5020

Hisob-kitob hisobvaragʻidagi pul mablagʻlari (5100)

224. Tashkilotning bankdagi hisob-kitob hisobvaragʻidagi pul mablagʻlarining mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 5110 “Hisob-kitob hisobvaragʻi”da amalga oshiriladi.

225. 5110 “Hisob-kitob hisobvaragʻi”ning debetida hisob-kitob hisobvaragʻiga pul mablagʻlarining kelib tushishi aks ettiriladi. 5110 “Hisob-kitob hisobvaragʻi”ning kreditida tashkilotning hisob-kitob hisobvaragʻidan pul mablagʻlarining hisobdan chiqarilishi aks ettiriladi. Bank koʻchirmasini tekshirish natijasida tashkilotning hisob-kitob hisobvaragʻi debeti yoki kreditiga xatolik bilan olib borilgan summalar 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar” yoki 6960 “Daʼvolar boʻyicha toʻlovlar” bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Buxgalteriya hisobida hisob-kitob hisobvaragʻi boʻyicha operatsiyalar bank koʻchirmalari va ularga ilova qilinadigan pulli va hisob-kitob hujjatlari asosida aks ettiriladi.

Hisob-kitob hisobvaragʻidagi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (5100) boʻyicha analitik hisob milliy valyutadagi pul mablagʻlarini saqlash uchun banklarda ochilgan har bir hisobvaraq boʻyicha yuritiladi.

226. Hisob-kitob hisobvaragʻidagi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5100) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Ijaraga berilgan asosiy vositalar boʻyicha ijarachidan ijara toʻlovlarining kelib tushishi 5110 4810, 4820 2. Tovarlarni kreditga sotishdan tushgan pul mablagʻlari 5110 4710 3. Mahsulot (tovar, ish, xizmat)lar, asosiy vositalar va boshqa aktivlarning sotilishidan tushgan tushumlar 5110 4010 4. Pul mablagʻlari kassadan hisob-kitob hisobvaragʻiga topshirilishi 5110 5010 5. Chet el valyutasini sotib olish uchun pul mablagʻlari oʻtkazilishi 5530 5110 6. Bankka qaytarilgan chek va akkreditivlar boʻyicha summalar hisob-kitob hisobvaragʻiga oʻtkazilishi 5110 5510, 5520 7. Oldin qisqa muddatli investitsiya tartibida berilgan qarzlarning qaytarilishi 5110 5830 8. Oldin berilgan boʻnakning qaytarilishi 5110 4310-4390 9. Qondirilgan daʼvolar summasining kelib tushishi 5110 4860 10. Olingan boʻnaklar summasi 5110 6310-6390 11. Ilgari aksiyaga obuna boʻlgan taʼsischilardan ulush summasining kelib tushishi 5110 4610 12. Nominal qiymatdan yuqori bahoda sotilgan aksiyalardan emission daromadning kelib tushishi 5110 8410 13. Bankdan kassaga pul mablagʻlari kelib tushishi (ish haqi, nafaqa, mukofot va shu kabilarni berish uchun) 5010 5110 14. Xususiy aksiyalarning sotib olinishi 8610, 8620 5110 15. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar oldidagi qarzlarning qoplanishi 6010 5110 16. Berilgan boʻnaklar summasi 4310-4330 5110 17. Ilgari olingan boʻnaklarning qaytarilishi 6300, 7310 5110 18. Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarz summasining oʻtkazilishi 6410 5110 19. Sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzlarning qoplanishi 6510-6520 5110 20. Taʼsischilarga hisoblangan dividendning toʻlanishi 6610 5110 21. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga boʻlgan qarz summasining qoplanishi 6110, 6120 5110 22. Qisqa muddatli kredit va qarzlarning qoplanishi 6810-6840 5110 23. Uzoq muddatli kredit va qarzlarning joriy qismining qoplanishi 6950 5110 24. Hisoblangan foizlar boʻyicha qarzlarning qoplanishi 6920 5110 25. Ijaraga beruvchiga tegishli boʻlgan toʻlovlarning toʻlanishi 6910, 6950 5110

Chet el valyutasidagi pul mablagʻlari (5200)

227. Oʻzbekiston Respublikasi va chet mamlakatlar hududidagi banklar hisobvaraqlaridagi chet el valyutasidagi pul mablagʻlarining mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

5210 “Mamlakat ichidagi chet el valyutasi hisobvaraqlari”;

5220 “Chet eldagi valyuta hisobvaraqlari”.

228. 5210 “Mamlakat ichidagi chet el valyutasi hisobvaraqlari” va 5220 “Chet eldagi valyuta hisobvaraqlari” hisobvaraqlarining debetida valyuta hisobvaraqlariga pul mablagʻlarining kelib tushishi, kreditida esa pul mablagʻlarining hisobdan chiqarilishi aks ettiriladi. Bank koʻchirmasini tekshirish natijasida aniqlangan valyuta hisobvaraqning debeti yoki kreditiga xatolik bilan oʻtkazilgan summalar 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar” yoki 6960 “Daʼvolar boʻyicha toʻlovlar” hisobvaraqlari bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Buxgalteriya hisobida valyuta hisobvaragʻi boʻyicha operatsiyalar bank koʻchirmalari va ularga ilova qilinadigan pulli va hisob-kitob hujjatlari asosida aks ettiriladi.

Valyuta mablagʻlarining analitik hisobi chet el valyutasidagi pul mablagʻlarini saqlash uchun banklarda ochilgan har bir hisobvaraq boʻyicha yuritiladi.

229. Chet el valyutasidagi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5200) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Ijaraga berilgan asosiy vositalar boʻyicha ijarachidan ijara toʻlovlari uchun chet el valyutasidagi pul mablagʻlari kelib tushishi 5210, 5220 4810, 4820 2. Mahsulot (tovar, ish, xizmat)lar, asosiy vositalar va boshqa aktivlarning sotilishidan chet el valyutasidagi pul mablagʻlari kelib tushishi 5210, 5220 4010 3. Kassadan chet el valyutasidagi pul mablagʻlarining valyuta hisobvaragʻiga topshirilishi 5210, 5220 5020 4. Ishlatilmagan chek va akkreditiv summasining valyuta hisobvaragʻiga oʻtkazilishi 5210, 5220 5510-5520 5. Oldin qisqa muddatli investitsiyalar tartibida berilgan qarzning qaytarilishi 5210, 5220 5830 6. Ilgari berilgan boʻnaklarning qaytarilishi 5210, 5220 4310-4330 7. Qondirilgan daʼvolar summasining kelib tushishi 5210, 5220 4860 8. Chet el valyutasida olingan boʻnaklarning summasi 5210, 5220 6300, 7310 9. Ilgari aksiyalarga obuna boʻlgan taʼsischilardan ulush summasining kelib tushishi 5210, 5220 4610 10. Nominal qiymatdan yuqori bahoda sotilgan aksiyalardan emission daromadning kelib tushishi 5210, 5220 8410 11. Investitsiyaga chet el valyutasidagi pul mablagʻlarining qoʻyilishi 0600, 5800 5210, 5220 12. Bankdan kassaga chet el valyutasidagi pul mablagʻlarining kelib tushishi 5020 5210, 5220 13. Xususiy aksiyalarning sotib olinishi 8610, 8620 5210, 5220 14. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar oldidagi qarzlarning toʻlanishi 6010 5210, 5220 15. Chet el valyutasida berilgan boʻnaklarning summasi 4310-4330 5210, 5220 16. Ilgari olingan boʻnaklarning qaytarilishi 6300, 7310 5210, 5220 17. Taʼsischilarga hisoblangan dividendning toʻlanishi 6610 5210, 5220 18. Hisoblangan foizlar boʻyicha qarzlarning qoplanishi 6920 5210, 5220 19. Qisqa muddatli kreditlar va qarzlarning qoplanishi 6810-6840 5210, 5220 20. Uzoq muddatli kreditlar va qarzlarning joriy qismi qoplanishi 6950 5210, 5220 21. Ijaraga beruvchiga tegishli boʻlgan chet el valyutasidagi toʻlovlarning toʻlanishi 6910, 6950 5210, 5220

Bankdagi maxsus hisobvaraqlardagi pul mablagʻlari (5500)

230. Oʻzbekiston Respublikasi hududi va chet mamlakatlardagi akkreditivlar, chek daftarchalari, boshqa toʻlov hujjatlaridagi (veksellardan tashqari) pul mablagʻlarining mavjudligi va harakati toʻgʻrisida, shuningdek, maqsadli moliyalashtirish (tushumlar) pul mablagʻlarining alohida saqlanadigan qismining harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

5510 “Akkreditivlar”;

5520 “Chek daftarchalari”;

5530 “Boshqa maxsus hisobvaraqlar”.

231. 5510 “Akkreditivlar” hisobvaragʻida akkreditivdagi pul mablagʻlari hisobga olinadi. Akkreditivga pul mablagʻlarini oʻtkazish 5510 “Akkreditivlar” hisobvaragʻining debetida va 5110 “Hisob-kitob hisobvaragʻi”, 5210 “Mamlakat ichidagi chet el valyutasi hisobvaraqlari”, 5220 “Chet eldagi valyuta hisobvaraqlari” hamda boshqa hisobvaraqlarining kreditida aks ettiriladi.

5510 “Akkreditivlar” hisobvaragʻi boʻyicha akkreditivga hisobga olingan pul mablagʻlari ularning ishlatilishi boʻyicha (bank koʻchirmalariga asosan) 6010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar”ning debetiga hisobdan chiqariladi. Akkreditivdagi ishlatilmagan mablagʻlar, bank tomonidan ular qaysi hisobvaraqdan oʻtkazilgan boʻlsa, shu hisobvaraqlarga qayta tiklanganda, 5510 “Akkreditivlar” hisobvaragʻining kreditida 5110 “Hisob-kitob hisobvaragʻi”, 5210 “Mamlakat ichidagi chet el valyutasi hisobvaraqlari”, 5220 “Chet eldagi valyuta hisobvaraqlari” va boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

5510 “Akkreditivlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir akkreditiv boʻyicha alohida yuritiladi.

232. 5520 “Chek daftarchalari” hisobvaragʻida chek daftarchalaridagi pul mablagʻlarining harakati hisobga olinadi. Chek daftarchalarini berishda pul mablagʻlarini deponentlash 5520 “Chek daftarchalari” hisobvaragʻining debeti va 5110 “Hisob-kitob hisobvaragʻi”, 5210 “Mamlakat ichidagi chet el valyutasi hisobvaraqlari”, 5220 “Chet eldagi valyuta hisobvaraqlari”, 6810 “Qisqa muddatli kreditlar” va boshqa hisobvaraqlarning kreditida aks ettiriladi. Berilgan cheklarning toʻlovi doirasidagi summa 5520 “Chek daftarchalari” hisobvaragʻining kreditidan xarajat va qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda hisobdan chiqariladi. Chek bilan berilgan, lekin bank tomonidan toʻlanmagan (toʻlovga taqdim etilmagan) summa 5520 “Chek daftarchalari” hisobvaragʻida qoladi va ushbu 5520 “Chek daftarchalari” hisobvaragʻining qoldigʻi bank koʻchirmalari bilan mos kelishi lozim. Bankka qaytarilgan cheklarning (foydalanilmay qolgan) summasi 5520 “Chek daftarchalari” hisobvaragʻining kreditida 5110 “Hisob-kitob hisobvaragʻi”, 5210 “Mamlakat ichidagi chet el valyutasi hisobvaraqlari”, 5220 “Chet eldagi valyuta hisobvaraqlari” va boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Kreditor bilan hisob-kitob qilish uchun tashkilot xodimlariga hisobdorlikka berilgan chek daftarchalaridagi mablagʻlarning harakati ustidan nazorat tezkor ravishda yuritiladi.

5520 “Chek daftarchalari” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir olingan chek daftarchalari boʻyicha yuritiladi.

233. 5530 “Boshqa maxsus hisobvaraqlar”da bankda maxsus saqlanadigan maqsadli moliyalashtiriladigan (tushumlar) mablagʻlar, shu jumladan, ijtimoiy muassasalar, obyektlar (bolalar bogʻchasi va boshqalar)ni saqlash uchun ota-onalardan, oʻzga foydalanuvchilar va boshqa manbalardan kelib tushgan pul mablagʻlari, tashkilotning talabiga koʻra alohida hisobvaraqda yigʻiladigan va sarflanadigan kapital qoʻyilmalarni moliyalashtirish mablagʻlari, davlat idoralarining subsidiyalari va shu kabilarning harakati hisobga olinadi.

Ajratilgan boʻlinmalarga bankda joriy xarajatlarni (ish haqi, alohida xoʻjalik xarajatlari, xizmat safarlari va shu kabilar) amalga oshirish uchun ochilgan joriy hisobvaraqlarda ushbu koʻrsatilgan mablagʻlarning harakati alohida hisobvaraqda aks ettiriladi.

5530 “Boshqa maxsus hisobvaraqlar” boʻyicha analitik hisob Oʻzbekiston Respublikasi hududi va chet eldagi boshqa maxsus hisobvaraqlardagi pul mablagʻlarining mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olish imkoniyatini taʼminlashi lozim.

234. Bankdagi maxsus hisobvaraqlardagi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5500) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Akkreditivlarga pul mablagʻlari oʻtkazilishi 5510 5110-5220 2. Qondirilgan daʼvolar summasining maxsus hisobvaraqqa kelib tushishi 5510-5530 4860 3. Depozit ishtirokchisi sifatida aksiya obunachilaridan boʻnak summasining olinishi 5530 6320 4. Qisqa muddatli kreditlar hisobidan akkreditivlarga pul mablagʻlari oʻtkazilishi 5510 6810 5. Sotish xarajatlarining toʻlovi chek bilan amalga oshirilishi 9410 5520 6. Ishlatilmagan summaning muddat oxirida qaytarilishi: a) akkreditivlar; 5110-5220 5510 b) chek daftarchalari. 5110-5220 5520 7. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga boʻlgan qarzni toʻlashda akkreditivdagi summa hisobdan chiqarilishi 6010 5510 8. Akkreditivdan boʻnakning berilishi 4310-4330 5510 9. Sugʻurta boʻyicha qarzlarning akkreditiv mablagʻlari hisobiga qoplanishi 6510 5510 10. Boshqa kreditorlarning xizmatlari uchun toʻlovlarda ishlatilgan cheklar summasini hisobdan chiqarilishi 6990 5520 11. Maxsus hisobvaraqdan shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga boʻlgan qarzning toʻlanishi 6120 5530 12. Sotib olingan yoʻllanmalar uchun maxsus hisobvaraqdan toʻlangan summa 5610 5530 13. Chek daftarchalaridagi ishlatilmagan mablagʻlarning qisqa muddatli kreditlarni qoplash uchun qaytarilishi 6810 5520 14. Akkreditivdagi ishlatilmagan mablagʻning uzoq muddatli kreditlarni qoplash uchun qaytarilishi 6950, 7810 5510 15. Hisoblangan foizlar boʻyicha qarzlarning qoplanishi 6920 5510-5530 16. Ijaraga beruvchiga tegishli boʻlgan toʻlovlarning toʻlanishi 6910, 6950 5530

Pul ekvivalentlari (5600)

235. Tashkilotning kassasidagi pul ekvivalentlarining (pochta markalari va boshqalar) mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 5610 “Pul ekvivalentlari (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

5610 “Pul ekvivalentlari (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻida markalar, pattalar va boshqa pul ekvivalentlari nominal qiymati boʻyicha hisobga olinadi. Pul ekvivalentlarini hisobga oluvchi hisobvaraqning debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda pul ekvivalentlarini sotib olish, kreditida esa xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda pul ekvivalentlarining sarflanishi aks ettiriladi.

Pul ekvivalentlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (5600) boʻyicha analitik hisob ularning turlari boʻyicha yuritiladi.

236. Pul ekvivalentlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5600) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Pul ekvivalentlarining naqd pulga xarid qilinishi 5610 5010, 5020 2. Pul ekvivalentlarining hisob-kitob hisobvaragʻidan pul mablagʻlarini oʻtkazish orqali xarid qilinishi 5610 5110 3. Hisobdor shaxslar orqali pul ekvivalentlarining xarid qilinishi 5610 4220-4290 6970 4. Turli shaxslardan pul ekvivalentlarining xarid qilinishi 5610 6990

Yoʻldagi pul mablagʻ (oʻtkazma)lari (5700)

237. Yoʻldagi pul mablagʻlari (naqd pulga va pul oʻtkazish orqali mahsulot sotishdan olingan daromad) toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 5710 “Yoʻldagi pul mablagʻ (oʻtkazma)lari” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

238. 5710 “Yoʻldagi pul mablagʻ (oʻtkazma)lari” hisobvaragʻida saqlash joyidan chiqib ketgan, ammo moʻljallangan joyiga yetib bormagan pul mablagʻlari (inkassatorga berilgan sotishdan olingan tushumlar, pul oʻtkazmalari) hisobga olinadi.

Ushbu hisobvaraq tranzit hisobvaraq hisoblanadi va pul mablagʻlarining harakati ustidan uzluksiz nazoratni oʻrnatish uchun bogʻlovchi vazifasini bajaradi.

5710 “Yoʻldagi pul mablagʻ (oʻtkazma)lari” hisobvaragʻining debetida pul mablagʻlarini inkassatorlarga topshirish kassadagi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Pul mablagʻlari kirim qilingandan keyin 5710 “Yoʻldagi pul mablagʻ (oʻtkazma)lari” hisobvaragʻi kreditlanib, pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Yoʻldagi pul mablagʻ (oʻtkazma)larini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5700) analitik hisobi ularning turlari boʻyicha yuritiladi.

239. Yoʻldagi pul mablagʻ (oʻtkazma)larini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5700) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Kassadagi naqd pullar bankdagi hisob-kitob hisobvaragʻiga oʻtkazish uchun inkassatorga topshirilishi 5710 5010, 5020 2. Kelib tushgan pul oʻtkazmalari boʻyicha xaridorlarning qarzlari qoplanishi 5710 4010 3. Bankka hali kelib tushmagan pul mablagʻlarini oʻtkazish orqali boʻnak olish 5710 6300, 7310 4. Turli debitorlardan pul oʻtkazmalarini olish 5710 4890 5. Ajratilgan boʻlinmalardan pul oʻtkazmalarini olish 5710 4110 6. Yoʻldagi pul mablagʻlari kassaga kelib tushishi 5010-5020 5710 7. Yoʻldagi pul mablagʻlari bankdagi hisob-kitob hisobvaragʻiga kelib tushishi 5110 5710

Qisqa muddatli investitsiyalar (5800)

240. Tashkilotning boshqa tashkilotlar qimmatli qogʻozlariga qilingan qisqa muddatli (bir yil muddatdan koʻp boʻlmagan) investitsiyalari, davlat qarzlarining foizli obligatsiyalari, boshqa tashkilotlarga berilgan qarzlar va boshqalarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

5810 “Qimmatli qogʻozlar”;

5830 “Berilgan qisqa muddatli qarzlar”;

5890 “Boshqa joriy investitsiyalar”.

241. 5810 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻida aksiyalarga, davlat qarzlarining foizli obligatsiyalariga va boshqa qimmatli qogʻozlariga qoʻyilgan qisqa muddatli investitsiyalarning mavjudligi va harakati hisobga olinadi.

Obligatsiya va boshqa qimmatli qogʻozlar 5810 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻiga sotib olish qiymatida kirim qilinadi.

Tashkilotda aksiya, obligatsiya va boshqa qimmatli qogʻozlarning sotib olinishi 5810 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻining debetida va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar hamda agar qimmatli qogʻozlar uchun toʻlov moddiy yoki boshqa qiymatliklar (pul mablagʻlaridan tashqari) orqali amalga oshirilsa, moddiy va boshqa qiymatliklarning sotilishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditida aks ettiriladi.

Agar sotib olingan obligatsiya va boshqa qarz qimmatli qogʻozlarining sotib olish bahosi ularning nominal qiymatidan farq qilsa, ushbu farqning hisobdan chiqarilishi yoki qoʻshimcha hisoblanishida 5810 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻida hisobga olingan qimmatli qogʻozlarning bahosi ularni qoplash davrida nominal qiymatiga muvofiq boʻlishi lozim. Sotib olish va nominal qiymati oʻrtasidagi farq qoplanadigan vaqtgacha boʻlgan davrda 5810 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻining debetida (qoʻshimcha hisoblash) yoki kreditida (hisobdan chiqarish), 9590 “Moliyaviy faoliyatning boshqa daromadlari” yoki 9690 “Moliyaviy faoliyat boʻyicha boshqa xarajatlar” hisobvaraqlari bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

5810 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻida hisobga olingan obligatsiya va boshqa qimmatli qogʻozlarning qoplanishi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debeti va 5810 “Qimmatli qogʻozlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

242. 5830 “Berilgan qisqa muddatli qarzlar” hisobvaragʻida tashkilotning boshqa tashkilotlarga qisqa muddatga pul mablagʻlari va boshqa shaklda bergan qarzlarining harakati hisobga olinadi.

Berilgan qarzlar 5830 “Berilgan qisqa muddatli qarzlar” hisobvaragʻining debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Qarzlarning qaytarilishi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debeti va 5830 “Berilgan qisqa muddatli qarzlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

243. 5890 “Boshqa joriy investitsiyalar” hisobvaragʻida bank va boshqa omonatlarga soʻmdagi va chet el valyutasidagi investitsiyalarning harakati hisobga olinadi.

Omonatlarga pul mablagʻlarining oʻtkazilishi 5890 “Boshqa joriy investitsiyalar” hisobvaragʻining debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Bank tomonidan omonatlar summasi qaytarilganda hisobda teskari yozuv amalga oshiriladi.

Qisqa muddatli investitsiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (5800) boʻyicha analitik hisob qisqa muddatli investitsiyalarning turlari va ushbu investitsiyalar amalga oshirilgan obyektlar boʻyicha yuritiladi.

244. Qisqa muddatli investitsiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5800) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Mahsulotlar, tovarlar, ish, xizmatlarni berish yoʻli bilan qimmatli qogʻozlarning xarid qilinishi 5810 9010-9030 2. Asosiy vositalar va boshqa aktivlarni berish yoʻli bilan qimmatli qogʻozlarning xarid qilinishi 5810 9210, 9220 3. Uzoq muddatli investitsiyalarning tarkibiy oʻzgarishi (restrukturizatsiya) amalga oshirilishi 5810 0610 4. Qimmatli qogʻozlar naqd pulga xarid qilinishi 5810 5010 5. Bankdagi hisobvaraqdan toʻlash orqali qimmatli qogʻozlarning xarid qilinishi 5810 5110-5530 6. Xaridorlarga ssuda mablagʻlarining vekselda berilishi 5810 5110-5530 7. Aksiyalar uchun toʻlov sifatida qimmatli qogʻozlarning kelib tushishi 5810 4610 8. Qimmatli qogʻozlarning sotilishi 5110 5810 9. Tashkilotning qarzi qimmatli qogʻozlar bilan qoplanishi 6990 5810 10. Majburiyatlar uchun garov sifatida aksiyalarning berilishi 6010 5810 11. Xaridorga veksel summasiga daʼvo bildirilishi 4860 5810 12. Daʼvo muddati tugaganligi tufayli veksel boʻyicha qarzni zarar hisobiga chiqarish 9690 5810 13. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan qimmatli qogʻozlarning kamomadi 4730 5810 14. Qisqa muddatli qarzlarning asosiy vosita va boshqa aktivlar koʻrinishida berilishi 5830 9210, 9220 15. Qisqa muddatli qarzlarning tayyor mahsulot, tovar, ish, xizmatlar koʻrinishida berilishi 5830 9010-9030 16. Boshqa tashkilotlardan qisqa muddatli qarzlarning qaytarilishi 5110 5830

Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar hamda boshqa joriy aktivlar (5900)

245. Qiymatliklarni tayyorlash, saqlash, sotish va inventarizatsiya qilish jarayonlarida aniqlangan kamomad, talon-taroj va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotish summalari, shuningdek, ushbu bobning yuqorida keltirilgan hisobvaraqlarida hisobga olinmagan, biroq tashkilot mulki hisoblangan boshqa joriy aktivlarning mavjudligi toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

5910 “Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar”;

5920 “Boshqa joriy aktivlar”.

246. Tovar-moddiy zaxiralar, asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarning kamomadi va yoʻqotishlari 5910 “Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar” hisobvaragʻining debeti va tovar-moddiy zaxiralarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar va asosiy vositalar va boshqa aktivlarning sotilishi hamda turli chiqib ketishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditida aks ettiriladi.

Tashkilotning aktivlari kamomad boʻlgan, qasddan yoʻq qilingan yoki buzilgan taqdirda zararning miqdori zarar aniqlangan kunda ushbu hududda amalda boʻlgan bozor qiymati boʻyicha hisoblab chiqariladi. Bunda, bozor qiymatini aniqlash uchun quyidagilardan foydalanish mumkin:

ishlab chiqaruvchi tashkilotlardan va ularning rasmiy dilerlaridan, tovar-xom ashyo birjalaridan yozma shaklda olingan aynan bir xil yoki analog aktivning narxi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

Markaziy bankning kamomad aniqlangan sanadagi va tegishli mol-mulkni sotib olish sanasidagi kurslarning nisbati shaklida aniqlangan hisob-kitob koeffitsiyentini qoʻllagan holda sotib olish sanasidagi (tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlganda) aktivning chet el valyutasidagi qiymati toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

vakolatli davlat organlarida mavjud boʻlgan narxlar toʻgʻrisidagi yoki ommaviy axborot vositalarida chop etilgan maʼlumotlar;

ommaviy sotiladigan aynan bir xil yoki analog aktivning narxi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq baholovchi tashkilot tomonidan tuzilgan baholash toʻgʻrisidagi hisoboti.

247. 5910 “Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar” hisobvaragʻining kreditida quyidagi:

a) qiymatliklarning tabiiy yoʻqolish meʼyorlaridan ortiq kamomadlari, qiymatliklarning buzilishi, yoʻqolishi va oʻgʻirlanishining aniq aybdorlari aniqlanganda — 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar”, 4730 “Moddiy zararni qoplash boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaraqlarining debeti;

b) qiymatliklarning tabiiy yoʻqolish meʼyorlaridan ortiq buzilishi va oʻgʻirlanishidan yoʻqotishlar, aniq aybdor shaxsi aniqlanmaganda va daʼvo tasdiqlanmaganligi natijasida sudning eʼtirozi — 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” debetiga hisobdan chiqarilishi aks ettiriladi.

5910 “Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob ularning turlari boʻyicha yuritiladi.

248. 5920 “Boshqa joriy aktivlar” hisobvaragʻining debetida ushbu bobning yuqorida keltirilgan hisobvaraqlarida hisobga olinishi moʻljallanmagan joriy aktivlar aks ettiriladi. 5920 “Boshqa joriy aktivlar” hisobvaragʻining kreditida boshqa joriy aktivlarning sarflanishi aks ettiriladi.

5920 “Boshqa joriy aktivlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob ularning turlari boʻyicha yuritiladi.

249. Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar hamda boshqa joriy aktivlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (5900) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Tovar-moddiy zaxiralarning yoʻqolishi va buzilishidan kamomadlar 5910 1010-2990 2. Asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarning yoʻqolishi va buzilishidan yoʻqotishlar 5910 9210, 9220 3. Aybdor shaxslardan undirilishi lozim boʻlgan summalar 4860, 4730 5910 4. Undirilmagan summalar hisobdan chiqarildi, shuningdek, kamomadlar zararga olib borildi 9430 5910 5. Pul oʻtkazish yoʻli bilan boshqa joriy aktivlar sotib olindi 5920 5110 6. Hisobdor shaxslar orqali boshqa joriy aktivlar sotib olindi 5920 4220-4290 6970 7. Boshqa joriy aktivlarning sarflanishi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 5920

2-bob. Majburiyatlar

1-§. Joriy majburiyatlar

250. Ushbu paragrafning hisobvaraqlari tashkilotning yuridik va jismoniy shaxslar oldidagi joriy majburiyatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

251. Ushbu paragrafdagi hisobvaraqlarda chet el valyutasidagi majburiyatlar Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (22-sonli BHMS) “ Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi ”ga (roʻyxat raqami 3587, 2024-yil 19-dekabr) muvofiq hisobga olinadi.

Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar boʻyicha joriy majburiyatlar (6000)

252. Tovar-moddiy zaxiralar, bajarilgan ishlar, koʻrsatilgan xizmatlar, shuningdek, tashish boʻyicha olingan xizmatlar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga boʻlgan joriy majburiyatlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

6010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar”;

6020 “Berilgan veksellar”.

253. Pudratchi qurilish va montaj, ilmiy-tadqiqot va shu kabi tashkilotlar bosh pudratchi (bosh tashkilot) hisoblansa, ular oʻz subpudratchilariga boʻlgan majburiyatlarini ushbu hisobvaraqda aks ettiradi.

254. 6010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar” hisobvaragʻi haqiqatda kelib tushgan tovar-moddiy zaxiralar va boshqa aktivlar, qabul qilingan ish va xizmatlarning qiymatiga ushbu qiymatliklarni yoki tegishli xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda kreditlanadi.

Agar omborga kelib tushgan moddiy qiymatliklarning sifati, miqdori, shuningdek, bahosi shartnomada kelishilgan shartlarga mos kelmasa, 6010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar” hisobvaragʻi 4860 “Daʼvolar boʻyicha olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda tegishli summaga kreditlanadi.

255. 6010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir mol yetkazib beruvchi va pudratchi boʻyicha alohida yuritiladi.

256. 6020 “Berilgan veksellar” hisobvaragʻining kreditida sotib olingan tovar-moddiy zaxiralar va boshqa aktivlar, qabul qilingan ish va xizmatlar uchun veksellar bilan taʼminlangan joriy majburiyatlar hisobga olinadi va ularni qoplash davrigacha hisobda turadi. Veksellar boʻyicha majburiyatlar qoplanishiga qarab ular pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditidan 6020 “Berilgan veksellar” va 6920 “Hisoblangan foizlar” hisobvaraqlarining debetiga hisobdan chiqariladi.

6020 “Berilgan veksellar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob berilgan veksellarning har bir turi boʻyicha alohida yuritiladi.

257. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlanadigan hisobvaraqlarning (6000) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Mol yetkazib beruvchilardan oʻrnatiladigan asbob-uskunalar kelib tushishi 0710, 0720 6010 2. Kapital qoʻyilmalar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarning bajargan ishlari va koʻrsatgan xizmatlari yuzasidan berilgan hisobvaraqlar toʻlovga qabul qilinishi 0810-0890 6010 3. Mol yetkazib beruvchilardan materiallar kelib tushishi 1010-1090 6010 4. Mol yetkazib beruvchilardan oʻstirishga va boʻrdoqiga hayvonlar kelib tushishi 1110, 1120 6010 5. Mol yetkazib beruvchilardan turli tovar-moddiy zaxiralar kelib tushishi (1510-hisobvaragʻi qoʻllanilganda) 1510 6010 6. Mol yetkazib beruvchilardan tovar-moddiy zaxiralarni xarid qilishda QQS summasini hisobga olinishi 4410 6010 7. Tashkilot tomonidan asosiy va yordamchi ishlab chiqarish, xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik, umumiy ishlab chiqarish va boshqaruv ehtiyojlari uchun mol yetkazib beruvchilarning bajargan ish va xizmatlari (jumladan: energiya, gaz, bugʻ, suv) qabul qilinishi 2010, 2310, 2510, 2710, 9420 6010 8. Yaroqsiz mahsulotni tuzatish va kafolatli taʼmirlash boʻyicha mol yetkazib beruvchilarning koʻrsatgan xizmatlarining qabul qilinishi 2610 6010 9. Mol yetkazib beruvchilardan kelgusi davr xarajatlariga tegishli boʻlgan ish va xizmatlar qabul qilinishi 3190 6010 10. Mol yetkazib beruvchilardan tovarlar kelib tushishi 2910-2990 6010 11. Mahsulotlar, tovarlar, ish va xizmatlarni sotishda mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar koʻrsatgan ish va xizmatlar qabul qilinishi 9410 6010 12. Tabiiy ofatlarni tugatish boʻyicha mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarning xizmatlari qabul qilinishi 9720 6010 13. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga boʻlgan qarzlar bankdagi hisobvaraqlardan toʻlanishi 6010 5110-5530 14. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarning hisobvaraqlarini toʻlashda oldindan berilgan boʻnaklarning hisobga olinishi 6010 4310-4330 15. Daʼvo muddati tugagan kreditorlik qarzlari hisobdan chiqarilishi 6010 9360 16. Kreditorlik qarzini toʻlash uchun mol yetkazib beruvchiga oddiy veksel berilishi 6010 6020

Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar boʻyicha joriy majburiyatlar (6100)

258. Tashkilotning ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga boʻlgan joriy majburiyatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

6110 “Ajratilgan boʻlinmalarga toʻlovlar”;

6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar”.

259. 6110 “Ajratilgan boʻlinmalarga toʻlovlar” hisobvaragʻida tashkilotning umumiy balansiga qoʻshiladigan filiallar va vakolatxonalarning joriy majburiyatlari (xoʻjalik ichidagi yoki balans ichidagi hisob-kitoblar) hisobga olinadi.

6110 “Ajratilgan boʻlinmalarga toʻlovlar” hisobvaragʻining kreditida turli xildagi operatsiyalar boʻyicha ajratilgan boʻlinmalar oldidagi joriy majburiyatlar tovar-moddiy zaxiralar, pul mablagʻlari, xarajat va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

260. 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar” hisobvaragʻida shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga joriy majburiyatlar (balanslararo hisob-kitoblar yoki tashkilotlar orasidagi hisob-kitoblar) hisobga olinadi.

6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar” hisobvaragʻining kreditida turli xildagi operatsiyalar boʻyicha shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari oldidagi joriy majburiyatlar tovar-moddiy zaxiralar, pul mablagʻlari, xarajatlar va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

6110 “Ajratilgan boʻlinmalarga toʻlovlar” va 6120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob har bir ajratilgan boʻlinma, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyati boʻyicha alohida yuritiladi.

261. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlanadigan hisobvaraqlarning (6100) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Ajratilgan boʻlinmalardan, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan tovar-moddiy zaxiralar olinishi 0710-0890, 1010-1120, 2810-2990 6110, 6120 2. Ajratilgan boʻlinmalardan, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan tovar-moddiy zaxiralar olinishi operatsiyasini 1510-hisobvaragʻini qoʻllagan holda hisobga olinishi 1510 6110, 6120 3. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olingan tovar-moddiy zaxiralar qiymatidagi farqlarning hisobga olinishi 1610 6110, 6120 4. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlarining asosiy va yordamchi ishlab chiqarish, xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik, umumiy ishlab chiqarish va boshqaruv ehtiyojlari boʻyicha koʻrsatgan xizmatlari qabul qilinishi 2010, 2310, 2510, 2710, 9420 6110, 6120 5. Ajratilgan boʻlinmalardan olingan yarim tayyor mahsulotlarning qabul qilinishi 2110 6110 6. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari koʻrsatgan xizmatlar kelgusi davr xarajatlari tarkibida hisobga olinishi 3190 6110, 6120 7. Ajratilgan boʻlinmalardan kassaga naqd pul kelib tushishi (yoʻllanmalar uchun) 5010 6110 8. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan pul mablagʻlari kelib tushishi 5110-5530 6110, 6120 9. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan pul ekvivalentlari kelib tushishi 5610 6110, 6120

Kechiktirilgan joriy majburiyatlar (6200)

262. Vaqtinchalik farqlar natijasida vujudga keladigan kechiktirilgan joriy majburiyatlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

6210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar”;

6220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar”;

6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar”;

6240 “Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha kechiktirilgan majburiyatlar”;

6250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi majburiyatlari”;

6290 “Boshqa kechiktirilgan majburiyatlar”.

263. 6210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻida qoplanish davri davomida daromadga taqsimlanadigan obligatsiyalarning diskont (chegirma)lari boʻyicha tashkilotning kechiktirilgan uzoq muddatli daromadlarining joriy qismi aks ettiriladi. Ushbu hisobvaraq faqat obligatsiyalarni sotib oluvchi tomonidan qoʻllaniladi. Obligatsiyalar diskont bilan sotib olinganda, diskont summasi 6210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi kreditida, toʻlangan summa esa pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditida va qisqa muddatli investitsiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar yoki uzoq muddatli investitsiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida aks ettiriladi. Obligatsiyalar diskont (chegirma)larining joriy qismini daromadlarga oʻtkazishda 9530 “Foizlar koʻrinishidagi daromadlar” hisobvaragʻi kreditlanadi va 6210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi debetlanadi.

6210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir obligatsiyaning turi va qoplash muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

264. 6220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi qoplanish davri davomida daromadga taqsimlanadigan obligatsiyalar mukofoti (ustamasi) boʻyicha tashkilotning uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlarining joriy qismini aks ettiradi. Ushbu hisobvaraq faqat obligatsiya sotuvchilarda qoʻllaniladi. Obligatsiyalar mukofot bilan sotilganda, mukofot (ustama) summasi 6220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi, obligatsiyaning nominal qiymati esa 6830 “Toʻlanadigan obligatsiyalar” (qisqa muddatli) yoki 7830 “Toʻlanadigan uzoq muddatli obligatsiyalar” hisobvaraqlarining kreditida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Obligatsiyalarning mukofot (ustama)lari joriy qismini daromadlarga oʻtkazishda 9530 “Foizlar koʻrinishidagi daromadlar” hisobvaragʻi kreditlanadi va 6220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi debetlanadi.

6220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir obligatsiyaning turi va qoplash muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

265. 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻida hisobot davrida boʻnak sifatida olingan (hisoblangan), ammo kelgusi davrlarga tegishli boʻlgan daromadlar aks ettiriladi. Kechiktirilgan daromadlar ijara toʻlovlari, chiptalarning sotilishi; jurnallarga obuna toʻlovi va boshqa koʻrinishlarda boʻlishi mumkin. Hali yetkazib berilmagan tayyor mahsulotlar, tovarlar, bajarilmagan ishlar va koʻrsatilmagan xizmatlar uchun pul mablagʻlari kelib tushganda 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda kreditlanadi. Kelgusi hisobot davriga tegishli daromadlar tayyor mahsulotlar, tovarlar sotilganda, ishlar bajarilganda va xizmatlar koʻrsatilganda daromad sifatida tan olinadi va 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻining debetidan 9010 “Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar”, 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar” va 9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar” hisobvaraqlarining kreditiga hisobdan chiqariladi.

6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir daromad turi boʻyicha alohida yuritiladi.

266. 6240 “Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha kechiktirilgan majburiyatlar” hisobvaragʻida qonunchilik hujjatlariga muvofiq toʻlanishi kechiktirilishiga ruxsat etilgan soliqlar boʻyicha budjet oldidagi qarzlarning joriy qismi aks ettiriladi. 6240 “Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha kechiktirilgan majburiyatlar” hisobvaragʻining kreditida kechiktirilgan joriy toʻlovlar summasi budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (6400), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (6500) bilan bogʻlangan holda hisobga olinadi.

6240 “Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha kechiktirilgan majburiyatlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir kechiktirilgan soliq va yigʻimlar turi boʻyicha alohida yuritiladi.

267. 6250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi majburiyatlari” hisobvaragʻida vaqtinchalik farqlar natijasida yuzaga kelgan kechiktirilgan foyda soligʻi summasi aks ettiriladi.

Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻiga doir majburiyatlarning tegishli joriy qismi 7250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi uzoq muddatli majburiyatlari” hisobvaragʻidan 6250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi majburiyatlari” hisobvaragʻiga oʻtkaziladi. Keyinchalik vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi vujudga kelishiga qarab 6250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi majburiyatlari” hisobvaragʻi 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻi bilan bogʻlanadi.

268. 6290 “Boshqa kechiktirilgan majburiyatlar” hisobvaragʻida tashkilotning 6210 — 6250 — hisobvaraqlarida koʻrsatilmagan boshqa kechiktirilgan majburiyatlari aks ettiriladi.

269. Kechiktirilgan joriy majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6200) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Obligatsiyalar diskont bilan sotib olinganda diskont summasi hisobga olinishi 0600, 5800 6210, 5110-5530 2. Joriy obligatsiyalar diskonti hisobdan chiqarilishi 6210 9530 3. Kechiktirilgan diskontning uzoq muddatli qismi joriy qismga oʻtkazilishi 7210 6210 4. Obligatsiyalar mukofot bilan sotilganda, mukofot summasi hisobga olinishi 5110-5530 6220 5. Joriy obligatsiyalar mukofotining hisobdan chiqarilishi 6220 9530 6. Kechiktirilgan mukofotlarning uzoq muddatli qismi joriy qismga oʻtkazilishi 7220 6220 7. Kelgusida joʻnatiladigan tovar-moddiy zaxiralar, koʻrsatiladigan xizmatlar, bajariladigan ishlar uchun pul mablagʻlari kelib tushishi 5110-5530 6230 8. Kechiktirilgan daromadlarning tayyor mahsulotlar, tovarlar sotilganda, ishlar bajarilganda va xizmatlar koʻrsatilishi bilan daromadga qoʻshilishi 6230 9010, 9020, 9030 9. Ijara boʻyicha kechiktirilgan daromad summasi tegishli davrda daromadga qoʻshilishi 6230 9350, 9550 10. Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlarning joriy qismi hisobot davrida budjetga toʻlash uchun hisobdan chiqarilishi 7240 6240 11. Vaqtinchalik farqlar boʻyicha foyda soligʻi boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar joriy qismiga oʻtkazilishi 7250 6250

Olingan boʻnaklar (6300)

270. Olingan boʻnaklar boʻyicha joriy majburiyatlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar — joriy qismi”;

6320 “Aksiyaga obunachilardan olingan boʻnaklar”;

6390 “Boshqa olingan boʻnaklar”.

271. Tashkilot xaridor va buyurtmachilarga mahsulot va tovarlarni yetkazib berish, shuningdek, ish bajarish yoki xizmat koʻrsatish uchun ulardan boʻnak toʻlovini (oldindan toʻlashni) talab qilishi mumkin. Bunday holatda boʻnak tovar-moddiy zaxiralarni yetkazib berish, ishlarni bajarish va xizmatlarni koʻrsatish boʻyicha shartnomaning bajarilishi hamda xaridor va buyurtmachilardan kelgusidagi toʻlovlarning kelib tushishiga kafolat sifatida xizmat qiladi.

Bunday boʻnaklar pul mablagʻini olgan tashkilot uchun mahsulot va tovarlarni yetkazib berish hamda ishlarni bajarish yoki xizmatlarni koʻrsatish amalga oshirilishiga qadar majburiyat boʻlib hisoblanadi. Olingan boʻnaklarga quyidagilar misol boʻladi: tashkilot tomonidan gaz, suv, yoritish va boshqa maishiy xizmatlar, shuningdek, tovar-moddiy zaxiralarni yetkazib berish uchun oldindan olingan toʻlovlar.

Olingan boʻnak summalari, shuningdek, qisman tayyor holdagi mahsulot (ish, xizmat) uchun qabul qilingan toʻlovlar summasi olingan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6300) krediti va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida aks ettiriladi. Buyurtmachilarga ishlar tugatib topshirilganda va xizmatlar koʻrsatilganda, shuningdek, xaridorlarga mahsulot yuklab joʻnatilganda, olingan boʻnaklar xaridor va buyurtmachilarning majburiyatlarini kamaytiradi va olingan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6300) debeti va olinadigan hisobvaraqlar (4000) kreditiga olib boriladi.

Olingan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (6300) boʻyicha analitik hisob har bir olingan boʻnaklar turi boʻyicha alohida yuritiladi.

272. Olingan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6300) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Boʻnaklar olinishi 5010-5530 6310-6390 2. Mahsulotlar, tovarlarni yetkazib berish, ish bajarish va xizmat koʻrsatish, shuningdek, asosiy vositalar va boshqa aktivlarni sotishda ilgari olingan boʻnaklarning hisobga olinishi 6310-6390 4010 3. Ilgari olingan boʻnaklarning qaytarilishi 6310-6390 5010-5530 4. Ilgari olingan boʻnaklar bank kreditlari va boshqa tashkilotlarning qarzlari hisobidan qaytarilishi 6310-6390 6810-6840, 7810-7840 5. Daʼvo bildirish muddati davomida foydalanilmagan boʻnak summalari hisobdan chiqarilishi 6310-6390 9390

Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (6400)

273. Budjetga toʻlovlar boʻyicha tashkilotning joriy majburiyatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

274. 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining kreditida budjetga toʻlanishi kerak boʻlgan majburiyat summasi olinadigan hisobvaraqlar, davr xarajatlari, soliqlar va yigʻimlarni toʻlash uchun foydaning ishlatilishi, ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Yakuniy hisob-kitobda, soliqlar va yigʻimlar boʻyicha budjetga ilgari oʻtkazilgan boʻnak toʻlovlari 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining debetida budjetga boʻnak toʻlovlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (4400) bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Budjetga haqiqatda oʻtkazilgan summalar 6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

6410 “Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir soliq turlari boʻyicha alohida yuritiladi.

275. Budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6400) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Davr xarajatlariga taalluqli xar xil ajratmalar, soliqlar va yigʻimlar boʻyicha budjetga qarzlar 9430 6410 2. Tayyor mahsulotlarni, tovarlarni sotishda, ishlarni bajarish va xizmatlarni koʻrsatish, shuningdek, asosiy vositalar va boshqa aktivlarni sotish va turli chiqarishda QQS va aksiz summasi hisoblanishi 4010 6410 3. Budjetdan mablagʻlar qaytarilishi yoki kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkazilishi (yakuniy hisob-kitoblar va boshqalar) 5110, 5210, 5530, 4410 6410 4. Jismoniy shaxslarning ish haqidan daromad soligʻi summasi ushlab qolinishi 6710 6410 5. Hisoblangan dividenddan daromad soligʻi summasi ushlab qolinishi 6610 6410 6. Foydadan budjetga toʻlovlar hisoblanishi 9810-9890 6410 7. Budjetga toʻlovlar oʻtkazib berilishi 6410 5010-5530 8. Moddiy resurslar, tovarlar, ishlar va xizmatlarga tegishli boʻlgan QQS summasi hisobga olinishi 6410 4410 9. Olingan kreditlar va qarzlar hisobidan budjetga qarzlar toʻlanishi 6410 6810-6840, 7810-7840

Sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha joriy qarzlar (6500)

276. Tashkilot mulki va xodimlarini sugʻurta qilish, davlat ijtimoiy sugʻurtasi, tashkilot xodimlarining nafaqa taʼminoti va tibbiy sugʻurtasi, davlat maqsadli jamgʻarmalariga ajratmalar, shuningdek, uchinchi shaxslar mulkiy manfaatlariga keltirilgan zararlar uchun fuqarolik javobgarligini sugʻurta qilish boʻyicha qarzlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

6510 “Sugʻurta boʻyicha toʻlovlar”;

6520 “ Davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar”.

277. 6510 “Sugʻurta boʻyicha toʻlovlar” hisobvaragʻi tashkilotning mulki va xodimini sugʻurtalash boʻyicha qarzlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

278. 6520 “Davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar” hisobvaragʻi tashkilotning davlat maqsadli jamgʻarmalari oldidagi ajratmalar boʻyicha qarzlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

279. Sugʻurta toʻlovlari va davlat maqsadli jamgʻarmalariga ajratmalar boʻyicha qarz summalari sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalari boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6500) kreditida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Sugʻurta toʻlovlari va davlat maqsadli jamgʻarmalariga ajratmalar boʻyicha qarz summalarining toʻlanishi sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalari boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6500) debetda pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalari boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (6500) boʻyicha analitik hisob sugʻurtachilar va alohida sugʻurta shartnomalari, shuningdek, tashkilot toʻlovchi deb hisoblangan har bir davlat maqsadli jamgʻarmalari boʻyicha alohida yuritiladi.

280. Sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalari boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6500) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Kapital qoʻyilmalar bilan bogʻliq sugʻurta toʻlovlari boʻyicha qarz summalari 0810-0890 6510 2. Sugʻurta boʻyicha hisoblangan toʻlovlar tashkilot xarajatlariga oʻtkazilishi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 6510 3. Hisoblangan sugʻurta toʻlovlari summasi bankdagi hisobvaraqlardan toʻlanishi 6510 5110-5530 4. Tashkilot xodimi hisobidan davlat maqsadli jamgʻarmalariga ajratmalar qilinishi 6710 6520 5. Tashkilot xodimi hisobidan davlat maqsadli jamgʻarmalariga ajratmalar qilinishi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 6520 6. Davlat maqsadli jamgʻarmalariga hisoblangan summalar oʻtkazib berilishi 6520 5110-5530

Taʼsischilarga boʻlgan joriy qarzlar (6600)

281. Tashkilotning taʼsischilar oldida dividendlar boʻyicha va chiqib ketayotgan taʼsischilar oldida ularning ulushlari, shuningdek, taʼsischilarga taʼsis hujjatlariga kiritilgan oʻzgartirishlar davlat roʻyxatidan oʻtkazilgunga qadar ular kiritgan ulushlar boʻyicha joriy majburiyatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

6610 “Toʻlanadigan dividendlar”;

6620 “Chiqib ketayotgan taʼsischilarga ulushlari boʻyicha qarz”;

6630 “Taʼsischilarning ustav kapitalini oshirish boʻyicha ulushlari”.

Tashkilot rahbariyati tomonidan aksiyalarga dividendlar toʻlash toʻgʻrisida qaror eʼlon qilinganidan soʻng, dividend summasi joriy majburiyat sifatida aks ettiriladi. Dividendlar aksiyalar boʻyicha qonunchilik hujjatlariga muvofiq taqsimlanadi.

282. 6610 “Toʻlanadigan dividendlar” hisobvaragʻi hisoblangan dividend summasiga 8710 “Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari)” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda kreditlanadi.

283. 6620 “Chiqib ketayotgan taʼsischilarga ulushlari boʻyicha qarz” hisobvaragʻining kreditida tashkilotning chiqib ketayotgan taʼsischisi ulushlari boʻyicha hisoblangan majburiyatlari summasi 8330 “Pay va ulushlar”, 8610 “Sotib olingan xususiy aksiyalar — oddiy”, 8610 “Sotib olingan xususiy aksiyalar — oddiy” hisobvaraqlari bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Taʼsischi taʼsischilar tarkibidan chiqarilganda asosiy vositalar bilan hisob-kitob qilish taʼsischi (ishtirokchi)lar yigʻilishining qaroriga asosan yoki taʼsis hujjatlariga muvofiq quyidagicha aks ettiriladi:

debet 6620 “Chiqib ketayotgan taʼsischilarga ulushlari boʻyicha qarz” — chiqib ketayotgan ishtirokchilarning ulushi boʻyicha tashkilotning qarzi summasiga;

debet boshqa joriy debitorlik qarzlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (4800) — berilayotgan asosiy vositalar qiymati bilan chiqib ketayotgan ishtirokchilarning ulushlari boʻyicha tashkilotning qarzi summasi oʻrtasidagi farq sifatida chiqib ketayotgan ishtirokchilar tomonidan qoplanishi lozim boʻlgan summaga;

kredit 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” — chiqib ketayotgan ishtirokchilarning ulushi boʻyicha tashkilotning qarzini hisob-kitob qilish uchun beriladigan asosiy vositalar qiymati summasiga.

Bunda, berilayotgan asosiy vositalar qiymati chiqib ketayotgan ishtirokchilarning ulushlari boʻyicha qarzlari summasidan oshib ketsa, farq chiqib ketayotgan ishtirokchilar tomonidan qoplanadi.

284. 6630 “Taʼsischilarning ustav kapitalini oshirish boʻyicha ulushlari” hisobvaragʻida taʼsis hujjatlariga kiritilgan oʻzgartirishlar davlat roʻyxatidan oʻtkazilgunga qadar ular kiritgan ulushlar boʻyicha tashkilotning taʼsischilar oldidagi majburiyatlari aktivlarni hisobga oluvchi tegishli hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

285. 6610 “Toʻlanadigan dividendlar”, 6620 “Chiqib ketayotgan taʼsischilarga ulushlari boʻyicha qarz”, “6630 “Taʼsischilarning ustav kapitalini oshirish boʻyicha ulushlari” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob (koʻrsatuvchiga aksiyalardan tashqari) har bir taʼsischi boʻyicha alohida yuritiladi. Taʼsischilarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6600) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Aksiyadorlarga dividendlar hisoblanishi 8710, 8720 6610 2. Dividendlarni toʻlash manbaida ushlab qolinadigan daromad soligʻining hisoblanishi 6610 6410 3. Hisoblangan dividendlarning toʻlanishi 6610 5010-5530 4. Chiqib ketayotgan taʼsischilarga ulushlari boʻyicha qarzning hisoblanishi 8330, 8610, 8620 6620 5. Chiqib ketayotgan taʼsischilarga ulushlari boʻyicha qarzning toʻlanishi 6620 5010-5530 6. Taʼsis hujjatlariga kiritilgan oʻzgartirishlar davlat roʻyxatidan oʻtkazilgunga qadar taʼsischilardan ulushlarning kelib tushishi aktivlarni hisobga olish hisobvaraqlari 6630 7. Taʼsis hujjatlariga kiritilgan oʻzgartirishlar davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan keyin oldin olingan qoʻshimcha ulushlar summalarining hisobga olinishi 6630 4610

Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar (6700)

286. Tashkilotning xodimlarga ish haqi toʻlash (ish haqining barcha turlari, mukofotlar, yordam, ishlaydigan pensiya oluvchilarga hisoblangan pensiya va boshqa toʻlovlar) boʻyicha joriy qarzlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

6710 “Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar”;

6720 “Deponentlangan ish haqi”.

287. 6710 “Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar” hisobvaragʻining kreditida ish haqi, ijtimoiy sugʻurta boʻyicha nafaqalar, pensiyalar va boshqa shu kabi summalar aks ettiriladi. 6710 “Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar” hisobvaragʻining debetida hisoblangan ish haqini toʻlash va undan ushlanmalar aks ettiriladi.

288. Har yilgi va qoʻshimcha taʼtil boʻyicha summalarni hisoblashda ushbu summalar ish haqi jamgʻarmasiga joriy oyga toʻgʻri keladigan taʼtil kunlari summasi miqdorida kiritiladi. Taʼtilning bir qismi keyingi oyga oʻtgan hollarda, ushbu kunlar uchun xodimlarga toʻlangan summalar joriy oyda berilgan boʻnak summasi kabi aks ettiriladi va 4290 “Xodimlarga berilgan boshqa boʻnaklar” hisobvaragʻining debetida va 5010 “Milliy valyutadagi pul mablagʻlari” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

289. 6720 “Deponentlangan ish haqi” hisobvaragʻida xodimlarning olinmagan ish haqi boʻyicha qarzlari aks ettiriladi.

6710 “Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblar” va 6720 “Deponentlangan ish haqi” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob tashkilotning har bir xodimi boʻyicha alohida yuritiladi.

290. Ish haqi boʻyicha xodimlar bilan hisob-kitoblarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6700) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Kapital qoʻyilmalar sohasida band boʻlgan xodimlarga ish haqi hisoblanishi 0810-0890 6710 2. Tovar-moddiy zaxiralarni tayyorlash va sotib olish operatsiyalari boʻyicha ish haqi hisoblanishi 1010-1120, 2910-2990 6710 3. Tovar-moddiy zaxiralarni tayyorlash va sotib olish operatsiyalari boʻyicha ish haqi hisoblanishi (1510-hisobvaraq qoʻllanilganda) 1510 6710 4. Asosiy ishlab chiqarish, yordamchi ishlab chiqarish, umumiy ishlab chiqarish sexlari, yaroqsiz mahsulotni toʻgʻrilash va xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar ishchilariga ish haqi summalari hisoblanishi 2010, 2310, 2510, 2610, 2710 6710 5. Mahsulot sotishda, boshqaruv va boshqa operatsiyalarda band boʻlgan xodimlarga ish haqi hisoblanishi 9410-9430 6710 6. Kelgusi davr xarajatlariga kiritiladigan ishlar uchun ish haqi hisoblanishi (mavsumiy tarmoqlarda va boshqalar) 3190 6710 7. Asosiy vositalarni hisobdan chiqarish jarayonlari boʻyicha hisoblangan ish haqi 9210 6710 8. Ortiqcha toʻlangan summalar (ish haqi va boshqalar) kassaga qaytarilishi 5010 6710 9. Tabiiy ofatlar, yongʻinlarni bartaraf qilish bilan bogʻliq boʻlgan ishchilarga ish haqi hisoblanishi 9720 6710 10. Xodimlarga bir martalik mukofot hisoblanishi 9430 6710 11. Mahsulot, ish, xizmatlar qiymati tashkilot ishchilaridan ushlab qolinishi 6710 4790 12. Xodimlarga hisoblangan summalar kassadan toʻlanishi (ish haqi, mukofotlar va boshqalar) 6710 5010 13. Hisobdor shaxslarning qaytarmagan boʻnak summalari ushlab qolinishi 6710 4220-4290 14. Aksiyalarga obuna boʻyicha majburiyatlar qoplanishi 6710 4610 15. Kreditga sotib olingan tovarlar uchun hisob-kitoblar boʻyicha navbatdagi toʻlovlar ishchilardan ushlab qolinishi 6710 4710 16. Aybdor ishchilarning ish haqi summasidan yetkazilgan moddiy zararlar summasi ushlab qolinishi 6710 4730

Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar (6800)

291. Tashkilot tomonidan soʻmda va chet el valyutasida olingan qisqa muddatli (12 oy muddatgacha) kredit va qarzlarning holatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

6810 “Qisqa muddatli kreditlar”;

6820 “Qisqa muddatli qarzlar”;

6830 “Toʻlanadigan obligatsiyalar”;

6840 “Toʻlanadigan veksellar”.

292. 6810 “Qisqa muddatli kreditlar” hisobvaragʻida tashkilotning qonunchilik hujjatlariga muvofiq olgan qisqa muddatli kreditlari hisobga olinadi.

Olingan qisqa muddatli kreditlarning summalari 6810 “Qisqa muddatli kreditlar” hisobvaragʻining kreditida va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida aks ettiriladi.

Qaytarilgan qisqa muddatli kreditlar summasi 6810 “Qisqa muddatli kreditlar” hisobvaragʻining debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

6810 “Qisqa muddatli kreditlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir kreditni taqdim etgan bank, kredit summasi, muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

293. 6820 “Qisqa muddatli qarzlar” hisobvaragʻida Oʻzbekiston Respublikasi va chet eldagi qarz beruvchilardan (bankdan tashqari) 12 oydan koʻp boʻlmagan muddatga olingan qarzlar hisobga olinadi.

Qarz beruvchilardan (bankdan tashqari) tushgan mablagʻlar pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debeti va 6820 “Qisqa muddatli qarzlar” hisobvaragʻining krediti boʻyicha qayd qilib boriladi.

Olingan qarzlarni qaytarish 6820 “Qisqa muddatli qarzlar” hisobvaragʻining debetida va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditida aks ettiriladi.

6820 “Qisqa muddatli qarzlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob qarz beruvchilar va qarzlarni qaytarish muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

294. 6830 “Toʻlanadigan obligatsiyalar” hisobvaragʻida toʻlov muddati 12 oydan ortiq boʻlmagan obligatsiyalarni muomalaga chiqarish hisobiga tashkilotga jalb etilgan mablagʻlar hisobga olinadi. Agar mablagʻlarni jalb qilish obligatsiyalarni nominal qiymatidan yuqori bahoga sotish yoʻli bilan amalga oshirilsa, obligatsiyalarni sotish bahosi bilan nominal qiymati oʻrtasidagi farq 6220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida hisobga olinadi.

6830 “Toʻlanadigan obligatsiyalar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir obligatsiya turi va uni qoplash muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

295. 6840 “Toʻlanadigan veksellar” hisobvaragʻida qoplash muddati 12 oydan ortiq boʻlmagan berilgan veksellar hisobga olinadi.

Tashkilotda berilgan veksellarni hisobga olish operatsiyalari 6840 “Toʻlanadigan veksellar” hisobvaragʻining kreditida va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida aks ettiriladi.

Veksel boʻyicha operatsiyalar natijasida qarz beruvchidan olingan pul mablagʻlarining tashkilot tomonidan qaytarilishi 6840 “Toʻlanadigan veksellar” hisobvaragʻining debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

6840 “Toʻlanadigan veksellar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob veksellar hisobini amalga oshiradigan banklar, veksel ushlovchilar va har bir veksel boʻyicha alohida yuritiladi.

296. Qisqa muddatli kreditlar va qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6800) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar olinishi 5110-5530 6810-6820 2. Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar hisobiga tovar-moddiy zaxiralarning xarid qilinishi 1010-2910 6810-6820 3. Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar hisobidan mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarning qarzi toʻlanishi 6010 6810-6820 4. Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar qaytarilishi 6810-6820 5110-5530 5. Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar ajratilgan boʻlinmalar hisobidan qaytarilishi 6810-6820 6110 6. Berilgan veksel va obligatsiyalar evaziga qisqa muddatli qarz olinishi 5110-5530 6830-6840 7. Berilgan veksel va obligatsiyalar qoplanishi 6830-6840 5110-5530

Boshqa joriy kreditorlik qarzlar (6900)

297. Boshqa kreditorlar bilan operatsiyalar boʻyicha joriy qarzlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

6910 “Toʻlanadigan operativ ijara”;

6920 “Hisoblangan foizlar”;

6930 “Royalti boʻyicha qarzlar”;

6940 “Kafolatlar boʻyicha qarzlar”;

6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi”;

6960 “Daʼvolar boʻyicha toʻlovlar”;

6970 “Hisobdor shaxslarga boʻlgan qarzlar”;

6990 “Boshqa majburiyatlar”.

298. 6910 “Toʻlanadigan operativ ijara” hisobvaragʻida tashkilotning operativ ijara boʻyicha ijaraga beruvchi oldidagi majburiyati aks ettiriladi. Hisoblangan ijara summasi 6910 “Toʻlanadigan operativ ijara” hisobvaragʻining kreditida, ijaraga beruvchiga toʻlangan summa esa ushbu hisobvaraqning debetida aks ettiriladi.

6910 “Toʻlanadigan operativ ijara” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir operativ ijara shartnomasi boʻyicha alohida yuritiladi.

299. 6920 “Hisoblangan foizlar” hisobvaragʻida kreditorlar tomonidan berilgan qarzlar va kreditlar boʻyicha hisoblangan foizlar aks ettiriladi. Toʻlanishi lozim boʻlgan foizlar boʻyicha hisoblangan summalar 6920 “Hisoblangan foizlar” hisobvaragʻining kreditida, foizlar boʻyicha qarzlarni toʻlash esa ushbu hisobvaraqning debetida aks ettiriladi.

6920 “Hisoblangan foizlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir kreditor boʻyicha alohida yuritiladi.

300. 6930 “Royalti boʻyicha qarzlar” hisobvaragʻida tashkilotning boshqa tashkilotlardan foydalanish uchun aktivlarning olinishi natijasida vujudga kelgan royalti toʻlovlari boʻyicha tashkilotning majburiyatlari hisobga olinadi. Royalti boʻyicha hisoblangan qarzlar 6930 “Royalti boʻyicha qarzlar” hisobvaragʻining kreditida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

6930 “Royalti boʻyicha qarzlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir kreditor boʻyicha alohida yuritiladi.

301. 6940 “Kafolatlar boʻyicha qarzlar” hisobvaragʻida tashkilotning sotilgan mahsulotlarga kafolatli xizmat koʻrsatish boʻyicha xaridorlar oldidagi majburiyatlari aks ettiriladi. Agar tashkilot mahsulotini sotish vaqtida xaridorga kafolatli muddat bersa, ushbu majburiyat butun kafolat muddati davomida mavjud boʻladi. Kafolat summasi mahsulot sotish amalga oshirilgan davrda xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida aks ettiriladi. Tashkilot oʻz tajribasidan kelib chiqqan holda, kelgusi davrlarga beriladigan kafolat summasi qanchaga toʻgʻri kelishi, yaʼni tovar yoki xizmatning bir birligiga toʻgʻri keladigan oʻrtacha xizmat qiymatini hisoblab chiqishi va ushbu summani 6940 “Kafolatlar boʻyicha qarzlar” hisobvaragʻining kreditida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettirishi mumkin.

6940 “Kafolatlar boʻyicha qarzlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob kafolat bilan sotilgan xar bir mahsulot, ish va xizmatlarning turlari boʻyicha alohida yuritiladi.

302. 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” hisobvaragʻida 12 oy davomida toʻlanishi lozim boʻlgan uzoq muddatli qarz majburiyatlarining joriy qismi aks ettiriladi. Uzoq muddatli majburiyatlar joriy qismga oʻtkazilganda 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” hisobvaragʻi toʻlanadigan summaga uzoq muddatli majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda kreditlanadi va uzoq muddatli majburiyatlarning boshlangʻich summasini kamaytiradi. Shuningdek, ushbu hisobvaraqda moliyaviy ijara boʻyicha ijaraga beruvchi oldidagi uzoq muddatli majburiyatlarning joriy qismi ham aks ettiriladi.

6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob uzoq muddatli majburiyatlarning turlari, qaytarilish muddatlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi va uning tashqarisidagi uzoq muddatli majburiyatlarni ajratgan holda alohida yuritiladi.

303. 6960 “Daʼvolar boʻyicha toʻlovlar” hisobvaragʻi xaridorlar, buyurtmachilar va boshqa tashkilotlar tomonidan bildirilgan daʼvolar, shuningdek, tan olingan (yoki eʼtirof etilgan) jarimalar, penyalar va neustoykalar boʻyicha tashkilotning qarzi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Daʼvolar asosan shartnoma majburiyatlarini bajarmaganlikdan kelib chiqib, 6960 “Daʼvolar boʻyicha toʻlovlar” hisobvaragʻining kreditida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

304. 6960 “Daʼvolar boʻyicha toʻlovlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir kreditor va daʼvo boʻyicha alohida yuritiladi.

305. 6970 “Hisobdor shaxslarga boʻlgan qarzlar” hisobvaragʻi tashkilot ishchilariga maʼmuriy-xoʻjalik va operatsion xarajatlar, shuningdek, xizmat safarlari uchun berilgan hisobdorlik summalari bilan haqiqiy sarflangan summalari oʻrtasidagi farq natijasida kelib chiqadigan qarzlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

306. Agar sarflangan summa hisobdorlik boʻyicha berilgan summadan oshsa, tashkilotning hisobdor shaxs oldidagi qarzi vujudga keladi va ushbu summa 6970 “Hisobdor shaxslarga boʻlgan qarzlar” hisobvaragʻining kreditida koʻrsatiladi.

6970 “Hisobdor shaxslarga boʻlgan qarzlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob hisobdor shaxslarning har biri boʻyicha alohida yuritiladi.

307. 6990 “Boshqa majburiyatlar” hisobvaragʻi notijorat operatsiyalar boʻyicha jismoniy va yuridik shaxslar (oʻquv yurtlari, ilmiy tashkilotlar va boshqalar) oldidagi sud organlarining ijroiya hujjatlari yoki qarorlari asosida tashkilot ishchilarining ish haqidan turli tashkilot va alohida shaxslar foydasiga ushlab qolingan summalar boʻyicha tashkilotning joriy majburiyatlari aks ettiriladi.

308. 6990 “Boshqa majburiyatlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob boshqa majburiyatlarning har bir turi boʻyicha alohida yuritiladi.

309. Boshqa kreditorlarga boʻlgan qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6900) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Operativ ijara boʻyicha hisobot davrida toʻlanishi lozim boʻlgan ijara toʻlovlari hisoblanishi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 6910 2. Operativ ijara boʻyicha qarz toʻlanishi 6910 5010-5530 3. Moliyaviy ijara boʻyicha foiz hisoblanishi 9610 6920 4. Qarzlar boʻyicha foizlar hisoblanishi 9610 6920 5. Qarzlar boʻyicha hisoblangan foizlar toʻlanishi 6920 5110-5530 6. Royalti hisoblanishi 9690 6930 7. Hisoblangan royalti toʻlanishi 6930 5110-5530 8. Kafolatli xizmat boʻyicha qarz hisoblanishi 9430 6940 9. Kafolatli xizmat boʻyicha haqiqiy xarajatlar hisobdan chiqarilishi 6940 Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 10. Uzoq muddatli majburiyatlarning joriy qismga oʻtkazilishi 7810-7920 6950 11. Uzoq muddatli majburiyatlarning joriy qismi boʻyicha toʻlov amalga oshirilishi 6950 5110-5530 12. Tan olingan daʼvolar (xatolar, yoʻldagi kamomad, mahsulot sifatining muvofiq kelmasligi va boshqalar) boʻyicha qarzlar hisoblanishi 9430 6960 13. Tovar-moddiy zaxiralardagi arifmetik xatolardan kelib chiqqan daʼvolar boʻyicha qarzlar (hisob-kitob hujjatlaridagidan haqiqatda kam yetkazib berilganda) hisoblanishi 1010-2990 6960 14. Shartnoma majburiyatlariga rioya qilmaganlik uchun jarimalar, penyalar, neustoykalar summalari boʻyicha qarzlar (tan olingan yoki arbitraj tomonidan eʼtirof etilgan hajmda) hisoblanishi 9430 6960 15. Asosiy ishlab chiqarish, yordamchi ishlab chiqarish, umumiy ishlab chiqarish va boshqaruv ehtiyojlari, xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarga taalluqli xarajatlarni amalga oshirganligi uchun hisobdor shaxslarga qarzlar hisoblanishi 2010, 2310, 2510, 2710, 9420 6970 16. Yaroqsiz mahsulot bilan bogʻliq boʻlgan turli xarajatlar (qaytarib olib kelish va boshqa) toʻlovi uchun hisobdor shaxslarga qarzlar hisoblanishi 2610 6970 17. Sotib olingan tovarlar uchun hisobdor shaxslarga boʻlgan qarzlar hisoblanishi 2910-2990 6970 18. Mahsulotni sotish bilan bogʻliq boʻlgan (transport va boshqa) xarajatlarni amalga oshirganligi uchun hisobdor shaxslarga boʻlgan qarzlar hisoblanishi 9410 6970 19. Tabiiy ofatlarning oldini olish yoki bartaraf qilish bilan bogʻliq boʻlgan turli xarajatlarning toʻlovi uchun hisobdor shaxslarga boʻlgan qarzlar hisoblanishi 9720 6970 20. Kapital qoʻyilmalarda turli tashkilotlar xizmatlar koʻrsatdi 0810-0890 6990 21. Turli tashkilot va shaxslardan turli tovar-moddiy zaxiralarni sotib olindi va har xil xizmatlar qabul qilinishi 1510 6990 22. Turli tashkilotlar asosiy, yordamchi, umumiy ishlab chiqarish sexlari va xizmat koʻrsatish xoʻjaliklariga xizmatlar koʻrsatishdi 2010, 2310, 2510, 2710 6990 23. Yaroqsiz mahsulotni tuzatish bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar boʻyicha isteʼmolchilarga boʻlgan qarz 2610 6990 24. Boshqa shaxslardan tovarlar kelib tushdi 2910-2990 6990 25. Asosiy vositalarni hisobdan chiqarishda koʻrsatgan xizmatlari uchun boshqa tashkilotlarga boʻlgan qarz 9210 6990 26. Boshqa shaxslardan pul ekvivalentlari kelib tushdi 5610 6990 27. Boshqa shaxslardan oʻtkazmalar kelib tushdi 5710 6990 28. Boshqa shaxslardan qimmatli qogʻozlar sotib olindi 0610, 5810 6990 29. Turli tashkilotlarning ijtimoiy soha obyektlarini saqlash boʻyicha koʻrsatgan xizmatlari hisoblandi 2710 6990 30. Sotib olingan aksiyalarni saqlaganligi uchun depozitariyga boʻlgan qarz hisoblandi 9690 6990

2-§. Uzoq muddatli majburiyatlar

310. Ushbu paragrafning hisobvaraqlari tashkilotning yuridik va jismoniy shaxslar oldidagi uzoq muddatli majburiyatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

311. Ushbu paragrafdagi hisobvaraqlarda chet el valyutasidagi majburiyatlar Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (22-sonli BHMS) “ Chet el valyutasida ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning hisobi ”ga (roʻyxat raqami 3587, 2024-yil 19-dekabr) muvofiq hisobga olinadi.

Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga uzoq muddatli toʻlovlar (7000)

312. Tashkilotning mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga qabul qilingan tovar-moddiy zaxiralar, bajarilgan ishlar, koʻrsatilgan xizmatlar, shuningdek, yuk tashish boʻyicha olingan xizmatlar uchun vujudga kelgan uzoq muddatli majburiyatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

7010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga uzoq muddatli toʻlovlar”;

7020 “ Berilgan uzoq muddatli veksellar”.

313. 7010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga uzoq muddatli toʻlovlar” hisobvaragʻining kreditida haqiqatda kelib tushgan tovar-moddiy zaxiralar va boshqa aktivlar, qabul qilingan ish va xizmatlarning qiymati ushbu qiymatliklar yoki tegishli xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda koʻrsatiladi. Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob har bir mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar boʻyicha alohida yuritiladi.

314. 7020 “Berilgan uzoq muddatli veksellar” hisobvaragʻining kreditida sotib olingan tovar-moddiy zaxiralar va boshqa aktivlar, qabul qilingan ish va xizmatlar uchun veksellar bilan taʼminlangan uzoq muddatli majburiyatlar hisobga olinadi va ular qoplanish davrigacha buxgalteriya hisobida aks ettiriladi.

7020 “Berilgan uzoq muddatli veksellar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob berilgan veksellarning har bir turi boʻyicha alohida yuritiladi.

315. Mol yetkazib beruvchilarga toʻlanadigan uzoq muddatli majburiyatlar joriy qismga oʻtkazilganda 6010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlovlar”, 6020 “Berilgan veksellar” hisobvaraqlari kreditlanib, 7010 “Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga uzoq muddatli toʻlovlar”, 7020 “Berilgan uzoq muddatli veksellar” hisobvaraqlari debetlanadi.

316. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga toʻlanadigan uzoq muddatli hisobvaraqlarning (7000) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Tashkilotga oʻrnatiladigan asbob-uskunalar kelib tushishi 0710, 0720 7010 2. Kapital qoʻyilmalar uchun mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarning bajargan ishlari va koʻrsatgan xizmatlari yuzasidan berilgan hisobvaraqlar toʻlovga qabul qilinishi 0810-0890 7010 3. Mol yetkazib beruvchilardan materiallar kelib tushishi 1010-1090 7010 4. Mol yetkazib beruvchilardan oʻstirishga va boʻrdoqiga boqiladigan hayvonlar kelib tushishi 1110, 1120 7010 5. Mol yetkazib beruvchilardan turli tovar-moddiy zaxiralar kelib tushishi (1510-hisobvaraq qoʻllanilganda) 1510 7010 6. Mol yetkazib beruvchilardan tovar-moddiy zaxiralar sotib olinganda toʻlangan QQS summasi hisobga olinishi 4410 7010 7. Tashkilot tomonidan asosiy va yordamchi ishlab chiqarish, xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik, umumiy ishlab chiqarish va boshqaruv ehtiyojlari uchun mol yetkazib beruvchilarning bajargan ish va xizmatlari (jumladan: energiya, gaz, bugʻ, suv) qabul qilinishi 2010, 2310, 2510, 2710, 9420-9430 7010 8. Yaroqsiz mahsulotni tuzatish va kafolatli taʼmirlash boʻyicha mol yetkazib beruvchilarning koʻrsatgan xizmatlari 2610 7010 9. Kelgusi davr xarajatlariga tegishli boʻlgan mol yetkazib beruvchilardan olingan ish va xizmatlar 3190 7010 10. Mol yetkazib beruvchilardan tovarlar kelib tushishi 2910-2990 7010 11. Mahsulotlar, tovarlar, ish va xizmatlarni sotish jarayonida mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarning koʻrsatgan ish va xizmatlari 9410 7010 12. Tabiiy ofatlarni tugatishda mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarning xizmatlari 9720 7010 13. Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarning qarzlari uzoq muddatli qismdan joriy qismga hisobdan chiqarilishi 7010 6010 14. Daʼvo muddati tugagan kreditorlik qarzlari hisobdan chiqarilishi 7010 9390

Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar boʻyicha uzoq muddatli majburiyatlar (7100)

317. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar boʻyicha uzoq muddatli majburiyatlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

7110 “Ajratilgan boʻlinmalarga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar”;

7120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar”.

318. 7110 “Ajratilgan boʻlinmalarga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻida tashkilotning umumiy balansga qoʻshiladigan filiallar, vakolatxonalar, boʻlimlar va boshqa ajratilgan boʻlinmalar oldidagi uzoq muddatli majburiyatlar (xoʻjalik ichidagi yoki balans ichidagi hisob-kitoblar) hisobga olinadi.

7110 Tashkilotning turli xildagi operatsiyalar boʻyicha ajratilgan boʻlinmalar oldidagi uzoq muddatli majburiyatlari “Ajratilgan boʻlinmalarga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻining kreditida tovar-moddiy zaxiralar, pul mablagʻlari, xarajatlar va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

319. 7120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻida tashkilotning shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari oldidagi uzoq muddatli majburiyatlari (balanslararo yoki tashkilotlar orasidagi hisob-kitoblar) hisobga olinadi.

7120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻining kreditida turli xildagi operatsiyalar boʻyicha shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari oldidagi joriy majburiyatlar tovar-moddiy zaxiralar, pul mablagʻlari, xarajat va boshqalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

7110 “Ajratilgan boʻlinmalarga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar”, 7120 “Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga boʻlgan uzoq muddatli qarzlar” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob har bir ajratilgan boʻlinma, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyati boʻyicha alohida yuritiladi.

320. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga toʻlovlar boʻyicha uzoq muddatli majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (7100) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Ajratilgan boʻlinmalardan, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan tovar-moddiy zaxiralar qabul qilinishi 0710-0890, 1010-1120, 2810-2990 7110, 7120 2. Ajratilgan boʻlinmalardan, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan tovar-moddiy zaxiralar olinishi operatsiyasini 1510-hisobvaragʻini qoʻllagan holda hisobga olinishi 1510 7110, 7120 3. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan olingan tovar-moddiy zaxiralar qiymatidagi farqning hisobga olinishi 1610 7110, 7120 4. Asosiy va yordamchi ishlab chiqarish, xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik, umumiy ishlab chiqarish va boshqaruv ehtiyojlari uchun ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlari koʻrsatgan xizmatlar hisobga olinishi 2010, 2310, 2510, 2710, 9420-9430 7110, 7120 5. Ajratilgan boʻlinmalardan olingan yarim tayyor mahsulotlar qabul qilinishi 2110 7110 6. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlarining kelgusi davr xarajatlari tarkibida hisobga olinadigan xizmatlari 3190 7110, 7120 7. Ajratilgan boʻlinmalardan kassaga naqd pul kelib tushishi (yoʻllanmalar uchun) 5010 7110 8. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan pul mablagʻlari kelib tushishi 5110-5530 7110, 7120 9. Ajratilgan boʻlinmalar, shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlaridan pul ekvivalentlari kelib tushishi 5610 7110, 7120

Kechiktirilgan uzoq muddatli majburiyatlar (7200)

321. Tashkilotning uzoq muddatga kechiktirilgan majburiyatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

7210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar”;

7220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar”;

7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar”;

7240 “Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar”;

7250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi uzoq muddatli majburiyatlari”;

7290 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar”.

322. 7210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi qoplanish davri davomida daromadga taqsimlanadigan obligatsiyalarning diskonti (chegirmasi) boʻyicha tashkilotning uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlarini aks ettiradi. Ushbu hisobvaraq faqat obligatsiya sotib oluvchilarda qoʻllaniladi. Obligatsiyalar diskont bilan sotib olinganda, diskont summasi 7210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi va toʻlangan summa pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning kreditida uzoq muddatli investitsiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Obligatsiyalar boʻyicha diskont (chegirma)lar joriy qismga oʻtkazilganda 7210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi debetlanadi va 6210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi kreditlanadi.

7210 “Diskont (chegirma)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir obligatsiyaning turi va qoplash muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

323. 7220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi qoplanish davri davomida daromadga taqsimlanadigan obligatsiyalarning mukofoti (ustamasi) boʻyicha tashkilotning uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlarini aks ettiradi. Ushbu hisobvaraq faqat obligatsiya sotuvchilarda qoʻllaniladi. Obligatsiyalar mukofot bilan sotilganda 7220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi va 7830 “Toʻlanadigan uzoq muddatli obligatsiyalar” hisobvaragʻi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda kreditlanadi. Obligatsiyalar boʻyicha mukofot (ustama)lar joriy qismga oʻtkazilganda 7220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi debetlanadi va 6220 “Mukofot (ustama)lar shaklidagi kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi kreditlanadi.

7220 “Mukofot (ustama)lar shaklidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir obligatsiyaning turi va qoplash muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

324. 7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi tovarlar, ishlar va xizmatlar uchun pul mablagʻlarini olish va tovarlarni yetkazib berish, ishlarni bajarish va xizmatlarni koʻrsatish muddatlari orasidagi farq bilan bogʻliq tashkilot majburiyatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. 7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida kelgusi davrga tegishli boʻlgan daromadlar summasi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda, debetida esa tegishli davr kelganda 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻiga oʻtkazilgan daromadlar joriy qismining summasi aks ettiriladi.

7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir daromad turi boʻyicha alohida yuritiladi.

325. 7240 “Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar” hisobvaragʻida qonunchilik hujjatlariga muvofiq tegishli hukumat idoralarining qarori boʻyicha bir necha yilga kechiktirib toʻlashga ruxsat etilgan soliq boʻyicha budjet oldidagi uzoq muddatli qarzlar aks ettiriladi. 7240 “Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar” hisobvaragʻining kreditida uzoq muddatli kechiktirilgan toʻlovlar summasi budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni (6400), sugʻurta va davlat maqsadli jamgʻarmalariga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni (6500) hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda hisobga olinadi.

7240 “Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir kechiktirilgan soliq va toʻlovlar turi boʻyicha va qoplanish muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

326. 7250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi uzoq muddatli majburiyatlari” hisobvaragʻida vaqtinchalik farqlar natijasida yuzaga keladigan kechiktirilgan foyda soligʻi summasi aks ettiriladi.

Foyda soligʻi boʻyicha xarajatlar hisob daromadidan kelib chiqqan holda hisoblanadi, toʻlanadigan foyda soligʻi esa soliq solinadigan daromaddan kelib chiqib hisoblanadi. Hisob daromad va soliq solinadigan daromadni aniqlashdagi yondashuvlardagi farq moliyaviy hisobotda aks ettirilishi lozim. Tashkilotning hisob siyosatiga muvofiq hisob maʼlumotlari boʻyicha hisoblangan foyda soligʻi boʻyicha xarajatlar tashkilot tomonidan daromadni olish davomida amalga oshirilgan deb qaralib, tegishli daromadlar va xarajatlar yuzaga kelgan davrda hisoblanadi va Tashkilotning Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda (2-shakl) aks ettiriladi. Bunda hisob daromadidan kelib chiqib hisoblangan foyda soligʻi va soliqqa tortiladigan daromaddan kelib chiqib hisoblangan toʻlanadigan foyda soligʻi oʻrtasidagi farq vaqtinchalik farq sifatida yuritiladi va 7250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi uzoq muddatli majburiyatlari” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi majburiyatlarining tegishli joriy qismi 7250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi uzoq muddatli majburiyatlari” hisobvaragʻining debetidan 6250 “Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi majburiyatlari” hisobvaragʻining kreditiga oʻtkaziladi.

327. 7290 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlar” hisobvaragʻida 6210 — 6250 hisobvaraqlarida koʻrsatilmagan tashkilotning boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlari aks ettiriladi.

328. Kechiktirilgan uzoq muddatli majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (7200) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Diskont bilan sotilgan obligatsiyalarning diskont summasi 5110-5530 7210 2. Kechiktirilgan diskontning uzoq muddatli qismi joriy qismga oʻtkazilishi 7210 6210 3. Obligatsiyalar mukofot bilan sotilganda hisoblangan mukofot summasi 5110-5530 7220 4. Kechiktirilgan mukofotning uzoq muddatli qismi joriy qismga oʻtkazilishi 7220 6220 5. Kelgusida joʻnatiladigan tovar-moddiy zaxiralar, koʻrsatiladigan xizmatlar, bajariladigan ishlar uchun oldindan pul mablagʻlari kelib tushishi 5110-5530 7230 6. Uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlarning hisobot davriga taalluqli joriy qismi hisobdan chiqarilishi 7230 6230 7. Soliqlar va yigʻimlar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirish berilishi 6410, 6510-6530 7240 8. Budjetga toʻlovlar uchun hisobot davridagi soliqlar va yigʻimlar boʻyicha uzoq muddatli kechiktirilgan majburiyatlarning joriy qismi hisobdan chiqarilishi 7240 6240 9. Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻi uzoq muddatli majburiyatlari 9810 7250 10. Vaqtinchalik farqlar boʻyicha kechiktirilgan foyda soligʻining uzoq muddatli qismini joriy qismga oʻtkazilishi 7250 6250

Xaridorlardan va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar-uzoq muddatli qismi (7300)

329. Mahsulot va tovarlarni yetkazib berish, shuningdek, ish bajarish yoki xizmat koʻrsatish uchun olingan boʻnaklar boʻyicha uzoq muddatli majburiyatlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 7310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

mahsulot va tovarlarni yetkazib berish, shuningdek, ish bajarish yoki xizmat koʻrsatish boʻyicha olingan boʻnaklar

Tashkilot xaridor va buyurtmachilarga mahsulot va tovarlarni yetkazib berish, shuningdek, ish bajarish yoki xizmat koʻrsatish uchun ulardan boʻnak toʻlovini (oldindan toʻlashni) talab qilishi mumkin. Bunday holatda boʻnak tovar-moddiy zaxiralarni yetkazib berish, ishlarni bajarish va xizmatlarni koʻrsatish boʻyicha shartnomaning bajarilishi hamda xaridor va buyurtmachilardan kelgusidagi toʻlovlarning kelib tushishiga kafolat sifatida xizmat qiladi.

Bunday boʻnaklar pul mablagʻini olgan tashkilot uchun mahsulot va tovarlarni yetkazib berish hamda ishlarni bajarish yoki xizmatlarni koʻrsatish amalga oshirilishiga qadar majburiyat boʻlib hisoblanadi. Olingan boʻnaklarga quyidagilar misol boʻladi: tashkilot tomonidan gaz, suv, yoritish va boshqa maishiy xizmatlar, shuningdek, tovar-moddiy zaxiralarni yetkazib berish uchun oldindan olingan toʻlovlar.

Olingan boʻnak summalari, shuningdek, qisman tayyor mahsulot (ish, xizmat) uchun olingan toʻlovlar summasi 7310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar — uzoq muddatli qismi” hisobvaragʻining kreditida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan uzoq muddatli boʻnaklar summasining joriy qismga oʻtkazilishi 7310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar — uzoq muddatli qismi” hisobvaragʻining debeti, 6310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

7310 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar — uzoq muddatli qismi” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob olingan boʻnaklar turi boʻyicha alohida yuritiladi.

330. Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (7300) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Uzoq muddatli boʻnaklar olinishi 5010-5530 7310 2. Uzoq muddatli boʻnaklar summasi joriy qismga oʻtkazilishi 7310 6310 3. Ilgari olingan uzoq muddatli boʻnaklar qaytarilishi 7310 5010-5530 4. Oldin olingan boʻnaklar bank kreditlari va boshqa tashkilotlarning qarzi hisobiga qaytarilishi 7310 6110-6190, 7110-7190

Uzoq muddatli kreditlar va qarzlar (7800)

331. Tashkilotning Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi va chet eldagi banklar va qarz beruvchilardan soʻmda va chet el valyutasida olgan uzoq muddatli (12 oydan uzoq muddatga) kredit va qarzlarining holatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

7810 “Uzoq muddatli kreditlar”;

7820 “Uzoq muddatli qarzlar”;

7830 “Toʻlanadigan uzoq muddatli obligatsiyalar”;

7840 “Toʻlanadigan uzoq muddatli veksellar”.

332. Olingan uzoq muddatli kreditlar summasi 7810 “Uzoq muddatli kreditlar” hisobvaragʻining kreditida va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida aks ettiriladi.

Uzoq muddatli bank kreditini joriy qismga oʻtkazishda, tegishli summaga 7810 “Uzoq muddatli kreditlar” hisobvaragʻi debetlanadi va 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi” hisobvaragʻi kreditlanadi bunda uzoq muddatli bank kreditining boshlangʻich qiymati kamaytiriladi.

Uzoq muddatli kreditlarning analitik hisobi ularga berilgan kreditlarning turlari va muddatlari, banklar boʻyicha alohida yuritiladi.

333. 7820 “Uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻida tashkilotning Oʻzbekiston Respublikasi va chet eldagi qarz beruvchilardan (bankdan tashqari) 12 oydan uzoq muddatga olgan qarzlari hisobga olinadi.

Qarz beruvchilardan (bankdan tashqari) kelib tushgan mablagʻlar pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debeti va 7820 “Uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

Uzoq muddatli qarzlar joriy qismga oʻtkazilganda 7820 “Uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻi debetlanadi va toʻlanadigan summa uzoq muddatli qarzlarning boshlangʻich summasini ushbu miqdorga kamaytirib, 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qism” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

7820 “Uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir qarz beruvchi va qarzlarni toʻlash muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

334. 7830 “Toʻlanadigan uzoq muddatli obligatsiyalar” hisobvaragʻida toʻlov muddati 12 oydan koʻp boʻlgan obligatsiyalarni sotish hisobiga tashkilotga jalb etilgan mablagʻlar hisobga olinadi. Agar mablagʻlarni jalb qilish obligatsiyalarni nominal qiymatidan yuqori bahoga sotish yoʻli bilan amalga oshirilsa, unda obligatsiyalarni sotish bahosi bilan nominal qiymati oʻrtasidagi farq 7220 “Mukofot (ustama)lar koʻrinishidagi uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida hisobga olinadi.

Uzoq muddatli toʻlanadigan obligatsiyalar joriy qismga oʻtkazilganda, toʻlanadigan summa uzoq muddatli toʻlanadigan obligatsiyalarning boshlangʻich summasini ushbu miqdorga kamaytirib, 7830 “Toʻlanadigan uzoq muddatli obligatsiyalar” hisobvaragʻi debetlanadi va 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qism” hisobvaragʻining kreditlanadi.

7830 “Toʻlanadigan uzoq muddatli obligatsiyalar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir obligatsiya turi va toʻlash muddati boʻyicha alohida yuritiladi.

335. 7840 “Toʻlanadigan uzoq muddatli veksellar” hisobvaragʻida qarz beruvchilarga 12 oydan ortiq muddatda qaytarish uchun berilgan veksellar hisobga olinadi.

Berilgan veksellar tashkilotda 7840 “Toʻlanadigan uzoq muddatli veksellar” hisobvaragʻining kreditida va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida hisobga olinadi.

Uzoq muddatli toʻlanadigan veksellar joriy qismga oʻtkazilganda, toʻlanadigan summa uzoq muddatli toʻlanadigan veksellarning boshlangʻich summasini ushbu miqdorga kamaytirib,7840 “Toʻlanadigan uzoq muddatli veksellar” hisobvaragʻi debetlanadi va 6950 “Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qism” hisobvaragʻining kreditlanadi.

7840 “Toʻlanadigan uzoq muddatli veksellar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob veksellar hisobini amalga oshiradigan banklar, veksel egalari va har bir veksel boʻyicha alohida yuritiladi.

336. Uzoq muddatli kreditlar va qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (7800) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Uzoq muddatli kreditlar va qarzlar olinishi 5110-5530 7810-7820 2. Uzoq muddatli kreditlar va qarzlar hisobiga olingan tovar-moddiy zaxiralar qabul qilinishi 1010-2910 7810-7820 3. Uzoq muddatli kreditlar va qarzlar hisobidan boʻnaklar berilishi 4310-4330, 4410, 4510-4520 7810-7820 4. Uzoq muddatli kreditlar va qarzlar hisobidan mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga boʻlgan qarz toʻlanishi 6010 7810-7820 5. Berilgan veksel va obligatsiyalar evaziga uzoq muddatli qarz olinishi 5110-5530 7830-7840 6. Uzoq muddatli kreditlar, qarzlar, obligatsiyalar va veksellarni joriy qismga oʻtkazilishi 7810-7840 6950

Boshqa uzoq muddatli kreditorlik qarzlar (7900)

337. Tashkilotning turli jismoniy va yuridik shaxslar oldidagi moliyaviy ijara, notijorat operatsiyalar (oʻquv yurtlari, ilmiy tashkilotlar va boshqalar), transport tashkilotlarining koʻrsatgan xizmatlari boʻyicha, sud idoralarining qarorlariga va boshqa hujjatlarga asosan turli tashkilotlar va alohida shaxslar manfaati uchun tashkilot ishchilarining ish haqidan ushlangan summalar boʻyicha uzoq muddatli majburiyatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

7910 “Toʻlanadigan moliyaviy ijara”;

7920 “Kreditorlarga boʻlgan boshqa uzoq muddatli qarzlar”.

338. 7910 “Toʻlanadigan moliyaviy ijara” hisobvaragʻida ijaraga olingan uzoq muddatli aktivlar uchun ijaraga beruvchi bilan hisob-kitoblar hisobga olinadi.

Tashkilotga kelib tushgan uzoq muddatli aktivlar uchun ijaraga beruvchi oldidagi qarzlar 0310 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda 7910 “Toʻlanadigan moliyaviy ijara” hisobvaragʻining kreditida hisobga olinadi.

339. Tashkilotning turli kreditorlarga boʻlgan uzoq muddatli qarzlari 7920 “Kreditorlarga boʻlgan boshqa uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻining kreditida tovar-moddiy zaxiralar va xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

7920 “Kreditorlarga boʻlgan boshqa uzoq muddatli qarzlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir kreditor boʻyicha alohida yuritiladi.

340. Kreditorlarga boʻlgan boshqa uzoq muddatli qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (7900) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Ijara shartlari asosida moliyaviy ijaraga kelib tushgan asosiy vositalar uchun ijaraga beruvchi oldidagi qarz 0310 7910 2. Moliyaviy ijara boʻyicha toʻlovlarni joriy qismga oʻtkazilishi 7910 6950 3. Turli tashkilotlar va shaxslardan tovar-moddiy zaxiralar sotib olinishi 1010-2990 7920 4. Oʻrnatiladigan asbob-uskunalarni sotib olishda va kapital qoʻyilmalarda turli tashkilotlarning koʻrsatgan xizmati 0710-0720, 0810-0890 7920 5. Turli tashkilotlar umumiy ishlab chiqarish va maʼmuriy yoʻnalishdagi asosiy, yordamchi sexlarga xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar boʻyicha yaroqsiz mahsulotni tuzatish boʻyicha xizmatlar koʻrsatishi 2010, 2310, 2510, 2610, 2710, 9420 7920 6. Asosiy vositalar va boshqa aktivlarning chiqib ketishida koʻrsatgan xizmatlari uchun turli tashkilotlar oldidagi qarz 9210, 9220 7920 7. Turli tashkilot va shaxslardan pul ekvivalentlari kelib tushishi 5610 7920 8. Boshqa shaxslardan pul oʻtkazmalari kelib tushishi 5710 7920 9. Boshqa shaxslardan qimmatli qogʻozlar sotib olinishi 0610, 5810 7920 10. Ijtimoiy soha obyektlarini saqlash uchun turli tashkilotlarning koʻrsatgan xizmatlari 9430 7920

3-bob. Xususiy kapital

341. Ushbu bobning hisobvaraqlari tashkilotning xususiy kapitali holati va harakati, shuningdek, qonunchilik hujjatlari va (yoki) taʼsis hujjatlariga muvofiq, tashkil etilgan rezervlar va fondlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

342. Xususiy kapital tashkilotning aktivlari va majburiyatlari oʻrtasidagi farqdir. Xususiy kapital mulk egasi tomonidan amalga oshirilgan qoʻshimcha investitsiyalar, faoliyat natijalariga bogʻliq holda koʻpayishi yoki kamayishi mumkin.

Ustav kapitali (8300)

343. Tashkilot ustav kapitalining holati va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

8310 “Oddiy aksiyalar”;

8320 “Imtiyozli aksiyalar”;

8330 “Pay va ulushlar”.

344. Ustav kapitali taʼsis hujjatida belgilangan doiradagi faoliyatni taʼminlash uchun taʼsischilarning (ishtirokchilarning) tashkilot mulkiga qoʻygan mablagʻlari (ulushlari, aksiyalar nominal qiymatida va hokazolar)ning pul ifodasidagi yigʻindisidir. Ustav kapitalini shakllantirish jarayoni tashkilotning tashkiliy-huquqiy shakliga muvofiq qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solinadi.

Ustav kapitali roʻyxatdan oʻtkazilgan hajmda yoki toʻlangan aksiyalarning nominal qiymati yigʻindisi miqdorida aks ettiriladi. Ustav kapitalining hajmi roʻyxatdan oʻtkazilgan taʼsis hujjatlaridagi summadan oshib ketishi mumkin emas. Tashkilot ustav kapitalining koʻpayishi yoki kamayishi faqat taʼsischilarning qarori asosida va taʼsis hujjatlariga tegishli oʻzgartirishlar kiritilgandan keyingina amalga oshirilishi mumkin.

Aksiyadorlarga tashkilot ustav kapitalidagi ulushining qaytarilishi ustav kapitali miqdorini kamaytirmaydi va bu operatsiya aynan aksiyadorlik jamiyatining sotib olingan xususiy aksiyalari kabi 8610 “Sotib olingan xususiy aksiyalar — oddiy” va 8620 “Sotib olingan xususiy aksiyalar — imtiyozli” hisobvaraqlarining debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda hisobga olinadi.

345. 8310 “Oddiy aksiyalar” hisobvaragʻi oddiy aksiyalarni oʻzida mujassamlashtirgan aksiyadorlik kapitalining holati va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Aksiyadorlik jamiyati davlat roʻyxatidan oʻtkazilgandan keyin uning ustav kapitali emissiya risolasida roʻyxatga olingan summada 8310 “Oddiy aksiyalar” hisobvaragʻining krediti va 4610 “Ustav kapitaliga ulushlar boʻyicha taʼsischilarning qarzlari” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi. Tashkilotning aksiyadorlik kapitali hisobda roʻyxatdan oʻtgan, lekin emissiyasi tugallanmagan miqdorda hisobga olinishi sababli eʼlon qilingan (chiqarishga ruxsat berilgan), chiqarilgan (aksiyadorlar tomonidan obuna amalga oshirilgan) va muomaladagi oddiy aksiyalarning har bir emissiyasi boʻyicha alohida analitik hisob yuritish talab etiladi.

Aksiyadorlik jamiyatlari muomalaga qoʻshimcha aksiyalar chiqarish yoki muomaladagi aksiyalarning nominal qiymatini oshirish yoʻli bilan oʻz ustav kapitalini oshirishi mumkin. Aksiyadorlik jamiyatlari ustav kapitali miqdori aksiyalar nominal qiymatining pasayishi, tashkilotlar tomonidan aksiyalarning bir qismi aksiya egalaridan sotib olinishi natijasida kamayishi mumkin.

Aksiyalar likvidliligini oshirish maqsadida ularni maydalashni amalga oshirish, yaʼni, ularning nominal qiymatini mutanosib ravishda kamaytirib umumiy miqdorini koʻpaytirish usuli qoʻllaniladi. Aksiyalarni maydalash natijalari aksiyadorlar kapitalining hajmiga taʼsir koʻrsatmay, faqatgina yangi muomaladagi aksiyalarning nominal qiymati va miqdorini koʻpaytirishi sababli ushbu operatsiyalar boʻyicha buxgalteriya yozuvlari amalga oshirilmaydi. Ushbu operatsiyalarni 8310 “Oddiy aksiyalar” hisobvaragʻiga ochilgan analitik hisob registrlarida qayd qilish zarur.

346. 8320 “Imtiyozli aksiyalar” hisobvaragʻi imtiyozli aksiya koʻrinishida chiqarilgan aksiyadorlik kapitalining holati va harakati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Aksiyalar 8310 “Oddiy aksiyalar” va 8320 “Imtiyozli aksiyalar” hisobvaraqlarida nominal qiymatlari boʻyicha hisobga olinadi.

8310 “Oddiy aksiyalar” va 8320 “Imtiyozli aksiyalar” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob tashkilotning taʼsischilari va kapitalning shakllanish bosqichi boʻyicha maʼlumotlarning shakllanishini taʼminlashi lozim.

347. 8330 “Pay va ulushlar” hisobvaragʻi tashkilotning tashkiliy-huquqiy shakllariga asosan qatnashuvchilarning ulushlarini oʻzida mujassamlashtirgan ustav kapitalining holati va harakati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Davlat ishtirokidagi korxonalar davlat tomonidan ajratilgan asosiy va aylanma mablagʻlardan tashkil qilingan ustav kapitalini belgilangan tartibda shakllantiradi.

Tashkilot roʻyxatdan oʻtgandan keyin uning ustav kapitali taʼsischilarning taʼsis hujjatlarida belgilangan pay va ulushlaridan tashkil topadi va 8330 “Pay va ulushlar” hisobvaragʻining kreditida hamda 4610 “Ustav kapitaliga ulushlar boʻyicha taʼsischilarning qarzlari” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi.

8330 “Pay va ulushlar” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob tashkilotning har bir taʼsischisi boʻyicha alohida yuritiladi.

348. Ustav kapitalini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (8300) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Taʼsis hujjatlarida koʻzda tutilgan summada, (tashkilot roʻyxatdan oʻtkazilgandan keyin) ustav kapitali tasdiqlanishi 4610 8310-8330 2. Foydaning bir qismi ustav kapitalini koʻpaytirishga yoʻnaltirilishi: a) hisoblangan dividendlar miqdorida; 8710 6610 b) ustav kapitalini koʻpaytirishga yoʻnaltirilgan foyda miqdorida. 6610 8310-8330 3. Ustav kapitali toʻplangan kapital miqdorigacha kamaytirilishi 8310-8330 4610 4. Tashkilot taʼsischilariga ulushlari qaytarilishi 8330 6620 5. Aksiyadorlardan sotib olingan va bekor qilingan xususiy aksiyalar ustav kapitalining kamaytirilishiga hisobdan chiqarilishi: a) nominal qiymatdan yuqori bahoda sotib olish: nominal qiymatiga; 8310, 8320, 8410, 8610, 8620 nominal qiymatidan oshgan summaga; 9690 8610, 8620 b) nominal qiymatidan past narxda sotib olish: sotib olish qiymatiga; 8310, 8320 8610, 8620 nominal qiymatidan past summaga. 8310, 8320 9590

Qoʻshilgan kapital (8400)

349. Oddiy va imtiyozli aksiyalarni sotishdan olingan summalarning aksiyalar nominal qiymatidan oshgan miqdori koʻrinishidagi qoʻshilgan kapital mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

8410 “Emissiya daromadi”;

8420 “Ustav kapitalini shakllantirishdagi kurs farqi”.

350. 8410 “Emissiya daromadi” hisobvaragʻi aksiyalarni dastlabki sotishda nominal qiymatidan yuqori bahoda olingan mablagʻlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Ushbu mablagʻlar kelib tushganda 8410 “Emissiya daromadi” hisobvaragʻi kreditlanib, xususiy aksiyalarni bekor qilishda sotib olish qiymati va nominal qiymati oʻrtasidagi farq qoplanganda esa ushbu hisobvaraq debetlanadi.

8410 “Emissiya daromadi” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob oddiy va imtiyozli aksiyalardan olingan daromadlar boʻyicha alohida yuritiladi.

351. 8420 “Ustav kapitalini shakllantirishda kurs farqi” hisobvaragʻi ustav kapitalini shakllantirish jarayonida vujudga keladigan kurs farqlarini hisobga olish uchun foydalaniladi. Ustav kapitalini shakllantirish uchun berilgan chet el valyutasi mablagʻlarini tan olish ustav kapitaliga ulushlarni kiritish sanasidagi chet el valyutasining soʻmga nisbatan Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining kursi (bundan buyon matnda Markaziy bankning kursi deb yuritiladi) boʻyicha amalga oshiriladi. Chet el valyutasi mablagʻlarini va boshqa mulklarni tan olish qiymati roʻyxatdan oʻtkazish sanasidagi taʼsis hujjatlarida belgilangan baholardan farq qilishi mumkin. Xoʻjalik yurituvchi subyekt ustav kapitalini shakllantirishda Markaziy bankning kurslarining oʻrtasida taʼsis hujjatlari roʻyxatdan oʻtkazilgan sanada va ustav kapitaliga mablagʻlar haqiqatda kiritilgan sanada vujudga keladigan ijobiy kurs farqi buxgalteriya hisobida qoʻshilgan kapital sifatida 8420 “Ustav kapitalini shakllantirishdagi kurs farqi” hisobvaragʻida aks ettiriladi. Xoʻjalik yurituvchi subyekt ustav kapitalini shakllantirishda taʼsis hujjatlari roʻyxatdan oʻtkazilgan sanada va ustav kapitaliga mablagʻlar haqiqatda kiritilgan sanada Markaziy bank kurslarining oʻzgarishi natijasida vujudga keladigan salbiy kurs farqi 8420 “Ustav kapitalini shakllantirishdagi kurs farqi” hisobvaragʻi debetida ustav kapitalini shakllantirishda oldin vujudga kelgan ijobiy kurs farqi summalari doirasida aks ettiriladi. Ustav kapitalini shakllantirishda ijobiy kurs farqi summasidan oshgan salbiy kurs farqi summasi 9620 “Valyutalar kurslari farqidan zararlar” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi. Kurs farqlarining bu tartibda hisobdan chiqarilishi taʼsis hujjatlarida oldindan kelishilgan, ustav kapitalidagi taʼsischilarning ulushining oʻzgarmasligiga imkon beradi.

8420 “Ustav kapitalini shakllantirishda kurs farqi” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir taʼsischi boʻyicha alohida yuritiladi.

352. Qoʻshilgan kapitalni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (8400) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Birlamchi emissiya aksiyalarning nominal va emissiya qiymatlari oʻrtasidagi farq sifatida qoʻshimcha toʻlangan kapital mablagʻlari kelib tushishi 5010-5530 8410 2. Qoʻshilgan kapital mablagʻlari xususiy aksiyalarni bekor qilishda sotib olish va nominal qiymatlari oʻrtasidagi farqni qoplashga ishlatilishi 8410 8610, 8620 3. Ustav kapitalining shakllanish jarayonida vujudga kelgan ijobiy kurs farqi hisobga olinishi Mol-mulkni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 8420

Rezerv kapitali (8500)

353. Tashkilot taʼsis hujjatlariga asosan foyda hisobidan shakllantiriladigan rezerv kapitali (fondi), mulkni qayta baholashdan yuzaga keladigan rezervlar, pul mablagʻlaridan tashqari tekinga olingan mulklar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar”;

8520 “Rezerv kapitali (fondi)”;

8530 “Tekinga olingan mulk”.

354. 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” hisobvaragʻida mulklarni qayta baholash natijasida vujudga kelgan oʻzgarishlar hisobga olinadi. Mulklarni qayta baholash natijasida rezerv kapitalining shakllanishi va toʻldirilishi 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” hisobvaragʻining kreditida qayta baholash natijasida qiymati oshgan mulklarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Agar qayta baholash natijasida mulklarning qiymati kamaysa, kamaygan summa oʻsha mulkning navbatdagi qiymati oshishi hisobiga toʻldiriladi va u 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi. Shu mulkning avvalgi qayta baholashdagi qiymatidan oshgan arzonlashtirilgan summa xarajat sifatida tan olinadi va 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” hisobvaragʻida aks ettiriladi.

355. Mulkni qayta baholash boʻyicha jamlangan summaning taʼsischilar oʻrtasida taqsimlanishi 8510 “Uzoq muddatli aktivlarni qayta baholash boʻyicha tuzatishlar” hisobvaragʻining debetida 6620 “Chiqib ketayotgan taʼsischilarga ulushlari boʻyicha qarz” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

356. 8520 “Rezerv kapitali (fondi) “ hisobvaragʻi tashkilot tomonidan taʼsis hujjatlari va qonunchilik hujjatlariga muvofiq tashkil etilgan rezerv kapitalining holati va harakati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Rezerv kapitali (fondi) mablagʻlari tashkilot zararlarini qoplash va boshqa qoplash manbalari boʻlmagan boshqa maqsadlarga sarflanishi mumkin.

Rezerv kapitali (fondi)ning shakllanishi 8520 “Rezerv kapitali (fondi)” hisobvaragʻining kreditida 8710 “Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari) “ hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

357. 8530 “Tekinga olingan mulklar” hisobvaragʻi tashkilot tomonidan tekinga olingan mulkni hisobga olish uchun foydalaniladi.

Tekinga olingan mulklar 8530 “Tekinga olingan mulklar” hisobvaragʻining kreditida tashkilot mulklarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Tekinga olingan mulklarni soliqqa tortish tartibi soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solinadi.

358. Rezerv kapitalini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (8500) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Mulk qiymatini qayta baholash natijasida rezerv kapitali hajmining koʻpayishi: a) asosiy vositalar; 0110-0199 8510 b) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar; 0310 v) oʻrnatiladigan asbob-uskunalar; 0710-0720 g) tugallanmagan qurilish; 0810 d) uzoq muddatli investitsiyalar. 0610-0690 2. Mulk qiymatining oʻtgan qayta baholash qiymatining oshirilgan miqdorigacha kamaytirilishi natijasida rezerv kapitalining kamayishi: a) asosiy vositalar; 8510 0110-0199 b) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar; 0310 v) oʻrnatiladigan asbob-uskunalar; 0710-0720 g) tugallanmagan qurilish; 0810 d) uzoq muddatli investitsiyalar. 0610-0690 3. Oʻtgan qayta baholash qiymatidan oshgan summaga: a) asosiy vositalar; 9430 0110-0199 b) moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar; 0310 v) oʻrnatiladigan asbob-uskunalar; 0710-0720 g) tugallanmagan qurilish; 0810 d) uzoq muddatli investitsiyalar. 0610-0690 4. Asosiy vositalar eskirishini qayta baholash: a) qiymati oshirilishi 8510 0211-0299 b) qiymati kamaytirilishi. 0211-0290 8510 5. Rezerv kapitalida qayd qilingan kam chiqqan oʻrnatiladigan asbob-uskunalarning qayta baholash natijasi (qoldiq) summasi 8510 9220 6. Taʼsis hujjatlariga muvofiq va joriy yilning taqsimlanmagan foyda summasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq oʻrnatilgan tartibda rezerv kapitaliga (fondiga) yoʻnaltirilishi 8710 8520 7. Tashkilotni tugatish natijasida rezerv kapitali (fondi) hisobidan taʼsischilarga daromad (dividend)lar hisoblanishi 8530 6610, 6620 8. Rezerv kapitali (fondi) summasi joriy hisobot yilida foyda olinmaganligi yoki foyda summasi yetarli boʻlmaganligi sababli imtiyozli aksiyalarga daromad (dividend)lar hisoblash uchun yoʻnaltirilishi 8520 6610 9. Tekinga olingan qimmatli qogʻozlar hisobga olinishi 0610, 5810 8530 10. Tekinga olingan: asosiy vositalar; 0110-0190 8530 oʻrnatiladigan asbob-uskunalar hisobga olinishi 0710-0720

Sotib olingan xususiy aksiyalar (8600)

359. Keyinchalik qayta sotish yoki bekor qilish maqsadida sotib olingan xususiy aksiyalarning holati va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

8610 “Sotib olingan xususiy aksiyalar — oddiy”;

8620 “Sotib olingan xususiy aksiyalar — imtiyozli”.

360. Sotib olingan xususiy aksiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (8600) ustav kapitalini hisobga oluvchi hisobvaraqlarga (8300) nisbatan kontr-passiv hisobvaraq hisoblanib, aksiyadorlik jamiyatlarining ustav kapitali miqdorini kamaytiradi va balansda ustav kapitali summasidan chegiriladigan summa sifatida koʻrsatiladi.

Emitent tomonidan sotib olingan xususiy aksiyalarning qiymati 8610 “Sotib olingan xususiy aksiyalar — oddiy” va 8620 “Sotib olingan xususiy aksiyalar — imtiyozli” hisobvaraqlarining debetida haqiqiy sotib olish bahosida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Sotib olingan xususiy aksiyalar sotib olish bahosidan yuqori bahoda qaytadan sotilganda oʻrtadagi farq summasi 9590 “Moliyaviy faoliyatning boshqa daromadlari” hisobvaragʻiga kreditlanadi. Agarda sotib olingan xususiy aksiya sotib olish bahosidan past bahoda qayta sotilsa, oʻrtadagi farq summasi 9690 “Moliyaviy faoliyat boʻyicha xarajatlar” hisobvaragʻining debetida koʻrsatiladi.

Nominal qiymatidan past bahoda sotib olingan xususiy aksiyalarni bekor qilishda ushbu qiymatlar oʻrtasidagi farq 9590 “Moliyaviy faoliyatning boshqa daromadlari” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

Agar bekor qilingan sotib olingan xususiy aksiyalarning qiymati ularning nominal qiymatidan yuqori boʻlsa, farq 9690 “Moliyaviy faoliyat boʻyicha boshqa xarajatlar” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi.

361. Boshqa tashkilotlar (masʼuliyati cheklangan jamiyatlar, sherikchilik va boshqalar) sotib olingan xususiy aksiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (8600)dan tashkilot tomonidan oʻrnatilgan tartibda boshqa qatnashuvchilarga yoki uchinchi shaxsga berish uchun sotib olingan ustav kapitalidagi ulushni hisobga olish uchun foydalanadi.

362. Sotib olingan xususiy aksiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (8600) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Aksiyadorlardan ularga tegishli aksiyalar (qatnashchi ulushi) sotib olish qiymatida sotib olinishi 8610, 8620 5110-5530, 6620 2. Sotib olingan xususiy aksiyalar (paylar)ni sotib olish bahosidan yuqori bahoda qayta sotish: sotib olish qiymatiga; 5010-5530 8610. 8620 sotib olish qiymatidan yuqori farqiga. 5010-5530 9590 3. Sotib olingan xususiy aksiyalar (paylar)ni sotib olish bahosidan past bahoda qayta sotish: sotish qiymatiga; 5010-5530 8610, 8620 sotib olish qiymatidan past farqiga. 9690 8610, 8620 4. Nominal qiymatidan past bahoda sotib olingan xususiy aksiyalar (paylar)ni bekor qilish: sotib olish qiymatiga; 8310,8320 8610, 8620 nominal qiymatidan past farqiga. 8310,8320 9590 5. Nominal qiymatidan yuqori bahoda sotib olingan aksiyalar (paylar)ni bekor qilish: nominal qiymatiga; 8310,8320 8610, 8620 nominal qiymatidan yuqori farqiga. 9690 8610, 8620

Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar) (8700)

363. Tashkilotning barcha yillar boʻyicha faoliyati va hisobot davridagi taqsimlanmagan foyda yoki qoplanmagan zarar summasining holati va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

8710 “Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari)”;

8720 “Jamgʻarilgan foyda (qoplanmagan zarar)”.

364. 8710 “Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari)” hisobvaragʻida tashkilotning hisobot davrida faoliyati boʻyicha taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari) hisobga olinadi.

Sof foyda summasi hisobot davrining oxirida yakuniy yozuv bilan 8710 “Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari)” hisobvaragʻining kreditiga, zarar summasi esa ushbu hisobvaraqning debetiga 9900 “Yakuniy moliyaviy natija” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda hisobdan chiqariladi.

Taqsimlanmagan foyda summasi dividendlar toʻlash uchun yoʻnaltirilganda 8710 “Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarar)” hisobvaragʻining debetida va 6610 “Toʻlanadigan dividendlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

Taqsimlanmagan foyda summasidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda rezerv kapitalini (fondini) shakllantirish uchun foydalanish mumkin, bunda 8710 “Hisobot davridagi taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar)” hisobvaragʻi debetlanadi va 8520 “Rezerv kapitali (fondi)” hisobvaragʻi kreditlanadi.

Hisobot davridagi taqsimlanmagan foydani taqsimlashdan keyin qolgan summa 8710 “Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari)” hisobvaragʻidan 8720 “Jamgʻarilgan foyda (qoplanmagan zarar)lar” hisobvaragʻiga oʻtkaziladi.

365. Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar)ni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (8700) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Hisobot davrida aniqlangan yakuniy moliyaviy natija taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar) hisobvaragʻiga oʻtkazilishi: foyda summasi; 9910 8710 zarar summasi. 8710 9910 2. Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi dividend toʻlashga yoʻnaltirilishi 8710 6610 3. Taqsimlanmagan foyda rezerv kapitalini shakllantirishga yoʻnaltirilishi 8710 8520 4. Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi qoldigʻi jamgʻarilgan foydaga oʻtkazilishi: foyda; 8710 8720 zarar. 8720 8710

Maqsadli tushumlar (8800)

366. Maqsadli moliyalashtirish mablagʻlarining holati va harakati, shuningdek, aʼzolik badallari va maqsadli yoʻnalish boʻyicha tadbirlarni amalga oshirish uchun moʻljallangan boshqa qaytarilmaydigan mablagʻlarning kelib tushishi va sarflanishi toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

8810 “Grantlar”;

8820 “Subsidiyalar”;

8830 “Aʼzolik badallari”;

8840 “Maqsadli foydalaniladigan soliq imtiyozlari”

8890 “Boshqa maqsadli tushumlar”.

367. Ushbu maqsadli tushumlarni tashkilotning xususiy kapitali sifatida aks ettirish shartlari quyidagilar hisoblanadi:

a) mablagʻlarning maqsadli yoʻnalish boʻyicha ishlatilishi;

b) mablagʻlarni jalb qilish bilan bogʻliq xarajatlarning yoʻqligi;

v) belgilangan shartlar bajarilganda qaytarib berilmasligi.

368. Grant deganda ijtimoiy xususiyatga ega maqsadlar, iqtisodiyotni rivojlantirish, ilmiy-texnik va innovatsion dasturlarni bajarish uchun hukumat, nodavlat, xorijiy hamda xalqaro tashkilotlar va jamgʻarmalar tomonidan tekin, gumanitar yordam sifatida beriladigan pul mablagʻlari va moddiy resurslar tushuniladi. Grant mablagʻlari qatʼiy ravishda belgilangan maqsadlarga ishlatiladi.

369. Ajratilgan grant toʻgʻrisida xabarnoma olinganda ushbu grant summasi 8810 “Grantlar” hisobvaragʻining kreditida 4890 “Boshqa debitorlarning qarzi” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Grant summasidan moliyalashtiriladigan va budjetda koʻzda tutilgan pul mablagʻlari yoki mulkning qabul qilinishi pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (5110 — 5530), kapital qoʻyilma (0800), oʻrnatiladigan uskunalar (0700), tovar-moddiy zaxiralarni va boshqa aktivlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida 4890 “Boshqa debitorlarning qarzi” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Chet el valyutasida olingan grant summasi xoʻjalik operatsiyalari amalga oshirilgan kundagi Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining kursi boʻyicha milliy valyutaga oʻtkaziladi.

370. 8820 “Subsidiyalar” hisobvaragʻi ajratilgan subsidiyalar, yaʼni, iqtisodiyotni rivojlantirish maqsadida belgilangan shartlar uchun tashkilotlarga davlat tomonidan pul yoki natura koʻrinishida koʻrsatilgan yordam summasi va harakati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Davlat (hukumat) tomonidan berilgan yordam turli koʻrinishda (qoʻshimcha berish, subvensiya va boshqalar) boʻlishi va har xil shartlarga muvofiq berilishi mumkin.

371. 8830 “Aʼzolik badallari” hisobvaragʻida jamiyat aʼzolarining taʼsis hujjatlarida belgilangan aʼzolik badallari aks ettiriladi.

Aʼzolik badallarining kelib tushishi 8830 “Aʼzolik badallari” hisobvaragʻining kreditida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

372. 8840 “Maqsadli foydalaniladigan soliq imtiyozlari” hisobvaragʻida maqsadli vazifalarni bajarish uchun soliq toʻlashdan ozod qilingan summalar aks ettiriladi.

Soliq toʻlashdan ozod qilingan summalar budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida 8840 “Maqsadli foydalaniladigan soliq imtiyozlari” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

373. 8890 “Boshqa maqsadli tushumlar” hisobvaragʻining kreditida boshqa maqsadlarga moʻljallangan tushumlar pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Maqsadli tushumlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (8800) boʻyicha analitik hisob maqsadli mablagʻlarning yoʻnalishi va moliyalashtirish manbalari boʻyicha alohida yuritiladi.

374. Maqsadli tushumlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (8800) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Ajratilgan grant va subsidiyalar haqida xabarnoma olinishi 4890 8810, 8820 2. Grant va subsidiyalar boʻyicha mablagʻlar olinishi 5110-5530 4890 3. Tegishli tuzilmalarning qaroriga muvofiq berilgan grant va subsidiya summasi tashkilot ustav kapitali hajmini koʻpaytirishga yoʻnaltirilishi 8810, 8820 8310, 8320, 8330, 8420 4. Tegishli tuzilmalarning qaroriga muvofiq ilgari berilgan grant va subsidiya summasi tashkilot rezerv kapitali hajmining koʻpayishiga yoʻnaltirilishi 8810, 8820 8530 5. Aʼzolik badallari va boshqa maqsadli tushumlar kelib tushishi 5010-5530 8830 6. Soliqqa tortishdan ozod qilish natijasida vujudga kelgan boʻsh pul mablagʻlari hisobga olinishi 6410 8840 7. Soliqqa tortishdan ozod qilish boʻyicha imtiyozli davrning tugashi natijasida vujudga kelgan boʻsh pul mablagʻlari hisobdan chiqarilishi 8840 8530 8. Boshqa maqsadli tushumlar kelib tushishi 5010-5530 8890

Kelgusi xarajatlar va toʻlovlar rezervlari (8900)

375. Xarajatlar va toʻlovlarni xarajatlarga bir maromda olib borish maqsadida oʻrnatilgan tartibda rezerv qilingan summalarning holati va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish 8900 “Kelgusi xarajatlar va toʻlovlar rezervlari” hisobvaragʻida amalga oshiriladi.

Rezervlarni hisoblash operatsiyalari 8910 “Kelgusi xarajatlar va toʻlovlar rezervlari” hisobvaragʻining kreditida va xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida aks ettiriladi.

Rezerv qilingan summalar hisobidan amalga oshirilgan haqiqiy xarajatlar va toʻlovlar summasi zaxiralar miqdorini kamaytirib, 8910 “Kelgusi xarajatlar va toʻlovlar rezervlari” hisobvaragʻining debetida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda hisobdan chiqariladi.

U yoki bu rezervning tashkil qilinishi va mablagʻlarning foydalanilishi vaqti-vaqti bilan (yilning oxirida albatta) meʼyor, hisoblar va boshqalarga asosan tekshirilib turiladi, zaruriyat tugʻilganda toʻgʻrilanadi (korrektura).

8910 “Kelgusi xarajatlar va toʻlovlar rezervlari” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob har bir rezerv turlari boʻyicha alohida yuritiladi.

376. Kelgusi xarajatlar va toʻlovlar rezervlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (8900) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Kelgusi xarajatlar va toʻlovlarning rezervlari tashkil qilinishi Xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar 8910 2. Tashkilotning ishlab chiqarish sexlari va xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar tomonidan asosiy vositalarni taʼmirlash uchun va boshqa bajarilgan ishlar, xizmatlar qiymati hisobga olinishi 8910 2010, 2310, 2510, 2710 3. Hisoblangan kelgusi xarajatlar zaxiralarining foydalanilmay qolgan summasi tashkilot daromadiga qoʻshilishi 8910 9390

4-bob. Daromadlar va xarajatlar

377. Ushbu bobning hisobvaraqlari hisobot davridagi tashkilot faoliyati moliyaviy natijalarining shakllanishi va ishlatilishi toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

378. Moliyaviy natijalarni shakllantirish uchun alohida daromadlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar va alohida xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar ishlatiladi. Mahsulot (tovar, ish, xizmat)larni sotishdagi qoʻshilgan qiymat soligʻi, aksiz va boshqa toʻlovlar olinadigan hisobvaraqlar yoki pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning debetida va budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (6400) kreditida aks ettiriladi.

Asosiy (operatsion) faoliyatning daromadlar (9000)

379. Tayyor mahsulot, tovar, bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarni sotishdan olingan daromadlar, shuningdek, sotilgan tovarlarning qaytishi, sotish va baholardan chegirmalar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

9010 “Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar”;

9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar”;

9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar”;

9040 “Sotilgan tovarlar (mahsulotlar)ning qaytishi”;

9050 “Xaridorlar va buyurtmachilarga berilgan chegirmalar”.

380. 9010 “Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar”, 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar”, 9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar” hisobvaraqlarining kreditida tashkilotning asosiy faoliyati (tayyor mahsulotlar, tovarlarni sotish, ishlar bajarish, xizmatlar koʻrsatish)dan daromadlar olinadigan hisobvaraqlar va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. Biroq, oldingi hisobot davrlarida olingan, ammo joriy hisobot davriga tegishli boʻlgan daromad summalari 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Mahsulot, tovar, ish, xizmatlarni sotishda 9010 “Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar”, 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar”, 9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar” hisobvaraqlarida sotishdan tushgan sof tushum summasi aks ettiriladi.

Hisobot davrining oxirida 9010 “Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar”, 9020 “Tovarlarni sotishdan daromadlar”, 9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar” hisobvaraqlari 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻi bilan yopiladi.

381. 9040 “Sotilgan tovarlar (mahsulotlar)ning qaytishi” hisobvaragʻi sotilgan mahsulot va tovarlarning qaytishini hisobga olish uchun foydalaniladi. Bu hisobvaraq asosiy (operatsion) faoliyatning daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (9000) guruhiga kontr-passiv hisobvaraq hisoblanadi va uning debet aylanmasi mahsulotlar va tovarlar sotishdan daromadni kamaytiradi. 9040 “Sotilgan tovarlar (mahsulotlar)ning qaytishi” hisobvaragʻining debetida qaytarilgan tovarlar (mahsulotlar) qiymati quyidagi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi:

xaridorlar va buyurtmachilar tomonidan qaytarilgan tovarlar (mahsulotlar)ning qiymati pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan;

qaytarilgan tovarlar (mahsulotlar) boʻyicha bekor qilingan debitorlik qarzlari summasi olinadigan hisobvaraqlar bilan;

tovarlar (mahsulotlar) uchun xaridorlar va buyurtmachilardan olingan toʻlovlar va boʻnaklar boʻyicha vujudga kelgan qarz summasi toʻlanadigan hisobvaraqlar bilan.

Bunda, oldin hisoblangan qoʻshilgan qiymat soligʻi, aksiz soligʻi boʻyicha budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni hisobga oluvchi tegishli hisobvaraqlarining debeti va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar, olinadigan hisobvaraqlarning kreditida yozuv amalga oshiriladi. Qaytarilgan mahsulotlar va tovarlarning tannarxi tovar-moddiy zaxiralarni hisobga oluvchi tegishli hisobvaraqlarining debetida va sotilgan mahsulotlar va tovarlarning tannarxini hisobga oluvchi tegishli hisobvaraqlarining kreditida aks ettiriladi.

382. 9050 “Xaridorlar va buyurtmachilarga berilgan chegirmalar” hisobvaragʻi shartnoma shartlariga muvofiq berilgan sotuv chegirmalari, shuningdek, sotilgan mahsulot (tovar, ish, xizmat)larda aniqlangan yaroqsizliklar va boshqalar natijasida berilgan narx chegirmalarni hisobga olish uchun foydalaniladi. Ushbu hisobvaraq asosiy (operatsion) faoliyatning daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (9000) guruhiga kontr-passiv hisobvaraq hisoblanadi va uning debet aylanmasi mahsulotlar va tovarlarni sotishdan, ish bajarishdan va xizmat koʻrsatishdan daromadlarni kamaytiradi. 9050 “Xaridorlar va buyurtmachilarga berilgan chegirmalar” hisobvaragʻining debetida sotuv va narxlardan berilgan chegirmalarning summasi tegishli olinadigan hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Asosiy (operatsion) faoliyatning daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar (9000) boʻyicha analitik hisob sotilgan mahsulotlar (tovarlar), bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlarning har bir turi boʻyicha alohida yuritiladi. Bundan tashqari, analitik hisobni sotuvning geografik segmentlari (hududlar) va tashkilotni boshqarish uchun zarur boʻlgan boshqa segmentlar boʻyicha yuritish mumkin.

383. Asosiy (operatsion) faoliyatning daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9000) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Joʻnatilgan mahsulotlar, tovarlar, bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlar (QQS, aksizlardan tashqari) uchun xaridorlarga taqdim etilgan hisob-kitob hujjatlaridagi summaga 4010, 4020 9010, 9020, 9030 2. Mahsulotlar, tovarlar, ishlar va xizmatlarni naqd pulga sotish 5010, 5020 9010, 9020, 9030 3. Tashkilot xodimiga mahsulot, tovarlar, ishlar va xizmatlar (jumladan maxsus kiyimlar) sotilishi 4790 9010, 9020, 9030 4. Dividendlar mahsulotlar, tovarlar, ishlar va xizmatlar bilan toʻlanishi 6610 9010, 9020, 9030 5. Vositachilik operatsiyalari boʻyicha vositachilik mukofotlari summasi 4010 9010 6. Mahsulot, tovarlar, ishlar va xizmatlar shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga sotilishi 4120 9010, 9020, 9030 7. Kechiktirilgan daromadlar summasi ular taalluqli boʻlgan hisobot davri kelganda sotish hajmiga kiritilishi 6230 9010, 9020, 9030 8. Sotilgan tovarlar (mahsulotlar)ning qaytishi 9040 4010 9. Sotishdan va narxdan chegirmalar berish 9050 4010 10. Hisobot davrining oxirida 9040 “Sotilgan tovarlar (mahsulotlar)ning qaytishi” hisobvaragʻining yopilishi 9010, 9020 9040 11. Hisobot davrining oxirida 9050 “Xaridorlar va buyurtmachilarga berilgan chegirmalar” hisobvaragʻining yopilishi 9010, 9020,9030 9050 12. Asosiy (operatsion) faoliyatning daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9010, 9020. 9030 9910

Sotilgan mahsulot (tovar, ish, xizmat)larning tannarxi (9100)

384. Sotilgan tayyor mahsulotlar, tovarlar, bajarilgan ishlar va koʻrsatilgan xizmatlarning tannarxi toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

9110 “Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi”;

9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi”;

9130 “Bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning tannarxi”;

9140 “Davriy hisobda tovar-moddiy zaxiralarni sotib olish/xarid qilish”;

9150 “Davriy hisobda tovar-moddiy zaxiralar boʻyicha tuzatishlar”.

385. Tayyor mahsulotlar, tovarlar, ishlar, xizmatlar sotilganda, sotilgan tayyor mahsulotlar, tovarlar, ishlar, xizmatlarning tannarxi 9110 “Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi”, 9110 “Sotilgan tovarlarning tannarxi”, 9130 “Bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning tannarxi” hisobvaraqlarining debetida tayyor mahsulotlarni (2800), tovarlarni (2900) hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

386. Hisobot davrining oxirida 9110 “Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi”, 9120 “Sotilgan tovarlarning tannarxi”, 9130 “Bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning tannarxi” hisobvaraqlari 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻi bilan yopiladi.

387. Sotilgan mahsulot (tovar, ish, xizmat)larning tannarxini hisobga oluvchi hisobvaraqlardan (9100) amalda foydalanish tashkilotda qoʻllaniladigan tovar-moddiy zaxiralarning hisob usuliga, yaʼni, tovar-moddiy zaxiralarning uzluksiz yoki davriy hisobiga bogʻliq.

388. Tovar-moddiy zaxiralarni uzluksiz hisobga olish usuli qoʻllanilganda har bir mahsulot yoki tovarning tannarxi uning ishlab chiqarish jarayonidagi harakatiga qarab xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarda toʻplanadi.

389. Tovar-moddiy zaxiralarni davriy hisobga olish usulidan foydalanilganda, har bir mahsulot (tovar)ning tannarxi hisobot davri davomida vaqtinchalik 9140 “Davriy hisobda tovar-moddiy zaxiralarni sotib olish/xarid qilish” hisobvaragʻida yigʻiladi, biroq sotilgan mahsulotlar, tovarlarning haqiqiy tannarxini faqat tovar-moddiy zaxiralarni inventarizatsiya qilingandan soʻng aniqlash mumkin. 9150 “Davriy hisobda tovar-moddiy zaxiralar boʻyicha tuzatishlar” hisobvaragʻi hisobot davrining oxirida inventarizatsiya natijasida tovar-moddiy zaxiralarning mavjudligini aks ettirish uchun foydalaniladigan vaqtinchalik hisobvaraqdir. Mazkur hisobvaraqning debeti boʻyicha tovar-moddiy zaxiralarning kamayishi, krediti boʻyicha tovar-moddiy zaxiralarning oʻsishi tovar-moddiy zaxiralarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar (1000 — 2900) bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

9150 “Davriy hisobda tovar-moddiy zaxiralar boʻyicha tuzatishlar” hisobvaragʻining qoldigʻi 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻiga oʻtkazilishi orqali yopiladi.

390. Sotilgan mahsulot (ish, xizmat)larning tannarxini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9100) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi 9110 2810 — 2830 2. Chiqib ketayotgan hayvonlarning tannarxi 9110 1110, 1120 3. Sotilgan oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarning tannarxi 9110 2110 4. Sotilgan tovarlarning tannarxi 9120 2910-2990 5. Asosiy, yordamchi ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalik sexlarining bajargan ishlari va koʻrsatgan xizmatlarining tannarxi 9130 2010, 2310, 2710 6. Tovar-moddiy zaxiralarni sotib olish (davriy hisobga olish usulida) 9140 6010 7. Hisobot davrining oxirida inventarizatsiya natijalari boʻyicha tovar-moddiy zaxiralar hisobvaraqlari boʻyicha saldolarga tuzatishlar qilindi: a) material zaxiralarning: oʻsishi; 1010-1090 9150 kamayishi; 9150 1010-1090 b) tugallanmagan ishlab chiqarishning: oʻsishi; 2010 9150 kamayishi; 9150 2010 v) tayyor mahsulotlarning: oʻsishi; 2810 9150 kamayishi; 9150 2810 g) tovarlarning: oʻsishi; 2910-2990 9150 kamayishi. 9150 2910-2990 8. Hisobot davrining oxirida 9140 hisobvaragʻining yopilishi 9910 9140 9. Hisobot davri oxirida 9150 hisobvaragʻining yopilishi 9910 (9150) 9150 (9910) 10. Sotilgan mahsulot (ish, xizmat)larning tannarxini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9100) yopilishi 9910 9110, 9120, 9130

Asosiy vositalar va boshqa aktivlarning chiqib ketishi (9200)

391. Tashkilotga tegishli asosiy vositalar va boshqa aktivlarning chiqib ketishi (tugatish, sotish, ayirboshlash, tekinga berish, ulush sifatida ustav kapitaliga berish, nodavlat notijorat tashkilot mulkini shakllantirishda mulkiy badal sifatida berish, moliyaviy ijara, shu jumladan lizing shartnomasi boʻyicha berish, aniqlangan kamomad yoki yoʻqotish, ishtirokchining yuridik shaxs ishtirokchilari tarkibidan chiqishida asosiy vositalar bilan hisob-kitob qilish hollarda) toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi”;

9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi”.

Asosiy vositalarning chiqib ketishi:

davlat ishtirokidagi korxonalarda qonunchilik hujjatlariga muvofiq taʼsischisi (ishtirokchi) bilan kelishgan holda;

boshqa tashkilotlarda qonunchilik hujjatlariga muvofiq yoki taʼsis hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda va shartlarda amalga oshiriladi.

392. 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining debeti boʻyicha chiqib ketgan asosiy vosita obyektlarining boshlangʻich qiymati, shuningdek, asosiy vositalarning chiqib ketishi bilan bogʻliq boʻlgan xarajatlar aks ettiriladi.

9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditiga asosiy vositalar obyektlarini sotishdan olingan tushumlar va hisobdan chiqarish natijasida sotish va foydalanish mumkin boʻlgan bahoda kelib tushgan materiallarning qiymati, asosiy vositalarning qayta baholash natijalari summasi (saldo), shuningdek, chiqib ketgan asosiy vositalar obyektlari boʻyicha chiqib ketish vaqtida hisoblangan eskirish summalari olib boriladi.

Asosiy vositalarni sotishdan tushumlar 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditida olinadigan hisobvaraqlar va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Joriy hisobot davrida asosiy vositalarning chiqib ketishidan koʻrilgan zarar summasi 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” hisobvaragʻining debeti hamda 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi. Asosiy vositalarning chiqib ketishidan olingan foyda summasi 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining debeti hamda 9310 “Asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

Asosiy vositalar obyektlarini moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berish natijasida 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻida yuzaga keladigan va kechiktirilgan daromadlarga tegishli boʻlgan foyda summasi 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar” (joriy qismi) yoki 7230 “Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar” (uzoq muddatli qismi) hisobvaragʻiga hisobdan chiqariladi.

Asosiy vositalar obyektlarining kamomadi yoki yoʻqotish hollarida qiymatliklar kamomadi sifatida aks ettiriladigan qoldiq qiymati 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining krediti boʻyicha 5910 “Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda hisobdan chiqariladi. Aniq aybdor aniqlangandan keyin kamomad va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar summasi 4730 “Moddiy zararni qoplash boʻyicha xodimlarning qarzi” hisobvaragʻining debetiga, aniq aybdorlar aniqlanmagan holda esa 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” hisobvaragʻining debetiga 5910 “Kamomadlar va qiymatliklarning buzilishidan yoʻqotishlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda olib boriladi.

9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻi boʻyicha analitik hisob chiqib ketayotgan asosiy vositalarning inventar obyektlari boʻyicha alohida yuritiladi.

393. 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining debetida chiqib ketayotgan aktivlarning balans qiymati, shuningdek, shu bilan bogʻliq amalga oshirilgan xarajatlar (komission mukofotlar va hokazolar) aks ettiriladi.

9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditiga aktivlarni sotishdan tushum, yaʼni sotilgan mulk uchun tashkilotga tegishli boʻlgan summa olib boriladi. Nomoddiy aktivlar obyektlarining sotilishi va turli chiqib ketishida 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditiga, shuningdek, ushbu obyektlar boʻyicha chiqib ketish vaqtigacha hisoblangan eskirish summasi, nomoddiy aktivlarning eskirishini hisobga oluvchi tegishli hisobvaraqlar (0500) bilan bogʻlangan holda hisobdan chiqariladi.

Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan koʻrilgan zarar summasi 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” hisobvaragʻining debeti hamda 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi. Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan olingan foyda summasi 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaragʻining debeti hamda 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

394. Asosiy vositalar va boshqa aktivlarning chiqib ketishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9200) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Tugatish, sotish, ayirboshlash, tekinga berish, ustav kapitaliga ulush sifatida berish, moliyaviy ijara, shu jumladan lizing shartnomasi boʻyicha berish, kamomad yoki yoʻqolishining aniqlanishi, ishtirokchining yuridik shaxs ishtirokchilari tarkibidan chiqishida asosiy vositalar bilan hisob-kitob qilish natijasida chiqib ketayotgan asosiy vositalar obyektlarining boshlangʻich qiymatini hisobdan chiqarish 9210 0110-0190 2. Chiqib ketayotgan asosiy vositalar boʻyicha eskirishning hisobdan chiqarilishi 0210-0290 9210 3. Asosiy vositalarning berilayotgan obyektining qoldiq qiymati boʻyicha qoʻshimcha toʻlovsiz ayirboshlab olingan asosiy vositalar obyektining kirim qilinishi 0100 9210 4. Pul mablagʻlari yoki ularning ekvivalentlarini qoʻshimcha toʻlab ayirboshlab olingan asosiy vositalar obyektining kirim qilinishi 0100 6990 9210 (qoldiq qiymatiga) 5. Pul mablagʻlari yoki ularning ekvivalentlarini olgan holda ayirboshlab olingan asosiy vositalar obyektini kirim qilinishi 0100 4890 9210 (qoldiq qiymatiga) 6. Taʼsis shartnomasiga yoki qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa hujjatlarga asosan asosiy vositalarni boshqa tashkilotlarning ustav kapitaliga ulush sifatida belgilangan qiymat boʻyicha berilishi 0600 9210 7. Chiqib ketayotgan asosiy vositalarning qayta baholash natijalari summasini (saldo) hisobdan chiqarilishi 8510 9210 8. Asosiy vositalarning chiqib ketishi bilan bogʻliq yordamchi ishlab chiqarishning xizmatlari va xarajatlari hisobdan chiqarilishi 9210 2310 9. Asosiy vositalarning chiqib ketishi boʻyicha operatsiyalarda ishtirok etayotgan ishchilarga ish haqi hisoblanishi 9210 6710 10. Asosiy vositalarning chiqib ketishi boʻyicha operatsiyalarda ishtirok etayotgan ishchilarga hisoblangan ish haqi summasidan ijtimoiy sugʻurta ajratmalari amalga oshirilishi 9210 6520 11. Asosiy vositalarning chiqib ketishida koʻrsatilgan xizmatlar uchun boshqa tashkilotlarga boʻlgan qarz 9210 6990 12. Asosiy vositalar obyektlarini moliyaviy ijaraga berish natijasida hosil boʻlgan kelgusi davr daromadlari hisobdan chiqarilishi 9210 6230, 7230 13. Mavjud asosiy vositalar obyektlari moliyaviy ijarasining toʻliq muddati davomida olinadigan ijara toʻlovlari summasi (ijaraga beruvchida) 0920 9210 14. Asosiy vositalarning chiqib ketishidan qolgan materiallarning kirim qilinishi 1010-1090 9210 15. Asosiy vositalarning chiqib ketishidan bankka kelib tushgan tushum (naqdsiz hisob-kitoblar boʻyicha) 5110 9210 16. Asosiy vositalarning sotilgan (realizatsiya) qiymati 4010 9210 17. Asosiy vositalarning chiqib ketishi boʻyicha hisoblangan qoʻshilgan qiymat soligʻi summasiga 9210 6410 18. Shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlarining ularga sotilgan asosiy vositalar uchun qarzi 4120 9210 19. Asosiy vositalarning chiqib ketishi boʻyicha operatsiyalarning moliyaviy natijalarini aniqlash: a) foyda; b) zarar. 9210 9430 9310 9210 20. Chiqib ketayotgan uzoq va qisqa muddatli investitsiyalar (shu jumladan, inventarizatsiya jarayonida aniqlangan kamomadidan koʻrilgan zarar summasiga) 9220 (5910) 0600, 5800 (9220) 21. Xaridorlarning ularga sotilgan nomoddiy va boshqa aktivlar uchun qarzi 4010 9220 22. Nomoddiy va boshqa aktivlar shuʼba va qaram xoʻjalik jamiyatlariga sotilishi 4120 9220 23. Sotilgan materiallarning tannarxi hisobdan chiqarilishi 9220 1010-1090 24. Chetga chiqarilgan materiallar qiymatidagi farqlar hisobdan chiqarilishi 9220 1610 25. Oʻstirishda va boquvda boʻlgan hayvonlarning chetga chiqarilishi 9220 1110, 1120 26. Qimmatli qogʻozlarni sotish 9220 0610, 5810 27. Boshqa aktivlarning chiqib ketishi boʻyicha operatsiyalarning moliyaviy natijasini aniqlash: a) foyda; 9220 9320 b) zarar. 9430 9220

Asosiy faoliyatning boshqa daromadlari (9300)

395. Asosiy faoliyatning boshqa daromadlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

9310 “Asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda”;

9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda”;

9330 “Undirilgan jarima, penya va ustamalar”;

9340 “Oʻtgan yillar foydalari”;

9350 “Operativ ijaradan daromadlar”;

9360 “Kreditor va deponent qarzlarni hisobdan chiqarishdan daromadlar”;

9370 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar daromadlari”;

9380 “Qaytarilmaydigan moliyaviy yordam”;

9390 “Boshqa operatsion daromadlar”.

396. Hisobot davrining oxirida asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda summasi 9310 “Asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda” hisobvaragʻining kreditida 9210 “Asosiy vositalarning chiqib ketishi” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

397. Hisobot davrining oxirida boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda summasi 9320 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda” hisobvaragʻining kreditida 9220 “Boshqa aktivlarning chiqib ketishi” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

398. Xoʻjalik shartnomalarining shartlarini buzganliklari uchun qarzdorlardan undirilgan jarimalar, penya, ustamalar va boshqa jarima turlari, shuningdek, yetkazilgan zararlarni qoplash boʻyicha daromadlar 9330 “Undirilgan jarima, penya va ustamalar” hisobvaragʻining kreditida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar yoki olinadigan hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

399. Hisobot davrida aniqlangan oʻtgan yillar foydalari 9340 “Oʻtgan yillar foydalari” hisobvaragʻining kreditida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar yoki tegishli olinadigan hisobvaraqlarining debeti bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

400. Mulkni operativ ijaraga berishdan daromadlar 9350 “Operativ ijaradan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida 4820 “Operativ ijara boʻyicha olinadigan joriy toʻlovlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Mulkni operativ ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblangan tashkilotlar joriy hisobot davriga tegishli boʻlgan daromad summasi buxgalteriya hisobida 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻining debetida va 9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

401. Daʼvo muddati oʻtib ketgan kreditor va deponent qarzlarni hisobdan chiqarishdan daromadlar 9360 “Kreditor va deponent qarzlarni hisobdan chiqarishdan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida kreditor va deponent qarzlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

402. 9370 “Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar daromadlari” hisobvaragʻida xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning mahsulot ishlab chiqarishi, ishlar bajarishi va xizmatlar koʻrsatishi bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa daromadlari hisobga olinadi.

403. Pul mablagʻlari va pul ekvivalentlari koʻrinishida tekinga olingan daromadlar 9380 “Qaytarilmaydigan moliyaviy yordam” hisobvaragʻining kreditida pul mablagʻlari va pul ekvivalentlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

404. Boshqa operatsion faoliyatdan olingan daromadlar 9390 “Boshqa operatsion daromadlar” hisobvaragʻining kreditida pul mablagʻlari yoki olinadigan toʻlovlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

405. Asosiy faoliyatning boshqa daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9300) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Asosiy vositalarning chiqib ketishidan foyda 9210 9310 2. Boshqa aktivlarning chiqib ketishidan foyda 9220 9320 3. Shartnoma majburiyatlariga rioya etmaganligi uchun boshqa tashkilotlarga taqdim etilgan jarima, penya va ustamalar summasi 4860 9330 4. Hisobot davrida aniqlangan oʻtgan yillarning foydalari 4010 9340 5. Operativ ijara shartnomasi boʻyicha ijara toʻlovlari summasi 4820 9350 6. Daʼvo muddati oʻtishi bilan kreditorlik qarzlarini hisobdan chiqarilishi 6010 9360 7. Kreditorlik qarzlar va boshqalarni hisobdan chiqarishdan daromadlar 6910-6990 9360 8. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan kamomadlar boʻyicha baholardagi farqlar moddiy javobgar shaxs hisobiga olib borilishi 4730 9370 9. Qaytarilmaydigan moliyaviy yordam 5110-5530 9380 10. Asosiy, yordamchi ishlab chiqarish, xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklardagi, umumiy ishlab chiqarish omborlaridagi materiallar, tugallanmagan ishlab chiqarishning ortiqchalari kirim qilinishi 2010, 2310, 2510, 2710 9390 11. Oldin hisobdan chiqarilgan debitorlik qarzlaridan olingan daromadlar Olinadigan hisobvaraqlar 9390 12. Mulk sugʻurtasi boʻyicha sugʻurta tashkilotlaridan kelib tushgan sugʻurta toʻlovlari 4510 9390 13. Shubhali qarzlar boʻyicha sarflanmagan zaxira summasining ushbu zaxira tashkil qilingan yildan keyingi yilning foydasiga qoʻshilishi 4910 9390 14. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan ortiqcha mahsulotlar, tovarlarning kirim qilinishi 2810-2890, 2910-2990 9390 15. Inventarizatsiya natijasida aniqlangan tugallanmagan qurilishdagi, uzoq va qisqa muddatli investitsiyalardagi ortiqchalar 0810-0890, 0600, 5800 9390 16. Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan talab qilinmagan boʻnak summalarining hisobdan chiqarilishi 6310-6390 9390 17. Hisobot davrining oxirida asosiy faoliyatning boshqa daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9310-9390 9910

Davr xarajatlar (9400)

406. Ishlab chiqarish jarayoni bilan bevosita bogʻliq boʻlmagan sotish xarajatlari, boshqaruv xarajatlari, boshqa operatsion xarajatlar, shuningdek, kelgusida soliq solinadigan bazadan chegiriladigan hisobot davri xarajatlari toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

9410 “Sotish xarajatlari”;

9420 “Maʼmuriy xarajatlar”;

9430 “Boshqa operatsion xarajatlar”.

407. 9410 “Sotish xarajatlari” hisobvaragʻida mahsulotni sotish boʻyicha xarajatlar, yaʼni, mahsulotni isteʼmolchiga yetkazib berish bilan bogʻliq, transport vositalariga ortish, marketing bilan shugʻullanuvchi xodimlar va boʻlimlarning xarajatlari va boshqalar aks ettiriladi.

408. Hisobot davrining oxirida 9410 “Sotish xarajatlari” hisobvaragʻi 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda yopiladi.

409. 9420 “Maʼmuriy xarajatlar” hisobvaragʻida tashkilotni boshqarish boʻyicha xarajatlar, boshqaruv xodimlarining ish haqi xarajatlari, umumiy boshqaruv ahamiyatiga molik asosiy vositalarni taʼmirlash xarajatlari, umumxoʻjalik ahamiyatidagi binolarning ijara toʻlovlari va boshqa xarajatlar hisobga olinadi. Hisobot davrining oxirida 9420 “Maʼmuriy xarajatlar” hisobvaragʻi 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda yopiladi.

410. 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” hisobvaragʻida kadrlar tayyorlash va qayta tayyorlash xarajatlari, axborot, auditorlik va maslahat xizmatlari uchun toʻlov xarajatlari, ish haqi hisoblashda hisobga olinmaydigan kompensatsiyalash va ragʻbatlantirish ahamiyatiga molik toʻlovlar, bank va depozitariy xizmatlarining toʻlovlari, zararlar, jarimalar, penyalar va boshqa operatsion faoliyat jarayonida vujudga keladigan, ishlab chiqarish jarayoni, moliyaviy faoliyat va favqulodda xarajatlar moddalarining belgilari boʻlmagan boshqa xarajatlar aks ettiriladi.

411. Hisobot davrining oxirida 9430 “Boshqa operatsion xarajatlar” hisobvaragʻi 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda yopiladi.

412. Davr xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9400) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Mahsulotlarni joʻnatish boʻyicha transport xarajatlari 9410 6990 2. Chetdan reklama va marketing xizmatlari 9410 6010 3. Savdo jarayonida ishlatilayotgan asosiy vositalarning eskirishi 9410 0210-0299 4. Savdo jarayonida ishlatilayotgan nomoddiy aktivlarning eskirishi 9410 0510-0590 5. Boshqaruv xodimlarining ish haqi xarajatlari 9420 6710 6. Boshqaruv ahamiyatiga molik asosiy vositalarning eskirishi 9420 0210-0299 7. Boshqaruv binosining ijara toʻlovi 9420 6910 8. Boshqaruv ehtiyojlari uchun materiallar sarflanishi 9420 1010-1090 9. Transport tashkilotlarining xizmati 9420 6010 10. Xizmat safarlari va vakillik xarajatlari 9420 4220, 4230 11. Yuridik shaxsning yuqori tashkiloti va birlashmalarini saqlashga ajratmalar 9420 6120 12. Bank va auditorlik xizmatlari uchun toʻlovlar 9430 6990 13. Asosiy vositalar va boshqa aktivlarning chiqib ketishidan zararlar 9430 9210, 9220 14. Aybdor shaxsni aniqlash imkoni boʻlmagan holdagi kamomadlar va yoʻqotishlar 9430 5910 15. Shubhali qarzlar boʻyicha zaxira hisoblanishi 9430 4910 16. Soliq idoralari qaroriga koʻra jarima hisoblanishi 9430 6410 17. Tashkilot balansida boʻlgan oliy oʻquv yurtlarini saqlash uchun ajratmalar 9430 6110 18. Tashkilot xodimlari uchun dam olish uylari va sanatoriylarga yoʻllanmalar toʻlanishi 9430 5110-5530 19. Bekor qilingan buyurtmalar boʻyicha xarajatlar hisobdan chiqarilishi 9430 2010 20. Oʻtgan yillar operatsiyalaridan koʻrilgan zararlar 9430 Olinadigan hisobvaraqlar 21. Xoʻjalik shartnomalarini buzganlik uchun jarimalar 9430 6960 22. Mahalliy transportdan foydalanish uchun yoʻl hujjatlari toʻlanishi 9430 5110-5530 23. Tovar-moddiy zaxiralarning sotilishi boʻyicha bahoning kamayish natijalari hisobdan chiqarilishi 9430 3190 24. Quyidagi ishlarda foydalanilgan asosiy vositalarning eskirishi va nomoddiy aktivlarning amortizatsiyasi: a) yangi turdagi mahsulot ishlab chiqarish uchun moʻljallangan ishga tushirish ishlarida; 9430 0210-0299, b) seriyali yoki ommaviy ishlab chiqarishga moʻljallanmagan yangi texnologik jarayonlarni oʻzlashtirishga xizmat koʻrsatishda 0510-0590 25. Hisobot davri oxirida davr xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9910 9410-9430

Moliyaviy faoliyat boʻyicha daromadlar (9500)

413. Moliyaviy faoliyat boʻyicha daromadlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

9510 “Royalti koʻrinishidagi daromadlar”;

9520 “Dividendlar koʻrinishidagi daromadlar”;

9530 “Foizlar koʻrinishidagi daromadlar”;

9540 “Valyutalar kurslari farqidan daromadlar”;

9550 “Moliyaviy ijaradan daromadlar”;

9560 “Qimmatli qogʻozlarni qayta baholashdan daromadlar”;

9590 “Moliyaviy faoliyatning boshqa daromadlari”.

414. Royalti koʻrinishida olingan daromadlar 9510 “Royalti koʻrinishidagi daromadlar” hisobvaragʻining kreditida 4850 “Olinadigan royalti” yoki pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

415. Oʻzbekiston Respublikasi hududida va undan tashqarida boshqa tashkilotlar faoliyatida ulush bilan ishtirok etishdan olingan daromadlar, tashkilotga tegishli boʻlgan aksiyalar boʻyicha dividendlar 9520 “Dividendlar koʻrinishidagi daromadlar” hisobvaragʻining kreditida 4840 “Olinadigan dividendlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

416. Uzoq muddatli va joriy investitsiyalar boʻyicha foizlar koʻrinishidagi daromadlar 9530 “Foizlar koʻrinishidagi daromadlar” hisobvaragʻining kreditida 4830 “Olinadigan foizlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

417. 9540 “Valyutalar kurslari farqidan daromadlar” hisobvaragʻida balansning monetar moddalari boʻyicha ijobiy kurs farqlaridan olingan daromadlar aks ettiriladi. Chet el valyutasidagi operatsiyalar boʻyicha ijobiy kurs farqi, shu jumladan, buxgalteriya balansini tuzish sanasiga qarzlarni qayta baholash farqlari 9540 “Valyutalar kurslari farqidan daromadlar” hisobvaragʻiga oʻtkaziladi.

418. Mulkni moliyaviy ijaraga berishdan olingan daromadlar 9550 “Moliyaviy ijaradan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida 4830 “Olinadigan foizlar”, 6230 “Boshqa kechiktirilgan daromadlar”, pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar va boshqa tegishli hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Mulkni moliyaviy ijaraga berish asosiy faoliyati hisoblangan tashkilotlar joriy hisobot davrida hisoblangan daromad summasi buxgalteriya hisobida 4010 “Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan toʻlovlar” hisobvaragʻining debetida va 9030 “Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida aks ettiriladi.

419. Qimmatli qogʻozlarni qayta baholashdan daromadlar 9560 “Qimmatli qogʻozlarni qayta baholashdan daromadlar” hisobvaragʻining kreditida qisqa muddatli investitsiyalarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

420. 9590 “Moliyaviy faoliyatning boshqa daromadlari” hisobvaragʻida moliyaviy faoliyatning boshqa daromadlari aks ettiriladi.

421. Moliyaviy faoliyat boʻyicha daromadlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9500) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Royalti boʻyicha olinadigan summalar 4850 9510 2. Boshqa tashkilotlarda ulushli qatnashishdan olingan daromadlar, tashkilotga tegishli boʻlgan aksiyalar boʻyicha dividendlar 4840 9520 3. Qarz majburiyatlari boʻyicha foizlar 4830 9530 4. Balansning monetar moddalarini qayta hisoblashdan ijobiy kurs farqlari Pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar, olinadigan hisobvaraqlar, majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar va boshqalar 9540 5. Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha hisoblangan foizlar summasi 4830 9550 6. Qimmatli qogʻozlarni qayta baholash (qiymatining oshirilishi) 5810 9560 7. Hisobot davri oxirida moliyaviy faoliyat daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9510-9590 9910

Moliyaviy faoliyat boʻyicha xarajatlar (9600)

422. Moliyaviy faoliyat boʻyicha xarajatlar toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish quyidagi hisobvaraqlarda amalga oshiriladi:

9610 “Foizlar koʻrinishidagi xarajatlar”;

9620 “Valyutalar kurslari farqidan zararlar”;

9630 “Qimmatli qogʻozlarni chiqarish va tarqatish boʻyicha xarajatlar”;

9690 “Moliyaviy faoliyat boʻyicha boshqa xarajatlar”.

423. Banklar, mol yetkazib beruvchilarning kreditlari va qarzlar, moliyaviy ijara boʻyicha foizlar va boshqa foiz toʻlovi xarajatlari 9610 “Foizlar koʻrinishidagi xarajatlar” hisobvaragʻining debetida 6920 “Hisoblangan foizlar” yoki pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

424. 9620 “Valyutalar kurslari farqidan zararlar” hisobvaragʻida salbiy kurs farqi va balansning monetar moddalariga doir operatsiyalar boʻyicha zararlar aks ettiriladi. Chet el valyutasi operatsiyalari boʻyicha salbiy kurs farqlari, shu jumladan, buxgalteriya balansini tuzish sanasiga chet el valyutasidagi qarzlarni qayta hisoblashdan farq 9620 “Valyutalar kurslari farqidan zararlar” hisobvaragʻining debetida pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar, olinadigan hisobvaraqlar va majburiyatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

425. Qimmatli qogʻozlarni chiqarish va tarqatish bilan bogʻliq xarajatlar 9630 “Qimmatli qogʻozlarni chiqarish va tarqatish boʻyicha xarajatlar” hisobvaragʻining debetida majburiyatlar va pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

426. 9690 “Moliyaviy faoliyat boʻyicha boshqa xarajatlar” hisobvaragʻida moliyaviy faoliyat boʻyicha boshqa xarajatlar aks ettiriladi.

427. Moliyaviy faoliyat boʻyicha xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9600) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Kreditlar va qarzlar boʻyicha foizlar hisoblanishi 9610 6920 2. Asosiy vositalarning moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha foizlar hisoblanishi 9610 6920 3. Balansning monetar moddalarini qayta baholashdan salbiy kurs tafovutlari 9620 xorijiy valyutadagi pul mablagʻlarining hisobvaraqlari, xorijiy valyutada olish uchun hisobvaraqlar, xorijiy valyutadagi majburiyatlarni hisobga olish hisobvaraqlari va boshqalar 4. Qimmatli qogʻozlarga investitsiyalarni qayta baholash (qiymatining kamaytirilishi) natijasida koʻrilgan zararlar va boshqalar 9690 5810-5890 5. Hisobot davri oxirida moliyaviy faoliyat boʻyicha xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9910 9610-9690

Favqulodda vaziyatlardan olingan foyda (zarar) (9700)

428. Tashkilotning odatiy xoʻjalik faoliyatidan keskin farq qiladigan favquloddagi hodisalar (tasodif, kutilmagan va odatiy boʻlmagan zarar va yoʻqotishlar) natijasida vujudga keladigan foyda va zararlar hisobi quyidagi hisobvaraqlarda yuritiladi:

9710 “Favqulodda vaziyatlardan olingan foydalar”;

9720 “Favqulodda vaziyatlardan koʻrilgan zararlar”.

429. Favqulodda hodisalardan foyda 9710 “Favqulodda vaziyatlardan olingan foydalar” hisobvaragʻining kreditida tovar-moddiy zaxiralarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar, olinadigan hisobvaraqlar yoki pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

430. Favqulodda hodisalardan zarar 9720 “Favqulodda vaziyatlardan koʻrilgan zararlar” hisobvaragʻining debetida uzoq muddatli va joriy aktivlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Hisobot davrining oxirida 9710 “Favqulodda vaziyatlardan olingan foydalar”, 9720 “Favqulodda vaziyatlardan koʻrilgan zararlar” hisobvaraqlari 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda yopiladi.

9710 “Favqulodda vaziyatlardan olingan foydalar”, 9720 “Favqulodda vaziyatlardan koʻrilgan zararlar” hisobvaraqlari boʻyicha analitik hisob favqulodda vaziyatlardan olingan foyda va koʻrilgan zararlarning nomlari boʻyicha yuritiladi.

431. Favqulodda vaziyatlardan olingan foyda (zarar)larni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9700) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Favqulodda hodisa (tabiiy ofat) natijasida uskunalar, materiallar, tovarlar kirim qilinishi 0710-0720, 1010-1090, 2910-2990 9710 2. Tabiiy ofatdan keyin oʻtkazilgan inventarizatsiya natijasida aniqlangan uskunalarning kamomadi 9720 0710-0720 3. Tabiiy ofat tufayli yoʻqotilgan turli xil moddiy qiymatliklar hisobdan chiqarilishi 9720 1010-1090, 1110-1120 4. Tabiiy ofat tufayli tugallanmagan ishlab chiqarishdagi yoʻqotishlar 9720 2010, 2110, 2310 5. Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarning tabiiy ofatdan koʻrgan zarari hisobdan chiqarilishi 9720 2720 6. Tabiiy ofatlar natijasida tayyor mahsulot, tovarlarning yoʻqotilishi 9720 2810-2890, 2910-2990 7. 9710 “Favqulodda vaziyatlardan olingan foydalar” hisobvaragʻining yopilishi 9710 9910 8. 9720 “Favqulodda vaziyatlardan koʻrilgan zararlar” hisobvaragʻining yopilishi 9910 9720

Soliq majburiyatlarini toʻlash uchun foydaning ishlatilishi (9800)

432. Soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari bilan belgilangan foyda soligʻi boʻyicha yil davomida hisoblangan boʻnak toʻlovlari va qayta hisoblash boʻyicha haqiqatda foydadan toʻlovlarni hisobga olish uchun quyidagi hisobvaraqlar foydalaniladi:

9810 “Foyda soligʻi boʻyicha xarajatlar”;

9820 “Foydadan hisoblangan boshqa soliq majburiyatlari boʻyicha xarajatlar”.

433. Yil davomida foydadan soliq va boshqa soliq majburiyatlar boʻyicha hisoblangan toʻlovlar 9810 “Foyda soligʻi boʻyicha xarajatlar”, 9820 “Foydadan hisoblanadigan boshqa soliq majburiyatlari boʻyicha xarajatlar” hisobvaragʻining debetida budjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlarni (turlari boʻyicha) hisobga oluvchi hisobvaraqlar bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi.

Hisobot davri tugashi bilan yillik moliyaviy hisobot tuzilganda 9810 “Foyda soligʻi boʻyicha xarajatlar”, 9820 “Foydadan hisoblangan boshqa soliq majburiyatlari boʻyicha xarajatlar” hisobvaragʻi 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda yopiladi.

Soliqlar va boshqa soliq majburiyatlarini toʻlash uchun foydaning ishlatilishini hisobga oluvchi hisobvaraqlar boʻyicha analitik hisob soliq majburiyatlari turlari boʻyicha yuritiladi.

434. Soliqlar va boshqa soliq majburiyatlarini toʻlash uchun foydaning ishlatilishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9800) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Foydadan budjetga toʻlovlar boʻyicha yil davomida hisoblangan summalar 9810, 9820 6410 2. Hisobot davrining oxirida soliqlar va boshqa soliq majburiyatlarini toʻlash uchun foydaning ishlatilishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9910 9810, 9820

Yakuniy moliyaviy natija (9900)

435. 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻi hisobot yilida tashkilot faoliyati yakuniy moliyaviy natijasining shakllanishi toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar) asosiy faoliyatdan, moliyaviy faoliyatdan va favqulodda daromadlarni ushbu faoliyat turlari boʻyicha xarajatlar summasiga kamaytirilishidan yuzaga keladi. 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻining debetida tashkilotning xarajat (zarar)lari, kreditida esa foydalari aks ettiriladi. Hisobot davridagi debet va kredit aylanmasi taqqoslanishi hisobot davrining sof foydasi (zarari)ni koʻrsatadi.

Har bir hisobot davri oxirida 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻining debeti va krediti boʻyicha aylanmalar yigʻiladi va hisobot davrining yakuniy moliyaviy natijasini ifodalovchi ushbu hisobvaraq boʻyicha saldo summasi hisoblab chiqariladi.

Hisobot davrining tugashi bilan yillik moliyaviy hisobot tuzishda 9910 “Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)” hisobvaragʻi 8710 “Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari)” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda yopiladi.

436. Yakuniy moliyaviy natijani hisobga oluvchi hisobvaraqlarning (9900) boshqa hisobvaraqlar bilan bogʻlanishiga quyidagilar misol boʻlishi mumkin:

T/r Xoʻjalik operatsiyalarining mazmuni Hisobvaraqlarning bogʻlanishi Debet Kredit 1. Asosiy (operatsion) faoliyatning daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9010, 9020, 9030 9910 2. Sotilgan mahsulot (tovar, ish, xizmat)lar tannarxini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9910 9110-9150 3. Asosiy faoliyatning boshqa daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9310-9390 9910 4. Davr xarajatlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9910 9410-9440 5. Moliyaviy faoliyatning daromadlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9510-9590 9910 6. Moliyaviy faoliyat boʻyicha xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9910 9610-9690 7. 9710 “Favqulodda vaziyatlardan olingan foydalar” hisobvaragʻining yopilishi 9710 9910 8. 9720 “Favqulodda vaziyatlardan koʻrilgan zararlar” hisobvaragʻining yopilishi 9910 9720 9. Soliqlar va boshqa soliq majburiyatlarini toʻlash uchun foydaning ishlatilishini hisobga oluvchi hisobvaraqlarning yopilishi 9910 9810-9820 10. Hisobot yilining sof foydasi 9910 8710 11. Hisobot yilining sof zarari 8710 9910

5-bob. Balansdan tashqari hisobvaraqlar

437. Ushbu bobning hisobvaraqlari tashkilotga tegishli boʻlmagan, lekin vaqtinchalik foydalanayotgan yoki ixtiyorida boʻlgan (operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalar, masʼul saqlashga va qayta ishlovga qabul qilingan moddiy qiymatliklar va boshqa) mavjud qiymatliklar, shartli huquq va majburiyatlarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotni umumlashtirish, shuningdek, alohida xoʻjalik operatsiyalari ustidan nazorat qilish uchun foydalaniladi.

Mazkur hisobvaraqlarda qiymatliklarning buxgalteriya hisobi oddiy tizim boʻyicha yuritiladi.

Operativ ijaraga olingan asosiy vositalar (001)

438. 001 “Operativ ijaraga olingan asosiy vositalar” hisobvaragʻi tashkilot tomonidan operativ ijara shartnomasi boʻyicha olingan asosiy vositalarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Ijaraga olingan asosiy vositalar 001 “Operativ ijaraga olingan asosiy vositalar” hisobvaragʻida shartnomada koʻrsatilgan bahoda yuritiladi. Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob ijaraga beruvchilar boʻyicha va har bir ijaraga olingan asosiy vositalar obyektlari (ijaraga beruvchining inventar raqamlari) boʻyicha yuritiladi.

Masʼul saqlashga qabul qilingan tovar-moddiy zaxiralar (002)

439. 002 “Masʼul saqlashga qabul qilingan tovar-moddiy zaxiralar” hisobvaragʻi masʼul saqlashga qabul qilingan tovar-moddiy zaxiralarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Tovar-moddiy zaxiralar 002 “Masʼul saqlashga qabul qilingan tovar-moddiy zaxiralar” hisobvaragʻida qabul qilish-topshirish dalolatnomasi yoki hisobvaraq-fakturada koʻrsatilgan baholarda hisobga olinadi. Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob tashkilotlar, turlari, navi va saqlash joyi boʻyicha yuritiladi.

Qayta ishlovga qabul qilingan materiallar (003)

440. 003 “Qayta ishlovga qabul qilingan materiallar” hisobvaragʻi ishlab chiqaruvchi tashkilotlar tomonidan toʻlov amalga oshirilmaydigan va qayta ishlash uchun berilgan buyurtmachining xom ashyo va materiallarining mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Xom ashyo va materiallarni qayta ishlash yoki qoʻshimcha ishlov berish (buyurtmachining xom ashyo va materiallarining qiymatidan tashqari) xarajatlarining hisobi xarajatlarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarda yuritiladi.

Qayta ishlovga qabul qilingan buyurtmachining xom ashyo va materiallari 003 “Qayta ishlovga qabul qilingan materiallar” hisobvaragʻida shartnomada koʻrsatilgan baholarda hisobga olinadi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob buyurtmachilar, xom ashyo va materiallarning turlari, navlari va ularni saqlash joylari boʻyicha yuritiladi.

Vositachilik shartnomasi boʻyicha qabul qilingan tovarlar (004)

441. 004 “Vositachilik shartnomasi boʻyicha qabul qilingan tovarlar” hisobvaragʻi shartnomaga muvofiq vositachilik shartnomasi boʻyicha qabul qilingan tovarlarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Ushbu hisobvaraqdan komissioner tashkilotlar foydalanadi.

Vositachilik shartnomasi boʻyicha qabul qilingan tovarlar 004 “Vositachilik shartnomasi boʻyicha qabul qilingan tovarlar” hisobvaragʻida qabul qilish-topshirish dalolatnomalarida koʻrsatilgan narxlarda hisobga olinadi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob tovarlarning turlari va tashkilot — komitentlar boʻyicha yuritiladi.

Oʻrnatish uchun qabul qilingan uskunalar (005)

442. 005 “Oʻrnatish uchun qabul qilingan uskunalar” hisobvaragʻi pudratchi tashkilotlar tomonidan montaj uchun buyurtmachidan olingan barcha turdagi uskunalarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Ushbu hisobvaraqdan pudratchi tashkilotlar foydalanadi.

Uskunalar 005 “Oʻrnatish uchun qabul qilingan uskunalar” hisobvaragʻida buyurtmachi tomonidan tegishli hujjatlarda koʻrsatilgan bahoda hisobga olinadi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob alohida obyektlar yoki agregatlar boʻyicha yuritiladi.

Qatʼiy hisobdagi blankalar (006)

443. 006 “Qatʼiy hisobdagi blankalar” hisobvaragʻi saqlanayotgan va hisobdorlik asosida beriladigan qatʼiy hisobdagi blankalar — patta daftarchalari, guvohnoma blanklari, diplomlar, turli abonementlar, talonlar, tovarlarni kuzatib boruvchi hujjatlarning varaqlari va shu kabilarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Qatʼiy hisobdagi blankalarga kiritiladigan hujjatlar roʻyxati, ularni saqlash va foydalanish tartibi tashkilot tomonidan oʻrnatiladi.

Qatʼiy hisobdagi blankalar 006 “Qatʼiy hisobdagi blankalar” hisobvaragʻida shartli baholarda hisobga olinadi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob qatʼiy hisobdagi blankalarning har bir turi va ularni saqlash joylari boʻyicha yuritiladi.

Toʻlovga qobiliyatsiz debitorlarning zararga oʻtkazilib hisobdan chiqarilgan qarz (007)

444. 007 “Toʻlovga qobiliyatsiz debitorlarning zararga oʻtkazilib hisobdan chiqarilgan qarzi” hisobvaragʻi qarzdorlarning toʻlovga qobiliyatsizligi tufayli zararga hisobdan chiqarilgan debitorlik qarzlarining holati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Bunday qarz hisobdan chiqarilgan paytidan boshlab besh yil davomida qarzdorlarning mulkiy holati oʻzgargan vaqtda qarzni undirib olish imkoniyatini kuzatib borish uchun balansdan tashqari hisobvaraqda hisobga olinishi lozim.

Oldin zararga hisobdan chiqarilgan qarzni undirib olish natijasida kelib tushgan summaga pul mablagʻlarini hisobga oluvchi hisobvaraqlar 9390 “Boshqa operatsion daromadlar” hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda debetlanadi. Bir vaqtning oʻzida koʻrsatilgan summaga 007 “Toʻlovga qobiliyatsiz debitorlarning zararga oʻtkazilib hisobdan chiqarilgan qarz” hisobvaragʻi kreditlanadi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob har bir qarzdor boʻyicha yuritiladi.

Majburiyatlar va toʻlovlarni taʼminlash — olingan (008)

445. 008 “Majburiyatlar va toʻlovlarni taʼminlash — olingan” hisobvaragʻi majburiyat va toʻlovlarning bajarilishini taʼminlash uchun olingan kafolatlarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Agar kafolatda summa koʻrsatilmagan boʻlsa, buxgalteriya hisobida ushbu summa shartnoma shartidan kelib chiqib aniqlanadi. 008 “Majburiyatlar va toʻlovlarni taʼminlash — olingan” hisobvaragʻida hisobga olingan taʼminot summasi qarzlarning qoplanishi doirasida hisobdan chiqariladi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob har bir olingan taʼminot boʻyicha yuritiladi.

Majburiyatlar va toʻlovlarni taʼminlash — berilgan (009)

446. 009 “Majburiyatlar va toʻlovlarni taʼminlash — berilgan” hisobvaragʻi majburiyat va toʻlovlarning bajarilishini taʼminlash boʻyicha berilgan kafolatlarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Agar kafolatda summa koʻrsatilmagan boʻlsa, buxgalteriya hisobida ushbu summa shartnoma shartlaridan kelib chiqib aniqlanadi. 009 “Majburiyatlar va toʻlovlarni taʼminlash — berilgan” hisobvaragʻida hisobga olingan taʼminot summasi qarzlarning qoplanishi doirasida hisobdan chiqariladi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob har bir berilgan taʼminot boʻyicha yuritiladi.

Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berilgan asosiy vositalar (010)

447. 010 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berilgan asosiy vositalar” hisobvaragʻi moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha ijaraga berilgan asosiy vositalarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

010 “Moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berilgan asosiy vositalar” hisobvaragʻidan moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berilgan asosiy vositalar ijara muddatining tugashida egasiga qaytarilganda yoki boshqa sabablarga koʻra qaytarib olingan yoki shartnoma muddati tugagandan keyin ijarachi sotib olgan vaqtdan boshlab hisobdan chiqariladi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob har bir moliyaviy ijara shartnomasi boʻyicha berilgan asosiy vositalar boʻyicha alohida asosiy vositalarning hisob inventar kartochkalari boʻyicha yuritiladi.

Ssuda shartnomasi boʻyicha olingan mulk (011)

448. 011 “Ssuda shartnomasi boʻyicha olingan mulk” hisobvaragʻi ssuda shartnomasi boʻyicha olingan mulklarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

011 “Ssuda shartnomasi boʻyicha olingan mulk” hisobvaragʻidan ssuda shartnomasi boʻyicha olingan mulklar shartnoma muddati tugashi bilan egasiga qaytarilganda hisobdan chiqariladi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob ssuda shartnomasi boʻyicha olingan mulkning har bir obyekti boʻyicha yuritiladi.

Kelgusi davrlarda soliq solinadigan bazadan chegiriladigan xarajatlar (012)

449. 012 “Kelgusi davrlarda soliq solinadigan bazadan chegiriladigan xarajatlar” hisobvaragʻida mazkur hisobot davridagi soliq solinadigan bazaga kiritiladigan, biroq keyingi hisobot davrlaridagi soliq solinadigan foydadan chegiriladigan xarajatlar aks ettiriladi.

Mazkur hisobvaraqdagi analitik hisob soliq solinadigan bazadan chegiriladigan xarajatlar, ularning miqdori va ular chegiriladigan muddat toʻgʻrisidagi axborotni taʼminlashi lozim.

Vaqtinchalik soliq va bojxona imtiyozlari (turlari boʻyicha) (013)

450. 013 “Vaqtinchalik soliq va bojxona imtiyozlari (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻi vaqtinchalik soliq solishdan ozod etilgan, maqsadli ishlatilishi koʻzda tutilmagan boʻshagan mablagʻlarning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Budjetga toʻlovning har bir turi boʻyicha hisoblangan boʻshagan mablagʻlar summasi 013 “Vaqtinchalik soliq va bojxona imtiyozlari (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻining debetida aks ettiriladi.

013 “Vaqtinchalik soliq va bojxona imtiyozlari (turlari boʻyicha)” hisobvaragʻida hisobga olingan imtiyozlar boʻyicha hisoblangan summa “Moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot”da aks ettirilmaydi va mos ravishda moliyaviy natijalarning shakllanishiga taʼsir etmaydi.

Vaqtinchalik soliq va bojxona imtiyozlari berilishi natijasida boʻshagan mablagʻlar summasi imtiyoz berilgan davr tugashi bilan mazkur hisobvaraqdan hisobdan chiqariladi. Bunda, boʻshagan mablagʻlar toʻgʻrisidagi maʼlumot imtiyoz muddatining tugashi bilan hisobdan chiqarilgandan keyin tashkilotda 5 yil davomida saqlanishi lozim.

Foydalanishdagi inventar va xoʻjalik jihozlari (014)

451. 014 “Foydalanishdagi inventar va xoʻjalik jihozlari” hisobvaragʻi foydalanishdagi inventar va xoʻjalik jihozlarining mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotlarni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Inventar va xoʻjalik jihozlarini foydalanishga berish vaqtida ularning qiymati toʻliq ishlab chiqarish xarajatlari yoki davr xarajatlariga olib boriladi va bir vaqtning oʻzida 014 “Foydalanishdagi inventar va xoʻjalik jihozlari” hisobvaragʻida aks ettiriladi.

Inventar va xoʻjalik jihozlari keyinchalik foydalanish (ishlatish)ga yaroqsiz boʻlgan holda ularning 014 “Foydalanishdagi inventar va xoʻjalik jihozlari” hisobvaragʻidan hisobdan chiqarilishi tegishli tartibda rasmiylashtirilgan hisobdan chiqarish dalolatnomasi asosida amalga oshiriladi.

Foydalanishdagi inventar va xoʻjalik jihozlarining saqlanishini taʼminlash maqsadida mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob yakka tartibda foydalanuvchilar va sexlar omborlari oraligʻida yuritiladi.

Oddiy shirkat (birgalikdagi faoliyat) shartnomasi boʻyicha olingan mol-mulk (015)

452. 015 “Oddiy shirkat (birgalikdagi faoliyat) shartnomasi boʻyicha olingan mol-mulk” hisobvaragʻi birgalikdagi faoliyat ishonchli vakilida oddiy shirkat (birgalikdagi faoliyat) shartnomasi ishtirokchilariga tegishli boʻlgan va birgalikdagi faoliyatni amalga oshirish uchun olingan, mol-mulkning mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

015 “Oddiy shirkat (birgalikdagi faoliyat) shartnomasi boʻyicha olingan mol-mulk” hisobvaragʻidan mol-mulk oddiy shirkat (birgalikdagi faoliyat) shartnomasi ishtirokchilaridan oddiy shirkat shartnomasi boʻyicha olingan mol-mulk egasiga qaytarilayotganda hisobdan chiqariladi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob oddiy shirkat (birgalikdagi faoliyat) shartnomasi ishtirokchilariga tegishli boʻlgan har bir mulk obyekti boʻyicha yuritiladi.

Foydalanish huquqi boʻyicha olingan nomoddiy aktivlar (016)

453. 016 “Foydalanish huquqi boʻyicha olingan nomoddiy aktivlar” hisobvaragʻi tashkilot tomonidan vaqtincha foydalanishga olingan nomoddiy aktivlar mavjudligi va harakati toʻgʻrisidagi axborotni umumlashtirish uchun foydalaniladi.

Nomoddiy aktivlardan foydalanish huquqini olish bilan bogʻliq operatsiyalar huquq egasi va foydalanuvchi oʻrtasida tuzilgan, tashkilotga nomoddiy aktivlardan foydalanish huquqini beradigan (masalan, huquq egasi tomonidan tashkilotga tovar belgisidan muayyan muddat mobaynida, maʼlum hududda foydalanish huquqi, mahsulotlar ishlab chiqarish avtomatlashtirilgan boshqaruvining texnologik dasturidan foydalanish huquqi, sanoat namunalaridan foydalanish huquqi va boshqa huquqlarning berilishi) litsenziya shartnomalari, mualliflik shartnomalari va qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibga muvofiq tuzilgan boshqa shunga oʻxshash shartnomalar asosida nomoddiy aktivlardan foydalanish huquqini olish boʻyicha operatsiyalar 016 “Foydalanish huquqi boʻyicha olingan nomoddiy aktivlar” balansdan tashqari hisobvaragʻining debeti boʻyicha aks ettiriladi.

Foydalanish huquqida olingan nomoddiy aktivlar 016 “Foydalanish huquqi boʻyicha olingan nomoddiy aktivlar” hisobvaragʻida shartnomada qabul qilingan bahoda hisobga olinadi.

Foydalanish huquqida olingan nomoddiy aktivlar qaytarilganda 016 “Foydalanish huquqi boʻyicha olingan nomoddiy aktivlar” balansdan tashqari hisobvaragʻi kreditlanadi.

Mazkur hisobvaraq boʻyicha analitik hisob huquq egalari va foydalanish huquqi boʻyicha olingan nomoddiy aktivlarning har bir obyekti boʻyicha yuritiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2024-yil 14-noyabrdagi 191-son buyrugʻiga 2-ILOVA

Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilayotgan idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar

1. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2002-yil 9-sentabrdagi 103-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobi milliy standarti (21-son BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning moliya-xoʻjalik faoliyati buxgalteriya hisobi hisobotlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnomani tasdiqlash toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1181, 2002-yil 23-oktabr) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2002-y., 20-son).

2. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2003-yil 28-oktabrdagi 122-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-son BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning moliya-xoʻjalik faoliyati buxgalteriya hisobi hisobotlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”ga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1181-1, 2003-yil 12-noyabr) (Oʻzbekiston Respublikasi vazirliklari, davlat qoʻmitalari va idoralarining meʼyoriy hujjatlari axborotnomasi, 2003-y., 21-22-son).

3. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2009-yil 28-apreldagi 46-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-sonli BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy-xoʻjalik faoliyati buxgalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”ga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1181-2, 2009-yil 25-may) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2009-yil, 22-son, 261-modda).

4. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2017-yil 28-apreldagi 47-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-son BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy-xoʻjalik faoliyati buxgalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”ga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1181-3, 2017-yil 30-may) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-yil, 22-son, 435-modda).

5. Oʻzbekiston Respublikasi moliya vazirining 2017-yil 23-oktabrdagi 146-son “Oʻzbekiston Respublikasi buxgalteriya hisobining milliy standarti (21-son BHMS) “Xoʻjalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy-xoʻjalik faoliyati buxgalteriya hisobi hisobvaraqlar rejasi va uni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”ning 2-ilovasi 211-bandiga oʻzgartirish kiritish toʻgʻrisida”gi buyrugʻi (roʻyxat raqami 1181-4, 2017-yil 10-noyabr) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 13.11.2017-y., 10/17/1181-4/0239-son).

Vazir D. KUCHKAROV

Toshkent sh.,

2024-yil 14-noyabr,

191-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2024-y., 10/24/3593/1084-son; 24.09.2025-y., 10/25/3593-1/0872-son; 16.03.2026-y., 10/26/3593-2/0238-son)

lex.uz

министра экономики и финансов Республики Узбекистан

Приказ

ПЕРЕЧЕНЬ

Об утверждении Национального стандарта бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 21) «План счетов бухгалтерского учета хозяйствующих субъектов и Инструкция по его применению»

В соответствии с Законом Республики Узбекистан «О бухгалтерском учете» приказываю:

1. Утвердить Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 21) «План счетов бухгалтерского учета хозяйствующих субъектов и Инструкция по его применению» согласно приложению № 1 * .

2. Признать утратившими силу некоторые ведомственные нормативно-правовые акты согласно приложению № 2 .

3. Настоящий приказ вступает в силу с 1 января 2025 года.

ПРИЛОЖЕНИЕ № 2 к приказу министра экономики и финансов Республики Узбекистан от 14 ноября 2024 года № 191

ведомственных нормативно-правовых актов, признаваемых утратившими силу

1. Приказ министра финансов Республики Узбекистан от 9 сентября 2002 года № 103 «Об утверждении Национального стандарта бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 21) «План счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности хозяйствующих субъектов и Инструкция по его применению» (рег. № 1181 от 23 октября 2002 года) (Бюллетень нормативных актов министерств, государственных комитетов и ведомств Республики Узбекистан, 2002 г., № 20).

2. Приказ министра финансов Республики Узбекистан от 28 октября 2003 г. № 122 «О внесении изменений и дополнений в Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 21) «План счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности хозяйствующих субъектов и инструкция по его применению» (рег. № 1181-1 от 12 ноября 2003 года) (Бюллетень нормативных актов министерств, государственных комитетов и ведомств Республики Узбекистан, 2003 г., № 21-22).

3. Приказ министра финансов Республики Узбекистан от 28 апреля 2009 года № 46 «О внесении изменений и дополнений в Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 21) «План счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности хозяйствующих субъектов и Инструкция по его применению» (рег. № 1181-2 от 25 мая 2009 года) (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2009 г., № 22, ст. 261).

4. Приказ министра финансов Республики Узбекистан от 28 апреля 2017 года № 47 «О внесении изменений и дополнений в Национальный стандарт бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 21) «План счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности хозяйствующих субъектов и Инструкция по его применению» (рег. № 1181-3 от 30 мая 2017 года) (Собрание законодательства Республики Узбекистан, 2017 г., № 22, ст. 435).

5. Приказ министра финансов Республики Узбекистан от 23 октября 2017 года № 146 «О внесении изменения в пункт 211 приложения № 2 к Национальному стандарту бухгалтерского учета Республики Узбекистан (НСБУ № 21) «План счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности хозяйствующих субъектов и Инструкция по его применению» (рег. № 1181-4 от 10 ноября 2017 года) (Национальная база данных законодательства, 13.11.2017 г., № 10/17/1181-4/0239).

Министр Д. КУЧКАРОВ

г. Ташкент,

14 ноября 2024 г.,

№ 191

(Национальная база данных законодательства, 28.12.2024 г., № 10/24/3593/1084)

lex.uz