UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

ТЕХНИК РЕГЛАМЕНТ

РЎЙХАТИ

СХЕМАСИ

Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг «Техник жиҳатдан тартибга солиш тўғрисида»ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлигининг фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2024 йил 28 февралдаги ПҚ-91-сон қарорига мувофиқ, шунингдек, қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналари хавфсизлигига қўйиладиган ягона талабларни белгилаш ҳамда халқаро стандартларга мувофиқлаштириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагилар назарда тутувчи Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламент (кейинги ўринларда — Техник регламент) 1-иловага мувофиқ;

Техник регламентнинг мақсади ва қўлланиш соҳаси;

муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарига (кейинги ўринларда — техника воситалари) қўйиладиган хавфсизлик талаблари;

техника воситаларини идентификация қилиш қоидалари, техника воситаларининг Техник регламент талабларига мувофиқлигини баҳолаш ва тасдиқлаш;

техника воситаларини муомалага чиқариш қоидалари ҳамда мувофиқлик белгиси билан тамғалаш;

Техник регламент талабларига риоя этилиши устидан давлат назоратини ўрнатиш;

Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентни жорий этиш схемаси 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги икки ой муддатда мазкур Техник регламент талабларига риоя этилишини таъминлаш ҳамда техника воситаларининг мувофиқлигини баҳолаш учун зарур бўладиган намуналарни олиш, синаш ва ўлчаш усуллари бўйича стандартлар рўйхатини белгиланган тартибда тасдиқласин.

3. Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси билан биргаликда мазкур Техник регламентнинг мазмун-моҳияти оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий тармоқлар орқали кенг ёритилишини ташкил этсин.

4. Белгилансинки, Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламент расмий эълон қилинган кундан эътиборан саккиз ой ўтгач амалга киритилади.

5. Вазирлар Маҳкамасининг «Қишлоқ хўжалиги техникалари конструкциясининг хавфсизлиги тўғрисидаги умумий техник регламентни тасдиқлаш ҳақида» 2016 йил 18 мартдаги 80-сон қарори Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламент амалга киритилган кундан эътиборан ўз кучини йўқотган деб ҳисоблансин.

6. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари Ж.А. Ходжаев зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 11 январдаги 10-сон қарорига 1-ИЛОВА

Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Техник регламент Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фуқароларнинг ҳаётини ёки соғлиғини муҳофаза қилиш, атроф-муҳитни, ҳайвонот ва ўсимлик дунёсини асраш, харидорларни (истеъмолчиларни) чалғитадиган ҳаракатларнинг олдини олиш, савдодаги техник тўсиқларни бартараф этиш, ички ва ташқи бозорда техника воситасининг рақобатбардошлигини ошириш мақсадида муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарига (кейинги ўринларда — техника воситаси) қўйиладиган хавфсизлик талабларини белгилайди.

2. Мазкур Техник регламентнинг 1-иловасидаги рўйхатда келтирилган, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ишлаб чиқарилган ва олиб кирилган (импорт қилинган) техника воситаларига ҳамда уларни сақлаш, ташиш ва тамғалаш жараёнларига, техника воситасининг хавфсизлигига таъсир кўрсатадиган янги ишлаб чиқарилган ёки импорт қилинган тизимлар, компонентлар ва алоҳида техник бирликларга (кейинги ўринларда — компонентлар) ҳам қўлланилади.

Хусусан, мазкур Техник регламент қуйидаги техника воситаларига нисбатан қўлланилади:

а) тракторлар (Т ва С тоифалар);

б) тиркамалар (R тоифа);

в) алмашадиган тиркама машиналар (S тоифа);

г) ўзиюрар, осма, ярим осма, тиркама ва ўрнатиладиган машиналар;

д) боғдорчилик-узумчилик, полизчилик, сабзавотчилик, картошкачилик, резавор мева ва доривор ўсимликчилик ҳамда ўрмончиликда қўлланиладиган механизациялашган кичик механизация воситалари, шу жумладан, мотокультиватор, мотоўриш мосламаси, мотоарава ва электрлаштирилган механизация воситалари ва бошқалар;

е) чорвачилик, паррандачилик, балиқчилик, асаларичилик, пиллачилик маҳсулотларини ишлаб чиқариш ва озиқа тайёрлаш жараёнида қўлланиладиган машиналар;

ж) уруғларни, ғаллани ёки дуккакли сабзавотларни тозалаш, саралаш ёки калибровка қилиш учун машиналар.

3. Ушбу Техник регламент умумий талаблар, шу жумладан, бошқа техник регламентлар билан тартибга солинадиган техника воситаларини ишлаб чиқариш, сотиш ва йўқ қилиш жараёнларига нисбатан татбиқ этилмайди.

4. Ушбу Техник регламент кучга киргунга қадар Ўзбекистон Республикасида олдин фойдаланилган ва фойдаланишда бўлиб турган техника воситаларига мазкур Техник регламент талаблари тааллуқли эмас.

2-боб. Атамалар ва таърифлар

5. Мазкур Техник регламентда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

алмашадиган тиркама машиналар — қишлоқ ёки ўрмон хўжалигида ишлатиладиган трактор шатакка оладиган, ўзининг функцияларини ўзгартирадиган ёки тўлдирадиган, доимо қурилма билан жиҳозланган ёки материалларга ишлов бериш учун мўлжалланган, ушбу мақсадлар учун зарур бўлган ҳар қандай асбоб-ускуналар ва мосламаларни қабул қилиш, иш пайтида ишлаб чиқарилган ёки зарур бўлган материалларни вақтинча сақлаш учун мўлжалланган, лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган юк платформасини ўз ичига олиши мумкин бўлган ва техник жиҳатдан рухсат этилган максимал оғирликнинг юк билан ушбу транспорт воситасининг юксиз оғирлигига нисбати 3,0 дан кам бўлган транспорт воситалари;

алоҳида техник бирлик — ушбу Техник регламент ёки унга асосан қабул қилинган техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига риоя этадиган ва техника воситасининг бир қисми бўлган ҳамда бир ёки бир нечта техника воситасининг турларига нисбатан алоҳида мувофиқлиги тасдиқланиши мумкин бўлган қурилма;

боғлаш схемаси — ташиш вақтида трактор ёки тиркамани транспорт воситасига юклаш ёки тушириш учун транспорт воситасини юк кўтарувчи қурилма билан боғлаш схемаси;

гибрид техника воситаси — техника воситасини ҳаракатга келтириш учун камида икки турдаги энергияни ўзгартириб берувчи ва икки турдаги энергияни сақлаш тизими билан жиҳозланган механик техника воситаси;

гибрид электр техника воситаси — механик ҳаракатланиш мақсадида йиғиб олинган иккала энергия/қувват (сарфланаётган ёнилғи, аккумулятор, конденсатор, маховик/генератор ёки бошқа электр энергиясини ёки қувватни сақлаш қурилмаси) манбаларидан энергия оладиган техника воситаси;

идентификация қилиш — мувофиқликни баҳолаш учун тақдим этилган техника воситасининг ушбу турдаги техника воситасига қўйиладиган талабларга (техник ҳужжатлар, техника восита тўғрисидаги маълумотларда) мувофиқлигини белгиловчи тартиб-таомил;

икки ёқилғили двигатель — бир вақтнинг ўзида дизель ва газсимон ёқилғида ишлашга мўлжалланган двигатель (бунда бир турдаги ёқилғининг бошқасига нисбатан ишлатиладиган миқдори двигателнинг иш режимига ва турига қараб фарқланиши мумкин);

импорт қилувчи — трактор, тиркама, машина ёки компонентларни етказиб берувчи хорижий ишлаб чиқарувчи (сотувчи) билан ташқи савдо битимини тузиб, ушбу техника воситасини Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муомалага чиқарадиган ва унинг техник регламентлар талабларига мувофиқлиги учун жавобгар бўлган юридик ёки жисмоний шахс;

ишлаб чиқарувчи — трактор, тиркама, машина ёки компонентларни ишлаб чиқарадиган ва сотадиган ҳамда уларнинг хавфсизлик талабларига мувофиқлиги учун жавобгар бўлган юридик ёки жисмоний шахс;

ишлаб чиқарувчининг ваколатли вакили — ишлаб чиқарувчи (чет эл ишлаб чиқарувчиси) билан тузилган шартномага мувофиқ Ўзбекистон Республикаси ҳудудида техника воситасининг мувофиқлигини баҳолаш ва муомалага чиқариш учун ишлаб чиқарувчи номидан ҳаракат қиладиган тадбиркорлик субъекти;

компонентлар — ушбу Техник регламент ва унга асосан қабул қилинган техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талаблари татбиқ қилинадиган техника воситасининг бир қисми бўлган ёки техника воситасидан мустақил равишда мувофиқлиги тасдиқланадиган қурилма;

қишлоқ ва ўрмон хўжалиги машиналари — қишлоқ ва ўрмон хўжалиги ишлаб чиқаришида иш функцияларини бажарувчи машиналар;

соф электр техника воситаси — бир ёки бир нечта электр энергиясини тўплаш қурилмалари, бир ёки бир нечта электр энергиясини кондиционерлаш қурилмалари ва тўпланган электр энергиясини механик энергияга айлантирган ҳолда ғилдиракларга етказиб берадиган бир ёки бир нечта электр машиналаридан иборат тизим билан ҳаракатга келадиган техника воситаси;

тиркама — асосан трактор билан тортиш ва юкларни ташишга мўлжалланган ҳамда рухсат этилган максимал юкланган оғирликнинг ушбу воситани юксиз оғирлигига нисбати 3,0 га тенг ёки ундан ошадиган восита;

трактор — камида икки ўқли ва минимал тезлиги камида 6 км/соат бўлган, асосий функцияси тортишиш кучи бўлиб, маълум бир тақиб ечиладиган қурилмалар (машиналар)ни тортиш, итариш, ташиш ва ҳаракатга келтириш, тиркама ёки ускуналарни тортиб юриш учун мўлжалланган ва (ёки) бир ёки бир нечта йўловчи ўриндиқлари билан жиҳозланган моторли, ғилдиракли ёки занжирли техника воситаси;

техника воситаси — иш функцияларини бажарадиган трактор, тиркама ва трактор ярим тиркамаси, ўзиюрар машина, машина ва ускуналар;

тормоз тизими — тормоз тизимининг бошқарув элементига таъсир қилганда, техника воситасини тормозлаш учун мўлжалланган қисмлар тўплами;

трактор (тиркама) тоифаси — хавфсизлик талабларида фойдаланиладиган трактор (тиркама)нинг тавсифи;

тизим — техника воситасида бир ёки бир нечта аниқ функцияларни бажариш учун бирлаштирилган ва ушбу Техник регламентга асосан қабул қилинган техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига жавоб берадиган қурилмалар йиғиндиси;

тракторнинг максимал тезлиги — двигатель тирсакли валининг номинал айланишлар частотаси, трансмиссиянинг энг кичик узатишлар сони ва тиркама машиналарни шатакка олмаган ҳолатдаги кўрсаткичлар бўйича ҳисобланган тезлик;

тракторнинг жиҳозланган массаси — балласт юкларсиз, шу жумладан, ағдарилишдан ҳимоя қилиш мосламаси, двигателнинг совитиш тизими суюқлиги, мойлаш материаллари, ёқилғи (бак номинал ҳажми камида 90 фоизгача тўлдирилган), асбоблар ва ҳайдовчи массаси билан бирга тракторнинг иш ҳолатидаги массаси;

техник рухсат этилган тортиш массаси — ишлаб чиқарувчи томонидан трактор тортиб юриши белгиланган максимал масса;

техник рухсат этилган тракторнинг максимал массаси — шиналарнинг юк кўтариш қобилиятига, трактор элементларининг конструктив тавсифларига, белгиланган тавсиф ва хавфсизлик кўрсаткичларини таъминлаш қобилиятига қараб ва энг оғир бутланишида тракторнинг жиҳозланган массаси, юк балластининг номинал массаси ва номинал фойдали юкламани ўз ичига олган ҳолда, тракторнинг ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган максимал массаси;

тортиш-илиш механик боғлаш мосламаси (ТИМ) — трактор ва тиркамага ўрнатилган ва улар орасидаги механик уланишни таъминлайдиган улаш-боғлаш элементларидан иборат мослама;

тиркама шассиси — платформа, кузов ва бошқа шунга ўхшаш қурилмаларни, технологик қурилмаларни ва кўтариш (юклаш ва тушириш) қурилмаларини ўрнатиш учун мўлжалланган тиркаманинг таркибий қисми;

зарарли моддалар — ҳаво таркибидаги инсон саломатлигига салбий таъсир кўрсатадиган аралашмалар, шу жумладан, углерод оксиди, азот диоксиди, азот оксиди, метан, тўйинган алифатик углеводород, формальдегид ва дисперс куйиш зарралари;

ўзи тўкувчи тиркама — юкни тўкишда платформанинг бир ёки икки томонга ва орқага ёки фақат орқага кўтарилиши ва қиялигини таъминлайдиган механизм билан жиҳозланган тиркама;

янги ишлаб чиқарилган техника — ушбу Техник регламент кучга киргандан кейин ишлаб чиқарилган ва ишлаб чиқарилганига уч йилдан ошмаган ҳамда фойдаланишда бўлмаган трактор, тиркама, машина ва компонентлар;

чиқит — ушбу Техник регламентнинг техник жиҳатдан тартибга солиш объектларида ўрнатилган ва ишлаётган двигателлардан атроф-муҳитга чиқариладиган зарарли моддалар.

3-боб. Хавфсизлик талаблари

Умумий талаблар

6. Техника воситаси ушбу Техник регламент талабларига мувофиқ бўлса ҳамда мувофиқлиги тасдиқлашдан ўтгандан кейин Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муомалага чиқарилади.

7. Ушбу Техник регламент талабларига мувофиқлиги тасдиқланмаган техника воситалари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муомалага чиқарилишига йўл қўйилмайди.

8. Техника воситасида қўлланилаётган кондиционер таркибида Вазирлар Маҳкамасининг «Озон қатламини бузувчи моддалардан фойдаланишни тўхтатиш бўйича миллий дастурни тасдиқлаш тўғрисида» 2021 йил 11 июндаги 126-сон қарорининг 1-бандига мувофиқ озон қатламини бузувчи моддадан фойдаланиш тақиқланади.

9. Техника воситасини олдин фойдаланилган деталь ва қисмлардан ишлаб чиқариш таъқиқланади (шахсий фойдаланиш учун ишлаб чиқарилган техника воситаси бундан мустасно).

Техника воситаларига қўйиладиган хавфсизлик талаблари

10. Техника воситаси ва ушбу техника воситаси учун лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган тизим, компонент ва алоҳида техник бирликларнинг функционал хавфсизлиги, техника воситасининг иш жойи билан боғлиқ хавфсизлик талаблари ва экологик кўрсаткичлари мазкур Техник регламентга 2-иловада келтирилган.

Ишлаб чиқарувчи ишлаб чиқариш жараёнининг барқарорлигини таъминлаш ва ишлаб чиқарилган техника воситаси ёки унинг компонентларини мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлигини таъминлаш учун барча зарур чораларни кўради.

11. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги машиналарининг хавфсизлик талаблари мазкур Техник регламентга 3-иловада келтирилган.

Машинанинг ушбу Техник регламентга мувофиқлиги Ўзбекистон Республикасининг давлат стандарти, халқаро стандарт, давлатлараро стандарт ёки қонунчилик ҳужжатларида белгиланган нормативларнинг хавфсизликка доир талабларини бевосита бажариш орқали таъминланади.

Ушбу стандартлар талабларини ихтиёрий равишда бажариш машинанинг мазкур Техник регламентнинг хавфсизлик талабларига мувофиқлигини кўрсатади.

4-боб. Мувофиқликни баҳолаш учун идентификация қилиш, намуна олиш

12. Техника воситасининг мувофиқлигини сертификатлаштириш орқали тасдиқлаш учун мувофиқликни баҳолаш объекти бўлган техника воситасида синаш ва ўлчаш ишларини амалга ошириш мақсадида намуна олинади.

Техника воситаси намунасини танлаш, синаш ва ўлчаш ишларини ўтказиш учун Ўзбекистон Республикасининг миллий стандарти ёки халқаро стандартлар рўйхатига киритилган стандартлар ҳамда улар бўлмаганда минтақавий ёки хорижий мамлакатлар стандартларидан фойдаланилади.

Техника воситаси конструкцияси, таркиби ва ишлаб чиқариш технологияси бўйича танланган намуна истеъмолчи (сотиб олувчига) мўлжалланган техника воситаси билан бир хил бўлиши керак.

13. Намуна қуйидаги тартибда танланади:

туркум ишлаб чиқарилган техника воситаси учун — ишлаб чиқарувчининг тайёр техника воситаси омборида (ишлаб чиқарувчи томонидан ваколат берилган шахс), вақтинча сақлаш омбори, божхона омбори, юк ташиш воситаси сиғимида ёки тайёр техника воситаси ишлаб чиқариш линиясида;

маҳсулот тўпи учун — ишлаб чиқарувчи тайёр техника воситаси омборида (ишлаб чиқарувчи томонидан ваколат берилган шахс), вақтинча сақлаш омбори, божхона омбори ёки сақлашга олган жавобгар омборида, юк ташиш воситаси сиғимида ёки тайёр техника воситаси ишлаб чиқариш линиясида);

ягона буюм учун — техника воситаси бирлиги жойлашган жойда (ёки ариза берувчи томонидан тақдим этилади).

14. Техника воситасининг намунаси уни идентификация қилиш билан бир вақтда олинади. Бунинг ёрдамида техника воситаси тавсифи мазкур Техник регламентда ҳамда 22-бандда келтирилган ҳужжатларга кўра техника воситасини сўзсиз Техник регламентнинг техник тартибга солиш объекти сифатида нисбатлаш учун имкон берадиган техника воситаси ҳақидаги маълумотда келтирилган аломатлар билан бир хиллиги аниқланади.

Техника воситасининг намунаси ариза берувчи билан келишилган ҳолда, сертификатлаштириш органи ва (ёки) аккредитациядан ўтган синов лабораторияси томонидан танланади.

15. Техника воситаси қуйидаги усуллардан бири ёки бир нечтаси қўлланган ҳолда идентификация қилинади:

а) ҳужжатлар бўйича идентификация қилиш (фойдаланиш ҳужжатлари ва (ёки) етказиб бериш шартномаларида келтирилган техника воситасининг тури, русуми ва техник тавсифи маълумотлари бўйича таққослаш);

б) визуал усулда (техника воситасининг ташқи кўринишини фойдаланиш ҳужжатларида келтирилган тавсиф бўйича таққослаш);

в) инструментал усулда (техника воситасининг ўлчамини ўлчаш ёки уни синовдан ўтказиш натижасида олинган маълумотларни фойдаланиш ҳужжатларида келтирилган техник тавсифлар бўйича таққослаш). Агар ушбу банднинг « а » ва «б» кичик бандларида келтирилган усулларни қўллаш орқали техника воситасини идентификация қилиш имкони бўлмаса, инструментал усулдан фойдаланилади.

16. Намунани идентификация қилишда:

сертификатлаштириш учун тақдим этилган техника воситасининг ушбу турдаги техника воситаларига қўйиладиган талабларга (техник ҳужжатлар, техник воситаси тўғрисидаги маълумотларга) мувофиқлиги;

техника воситаси тўпи ёки танлаб олинган намуна товар белгиси бўйича ишлаб чиқарувчининг техника воситасига тегишлилиги;

техника воситаси намунасидаги завод тартиб рақамининг аризада келтирилган рақамга мослиги аниқланади.

Шунингдек, идентификация жараёнида:

техника воситаси ушбу Техник регламентга мувофиқ тегишли техника воситаси турига тўғри ўтказилганлиги;

техника воситасини ушбу Техник регламент талабларига мувофиқ тамғаланганлиги;

техника воситасининг тўпи ва ишлаб чиқарувчига тааллуқлилиги текширилади.

Техника воситасининг тўпини идентификация қилиш жараёнида аризага илова қилинган ҳужжатларда келтирилган техника воситаси тўпининг ҳажми, русуми, ўраб жойлаш тури ва бошқа маълумотлар қўшимча текширилади.

Мувофиқликни баҳолашнинг умумий тартиби

17. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муомалага чиқарилаётган техника воситалари мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлигини баҳолаш (тасдиқлаш)дан ўтказилиши шарт.

Техника воситасининг мувофиқлиги ушбу бобда келтирилган талабларга кўра баҳоланади (тасдиқланади).

18. Ишлаб чиқарувчи томонидан мазкур Техник регламентга 2-илованинг 1-иловасида келтирилган техника воситаларининг йиғма ишлаб чиқарилган намуналари ёки техника воситасини йиғма ишлаб чиқариш учун етказиб берилган компонентлар учун мувофиқликни баҳолаш ишлари ўтказилмаслиги мумкин.

Бунда ушбу компонентлар учун ишлаб чиқарувчида лабораторияларни аккредитация қилиш халқаро ташкилотига (ILAC MRA) аъзо давлатнинг аккредитация ташкилоти томонидан аккредитациядан ўтказилган синов лабораториясининг синаш ва ўлчаш баённомалари ёки Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг «Ғилдиракли транспорт воситалари, ғилдиракли транспорт воситаларига ўрнатилиши ва (ёки) ишлатилиши мумкин бўлган асбоб-ускуналар ва эҳтиёт қисмлар учун ягона техник қоидалар қабул қилиш тўғрисида ҳамда ушбу кўрсатмалар асосидаги расмий тасдиқлаш ҳужжатларини ўзаро тан олиш шартлари тўғрисида»ги битимига (Женева, 1958 йил 20 март) мувофиқ ишлаб чиқилган Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (кейинги ўринларда — БМТ) қоидаларига асосан расмийлаштирилган турини тасдиқлаш тўғрисидаги хабарномалар (кейинги ўринларда — хабарномалар) ёки мазкур Техник регламентнинг алоҳида талаблари бўйича мувофиқлик сертификати бўлиши керак.

Техника воситасини сертификатлаштириш синовлари мазкур Техник регламентга 2-илованинг 1-иловасида келтирилган компонентларга аккредитациядан ўтган синов лабораторияси томонидан берилган синов баённомалари ёки турни тасдиқлаш хабарномалари ёхуд мувофиқлик сертификати мавжуд бўлганда амалга оширилади.

Республикада Техник регламентга 2-илованинг 1-иловасида келтирилган компонентларнинг синовларни амалга оширувчи аккредитациядан ўтган синов лабораториялари мавжуд бўлмаганда, мазкур талаблар асосида расмийлаштирилган турини тасдиқлаш хабарномалари эътироф этилади.

Техник воситаси тавсифига киритилган вариант ва версияларни (агар мавжуд бўлса) бирлаштирувчи бир турдаги техника воситаси учун битта мувофиқлик сертификати расмийлаштирилади.

Ёруғлик чироқларининг турли функционал гуруҳлари учун битта мувофиқлик сертификати беришга рухсат этилади.

19. Олдин фойдаланилган ёки ишлаб чиқарувчининг ўз эҳтиёжи учун ишлаб чиқарилган машина, шунингдек, машинани таъмирлашга (техник хизмат кўрсатиш) ишлатилган бутловчи буюмлар ва эҳтиёт қисмларининг мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлиги тасдиқланмайди.

20. Техника воситасининг мувофиқлиги сертификатлаштириш шаклида қуйидаги схемаларда тасдиқланади:

1С схема-туркум ишлаб чиқариладиган техника воситасини сертификатлаштиришда қўлланилади. Бунда ариза берувчи ишлаб чиқарувчи (унинг ваколатли вакили) ҳисобланади ҳамда сертификатланган техника воситасини мувофиқлик белгиси билан тамғаланишини таъминлайди;

2С схема — ишлаб чиқарувчида менежмент тизимларининг сертификати мавжуд бўлган ва туркум ишлаб чиқариладиган техника воситаси учун қўлланилади. Бунда ариза берувчи ишлаб чиқарувчи (унинг ваколатли вакили) ҳисобланади ҳамда сертификатланган техника воситасини мувофиқлик белгиси билан тамғаланишини таъминлайди;

3С схема — техника воситасининг тўпи учун қўлланилади. Бунда ариза берувчи ишлаб чиқарувчи (унинг ваколатли вакили) ёки сотувчи (импорт қилувчи) ҳисобланади ҳамда сертификатланган техника воситасини мувофиқлик белгиси билан (импорт қилинган техника воситаси ариза берувчига қулай шаклда) тамғаланишини таъминлайди;

4С схема — ягона (битта) техника воситаси учун қўлланилади (мазкур Техник регламентда белгиланган синаш ва ўлчаш ишларини ўтказиш жараёнида техник воситасига путур етказмаган ҳолда). Бунда ариза берувчи ишлаб чиқарувчи (унинг ваколатли вакили) ёки сотувчи (импорт қилувчи) ҳисобланади.

21. Техника воситаси белгиланган тартибда аккредитация қилинган сертификатлаштириш органи томонидан сертификатланади.

Техника воситасини сертификатлаштириш учун синаш ишлари аккредитациядан ўтган синов лабораториялари томонидан амалга оширилади.

22. Ариза берувчи техника воситасини сертификатлаштириш учун сертификатлаштириш органига қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ариза беради.

Аризага қуйидаги келтирилган ҳужжатларни қўшимча сифатида илова қилиниши мумкин:

а) аккредитациядан ўтган синов лабораториялари томонидан мазкур Техник регламентга 2-илованинг 1-иловасида келтирилган техника воситаларига индивидуал қўйиладиган талаблар бўйича берилган синов баённомалари. Ушбу синов баённомалари, шу жумладан, аввал бошқа мувофиқлик сертификати берилган баённомаларни қуйидаги шартлар билан тақдим этишга рухсат берилади:

тақдим этилган синов баённомаси қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ ҳақиқий деб топилган бўлса;

синаш ишларини ўтказиш учун намунани танлаш ҳамда синаш бўйича синов баённомаси сертификатлаштириш органи томонидан тақдим қилинган бўлса;

синовдан ўтказилган намуна сертификатлаштириш учун эълон қилинган техника воситаларига хос бўлса;

техника воситаси ёки компонентлар конструкциясида уларнинг хавфсизлигига таъсир этувчи ўзгаришлар бўлмаса;

техника воситасини муомалага чиқариш жараёнида ишлаб чиқарувчининг мазкур Техник регламент талабларига риоя этиши бўйича республика ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан белгиланган талабларга риоя қилмаслик ҳолатлари мавжуд бўлмаса;

б) турни тасдиқлаш хабарномаси мавжуд бўлса. Ишлаб чиқарувчи (унинг ваколатли вакили) томонидан турни тасдиқлаш хабарномасининг қоғоздаги нусхасини тақдим этишга рухсат берилади. Бунда инглиз, француз ёки рус тилида ёзилган тасдиқловчи хабарномани ўзбек тилига таржима қилиш талаб этилмайди;

в) мазкур Техник регламент талабларидан алоҳида талабларга мувофиқлик сертификатлари мавжуд бўлса.

23. Аризага илова қилинадиган ҳужжатлар Ўзбекистон Республикасининг давлат тилидаги таржимаси билан тақдим этилиши шарт.

24. Техник воситаларининг мувофиқлигини баҳолаш (тасдиқлаш)да мазкур Техник регламентга 2-иловадаги хавфсизлик талабларини синовдан ўтказиш учун Ўзбекистон Республикасида аккредитациядан ўтган синов лабораторияларидан фойдаланилади. Агар синаш имконияти мавжуд бўлмаганда БМТ қоидаларига асосан расмийлаштирилган хабарномалар қабул қилинади.

25. Сертификатлаштириш органи техника воситасини идентификация қилиш ва ҳужжатларнинг техника воситасининг мувофиқлигини тасдиқлаш учун яроқлилигини белгилаш ҳамда мувофиқлик сертификатини бериш учун асос бўлиши мумкинлигини аниқлаш мақсадида 5 иш куни ичида ариза берувчи томонидан тақдим этилган ариза ва унга илова қилинган ҳужжатлар тўплами, шу жумладан, техник ҳужжатлар кўриб чиқади ҳамда таҳлил қилади.

Сертификатлаштириш органи ариза берувчи томонидан тақдим этилган ариза ва унга илова қилинган ҳужжатларни қуйидаги нуқтаи назардан кўриб чиқади ва таҳлил қилади:

аризанинг тўғри тўлдирилганлиги;

ариза билан бирга тақдим этилган ҳужжатлар тўпламида материаллар тўлиқ ва етарлилиги.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Халқаро шартномаларга қўшилиш тўғрисида» 2018 йил 12 февралдаги ПҚ-3526-сон қарори билан Ўзбекистон Республикаси қўшилган Бирлашган Миллатлар Ташкилоти қоидаларида мазкур Техник регламентга 2-илованинг 1-иловасида келтирилган техника воситалари учун синов баённомалари ва турни тасдиқлаш хабарномаси далил сифатида тақдим этилса, сертификатлаштириш органи компонентларни идентификация қилгандан кейин ушбу банднинг « а », « б », « в » ва «г» кичик бандларида келтирилган тадбирларни ўтказмасдан, турни тасдиқлаш хабарномаси асосида ушбу банднинг «д» кичик бандига кўра мувофиқлик сертификатини расмийлаштиради.

Мувофиқлик сертификатида сертификатлаштириш схемаси ўрнига «х» ҳарфи кўрсатилади.

Сертификатлаштириш органи қуйидаги тадбирларни амалга оширади:

а) етишмаётган далилларни олиш учун:

намунани танлайди ва мазкур Техник регламентнинг 3 ва 4-бобларида белгиланган талабларга ҳамда 22-бандда келтирилган ҳужжатларга мувофиқлигини белгилаш орқали техника воситасини идентификация қилади;

мазкур Техник регламентга мувофиқлигини тасдиқлаш учун техника воситасининг намунасини миллий аккредитация тизими реестрига киритилган синов лабораториясига юборади;

б) ишлаб чиқариш ҳолатини таҳлил қилади (1С-схема бўйича).

қуйидагилар ишлаб чиқариш ҳолатини таҳлил қилиш учун текшириш объектлари ҳисобланади:

техник воситасининг техник (лойиҳавий ва (ёки) конструкторлик ва (ёки) технологик ва (ёки) фойдаланиш) ҳужжатлари;

муомалага чиқарилаётган техника воситасининг мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлигига таъсир этувчи тадбирларни амалга оширувчи ходимнинг малакаси;

ишлаб чиқариш инфратузилмаси (ишлаб чиқарувчининг ҳудудида жойлашган ва ишлаб чиқаришни ташкил этиш учун зарур бўлган объектлар (бинолар, транспортлар ва бошқалар) мажмуаси);

дастгоҳлар (технологик жиҳозлар), шунингдек, уларга техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш;

назорат, синаш ва ўлчаш ускуналарини бошқариш;

техника воситасининг мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлигини таъминлаш учун зарур бўладиган ўлчаш воситалари;

сертификатланаётган техника воситасининг (хомашё, материаллар, бутловчи қисмлар) хавфсизлик кўрсаткичларига таъсир қилувчи сотиб олинган воситаларнинг назорати;

мазкур Техник регламентда белгиланган мажбурий талаблар бажарилишини назорат қилиш билан боғлиқ бўлган тайёр техника воситасини қабул қилиш назорати ва даврий синовлар;

тайёр техника воситасини тамғалаш, сақлаш, қадоқлаш ва сақлаш шартлари;

истеъмолчи билан ўзаро ҳамкорлик (шу жумладан, ишлаб чиқарувчининг техника воситасига оид шикоятларни кўриб чиқиши);

тузатишлар киритиш ва олдиндан огоҳлантириш тадбирлари;

в) сертификатланаётган техника воситасини барқарор ишлаб чиқаришни таъминлаш учун сертификатланган ишлаб чиқариш сифатини бошқариш тизимининг ёки компонентларини ишлаб чиқиш ва ишлаб чиқариш қобилиятини мазкур Техник регламент талабларига жавоб беришини (2С-схема бўйича) баҳолайди;

г) мазкур банднинг « а », « б » ва «в» кичик бандларига ва танланган сертификатлаштириш схемасига мувофиқ амалга оширилган сертификатлаштириш ишлари натижаларини умумлаштиради;

д) ўтказилган таҳлилларнинг ижобий натижаларига кўра техника воситасига мувофиқлик сертификатини қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда расмийлаштиради.

Мувофиқлик сертификати:

четдан келтирилган техника воситасига — техника воситанинг яроқлилик ёки кафолат муддатига;

битта ташқи савдо шартномаси доирасида четдан келтирилган техник воситасига — техника воситасининг ҳажми ёки сонини кўрсатган ҳолда шартноманинг амал қилиш муддатига, бироқ сертификат олинган санадан бошлаб уч календарь йилидан ошмаган муддатга;

туркум ишлаб чиқариладиган техника воситасига — уч йил муддатга расмийлаштирилади.

Бунда туркум ишлаб чиқариладиган техника воситаси учун расмийлаштирилган мувофиқлик сертификатининг амал қилиш даврида ишлаб чиқарилган техника воситаси сертификатланган деб ҳисобланади ҳамда қайта сертификатлаштирилмайди.

Мувофиқлик белгиси ва техника воситасига қўшиб юбориладиган ва эксплуатация ҳужжатларида қайд этиладиган ишлаб чиқариш санаси техника воситаси сертификатлаштирилганлигини тасдиқловчи асос бўлиб хизмат қилади.

Туркум ишлаб чиқариш учун расмийлаштирилган мувофиқлик сертификати уни расмийлаштириш учун асос бўлган синов ва ўлчашдан ўтказиш мақсадида танлаб олинган намуналар ишлаб чиқарилган санадан бошлаб ишлаб чиқарилган маҳсулотларга ҳам тааллуқлидир.

26. Ишлаб чиқарувчи (унинг ваколатли вакили) ёки сотувчи:

а) мазкур Техник регламентнинг 5-бобида назарда тутилган ҳолларда, техника воситасини ягона белги билан тамғаланган ҳолда бозорга чиқарилишини таъминлайди;

б) мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлигини тасдиқлаш жараёни тугагандан кейин техника воситаси учун қуйидагилардан иборат ҳужжатлар тўплами шакллантирилади:

мазкур Техник регламентнинг 22-бандида келтирилган ҳужжатлар, синов баённома(лар)и, турни тасдиқлаш хабарномалари ва мувофиқлик сертификатлари;

сертификатлаштириш схемасида назарда тутилган ҳолларда ишлаб чиқариш ҳолатини таҳлил қилиш натижалари;

мувофиқлик сертификати.

27. Сертификатлаштирилган техника воситасини даврий баҳолаш (агар сертификатлаштириш схемасида (1С-схема бўйича) назарда тутилган бўлса) мувофиқлик сертификатини расмийлаштирган сертификатлаштириш органи томонидан сертификатнинг тўлиқ амал қилиш муддатида қуйидаги усуллардан бир ёки бир нечтаси қўллаган ҳолда амалга оширилади:

а) техника воситаси намунасини идентификация қилиш, синаш ва ўлчаш ишларини ўтказиш;

б) ишлаб чиқаришни баҳолаш.

Биринчи даврий баҳолаш техника воситаси сертификатлаштирилган санадан кейин ўн икки ойдан кечиктирилмасдан ўтказилади.

Кейинги даврий баҳолаш ҳар йили сертификатлаштириш органи раҳбари томонидан тасдиқланадиган даврий баҳолаш режа-жадвалига мувофиқ, бироқ аввалги даврий баҳолаш ўтказилган санадан бошлаб ўн икки ойдан кечиктирилмасдан ўтказилади.

28. Мувофиқлик сертификати расмийлаштирилган техника воситасининг конструкциясига ёки ишлаб чиқариш технологиясига, техника воситасининг мувофиқлигига таъсир этиши мумкин бўлган ўзгартиришлар киритилганда, ариза берувчи ушбу техника воситасини муомалага чиқаришдан олдин мувофиқлик сертификатини расмийлаштирган сертификатлаштириш органига техника воситаси бўйича киритилган ўзгартиришларни тасдиқловчи ҳужжатларни илова қилган ҳолда ёзма равишда маълум қилади.

Сертификатлаштириш органи ариза берувчининг хабарномасини олган кундан бошлаб 10 иш куни ичида ўзгартиришлар киритилган техника воситаси намунаси бўйича синаш ва ўлчаш ишларини ўтказиш ёки ишлаб чиқаришни баҳолаш (сертификатлаштириш схемасида назарда тутилган бўлса) зарурлиги тўғрисида ёхуд бунга эҳтиёж йўқлиги ҳақида қарор қабул қилади.

Сертификатлаштириш органининг қарори ариза берувчига бевосита ёки электрон почта орқали юборилади.

29. Агар сертификатлаштириш органи ўзгартиришлар киритилган техника воситаси намунасини ёки ишлаб чиқаришни баҳолаш учун синаш ва ўлчаш ишларини ўтказишга зарурат йўқлиги тўғрисида қарор қабул қилса, ариза берувчи ушбу қарор ҳақидаги хабарномани олгандан кейин конструкцияси ёки ишлаб чиқариш технологиясига ўзгартириш киритилган техника воситасини муомалага чиқаришга рухсат этилади.

30. Агар сертификатлаштириш органи ўзгартиришлар киритилган техника воситасининг намунасида синаш ва ўлчаш ишларини ўтказиш ёки ишлаб чиқаришни баҳолаш (ишлаб чиқаришни баҳолаш сертификатлаштириш схемасида назарда тутилган бўлса) зарурлиги тўғрисида қарор қабул қилса, ушбу тадбирларни амалга ошириш учун ариза берувчи билан сертификатлаштириш органи ўртасида шартнома тузилади.

Амалга оширилган тадбирлар натижаларига кўра сертификатлаштириш органи ўзгартиришлар киритилган техника воситаси мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлиги ёки мувофиқ эмаслиги тўғрисида қарор қабул қилади. Ушбу қарорлар ариза берувчига бевосита ёки электрон почта орқали юборилади.

Сертификатлаштириш органи ўзгартиришлар киритилган техника воситасининг мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлиги тўғрисидаги қарорда ариза берувчини ушбу техника воситасини амалдаги мувофиқлик сертификати билан муомалага чиқариш мумкинлиги ёки бунинг акси бўлганда, мумкин эмаслиги ҳақида хабардор қилади.

Ариза берувчи белгиланган муддатда камчиликларни бартараф этгунга қадар сертификатлаштириш органи томонидан амалдаги мувофиқлик сертификатининг амал қилиши тўхтатиб турилади.

Ариза берувчи сертификатлаштириш органи қароридан норози бўлган тақдирда, қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда судга мурожаат қилиши мумкин.

31. Агар ариза берувчи камчиликларни белгиланган муддатда бартараф этмаса, сертификатлаштириш органи техника воситасининг мувофиқлик сертификатининг амал қилишини тугатиш тўғрисида қарор қабул қилади ҳамда ушбу қарор тўғрисидаги хабарномани ариза берувчига бевосита ёки электрон почта орқали етказади.

32. Сертификатлаштириш органи томонидан мазкур Техник регламентнинг 32 — 34-бандларида назарда тутилган тадбирлар натижалари асосида берилган ҳужжатлар далилий ашёлар тўпламига киритилади ҳамда ариза берувчи ушбу ҳужжатларни қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ тегишли республика ижро этувчи ҳокимият органларига (талабига биноан) ҳамда бошқа манфаатдор ташкилотларга тақдим этади.

33. Техника воситасини 1С ёки 2С схемалар бўйича сертификатлаштириш учун ариза берувчи сифатида қатнашган ва мувофиқликни баҳолаш ишлари тугагандан кейин техника воситаси учун тегишли ҳужжатлар тўпламига эга бўлган ишлаб чиқарувчи (унинг ваколатли вакили) мувофиқлик сертификатини берган сертификатлаштириш органига сертификатлаштиришнинг ижобий натижалари асосида мазкур Техник регламентга 2-илованинг 1-иловасида келтирилган компонентларга мувофиқлик сертификатини олиш бўйича мурожаат қилиш ҳуқуқига эга.

Техника воситаси сотилгандан кейин унга хизмат кўрсатиш учун эҳтиёт қисмлар сифатида етказиб берилган компонентларга мувофиқлик сертификати техника воситасининг мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлигини тасдиқлаш натижаларига кўра қуйидаги шартларда берилиши мумкин:

техника воситасини йиғиш усулида ишлаб чиқариш учун ҳамда техника воситаси сотилгандан кейин унга хизмат кўрсатиш учун етказиб берилган компонентларнинг бир хиллиги (техника воситасининг техник таърифида тегишли маълумотларни мавжудлиги);

ишлаб чиқарувчи (унинг ваколатли вакили) эҳтиёт қисмлар сифатида тақдим этган компонентлар тегишли техника воситасини йиғиш учун етказиб берилган ёки етказиб берилаётган компонентлар билан бир хил эканлигини тасдиқловчи далилларни тақдим этганда.

Техника воситасини ишлаб чиқариш тўхтатилганда ва мос равишда мувофиқлик сертификатининг амал қилиш муддати тугаганда, ишлаб чиқарувчи (ёки ваколатли вакили) техника воситаси учун ўзи томонидан ишлаб чиқарилган ва эҳтиёт қисмлар сифатида етказиб берилган компонентларга мувофиқлик сертификатини олиш учун ариза бериши мумкин. Бунда яроқлилик муддати 5 йилдан кўп бўлмаган, туркум ишлаб чиқарилган компонентлар (компонентлар партияси (донабай маҳсулот) учун амал қилиш муддати белгиланмайди. Мувофиқлик сертификатида техника воситаси партиясининг ўзига хос хусусияти, идентификация рақами, жўнатиш ҳужжатлари ҳақидаги маълумотлар ва бошқалар кўрсатилади.

Компонентларга мувофиқлик сертификати техника воситасининг божхона ҳудудида муомалага чиқариш муддати тугаши вақтида амалдаги талабларга мувофиқ сертификатлаштириш органининг компонентларни ишлаб чиқариш ҳолати таҳлилининг ижобий натижасига кўра берилиши мумкин.

34. Мазкур Техник регламентнинг 26-банди «б» кичик банди талабларига мувофиқ техника воситаси ёки компонентлар учун ҳужжатлар тўплами қуйидаги муддатда сақланиши керак:

туркум ишлаб чиқарилган техника воситаси ёки компонентлар учун — ушбу техника воситаси ёки компонентлар ишлаб чиқаришдан олиб ташланган (ишлаб чиқариш тўхтатилган) санадан бошлаб камида ўн йилдан кам бўлмаган муддатда ишлаб чиқарувчида (ёки ваколатли вакилида);

техника воситаси ёки компонентлар тўплами учун — тўпламдан охирги техника воситаси сотилган санадан бошлаб ўн йилдан кам бўлмаган муддатда ишлаб чиқарувчида (ёки ваколатли вакилида) ёки сотувчида.

5-боб. Мувофиқлик белгиси билан тамғалаш

35. Мазкур Техник регламентнинг 4-бобида келтирилган хавфсизлик талабларига жавоб берадиган ва мувофиқликни баҳолашдан ўтган техника воситаси мувофиқлик белгиси билан тамғаланиши керак.

36. Техника воситаси Ўзбекистон Республикаси бозорида маҳсулотларнинг мувофиқлик белгиси билан бозорга муомалага чиқарилгунга қадар тамғаланади.

37. Ўзбекистон Республикаси бозорида маҳсулотларнинг мувофиқлик белгиси техника воситасининг ҳар бир миқдорига ва унинг бутун ишлаш муддати давомида аниқ ва равшан тасвирни таъминлайдиган усулда қўлланилади, шунингдек, техника воситасининг фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)сига ҳам киритилади.

Ўзбекистон Республикаси бозорида маҳсулотларнинг мувофиқлик белгиси техника воситасининг ўзига нисбатан қўлланилади.

38. Ўзбекистон Республикаси бозорида маҳсулотларнинг мувофиқлик белгиси билан тўғридан-тўғри ҳар бир компонент (техник жиҳатдан мумкин бўлса) ва қадоқ тамғаланади, шунингдек, унга илова қилинган фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да кўрсатилади.

39. Техника воситаси барча техник регламентлар талабларига мос бўлса, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси бозорида маҳсулотларнинг мувофиқлик белгиси қўлланилиши назарда тутилса, ушбу техника воситаси мувофиқлик белгиси билан тамғаланади.

6-боб. Ўтиш даври

40. Мазкур Техник регламент кучга кирган кундан бошлаб муомалага чиқарилаётган техника воситаларининг хавфсизлиги бўйича амалдаги техник жиҳатдан тартибга солишга оид норматив ҳужжатларнинг ушбу Техник регламентга зид бўлмаган қисмлари қўлланилади.

Мазкур Техник регламент кучга киргунга қадар Ўзбекистон Республикаси Миллий сертификатлаш тизимида белгиланган қоидалар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ мажбурий мувофиқликни баҳолаш лозим бўлган техника воситаларига қўлланилади.

Техник регламент кучга киргунга қадар олинган мувофиқлик сертификати амалдаги техник регламентларда белгиланган муддат давомида амал қилади.

7-боб. Техник регламент талабларига риоя этилиши бўйича давлат назорати

41. Муомалага чиқарилаётган техника воситаларининг хавфсизлиги билан боғлиқ жараёнларнинг мазкур Техник регламент талабларига риоя этилиши устидан давлат назорати Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги ҳамда Агросаноат мажмуи устидан назорат қилиш инспекцияси, шунингдек, ўз ваколатлари доирасида бошқа ваколатли органлар томонидан амалга оширилади.

8-боб. Якунловчи қоидалар

42. Мазкур Техник регламент талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.

Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентга 1-ИЛОВА

Техник регламент талаблари қўлланиладиган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналари, уларнинг тизимлари, компонентлари ва алоҳида техник қисмлари

Т/р Маҳсулотлар номи ТИФ ТН коди I. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторлари (Т ва С тоифалар) 1. Занжир юритмали тракторлар 8701 30 000 1 8701 30 000 9 2. Двигатель қуввати 18 кВт дан катта бўлмаган ғилдиракли тракторлар 8701 91 100 0 8701 91 900 0 3. Двигатель қуввати 18 кВт дан катта, аммо 37 кВт дан ортиқ бўлмаган ғилдиракли тракторлар 8701 92 100 0 8701 92 900 0 4. Двигатель қуввати 37 кВт дан катта, аммо 75 кВт дан ортиқ бўлмаган ғилдиракли тракторлар 8701 93 100 0 8701 93 900 0 5. Двигатель қуввати 75 кВт дан катта, аммо 130 кВт дан ортиқ бўлмаган ғилдиракли тракторлар 8701 94 100 0 8701 94 100 9 6. Двигатель қуввати 90 кВт дан катта, аммо 130 кВт дан ортиқ бўлмаган, ўрмон хўжалиги учун мўлжалланган янги, ғилдиракли ёғоч ташиш тракторлари (скиддерлар) 8701 94 100 1 7. Двигатель қуввати 130 кВт дан катта бўлган ғилдиракли тракторлар 8701 94 100 0 8701 94 900 0 8. Двигатель қуввати 130 кВт дан катта бўлган, ўрмон хўжалиги учун мўлжалланган янги, ғилдиракли ёғоч ташиш тракторлари (скиддерлар) 8701 95 100 1 9. Бошқалар 8701 95 100 9 II. Тиркамалар (R тоифа) 10. Қишлоқ хўжалиги учун тиркамалар ва ярим тиркамалар, бункерли қайта юклагич тиркамалари, ўғит сочгич тиркамалари 8716 20 000 0 III. Алмашадиган тиркама машиналар (S тоифа) 11. Бункерли қайта юклагич тиркамалар, ўгитларни сочгич тиркамалари 8716 20 000 0 12. Ерга ишлов бериш учун тиркама ва ярим тиркама машиналар (плуглар, дискли бороналар, ер юмшатгичлар, культиваторлар, бороналар, фрезалар ва бошқалар) 8432 10 000 0 8432 21 000 0 8432 29 100 0 8432 29 300 0 8432 29 500 0 8432 29 900 0 13. Тиркама ва ярим тиркама сеялкалар, экувчи ва кўчат ўтқазувчи машиналар 8432 39 110 0 8432 39 190 0 8432 39 900 0 8432 31 110 0 8432 31 190 0 8432 31 900 0 14. Тиркама ва ярим тиркама органик ва ноорганик ўғитларни сочгичлар ва тақсимлагичлар 8432 41 000 0 8432 42 000 0 8432 80 000 0 15. Тиркама ва ярим тиркама ўроқ машиналари ва пичан тайёрлаш учун бошқа машиналар 8433 20 100 0 8433 20 500 0 8433 20 900 0 8433 30 000 0 16. Тиркама ва ярим тиркама ҳайвонлар учун емни аралаштиргич-тарқатгичлар 8436 10 000 0 17. Тиркама ва ярим тиркама пуркагичлар 8424 49 910 0 8424 49 990 0 18. Илдизлар ёки илдиз-меваларни йиғиш учун тиркама ва ярим тиркама машиналар 8433 53 100 0 8433 53 300 0 8433 53 900 0 19. Тиркама ва ярим тиркама силос ўриш машиналари 8433 59 110 1 8433 59 110 9 8433 59 190 0 IV. Транспорт воситалари компонентлари 20. Тракторлар кабинаси 8707 90 900 9 21. Ёритиш фаралари (яқинни, узоқни, туманга қарши фаралар), тўхташ чироқлари, бурилиш кўрсаткичлари, орқа давлат рақами белгисини ёритиш мосламалари, габарит чироқлар ва тормозлаш ишоралари, нурқайтаргич мосламалари 8512 90 900 2 22. Трактор спидометри 9029 20 310 1 23. Орқани кўриш кўзгулари 7009 10 000 1 24. Хавфсизлик камарлари 8708 21 900 1 25. Олд (пешойна), орқа ва бошқа ойналар 7007 11 100 1 26. Оператор ўриндиғи 9401 20 000 1 27. Тезликни чеклаш қурилмаси 8409 99 000 1 28. Товушли ишора (сигнал) қурилмаси 8512 30 100 1 29. Тракторни тортиш-илиш механик боғлаш қурилмаси 8708 29 900 9 30. Двигателни газсимон ёнилғи билан таъминлаш ускуналари 8409 91 000 8 31. Шиналар 8708 70 000 0 8708 70 100 0 8708 70 500 0 8708 70 500 1 8708 70 500 9 8708 70 910 0 8708 70 910 1 8708 70 910 9 8708 70 990 0 8708 70 990 1 8708 70 990 9 32. Сиқилишдан алангаланувчи поршенли ички ёнув двигателлари (дизель ёки ярим дизель): 8408 20 000 0 8408 20 100 0 8408 20 310 0 8408 20 350 0 8408 20 370 0 V. Қишлоқ ва ўрмон хўжалигида қўлланиладиган ўзиюрар, осма, ярим осма ва ўрнатиладиган машиналар 33. Ерни тайёрлаш ва қайта ишлов бериш учун қишлоқ хўжалиги, боғдорчилик ёки ўрмон хўжалиги машиналари: плуглар; 8432 10 000 0 дискли бороналар; 8432 21 000 0 ер юмшатгичлар ва культиваторлар; 8432 29 100 0 бороналар; 8432 29 300 0 ер фрезалар; 8432 29 500 0 бошқалар. 8432 29 900 0 34. Сеялкалар, экувчи ва кўчат ўтқазувчи машиналар 8432 31 110 0 8432 31 190 0 8432 31 900 0 8432 39 110 0 8432 39 190 0 8432 39 900 0 35. Органик ва ноорганик ўғитларни сочгичлар ва тақсимлагичлар 8432 41 000 0 8432 42 000 0 8432 80 000 0 36. Ўроқ машиналари, шу жумладан, тракторларга ўрнатиладиган 8433 20 100 0 8433 20 500 0 8433 20 900 0 37. Пичан тайёрлаш учун бошқа машиналар 8433 30 000 0 38. Сомонни ёки пичанни кипларга қадоқлаш учун пресслар, шу жумладан, пресс-йиғувчилар 8433 40 000 1 8433 40 000 9 39. Қишлоқ хўжалиги экинлари маҳсулотларини йиғиш ёки янчиш учун машиналар ёки механизмлар (дон ўриш комбайнлари, пахта териш комбайнлари (машиналари) ва бошқалар) 8433 51 000 1 8433 51 000 9 8433 52 000 0 40. Илдизлар ёки илдиз-меваларни йиғиш учун машиналар 8433 53 100 0 8433 53 300 0 8433 53 900 0 41. Силос йиғиш комбайнлари 8433 59 110 1 8433 59 110 9 8433 59 190 0 42. Узум йиғиш комбайнлари 8433 59 850 1 43. Бошқалар 8433 59 850 9 VI. Боғ-полизчилик ва ўрмончиликда қўлланиладиган механизациялашган кичик механизация воситалари, шу жумладан электрлаштирилганлар: 44. Мотоблоклар 8701 10 000 0 45. Мотокультиваторлар 8432 29 100 0 46. Майсазорлар, боғлар ёки спорт майдончалари учун ўроқ машиналар (моторли, горизонтал текисликда айланадиган кесиш қисми билан) 8433 11 100 0 8433 11 510 0 8433 11 590 0 8433 11 900 0 8433 19 100 0 8433 19 510 0 8433 19 590 0 8433 19 700 0 8433 19 900 0 47. Тиркамали, ярим тиркамали, осиладиган, ярим осиладиган, ўрнатиладиган, кичик ўлчамли тракторлар ва мотоблокларга агрегатланадиган машиналар: ерни тайёрлаш ва қайта ишлов бериш машиналари (плуглар, дискли бороналар, ер юмшаткичлар ва культиваторлар, бороналар, ер фрезалар ва бошқалар); 8432 10 000 0 8432 21 000 0 8432 29 100 0 8432 29 300 0 8432 29 500 0 8432 29 900 0 ўроқ машиналари; 8433 20 500 0 8433 20 900 0 илдизларни ёки илдиз-меваларни йиғиш учун машиналар. 8433 53 100 0 VII. Чорвачилик, паррандачилик ва озуқа тайёрлаш учун машиналар 48. Сут соғиш қурилмалари ва аппаратлари, сутни ишлаш ва қайта ишлаш учун ускуналар: сут соғиш қурилмалари ва аппаратлари; 8434 10 000 0 сутни ишлаш ва қайта ишлаш ускуналари. 8434 20 000 0 49. Ҳайвонлар жунини олиш машиналари 8510 20 000 0 50. Гўнгни скреперли йиғиштириш тизими 8428 39 900 9 51. Паррандачиликда парваришлаш ва гўнгни йиғиштириш тизимлари 8436 29 000 0 52. Ҳайвонларни ташиш учун тиркамалар ва ярим тиркамалар 8716 39 000 0 53. Қишлоқ хўжалиги, боғдорчилик, ўрмон хўжалиги, паррандачилик ёки асаларичилик учун ускуналар: ҳайвонларга озиқа тайёрлаш учун машиналар ва механизмлар; 8436 10 000 0 инкубатор ва брудерлар; 8436 21 000 0 бошқалар. 8436 29 000 0 54. Ўрмон хўжалигида ағдарувчи, ағдарувчи-жойлаштирувчи, кўп операция бажарувчи машиналар 8436 80 100 1 8436 80 100 2 8436 80 100 9 8436 80 900 0 55. Қишлоқ хўжалигида фойдаланиш учун махсус мўлжалланган юклаш қурилмалари 8428 90 710 0 8428 90 780 0 56. Қишлоқ хўжалиги ёки боғдорчилик учун кўчма пуркагичлар 8424 41 100 0 8424 41 900 0 57. Қишлоқ хўжалиги ёки боғдорчилик учун пуркагичлар 8424 49 100 0 8424 49 910 0 8424 49 990 0 58. Қишлоқ хўжалиги ёки боғдорчилик учун бошқа қурилмалар 8424 82 100 0 8424 82 300 0 8424 82 910 0 59. Бошқалар 8424 82 990 0 60. Уруғларни, ғаллани ёки дуккакли сабзавотларни тозалаш, саралаш ёки калибровка қилиш учун машиналар 8437 10 000 0

Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентга 2-ИЛОВА

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва ушбу транспорт воситалари учун лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган тизим, компонент ва алоҳида техник бирликларнинг хавфсизлик талаблари ва экологик кўрсаткичлари

1-боб. Функционал хавфсизлик талаблари

1. Ишлаб чиқарувчи қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситаларини (кейинги ўринларда — техника воситаси) лойиҳалаш, ишлаб чиқариш ва монтаж қилиш жараёни техника воситасига хизмат кўрсатувчи ишчилар ва яқин атрофдаги бошқа шахсларнинг шикаст олиши хавфини истисно этиши лозим.

2. Ишлаб чиқарувчи техника воситалари, тизимлари, компонентлари ва алоҳида техник қисмларининг мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлиги, шунингдек, қуйидагиларни таъминлаши керак:

а) техника воситасининг конструктив бутунлиги;

б) техника воситасини бошқаришни енгиллаштирадиган тизимлар, хусусан, бошқарув рули ва тормозлаш тизими, шунингдек, такомиллаштирилган тормоз ва барқарорлик назоратининг электрон тизимлари;

в) ҳайдовчига кўрувчанлик даражаси, техник ҳолат ҳамда атроф-муҳит тўғрисида ахборот бериш тизимлари, шу жумладан, ойна, кўзгу ва огоҳлантириш тизимлари;

г) техника воситасини ёритиш тизимлари;

д) техника воситасининг унда ишловчилар хавфсизлигини таъминлайдиган ички жиҳозланиши, шу жумладан бош қўйгич, хавфсизлик камари, эшиклар;

е) техника воситасининг ташқи кўриниши ва аксессуарлар;

ж) товушли ишора (сигнал) қурилмалари;

з) иситиш ва совитиш тизимлари;

и) рухсатсиз фойдаланишнинг олдини олиш учун қурилмалар;

к) техника воситасини идентификациялаш тизимлари;

л) вазни ва габаритларининг техник тавсифларга мослиги;

м) электр хавфсизлик, шу жумладан, статик электр хавфсизлиги;

н) орқа ҳимоя конструкциялари;

о) ён ҳимоя;

п) юк ортиш-тушириш платформалари;

р) тортиш қурилмалари;

с) шиналар;

т) сачрашларни сўндирувчи тизимлар;

у) орқага юриш узатмаси;

ф) занжир юритмалар;

х) электромагнит мослашувчанлик;

ц) механик боғланишлар, шу жумладан, монтажда хатоликларнинг истисно этилиши.

Кабинасиз транспорт воситаларига ушбу банднинг «д» кичик бандидаги «эшик» жумласи ва «з» кичик бандлари тааллуқли эмас.

3. Мазкур бобда кўрсатилган Функционал хавфсизлик талабларининг 1 ва 2-бандлари талаблари техника воситасига, шунингдек, ушбу техника воситаси учун мўлжалланган тизим, компонент ва алоҳида техник қисмларга нисбатан қўлланилади.

4. Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлигининг Ўзбекистон стандартлар институти Стандартлаштириш бўйича техник қўмита билан биргаликда функционал хавфсизликнинг юқори даражасига эришишни таъминлаш мақсадида ушбу Хавфсизлик талабларининг 2-бандида кўрсатиб ўтилган объектлар учун батафсил техник талаблар, шу жумладан қаерда қўлланилишига қараб синов усуллари ва чегара қийматлари тўғрисидаги ҳужжатларни қабул қилиш ҳуқуқига эга.

Ушбу Хавфсизлик талаблари техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларда назарда тутилган функционал хавфсизлик даражасини сақлаб туриш ёки оширишни ҳамда қуйидагиларни таъминлаши керак:

а) автомобиллар ва уларнинг тиркамалари каби тезлиги 40 km/h дан ортиқ бўлган техника воситаларининг тормозлаш самарадорлиги ҳамда тормозларнинг блокланишига қарши тизимлар (ABS) функционал хавфсизлик талабларига жавоб бериши;

б) қаттиқ йўл қопламаси юзасига шиналар ёки занжирлар томонидан энг юқори босим 0,8 МРа дан ошмаслиги лозим.

2-боб. Техника воситасининг иш жойи билан боғлиқ хавфсизлик талаблари

5. Ишлаб чиқарувчи техника воситасини лойиҳалаш, ишлаб чиқариш ва монтаж қилишда техника воситасини иш жойида эксплуатация қилиш жараёнида унинг техник хавфсизлигини таъминлаши лозим.

6. Ишлаб чиқарувчи техника воситаси ҳамда унинг тизимлари, компонентлари ва алоҳида техник қисмларининг қуйидагилар билан жиҳозланишини таъминлаши керак:

а) ағдарилиб кетганда ҳимояловчи конструкция (ROPS);

б) юқоридан тушаётган предметлардан ҳимояловчи конструкция (FOPS);

в) йўловчилар ўриндиқлари;

г) ҳайдовчини шовқиндан ҳимояловчи конструкция;

д) ҳайдовчи ўриндиғи;

е) бўш ўриндиқ ва ҳайдовчи ўриндиғига киришда, жумладан, сирпаниш, қоқилиш ёки йиқилишдан ҳимоя;

ж) қувват олиш тизими;

з) узатма компонентларининг ҳимояси;

и) хавфсизлик камарларини қотириш нуқталари;

к) хавфсизлик камарлари;

л) санчилувчи предметлардан ҳайдовчини ҳимоялаш конструкцияси (OPS);

м) ҳайдовчини хавфли моддалар таъсиридан ҳимоялаш конструкцияси;

н) деталь ва материалларнинг экстремал ташқи ҳарорат таъсиридан ҳимоялаш конструкцияси;

о) фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома);

п) назорат воситалари, шу жумладан, бошқариш, аварияга қарши ва автоматик тўхтатиш қурилмалари;

р) механик таъсирлардан, мазкур банднинг « а », « б », « ж » ва «л» кичик бандларида кўрсатиб ўтилганлар бундан мустасно, шу жумладан дағал юзалар, ўткир қирралар ва бурчаклар, суюқликлар ўтадиган қувурларнинг ёрилиши ва техника воситасининг назоратсиз ҳаракатидан ҳимоялаш конструкциялари;

с) техника воситасидан хавфсиз фойдаланиш ва техник хизмат кўрсатиш, шу жумладан хавфсиз тозалаш тизимлари;

т) тўсиқлар ва ҳимоя қурилмалари;

у) ахборот узатиш, огоҳлантириш ва тамғалаш тизимлари;

ф) материаллар ва маҳсулотлар;

х) аккумуляторли батареялар.

Кабинасиз транспорт воситаларига ушбу банднинг « а », « б », « г » ва «л» кичик бандларида кўрсатиб ўтилган талаблар тааллуқли эмас.

7. Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари, уларнинг тизим, компонент ва алоҳида техник бирликларига қўйилаётган хавфсизлик талаблари рўйхати 1-иловада келтирилган.

Мазкур Хавфсизлик талабларининг 5 ва 6-бандларида келтирилган талаблар Техник регламентнинг 1-иловасига мувофиқ техника воситаларига, шунингдек, ушбу техника воситаларининг тизимлари, компонентлари ва алоҳида техник қисмларига нисбатан қўлланилади.

8. Мазкур Хавфсизлик талаблари эргономика принципларини ҳисобга олган ҳолда (шу жумладан, йўл қўйиладиган нотўғри фойдаланиш, бошқарув тизимларининг қулайлиги, бошқарув элементларига рухсатсиз йўлатмаслик учун ҳайдовчини иш жойи, транспорт воситаси бўйича идентификация қилиш), Техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларда назарда тутилган барқарорлик ва ёнғин хавфсизлигини таъминлаши лозим.

3-боб. Экологик кўрсаткичлар

9. Ишлаб чиқарувчи лойиҳалаштирилган, ишлаб чиқарилган ва йиғилган техника воситасининг атроф-муҳитга салбий таъсирини энг паст даражага тушириши лозим.

10. Ишлаб чиқарувчи техника воситасини ҳамда унинг тизимлари, компонентлари ва алоҳида техник қисмларининг мазкур Техник регламентда зарарли моддалар ажратмалари ва ташқи шовқин даражасига қўйилган талабларга мувофиқлигини таъминлаши керак.

11. Трактор двигателларининг газлари таркибидаги зарарли моддалар ва чиқиндиларни атмосферага чиқариш даражасига қараб сиқилиш ҳисобига оловланадиган ички ёнув двигателли тракторлар ва ички ёнув двигателларининг таснифи ушбу Техник регламентга 4-иловада келтирилган.

12. Ташқи шовқиннинг аниқ чегараланган қийматлари қуйидаги даражалардан ошмаслиги керак:

иш ҳолатидаги юксиз массаси 1 500 kg дан юқори бўлган тракторлар учун — 89 dBa;

иш ҳолатидаги юксиз массаси 1 500 kg гача бўлган тракторлар учун — 85 dBa;

13. Мазкур Хавфсизлик талабларининг 9 ва 10-бандларида келтирилган талаблар Техник регламентнинг 1-иловасига мувофиқ техника воситасига, шунингдек, ушбу техника воситаси учун мўлжалланган тизимлар, компонентлар ва алоҳида техник қисмларга нисбатан қўлланилади.

4-боб. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги техника воситаси учун хавфсизлик талаблари

14. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги техника воситаси учун хавфсизлик талаблари Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг ғилдиракли транспорт воситалари, уларда ўрнатилиши ва/ёки қўлланилиши мумкин бўлган жиҳозлаш предметлари ва қисмлари учун глобал техник қоидаларга (кейинги ўринларда — БМТ қоидалари) мувофиқ ишлаб чиқилган ва мазкур Хавфсизлик қоидаларининг 1-иловасида келтирилган.

15. Техника воситасининг тоифалари мазкур Хавфсизлик талабларига 2-иловада келтирилган.

16. Фойдаланишда бўлган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги техника воситаси учун эҳтиёт қисмлар сифатида муомалага чиқарилган компонентлар қишлоқ ва ўрмон хўжалиги техника воситасига ўрнатилганда, унинг хавфсизлик даражаси муомалага чиқарилган пайтдаги хавфсизлик даражасига нисбатан камайтирилмаслиги керак.

17. Ушбу Техник регламент талаблари кучга кирган кундан олдин муомалага чиқарилган ёки ушбу Техник регламент талаблари кучга кириши муносабати билан ишлаб чиқарилиши тўхтатилган тракторлар учун компонентлар сифатида ишлаб чиқарилган трактор двигателларига қўйиладиган талаблар, зарарли моддаларнинг атроф-муҳитга ажратилиши даражаси бўйича бундай тракторлар муомалага чиқарилиши ёки ишлаб чиқарилиши тугаши пайтидаги амалда бўлган даражада ўзгаришсиз қолади.

18. БМТ қоидаларига мувофиқ ишлаб чиқилган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги техника воситаси ва компонентлари учун хавфсизлик талаблари уларнинг қўлланилиш соҳасига мувофиқ ва БМТ қоидаларида белгиланган ўтиш қоидаларини ҳисобга олган ҳолда қўлланилади.

19. Юқори чиқит ажратиш даражасидаги тракторлар ва двигателларга талабларни ушбу Техник регламент талабларида белгиланган муддатдан олдинроқ қўллашга, шунингдек, БМТ қоидаларига ушбу Техник регламент талабларида тасдиқланганидан кейин киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар талабларини қўллашга рухсат берилади.

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва ушбу транспорт воситалари учун лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган тизим, компонент ва алоҳида техник бирликларнинг хавфсизлик талаблари ва экологик кўрсаткичларига 1-ИЛОВА

Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари, уларнинг тизим, компонент ва алоҳида техник бирликларига қўйилаётган хавфсизлик талаблари рўйхати

T/р Транспорт воситаси, компонентининг тавсифи ёки кўрсаткич номи Ушбу Техник регламент талаблари ёки стандарт ёхуд БМТ қоидалари билан тавсифи ёки кўрсаткичларга қўйиладиган талаблар Ушбу Техник регламент талаблари ёки стандарт ёхуд БМТ қоидалари билан белгиланган назорат усуллари Транспорт воситасининг тоифаси T1a T1b Т2a T2b Т3a Т3b Т4.1a T4.1b Т4.2a T4.2b Т4.3a T4.3b Ca Cb (++) Ra Rb Sa Sb 1. Транспорт воситаси конструкциясининг бутунлиги Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 1-боб Транспорт воситасини ишлаб чиқарувчиси тегишли имзоланган баёнотни тақдим этиши керак Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Х Х Х Х 2. Максимал ҳисобий тезлик, тезлик регулятори ва тезликни чеклаш қурилмаси ГОСТ 30748, Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 2-боб ГОСТ 30748 (ISO 3965), БМТнинг 89-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 3. Тормоз қурилмалари ва тиркаманинг тормоз муфтаси Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 52-боб, БМТ ЕИК 13-сонли қоидаси, ISO 11512 ISO 11169 ГОСТ 12.2.002.3, ISO 11169, ISO 11512, ISO 5697, БМТнинг 13-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х 4. Тезкор тракторлар учун руль бошқаруви ГОСТ 33679 (ISO 10998), БМТ ЕИК 79-сонли қоидаси ГОСТ 33679 (ISO 10998), БМТнинг 79-сонли қоидаси - Х - Х - Х - Х - Х - Х - I - - - - 5. Руль бошқаруви ГОСТ 33679, ISO 15077 ISO 789-11, ГОСТ 33679 (ISO 10998), БМТнинг 79-сонли қоидаси Х - Х - Х - Х - Х - Х Х 1 - - - - - 6. Спидометр Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 4-боб Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 4-боб Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 7. Атрофни кўрувчанлик ва шамолдан тўсувчи ойналарнинг ойна тозалагичлари Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 5-боб ISO 5721-1, ISO 5721-2, БМТ ЕИК 71-сонли қоидаси ISO 5721-1, ISO 5721-2, БМТнинг 71-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 8. Ойналаш Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 6-боб, БМТ ЕИК 43-сонли қоидаси БМТнинг 43-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 9. Орқани кўриш кўзгуси Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 7-боб, БМТ ЕИК 46-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 81-сонли қоидаси БМТнинг 46-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 81-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 10. Ҳайдовчи учун ахборот тизимлари Ушбу Хавфсизлик талабларига 2-илова, 8-боб, ISO 3600 ISO 3600, ISO 26322-1, ISO 26322-2 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 11. Ёритиш ва ёруғлик ишораси қурилмаларини ўрнатиш БМТ ЕИК 86-сонли қоидаси БМТнинг 86-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Х Х Х Х ГОСТ 32431 (ISO 16154) ГОСТ 12.2.002 12. Транспорт воситаси йўловчиларини ҳимояси, шу жумладан, транспорт воситасининг ички жиҳозланиши, бош қўйгич, хавфсизлик камарлари, эшиклари Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 10-боб, ISO 26322-1, ISO 26322-2, БМТ ЕИК 25-сонли қоидаси, ISO 3776-1, ISO 3776-2, БМТ ЕИК 14-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 21-сонли қоидаси ISO 26322-1, ISO 26322-2, БМТ ЕИК 25-сонли қоидаси, ISO 3776-1, ISO 3776-2, БМТнинг 14-сонли қоидаси, БМТнинг 21-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 13. Транспорт воситасининг ташқи кўриниши ва аксессуарлари Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 11-боб Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 11-боб Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х 14. Товушли ишора (сигнал) қурилмаси БМТ ЕИК 28-сонли қоидаси, Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 12-боб, ГОСТ 12.2.019, ГОСТ 12.2.102 БМТнинг 28-сонли қоидаси, Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 12-боб Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 15. Иситиш ва совитиш тизимлари Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 13-боб, ISO 14269-2, БМТ ЕИК 122-сонли қоидаси ISO 14269-2, БМТнинг 122-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 16. Рухсатсиз фойдаланишни олдини олиш учун қурилмалар Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 14-боб, БМТ ЕИК 62-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 18-сонли қоидаси БМТнинг 62-сонли қоидаси, БМТнинг 18-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Z Z Х Х 17. Давлат рақами белгиси Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 15-боб Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 15-боб Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Х Х Х Х 18. Қонунчилик билан ўрнатилган ёрлик ва тамғалаш Ушбу Хавфсизлик талабларига 2-илова, 16-боб ГОСТ 26828 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Х Х Х Х 19. Габарит ўлчамлар ва шатакка олинадиган юк Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 17-боб ГОСТ 26025 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Х Х Х Х 20. Юк билан максимал массаси Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 18-боб Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 18-боб Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х 21. Балласт юклар Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 19-боб Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 19-боб Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - ' 22. Электр тизимларининг хавфсизлиги Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 20-боб Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 20-боб Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х 23. Ёқилғи баки Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 21-боб Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 21-боб Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 24. Орқадан ҳимоя қурилмаси Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 22-боб БМТнинг 58-сонли қоидаси - - - - - - - - - - - - - - Х Х - - 25. Ёнбош ХЯМОЯ Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 23-боб, БМТ ЕИК 73-сонли қоидаси БМТнинг 73-сонли қоидаси - - - - - - - - - - - - - - - Х - - 26. Юк платформалари Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 24-боб ГОСТ 12.2.002 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 27. Тортиш (шатакка олиш) қурилмалари Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 25-боб Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 25-боб Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 28. Шиналар Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 26-боб, БМТ ЕИК 106-сонли қоидаси БМТнинг 106-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х 29. Сачрашларни сўндирувчи тизимлар Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 27-боб ГОСТ 33107 - Х - Х - Х - Х - Х - Х - - - Х - - 30. Орқага юриш узатмаси Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 28-боб Кўриш орқали баҳолаш Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 31. Занжир юритмалар Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 29-боб ГОСТ 26025 - - - - - - - - - - - - Х Х - - - - 32. Механик боғланишлар ГОСТ 32774, БМТ ЕИК 55-сонли қоидаси ГОСТ 32774, БМТнинг 55-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Х Х Х Х 33. Ағдарилиб кетганда ҳимоя конструкцияси (ROPS) (динамик синовлар) ISO 3463, OECD 3-коди ISO 3463, OECD 3-коди Х Х - - - - - - Х Х Х Х - - - - - - 34. ROPS (занжир юритмали) ISO 3463-2013, OECD 8-коди ISO 3463-2013, OECD 8-коди - - - - - - - - - - - - Х Х - - - - 35. ROPS (статик синовлар) ISO 5700-2013, OECD 4-коди ISO 5700-2013, OECD 4-коди Х Х - - - - - - Х Х Х Х Х Х - - - - 36. ROPS, олд томонга ўрнатиладиган (ғилдираклар изи (колея) тор тракторлар' ISO 12003-1, OECD 6-коди ISO 12003-1, OECD 6-коди - - Х Х Х Х - - - - Х Х Х Х - - - - 37. ROPS, орқа томонга ўрнатиладиган (ғилдираклар изи (колея) тор тракторлар ISO 12003-2, OECD 7-коди ISO 12003-2, OECD 7-коди - - Х Х Х Х - - - - Х Х Х Х - - - - 38. Тушиб кетиш предметларидан ҳимоя қилиш конструкцияси (FOPS) ISO 27850, OECD 10-коди ISO 27850, OECD 10-коди Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 39. Йўловчи ўриндиғи ISO 23205 ISO 23205 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 40. Шовқин даражасини ҳайдовчига таъсири Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 34-боб IS0 5131, ГОСТ 31594, ISO 6395, OECD 5-коди Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 41. Ҳайдовчининг ўриндиғи ва ҳолати ГОСТ 20062, ISO 11112 ГОСТ 20062, ГОСТ 31323 (ISO 5008), ISO 10326-1 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 42. Иш макони ва ҳайдовчи ўриндиғига кириш ISO 26322-1, ISO 26322-2, ISO 4252, ISO 4254-1, ГОСТ 12.2.102, EN 1853 ГОСТ 12.2.002, ГОСТ 26025, ГОСТ 31594 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 43. Қувват олиш вали ГОСТ 33032-2014 (ISO 500-1, ISO 500-2, ISO 500-3, ISO 5673-1, ISO 5673-2), ISO 8759-1 ГОСТ 12.2.002 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 44. Узатма компонентларининг ҳимояси ISO 13857, ISO 13854:1996, ISO 26322-1, ISO 26322-2 ISO 4254-1 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 45. Хавфсизлик камарларини қотириш нуқталари ISO 3776-1, ISO 3776-2, БМТ ЕИК 14-сонли қоидаси, OECD 3, 4, 6, 7, 8-кодлари БМТнинг 14-сонли қоидаси, ISO 3776-1, ISO 3776-2, OECD 3, 4, 6, 7, 8-кодлари Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 46. Хавфсизлик камарлари ISO 3776-3, БМТ ЕИК16-сонли қоидаси ISO 3776-3, БМТнинг16-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 47. Кириб кетувчи предметлардан ҳайдовчини ҳимояси (OPS) ISO 8084, OECD 3-коди ISO 8084, OECD 3-код Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 48. Чиқит газларни чиқариш тизимлари Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 42-боб ГОСТ 26025 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 49. Фойдаланиш бўйича қўлланма ISO 3600, ISO 26322-1 Кўриш орқали баҳолаш Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х 50. Бошқариш воситалари, шу жумладан, авария ҳолати ва автомат тўхташ қурилмалари Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 44-боб, ISO 15077, ISO 4252, ISO 26322-1, ГОСТ 12.2.102, ГОСТ 34605 (ISO 10975), БМТ ЕИК 79-сонли қоидаси ГОСТ 12.2.002, ГОСТ 31594 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 51. Механик таъсирлардан II боб 6-банднинг «а», «б», «г» ва «л» кичик бандларида кўрсатиб ўтилганлардан фарқли, шу жумладан, дағал юзалар, ўткир қирралар ва бурчаклар, суюқликлар ўтадиган қувурларнинг ёрилиши ва техникани назоратсиз ҳаракатидан ҳимоя Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 45-боб Кўриш орқали баҳолаш Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Z Z Х Х 52. Тўсиқлар ва ҳимоя қурилмалари Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 46-боб ISO 4254-1 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Z Z Х Х 53. Ахборот, огоҳлантириш ва тамғалаш Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 47-боб, ГОСТ 26336, ISO 11684, ISO 7010/Amd 6 Кўриш орқали баҳолаш Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Z Z Х Х 54. Материаллар ва маҳсулотлар Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 48-боб Кўриш орқали баҳолаш Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 55. Аккумулятор батареялар Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 49-боб Кўриш орқали баҳолаш Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 56. Авария чиқиш йўли ISO 4252, ISO 2867 ГОСТ 12.2.002 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 57. Кабинани вентиляция ва фильтрлаш тизими Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 51-боб, EN 15695-1, EN 15695-2 EN 15695-1, EN 15695-2 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 58. Зарарли моддаларни чиқити Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 53-боб, БМТ ЕИК 96-сонли қоидаси БМТ ЕИК 96-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х - - - - 59. Ташқи шовқин даражаси Ушбу Хавфсизлик талабларининг 2-боб, 12-банди билан қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситаларига қўйиладиган талаблар, ГОСТ 33678 ГОСТ 33678, ISO 7216 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х 1 I - - - - 60. Двигателни газсимон ёқилғи билан таъминлаш учун қурилмалар ва уларни ўрнатиш ГОСТ 34491, ГОСТ 34493, ГОСТ 34494, Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 55-боб. ГОСТ 34492 Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 61. Электромагнит мослашувчанлик Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 56-боб, ГОСТ 32141 (ISO 14982), БМТ ЕИК 10-сонли қоидаси ГОСТ 32141 (ISO 14982), БМТнинг 10-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I Х Х Х Х 62 Кабина материалининг ёниш тезлиги Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 48-боб ГОСТ 30879 (ISO 3795) Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х I I - - - - 63 Ёритиш, ёруғлик ишораси қурилмалари ва уларни ёруғлик манбаи Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илова, 57-боб, БМТ ЕИК 3-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 4-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 5-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 6-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 7-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 19-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 23-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 31-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 37-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 38-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 98-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 99-сонли қоидаси, БМТ ЕИК 38-сонли қоидаси, БМТЕИК 112-сонли қоидаси, БМТЕИК 113-сонли қоидаси, БМТнинғ 3-сонли қоидаси, БМТнинг 4-сонли қоидаси, БМТнинг 5-сонли қоидаси, БМТнинг 6-сонли қоидаси, БМТнинг 7-сонли қоидаси, БМТнинг 19-сонли қоидаси, БМТнинг 23-сонли қоидаси, БМТнинг 31-сонли қоидаси, БМТнинг 37-сонли қоидаси, БМТнинг 38-сонли қоидаси, БМТнинг 98-сонли қоидаси, БМТнинг 99-сонли қоидаси, БМТнинг 38-сонли қоидаси, БМТнинг 112-сонли қоидаси, БМТнинг 113-сонли қоидаси Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х 64. Тракторлар ва тиркамалар барқарорлиги Ушбу Хавфсизлик талабларига 3-илованинг 54-боби 153-банди Техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар Х Х Х Х Х Х Х Х - - Х Х - - Х Х Х Х Шартли белгилар: (+) — агар тоифа доирасида шундай тоифаости яратилган бўлса. (++) — фақат Т тоифасидаги b индекси билан тоифаостиларга тегишли тоифаостилар учун Х — талаблар қўлланилади. I — тоифага қараб, худди Т учун бўлгани каби. Z — фақат техник рухсат этилган максимал юкланган массанинг бўш массасига нисбати 3,0 га тенг еки ундан ошишини инобатга олиб R тоифасига тааллуқли алмашадиган тиркама машиналарга қўлланилади. тааллуқли эмас

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва ушбу транспорт воситалари учун лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган тизим, компонент ва алоҳида техник бирликларнинг хавфсизлик талаблари ва экологик кўрсаткичларига 2-ИЛОВА

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситаларининг тоифалари ва турлари

1-боб. Транспорт воситаларининг тоифалари

1. Т тоифа барча ғилдиракли тракторларни ўз ичига олади, ушбу бандда келтирилган ҳар бир ғилдиракли тракторлар туркуми белгисига ҳисобланган энг юқори тезлигига қараб «а» ёки «б» индекс қўшимча қилинади:

а) «а» индекс — энг юқори тезлик 40 km/h гача бўлган ғилдиракли тракторлар учун;

б) «б» индекс — энг юқори тезлик 40 km/h дан юқори бўлган ғилдиракли тракторлар учун.

Т1 тоифа-ҳайдовчига яқин бўлган ўқ колеяси (ғилдираклар изи) кенглиги 1150 mm дан юқори, иш ҳолатида юксиз массаси 600 kg дан ортиқ бўлган ва йўл тирқиши 1 000 mm дан ошмайдиган ғилдиракли тракторлар. Реверс (қайтариладиган) ўриндиқли тракторлар учун, ҳайдовчига энг яқин бўлган ўқ энг катта диаметрли шиналар ўрнатилган ўқ ҳисобланади;

Т2 тоифа — ҳайдовчига яқин бўлган ўқ колеяси (ғилдираклар изи) кенглиги 1 150 mm дан ошмайдиган, иш ҳолатида юксиз массаси 600 kg дан ортиқ бўлган ва йўл тирқиши 600 mm дан ошмайдиган ғилдиракли тракторлар. Агар трактор оғирлик маркази баландлигининг (ISO 789-6 стандартига мувофиқ аниқланади ва ерга нисбатан ўлчанади) ҳар бир ўқ колеясининг ўртача энг кичик ўлчамига нисбати 0,90 дан ошса, ҳисобланган энг юқори тезлик 30 km/h дан ошмаслиги керак.

Т3 тоифа — иш ҳолатидаги юксиз массаси 600 kg дан кўп бўлмаган ғилдиракли тракторлар;

Т4 тоифа — махсус ишлар учун мўлжалланган ғилдиракли тракторлар:

Т4.1 тоифа-пояси тез ўсиб кетадиган экинлар, масалан, узум токлари учун мўлжалланган тракторлар (юқори клиренсли тракторлар). Улар бир ёки бир нечта экин қаторларининг икки томонидан чап ва ўнг ғилдираклари ёрдамида экинларга параллел ҳаракатланиш имкониятини берувчи кўтарилган шасси ёки шасси секцияси билан жиҳозланган. Улар олд томонда, ўқлар орасида, орқада ёки платформада жойлашиши мумкин бўлган асбоб-анжомларни ўтказиш ёки бошқариш учун мўлжалланган. Трактор иш ҳолатида бўлганда, қишлоқ хўжалиги экинлари қаторига перпендикуляр йўл тирқиши 1 000 mm дан ошади. Агар одатдагидек ўрнатилган шиналар билан ерга нисбатан ўлчанган трактор оғирлик марказининг баландлиги барча ўқларнинг ўртача минимал колеяси (ғилдирак изи)га нисбати 0,90 дан ошса, энг юқори тезлик 30 km/h дан ошмаслиги керак;

Т4.2 тоифа — катта кенгликдаги тракторлар, уларнинг ўлчамлари катта бўлиб, биринчи навбатда катта майдонлардаги қишлоқ хўжалиги майдонларига ишлов беришга мўлжалланган (ўтувчанлиги кўтарилган тракторлар);

Т4.3 тоифа — тўрт ғилдирак узатмали паст клиренсли ўрмон хўжалиги ёки қишлоқ хўжалиги тракторлари, уларнинг алмашинадиган ишчи асбоблари ўрмон ва қишлоқ хўжалигидаги ишларни бажаришга мўлжалланган, кўтарма рамаси бир ёки бир нечта қувват олиш механизмлари билан жиҳозланган, техник йўл қўйиладиган умумий массаси 10 тоннагача, техник йўл қўйиладиган умумий массанинг энг юқори юксиз массага нисбати 2,5 дан ошмайди. Бундай тракторларнинг оғирлик маркази баландлиги (оддий шиналарда) — 850 mm дан ошмайди.

2. С тоифа — чексиз занжирли ёки ғилдиракли ва чексиз занжирлар билан комбинациялашган занжир юритмали тракторлар, бунда кичик тоифалари Т тоифасига ўхшаш таърифланади.

3. R тоифа — тиркамалар, ушбу бандларда келтирилган ҳар бир тоифадаги тиркамалар белгиларига ҳисобланган энг юқори тезлигига қараб «а» ёки «б» индекс қўшимча қилинади:

а) «а» индекс — энг юқори тезлик 40 km/h гача бўлган тиркамалар учун;

б) «б» индекс — энг юқори тезлик 40 km/h дан юқори бўлган тиркамалар учун.

R1 тоифа — ўқларига тушаётган техник рухсат этилган жами масса 1 500 kg дан ошмайдиган тиркамалар

R2 тоифа — ўқларига тушаётган техник рухсат этилган жами масса 1 500 kg дан ошадиган, лекин 3 500 kg дан ошмайдиган тиркамалар;

R3 тоифа — ўқларига тушаётган техник рухсат этилган жами масса 3 500 kg дан ошадиган, лекин 21 000 kg дан ошмайдиган тиркамалар;

R4 тоифа — ўқларига тушаётган техник рухсат этилган жами масса 21 000 kg дан ошадиган тиркамалар.

4. S тоифа — тиркама машиналари. Ҳар бир тоифадаги алмашадиган тиркама машина белгисига ҳисобланган энг юқори тезликка мувофиқ охирида «а» ёки «б» индекс қўшимча қилинади:

а) «а» индекс — энг юқори тезлик 40 km/h гача бўлган тиркама машиналар учун;

б) «б» индекс — энг юқори тезлик 40 km/h дан юқори бўлган тиркама машиналар учун.

S1 тоифа — ўқларига тушаётган техник рухсат этилган жами масса 3 500 kg дан ошмайдиган тиркама машиналар;

S2 тоифа — ўқларига тушаётган техник рухсат этилган жами масса 3 500 kg дан ошадиган алмашинадиган тиркама машиналар.

2-боб. Транспорт воситасининг тури

5. Транспорт воситасининг тури — қуйидагилар бўйича фарқ қилмайдиган вариантлар ва версияларни ўз ичига олган транспорт воситалари гуруҳи:

тоифаси;

ишлаб чиқарувчиси;

ишлаб чиқарувчи томонидан берилган тур белгиси:

асосий конструктив тавсифлари/лонжеронли шасси/бўғинли шасси (яққол ва жиддий фарқлар);

Т тоифа учун — ўқлар (сони) ёки С тоифаси учун: ўқлар/занжирлар (сони);

кўп босқичли йиғиш транспорт воситаларида — аввалги босқичдаги транспорт воситасининг ишлаб чиқарувчиси ва тури.

6. Вариант — қуйидагилар бўйича фарқ қилмайдиган бир хил турдаги транспорт воситалари:

а) тракторлар учун:

кузовнинг конструктив концепцияси ёки кузов ишларининг тури;

тугатиш босқичи;

двигатель (ички ёнув/гибрид/электр/гибрид-электр);

ишлаш принципи;

цилиндрларнинг сони ва жойлашиши;

қувватдаги фарқ 30 фоиздан ошмайди (энг юқори қувват энг паст қувватдан 1,3 баравардан кўп эмас);

цилиндр ҳажмидаги фарқ 20 фоиздан ошмайди (энг юқори кўрсаткич энг паст кўрсаткичдан 1,2 баравардан юқори эмас);

ҳаракатланувчи ўқлар (сони, позицияси, ўзаро боғлиқлиги);

бошқариладиган ўқлар (сони ва позицияси);

юк билан энг юқори вазн 10 фоиздан ошмайди;

узатиш (тури);

ағдарилишдан ҳимоя қилиш конструкцияси;

тормоз ўқлари (сони);

б) тиркама ва алмаштириладиган тиркама машиналар учун:

бошқариладиган ўқлар (сони, жойлашуви, ўзаро боғлиқлиги);

юк билан энг юқори вазндаги фарқ 10 фоиздан ошмайди;

тормоз ўқлари (сони).

7. Версия — тасдиқлаш ҳужжатларида кўрсатилган элементларнинг комбинациясидан иборат транспорт воситалари.

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситаларига техник регламентга мувофиқ қўйиладиган хавфсизлик талаблари

1-боб. Транспорт воситасининг конструктив бутунлигига қўйиладиган талаблар

1. Транспорт воситаларини лойиҳалаштириш ва ишлаб чиқариш уларнинг транспорт воситасидан фойдаланиш бўйича йўриқномага мувофиқ режалаштирилган техник хизмат кўрсатиш ва асбобларни махсус ростлашларни инобатга олган ҳолда етарли даражада мустаҳкамлигини ва фойдали хизмат муддати давомида мўлжалланган мақсадларда самарали қўлланилишини таъминлаши керак. Транспорт воситасининг ишлаб чиқарувчиси бу борада тегишли имзоланган баёнотни тақдим этиши керак.

2. Транспорт воситасини йиғиш корхоналарида йиғиш, шу жумладан, транспорт воситасининг рамаси, шассиси ва кузови билан боғлиқ жараёнларни, шунингдек уларнинг трансмиссиясини, сифат назорат тизими томонидан пайвандлаш чоклари ва резьбали уланишлар ҳамда бошқа тегишли материаллар тавсифларига боғлиқ асосий механик боғланишларни етарли даражада текширишни таъминлаши керак.

3. Мувофиқликни тасдиқлашга ваколатли сертификатлаш органи (кейинги ўринларда — сертификатлаш органи) ишлаб чиқаришнинг мувофиқлигини таъминлаш бўйича сифат назорат тизимини ўрнатилган тартибда текшириши керак.

4. Сертификатлаш органи техник воситага нисбатан белгиланган хавфсизлик шартлари бузилганлиги сабабли уни фойдаланишдан қайтариш ҳақида қарор қабул қилганда, ишлаб чиқарувчи сертификатлаш органи ҳамда Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлигининг сўровига кўра конструкция, компонентлар ва/ёки деталларнинг муҳандислик ҳисоб-китоблари, виртуал синаш усуллари ва/ёки конструкцияни синаш бўйича махсус таҳлил материалларини қисқа муддатларда тақдим этишига ишонч ҳосил қилиш керак.

5. Агар транспорт воситаси ишлаб чиқарувчисининг мазкур Хавфсизлик талаблари 4-бандида келтирилган таҳлилларни ўтказа олишига асосланган шубҳа мавжуд бўлса, унда транспорт воситасининг мувофиқлиги тасдиқланмайди. Бундай шубҳалар бундай таҳлилларнинг ўтказилмаганлиги ёки улардан эркин фойдаланиш имконининг йўқлиги билан боғлиқ бўлиши мумкин.

2-боб. Энг юқори тезлик, тезликни бошқариш (тезлик регулятори) ва тезликни чеклаш қурилмасига қўйиладиган талаблар

6. Энг юқори тезлик:

а) тракторларни синовдан ўтказишда, унинг ўртача тезлиги трактор қўзғалгандан кейин икки йўналиш бўйича юриб ўтиши керак бўлган текис тўғри чизиқли участкада ўлчаниши керак. Участка юзаси мустаҳкам, тўғри ва 100 метр масофадан кам бўлмаслиги керак, аммо нишаблиги 1,5 фоиздан кўп бўлмаган қияликларга рухсат берилади;

б) синов пайтида тракторлар иш режимида, юксиз, балласт юкларсиз ва махсус жиҳозларсиз бўлиши, ҳамда шиналардаги босим ишлаб чиқарувчи кўрсатган йўлда ҳаракатланиш учун белгиланган талабларга жавоб бериши керак;

в) синов пайтида трактор ишлаб чиқарувчи томонидан трактор учун белгиланган тезлик радиуси индекси билан ифодаланадиган энг юқори тебраниш радиусига (радиус качения) эга янги пневматик шиналар билан жиҳозланган бўлиши керак;

г) синов пайтида ишлатиладиган узатмалар сони тракторнинг энг юқори тезлигини таъминлаши, дроселл-қопқоқ эса тўлиқ очиқ бўлиши керак;

д) мувофиқликни баҳолашда ўлчовлардаги ноаниқликларни, хусусан, ўлчаш усулига ва қисман юкламада двигатель тирсакли вали айланишлар частотасининг ортишига боғлиқ ҳолатларни ҳисобга олиш учун, ўлчашларда олинган қийматлар мазкур трактор тури учун йўл қўйиладиган энг юқори тезлик қийматидан 3 km/h гача ортиқ тезлик билан қабул қилиниши керак. Шиналарнинг ўлчамлари фарқини ҳисобга олиб, қўшимча 5 фоиз катталикка рухсат этилади;

е) синов лабораторияси (маркази) тракторнинг энг юқори тезлигини аниқлаши учун ишлаб чиқарувчи йўналиш сифатида узатмалар сонини, етакчи ғилдиракнинг бир марта тўлиқ айланишида босиб ўтадиган ҳақиқий йўл узунлигини ва двигателнинг номинал айланишлар частотасини ёки дроселл-қопқоқ тўлиқ очиқ бўлганда тўлиқ юкламада тормозлашнинг бошланғич тезлигини кўрсатиши керак, тезлик регулятори, агар у ўрнатилган бўлса, ишлаб чиқарувчининг тавсияларига мувофиқ созланади. Энг юқори назарий тезлик мазкур кичик бандда кўрсатилган рухсат этилганларни ҳисобга олмасдан ҳисобланиши керак.

7. Тезлик регулятори.

Агар тезлик регулятори ишлаб чиқарувчи заводнинг стандарт тўпламига кирса, у ушбу Хавфсизлик талабларининг 6-бандидаги энг юқори тезлик тўғрисидаги тартибга мувофиқ ўрнатилган ва лойиҳалаштирилган бўлиши керак.

8. Тезликни чеклаш қурилмаси, шунингдек куч агрегати ва тезликни чеклаш қурилмасига рухсатсиз аралашув чоралари қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

а) тезликни чеклаш қурилмасига талаблар:

энг юқори тезлиги 60 km/h дан ошадиган Т ва С тоифасидаги транспорт воситалари, мазкур иловада келтирилган тезликни чеклаш талабларига мувофиқ созлаш қурилмалари билан жиҳозланиши керак;

б) тезликни чекловчи созлаш қурилмалари БМТнинг 89-сон қоидаси 1 ва 2-бандларида, II қисмнинг 13.2-банди, III қисмнинг 21.2 ва 21.3-бандлари, 5-илованинг 1-банди ва 6-иловада келтирилган N2 ва N3 тоифадаги транспорт воситалари талабларига мувофиқ бўлиши керак.

в) куч агрегати ва тезликни чеклаш қурилмасига рухсатсиз аралашув:

мақсади ва қўллаш доираси:

мувофиқликни тасдиқлашга тақдим қилинганда, куч агрегатига рухсатсиз аралашувнинг олдини олиш чоралари, транспорт воситасининг экологик талабларга ва двигатель имконияти талабларига, транспорт воситасининг конструкцияси талабларига, шунингдек функционал хавфсизлик талабларига жавоб беришини, унинг фойдали хизмат муддати давомида самарали ишлатилишини ҳамда транспорт воситасининг куч агрегатида функционал хавфсизликка ва/ёки ташқи муҳитга салбий таъсир қилувчи номақбул ўзгаришлар бўлмаслигини таъминлашга қаратилган бўлиши керак;

г) умумий талаблар:

ишлаб чиқарувчи мувофиқликни тасдиқловчи органга ва синов лабораториясига керакли маълумотларни ҳамда, зарурият бўлса, транспорт воситалари, куч агрегатлари, компонентлар ва алоҳида техник бирикмалар мазкур иловада келтирилган талабларга мос келишига амин бўлиши учун қўшимча маълумотларни тақдим қилишни таъминлайди.

Мувофиқликни тасдиқлаш аризасига ишлаб чиқарувчи узатма қуввати тавсифларини тегишли вариантга қўлланиладиганлардан юқори бўлган ошишига олиб келиши мумкин бўлган ўзаро алмашувчи компонентларни муомалага чиқармаслиги бўйича ўзининг мажбурияти тўғрисида билдириши керак;

Ишлаб чиқарувчи ўзининг мувофиқликни тасдиқлаш тўғрисидаги аризасида узатма қуввати тавсифларининг тегишли вариант учун белгиланган тавсифлардан ошиб кетишига олиб келиши эҳтимоли бўлган ўзаро алмашинувчи компонентларни муомалага чиқармаслиги бўйича ўз мажбуриятларини кўрсатиши керак;

д) ишлаб чиқарувчи транспорт воситасини расмий тасдиқлашда транспорт воситасининг эксплуатацион тавсифларини чегараловчи электрон тизимлар хавфсизлигига доир қуйидаги талабларга жавоб беришини таъминлаши керак.

Транспорт воситалари уларнинг узатма қувватини чегараловчи электр/электрон қурилма(лар) билан жиҳозланган тақдирда, ишлаб чиқарувчи синов лабораториясига модификация ёки қурилмани ёки электр симларни ажратиш узатма қувватининг ошишига олиб келмаслиги тўғрисида маълумотлар ва далиллар тақдим қилиши керак.

Электрон бошқарув билан жиҳозланган ҳар қандай транспорт воситаси ўзгартиришларнинг олдини олиш функцияларига эга бўлиши керак, ишлаб чиқарувчининг рухсати билан амалга ошириладиган ўзгартиришлар бундан мустасно. Ишлаб чиқарувчига, зарурат юзага келганда, транспорт воситасини диагностика қилиш, унга техник хизмат кўрсатиш, кўздан кечириш ёки таъмирлаш учун ўзгартиришларни киритишга рухсат берилиши керак.

Ҳар қандай қайта дастурлаштириладиган компьютер кодлари ёки иш параметрлари рухсатсиз аралашувдан ҳимояланган бўлиши керак.

Компьютер ёрдамида бошқариладиган узатманинг ишчи параметрлари махсус асбоблар ва тартиботлардан, масалан елимланган ёки герметик компьютер компонентлари, елимланган ёки герметик компьютер корпусларидан фойдаланмасдан ўзгармаслиги керак.

Ҳар қандай ечиб алмаштириладиган калибрлаш хотира чиплари герметик контейнерга жойлаштирилган ёки электрон алгоритмлар билан ҳимояланган бўлиши, махсус воситалар ва тартиботлардан фойдаланмасдан ўзгартирилмаслиги керак.

Дастурлаштириладиган компьютер кодлари тизимларидан (масалан, электрдан ўчириладиган дастурлаштириладиган доимий хотира қурилмаси EEPROMдан) фойдаланадиган ишлаб чиқарувчилар рухсатсиз қайта дастурлашнинг олдини олиш чораларини кўриши керак. Ишлаб чиқарувчилар ўзлари хизмат кўрсатадиган масофавий компьютерга электрон киришни талаб қиладиган бузғунчиликка қарши такомиллаштирилган стратегиялар ва ёзишдан ҳимоя қилиш функцияларини ўрнатиши, уларга мустақил операторлар тўғри ҳимояланган кириш ҳуқуқига эга бўлиши керак.

Бортда сақланадиган муаммолар диагностикаси кодлари куч агрегати ёки двигателни бошқариш блок(лар)ида, улардаги носозликни идентификациялайдиган ёки белгилайдиган рақамли ёки ҳарф-рақамли идентификаторлар транспорт воситаси қувват манбаидан узилганда ҳамда транспорт воситасининг аккумулятори узилганда ёки ишдан чиққанда ўчиб кетмаслиги керак.

3-боб. Тезюрар тракторларнинг рул бошқарувига бўлган талаблар

9. БМТнинг 79-сон қоидасини 2, 5 ва 6-бўлимлари, 4 ва 6-иловалардаги автотранспорт воситаларининг рул бошқарувини тартибга солувчи талаблар, энг юқори тезлиги 60 km/h дан юқори бўлган Tb ва Cb тоифалардаги транспорт воситалари учун қўлланилади.

10. Стандарт ва (ISO 10998) талаблари энг юқори тезлиги 40 km/h дан 60 km/h гача бўлган Tb ва Cb тоифалардаги транспорт воситаларига тегишли бўлган бошқарувга нисбатан қўлланилади.

11. Cb тоифадаги тракторнинг рул бошқаруви мазкур Хавфсизлик талабларининг 86-банди йигирманчи — йигирма бешинчи хатбошилари қоидалари асосида амалга оширилиши керак.

12. Мазкур Хавфсизлик талабларининг 9-бандида келтирилган транспорт воситаларининг рул бошқарувига қўйилган талаб БМТнинг 79-сон қоидаси 6-бўлимида келтирилган N2 тоифадаги транспорт воситаларига қўйилган талаб каби бўлиши керак.

Силжитиладиган ўриндиқ ва рул билан жиҳозланган транспорт воситалари учун рул бошқаруви тутгичининг ўрта қисмига қўйиладиган кучга худди шундай талаблар қўлланилади.

4-боб. Спидометрга қўйиладиган талаблар

13. Ушбу боб мақсадларида қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

нормал ишчи босим — транспорт воситаси ишлаб чиқарувчиси томонидан кўрсатилган босимдан 0,2 барга оширилган совитиш тизимидаги босим;

спидометр — ҳайдовчига унинг транспорт воситасини ҳар қандай вақтдаги тезлигини кўрсатувчи шу қурилманинг қисми.

14. Спидометрга қўйиладиган талаблар:

энг юқори тезлиги 30 km/h дан ортиқ бўлган барча тракторлар ушбу бобда келтирилган талабларга мувофиқ спидометр билан жиҳозланиши керак;

энг юқори тезлиги 30 km/h дан ошмайдиган Т4.1 ва С4.1 тоифалардаги тракторлар ушбу бобда келтирилган талабларга мувофиқ спидометр билан жиҳозланиши керак;

спидометр кўрсаткичлари ҳайдовчининг кўриш майдони доирасида жойлашган бўлиши ва кундузи ҳам, кечаси ҳам аниқ ажралиб туриши керак. Белгиланган тезлик диапазони ишлаб чиқарувчи томонидан ушбу турдаги транспорт воситалари учун белгиланган энг юқори тезликни ўз ичига оладиган етарли даражада катта бўлиши керак;

агар спидометрда, рақамли дисплейдан фарқли ўлароқ, бўлинма (шкала) мавжуд бўлса, у аниқ ўқилиши керак;

тезлик циферблати (бўлинма, шкала)си 1, 2, 5 ёки 10 km/h га тенг бўлиши керак.

Тезликлар қиймати циферблатда қуйидаги тарзда кўрсатилади:

агар циферблатдаги энг баланд қиймат 40 km/h дан ошмаса, тезликнинг қиймати 10 km/h дан ошмайдиган оралиқларда ва 5 km/h дан ошмайдиган бўлинмаларда кўрсатилиши керак;

циферблатдаги энг баланд қиймат 40 km/h дан ошганда, тезликнинг қиймати 20 km/h дан ошмайдиган оралиқларда ва 5 km/h дан ошмайдиган бўлинмаларда кўрсатилиши керак.

Спидометрнинг кўрсатиш аниқлиги қуйидаги тартибда текширилиши керак:

транспорт воситасига одатий шина ўрнатилган ёки занжир турларидан бири билан жиҳозланган бўлиши, синовлар ишлаб чиқарувчи кўрсатиб берган ҳар бир тур спидометрида қайтарилиши керак;

спидометрни ҳаракатга келтирувчи ўқ юкламаси ишчи ҳолатда ушбу ўққа тушадиган қисм массасига мос бўлиши керак;

спидометрда дастлабки ҳарорат 23±5°С ни ташкил қилиши керак;

ҳар бир синов вақтида шиналардаги босим нормал ишчи босимга мос бўлиши керак;

транспорт воситалари 20, 30 ва 40 km/h тезликларда ёки тезюрар тракторларда ишлаб чиқарувчи кўрсатган максимал тезликнинг 80 фоизида синалади;

транспорт воситасининг ҳақиқий тезлигини ўлчашда қўлланиладиган ўлчаш асбобларининг аниқлиги ±1,0 фоиз атрофида бўлиши керак;

синов трекининг устки юзаси ундан фойдаланилаётганда текис ва қуруқ бўлиши таъминланиши керак.

Кўрсатилган тезлик ҳар қандай ҳолатда ҳақиқий тезликдан кам бўлмаслиги керак. Синовлар учун ушбу банднинг ўн тўртинчи хатбошида келтирилган тезликларда, ҳамда ушбу тезликлар ва спидометр циферблатида кўрсатилган тезлик (V 1 ) ва ҳақиқий тезлик (V 2 ) орасида қуйидаги боғлиқлик таъминланиши керак: 0 < V 1 — V 2 < (V 2 /10) + 4 km/h.

5-боб. Атрофни кўриш ойнаси ва шамолдан тўсувчи ойнанинг ойна тозалагичларига қўйиладиган талаблар

15. Т ва С тоифалардаги транспорт воситаларининг атрофни олд томондан кўриш ойнаси ва шамолдан тўсувчи ойналарининг ойна тозалагичлари ISO 5721-1 стандартига жавоб бериши керак.

16. Қишлоқ хўжалиги тракторларининг ён томондан ва орқадан кўрувчанлиги тегишли ISO 5721-2 стандартининг трактор ёнидаги кўрувчанликка оид қисмига, ISO 5721-2 стандартининг 5.1.3 бандига мувофиқ тўғридан-тўғри ва билвосита кўриш комбинацияси ёрдамида таъминланиши мумкин. ISO 5721-2 стандартда белгиланган синовлар ва қўллаш мезонлари шунингдек кенглиги 2,55 m дан ортиқ бўлган тракторларга нисбатан ҳам қўлланилади.

6-боб. Ойналашга қўйиладиган талаблар

17. Т тоифадаги транспорт воситаларини ойналаш БМТнинг 43-сон қоидасини 1-иловасида келтирилган талабларга жавоб бериши керак, БМТнинг ушбу қоидасини 21-иловаси бундан мустасно.

С тоифадаги транспорт воситаларини ойналашга талаблар тегишли Т тоифадаги транспорт воситалари учун ўрнатилган талабларга мос бўлиши керак.

Энг юқори тезлиги 60 km/h дан ортиқ бўлган Т ва С тоифалардаги транспорт воситаларида ҳимоя ойналарини ўрнатишга талаблар, БМТнинг 43-сон қоидасини 21-иловасида келтирилган N тоифадаги транспорт воситаларига оид қоидаларга мос бўлиши керак.

Энг юқори тезлиги 60 km/h дан ошмайдиган Т ва С тоифалардаги транспорт воситаларида ҳимоя ойналари қуйидагича ўрнатилади:

ҳимоя ойналари ишловчиларнинг хавфсизлигини юқори даражада таъминлаши ҳамда шу жумладан, ҳайдовчи транспорт воситасини бошқараётганда нафақат олд томондан, балки орқа ва ён томонлардан ҳам атрофни аниқ кўриши таъминлаши керак;

транспорт воситасидан нормал фойдаланиш шароитида, ойналар юкламалар таъсиридан қатъи назар, силжимасдан ўз жойида турғун қолиши, транспорт воситасидан фойдаланувчиларга аниқ кўрувчанлик ва ҳимояни таъминлаши керак.

Ҳимоя ойналарида БМТнинг 43-сон қоидасини 5.4-бандида келтирилган элемент турини расмий тасдиқловчи тегишли белги қўйилиши керак, ундан зарурат бўлганда БМТнинг 43-сон қоидасини 5.5-бандида келтирилган қўшимча белгиланишлардан бири келиб чиқади.

Шамолдан тўсувчи ҳимоя ойналари оддий бўлиши ва ёруғлик ўтказувчанлиги 70 фоиздан кам бўлмаслиги керак.

Шамолдан тўсувчи ойна ҳайдовчи кўзининг ҳисоблаш нуқтасига асосан тўғри ўрнатилган бўлиши керак.

Энг юқори тезлиги 40 km/h дан ошмайдиган Т ва С тоифалардаги транспорт воситаларининг ҳимоя ойналари БМТнинг 43-сон қоидасини 4, 5, 6, 8 ёки 10-иловаларида келтирилган материал турларидан ишланган бўлиши керак.

Максимал тезлиги 40 km/h дан ошадиган Т ва С тоифалардаги транспорт воситаларининг ҳимоя ойналари БМТнинг 43-сон қоидасини ўн иккинчи хатбошида келтирилган материал турларидан ишланган бўлиши керак, БМТнинг ушбу қоидаларини 5-иловасида кўрсатилганлар бундан мустасно.

Шамолдан ҳимоя ойналари ҳисобланмайдиган бошқа ҳимоя ойналари:

ҳимоя ойнасининг ёруғлик ўтказувчанлиги 70 фоиздан кам бўлмаслиги керак (1-расм).

Ҳимоя ойнасининг пластик материалида мазкур банднинг саккизинчи хатбошида кўрсатилган компонентнинг турини расмий тасдиқлаш белгисига қўшимча равишда БМТнинг 43-сон қоидасини 5.5.5 ва 5.5.7-бандларида кўрсатилганидек A/L ёки B/L белги қўйилиши керак.

Ҳайдовчига орқа ёки ён кўрувчанлик шарт бўлмаган ҳимоя ойнаси материалида ёруғлик ўтказувчанлиги 70 фоиздан кам бўлса, мазкур банднинг саккизинчи хатбошида кўрсатилган компонент турини расмий тасдиқлаш белгисига қўшимча равишда БМТнинг 43-сон қоидасини 5.5.2-бандида келтирилган V белгиси қўйилиши керак.

Ҳайдовчининг олд ва орқа кўрувчанлиги талаб этилмайдиган пластик ҳимоя ойнасида мазкур банднинг саккизинчи хатбошида кўрсатилган компонентнинг турини расмий тасдиқлаш белгисига қўшимча равишда БМТнинг 43-сон қоидасини 5.5.5, 5.5.6 ва 5.5.7-бандларида келтирилган белгилар қўйилиши керак.

Едирилишга чидамли бўлган ҳимоя пластик ойналарга нисбатан мазкур банднинг саккизинчи хатбошида кўрсатилган талаблар транспорт воситасининг томида жойлашган люк ва ойналашга қўлланилмайди.

1-расм. Ҳайдовчи кўзининг ҳисоблаш нуқтаси

7-боб. Орқани кўриш кўзгуларига қўйиладиган талаблар

18. Барча тракторлар камида иккита ташқи орқани кўриш кўзгулари ва, зарур бўлса, ички орқани кўриш кўзгуси билан жиҳозланиши керак.

19. Ички орқани кўриш кўзгулари I синфга тегишли, ташқи орқани кўриш кўзгулари II синфга тегишли бўлиши керак. Тракторлар БМТнинг 46-сон қоидасига асосан турни расмий тасдиқлаш белгиси қўйилган иккита II синф ташқи орқани кўриш кўзгулари ва опция (мажбурий эмас) сифатида I синф орқани кўриш кўзгуси билан жиҳозланиши керак.

Орқани кўриш кўзгулари шундай ўрнатилиши керакки, нормал ҳаракатланиш шароитларида уларнинг ҳолати ўзгармасдан қолиши керак.

Силжитиладиган ўриндиқ ва рул билан жиҳозланган транспорт воситалари мазкур банднинг биринчи ва иккинчи хатбошиларида , шунингдек, 20 — 22-бандларида келтирилган талаблар ўрнига БМТнинг 81-сон қоидасида келтирилган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

Ўриндиқ ва рул билан жиҳозланган транспорт воситаси 19-банднинг 1 ва 2-хатбошиси талаблари ўрнига БМТнинг 81-сон қоидасида келтирилган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

Дала шароитларидаги иш вақтида жиҳозни кузатиш учун мўлжалланган қўшимча орқани кўриш кўзгулари ва қурилмалари конструкцияси турини расмий тасдиқлаш мажбурий эмас, аммо улар мазкур Хавфсизлик талабларининг 20-банди биринчи — бешинчи хатбошиларида келтирилган талабларга мувофиқ жойлаштирилиши керак.

20. Орқани кўриш кўзгуларининг жойлашиши

II синф орқани кўриш кўзгуси шундай ўрнатилиши керакки, оддий бошқариш ҳолатида ҳайдовчи ўриндиғида ўтирган ҳайдовчи мазкур Хавфсизлик талабларининг 22-бандида кўрсатилган йўл участкасини аниқ умумий кўриш имкониятига эга бўлиши керак.

Ташқи орқани кўриш кўзгулари шамолдан ҳимоялаш ойнасининг ойна тозалагичлар билан тозаланадиган қисмидан ёки, агарда тракторда ён ойналар ўрнатилган бўлса, шу ён ойналар орқали кўриниб туриши керак.

Ташқи орқани кўриш кўзгулари мазкур Хавфсизлик талабларининг 22-бандида кўрсатилган кўриш майдонининг кўрилишини таъминлаш заруратидан ортиқ даражада тракторнинг ёки трактор-тиркама комбинациясининг кузовидан ташқарига чиқиб қолмаслиги керак.

Агар ташқи орқани кўриш кўзгусининг пастки чети трактор юкланган ҳолатида таянч юзадан 2 метргача бўлган баландликда жойлашган бўлса, унда ушбу орқани кўриш кўзгуси трактор ёки трактор-тиркама комбинациясининг орқани кўриш кўзгусисиз ўлчанган габарит кенглигидан 0,2 м дан кўп чиқмаслиги керак.

Мазкур банднинг учинчи ва тўртинчи хатбошиларида баён қилинган талабларга мувофиқ орқани кўриш кўзгулари тракторнинг энг кўп рухсат этилган кенглиги чегарасидан чиқиши мумкин.

21. Орқани кўриш кўзгуларини ростлаш.

Ҳар қандай орқани кўриш кўзгулари ҳайдовчи томонидан унинг рул бошқаруви олдидаги иш жойидан ростланиши керак.

Ҳайдовчи, ҳайдовчилик жойини тарк этмасдан орқани кўриш кўзгусини ростлаш имкониятига эга бўлиши керак. Шу билан бирга, кўзгу керакли ҳолатда ташқаридан қотирилиши мумкин.

Мазкур банднинг иккинчи хатбошисида кўрсатилган талаблар, силжитгандан кейин автоматик равишда ўзининг дастлабки ҳолатига қайтадиган ёки дастлабки ҳолатини асбоблардан фойдаланмасдан қайта тиклайдиган орқани кўриш кўзгуларига тааллуқли эмас.

22. II синф орқани кўриш кўзгусининг кўриш майдони

Чап ёки ўнг ташқи орқани кўриш кўзгуларининг кўриш майдони, унда ҳайдовчи трактор ёки трактор-тиркама комбинациясининг умумий кенглигининг энг чекка чап ва ўнг нуқталаридан ўтадиган вертикал бўйлама ўртача текисликка параллел текисликдан ўтувчи текис ва горизонтал йўл қисмини кўра олишини таъминлаши керак.

Ишлаб чиқарувчи иккинчи хатбошида келтирилган талабларни ёки ISO 5721-2 стандарт талабларини ўзи мустақил танлаши мумкин.

8-боб. Ҳайдовчи учун ахборот тизимларига қўйиладиган талаблар

23. Ахборот тизимлари, ҳайдовчига зарур маълумотларни етказиб беришда чалғитувчи омилларнинг таъсирини энг паст даражага етказган тарзда ишлаб чиқарилиши керак.

Рақамли экранда тақдим қилинган, тил шаклида бўлмаган маълумотлар ISO 3767: 1-қисм (1998 +А2) ва 2-қисм талабларига жавоб бериши керак.

24. Виртуал терминаллар — транспорт воситаси ва унинг тизимларини ишлаши тўғрисида операторга визуал маълумотларни тақдим қилаётган, операторга сенсорли экран ёки клавиатура ёрдамида ҳар хил функцияларни кузатиб бориш ва бошқариш имконини берадиган кўрсатиш экранлари билан жиҳозланган электрон борт ахборот тизимлари.

9-боб. Ёритиш ва ёруғлик ишораси (сигнализацияси) қурилмаларини ўрнатишга қўйиладиган талаблар

25. Транспорт воситаларининг ёруғлик қурилмаларини ўрнатиш тури БМТнинг 86-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

10-боб. Транспорт воситасидан фойдаланувчиларнинг муҳофазаси, шу жумладан, транспорт воситасининг ички жиҳозланиши, бош қўйгич, хавфсизлик камарлари, эшикларига қўйиладиган талаблар

26. Транспорт воситасининг ички жиҳозланиши ISO 26322-1 (4.4.2-банд) ва ISO 26322-2 (4.4.2-банд) стандартлар талабларига жавоб бериши керак.

27. Бош қўйгичлар, агар мавжуд бўлса, БМТнинг 25-сон қоидаси талабларига мувофиқ бўлиши керак.

28. Агар Т ва С тоифаларидаги транспорт воситалари ROPS билан жиҳозланган бўлса, у ISO 3776-1 стандарт талабларига мувофиқ хавфсизлик камарлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

29. Хавфсизлик камарларини қотириш жойлари ISO 3776-2 стандарт ёки БМТнинг 14-сон қоидаси талабларига мувофиқ бўлиши керак.

30. Электр юритмали ойна кўтаргичлар ва томдаги люклар билан жиҳозланган транспорт воситасининг эшиклари, агар улар ўрнатилган бўлса, БМТнинг 21-сон қоидаси 5.8.1-5.8.5-бандлари талабларига мувофиқ бўлиши керак.

11-боб. Транспорт воситасининг ташқи кўриниши ва аксессуарлари

31. Ушбу боб мақсадларида қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

ташқи юза — транспорт воситасининг ташқи қисми, шу жумладан ғилдираклар, занжирлар, эшиклар, бамперлар, капот, кириб чиқиш воситалари, сачратмагичлар (брызговик), чиқариш тизимлари;

эгрилик радиуси — кўриб чиқилаётган элементнинг юмалоқ шаклига энг яқин бўлган айлана ёйининг радиуси;

транспорт воситасининг экстремал ташқи чети — транспорт воситасининг ташқи ён четларидан чиқиб турган қуйидаги қисмларини ҳисобга олмасдан, транспорт воситасининг ён томонига нисбатан ўртача бўйлама текислигига параллел, унинг ташқи ён четларига мос келувчи текислик тушунилади:

а) шиналарнинг унинг ер билан тегиб турувчи нуқталари яқинида, шунингдек шиналарда босимни текшириш манометрлари ва ҳаво ҳайдаш/чиқариш қурилмаларининг уланиш жойлари;

б) ғилдиракларга ўрнатиладиган ҳар қандай сирпанишга қарши мосламалар;

в) орқани кўриш кўзгулари, жумладан уларнинг таянчлари;

г) ён бурилиш кўрсаткичлари, якуний габарит чироқлар, олд ва орқа габарит (ён) чироқлар, тўхташ чироқлари, нурқайтаргич элементлари, сигнал панеллари ва секин ҳаракатланувчи транспорт воситасининг орқа танитиш белгилари;

д) Т2, С2, Т3 ва С3 тоифалардаги тракторларнинг ташланадиган тросслардаги шарнирли конструкциялари;

е) механик, электрик, пневматик ёки гидравлик уланишлар ва уларнинг трактор ёни бўйича таянчлари.

32. Қўлланилиш соҳаси.

Ушбу боб транспорт воситаси юкланган ҳолатида турганда тупроқ ҳимояси учун мўлжалланмаган, расмий тасдиқланган энг катта диаметрдаги шиналар ёки энг катта вертикал ўлчамдаги занжир юритмалар билан жиҳозланган, барча эшиклар, ойналар ва кириш учун қопқоқлар ва бошқалар ёпилган ҳолатида, ташқи текисликларига нисбатан қуйидагича жойлашган ҳолларда қўлланилади:

транспорт воситасининг фақат ён томонларида ҳосил бўладиган 0,75 метргача бўлган баландликдаги четки ташқи қирралар, транспорт воситасининг бўйлама ўқига перпендикуляр бўлган ҳар бир вертикал текисликда экстремал ташқи четини ташкил этувчи қисмлар, транспорт воситасининг четки ён қирралардан 80 mm дан ортиқ масофада ва унинг ички юзаси йўналиши бўйича жойлашган қисмлар бундан мустасно, агар транспорт воситаси мазкур Хавфсизлик талабларининг 32-банди биринчи хатбошида келтирилган энг юқори кенгликдаги из (колея)ни таъминловчи шиналар ёки занжир юритма тўплами билан жиҳозланган бўлса;

агар мазкур банднинг иккинчи хатбошида кўрсатилган биттадан ортиқ шиналар ёки занжир юритма тўплами мавжуд бўлса, энг кичик кенгликдаги из (колея)ни таъминловчиси ҳисобга олинади.

Ён томонларда ва 0,75 дан 2 m гача бўлган баландликдаги барча деталлар, қуйидагилардан ташқари:

транспорт воситасининг бўйлама ўқига перпендикуляр бўлган ҳар бир вертикал текисликда горизонтал равишда яқинлашганда диаметри 100 mm бўлган шар (сфера) билан туташа олмайдиган қисмлар; шарнинг силжиши транспорт воситасининг ҳар бир чап ва ўнг томонларидаги ташқи четки қиррасидан бошлаб ва унинг ўртача бўйлама текислиги йўналишида 80 mm дан ошмаслиги керак, агар транспорт воситаси ушбу банднинг биринчи хатбошида кўрсатилган энг кичик кенгликдаги из (колея)ли шиналар ёки занжир юритма тўплами билан жиҳозланган бўлса; агар ушбу банднинг иккинчи хатбошида кўрсатилган биттадан ортиқ шиналар ёки занжир юритма тўплами мавжуд бўлса, транспорт воситасининг энг кичик кенглигига мос бўлгани ҳисобга олинади;

ён томонлардаги 0,75 дан 2 m гача баландликдаги барча деталлар, қуйидагилардан ташқари:

транспорт воситасининг бўйлама ўқига перпендикуляр бўлган ҳар бир вертикал текисликда горизонтал равишда яқинлашганда диаметри 100 mm бўлган шар (сфера) билан туташа олмайдиган қисмлар; шарнинг силжиши транспорт воситасининг ҳар бир чап ва ўнг томонларидаги ташқи четки четидан бошлаб ва унинг ўртача бўйлама текислиги йўналишида 80 mm дан ошмаслиги керак;

агар транспорт воситаси мазкур банднинг иккинчи хатбошида кўрсатилган энг кичик кенгликдаги из (колея)ли шиналар ёки занжирлар тўплами билан жиҳозланган бўлса;

агар мазкур банднинг биринчи хатбошида кўрсатилган биттадан ортиқ шиналар ёки занжир тўплами мавжуд бўлса, транспорт воситасининг энг кичик кенглигига мос бўлгани ҳисобга олинади;

ушбу қоидаларнинг мақсади — ҳаракатланаётган ёки ҳаракатланмаётган транспорт воситасининг ташқи қисмига урилиш ёки у билан тегишидан одамга етказиладиган хавф-хатар ёки жиддий тан жароҳатларини камайтириш.

Ушбу боб қоидалари қуйидагиларга тааллуқли эмас:

ташқи орқани кўриш кўзгуларига, шу жумладан уларнинг таянчларига;

С тоифадаги транспорт воситаларининг занжир тасмаси чекка ташқи чети ёки гусеницали занжир билан ҳосил бўлган ички вертикал текисликда жойлашган занжир қисмларига ҳамда занжир йўлларига;

шинанинг ички ён девори билан ҳосил бўлган ички вертикал текисликда жойлашган ғилдирак қисмлари ва уларнинг ҳимоя тўсиқларига;

зина ва ушлагичларга, шу жумладан, уларнинг таянчларига;

тракторнинг ёнларида ўрнатилган механик, электрик, пневматик ёки гидравлик уланишларга, шунингдек уларнинг таянчларига;

Т2, С2, Т3 ва С3 тоифалардаги тракторларнинг йиғиладиган ROPS шарнир конструкциясига.

33. Транспорт воситасининг ташқи юзаларида ташқи юзага урилиш ёки ундан фойдаланиш жараёнида унга тўқнашиб кетиш ҳолатларида одамга етказиладиган хавф-хатарлар ёки жиддий тан жароҳатлари эҳтимолининг ошишига олиб келадиган ташқарига қаратилган учли қисмлар, ғадир-будур юзалар ёки шу шаклга ўхшаш бошқа ўлчамлар, йўналишлар ёки қаттиқликдаги бўртиқлар бўлмаслиги керак.

Транспорт воситасининг бутун ташқи юзаси бўйлаб ундан фойдаланувчилар, велосипед ҳайдовчиси ёки мотоциклчини илиб кетиши мумкин бўлган ташқарига чиқиб турган қисмлари бўлмаслиги керак.

Ташқи юзадан чиқиб турган унинг барча қисмлари 2,5 mm дан кам бўлган эгрилик радиусига эга бўлмаслиги керак, ёки ҳар бир қиррали ташқи қисм бўйлама ўққа нисбатан шундай жойлашиши керакки, бундай қисмнинг ташқи юзаси текис, қирраларсиз ва бўйлама ўқдан иборат вертикал текисликка параллел текисликда жойлашган бўлиши керак. Ушбу талаб 5 mm дан кам бўлган бўртиқларга тааллуқли эмас, аммо ушбу қисмларнинг ташқарига қаратилган бурчаклари ўтмас бурчак ҳосил қилиши керак, бундай қисмлар 1,5 mmдан кам бўлган бўртиб чиқиш ҳолатлари бундан мустасно.

Қаттиқлиги А Шор бўйича 60 дан катта бўлмаган материаллардан тайёрланган ташқи юзанинг бўртиб чиққан қисмлари 2,5 mm дан кам бўлган эгрилик радиусига эга бўлиши мумкин. Қаттиқликни А Шор бўйича ўлчаш детални тақдим қилган ишлаб чиқарувчининг кўрсатмаси билан қаттиқлик қийматига алмаштирилиши мумкин.

гидропневматик, гидравлик ёки пневматик осма ёки юкламага боғлиқ равишда автоматик тўғрилаш учун қурилма билан жиҳозланган транспорт воситалари юкланган ҳолатда синалиши керак.

Т2, С2, Т3 ва С3 тоифалардаги тракторларнинг ROPS улаш конструкциялари учун фақат мазкур банднинг биринчи хатбошиси талаблари қўлланилади.

Ён бурилиш кўрсаткичлари, охирги габарит чироқлар, олд ва орқа габарит (ён) чироқлар, тўхташ чироқлар, нурқайтаргичлар, ишора белгилари, ишчи чироқлар, SMV (секин ҳаракатланаётган транспорт воситаси) орқа танитиш белгилари, жумладан уларнинг таянчлари учун фақат 33-банднинг биринчи ва иккинчи хатбошилари қўлланилади.

Йўл транспорти режимида тиғли қирралар ёки тишчалар мавжуд бўлиб, уларга Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентнинг 3-иловаси талаблари татбиқ этилса, R ва S тоифадаги транспорт воситаларининг очиқ қисмлари мазкур банднинг биринчи ва учинчи хатбошилари талабига мос келмайди.

Энг юқори тезлиги 60 km/h дан ошадиган R ва S тоифадаги транспорт воситаларининг очиқ жойларидаги бошқа ҳар қандай қисми учун мазкур банднинг биринчи ва учинчи хатбошилари қўлланилади.

Энг юқори тезлиги 60 km/h дан ошмайдиган R ва S тоифалардаги транспорт воситаларининг очиқ жойларидаги бошқа ҳар қандай қисми учун фақат мазкур банднинг биринчи ва иккинчи хатбошилари қўлланилади.

12-боб. Товушли ишора (сигнал) қурилмасига қўйиладиган талаблар

34. Товушли ишора қурилмаси БМТнинг 28-сон қоидасини N тоифадаги транспорт воситаларига қўйилган талабларига мувофиқ компонент тури бўйича расмий тасдиқланган бўлиши керак.

35. Тракторда ўрнатилган товушли ишора тавсифлари (акустик синовлар).

Трактор тури расмий тасдиқланган бўлса, товушли ишора қурилмасининг тавсифлари қуйидагича текширилиши керак:

Тракторда ўрнатилган қурилманинг товуш босими даражаси трактор олдидан 7 m масофада жойлашган нуқтада, очиқ ва имкон қадар текис майдончада ўлчанади. Трактор двигатели ўчирилган бўлиши керак. Амалдаги кучланиш БМТнинг 28-сон қоидасини (5-қўшимча) 6.3.4-бандида келтирилган кучланишга мувофиқ бўлиши керак.

Ўлчашлар IEC (Халқаро электротехник комиссия) стандартининг «А» тортиш шкаласи бўйича амалга оширилади.

Товуш босимининг энг юқори даражаси ер сатҳидан 0,5 дан 1,5 метргача баландликда аниқланади.

Товуш босими даражасининг энг юқори қиймати 93 dB (А)дан 112 dB (А)гача бўлган оралиқда бўлиши керак.

13-боб. Иситиш тизимларига қўйиладиган талаблар

36. Т ва С тоифалардаги барча транспорт воситаларига ҳамда ўзиюрар қишлоқ хўжалиги машиналарига ўрнатилган иситиш ва совитиш тизимларига қўйиладиган талаблар:

кабинали тракторлар ушбу боб талабларига мувофиқ иситиш ва совитиш тизими билан жиҳозланиши керак. Кабинали тракторларга ҳавони совитиш тизимлари (кондиционер) ўрнатилиши мумкин. Бундай тизимлар ўрнатилган тақдирда улар ушбу боб талабларига жавоб бериши керак;

кабинанинг иситиш тизими вентиляция билан бирга шамолдан тўсувчи ойнада тўпланган музнинг эришини таъминлаши ва терлашларини бартараф этиши;

иситиш ва совитиш тизимлари ISO 14269-2 стандартининг мос равишда 8 ва 9 бўлимлари 8.1.1-8.1.4 ва 9.1.1-9.1.4-бандларига асосан синовдан ўтказилиши керак. Синаш вақтида тизимларни бошқариш элементлари ишлаб чиқарувчининг спецификацияларига мувофиқ ўрнатилиши керак;

совитиш тизими операторнинг иш жойидаги ҳароратнинг қулайлик (нисбий намлик 60 — 40 фоиз, ҳаво ҳарорати 23 — 25°С) зонасига тушишини, иситиш тизими операторнинг иш жойидаги ҳароратнинг қулайлик (нисбий намлик 60 — 40%, ҳаво ҳарорати 18 — 20°С) зонасига кўтарилишини таъминлаши керак (2026 йил 31 декабрдан эътиборан);

синов баённомалари маълумотлар ҳужжатига киритилиши керак.

14-боб. Рухсатсиз фойдаланилишининг олдини олиш қурилмаларига қўйиладиган талаблар

37. Т ва С тоифалардаги барча транспорт воситалари қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

ишлаб чиқарувчи ушбу банд талабларини ёки мазкур Хавфсизлик талабларининг 38-банди қоидаларини қўллашни ўзи мустақил танлаши мумкин;

двигателнинг бехосдан ва/ёки рухсатсиз ўт олдирилишининг олдини олиш имконини берувчи воситалар назарда тутилган бўлиши керак. Бундай воситаларга:

ўт олдириш калити ёки қўшиш ўчиргичи;

қулфланадиган кабина;

ўт олдириш қулфи ёки қўшиш ўчиргичидаги қулфланадиган қопқоқ;

ўт олдириш ёки қўшишнинг ҳимоя қулфи (масалан, фаоллаштирилган калит, карта ёрдамида);

аккумуляторни ўчирадиган қулфланадиган ўчиргич киради, лекин булар билан чегараланиб қолинмайди.

38. S тоифадаги барча транспорт воситалари ва техник рухсат этилган энг юқори даражада юкланган массанинг ушбу транспорт воситасининг бўш массасига нисбати 3,0 га тенг ёки ундан ортиқ бўлган R тоифага мансуб алмашадиган тиркама машиналар қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

S тоифадаги транспорт воситаси ва R тоифага мансуб алмашадиган тиркама машиналарда техник рухсат этилган максимал юкланган массанинг ушбу транспорт воситасининг бўш массасига нисбати 3,0 га тенг ёки ундан ортиқ бўлганда бундай транспорт воситаларидан бехосдан ёки рухсатсиз фойдаланишнинг олдини олишни таъминловчи камида битта қурилма ўрнатилган бўлиши керак.

Бундай қурилма қуйидагилардан иборат бўлиши керак:

улаш қурилмаларида ёпилувчи қопқоқлар;

улаш қурилмасининг ҳалқаси орқали ўтказилган занжир ва осма қулф;

ғилдиракли фиксатор;

тўхташ тормози сектори тешигидаги осма қулф.

Фойдаланиш бўйича йўриқнома транспорт воситасида ўрнатилган қурилмаларни қўллаш тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади.

15-боб. Давлат рақами белгиси ўрнатиладиган жойга қўйиладиган талаблар

39. Орқа давлат рақами белгисини ўрнатиш жойи текис ёки текисроқ тўғри тўртбурчак кўринишида, кенглиги — 520 mm, баландлиги — 120 mm ёки кенглиги — 255 mm, баландлиги — 165 mm ўлчамларда бўлиши керак.

40. Давлат рақами белгисини ўрнатиш ва қотириш жойи, давлат рақами белгиси ўрнатилгандан ва қотирилгандан сўнг қуйидаги тавсифларга эга бўлиши керак:

а) давлат рақами белгисининг ён томондаги ҳолати:

давлат рақами белгисининг маркази транспорт воситасининг симметрик ўқидан ўнг томонга оғиб кетмаслиги керак. Давлат рақами белгисининг чап ён чеккаси транспорт воситасининг симметрик ўқига параллель бўлиши ва транспорт воситасининг энг катта кўндаланг кесими бўйлаб вертикал ўқдан чап томонга оғиб кетмаслиги керак.

Давлат рақами белгиси транспорт воситасининг симметрик бўйлама ўқига нисбатан перпендикуляр ёки перпендикулярга яқин жойлашиши керак;

б) давлат рақами белгисининг вертикал ўққа нисбатан жойлашуви:

давлат рақами белгиси вертикал ўққа нисбатан узоғи билан 5° градусгача қияликда ўрнатилади. Бироқ, агар транспорт воситасининг шакли буни талаб қилса, у вертикал ўққа нисбатан қиялантирилиши мумкин;

агар давлат рақами вертикал ўққа нисбатан юқорига 30° градусгача бурчак остида қиялантирилган бўлса, давлат рақами белгисининг юқори четининг ердан баландлиги 1,2 m дан ошмаслиги керак;

агар давлат рақами вертикал ўққа нисбатан пастга 15° градусгача бурчак остида қиялантирилган бўлса, давлат рақами белгисининг юқори четининг ердан баландлиги 1,2 m дан юқори бўлиши керак;

в) давлат рақами белгисининг ердан баландлиги:

давлат рақами белгиси унинг пастки чеккаси ердан 0,3 m дан кам бўлмаган баландликда жойлаштирилиши керак;

давлат рақами белгиси юқори чеккасининг ердан баландлиги 4 m дан ошмаслиги керак.

Давлат рақами белгисининг ердан баландлигини аниқлаш:

мазкур банднинг тўққизинчи , ўнинчи ва ўн иккинчи хатбошиларда кўрсатилган баландликлар транспорт воситасининг юкланмаган ҳолатида ўлчанади;

г) давлат рақами белгисининг геометрик кўрувчанлиги:

агар давлат рақами белгисининг юқори чеккаси баландлиги ер юзасидан 1,2 m дан ошмаса, давлат рақами белгиси қуйидаги тўртта ўқ майдонида тўлиқ кўриниши керак:

давлат рақами белгисининг икки ён чеккалари билан туташган ва давлат рақами белгисидан чап ва ўнг томон йўналишида ўлчанган, 30° градусли бурчак ҳосил бўлувчи иккита вертикал ўқ майдонида;

давлат рақами белгисининг юқори чеккаси билан туташган ва горизонтал ўққа нисбатан ўлчанган, 15° градусли бурчак ҳосил бўлувчи майдонда;

давлат рақами белгисининг пастки чеккасидан ўтувчи горизонтал ўқ майдонида.

Агар давлат рақами белгиси юқори чеккасининг ер юзасидан баландлиги 1,2 m дан ошса, давлат рақами белгиси қуйидаги тўртта ўқ майдонида кўриниши керак:

давлат рақами белгисининг иккала ён чеккалари билан туташувчи ва давлат рақами белгисидан чап ва ўнг томон йўналишда ўлчанган, 30° градусли бурчак ҳосил бўлувчи иккита вертикал ўқ майдонида;

давлат рақами белгисининг юқори чеккаси билан туташувчи ва горизонтал ўққа нисбатан ўлчанган, 15° градусли бурчак ҳосил бўлувчи майдонда;

давлат рақами белгисининг пастки чеккаси ва пастга қараб горизонтал ўққа нисбатан ўлчанган 15° градусли бурчак ҳосил бўлувчи майдонда;

Конструкциянинг бирон бир элементи, ҳаттоки у шаффоф бўлган тақдирда ҳам, мазкур банд «г» кичик бандида кўрсатилган жойларда жойлаштирилмаслиги керак.

16-боб. Ёрлиқ ва тамғалашга қўйиладиган талаблар

41. Барча қишлоқ ёки ўрмон хўжалиги транспорт воситалари мазкур Хавфсизлик талабларининг 42 — 45-бандларида келтирилган ёрлиқ ва ёзувлар билан жиҳозланиши, ёрлиқ ва ёзувлар ишлаб чиқарувчи томонидан мустаҳкам қотириб ўрнатилган бўлиши керак.

42. Қонунчилик ҳужжатлари билан ўрнатилган ёрлиқ:

Мазкур Хавфсизлик талабларининг 44-банди иккинчи — ўн учинчи хатбошилари ва 45-бандларида келтирилган ёрлиқ ва тамғаларни белгилаш учун ҳарф-рақамли белгилар (лотин ҳарфлари ёки араб рақамлари) қўлланилиши керак. Бироқ, 45-бандда келтирилган транспорт воситасининг идентификация рақамларини белгилаш учун лотин алфавитининг бош ҳарфлари қўлланилиши керак (юқоридаги рўйхат).

Шунингдек, ишлаб чиқарувчининг номи ёки савдо белгиси ва транспорт воситаси турининг белгиланиши қуйидаги белгиларни ўз ичига олиши мумкин: «*» (юлдузча белгиси), «&» (ва белгиси), «-» (дефис ёки минус белгиси) ва «ʼ» (оддий ёки апостроф белги).

43. Ҳарф ва рақамларнинг энг кам ўлчамлари:

бевосита шасси, рама ёки шунга ўхшаш транспорт воситасининг конструкциясига белгиланган белгиларнинг баландлиги 7,0 mm дан кам бўлмаслиги керак;

белгилашнинг бўш жойи юзаси айланаси радиуси 28 m дан кичик бўлган тақдирда мазкур банднинг иккинчи хатбошида баён қилинган талабларга муқобиллик сифатида, ҳарф ва рақамларнинг энг кичик баландлиги 4,0 mm ни ташкил қилиши мумкин;

расмий ёрликда белгиланган белгилар баландлиги 4,0 mm дан кам бўлмаслиги керак.

44. Ёрликда маълумотлар аниқ, ўчиб кетмайдиган бўлиши ва қуйида кўрсатилган маълумотларни ўз ичига олиши ҳамда 1-иловада келтирилган иккита муқобил намуналардан бирига мувофиқ бўлиши керак:

ишлаб чиқарувчи номи ва савдо белгиси (агар улар ишлаб чиқарувчи номидан фарқ қилса);

транспорт воситаси тоифаси, жумладан кичик тоифаси ва тезлик индекси;

конструкция тури бўйича ўрнатилган тартибда расмий тасдиқланган ЕИ рақами (агар мавжуд бўлса);

транспорт воситасининг ушбу бобнинг 45-бандида келтирилган талабларга мувофиқ таркибий комбинациялашган белгилардан ташкил топган идентификация рақами (VIN);

транспорт воситасининг қуйидаги форматдаги техник рухсат этилган юк билан энг юқори массаси: «kg».

Ўққа тушадиган техник рухсат этилган энг юқори масса олдиндан орқага ошиб бориш тартибида қуйидаги шаклда кўрсатилиши керак:

«A-1:... kg»; «А-2: ... kg»; «А- ...: ... kg».

Бундан ташқари, С тоифадаги транспорт воситалари учун ҳар бир занжирлар тўпламига техник рухсат этилган максимал масса ва ўша қаторда ўртача ерга тушаётган босим кўрсатилиши керак, бу маълумотлар мазкур Хавфсизлик талабларининг 44-банди еттинчи хатбошисида келтирилган маълумотлар билан бирга келтирилиши ва қуйидаги шаклда кўрсатилиши керак:

«S-1: ... kg Р: ... kPa»; «S-2: ... kg P: ... kPa»; «S- ...: ... kg P: ... kPa».

Ҳар бир ёзув бир ёки бир неча пробел билан ажратилган бўлиши керак.

R ёки S тоифадаги транспорт воситасининг ҳар бир шасси/тормозлар конфигурацияси учун расмий техник рухсат этилган тиркама массаси мазкур Хавфсизлик талабларига 1-илованинг 2-бандида баён қилинган қуйидаги шаклда кўрсатилиши керак:

«B-1» тормозсиз, «В-2» инерцияли тормоз билан, «В-3» гидравлик тормоз билан, «В-4» пневматик тормоз билан, тортиш қурилмаси «T-1», «Т-2» қаттиқ уланишли, маркази ўқ «Т-3»;

R ёки S тоифадаги транспорт воситаларининг қаттиқ улаш қурилмалари ёки маркази вертикал ўққа нисбатан улаш нуқтасига (S) юклама. Улаш нуқтаси биринчи ўқ ҳисобланади ва «0» рақами қўшиб қуйидагича белгиланади: «А-0: ... kg»;

Ўтиш даврига эга двигателлар билан жиҳозланган транспорт воситалари учун транспорт воситасини ишлаб чиқариш санаси қуйидагича тарзда кўрсатилиши керак: «ОО/ЙЙЙЙ» («MM/YYYY»). Муқобиллик сифатида транспорт воситасининг ишлаб чиқарилган санаси қўшимча расмий ёрлиқда VIN-код билан бирга кўрсатилиши мумкин.

Ишлаб чиқарувчи қўшимча маълумотларни фақат мазкур банднинг иккинчи — ўн учинчи хатбошиларида келтирилган маълумотлар кўрсатилган майдондан ташқарида, белгиланган ёзувлардан пастда ёки ён томонда келтириши мумкин ( 1-иловадаги намунага қаранг).

45. Транспорт воситасининг идентификация рақами (VIN).

Транспорт воситасининг идентификация рақами ISO 10261 (Машины землеройные. Система обозначения идентификационного номера изделия) ёки ISO 3779 (Road vehicles. Vehicle identification number (VIN)-Content and structure) стандарт талабларига мувофиқ бўлиши керак.

17-боб. Габарит ўлчамлар ва шатакка олинадиган юкка қўйиладиган талаблар

46. Ушбу боб мақсадларида қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

транспорт воситасининг узунлиги — транспорт воситасининг бўйлама ўқига тўғри бурчак остида жойлашган ва унинг чекка нуқталари орқали ўтувчи вертикал юзалар орасида (барча кўзгулар, ишга туширувчи ричаглар, олд ёки ён габарит чироқларни ҳисобга олмаганда) ўлчанган транспорт воситасининг узунлиги;

транспорт воситасининг кенглиги — транспорт воситасининг бўйлама ўқига параллел ва унинг чекка нуқталари орқали ўтувчи вертикал юзалар орасидаги (ҳар қандай орқани кўриш кўзгулари, бурилиш кўрсаткичлари, олд, ён ёки орқа габарит чироқлар ва тўхташ фонарлари, йиғилувчи элементлар, кўтарилувчи оёқ учун тиркагичлар ва эгилувчи сачратмагичларни ҳисобга олмаган ҳолда) кенглиги;

транспорт воситасининг баландлиги — транспорт воситасининг таянч юзаси ҳамда ундан энг узоқда турган нуқта ўртасида вертикал бўйича ўлчанган масофа. Ушбу баландлик аниқланаётган вақтда транспорт воситаси ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган энг катта статик радиусли янги шиналар билан жиҳозланган бўлиши керак;

рухсат этилган тортиш (шатакка олиш) юки — ушбу турдаги трактор торта оладиган юк.

Техник рухсат этилган тортиш (шатакка олиш) юки қуйидаги қийматлардан бирини англатади:

а) тормозсиз тортилаётган (шатакка олинаётган) юк;

б) инерцияли тортилаётган (шатакка олинаётган) юк;

д) гидравлик ёки пневматик тормоз билан жиҳозланган тортилаётган (шатакка олинаётган) юк.

Транспорт воситалари мазкур Хавфсизлик талабларининг 47-бандида келтирилган габаритлар ва массадан ошмаслиги керак:

47. Транспорт воситаларининг ўлчамлари.

Транспорт воситасининг ўлчамини текшириш учун мўлжалланган ўлчовлар қуйидаги тарзда ўтказилиши керак:

иш ҳолатида бўлган бўш транспорт воситасида;

текис горизонтал текисликда;

ҳаракатсиз турган транспорт воситасида ва, агар зарурат бўлса, ўчирилган двигатель билан;

янги шиналарда ишлаб чиқарувчи тавсия қилган нормал босимларда;

агар зарур бўлса, эшик ва ойналар ёпиқ ҳолатда;

ўлчовлар пайтида рул чамбараги тўғри ҳолатда жойлашган бўлиши керак;

қишлоқ ва ўрмон хўжалиги машиналарининг махсус асбобларсиз ечиладиган ва алмашадиган осма компонентларисиз.

Т ва С тоифалардаги транспорт воситасининг энг катта габарити қуйидагича қийматларда бўлиши керак:

узунлиги: 12 m;

кенглиги: 2,55 m (ерга туташган жойидаги шина деворларининг эгилиши ҳисобига юзага келган бўртиқларни ҳисобга олмасдан):

йўл ҳаракати хавфсизлиги, тупроқ ҳимояси учун, жумладан агар сачратишларни сўндириш учун шиналар, резина занжирлар ёки икки турдаги конфигурациялар ўрнатилиши билан боғлиқ бўлса, транспорт воситаси ташувчи конструкциясининг кенглигини 3,00 m гача оширишга йўл қўйилади;

баландлиги: 4 m.

R тоифадаги транспорт воситаларининг энг катта габаритлари қуйидагича:

узунлиги: 12 m;

кенглиги: 2,55 m (ерга туташган жойидаги шина деворларининг эгилиши ҳисобига юзага келган бўртиқларни ҳисобга олмасдан).

Қуйидаги ҳолларда кенгликни 3,00 m гача оширишга йўл қўйилади:

а) тупроқдан ҳимоя қилиш учун мўлжалланган шиналар қўлланилганда, транспорт воситаси кенглиги 2,55 m дан ортиқ бўлмаганда камида бир тўплам шиналар билан жиҳозланганда. Ташиш учун мўлжалланган транспорт воситаси конструкциясида сачратишларни сўндирувчи тизимлар бўлса ҳамда транспорт воситасининг кенглиги 2,55 m га этиб чегараланмаган ҳолларда;

б) транспорт воситаси ўз функционалига кўра ишлатилиши учун зарур бўлган ва мазкур Техник регламентга 3-иловада кўрсатилган асбоблар билан жиҳозланганда.

48. Рухсат этилган тортиш (шатакка олиш) юки.

Рухсат этилган тортиш (шатакка олиш) юкининг рухсат этилган энг юқори массаси битта ёки бир нечта тиркамали қишлоқ ва ўрмон хўжалиги машиналари учун уларнинг конструктив тавсифларига боғлиқ ҳолда белгиланади. Ишлаб чиқарувчи томонидан кўрсатилган ва техник рухсат этилган тортиш (шатакка олиш) юкини ҳамда мазкур банднинг учинчи — бешинчи хатбошиларида кўрсатилган рухсат этилган тортиш (шатакка олиш) юкини фарқлаш керак.

Ишлаб чиқарувчи томонидан кўрсатилган тракторнинг техник рухсат этилган тортиш (шатакка олиш) юки Хавфсизлик талабларининг 30-бобида келтирилган стандартлар талабларини ҳисобга олган ҳолда белгиланади;

механик улаш (механик улаш қурилмалари)нинг тортиш (шатакка олиш) юки улар компонентларининг конструкциясига боғлиқ ҳолда ушбу қоидаларга мувофиқ расмий тасдиқланган сертификатларга асосан белгиланади.

18-боб. Юкли энг юқори массага қўйиладиган талаблар

49. Ушбу боб мақсадларида қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

тортиш-илиш қурилмаси (дышло) билан жиҳозланган транспорт воситаси — камида иккита ўқдан иборат бўлиб, улардан камида биттаси бошқарув ўқи ҳисобланган, транспорт воситасига нисбатан вертикал ҳаракатланадиган ва тракторга сезиларли статик вертикал оғирлик туширмайдиган тортиш-илиш қурилмаси билан жиҳозланган тортиб (шатакка олиб) ҳаракатланадиган R ёки S тоифасидаги транспорт воситаси;

қ аттиқ тортиш-илиш қурилмаси (дышло) билан жиҳозланган транспорт воситаси — битта ўқли ёки бир гуруҳ ўқли транспорт воситаси бўлиб, ўзининг конструктив пишиқлиги билан тракторга жиддий статик оғирлик туширадиган, марказий ўқ учун белгиланган стандартларга мос келмайдиган ва тортиш-илиш қурилмаси билан жиҳозланган тортиб (шатакка олиб) юриладиган R ёки S тоифалардаги транспорт воситаси;

комбинациялашган транспорт воситалари учун илиш қурилмаси тиқин (шкворень) ва таянч ғилдираклардан ташкил топмаган бўлиши керак;

қаттиқ илиш қурилмаси вертикал йўналишда енгил ҳаракатланиши керак;

гидравлик ростлашга эга шарнир-ростланувчи илиш қурилмаси қаттиқ илиш қурилмаси ҳисобланади;

транспорт воситасининг техник рухсат этилган юкли энг юқори массаси — шиналарнинг юк кўтарувчанлиги, транспорт воситаси элементларининг конструктив тавсифларига боғлиқ ҳолда ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланадиган, энг оғир комплектациядаги транспорт воситасининг юксиз (фойдаланиш) массасини, балластнинг номинал массасини ҳамда номинал фойдали юкламани ўз ичига оладиган энг юқори массаси;

ўққа тушадиган техник рухсат этилган энг юқори масса — транспорт воситасининг конструктив тавсифларига боғлиқ ҳолда шина ёки занжирларнинг юк кўтарувчанлигидан келиб чиқиб, ғилдираклар ўқи ёхуд занжир юриш қисмларидан ерга тушадиган статик вертикал юкламага мос масса.

50. Юкли энг юқори массага қўйилган талаблар.

Ишлаб чиқарувчи кўрсатган техник рухсат этилган юкли энг юқори масса қуйидаги ҳолларда турни расмий тасдиқловчи орган томонидан рухсат этилган юкли энг юқори масса сифатида қабул қилинади:

агар ишлаб чиқарувчи томонидан бажариладиган ҳар қандай синовлар натижалари, хусусан, тормоз ва рул бошқаруви синовлари қониқарли деб ҳисобланса;

транспорт воситаси тоифасига боғлиқ равишда техник рухсат этилган юкли энг юқори масса ва ўққа тушадиган рухсат этилган юкли энг юқори масса 2-иловада келтирилган қийматлардан ошмаса;

тракторни юкланиш даражасидан қатъи назар, рул бошқаруви ғилдираклари ўқидан йўлга узатилаётган масса, тракторнинг юксиз ҳолатидаги оғирлигининг 20 фоиздан кам бўлмаса.

Ўққа тушадиган техник рухсат этилган энг юқори масса йиғиндиси:

трактор (транспорт воситасининг тортиш-илиш қурилмаси)га жиддий статик вертикал юклама ҳосил қилмайдиган Т ва С тоифалар ҳамда R ва S тоифалардаги транспорт воситалари учун ўққа тушадиган энг юқори рухсат этилган оғирлик йиғиндиси транспорт воситасининг юкланган ҳолатидаги энг юқори рухсат этилган массага тенг бўлиши ёки ундан ошиши керак;

трактор (қаттиқ тортиш-илиш қурилмаси билан транспорт воситаси ва маркази ўқ билан транспорт воситаси)га жиддий статик вертикал юклама ҳосил қиладиган R ва S тоифалардаги транспорт воситалари учун транспорт воситасининг энг юқори рухсат этилган масса ўқларга тушадиган энг юқори рухсат этилган оғирлик йиғиндиси сифатида қаралиши ҳамда 2-илованинг «Рухсат этилган энг юқори масса» устунида кўрсатилган тегишли рухсат этилган масса сифатида турни расмий тасдиқлаш мақсадларида қўлланилиши керак;

Тракторга тушадиган салмоқли статик вертикал юклама мазкур банднинг еттинчи хатбошида келтирилганидек трактор конструкцияси турини расмий тасдиқлаш вақтида ҳисобга олинади.

19-боб. Балласт юкларга қўйиладиган талаблар

51. Агар ушбу техник регламент талабларига риоя қилиш учун тракторлар балласт юклар билан жиҳозланган бўлиши керак бўлса, у ҳолда балласт юклар трактор ишлаб чиқарувчи томонидан таъминланади, улар тракторга ўрнатиш учун қулай бўлиши ва ишлаб чиқарувчининг ±5% аниқлик билан килограммдаги вазни кўрсатилган тамғаси бўлиши керак. Тез-тез ечиш/ўрнатиш учун мўлжалланган олдинги балласт юклар конструкциясида тутқичлар учун камида 25 mm хавфсизлик бўшлиғи қолдирилган бўлиши керак. Балласт юкларни ўрнатиш усули уларнинг бехосдан (масалан, трактор ағдарилганда ажралишининг олдини олиши керак).

20-боб. Электр тизимларининг хавфсизлигига қўйиладиган талаблар

52. Электр тизимлари билан жиҳозланган Т, С, R ва S тоифалардаги барча транспорт воситаларига қуйидаги талаблар қўйилади.

Электр кабеллар, агар улар абразив юзалар билан туташиш эҳтимоли бўлган зонасида жойлашган бўлса, ҳимояланган, шунингдек, мойлаш материаллари ёки ёнилғи таъсирига чидамли ёки улардан ҳимояланган бўлиши керак. Электр кабеллар ва унинг қисмлари ёнган газларни чиқариш тизими, ҳаракатланаётган қисмлар ёки ўткир қирраларга тегиб турмаслиги керак.

Барча электр занжирларда ортиқча юкланишлардан сақлагичлар ёки бошқа ҳимоя қурилмалари ўрнатилган бўлиши керак (стартер-мотор ва юқори кучланишли учқунли ўт олдириш тизими каби юқори ток кучи занжирлари бундан мустасно). Ушбу қурилмаларнинг занжирлар орасидаги электр тақсимоти операторни хабардор қиладиган барча тизимларнинг бирданига ўчиб қолишини истисно этиши керак.

53. Статик электр хавфсизлигига қўйиладиган талаблар мазкур Хавфсизлик талабларининг 57-бандида келтирилган.

54. Тўлиқ электрлаштирилган Т2, Т3, С2 ёки С3 тоифалардаги транспорт воситалари имкон қадар Европа Иттифоқининг 3/2014-сон Регламентига IV-иловада келтирилган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

21-боб. Ёқилғи бакига қўйиладиган талаблар

55. Ушбу бобда транспорт воситасини ҳаракатга келтириш учун ишлатиладиган суюқ ёқилғини сақлаш учун мўлжалланган ёқилғи бакларига қўйиладиган талаблар келтирилган.

Ёқилғи баклари коррозия (занглаш)га қарши чидамли бўлиши керак. Улар ишлаб чиқарувчи томонидан ишчи босимнинг икки марта оширилган босимида, лекин ҳар қандай ҳолатда 0,3 bar дан кам бўлмаган босимда ўтказилган герметик синовлар талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Ҳар қандай ортиқча босим ёки ишчи босимдан ортиқ бўлган босим, тегишли қурилмалар (вентиляция тешиклари, сақлагич клапанлари ва бошқалар) билан автоматик компенсация қилиниши керак.

Вентиляция тешикларида ёниш хавфининг олди олинган бўлиши керак. Ёқилғи бакининг қопқоғи ёки ортиқча босим компенсацияси учун мўлжалланган қурилмалари орқали ёқилғи оқмаслиги таъминлашини лозим, бунда ёқилғи баки бутунлай ағдарилган тақдирда ёқилғининг томчилашига йўл қўйилади.

56. Ёқилғи баклари тракторнинг олд ёки орқа қисмларига урилиш эҳтимолидан ҳимояланган бўлиши керак. Баклар яқинида бўртиқ қисмлар, ўткир қирралар ва бошқалар бўлмаслиги керак.

Ёқилғи етказиб берувчи қувурлар ва қуйиш тешиги кабинадан ташқарида жойлаштирилган бўлиши керак.

57. Ёқилғи бакининг статик электр хавфсизлиги билан боғлиқ талаблар қуйидагилардир:

Ёқилғи баки ва унинг ёрдамчи қисмлари транспорт воситасида статик электр учқунидан алангаланиш хавфи олди олинган ҳолатда лойиҳалаштирилган ва ўрнатилган бўлиши керак.

Зарурат бўлганда, зарядларни тарқатиш чоралари назарда тутилган бўлиши керак. Бироқ, чақнаш ҳарорати 55°С дан юқори бўлган ёқилғини сақлаш учун мўлжалланган ёқилғи бакларига зарядларни тарқатиш тизими талаб қилинмайди. Чақнаш ҳарорати ISO 2719 стандартларига мувофиқ аниқланиши керак.

Ишлаб чиқарувчи мувофиқликни тасдиқловчи органга ушбу талабларнинг бажарилишини кафолатлайдиган чора(лар)ни кўрсатиб бериши керак.

22-боб. Орқани ҳимоя қилиш қурилмасига қўйиладиган талаблар

58. Умумий қоидалар.

Ушбу қоидаларга тааллуқли бўлган R тоифадаги транспорт воситалари М1 ва N1 тоифалардаги транспорт воситаларини орқа томондан урилишидан самарали ҳимоя қилишни таъминлаган ҳолда лойиҳалаштирилган бўлиши керак.

59. Орқани ҳимоя қилиш қурилмасига қўйиладиган талаблар.

Ra ва Rb тоифалардаги транспорт воситалари бутун кенглиги бўйича М1 ва N1 тоифалардаги транспорт воситаларининг орқа томондан урилишидан самарали ҳимоя қилишни таъминлаган ҳолда лойиҳалаштирилган ва/ёки жиҳозланган бўлиши керак.

Транспорт воситаси қуйидаги шароитларда синовдан ўтказилади:

тўғри, текис, қаттиқ ва силлиқ юзада жойлашган бўлиши керак;

олдинги ғилдираклар тўғри чизиқ ҳолатида жойлашган бўлиши керак;

шиналар транспорт воситасини ишлаб чиқарувчиси томонидан тавсия қилинган босимгача дамланиши керак;

зарурат бўлганда, талаб қилинган синов юкламаларига эришиш учун транспорт воситаси ишлаб чиқарувчи кўрсатган ҳар қандай усул ёрдамида ушлаб турилиши мумкин;

агар транспорт воситаси гидропневматик, гидравлик ёки пневматик осма ёки юкламалар ёрдамида автоматик тўғрилаш қурилмаси билан жиҳозланган бўлса, у осма ёки қурилма билан бирга ишлаб чиқарувчи томонидан кўрсатилган нормал иш ҳолатида синалиши керак.

R1a, R1b, R2a ёки R2b тоифалардан бирига тегишли бўлган транспорт воситаси мазкур банднинг иккинчи хатбошида баён қилинган шартларга қуйидаги ҳолатларда жавоб берган ҳисобланади:

агар мазкур Хавфсизлик талабларининг 59-банди ўн тўртинчи хатбошиси шартлари бажарилса;

агар юксиз транспорт воситасининг орқа ўқ кенглигининг ҳар томонидан 10 cm дан кўп бўлмаган кенглигида орқа қисмининг йўл тирқиши 55 cm дан ошмаса (ерга яқин жойдаги шиналарнинг бўртишини инобатга олмаган ҳолда).

Агар орқани ҳимоя қилиш қурилмасида биттадан ортиқ орқа ўқ мавжуд бўлса, улардан энг кенг бўлганини ҳисобга олиш керак.

Ушбу талаб транспорт воситасининг орқа қисмидан камида 45 cm дан кўп бўлмаган масофада жойлашган чизиқда бажарилиши керак.

R1a, R1b, R2a ёки R2b тоифалардан бирига тегишли бўлган транспорт воситаси мазкур банднинг иккинчи хатбошида баён қилинган шартлар бажарилган деб ҳисобланади, агар:

транспорт воситаси мазкур Хавфсизлик талабларининг 59-банди ўн еттинчи хатбошида назарда тутилган талабларга асосан махсус орқа ҳимоя конструкцияси билан жиҳозланган бўлса;

транспорт воситасининг орқани ҳимоя қилиш қурилмасини таркибий қисмлари ўзининг шакли ва тавсифига кўра, орқа ҳимоя конструкцияси ўрнини босувчи сифатида лойиҳалаштирилган ва/ёки жиҳозланган бўлса.

Мазкур Хавфсизлик талабларининг 59-банди ўн еттинчи хатбошида баён қилинган талаблардаги комбинациялашган функциялар талабларига жавоб берадиган компонентлар орқани ҳимоя қилиш қурилмаси сифатида кўрилади.

Орқани ҳимоя қилиш қурилмаси, одатда, шасси лонжеронлари ёки уларни алмаштирувчилар билан боғланган кўндаланг балка ва боғловчи элементлардан ташкил топган.

Кўтарувчи платформа билан жиҳозланган транспорт воситасига орқани ҳимоя қилиш қурилмасини ўрнатишда кўтарувчи платформа механизми учун алоҳида жой назарда тутилиши мумкин.

Бундай ҳолларда қуйидаги талаблар қўлланилади:

уларни демонтаж қилиш заруратини ҳисобга олиб, орқани ҳимоя қилиш қурилмаси ва кўтариш платформаси қотириш элементлари ўртасидаги ён масофа 2,5 cm дан кўп бўлмаслиги керак;

ҳар бир аниқ ҳолатда орқани ҳимоя қилиш қурилмаси алоҳида элементларининг самарали майдони 350 cm 2 дан кам бўлмаслиги керак;

орқани ҳимоя қилиш қурилмасининг алоҳида элементлари ўлчамлари мазкур банднинг йигирма тўққизинчи хатбошиси талабларини бажариш учун етарли бўлиши керак, унга мувофиқ синов нуқталарининг ўзаро жойлашуви аниқланади. Агар Р1 нуқталар мазкур банднинг ўн саккизинчи хатбошида келтирилган бўлиниш зона доирасида жойлашган бўлса, унда Р1 нуқталар орқани ҳимоя қилиш қурилмасининг ён секциялари ўртасида жойлашган бўлиши керак;

орқани ҳимоя қилиш қурилмасида бўлиниш зонаси ва кўтариш платформаси учун мазкур банднинг йигирма тўртинчи хатбошиси талабларини қўллаш шарт эмас.

Қурилма қуйидаги тавсифларга эга бўлиши керак:

қурилма имкон даражасида транспорт воситасининг орқа қисмига яқин жойлаштирилиши керак. Юксиз транспорт воситасида қурилманинг пастки қирраси ер юзасидан 55 cm дан ортиқ баландликда жойлаштирилмаслиги керак;

қурилма орқа ўқ кенглигининг ҳар томонидан 10 cm дан кам бўлмаган кенгликда, ерга яқин жойлашган шиналар бўртиқларини ҳисобга олмаган ҳолда жойлаштирилиши ҳамда орқа ўқнинг кенглигидан ошмаслиги керак. Транспорт воситасининг кенглиги ҳар қандай ҳолатда 2,55 m дан ошмаслиги керак;

кўндаланг балка кесимининг баландлиги 10 cm дан кам бўлмаслиги керак. Кўндаланг балканинг ён учлари орқа томонга эгилган ёки унда ўткир ташқи қирра бўлмаслиги керак. Ушбу шартлар кўндаланг балканинг ён учлари ташқаридан юмалоқланган ва 2,5 mm дан кам бўлмаган эгрилик радиусига эга бўлганда бажарилган ҳисобланади;

қурилманинг ҳолати транспорт воситасининг орқа қисмини ўзгартириш имконини берган ҳолда лойиҳалаштирилиши керак. Бунда иш вақтида қурилманинг ҳолати бехосдан ўзгаришининг олдини оладиган кафолатланган усул назарда тутилиши керак. Оператор қурилманинг ҳолатини 400 Н дан кўп бўлмаган куч билан ўзгартириш имконига эга бўлиши керак;

қурилма транспорт воситасининг бўйлама ўқига параллел равишда жойлаштирилиб, ташқи кучларга етарлича қаршилик кўрсатиши керак. Қурилма ишчи ҳолатда шасси лонжеронлари ёки уларни ўрнини босувчи бошқа элементлар билан боғланган бўлиши керак.

Р1 нуқталар орқа ўқ ғилдиракларининг ташқи қиррасига тегиб ўтадиган бўйлама юзалардан 30 cm масофада, Р1 нуқталар билан боғланган чизиқда бўлган Р2 нуқталар транспорт воситасининг ўртача бўйлама юзасида бир-биридан 70 cm дан 100 cm гача бўлган масофада симметрик жойлашган бўлиши керак, уларнинг аниқ жойлашуви ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланади.

Р1 ва Р2 нуқталарнинг ердан баландлиги ишлаб чиқарувчи томонидан қурилмани чегаралаб турган горизонтал чизиқлар доирасида аниқланади. Бироқ, юксиз транспорт воситасининг Р1 ва Р2 нуқталари баландлиги 60 cm дан ошмаслиги керак.

Транспорт воситасининг иккала Р1 ва Р3 нуқталарига навбатма-навбат рухсат этилган энг юқори массанинг 25фоизини ташкил қиладиган, лекин 5х10 4 Н дан ошмайдиган горизонтал куч қўйилади;

транспорт воситасининг иккала Р2 нуқталарига навбатма-навбат рухсат этилган энг юқори массанинг 50 фоизини ташкил қиладиган, лекин 5х10 4 Н дан ошмайдиган горизонтал куч қўйилади.

Мазкур банднинг ўттиз ва ўттиз биринчи хатбошиларида келтирилган кучлар алоҳида қўйилиши керак. Кучларни қўйиш тартиби ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланиши мумкин.

Қурилманинг юқоридаги талабларга мувофиқлигини текшириш учун ўтказиладиган синовларда қуйидаги талаблар бажарилиши керак:

қурилма транспорт воситасининг шасси лонжеронларига ёки уларни ўрнини босувчиларга қотирилган бўлиши керак;

белгиланган кучлар шарнирли боғланган (масалан, универсал шарнирлар ёрдамида) тортқилар ёрдамида қўйилиши ва бунда юза баландлиги 25 cm дан (аниқ баландлик ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланади) ҳамда кенглиги 20 cm дан кўп бўлмаган ҳолда транспорт воситасининг ўртача бўйлама текислигига параллел равишда, эгрилик радиуси вертикал қирралар бўйича 5±1 mm га тенг, текислик маркази P1, Р2 ва Р3 нуқталарда кетма-кет жойлашган бўлиши керак.

Қуйидаги тоифадаги транспорт воситалари:

«осма» тиркамалар ва бошқа шунга ўхшаш ёғоч тўсинларни ёки бошқа ҳаддан ташқари узун предметларни ташиш учун тиркамалар;

орқани ҳимоя қилиш қурилмаси билан бир вақтда қўллаб бўлмайдиган транспорт воситалари ушбу бобдаги орқани ҳимоя қилиш қурилмаси учун белгиланган талабларга жавоб бериши шарти билан юқоридаги талаблардан четлашиши мумкин.

60. Истисно тариқасида.

Орқани ҳимоя қилиш қурилмаси билан транспорт воситаларига ўрнатилган ишчи қурилмалардан бир вақтда фойдаланиш имконини бермайдиган транспорт воситаларига ушбу талаблар татбиқ этилмайди.

Транспорт воситасининг ишчи қурилмаларини ишлашига тўсқинлик қилмайдиган ҳолларда, транспорт воситаси орқани ҳимоя қилиш қурилмаси билан жиҳозланиши керак.

23-боб. Ёнбош ҳимояга қўйиладиган талаблар

61. Умумий кўрсатмалар.

R3b ва R4b тоифадаги транспорт воситаси борт тагига тушиб қолиш ва ғилдираклар остига кириб қолиш хавфидан ҳимоя қилинмаган йўл ҳаракати қатнашчиларини (йўловчи, велосипед ва мотоцикл ҳайдовчилари) самарали ҳимоя қилишни таъминлаган ҳолда лойиҳалаштирилиши ва/ёки жиҳозланишини керак.

Ушбу боб талаблари:

ёғоч тўсинлар каби узунлиги бўлинмайдиган ҳаддан ташқари узун юкларни ташиш учун махсус лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган тиркамалар;

амалий сабабларга кўра, ёнбош ҳимояни ўрнатиб бўлмайдиган ва махсус мақсадлар учун лойиҳалаштирилган ҳамда ишлаб чиқарилган транспорт воситаларига нисбатан қўлланилмайди.

Агар ёнбош қисмлар мазкур Хавфсизлик талабларининг 61-банди еттинчи хатбошиси ҳамда 65-бандига мувофиқ ҳимояни таъминласа, транспорт воситаси мазкур банднинг биринчи-тўртинчи хатбошилари талабларини бажарган бўлади.

Ёнбош ҳимоянинг мувофиқлигини текшириш учун транспорт воситасининг жойлашуви:

транспорт воситасининг мазкур Хавфсизлик талабларининг 62-бандида баён қилинган техник талабларга мувофиқлиги текширилганда, транспорт воситасининг жойлашуви қуйидагича бўлиши керак:

горизонтал ва текис юзада, бошқарув ғилдираклари тўғри чизиқ ҳолатида жойлашган бўлиши керак;

транспорт воситаси юксиз, ярим тиркамалар ўзининг таянчларида юклаш юзасига горизонтал жойлашган бўлиши керак.

Ташқи юзалардаги бўртиқлар баландлигини аниқлаш усули:

а) бўртиқнинг баландлиги Н текширилаётган участкада ташқи контурнинг ташқи юзасига ички туташиш орқали ўтувчи диаметри 165 mm бўлган айлананинг узунлигини график кўринишда ҳисоблаш;

б) Н-165 mm диаметрдаги доира марказидан ўтган 2-расмда келтирилган айлана ва бўртиқнинг ташқи контури оралиғидаги тўғри чизиқ бўйлаб ўлчанган масофанинг энг юқори қиймати;

в) кўриб чиқилаётган участкада 100 mm диаметрли айлананинг ташқи юзасини ташқи контур қисми билан ташқаридан тутатиши мумкин бўлмаган ҳолларда, ушбу доирада унинг ташқи юза билан унинг туташаётган нуқталари орасида 100 mm диаметрли айлана контур юзаси ҳосил қилганлиги тахмин қилинади (3-расм);

г) ишлаб чиқарувчи ташқи юзанинг юқорида келтирилган бўртиқларини ўлчаш имконини берувчи керакли кесим чизмаларини тақдим этиши керак.

2-расм.

3-расм.

62. Махсус қурилма билан таъминланадиган ёнбош ҳимоя (ён қалқонча (щиток).

Махсус қурилма кенглиги транспорт воситасининг энг юқори габарит кенглигидан ёки 2,55 m дан ошмаслиги керак. Унинг ташқи юзасининг асосий қисми транспорт воситасининг энг чекка юзасидан (энг юқори кенглик) 120 m дан кўп бўлмаган масофада жойлашган бўлиши керак. Айрим транспорт воситаларида унинг олд учи мазкур банднинг ўн учинчи хатбошига мувофиқ ичкарига буриб қўйилган бўлиши мумкин. Унинг орқа учи орқа шиналарнинг чекка қирраларидан 30 mm дан кўп бўлмаган, камида орқа қирранинг четидан 250 mm масофа узоқликда жойлашган бўлиши керак (ерга яқин жойдаги шинанинг бўртишини инобатга олмаган ҳолда).

Қурилманинг ташқи юзаси силлиқ, текис ёки горизонтал рифланган ва олдидан орқагача узлуксиз бўлиши керак, бироқ қўшни қисмлари бир-бирини қоплаши мумкин. Қопланаётган қирра орқага ёки пастга қаратилган ёки орқа қисми олдинги қисм ташқарисига бўртиб чиқмаслик шарти билан бўйлама йўналишда ўлчанган 25 mm дан кўп бўлмаган бўшлиқ қолдирилган бўлиши мумкин.

Болт ва парчинларнинг бўртиқ каллаклари, етарли даражада силлиқ сиртли бўлса, барча ташқи қирралар ва бурчаклар 2,5 mm дан кам бўлмаган радиусли силлиқ сиртга эга бўлса, 10 mm гача юзанинг ташқарисига чиқиб туриши мумкин (ушбу бобнинг 1-иловасида келтирилган кўрсатмаларга мувофиқ синалган).

Қурилма яхлит текис юзадан ёки бир ёхуд бир неча горизонтал йўналтирувчилар ёки комбинациялашган юзалар ва йўналтирувчилардан тузилган бўлиши мумкин. Йўналтирувчилар қўлланилганда улар орасидаги масофа 300 mm дан ошмаслиги керак ва камида:

R3b тоифасидаги транспорт воситалари ҳолатида 50 mm;

R4b тоифасидаги транспорт воситалари ҳолатида 100 mm баландликда ва деярли текис бўлиши керак.

Ёнбош тўсиғининг олд қирраси қуйидаги тарзда ишлаб чиқилган ва жойлашган бўлиши керак:

тиркамада тортиш қурилмаси билан бирга, бевосита ҳимоя тўсиғи олдида жойлашган, ғилдирак шиналарининг энг орқа қисми бўйлаб ўтувчи кўндаланг вертикал текислик орқасидан кўпи билан 500 mm масофада;

қаттиқ илиш қурилмаси билан тиркамада ёки марказий ўқ билан тиркамада: олд ўқ марказидан ўтувчи кўндаланг текислик олдида жойлашган, лекин кузовнинг олд қисмидан узоқроқ бўлмаган зонада, агар тиркаманинг нормал манёвр қилиш учун бундай зона мавжуд бўлса,

Агар олдинги қирра очиқ жойда жойлашган бўлса, унда қирра тўсиқнинг барча баландлиги бўйлаб ўтувчи узлуксиз вертикал элементдан иборат бўлиши керак. Бу элементнинг ташқи ва олд юзалари R3b ҳолати учун орқага камида 50 mm га йўналтирилган ва ичкарига 100mm га бурилган ва R4b ҳолати учун орқага камида 100 mm га ва ичкарига 100 mm га бурилган бўлиши керак.

Ён тўсиқнинг орқа қирраси бевосита орқада жойлашган ғилдирак шинасининг олд қисми бўйлаб ўтувчи кўндаланг вертикал юза олдида кўпи билан 300 mm да жойлашган бўлиши керак. Орқа қиррада узлуксиз вертикал элементнинг мавжуд бўлиши талаб этилмайди.

Ён тўсиқнинг пастки чети ҳар қандай ҳолатда ердан 550 mm дан ортиқ кўтарилмаган бўлиши керак.

Ён тўсиқнинг юқори чети шина ташқи юзаси бўйлаб ўтувчи ёки у билан туташувчи, ер юзасига яқин жойидаги шиналарнинг ҳар қандай бўртишини инобатга олмасдан, вертикал юза билан кесишган транспорт воситасининг ўша қисмидан кўпи билан 350 mm пастда жойлашган бўлиши керак, қуйидаги ҳоллар бундан мустасно:

агар мазкур банднинг ўн олтинчи хатбошида кўрсатилган юза транспорт воситаси конструкциясини кесиб ўтмаса, қайси бири камроқ бўлишига қараб тепанинг чети юк платформасининг юзаси билан бир сатхда ердан 950 mm масофада жойлашган бўлиши керак;

агар мазкур банднинг ўн олтинчи хатбошида кўрсатилган юза транспорт воситаси конструкциясини ердан 1,3 m масофада кесиб ўтса, унда ён тўсиқнинг юқори чеккаси ер юзасидан камида 950 mm баландликда жойлашган бўлиши керак.

Ён тўсиқлар қаттиқ, мустаҳкам қотирилган (транспорт воситасининг нормал иш ҳолатида вибрация сабаб улар қимирламаслиги керак) ва металлдан ёки бошқа шунга ўхшаш пишиқ материалдан ясалган бўлиши керак.

Агар ён тўсиқ ташқи юзанинг ҳар қандай қисмига думалоқ ва текис, 220mm±10mm диаметрли стержень маркази билан перпендикуляр қўйилган бўлиб, 1 кН горизонтал статик кучга бардошли бўлса ва агар бу ҳолатда тўсиқнинг юклама остида четланиши кўпи билан энг орқа чеккада 30 mm, тўсиқнинг ўзида 250 mm ва тўсиқнинг қолган қисмида 150 mm ни ташкил қилса, у яроқли ҳисобланади.

Юқоридаги талабларнинг бажарилиши ҳисоб-китоб орқали текширилиши мумкин.

Ён тўсиқларни тормоз, ҳаво ёки гидравлик қувурларни қотириш учун қўллаш мумкин эмас.

63. Юқоридаги қоидалардан четланишга турдаги транспорт воситаларига ҳар қайси аниқ ҳолат учун белгиланган талабларга мувофиқ бўлиши шарти билан йўл қўйилади:

телескопик тиркама энг кам узунликка киритилган бўлганда 62-банднинг барча талабларига жавоб бериши керак; тиркама узайтирилганда ён тўсиқлар 62-банд талабларига мувофиқ бўлиши керак, лекин иккаласи мажбурий эмас; тиркамани узайтирганда ён тўсиқларнинг узунлигида бўшлиқлар ҳосил бўлмаслиги керак;

фақат суюқ моддаларни ёпиқ цистернада ташиш учун мўлжалланган, стационар жойлаштирилган қуйиш ёки тўкиш учун боғловчи шланга ёки қувурлар билан жиҳозланган автоцистерна транспорт воситаси имкон қадар 62-банднинг барча талабларига мувофиқ ён тўсиқлар билан жиҳозланиши керак, эксплуатацион талаблар тақозо қилган ҳолларда, ушбу талабдан чекинишга йўл қўйилади;

Тегишли махсус транспорт воситасида юклаш, тўкиш ёки бошқа операцияларни бажариш вақтида қўшимча барқарорликни таъминлаш учун транспорт воситасидан таянчлар чиқариш зарурати бўлса, ушбу чиқувчи таянчлар, ён тўсиқлар қўшимча бўшлиқлар билан бажарилган бўлиши керак.

64. Агар транспорт воситасининг бортларининг шакли ва тавсифлари уларнинг таркибий қисмлари биргаликда 62-банд талабларига жавоб берадиган тарзда лойиҳалаштирилган ва/ёки жиҳозланган бўлса, улар алмашувчи ён тўсиқлар сифатида қаралиши мумкин.

65. Муқобил талаблар.

Хавфсизлик талабларининг 61-банди саккизинчи хатбошидан 62-банди 24-хатбошигача ва 64-бандга амал қилишда ишлаб чиқарувчи муқобиллик сифатида БМТнинг 73-сон қоидасини 2 ва 3-бандлари ва I, II ва III қисмлари, шунингдек, 3-иловада белгиланган нормаларга амал қилиши тўғрисида қарор қабул қилиши мумкин.

24-боб. Юк платформаларига қўйиладиган талаблар

66. Платформанинг оғирлик маркази ўқлар орасида жойлашган бўлиши керак.

67. Платформа ўлчамлари:

узунлиги тракторнинг олд ёки орқа колеясидан каттароғи ўлчамининг 1,4 бараваридан ошмаслиги керак,

кенглиги тракторнинг қурилмасиз энг юқори габарит кенглигидан ошмаслиги ёки энг тор колеядан 2,55 m дан ортиқ бўлмаслиги керак.

68. Платформа тракторнинг бўйлама ўртача юзасига нисбатан симметрик жойлашган бўлиши керак.

69. Юклаш платформасининг ер юзасидан баландлиги 150 cm дан ошмаслиги керак.

70. Платформанинг тури ва уни ўрнатиш усули нормал юклашда ҳайдовчининг теварак-атрофни кўриши учун етарли бўлиши, барча мажбурий ёритиш ва ёритиш ишоралари қурилмалари эса ўзининг функционал вазифаларини бажаришда давом эттиришини таъминлаши керак.

71. Юк платформаси ечиладиган бўлиши ва тракторга ҳар қандай тасодифий ажралиб кетиш хатарининг олдини оладиган тарзда қотирилган бўлиши керак.

72. Т4.3 ва Т2 тоифалардаги тракторлар учун платформа узунлиги

Т4.3 тоифадаги тракторлар учун платформа узунлиги трактор олдинги ёки орқа колеясининг (қайси бири каттароқ бўлишига қараб) 2,5 бараваридан ошмаслиги керак.

Т2 тоифадаги тракторлар учун платформа узунлиги трактор олдинги ёки орқа колеясининг (қайси бири каттароқ бўлишига қараб) 1,8 бараваридан ошмаслиги керак.

73. Бир нечта юк платформасига эга транспорт воситалари учун ҳар қандай юклаш шартларида юкланган платформа(лар) ҳайдовчисиз транспорт воситаси оғирлик марказининг олд ва орқа ўқлари орасида жойлашиши керак. Ҳар қандай юкламалар юклаш платформаси(лари)да бир текисда тақсимланиши керак.

25-боб. Тортиш (шатакка олиш) қурилмаларига қўйиладиган талаблар

74. Сони.

Ҳар бир трактор шатакка олиш учун трос ёки тортиш-илиш қурилмасини қотириш учун махсус қурилма билан жиҳозланиши керак.

75. Жойлашуви.

Ушбу қурилма тракторнинг олд қисмида ўрнатилган, қурилма боғлаш штифти (бармоқ, шкворен) ёки илгак билан жиҳозланган бўлиши керак.

76. Конструкцияси.

Шатакка олиш қурилмаси уни қўллашга мос келувчи тирқиш туридаги ёки лебедка бўлиши керак. Стопор штифти марказидаги тешик 60 mm — +0,5/-1,5 mm ни, штифт марказидан ўлчанган қисиш чуқурлиги эса 62 mm — 0,5/+5 mm ни ташкил қилиши керак.

Боғлаш муфтасининг диаметри 30+1,5 mm бўлиши ва уни ишлатиш вақтида ўз ўрнидан силжишини олдини олувчи қурилма билан жиҳозланиши керак. Қотириш қурилмаси ажралиб кетмаслиги керак.

Юқоридаги хатбошида келтирилган ±1,5 mm қийматни ишлаб чиқаришда рухсат этилган қиймат деб қарамасдан, балки ҳар хил конструкциядаги штифтлар учун номинал ўлчамлардаги рухсат этилган четланиш сифатида қаралиши керак.

77. Муқобил талаблар.

Агар Хавфсизлик талабларининг 75-бандида келтирилган ўлчамлар ишлаб чиқарувчи томонидан транспорт воситасининг ўлчамлари ва массасига мувофиқ эмас деб ҳисобланса, улар оширилиши мумкин.

Ишлаб чиқарувчи энг юқори вазни 2 000 kg дан ошмайдиган транспорт воситаларига ўз ихтиёрига кўра Хавфсизлик талабларининг 74, 75 ва 76-бандлари ёки Европа Иттифоқининг 1005/2010-сон регламенти талабларини қўллаши мумкин.

78. Қўлланма.

Тортиш (шатакка олиш) қурилмасидан тўғри фойдаланиш бўйича қўлланмада тегишли тушунтиришлар берилган бўлиши керак.

26-боб. Шиналарга қўйиладиган талаблар

79. Шиналар ISO 4223-1 стандартига мувофиқ қуйидаги тамғалашга эга бўлиши керак:

шина ўлчамлари белгилари;

юк кўтарувчанлик индекси (яъни, тегишли тоифадаги транспорт воситасининг номинал тезликдаги ҳаракатида шина кўтара оладиган юк оғирлигини кўрсатувчи рақамли код);

тезлик тоифаси белгиси (яъни, юк кўтарувчанлик индексига мувофиқ келадиган оғирликни кўтара оладиган шинанинг энг юқори тезлигини кўрсатувчи белги) ҳамда агар шина камерасиз ишлатишга мўлжалланган бўлса «TUBELESS» (камерасиз) сўзи.

Шиналар қуйидаги қўшимча тамғалашга эга бўлиши керак:

ишлаб чиқарувчи номи ёки савдо белгиси;

шинани монтаж қилиш вақтида шиналар ва бортлар орасидаги ҳаво босимининг йўл қўйиладиган энг юқори қиймати;

осма юкли машиналар шиналарининг хизмат кўрсатиш таърифи (яъни, юк кўтарувчанлик индекси ва тезлик тоифаси белгиси) қўшимча тарзда «етакчи ғилдирак»ка ёки «ғилдиракнинг эркин чайқалиш»ига ёки иккаласига тегишлилигини кўрсатадиган белги, шунингдек гуруҳ кўринишидаги тўртта рақам билан тўлдирилиши керак: дастлабки иккита рақам ишлаб чиқариш санасини, охирги иккита рақам — ишлаб чиқариш йилини англатади.

80. Энг юқори тезлиги 65 km/h дан ошмайдиган транспорт воситасига ўрнатилган барча шиналар, шу жумладан захира шинаси БМТнинг 106-сон қоидасига мувофиқ тасдиқланган бўлиши шарт.

Агар транспорт воситаси БМТнинг 106-сон қоидасига мувофиқ тасдиқланган шиналарнинг тавсифига тўғри келмайдиган фойдаланиш шароитлари учун лойиҳалаштирилган бўлса, унда бундай шиналар БМТнинг 30, 54 ва 117 ёки 75-сон қоидалари бўйича тасдиқланиши керак.

81. Энг юқори тезлиги 65 km/h дан ошадиган транспорт воситасига ўрнатилган барча шиналар, шу жумладан захира шинаси БМТнинг 30, 54 ва 117-сон қоидаларига мувофиқ тасдиқланган бўлиши шарт.

Агар транспорт воситаси Хавфсизлик талабларининг 80-банди талабларига мувофиқ тасдиқланган шиналарнинг тавсифига тўғри келмайдиган фойдаланиш шароитлари учун лойиҳалаштирилган бўлса, унда бундай шиналар БМТнинг 75-сон қоидаси бўйича тасдиқланиши керак.

27-боб. Сачрашларни сўндирувчи тизимларга қўйиладиган талаблар

82. Tb ва Rb тоифалардаги барча транспорт воситаларига талаб.

Tb и Rb тоифалардаги транспорт воситалари ғилдирак тўсиқчалари (кузов қисмлари, сачратмагич ва шу кабилар) билан жиҳозланиши керак.

Ғилдиракларнинг ҳимоя тўсиқлари шундай тарзда лойиҳалаштирилиши керакки, бунда улар бошқа йўл ҳаракати иштирокчиларини тўкиладиган тош, лой, муз, қор ва сув сачратмаларидан энг юқори даражада ҳимоя қилиши керак.

Ғилдираклар шина умумий кенглигини камида 2/3 қисмини юқоридан ёпиб турувчи ҳимоя кожухига эга бўлиши керак. Ҳимоя кожухининг олд ва орқа четлари камида 90 градусли бурчакда бўлиши керак.

Рухсат этилган С3 шиналар ёки бошқа йўл профили шиналари билан жиҳозланган Rb тоифадаги транспорт воситалари шинанинг бутун кенглигини қоплаб турувчи ғилдиракларни ҳимоя қилиш мосламалари билан жиҳозланиши, ғилдираклар ҳимоя қилиш мосламасининг олдинги қисми олдинги қисмга нисбатан камида 30 градус бурчак остида жойлашган бўлиши, орқа қисми эса ғилдирак марказидан ўтувчи вертикал юзадан орқага камида 60 градус бурчак остида жойлашган бўлиши керак. Кузов элементлари тош, лой, муз, қор ва сув сачратмаларидан бир хил даражада ҳимоя қилишни таъминласа, тўсиқлар таркибига киритилиши мумкин.

28-боб. Орқага юриш узатмасига қўйиладиган талаблар

83. Барча тракторлар уни бошқариш жойидан бошқариладиган орқага юриш узатмаси билан жиҳозланган бўлиши керак.

29-боб. Занжирли юритмаларга қўйиладиган талаблар

84. Атамалар.

Ушбу бобда қуйидаги атамалардан фойдаланилади:

занжирли юриш қисми — камида қуйидаги иккита элементлардан ташкил топган тизим: атрофдан узлуксиз занжир ёки занжирли тасма билан ўтувчи таянч катоклар, етакловчи каток ва етакчи ғилдирак;

занжирли катоклар — транспорт воситаси ва занжир юриш қисми массасини ерга занжир лента ёки занжир орқали ўтказиб берувчи занжирли юриш қисмидаги цилиндрлар;

занжирли тасма — тортиш кучини таъминлаш учун, ичидан кучайтирилган узлуксиз эгилувчан резина тасма;

занжир узунлиги — занжир ёки занжир тасмаси ер юзасига тегиб турганда чекка таянч катоклари марказлари орасидаги масофа;

занжир кенглиги — протекторнинг рельеф расми (бўртиқлар) ёки занжирнинг ташқи томонидан чегаралаб турувчи иккита параллел текисликлар орасидаги масофа;

занжир таранглагичи — занжир юриш қисмида занжирга ёки занжир тасмасига буровчи моментни узатиб бермайдиган, асосий функцияси занжирни ёки занжир тасмасини таранглаш бўлган юлдузча ёки шкиф, занжир таранглагичлари, шунингдек занжир геометриясида кўтарилиш/тушиш бурчакларини ҳосил қилиши мумкин;

занжирнинг узатма механизми — транспорт воситасининг узатма тизимларидан занжирга ёки занжир тасмасига буровчи моментни узатиб берадиган занжир юритгичдаги юлдузча ёки таянч ғилдирак;

йўл занжири — йўл қатламини ҳимоя қилиш учун қўшимча резина қоплама билан жиҳозланган кўндаланг занжир металл башмаклар билан боғланган, ҳар бир бўғин ва занжир узатмаси билан боғланадиган узлуксиз металл занжир тушунилади.

Мазкур бандда берилган атамалар 4-расмда акс эттирилган:

4-расм.

85. Қўлланилиш соҳаси.

С тоифадаги транспорт воситалари ушбу боб талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Энг юқори тезлиги 15 km/h дан ошмайдиган транспорт воситалари занжир ёки занжирли тасма билан жиҳозланган бўлиши керак.

Энг юқори тезлиги 15 km/h дан ошадиган, лекин 40 km/h дан ошмайдиган транспорт воситалари фақат занжирли тасма билан жиҳозланган бўлиши керак.

Максимал тезлиги 40 km/h дан ошадиган транспорт воситалари фақат занжирли тасма билан жиҳозланган бўлиши керак.

86. Талаблар.

Транспорт воситасининг занжирли юриш қисмлари йўлларга шикаст етказмаслиги керак. Агар мазкур Хавфсизлик талабларининг 86-банди тўртинчи — ўн олтинчи хатбошиларида кўрсатилган чегаралар оширилмаса, занжирли юриш қисмининг контакт юзаси эластомер материалли (масалан, резина ва бошқалар) қопламадан тайёрланган транспорт воситаси занжир юриш қисмлари билан йўлга шикаст етказмайди.

Ерга ўртача контакт босими

Занжир бўғини мазкур Хавфсизлик талабларининг 85-банди учинчи хатбоши талабларига мос келадиган транспорт воситалари ўртача 0,65 МРа дан ошмайдиган ерга контакт босимига (Р) эга бўлиши керак, у қуйидаги формула билан ҳисоблаб чиқилади:

Р (МПа) = Транспорт воситасининг максимал рухсат этилган массаси (кг) х 9,81 N r х A p

бу ерда N r — йўл қопламасига бевосита юклама берувчи таянч катокларнинг сони (занжир йўли ва занжир орқали), A p — ҳар бир занжир бўғиннинг ташқи юзаси майдони (яъни йўл билан туташган қисми), mm 2 .

А р чеккада бўлмаган таянч катокнинг пастки марказига перпендикуляр жойлашган битта майдончанинг юзасини ўлчаш орқали аниқланади, бунда юкланган транспорт воситаси мос картон бўлагига ёки бошқа доимий деформацияга эга материалга туширилганда ҳосил бўлган чуқурлик юзаси ўлчанади.

Ғилдиракли ўқлар ва занжирлар комбинациясига эга транспорт воситалари учун ғилдираклар ўқи орқали таъсир қиладиган юклама транспорт воситаси юкланган ҳолатида бўлганда тегишли тарози майдончалари ёрдамида ўлчанади. Юклама массаси Р ни ҳисоблаб топишда рухсат этилган умумий энг юқори массадан айириб ташланади. Ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган энг юқори комбинациялашган йўл юкламаси муқобиллик сифатида транспорт воситасининг энг юқори рухсат этилган массаси билан алмаштирилиши мумкин.

Занжир тасмалар мазкур Хавфсизлик талабларининг 85-банди тўртинчи хатбошиси талабларига мос келадиган транспорт воситалари ўртача 0,5 МРа дан ошмайдиган ерга контакт босимига (Р) эга бўлиши керак, у қуйидаги формула билан ҳисоблаб чиқилади:

Р (МПа) = Транспорт воситасининг максимал рухсат этилган массаси (кг) х 9,81 A L

Бу ерда, A L — йўл билан туташадиган четки таянч катоклар марказлари орасидаги резина ер илашгичларининг (грунтозацеп) умумий юзаси. Резина тасмани етказиб берувчи ер илашгичлари юзасининг тасманинг умумий юзасига нисбатини фоизларда кўрсатиш керак (занжир узунлигининг занжир кенглигига кўпайтмаси орқали аниқланади) ёки йўл билан туташувчи умумий ер илашгичларининг умумий юзасини юкланган транспорт воситасига мос картон бўлагига ёки бошқа доимий деформацияга эга материалга туширилганда ҳосил бўлган чуқурлик юзасини ўлчаш орқали аниқлаш мумкин.

Мазкур Хавфсизлик талабларининг 85-банди бешинчи хатбошиси талабларига мос келадиган транспорт воситалари 0,2 МРа дан ошмайдиган ўртача қийматдаги ерга контакт босимига (Р) эга бўлиши керак, у мазкур банднинг ўнинчи ва ўн биринчи хатбошиларига мувофиқ ҳисоблаб топилади.

Таянч катокка энг юқори рухсат этилган масса (kg) (мазкур банднинг ўнинчи ёки ўн биринчи хатбошиларида кўрсатилгандек ҳар қандай ғилдираклар ўқига таъсир қилувчи ҳар қандай масса) бевосита йўл қопламасига юклама бераётган таянч катоклар умумий сонига бўлинганда ҳосил бўлган максимал юклама қиймати 2 250 kg дан ошмаслиги керак.

Йўл юзасига туташган колеянинг узунлиги энг юқори рухсат этилган массани (kg) (яъни мазкур банднинг тўққизинчи ёки ўн биринчи хатбошиларида кўрсатилган ҳар қандай ғилдираклар ўқига таъсир қилувчи ҳар қандай массани) мос равишда мазкур банднинг саккизинчи, ўнинчи ёки ўн иккинчи хатбошилари, транспорт воситаси бурилгандан кейин мазкур Хавфсизлик талабларининг 85-банди учинчи ёки тўртинчи ёхуд бешинчи хатбошиларида назарда тутилган чегараларда ва 86-банднинг ўн учинчи хатбошиларидан келиб чиқиб ҳар қандай вақтда йўл юзасига туташган (яъни, чекка таянч катоклар марказлари орасидаги) колеянинг метрлардаги умумий узунлигига бўлиш орқали аниқланади.

Ер юзасига туташадиган занжир узунлиги (метрларда) умумий узунликка бўлиш орқали аниқланади.

Занжир тасмаларининг ички томонида занжир тасмасининг роликлар бўйлаб ҳаракатланишини таъминловчи элементлар бўлиши керак. Занжир тасмаларининг ташқи томонида ишлаб чиқарувчи томонидан занжирнинг қишлоқ ёки ўрмончилик хўжалигида қўлланилиши бўйича занжир расми жойлаштирилган бўлиши керак.

Буровчи момент ишқаланиш орқали (тўғридан-тўғри) ёки занжир билан таянч катокларининг ижобий илашиши ҳисобига узатилиши мумкин.

Занжир тасмаларининг ишқаланиши орқали ҳаракатга келувчи транспорт воситаларида операторга тасма минимал таранглашишга етказилганда йўлда ҳаракатланиш вақтида занжир таранглашиши узлуксиз индикациясининг визуал ва/ёки товушли ишораси бўлиши керак.

Рул бошқаруви.

Мазкур Хавфсизлик талабларининг 85-банди учинчи ёки тўртинчи хатбошиларига мос келувчи транспорт воситалари ҳар томондан фақат битта занжир юритгичига эга транспорт воситалари рул бошқаруви орқали ўнг ва чап занжир юритгичлари орасидаги тезликларни ўзгартириш орқали ҳаракатга келтирилади.

Ҳар томондан иккита занжир юритгичига эга транспорт воситаларининг рул бошқаруви марказий вертикал ўқ атрофида транспорт воситасининг олд ва орқа қисмларини қўшиш (бирлаштириш) орқали ёки иккита қарама-қарши ёки барча тўртта занжир юриш қисмларини буриш орқали бажарилади.

Мазкур Хавфсизлик талабларининг 85-банди бешинчи хатбошига мос келувчи транспорт воситалари рул бошқаруви марказий вертикал ўқ атрофида транспорт воситасининг олд ва орқа қисмларини қўшиш (бирлаштириш) орқали ёки барча занжир юриш қисмларини қўшиш (бирлаштириш) орқали амалга оширилиш керак.

Мазкур Хавфсизлик талабларининг 85-банднинг учинчи ёки тўртинчи ёхуд бешинчи хатбошиларига тўғри келувчи юриш қисми ўзидан ғилдиракли ўқлар ва тегишли занжирлар тўпламини акс эттирувчи транспорт воситалари рул бошқаруви ғилдиракларнинг ўз ўқи атрофида айланиши йўналишини ўзгартириш ва/ёки марказий вертикал ўқ атрофида транспорт воситасининг олд ва орқа қисмларини шарнирли қўшиш (бирлаштириш) орқали амалга оширилиши керак.

Транспорт воситаси турини расмий тасдиқлаш белгиси (тамғалаш) расмий ёрлиқ тахтачасига мазкур Хавфсизлик талабларининг 16-бобига мувофиқ белгиланиши керак.

30-боб. Механик боғланишларга қўйиладиган талаблар

87. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситаларининг механик боғланишларга қўйилган талаблар миллий стандартлар ва ISO 6489-1, ISO 5692-1, ISO 5692-3, 5692-2, ISO 8755, ISO 20019, ISO 1102, ISO 24347 стандартларига мувофиқ бўлиши керак.

88. Мазкур Хавфсизлик талабларининг 87-бандига муқобиллик сифатида БМТнинг 55-сон қоидаси қўлланилиши мумкин.

31-боб. Ағдарилиб кетганда ҳимоя конструкцияси (ROPS)га қўйиладиган талаблар (динамик синовлар ва статик синовлар)

89. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторлари ағдарилганда ҳимоя қилиш конструкцияси (ROPS)га эга бўлиши ёки ағдарилганда ҳимоя қилиш мосламалари билан бутланган кабина билан жиҳозланган бўлиши керак. Бунда, ағдарилганда ҳимоя конструкцияси (ROPS) статик ёки динамик синовдан ўтказилади.

90. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторлари ағдарилганда ҳимоя қилиш конструкциясининг (ROPS) динамик синовлари ISO 3463 стандарт талабларига мувофиқ ўтказилиши керак.

91. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторлари ағдарилганда ҳимоя қилиш конструкциясининг (ROPS) статик синовлари ISO 5700 стандарт талабларига мувофиқ ўтказилиши керак.

92. Ағдарилганда ҳимоя қилиш конструкцияси (ROPS) олд томонга ўрнатиладиган, ғилдираклар изи (колея) тор бўлган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторлари ISO 12003-1 стандарт талабларига мувофиқ бўлиши керак.

93. Ағдарилганда ҳимоя қилиш конструкцияси (ROPS) орқа томонга ўрнатиладиган, ғилдираклар изи (колея) тор бўлган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторлари ISO 12003-2 стандарт талабларига мувофиқ бўлиши керак.

94. Трактордан мўлжалланган мақсадда фойдаланилганда, операторга хавфли моддалар таъсир қилиши хавфи мавжуд бўлган ҳолларда, тракторларни кабиналар билан жиҳозлаш тавсия этилади. Двигатель ишлаётганда кабинадаги углерод оксиди концентрацияси 20 mg/m 3 дан ошмаслиги керак.

32-боб. Юқоридан тушаётган предметларидан ҳимоя қилиш конструкциясига (FOPS) қўйиладиган талаблар

95. Юқоридан тушаётган предметлардан ҳимоя қилиш конструкциясини (FOPS) ўрнатиш зарурати ишлаб чиқарувчи томонидан трактор қандай мақсадларда қўлланишга мўлжалланганига қараб белгиланади (йўл қўйиладиган қўллаш соҳалари ҳақида маълумотлар қўлланмада акс эттирилиши керак).

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторларининг юқоридан тушаётган предметлардан ҳимоя қилиш конструкцияси (FOPS) ISO 27850 стандарт талабларига мувофиқ бўлиши керак.

33-боб. Йўловчи ўриндиғига қўйиладиган талаблар

96. Йўловчи ўриндиғи мавжуд бўлганда, улар ISO 23205 стандартида келтирилган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

34-боб. Ҳайдовчига таъсир қиладиган шовқин даражасига қўйиладиган талаблар

97. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторларида ҳайдовчига таъсир қилаётган шовқин даражаси қуйидаги чегараларда белгиланади:

юкламасиз синалганда — 86 dB (А);

юклама билан синалганда — 90 dB (А)

98. С тоифадаги металл занжирли транспорт воситаси ISO 6395 стандартининг 5.3.2-бандига асосан нам қум қатламида синалади.

35-боб. Ҳайдовчининг ўриндиғига қўйиладиган талаблар

99. Қишлоқ хўжалиги тракторларида ҳайдовчи ўриндиғи миллий стандартга, ўрмон хўжалиги тракторларида ISO 11112 стандартига мувофиқ бўлиши керак.

36-боб. Ишлаш жойи ва ҳайдовчининг иш жойига киришга қўйиладиган талаблар

100. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторларининг ишлаш жойи ва ҳайдовчи иш жойи ISO 26322-1 стандарт талабларига мувофиқ бўлиши керак.

101. Ҳайдовчи иш жойи орқа ўқ колеясининг кенглиги 1 150 mm дан кўп бўлмаган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторлари ISO 26322-2 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

102. Ҳайдовчи иш жойи, кириш ва чиқиш ўлчамлари, авария чиқишлар, бошқарув асбоблари атрофида бўш жой зоналари ISO 4252 стандарт талабларига мувофиқ бўлиши керак.

103. Қўл билан бошқариладиган бошқарув қурилмалари ISO 4254-1 стандартининг 4.5.3-бандига мувофиқ йўл қўйиладиган энг кам ўлчамдаги бўш оралиқларга эга бўлиши керак. Ушбу талаблар тугма ёки электрик ўчиргичлар каби бармоқ билан бошқариладиган бошқарув қурилмаларига тааллуқли эмас.

104. Ўрмон хўжалиги тракторларининг ишлаш жойи ва ҳайдовчи иш жойи миллий стандарт талабларига мувофиқ бўлиши керак.

105. С тоифадаги транспорт воситалари учун муқобил талаблар

Оёқ таянч(лар)и занжир рамаси ичига жойлаштирилган ҳолатларда, агар занжир башмакларининг ташқи четларидан ўлчанган оёқ таянчи ўлчамлари В ва таянч чуқурлиги F1 ISO 2867 стандартининг 1-жадвалидаги қийматларга мувофиқ бўлса, у < 15° бурчак остига олиниши мумкин.

Бундан ташқари, чиқиш пайтида кўрувчанликнинг чегараланганлигини ҳисобга олиб, оёқ таянчи (зинапоя) кенглиги ISO 2867 стандартининг 1-жадвалида кўрсатилган йўл қўйиладиган энг кичик ўлчамга эга бўлиши керак.

106. Тиркамаларнинг иш жойига кириши EN 1853 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

37-боб. Қувват олиш валига қўйиладиган талаблар

107. Қувват олиш валларига қуйидаги талаблар қўйилади:

орқа қувват олиш валлари миллий стандарт ва ISO 500-1, ISO 500-2, ISO 500-3, ISO 5673-1, ISO 5673-2 стандартлари талабларига мувофиқ бўлиши керак;

олд қувват олиш валлари билан жиҳозланган Т ва С тоифалардаги барча тракторлар ISO 8759-1 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

38-боб. Узатма компонентларининг ҳимоясига қўйиладиган талаблар

108. Трактордан ўз мақсадида фойдаланилганда, операторнинг хавфли қисмлар ва моддалар билан контактда бўлишини истисно этадиган хавфсиз масофага қўйилиши талаб этилади.

Юқори ва пастки мучаларни хавфли зонага тушишидан сақлаш учун хавфсиз масофалар ISO 13857ва ISO 13854 стандартлари талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Ҳайдовчи иш ўрнида қўл ва оёқларнинг хавфсизлиги учун йўл қўйиладиган энг кичик оралиқлар, олд ва орқа осма қурилмаларнинг баландлигини ростлаш қурилмаларидаги хавфсиз ҳимоя оралиғи, иссиқ юзалардан ҳимоя, ҳимоя қурилмалари ва тўсиқларнинг мустаҳкамлиги ISO 26322-1 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Т2/С2, Т4.1/С4.1 ва Т4.3/С4.3 тоифалардаги тракторлар учун ҳайдовчи иш ўрнида қўл ва оёқларнинг хавфсизлиги учун йўл қўйиладиган энг кичик оралиқлар ISO 26322-2 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

39-боб. Хавфсизлик камарларини қотириш нуқталарига қўйилган талаблар

109. Агар Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари ҳимоя конструкцияси (ROPS) билан жиҳозланган бўлса, унда хавфсизлик камарларини қотириш нуқталари ISO 3776-1 стандарти талабларига мувофиқ назарда тутилган бўлиши керак.

110. Хавфсизлик камарлари билан жиҳозланган Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари ISO 3776-2 стандарти талабларига мувофиқ бўлса, унда ушбу боб талабларига мувофиқ деб ҳисобланади.

111. Хавфсизлик камарлари билан жиҳозланган Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари БМТнинг 14-сон қоидаси бўйича синалган ва синов баённомаси олинган бўлса, унда ушбу боб талабларига мувофиқ деб ҳисобланади.

40-боб. Хавфсизлик камарларига қўйиладиган талаблар

112. Агар Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари ҳимоя конструкцияси (ROPS) билан жиҳозланган бўлса, унда транспорт воситалари хавфсизлик камарлари билан жиҳозланган ва ISO 3776-3 стандарти талабларига мувофиқ деб ҳисобланади.

113. Хавфсизлик талабларининг 112-банди талабларига муқобиллик сифатида ҳимоя конструкцияси (ROPS) билан жиҳозланган Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари БМТнинг 16-сон қоидаси бўйича синалган ва синов баённомаси олинган бўлса, унда ушбу боб талабларига мувофиқ деб ҳисобланади.

41-боб. Ҳайдовчини санчилувчи предметлардан ҳимоя қилишга қўйиладиган талаблар

114. Т ва С тоифалардаги ўрмон хўжалиги учун жиҳозланган транспорт воситаларида операторни санчилувчи предметлардан ҳимоя қилиш қурилмаси (OPS) ISO 8084 стандарти талабларига мувофиқ ўрнатилган бўлиши керак.

115. Барча бошқа Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари санчилувчи предметлардан ҳимоя қилиш қурилмаси (OPS) билан жиҳозланган тақдирда БМТнинг 43-сон қоидасини 14-иловаси 1-бандига (хавфсиз ойналашга тегишли қисмига) мувофиқ деб ҳисобланади.

42-боб. Чиқит газларни ажратиш тизимларига қўйиладиган талаблар

116. Атамалар.

Ушбу боб мақсадларида чиқит газларни ажратиш тизимлари деганда, чиқариш қувури, кенгайтириш қутиси, шовқин сўндиргичи ва ифлослантириш даражасини назорат қилиш қурилмаси йиғиндиси тушунилади.

117. Умумий талаблар.

Чиқариш қувури шундай жойлаштирилиши керакки, бунда чиқит газлар кабина ичкарисига кириб кета олмаслиги керак.

Тракторнинг нормал иш шароитида ҳайдовчи билан чиқариш қувурларининг орасидаги масофа ҳайдовчининг иссиқ юзаларга бехосдан тегиб кетиши эҳтимолини юзага келтирса, бунинг олдини олиш учун чиқариш қувурларининг тегишли қисмлари сегрегация, тўсиқлар ёки панжара билан тўсилган бўлиши керак.

118. Т2/С2 ва Т4.1/С4.1 тоифалардаги тракторлар учун қуйидаги талаблар қўлланилади:

транспорт воситасининг бўйлама ўқига тўғри бурчак остида ва юкламасиз бўлган педал (илашиш ва/ёки ишчи тормоз) марказидан ўтувчи базавий текислик олдидан, агар улар юқори зонада 300 mm оралиқда (700 mm ер сатҳидан) ва 150 mm оралиқда пастки зонада (5-расмга қаранг) жойлашган бўлса, чиқит газларни ажратиш тизимларининг қизиб турган компонентларидан ҳимояланган бўлиши керак. Ён томондан ҳимояланаётган зона тракторнинг ташқи контури ва чиқит газларни ажратиш тизимининг ташқи контури билан чегараланади;

зина тагидан ўтувчи чиқит газларни ажратиш тизимларининг қизиб турган компонентлари вертикал проекцияда ёпилган ёки бошқача усулда ҳимояланган бўлиши керак.

5-расм (ўлчами mm да).

43-боб. Фойдаланиш бўйича қўлланмага қўйиладиган талабалар

119. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги тракторларининг фойдаланиш бўйича қўлланмаси ISO 3600 ва ISO 26322-1 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

44-боб. Бошқариш воситалари, шу жумладан хавфсиз ва пишиқ бошқарув тизимлари, авария ҳолати ва автомат тўхташ қурилмаларига қўйиладиган талаблар

120. Рул чамбараги ёки рул тутқичлари, узатмаларни ўзгартириш тутқичлари, бошқарув тутқичлари, кривошиплар, педаллар ва ўчириб ёқиш каби бошқарув воситалари шундай тарзда танланиши, лойиҳалаштирилиши, ишлаб чиқарилиши ва жойлашиши керакки, бунда уларни ҳаракатга келтиришга қўйилган куч, ҳаракатлантириш, жойлашиш, ишлатиш усули ва ранг тамғаси ISO 15077 стандарти талабларига, шу жумладан, ушбу стандартга А ва С иловаларда баён қилинган қоидаларига мувофиқ бўлиши керак.

121. Қўл билан бошқариладиган бошқарув қурилмалари ISO 4252 стандартига мувофиқ йўл қўйиладиган энг кичик бўш зоналарга эга бўлиши керак. Ушбу талаблар тугма ёки электрик ўчиргичлар каби бармоқ билан бошқариладиган бошқарув қурилмаларига тааллуқли эмас.

122. Двигателни ишга тушириш ва тўхтатиш, уч нуқтали осма қурилманинг ташқи бошқарув асбоблари, қувват олиш валининг ташқи бошқарув асбоблари, педалларга қўйилган талаблар ISO 26322-1 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

123. Операторни назорат қилиш (ОНҚ).

Тўхташ тормози.

Т ва С тоифасидаги транспорт воситалари (бошқариш учун ҳайдовчининг ўз иш ўрнида бўлиши талаб этиладиган, ёйиладиган ўриндиқ ва рул билан жиҳозланган транспорт воситалари бундан мустасно) ҳайдовчини у бошқариш жойини тўхташ тормози ўчиқ ҳолатда тарк этаётганлигидан огоҳлантирувчи товушли ва кўриш ишораси билан жиҳозланган бўлиши керак. Ушбу товушли ва кўриш ишораси ҳайдовчи иш жойидан ташқарида бўлиб, тўхташ тормози эса ҳаракатга келтирилмаган бўлганлиги аниқ бўлгандан сўнг ёқилиши керак. Тревога ишорасини кутиш вақти 10 секунддан кам бўлмаслиги керак. Агар ушбу муддат давомида оператор рул бошқарувига қайтса ёки ушбу муддат давомида тўхташ тормози ҳаракатга келтирилган бўлса, тревога ишораси ўчиб қолиши керак.

бошқариш учун ҳайдовчининг ўз иш ўрнида бўлиши талаб этиладиган транспорт воситалари ҳайдовчини у бошқариш жойини транспорт воситаси ҳаракатсиз ҳолатда, тўхташ тормози ёки тўхташ блокировкаси эса ҳаракатга келтирилмаган вақтда тарк этаётганида ишга тушириладиган товушли ва кўриш ишораси билан жиҳозланган бўлиши керак. Ушбу товушли ва кўриш ишораси ҳайдовчи иш жойидан ташқарида бўлиб, тўхташ тормози ёки тўхташ блокировкаси эса ҳаракатга келтирилмаганлиги аниқ бўлгандан сўнг ёқилиши керак. Тревога ишорасини кутиш вақти 10 секунддан кам бўлмаслиги керак. Агар ушбу муддат давомида оператор рул бошқарувига қайтса ёки ушбу муддат давомида тўхташ блокировкаси ҳаракатга келтирилган бўлса, тревога ишораси ўчиб қолиши керак

Қувват олиш вали (ҚОВ).

Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари учун стационар қувват олиш режими трактор ҳаракатсиз турганда оператор томонидан ишга туширилиши керак.

Оператор иш жойини ҚОВ ишлаб турган ҳолатда ва транспорт воситаси жойидан силжимаганда тарк этганда, қувват олиш валининг узатмаси автоматик равишда 7 сония ичида ўчиши керак. ҚОВнинг автоматик ўчиши хавфсизлик билан боғлиқ функцияларга салбий таъсир кўрсатмаслиги керак (масалан, бузилганда). Қувват олиш тизимини қайтадан ишга тушириш фақат оператор томонидан амалга оширилиши мумкин.

124. Т ва С тоифалардаги тракторларни автомат бошқариш тизимлари миллий стандарт ва ISO 10975 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

125. Транспорт воситаларининг мураккаб электрон тизимли бошқаруви БМТнинг 79-сон қоидасини 6-иловасига мувофиқ бўлиши керак.

45-боб. Бошқа механик таъсирлар ҳимоясига қўйиладиган талаблар

126. Эгилувчан гидравлик шлангларни тортилиши ва тамғаланиши.

Эгилувчан гидравлик шланглар шундай тарзда тортиб ўтказилиши керакки, бунда улар механик ва термик шикастланишлардан ҳимояланган бўлиши лозим.

Ҳайдовчи ёки йўловчи ўриндиғи ёнида жойлашган эгилувчан гидравлик шланглар, улар ишдан чиққан ҳолатларда одамларга хавф туғдирмайдиган қилиб тортилган ва ҳимояланган бўлиши керак.

Эгилувчан гидравлик шланглар ISO 17165-1 стандартининг 13-бандида баён қилинган талабларга мувофиқ аниқ идентификацияланиши ва ўчмайдиган тамғага эга бўлиши керак.

127. Ағдариш функциясига эга R тоифадаги тиркамалар (техник хизмат кўрсатиш учун таянчлар)

Операторнинг машинани кўтарилган қисмлари остида техник хизмат кўрсатиш учун ишлашига, транспорт воситаси уларнинг бехосдан тушиб кетишини олдини олувчи механик таянч ва гидравлик блоклаш қурилмалари билан жиҳозланган тақдирдагина рухсат этилади.

Механик ёки гидравлик қурилмалардан фарқ қиладиган воситаларни қўллашга фақат агар улар худди шундай ёки ундан юқорироқ хавфсизлик даражасини таъминлаб берсагина йўл қўйилади.

Гидравлик қулфлаш қурилмалари ва механик таянчларни хавфли зонадан ташқарида туриб бошқариш имконияти назарда тутилган бўлиши керак.

Механик таянчлар ва гидравлик блоклаш қурилмалари машинанинг умумий рангидан контраст бўлган ранг билан ёхуд қурилмада ёки бевосита унинг яқинида хавфсизлик белгиси билан белгиланиши керак.

Қўлда бошқариладиган таянчлар ва гидравлик қурилмалар мазкур Хавфсизлик талабларининг 47-бобига мувофиқ график тасвирлар билан жиҳозланиши, улардан фойдаланиш кўрсатмалари фойдаланиш бўйича қўлланмада келтирилиши керак.

Механик таянч қурилмалари улар кўтара оладиган энг юқори статик юкламадан 1,5 баравар ошиқ бўлган юкламага бардош бериши керак.

Ечилиб олинадиган механик таянчларни сақлаш учун машинада махсус, яхши кўринадиган ва идентификация қилинадиган жойи бўлиши керак.

Гидравлик қулфлаш қурилмалари гидроцилиндрда жойлашган ёки гидроцилиндр билан қаттиқ ёки эгилувчан линияларда уланган бўлиши керак. Охирги ҳолатда қулфлаш қурилмасини гидроцилиндр билан боғлаб турувчи линиялар шундай тарзда лойиҳалаштирилган бўлиши керакки, бунда энг юқори номинал гидравлик босим камида тўрт мартага оширилган босимга бардош бериш керак.

Энг юқори номинал гидравлик босим ишлаб чиқарувчи томонидан фойдаланиш ftynwm қўлланмада кўрсатилган бўлиши керак. Ҳар қандай шароитларда бундай эгилувчан линияларни алмаштириш ҳам фойдаланиш бўйича қўлланмада келтирилиши керак.

128. Ғадир-будур юзалар ва ўткир қирралар.

Ҳайдовчи ёки йўловчи ҳаракатланиш вақтида тегиши мумкин бўлган деталлар ўткир қиррали ёки йўловчиларга хавф соладиган ғадир-будурли юзаларга эга бўлмаслиги керак.

129. Мойлаш нуқталари.

Қаттиқ ёки эгилувчи юқори босимли қувурлар шундай ўрнатилиши керакки, оператор мойлаш нуқталарига тўғридан-тўғри кира олиши ёки мойлаш жараёнини кириш мумкин бўлган жойдан туриб мойлаш ишларини амалга ошириш имкониятига эга бўлиши керак.

Мойлаш жойлари транспорт воситасида расм, график тасвир ёки рангли кодировка билан аниқ белгиланган бўлиши, уларнинг жойлашуви ва қўллаш бўйича йўл-йўриқлар фойдаланиш бўйича қўлланмада кўрсатилиши керак.

46-боб. Тўсиқлар ва ҳимоя қурилмаларига қўйиладиган талаблар

130. Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари учун узатмалар ҳимоясига тегишли хавфсизлик талаблари мазкур Хавфсизлик талабларининг 39-бобига мувофиқ бўлиши керак.

131. R ва S тоифалардаги транспорт воситалари учун хавфсизлик талаблари мазкур Хавфсизлик талабларининг 28-бобида келтирилган тракторга тегишли талаблардан ташқари барча талабларга мувофиқ бўлиши керак.

47-боб. Ахборот бериш, огоҳлантириш ва тамғалашга қўйиладиган талаблар

132. Белги (символ).

Мазкур Хавфсизлик талабларининг 45-бобида келтирилган бошқарув қурилмаларида ва бошқа дисплейларда қўлланиладиган белгилар миллий стандарт талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Мазкур банднинг иккинчи хатбошида баён қилинган талабларга муқобиллик сифатидаги белгилар БМТнинг 60-сон қоидаси талабларига зид бўлмаса, транспорт воситалари ушбу бобга мувофиқ деб ҳисобланади.

133. График тасвирлар.

Хавф-хатарларнинг график тасвирлари ISO 11684 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Шахсий ҳимоя воситаларига иллюстрациялар ISO 7010/Amd 6 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

134. Гидравлик муфталар.

Тракторнинг олд, орқа ёки ён томонларида жойлашган гидравлик клапанлардаги гидравлик муфталар ва улаш элементлари, шунингдек, оқимнинг йўналиши ва иш режими мой, ёнилғи, ўғит каби кимёвий воситалар таъсирига узоқ муддатга чидамли бўлган ёрлиқлар, рангли кодировка ва/ёки рақамлар билан белгиланиши, уларнинг жойлашиш жойи, идентификациялаш ва қўллаш бўйича кўрсатмалар фойдаланиш бўйича қўлланмада кўрсатилиши керак.

135. Домкратларни хавфсиз ўрнатиш нуқталари ишлаб чиқарувчи томонидан кўрсатилган бўлиши ҳамда транспорт воситасида аниқ белгиланган бўлиши керак (масалан, график тасвирлар ёрдамида).

48-боб. Материаллар ва маҳсулотларга қўйиладиган талаблар

136. Мой резервуарлари ва совитиш тизимлари шундай жойлашиши, ишлаб чиқилиши, қопланган ва/ёки герметикланган тарзда бўлиши керакки, бунда ағдарилиш ҳолатида мойнинг операторга зиён етказадиган даражада оқиб кетиши хавфи энг паст бўлиши керак.

137. Кабина ички безаги материалининг ўриндиқлар, деворлар, пол ва шифтнинг уст қисми қопламаси (агар уларни шундай қоплаш назарда тутилган бўлса) миллий стандарт ва ISO 3795 стандартига асосан синаш жараёнида бу материалнинг ёниш тезлиги 150 mm/m дан ошмаслиги керак.

49-боб. Аккумулятор батареяларига қўйиладиган талаблар

138. Аккумулятор батареялари шундай тарзда жойлаштирилиши керакки, керакли ҳолатда ердан ёки платформадан туриб уларга техник хизмат кўрсатиш ва алмаштириш мумкин бўлиши, транспорт воситаси ағдарилиб кетганда тушиб кетмаслиги учун мустаҳкам қотирилган, жойлаштирилган ёки лойиҳалаштирилган ва пломбаланган бўлиши керак.

139. Аккумулятор батареяси бўлинмаси шундай тарзда лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган бўлиши керакки, бунда ағдарилиш ҳолатларида электролитнинг операторга тегиши ҳамда оператор ишлаётганда парларнинг йиғилиши олди олиниши керак.

140. Аккумулятор батареясининг масса билан боғлиқ бўлмаган электр клеммалари бехосдан тегиб кетиш ва масса билан қисқа туташувни олдини олиш учун ҳимоя қилинган бўлиши керак.

141. Аккумулятор батареясининг ажратувчиси.

Транспорт воситалари шундай тарзда лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган бўлиши керакки, бунда аккумуляторнинг электр занжири шу мақсадлар учун назарда тутилган электрон тизим ёки қўл етадиган қурилма (масалан, тракторни ўт олиш калити, оддий асбоблар ёки ўчиргич) ёрдамида енгил ўчирилиши керак.

Аккумулятор батареяси ажратувчисининг жойлашган жойи қўл етадиган ва хавфли зоналардан узоқда жойлашган бўлиши керак.

Агар аккумулятор батареяси ажратувчисида уни идентификация қилиш учун махсус пиктограмма ҳам, ундан фойдаланиш (ёқиш-ўчириш) бўйича кўрсатмалар бўлмаса, унда 6-расмда кўрсатилган махсус график белги бўлиши керак.

6-расм. ISO 7000:2019 стандарти кодларига мувофиқ аккумулятор батареяси ажратувчисини идентификация қилиш учун график белгилар

50-боб. Авария чиқиш йўлларига қўйиладиган талаблар

142. Т ва С тоифалардаги қишлоқ хўжалиги тракторларининг авария чиқиш йўллари ISO 4252 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

143. Ўрмон хўжалиги тракторларининг авария чиқиш йўллари ISO 2867 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

51-боб. Хавфли моддалардан ҳимоя қилишга қўйиладиган талаблар

144. Ушбу бобда қуйидаги атамалардан фойдаланилади:

хавфли моддалар — ўсимликларни ҳимоя қилишда ва ўгитлардан ҳосил бўладиган фумигантлардан ташқари, оператор соғлиғига зиён етишига олиб келадиган чанг, пар ва аэрозоль ва шу каби бошқа моддалар;

ўсимликларни ҳимоя қилиш воситалари — ўсимликларни ҳимоя қилиш учун фойдаланиладиган кимёвий воситалар ва биологик ҳимоя воситалари.

145. Кабинага қўйиладиган талаблар.

Кабина билан жиҳозланган Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари EN 15695-1 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари ишлаб чиқарувчи томонидан кўрсатилган хавфли моддалардан ҳимоя қилишни таъминлаш учун EN 15695-1 стандартида баён қилинган атамалар ва талабларга мувофиқ 2, 3 ёки 4-даражадаги кабина билан жиҳозланган бўлиши керак (масалан, пар чиқарадиган ва операторга хавф ёки унга зиён етказадиган ўсимликларни ҳимоя қилиш воситаларидан ҳимоя қилишни таъминловчи транспорт воситалари учун кабина 4-даражада бўлиш керак).

146. Фильтрларга қўйиладиган талаблар.

Фильтрнинг корпуси фильтрнинг оператор учун ҳеч қандай хавф-хатарсиз қулай техник хизмат кўрсатишини таъминлаши учун мос ўлчамларга эга бўлиши керак.

Хавфли моддалардан ҳимоя қилишни таъминлайдиган Т ва С тоифалардаги транспорт воситалари EN 15695-2 стандарти талабларига мувофиқ бўлган фильтрлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

52-боб. Транспорт воситаларининг тормоз тизимларига қўйиладиган талаблар

147. Қишлоқ хўжалиги ғилдиракли тракторларининг тормоз тизимлари қуйидагиларни таъминлаши керак:

тормозлашни бошланиш вақтидаги тезлигига (V 0 ) km/h ларда боғлиқ тормоз йўлининг қиймати (S 0 ) метрларда қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

тормоз барабанларининг ҳарорати 100°С гача «совуқ» тормозли тракторлар учун

S 0 ≤ 0,15V 0 + V 0 2 116

кичик габаритли тракторлар учун:

S 0 ≤ 0,1V 0 + V 0 2 90

тормозлаш пайтида ҳаракатнинг тўғри чизиқдан оғиши 0,5 m дан ошмайди;

тракторни 18 фоиз қияликда тўхтатиш ва ушлаб туриш.

148. Т тоифадаги ўрмон хўжалиги тракторларининг тормоз тизимлари ISO 11169 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

149. С тоифадаги ўрмон хўжалиги тракторларининг тормоз тизимлари ISO 11512 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

53-боб. Трактор двигателининг чиқитидаги газсимон ва қаттиқ зарралар миқдорига қўйиладиган талаблар

150. Транспорт воситаларига ўрнатиладиган сиқиш ҳисобига оловланадиган двигателларининг чиқинди газлари таркибидаги зарарли моддаларнинг чиқитлари мазкур Хавфсизлик талабларига 3-илованинг 1-жадвалидаги чиқит даражалари учун чегараланган чиқит қийматлардан ошмаслиги керак:

Е қувват диапазонидаги двигателлар учун — 2025 йил 1 октябргача;

F қувват диапазонидаги двигателлар учун — 2027 йил 1 октябргача;

G қувват диапазонидаги двигателлар учун — 2025 йил 1 сентябргача;

D қувват диапазонидаги двигателлар учун — 2030 йил 1 январгача;

К қувват диапазонидаги двигателлар учун — 2030 йил 1 январдан;

J қувват диапазонидаги двигателлар учун — 2025 йил 1 сентябрдан;

I қувват диапазонидаги двигателлар учун — 2027 йил 1 октябрдан;

Н қувват диапазонидаги двигателлар учун — 2025 йил 1 октябрдан.

54-боб. Трактор ва тиркамалар конструкциясига қўйиладиган қўшимча талаблар

151. Трактор кабиналарига қўйиладиган қўшимча талаблар қуйидагилардан иборат.

Трактор кабинасида биринчи тиббий ёрдам тўплами, операторнинг ташқи кийими ва техник ҳужжатларини сақлаш учун жой бўлиши керак.

Трактор кабинаси олд ойна ювиш қурилмаси билан жиҳозланган бўлиши керак.

Трактор кабинаси операторнинг юзини тўғридан-тўғри қуёш нурларидан ҳимоя қиладиган қурилма билан жиҳозланган бўлиши керак.

Трактор кабинасининг очиладиган ойналари ичкаридан очилиши ва уларни очиқ ва ёпиқ ҳолатда фиксация қилиш қурилмасига эга бўлиши керак.

Трактор кабинаси эшикларида калит билан қулфланадиган қулфлар ва уларни тўлиқ очиқ ҳолатда ушлаб туриш учун фиксатор бўлиши керак.

152. Ағдарувчи тиркамаларга қўйиладиган қўшимча талаблар қуйидагилардан иборат.

Ағдарувчи тиркамалар ва ярим тиркамалар платформанинг рухсат этилган энг юқори кўтарилган ҳолатидан ошиб кетмайдиган тарзда лойиҳалаштирилиши керак.

Ағдарувчи тиркамалар ва ярим тиркамалар туширилмаган платформани кўтарилган ҳолатда (томонлардан бирига ва орқага ёки фақат орқага, агарда ёнбошга ағдариш бўлмаса,) тутиб туриш учун мослама (тиргак) билан жиҳозланган бўлиши керак.

153. Тракторлар ва тиркамалар барқарорлигига қўйиладиган талаблари қуйидагилардан иборат.

Тракторлар ва тиркамаларнинг кўндаланг статик барқарорлик бурчаги уларнинг тоифалари ва фойдаланиш шартларига қараб белгиланади:

тракторлар учун — техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ;

кичик габаритли тракторлар учун — техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ;

тиркамалар учун — техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ.

Ишлаб чиқарувчи томонидан тоғли ерларда ёки тоғли рельефга эквивалент шароитларда (тепалик, баландликнинг ўзгариши билан боғлиқ мураккаб рельеф ва бошқалар) ишлаши мўлжалланган тракторлар рухсат этилган чегара крен сигнали мосламалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

Рухсат этилган чегара крен (кренлар) тўғрисидаги маълумотлар трактордан фойдаланиш қўлланмасида келтирилади.

154. Тракторларни ёнғиндан ҳимоя қилишга қўйиладиган талаблар EN 13478 ва (ички безак учун ишлатиладиган материаллар қисмида) миллий стандартга мувофиқ бўлиши керак.

Тракторларда ўт ўчиргични ўрнатиш учун махсус жойлар бўлиши керак.

155. Тракторлар ва тиркамаларнинг гидро узатмасига қўйиладиган талаблар ISO 4413 стандарти талабларига мувофиқ бўлиши керак.

55-боб. Двигателни газсимон ёқилғи билан таъминлаш учун қурилмалар ва уларни ўрнатишга қўйиладиган талаблар

156. Женевада 1958 йил 20 мартда тузилган ғилдиракли транспорт воситаларига ўрнатилиши ва/ёки ишлатилиши мумкин бўлган транспорт воситалари, жиҳозлар ва эҳтиёт қисмлар учун ягона техник шартларни қабул қилиш ҳамда ушбу талаблар асосида берилган рухсатномаларни ўзаро тан олиш шартлари тўғрисидаги битимга асосан БМТнинг 67-сон ёки 110-сон қоидаларига мувофиқ тракторларга фақат турни тасдиқлаш маълумотлари асосида берилган мувофиқлик сертификатига эга бўлган газ баллонли қурилмаларни ўрнатишга йўл қўйилади;

а) ҳар бир газ баллонида ишлаб чиқарувчи томонидан бериладиган, тасдиқланган ягона шаклдаги паспорт бўлиши керак;

б) тракторга ўрнатилган ҳар бир газ баллонида унинг серия рақами ва «Сиқилган табиий газ» ёки «Суюлтирилган нефт гази» белгиси ўчирилмайдиган тарзда аниқ ёзилиши керак.

157. Тракторларнинг газ баллон қурилмаларига қўйиладиган техник ва хавфсизлик талаблари миллий стандартларга мувофиқ бўлиши керак.

Двигателни газсимон ёқилғи (сиқилган табиий газ, суюлтирилган нефт гази) билан таъминлаш тизимига (кейинги ўринларда — таъминлаш тизими), уни жойлаштириш ва ўрнатишга қўйиладиган талаблар:

а) таъминлаш тизимининг барча элементлари ўрнатилган тарзда (қаттиқ) маҳкамланган бўлиши керак;

б) таъминлаш тизими ташқи шикастланишдан энг юқори даражада ҳимояланадиган тарзда ўрнатилиши керак;

в) таъминлаш тизимига ҳеч қандай қурилма уланмаслиги керак (трактор двигателини ва кабинани иситиш тизимининг ўрнатилган тарзда ишлашини таъминлаш учун шарт бўлганлар бундан мустасно);

г) тракторлар таъминлаш тизимига уланадиган кабинани иситиш тизими билан жиҳозланиши мумкин. Кабинани иситиш тизими билан жиҳозлашга фақат у ёнғинга чидамли бўлса ва таъминлаш тизимининг нормал ишлашига таъсир қилмаса, рухсат этилади;

д) таъминлаш тизимининг ҳеч қандай элементи, шу жумладан таъминлаш тизими қурилмасининг бир қисми бўлиб ҳисобланган ҳар қандай ҳимоя қурилмаси (материали) тракторнинг ташқи габарит ўлчамларидан ташқарига чиқмаслиги керак;

е)таъминлаш тизимининг ҳеч қандай таркибий қисмлари двигателнинг ишлатилган газларни чиқариш тизимидан ёки шунга ўхшаш бошқа иссиқлик манбасидан 100 mm дан кам масофада жойлаштирилмаслиги керак, агар бундай таъминлаш тизимининг таркибий қисмлари тегишли иссиқлик ҳимояси кожухи билан таъминланмаган бўлса;

ж) таъминлаш тизими қуйидаги жиҳозларга эга бўлиши керак:

баллон(лар);

манометр ёки ёқилғи сатҳи кўрсаткичи;

сақлагич қурилмаси (маълум бир ҳароратда ишга туширилади);

баллоннинг автоматик клапани;

қўлда бошқариладиган клапан;

босим регулятори;

газ етказиб бериш регулятори;

чекловчи қурилма;

газ-ҳаво аралаштиргич;

тўлдириш блоки ёки қисми;

электрон бошқарув блоки (электрон тизимлар учун);

эгилувчи ва қаттиқ ёқилғи ўтказувчи қувурлар;

арматура;

з) қўшимча автоматик клапан босим регулятори билан бир қисм қилиб ясалган бўлиши мумкин. Ёқилғи ўтказувчи қувурларда босим регуляторидан йўл қўйиладиган энг яқин бўлган масофада қўшимча автоматик клапан ўрнатилиши мумкин;

и) баллон бошқа металл юзалар билан ҳеч қандай контакт бўлмайдиган тарзда ўрнатилади, баллон(лар)нинг маҳкамловчи қисмлар билан контакт қилиши бундан мустасно;

к) трактор фойдаланишга тайёр бўлганда газ баллони ва таянч юза (ер) орасидаги масофа камида 200 mm бўлиши керак.

л) автоматик клапан бевосита ҳар бир баллонга ўрнатилади.

Баллоннинг автоматик клапани шундай тарзда ишга тушиб кетиши керакки, бунда ўт олдирувчи калитнинг ҳолатидан қатъи назар, двигатель ўчирилганда ёқилғи узатилиши тўхташи ва двигатель ишламаётганда ёпиқ ҳолатда қолиши керак. Диагностик мақсадларида икки сония кечикишга рухсат берилади;

м) чеклаш мосламаси ёқилғи баллон(лар)ининг автоматик клапанига ўрнатилади;

н) қўлда бошқариладиган клапан баллонга маҳкам қилиб ўрнатилади ва автоматик клапанга жойлаштирилган бўлиши мумкин;

о) ёқилғи ўтказувчи қаттиқ қувурлар чоксиз, зангламайдиган ёки коррозияга қарши қопламали пўлат материалдан тайёрланган бўлиши керак;

п) қаттиқ ва эгилувчан ёқилғи ўтказиш қувурлари тебраниш ёки ташқи юклама таъсирига дучор бўлмайдиган тарзда маҳкамланиши керак. Маҳкамлаш нуқтасида, эгилувчан ёки қаттиқ ёқилғи ўтказиш қувурлари металл қисмлар билан ҳар қандай контакт бўлмайдиган тарзда ўрнатилиши керак. Эгилувчан ёки қаттиқ ёқилғи ўтказиш қувурлари домкрат ўрнатиладиган нуқталар жойида жойлаштирилмаслиги керак. Очиқ жойларда ёқилғи қувурлари ҳимоя материали билан қопланган бўлиши керак;

р) кавшарланган ёки пайвандланган уланишлар, шунингдек, тиралувчи гайкалик тишли бирикмалар билан резьбали уланишларга рухсат берилмайди. Уланишлар сони энг кам бўлиши керак. Барча уланишлар текшириш учун қулай жойларда бўлиши керак;

с) тўлдириш блоки тракторнинг ташқи томонида ёки двигатель бўлинмасида жойлашган бўлиши керак. Тўлдириш мосламасининг маҳкамланиши унинг айланиб кетишини олдини олиши ҳамда уни лой ва намликдан ҳимояланишини таъминлаши керак;

т) электр ускуналар тизими ортиқча юкланишлардан ҳимояланган бўлиши керак.

Электр уланишлар ва электр ускуналари элементларининг конструкцияси электр учқуни ҳосил бўлишининг олдини олишни таъминлаши керак.

56-боб. Электромагнит мослашувчанликка қўйиладиган талаблар

158. Т, С, R ва S тоифалардаги транспорт воситалари миллий стандарт, ISO 14982 ёки БМТнинг 10-сон қоидаси талабларига мувофиқ бўлиши керак.

57-боб. Ёритиш, ёруғлик сигнализацияси қурилмалари ва ёруғлик манбаларига қўйиладиган талаблар

159. Т ва С тоифалардаги транспорт воситаларида чироқ ва ёруғлик сигнализацияси қурилмалари БМТнинг қоидаларида баён қилинган барча талабларга мувофиқ ўрнатилади.

160. R тоифадаги транспорт воситаларида ўрнатиладиган чироқ ва ёруғлик сигнализация қурилмалари учун лампалар, газ разрядли лампалар ва LED БМТнинг 37, 99 ва 128-сон қоидаларида баён қилинган барча талабларга мувофиқ бўлиши керак.

161. R ва S тоифалардаги транспорт воситаларида чироқ ва ёруғлик сигнализацияси қурилмалари БМТ қоидаларида О тоифадаги транспорт воситалари учун белгиланган барча талабларга мувофиқ ўрнатилади.

162. Олд ёритишнинг адаптив тизими конструкцияси тури БМТнинг 123-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

163. Қурилмадан нурланаётган ёруғлик ранги БМТнинг 48-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

164. Секин ҳаракатланувчи транспорт воситасининг орқа танитувчи ва орқа тўхташ белгилари БМТнинг 69-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

165. Узоқни ва яқинни ёритувчи фаралар БМТнинг 1, 8, 20, 98, 112 ва 113-сон қоидаларига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

166. Олд туманга қарши фаралар БМТнинг 19-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

167. Орқага юриш фонари, манёврловчи фонарлар БМТнинг 23-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

168. Бурилишни кўрсатувчилар (поворотник) БМТнинг 6-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

169. Тўхташ сигналлари, олд габарит чироқлар, орқа габарит чироқлар БМТнинг 7-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

170. Орқа туманга қарши фаралар БМТнинг 38-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

171. Тўхташ чироқлари БМТнинг 77-сон ёки 7-сон қоидаларига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

172. Учбурчак бўлмаган олд, орқа ва ён нурқайтаргич БМТнинг 3-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

173. Орқа давлат рақами белгиси учун ёритиш қурилмалари БМТнинг 4-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

174. Юриш фонарлари БМТнинг 87-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

175. Бурилиш фаралари БМТнинг 119-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

176. Танитиш белгилари БМТнинг 104-сон қоидасига асосан расмий тасдиқланган бўлиши керак.

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситаларига техник регламентга мувофиқ қўйиладиган қўшимча хавфсизлик талабларига 1-ИЛОВА

Расмий ёрлиқларнинг намуналари

1. A намуна T1b тоифадаги транспорт воситалари учун:

SOFIA TRAKTOR WERKE

T1b

еб*167/2013*01223

5DRH123UPAX000001

5 590 kg

A-l:2 390 kg

A-2:3 200 kg

T -l T -2 T -3 B -1 3 000 kg 4 000 kg 2 000 kg B -2 3 000 kg 4 000 kg 2 000 kg B -3 6 000 kg 8 000 kg 4 000 kg B -4 12 000 kg 15 000 kg 9 000 kg

2. B намуна A намунага муқобил T1b тоифадаги транспорт воситалари учун:

SOFIA TRAKTOR WERKE

T1b

е6*167/2013*01223

5DRН123UPAX000001

5 590 kg

A-1.2 390 kg

A-2:3 200 kg

T -1 T -2 T -3 B -1 3 000 kg 4 000 kg 2 000 kg B -2 3 000 kg 4 000 kg 2 000 kg B -3 6 000 kg 8 000 kg 4 000 kg B -4 12 000 kg 15 000 kg 9 000 kg

3. C намуна 1 поғона C2a тоифадаги транспорт воситаси учун:

JEAN NICOLE TRACTORS Ltd

C2a 1 поғона

е3*167/2013*14863

ZFS159000AZ000055

820 kg

A-l: 366 kg

S-2: 454 kg P: 255 kPa

T -l T -2 T -3 B -1 1 000 kg 2 000 kg 1 000 kg B -2 1 000 kg 2 000 kg 1 000 kg B -3 2 000 kg 3 000 kg 2 000 kg B -4 4 000 kg 5 000 kg 4 000 kg

4. D намуна C намунага муқобил 1 поғона C2а тоифадаги транспорт воситаси учун:

JEAN NICOLE TRACTORS Ltd

C2a 1 поғона

e3*167/2013*14863

ZFS159000AZ000055

820 kg

A-l: 366 kg

S-2: 454 kg P: 255 kPa

T -l T -2 T -3 B -1 1 000 kg 2 000 kg 1 000 kg B -2 1 000 kg 2 000 kg 1 000 kg B -3 2 000 kg 3 000 kg 2 000 kg B -4 4 000 kg 5 000 kg 4 000 kg

5. E намуна қаттиқ улаш қурилмаси билан R2a тоифадаги транспорт воситаси учун:

REMORQUES HENSCHLER SA.

R2a

E12*167/2013*00053

YA9EBS3 7009000005

2 250 kg

A-0: 1 100 kg

A-l: 850 kg

A-2: 1 200 kg

T -l T -2 T -3 B -1 1 000 kg 1 000 kg 1 000 kg B -2 1 000 kg 1 000 kg 1 000 kg B -3 2 000 kg 2 000 kg 2 000 kg B -4 2 000 kg 2 000 kg 2 000 kg

6. F намуна E намунага муқобил қаттиқ улаш қурилмаси билан R2a тоифадаги транспорт воситаси учун:

REMORQUES HENSCHLER SA.

R2a

E12*167/2013*00053

YA9EBS3 7009000005

2 250 kg

A-0: 1 100 kg

A-l: 850 kg

A-2: 1 200 kg

T -1 T -2 T -3 B -1 1 000 kg 1 000 kg 1 000 kg B -2 1 000 kg 1 000 kg 1 000 kg B -3 2 000 kg 2 000 kg 2 000 kg B -4 2 000 kg 2 000 kg 2 000 kg

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситаларига техник регламентга мувофиқ қўйиладиган қўшимча хавфсизлик талабларига 2-ИЛОВА

Транспорт воситаси тоифасига боғлиқ равишда техник рухсат этилган юкли энг юқори масса ва ўққа нисбатан рухсат этилган юкли энг юқори масса

Транспорт воситаси тоифаси Ўқлар сони Рухсат этилган энг юқори масса Ўққа нисбатан рухсат этилган энг юқори масса етакчи ўқ (т) етакчи бўлмаган ўқ(т) T1, Т2, Т4.1, Т4.2 2 18 (юкланган) 11,5 10 3 24 (юкланган) 11,5 ( d ) 10 ( d ) Т1 4 ёки ундан ортиқ 32 (юкланган) ( с ) 11,5 ( d ) 10 ( d ) Т3 2 ёки 3 0,6 (юкланмаган) ( a ) ( a ) Т4.3 2, 3 ёки 4 10 (юкланган) ( a ) ( a ) С қўлланилмайди 32 қўлланилмайди қўлланилмайди R 1 қўлланилмайди 11,5 10 2 18 (юкланган) 11,5 ( b ) 3 24 (юкланган) 11,5 ( b ) 4 ёки ундан ортиқ 32 (юкланган) 11,5 ( b ) S 1 қўлланилмайди 11,5 10 2 18 (юкланган) 11,5 ( b ) 3 24 (юкланган) 11,5 ( b ) 4 ёки ундан ортиқ 32 (юкланган) 11,5 ( b ) ( а ) Т3 ва Т4.3 тоифадаги транспорт воситалари учун ўқларга чеклов ўрнатиш шарт эмас, чунки улар ўзининг таърифи бўйича юкли ва/ёки юксиз рухсат этилган энг массага чекловларга эга. ( b ) миллий стандартлар билан рухсат этилган ўлчамлар ҳамда халқаро ташишда рухсат этилган энг юқори оғирлик, тегишли қийматдаги рухсат этилган масса йиғиндиси барча ўқларнинг оғирлик йиғиндилари ҳисобланади. ( с ) агар иккита етакчи ўқли шиналар ва пневматик осма билан жиҳозланган бўлса ёки агар ҳар бир етакчи ўқ иккитали шиналар билан жиҳозланган ва ҳар бир ўқнинг энг юқори оғирлиги 9,5 тоннадан ошмаса. ( d ) тегишли қийматдаги ўқларнинг энг юқори рухсат этилган йиғинди массаси 96/53/EC-сон директиванинг I-иловаси 3.5-бандида кўрсатилган барча ўқлар оғирлигининг йиғиндисига тенг.

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситаларига техник регламентга мувофиқ қўйиладиган қўшимча хавфсизлик талабларига 3-ИЛОВА

Двигателларнинг чиқит даражалари учун чегараланган чиқит қийматлари

1-жадвал Чиқитлар даражаси Қувват диапазони Трактор двигателининг фойдали қуввати (P), Углерод оксиди, СО Углеводород, НС Азот оксиди, NOx Қаттиқ зарралар, PM kVt g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h Stage II E 130 ≤ Р ≤ 560 3,5 1,0 6,0 0,2 F 66 ≤ Р < 130 5,0 1,0 6,0 0,3 G 37 ≤ P <66 5,0 1,3 7,0 0,4 D 18 ≤ Р < 37 5,5 1,5 8,0 0,8 Углеводород ва азот оксиди йиғиндиси, (НC+ N Ox) Stage III A H 130 ≤ P ≤ 560 3,5 4,0 0,2 I 66 ≤ P < 130 5,0 4,0 0,3 J 37 ≤ Р < 66 5,0 4,7 0,4 K 18 ≤ Р < 37 5,5 7,5 0,6 Stage III B L 130 ≤ Р ≤ 560 3,5 0,19 2,0 0,025 M 66 ≤ Р < 130 5,0 0,19 3,3 0,025 N 56 ≤ Р < 66 5,0 0,19 3,3 0,025 P 37 ≤ Р < 56 5,0 Углеводород ва азот оксиди йиғиндиси, (НC+ N Ox) — 4,7 0,025 Stage IV Q 130 ≤ Р ≤ 560 3,5 0,19 0,4 0,025 R 56 ≤ Р < 130 5,0 0,19 0,4 0,025

NRE тоифасидаги двигателлар учун Stage V даражаси учун чегараланган чиқит қийматлари

2-жадвал Чиқитлар даражаси Қувват диапазони Ўт олиш тури CO HC NOx Қаттиқ ифлослантирувчи моддалар, PM масс Қаттиқ зарралар, PN A kVt g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h Stage V 0 < Р < 8 сиқилишдан ўт олиш 8,00 (НC+ N OX ≤ 7,50) 0,40 1 - 1,10 Stage V 8 ≤ Р < 19 6,60 (НC+ N OX ≤ 7,50) 0,40 - 1,10 Stage V 19 ≤ Р < 37 5,00 (НC+ N OX ≤ 4,70) 0,015 1х10 12 1,10 Stage V 37 ≤ Р < 56 5,00 (НC+ N OX ≤ 4,70) 0,015 1х10 12 1,10 Stage V 56 ≤ Р < 130 барчаси 5,00 0,19 0,40 0,015 1 х10 12 1,10 Stage V 130 ≤ Р ≤ 560 3,50 0,19 0,40 0,015 1х 10 12 1,10 Stage V Р > 560 3,50 0,19 3,50 0,045 - 6,00 1 0,60 қўл билан ўт олдириладиган, ҳаво билан совитиладиган ва бевосита пуркаш билан бўлган двигателлар учун.

Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентга 3-ИЛОВА

Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги машиналарининг хавфсизлик талаблари

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Хавфсизлик талаблари инсон ҳаёти ва соғлиғини муҳофаза қилиш, мол-мулкини ҳимоя қилиш, атроф-муҳитни, ҳайвонлар ҳаёти ва соғлиғини сақлаш, истеъмолчиларни чалғитувчи ҳаракатларнинг олдини олиш мақсадида машиналарни ишлаб чиқариш, ўрнатиш, ишга тушириш, ишлатиш, сақлаш, ташиш, сотиш ва утилизация қилишда уларга қўйиладиган минимал хавфсизлик талабларини белгилайди.

2. Ушбу талабларда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

авария — машиналарнинг бузилиши ёки шикастланиши, улардан фойдаланиш жараёнида назорат қилиб бўлмайдиган портлаш ва (ёки) хавфли ва зарарли моддалар отилиб чиқишининг юзага келиши;

ишдан чиқиш — лойиҳалаштиришда конструктив бузилишлар, белгиланган ишлаб чиқариш ёки таъмирлаш жараёнига амал қилмаслик, фойдаланиш бўйича қоидалар ёки қўлланмани (йўриқномани) бажармаслик оқибатида машина ва (ёки) ускунанинг ишга яроқлилик ҳолатидаги бузилишлардан иборат бўлган ҳодиса;

ишлаб чиқувчи (лойиҳачи) — янги турдаги машиналарни яратувчи, тажриба намунасини ва тажриба намунаси учун техник ҳужжатларни ишлаб чиқувчи жисмоний ёки юридик шахслар;

қишлоқ хўжалиги машина-трактор агрегати — тиркама, ярим тиркама ёки ўрнатиладиган машина (ёки машиналар) билан кўчма энергетика воситаси билан бирикувни ифодалайдиган ва технологик қишлоқ хўжалиги операцияларини бажариш учун мўлжалланган мажмуа;

машина — камида бир қисми ёки битта узели тегишли юритмалар, бошқарув занжирлари ва энергия манбалари ёрдамида ҳаракатга келадиган, аниқ мақсадда қўллаш учун бирлаштирилган (материалларга ишлов бериш, уларни қайта ишлаш, кўчириш ёки қадоқлаш) ўзаро боғлиқ қисмлар ёки узеллар қатори;

машинадан мақсадли фойдаланиш — машинадан ишлаб чиқарувчи томонидан фойдаланиш ҳужжатларида белгиланган мақсадда фойдаланиш;

рухсат этилган хавф — ишлаб чиқарувчининг техник-иқтисодий имкониятидан келиб чиққан ҳолда маҳсулотнинг циклли жараёнини барча босқичларида таъминланиши лозим бўлган хавфсизлик даражасига мос машиналардан фойдаланиш давомида юзага келадиган хавфнинг қиймати;

тизим — талаб этилган функцияларни бажариш учун конструктив ва (ёки) функционал жиҳатдан бирлаштирилган машиналар мажмуи;

тизимни ишлаб чиқувчи (лойиҳачи) — машиналар тизимлари (ишлаб чиқариш жараёни билан ўзаро боғланган технологик линиялар) учун лойиҳа ҳужжатларини яратиш жараёнини амалга оширувчи жисмоний ёки юридик шахслар;

хавф — инсон ҳаёти ва соғлиғига, мол-мулкига, атроф-муҳитга, ҳайвон ва ўсимликлар ҳаёти ва соғлиғига етказилиши мумкин бўлган зарар манбаи;

хавфли ишдан чиқиш — оқибатлари инсон ҳаёти ёки соғлиғига, мол-мулкига, атроф-муҳитга, ҳайвон ва ўсимликлар ҳаёти ва соғлиғига зарар етказиши мумкин бўлган машина ва (ёки) ускуналарнинг ишдан чиқиши;

хавфсизлик асосномаси — машиналарга циклли жараённинг барча босқичларида илова қилинадиган ва мукаммал таъмирдан чиқарилиши, кейинги эксплуатация босқичида хавфни баҳолаш натижалари тўғрисидаги маълумотлар билан тўлдириладиган хавф таҳлили, шунингдек, хавфсизликни таъминлаш бўйича минимал зарур чоралар тўғрисидаги конструкторлик, эксплуатацион, технологик маълумотларини ўз ичига олган ҳужжат;

хавф-хатар — зарар етказиш эҳтимоли ва бу зарарнинг инсон ҳаёти ёки соғлиғи, мол-мулки, атроф-муҳит, ҳайвонлар ва ўсимликларга салбий оқибатлари бирикмаси;

чегаравий ҳолат — машинадан кейинчалик фойдаланиш имкони бўлмаган ёки мақсадга мувофиқ бўлмаган ёхуд уларнинг ишга яроқлилик ҳолатини қайта тиклаш имкони бўлмаган ҳолат.

2-боб. Ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) даврида машиналарнинг хавфсизлигини таъминлаш

3. Машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) даврида циклли жараённинг барча босқичларида мумкин бўлган хавфлар идентификация қилиниши керак.

4. Идентификация қилинган хавф турлари учун хавф тажриба ва экспертиза йўли билан ёки айнан шунга ўхшаш машиналардан фойдаланиш маълумотлари бўйича баҳолаш орқали ҳисобланиши керак.

5. Ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) даврида машина учун жоиз бўлган хавф аниқланиши ва белгиланиши керак. Бунда белгиланган хавфга мос келадиган хавфсизлик даражаси қуйидагилар билан таъминланади:

илмий-тадқиқот ва тажриба-конструкторлик ишларининг тўлиқлиги;

белгиланган тартибда текширилган усулларга асосланган зарур ҳисоб-китоблар ва синовларни амалга ошириш;

кўрсаткичлари ва фойдаланиш шароитларига боғлиқ ҳолда машиналарнинг алоҳида турларида ишлатиладиган материаллар ва моддаларни танлаш;

ишлаб чиқувчи (лойиҳачи) томонидан чегаравий ҳолатларнинг мезонлари белгиланиши;

машинадан нотўғри фойдаланиш билан боғлиқ барча хавфларни аниқлаш;

машинадан фойдаланишни чеклаш.

6. Агар баҳоланган хавф рухсат этилган чегарадан юқори бўлса, уни камайтириш учун машинанинг лойиҳаси ўзгартирилиши керак. Бунда машинанинг барча иш режимларига ходимларнинг аралашувига йўл қўйилмайди (фойдаланиш бўйича қўлланмада (йўриқномада) назарда тутилган ҳолатлар бундан мустасно).

7. Лойиҳани ўзгартириш орқали машинанинг рухсат этилган хавфни белгилайдиган техник тавсифларига эришиш имкони бўлмаса, шунингдек, иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ келмаса, унда фойдаланиш бўйича қўлланмада (йўриқномада) ушбу машинадан фойдаланишни чеклайдиган чоралар ёки хавфсизликни таъминлаш чоралари кўрилиши зарурлиги тўғрисида огоҳлантирувчи маълумотлар кўрсатилади.

8. Машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) даврида физик омиллар даражалари (шовқин, локал ва умумий вибрация, электромагнит майдонлар даражаси), шунингдек, ундан фойдаланиш вақтида хавфсизликни таъминловчи хавфли ва зарарли моддаларни чиқариш даражаси белгиланиши керак.

9. Ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) даврида машинанинг хавфсизлик асосномаси ишлаб чиқилиши керак.

Машинанинг хавфсизлик асосномасини асл нусхаси ишлаб чиқувчи (лойиҳачи)да, нусхалари машинани ишлаб чиқарувчида ҳамда машинани ишлатадиган ташкилотда сақланади.

10. Фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)ни ишлаб чиқиш машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш)нинг ажралмас қисми ҳисобланади ва қуйидагиларни ўз ичига олади:

машинанинг конструкцияси, ишлаш принципи, тавсиф (хусусият)лари ҳақидаги маълумот;

машинани ўрнатиш ёки йиғиш, созлаш ёки ростлаш, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича йўриқномалар;

машинани фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)лар ва машинадан фойдаланиш пайтида риоя этилиши шарт бўлган хавфсизлик талаблари, шу жумладан, ишга тушириш, мақсадли фойдаланиш, техник хизмат кўрсатиш, барча турдаги таъмирлаш, даврий диагностика, синов, ташиш, қадоқлаш, консервация қилиш ва сақлаш шартлари;

хавфли ишдан чиқишлар рўйхати, ходимларнинг ҳодиса ёки аварияга олиб келиши мумкин бўлган хато ҳаракатлари;

машинанинг хавфли ишдан чиқиш, ҳодиса ёки авария ҳолатлари юз берганда, ходимларнинг ҳаракатлари;

чегаравий ҳолатлар мезонлари;

машинани фойдаланишдан чиқариш ва утилизация қилиш бўйича йўриқномалар;

хизмат кўрсатувчи ходимларнинг малакаси тўғрисида маълумот.

11. Агар машина профессионал бўлмаган фойдаланувчи томонидан ишлатишга мўлжалланган бўлса, фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да бундай фойдаланувчининг билими, кўникмаси ва тажрибаси ҳисобга олиниши керак.

3-боб. Ишлаб чиқариш, сақлаш, ташиш, ишлатиш ва утилизация қилиш вақтида машиналарнинг хавфсизлигини таъминлаш

12. Машинани ишлаб чиқаришда унинг лойиҳалаштириш ҳужжатлари ва хавфсизлик талабларига мувофиқлиги таъминланиши керак.

13. Машинани ишлаб чиқаришда ишлаб чиқарувчи лойиҳалаштириш ҳужжатлари билан белгиланган барча хавфсизлик талабларини бажариши керак, шунингдек, хавфсизлик билан боғлиқ бўлган барча технологик жараёнларнинг бажарилишини назорат қилиш имкониятини яратиши лозим.

14. Машинани ишлаб чиқаришда лойиҳалаштириш ҳужжатларида назарда тутилган синовлар ўтказилиши керак.

15. Машина мазкур Хавфсизлик талабларига мувофиқ лойиҳалаштириш ҳужжатлари билан белгиланган хавфсизлик талаблари қўлланиладиган технологик жараёнлар ва бошқарув тизимлари ҳисобга олинган ҳолда ишлаб чиқарилиши лозим. Ишлаб чиқарувчи уни муомалага чиқаришдан олдин машинанинг хавф бўйича баҳоланишини амалга ошириши керак.

16. Машинани ишлаб чиқаришда лойиҳалаштириш ҳужжатларидан четга чиқишлар ишлаб чиқувчи (лойиҳачи) билан келишилган ҳолда бўлиши керак. Келишилган лойиҳа ҳужжатлари бўйича ишлаб чиқарилган машинадан фойдаланиш хавфи ишлаб чиқувчи (лойиҳачи) томонидан белгиланган рухсат этилган хавфдан юқори бўлмаслиги шарт.

17. Машинани ишлаб чиқарувчи машинани ишлатиш учун фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома) билан таъминлаши шарт.

18. Машинада хавф турлари тўғрисида аниқ ва ўчирилмайдиган огоҳлантириш хабарлари ёки белгилар бўлиши керак.

19. Машинада қуйидагиларни ўз ичига олган ва аниқ ўқиладиган ҳамда ўчирилмайдиган идентификация ёзуви бўлиши керак:

ишлаб чиқарувчининг номи ва (ёки) савдо белгиси;

машинанинг номи (тури, маркаси, русуми (агар мавжуд бўлса)) белгиланиши;

ишлаб чиқарилган ой ва йил.

20. Ушбу Хавфсизлик талабларининг 19-бандида келтирилган маълумотларни машинага жойлаштириш имкони бўлмаса, у ҳолда улар ушбу машинага бириктирилган фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да кўрсатилади. Бу ҳолатда ишлаб чиқарувчининг номи ва (ёки) унинг товар белгиси, машинанинг номи ва белгиланиши (тури, маркаси, русуми (агар мавжуд бўлса)) қадоқларда кўрсатилиши керак.

21. Мазкур Хавфсизлик талабларининг 19-бандида кўрсатилган маълумотлар фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да бўлиши керак. Бундан ташқари, фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да ишлаб чиқарувчининг номи (ёки унинг вакили), импорт қилувчи ҳамда улар билан боғланиш алоқаси тўғрисидаги маълумотлар бўлиши керак.

22. Фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома) давлат тилида ва бошқа тилларда тайёрланади. Фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома) қоғоз шаклида бўлади. Бунга электрон ташувчида тезкор ҳужжатлар тўплами илова қилиниши мумкин.

23. Машиналар учун ишлатиладиган қадоқлаш материаллари ва моддалари хавфсиз бўлиши керак.

24. Машиналар ҳамда уларнинг бўлинмалари ва қисмлари ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) ва фойдаланиш ҳужжатларида назарда тутилган хавфсизлик талабларига риоя қилинган ҳолда ташилади ва сақланади.

25. Машинага фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)нинг техник хизмат кўрсатиш ёки таъмирлаш дастурида белгиланган талабларга риоя қилган ҳолда техник хизмат кўрсатилади, таъмирланади ва текширилади.

26. Машинани таъмирлаш пайтида юзага келадиган конструктив ўзгаришлар ишлаб чиқувчи (лойиҳачи) билан келишилган ҳолда бўлиши керак.

27. Машина мукаммал таъмирдан чиқарилгандан сўнг унда рухсат этилгандан юқори хавф бўлмаслиги учун хавф баҳоланиши керак. Агар зарурат бўлса, қабул қилинадиган хавф қийматларига эришиш учун техник ва ташкилий чора-тадбирлар ишлаб чиқилади.

28. Лойиҳалаштириш ҳужжатлари талабларига жавоб бермайдиган таъмирланган машина учун ташкилотда қабул қилинган технологик жараёнлар ва бошқарув тизимлари ҳисобга олинган ҳолда хавфсизлик асосномасида белгиланган хавф қийматларини бартараф этиш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши керак.

29. Фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да машинани хавфсиз ҳолатда утилизация қилиш бўйича тавсиялар белгиланиши лозим.

30. Машина фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да белгиланган ресурсга ёки белгиланган хизмат муддатига етгандан кейин, ундан бошқа мақсадда фойдаланишнинг олдини олишга қаратилган чора-тадбирлар белгиланиши керак.

4-боб. Машиналарга қўйиладиган асосий хавфсизлик талаблари

31. Ишлаб чиқарувчи томонидан тақдим этилган шароитлар ходимларни хавф остига қўймасдан машинани тартибга солиш ва унга техник хизмат кўрсатиш мумкин бўлиши керак.

32. Машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) ва ишлаб чиқариш учун масъул бўлган шахслар:

хавфни бартараф этиши ёки камайтириши;

хавфдан ҳимоя қилиш учун чоралар кўриши;

ҳимоя чоралари ҳақида истеъмолчиларни хабардор қилиши, махсус тайёргарлик талаб қилинганлигини кўрсатиши ва техник ҳимоя чораларига бўлган эҳтиёжни аниқлаши керак.

33. Машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) ва ишлаб чиқариш жараёнида, шунингдек, фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)ни ишлаб чиқиш вақтида машинанинг ишлашида йўл қўйиладиган хавф ҳисобга олиниши керак.

34. Нотўғри ишлаш натижасида хавфнинг юзага келиши эҳтимоли бўлса, машинани лойиҳалаштиришда бундай хавфнинг олди олиниши керак. Агар бунинг имкони бўлмаса, фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да истеъмолчи эътиборини ушбу ҳолатларга қаратиш керак.

35. Машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) ва ишлаб чиқариш жараёнида эргономик тамойиллардан фойдаланган ҳолда ходимларга ноқулайликни ҳамда уларнинг чарчаши ва психологик зўриқишини энг паст даражасига тушириш керак.

36. Машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) ва ишлаб чиқариш жараёнида шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланишда оператор ҳаракатларига қўйилган чекловлар ҳисобга олиниши керак.

37. Машинадан техник хизмат кўрсатиш ва мўлжалланган вазифаси бўйича фойдаланилаётганда хавфсиз ишлаши учун улар зарур қурилма ва воситалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

38. Машинани ишлаб чиқариш жараёнида ишлатиладиган хомашё, материал ва моддалар инсон ҳаёти ёки соғлиғига, мол-мулкига, атроф-муҳитга, ҳайвонларга таҳдид солмаслиги керак. Суюқлик ва газлардан фойдаланиш билан боғлиқ хавф-хатарларнинг олдини олиши керак.

39. Машинанинг хавфсиз ишлаши учун қўшимча ёритиш жиҳозлари билан таъминланган бўлиши керак. Тез-тез текшириш, созлаш ва техник хизмат кўрсатишни талаб қиладиган машинанинг ички қисмлари ва жойлари хавфсизликни таъминлаш учун ёритилган бўлиши керак. Машинани ишлатганда сояли жойлар, халақит берувчи, кўзни қамаштирувчи ва нур ҳосил қилувчи майдонлар ҳосил бўлишига йўл қўймаслик керак.

40. Машина ёки унинг ҳар бир қисми хавфсиз ва бузилмасдан сақланиши, етарлича барқарорликка эга бўлиши учун қадоқланган бўлиши керак.

41. Агар машина ёки унинг турли қисмлари оғирлиги, катталиги ёки шакли уларни қўлда кўчириш имконини бермаса, машина ёки унинг ҳар бир қисми:

кўтариш учун қурилма билан жиҳозланган бўлиши;

стандарт кўтариш ускуналарини қўллаш мумкин бўлган конфигурация мавжуд бўлиши керак.

42. Агар машина ёки унинг бир қисми қўлда ҳаракатланадиган бўлса, унинг ҳаракатланиши енгил бўлиши ёки кўтариш мосламалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

Ишлаш вақтида зарур бўлган асбоблар, буюмлар ва бутловчи қисмларни хавфсиз жойлаштириш учун махсус жойлар билан таъминланиши лозим.

43. Барча белгиланган иш режимларида ва шароитларида назарда тутилган барча ташқи таъсирлар ҳолатида машинанинг бошқариш тизимларини ишлаш хавфсизлиги таъминланган бўлиши керак.

Бошқарув тизимларининг хатоликлари ва ходимлар томонидан назорат тадбирларининг бузилиши оқибатида хавфли вазиятлар юзага келишининг олди олиниши керак.

Иш режимини автоматик бошқариш воситалари ёки операцион режимнинг бузилиши оқибатида машинанинг бошқарув тизимларини хавфли вазиятга олиб келиши эҳтимоли бўлса, иш режимини назорат қилиш ва кузатишнинг мураккаблигига қараб, машина автоматик тўхтатиш воситалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

44. Машинани бошқариш тизимлари хавфли вазиятларга олиб келадиган машинанинг носозлиги тўғрисидаги огоҳлантирувчи воситаларни ва бошқа воситаларни ўз ичига олган бўлиши керак.

Машинанинг носозлиги тўғрисидаги огоҳлантирувчи воситалар хатосиз, ишончли ва ходимлар томонидан тезкор қабул қилинадиган бўлиши керак.

45. Машинанинг бошқарув элементлари:

осон фойдаланиладиган ва ажралиб турадиган, машинани ишлатишга алоқадор ёзувли белгилар жойлаштирилган ёки бошқа усул билан ифодаланган;

мустаҳкам, ишончли ва аниқ манипуляцияси таъминланадиган тарзда ишлаб чиқилган ва жойлаштирилган;

кўчириш учун зарур бўлган ҳаракат, ишлатиш кетма-кетлиги, частотаси ва функцияларнинг аҳамиятига кўра жойлаштирилган;

шакли ва катталиги, ушлаш (бармоқлар, чўтка) ёки босиш (қўл бармоғи, кафт, оёқ) услубига мос келадиган қилиб ясалган бўлиши керак.

Бошқарув элементлари хавфли зонадан ёки назоратдан ташқарида жойлашган бўлса, функционал мақсадли хавфли ҳудудда ходимлар бўлишини талаб қилади ва қўшимча хавфсизлик чоралари кўрилади.

46. Агар бир назорат органининг бошқарилишида бир неча хил ҳаракатлар назарда тутилган бўлса, бажарилган ҳаракат назорат воситалари томонидан кўрсатилиши ва текширилиши керак.

47. Машинани ишга тушириш, шунингдек, тўхтатилгандан кейин қайта ишга тушириш (тўхташ сабабидан қатъи назар) фақат бошқарувни бошлаш назорати томонидан амалга оширилиши керак. Агар тўхтатилгандан кейин қайта ишга тушириш ушбу режимда назарда тутилган бўлса, ушбу талаб автоматик режимда ишлайдиган ишлаб чиқариш ускуналарини қайта ишга туширишга тааллуқли эмас.

Агар машина тизимида тизимни ёки унинг алоҳида қисмларини ишга туширувчи бир нечта бошқарув аппарати мавжуд бўлса ва улардан фойдаланиш кетма-кетлигининг бузилиши натижасида хавфли вазиятларни юзага келиши эҳтимоли бўлса, машина бошқаруви бузилишининг олдини олувчи қурилмалар ўрнатилиши керак.

48. Машинанинг ҳар бир тизимида бошқариш воситаси ўрнатилган бўлиши керак, унинг ёрдамида тўлиқ хавфсиз тарзда тўхташ мумкин. Машинани тўхтатиш тизими ишни бошлаш тизимидан ажралган ҳолда яққол кўринишга эга бўлиши зарур.

Машина тўхтатилгандан сўнг, агар энергия манбаларининг узилиши хавфли ҳолатга олиб келмаса, машинанинг қўзғалиш қисмларидан энергия манбаи узилиши керак. Машинанинг назорат тизимлари (қўлда бошқариладиган кўчма машиналар бундан мустасно) фавқулодда тормоз ва фавқулодда тўхташ (ўчириш) воситалари билан жиҳозланган бўлиши керак, агар бу тизимлардан фойдаланиш хавфни камайтириши ёки олдини олиши мумкин бўлса.

49. Фавқулодда тўхташ назорати тугмаси:

аниқ идентификация қилинадиган ва осонлик билан кириш имконига эга бўлиши;

машинани хавф туғдирмасдан тезда тўхтатиши;

у фаоллаштирилгандан сўнг фойдаланувчи томонидан асл ҳолатга қайтарилгунга қадар тўхташ жойига тўғри келадиган ҳолатда бўлиши;

машинани ишга туширмасдан асл ҳолатига қайтариши;

ранги қизил бўлиши ва бошқа бошқарув тугмаларидан шакли ва ҳажми жиҳатдан фарқ қилиши лозим.

50. Машина тизимини назорат қилишда тизим қисмларининг биргаликда ишлаши натижасида бир қисми ишдан чиққан тақдирда, хавф юзага келишининг олдини олиши керак.

Машина тизимини бошқаришда зарурат бўлганда, ходимларга тизимнинг бошланишини тўсиб қўйиш, шунингдек, уни тўхтатиш имконини бериши керак.

51. Машина тизимининг бошқарув панели ходимга хавфли ҳудудларда ходимлар ёки бошқа шахслар йўқлигини кузатиш имконини бериши керак. Ходимлар ёки бошқа шахслар хавфли ҳудудда бўлганда, машина тизимининг ишлашини назорат қилиши керак. Машинани ишга туширишдан олдин огоҳлантириш сигнали берилиши керак, унинг давомийлиги хавфли ҳудуддаги шахсларга ҳудудни тарк этиш ёки тизимни ишга туширишнинг олдини олиш имконини беради.

Машина тизимининг бошқарув панели тизимнинг бирор-бир қисмини ишлашини бузилиши ҳақидаги ахборотни акс эттириш воситаси, шунингдек, тизимнинг фавқулодда тўхташи (ўчирилиши) ва (ёки) унинг алоҳида қисмлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

52. Агар машинани бошқаришда иш режими калити мавжуд бўлса, унинг ҳар бир позицияси фақат битта иш режимига мос келиши ва хавфсиз тарзда ўрнатилиши керак.

53. Агар машинанинг муайян иш режимида ходимни ҳимоя қилиш талаб этилса, унда қуйидаги режимларни ишлатиш керак:

автоматик бошқарувни блокировка қилиш қобилияти;

тизимли элементларнинг ҳаракатини бошқаришда доимий равишда куч ишлатиш билан;

агар уларнинг ишлаши ходимга хавф туғдириши мумкин бўлган тақдирда, машинанинг ишлашини тўхтатиш;

танланган режимни амалга оширишда иштирок этмайдиган машина қисмларининг ишлашини истисно қилиш;

танланган режимни амалга оширишда иштирок этувчи машина қисмларининг ҳаракат тезлигини камайтириш.

54. Танланган назорат режими бошқа барча назорат режимларидан устун туриши керак, фавқулодда тўхташ бундан мустасно.

55. Электр таъминотининг тўлиқ ёки қисман узилиши ва кейинчалик уни қайта тиклаш, шунингдек, электр таъминотини бошқариш схемасининг шикастланиши хавфли ҳолатларга, шу жумладан:

электр таъминотини тиклаш вақтида машинанинг ўз-ўзидан ишга тушишига;

анча олдин берилган тўхташ буйруғини бажарилмаслигига;

машинанинг ҳаракатлантирувчи қисмларини ва (ёки) жиҳоз ва мосламаларни, иш қисмларини, уларга бириктирилган асбобларни тушириш ва улоқтиришга;

ҳимоя воситаларининг самарадорлигини камайтиришга олиб келмаслиги керак.

56. Машинанинг назорат схемасидаги бузилиш (носозлик ёки шикастланиш) хавфли вазиятларга, шу жумладан:

электр таъминотини тиклаш вақтида машинанинг ўз-ўзидан ишга тушишига;

анча олдин берилган тўхташ буйруғини бажарилмаслигига;

машинанинг ҳаракатлантирувчи қисмларини ва (ёки) жиҳоз ва мосламаларни, иш қисмларини, уларга бириктирилган асбобларни тушириш ва улоқтиришга;

ҳимоя воситаларининг самарадорлигини камайтиришга олиб келмаслиги керак.

57. Машина мўлжалланган иш шароитида барқарор бўлиши, уни кутилмаганда ағдарилиш, қулаш ёки ҳаракатланиш хавфисиз ишлаши таъминланиши керак.

Фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да тегишли қотиришлардан фойдаланишни кўрсатиш керак.

58. Машинанинг қисмлари ва уларнинг уланишлари иш жараёнида уларга таъсир қиладиган куч ва кучланишларга чидамли бўлиши керак.

Амалдаги жиҳозларнинг чидамлилиги мўлжалланган операцияга мос келиши керак. Эскириш, коррозия ва емирилиш ҳодисалари билан боғлиқ хавф юзага келиши ҳисобга олиниши лозим.

59. Машинанинг ишлаши учун фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да хавфсизликни таъминлайдиган мониторинг, техника тури ва частотаси кўрсатилиши керак. Зарур ҳолларда, эскириши лозим бўлган қисмлар ва уларни алмаштириш мезонлари кўрсатилиши лозим.

60. Агар кўрилган чораларга қарамасдан, машинанинг емирилиш хавфи сақланиб қолса, ҳимоя тўсиқлари шундай ўрнатилиши керакки, машинанинг қисмлари ёки таркибий қисмлари йўқ қилинганда, уларнинг бўлаклари бир-биридан ажралиб кетмаслиги керак.

61. Қувурлар белгиланган юкларга бардошли, хавфсиз ва ташқи механик таъсирлардан ҳимояланган бўлиши керак.

Қувурлар ва юқори босимли қувурларга зарар етказилганда ёки бузилганда, уларнинг тўсатдан ҳаракатланиши каби хавфли оқибатларга қарши ҳимоя чоралари кўрилиши керак.

62. Машинадан ташланаётган буюмлар, уларнинг бўлаклари ва чиқиндиларидан юзага келиши мумкин бўлган хавфнинг олдини олиш чоралари кўрилиши лозим.

63. Машинанинг шикастланишига олиб келиши мумкин бўлган ва унинг вазифаларини бажаришга технологик жиҳатдан алоқаси бўлмаган қирралари ўткир бурчаклар ва қўпол сиртларга эга бўлмаслиги керак.

64. Агар машина ҳар бир жараён орасида қайта ишланаётган объектнинг қўл ҳаракати билан бир неча хил жараёнларни бажаришга мўлжалланган бўлса, ҳар бир функционал элементдан ходим учун хавф туғдирувчи бошқа элементлардан алоҳида фойдаланиш мумкин бўлиши керак.

65. Агар машина турли режим ва тезликда ишлашга мўлжалланган бўлса, бу режимлар хавфсиз, ишончли танланиши ва созланиши керак.

66. Машинанинг ҳаракатлантирувчи қисмлари шикастланиш эҳтимоли бўлмаган ҳолда жойлаштирилиши керак. Агар хавф давом этса, огоҳлантириш белгилари ва (ёки) ёзувлари ишлатилиши керак.

67. Машинани ҳаракатлантирувчи қисмларни тасодифий тўсиб қўйишнинг олдини олиш чоралари кўрилиши керак. Кўрилган чора-тадбирларга қарамасдан, қулфни очиш зарурати бўлса, уни хавфсиз очиш учун махсус воситалар бўлиши керак. Қулфни очиш тартиби ва усуллари фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да кўрсатилиши лозим.

68. Машинанинг ҳаракатланаётган қисмларидан келиб чиқадиган хавфдан ҳимоя қилиш учун ишлатиладиган ҳимоя ва хавфсизлик қурилмалари хавф таҳлили асосида танланиши лозим.

69. Ҳимоя ва хавфсизлик қурилмалари:

мустаҳкам ва барқарор тузилишга эга бўлиши;

хавфсиз бўлиши;

хавфли ҳудуддан тегишли узоқликдаги масофада жойлашган бўлиши;

хавфли ҳудудларда ишлаб чиқариш жараёнини назорат қилишга халақит қилмаслиги;

асбобларни созлаш ва (ёки) алмаштириш, шунингдек, машинага техник хизмат кўрсатиш бўйича ишларни бажаришга имкон бериши керак.

70. Рухсат этилган ҳимоя тўсиқлари билан чегараланган майдонга фақат асбоблардан фойдаланган ҳолда кирилади.

71. Ҳаракатланувчи ҳимоя тўсиқлари:

агар имкони бўлса очиқ ҳолатда, машинага бириктирилган бўлиши;

ҳимоя тўсиқлари очиқ бўлган ҳолда машина ёки ускуналарнинг ишлашига тўсқинлик қилувчи блокировка қурилмаларига эга бўлиши керак.

72. Ҳаракатланувчи ҳимоя тўсиқлари ва ҳимоя қурилмалари машинанинг бошқарув тизимига мўлжалланган (лойиҳалаштирилган) ва ўрнатилган бўлиши керак:

машинани ҳаракатланувчи қисмлари ходимлар бўлган пайтда фаоллаштирилмаслиги керак;

улар фақат асбоблар ёрдамида ўрнатилиши мумкин;

ушбу қурилмаларнинг таркибий қисмларидан бирининг йўқлиги ёки ишдан чиқиши ҳаракатланувчи қисмларни ишга тушириш ёки тўхтатишга тўсқинлик қилади;

чиқарилган қисмлардан ҳимоя тегишли тўсиқ яратиш билан амалга оширилади.

73. Машинанинг ҳаракатланувчи қисмлари иш учун зарур бўлган жойларга киришни чекловчи қурилмалар:

улар қўлда ёки автоматик равишда ўрнатилиши мумкин (улар иштирок этадиган иш турига қараб);

тегишли асбоблар;

жиҳоз қисмларидан келиб чиқадиган хавфи чекланади.

74. Ҳимоя воситалари машинани бошқариш тизимларига қуйидагича уланиши керак:

ҳаракатланувчи қисмлар оператор бўлганда фаоллаштирилмайди;

ишчилар ва машинанинг ҳаракатланувчи қисми ўртасида етарлича масофа бўлиши керак;

ҳимоя воситаларининг таркибий қисмларидан бирининг йўқлиги ёки ишламаслиги ҳаракатланувчи қисмларни ишга тушириш ёки тўхтатиш имконини бермаслиги керак.

75. Ҳимоя воситалари фақат асбоблардан фойдаланган ҳолда ўрнатилиши (олиб ташланиши) керак.

76. Агар машина электр энергиясида ишласа, ҳимоя воситалари электр токи уриши хавфини истисно қилган ҳолда лойиҳалаштирилиши, ишлаб чиқарилиши ва ўрнатилиши керак.

77. Агар машинада электр энергиясидан фойдаланилмаса (гидравлик, пневматик, иссиқлик энергияси), ҳимоя воситалари ушбу турдаги энергия билан боғлиқ ҳар қандай хавфнинг олдини олиш учун мўлжалланган ва ишлаб чиқарилган бўлиши керак.

78. Хавф манбаи бўлиши мумкин бўлган машинани йиғишдаги хатолар бартараф этилиши керак. Агар бунинг имкони бўлмаса, огоҳлантирувчи белгилар машинага тўғридан-тўғри жойлаштирилиши керак. Машинани қайта йиғиш пайтида юзага келиши мумкин бўлган хатолар ҳақида маълумот фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқномада)да кўрсатилиши керак.

79. Суюқлик ва газларнинг аралашиши ва (ёки) монтаж вақтида электр ўтказгичларнинг нотўғри уланиши натижасида келиб чиқадиган хавфни истисно қилиш керак. Агар бунинг имкони бўлмаса, у ҳақдаги маълумотлар қувурлар, кабеллар ва (ёки) улаш блокларида кўрсатилиши керак.

80. Машина қисмларини юқори ёки паст ҳароратга эга бўлган моддаларга тегиши ёки яқинлиги натижасида юзага келадиган хавфни бартараф этиш чоралари кўрилиши керак.

Машинадан юқори ёки паст ҳароратга эга бўлган ишчи ва сарфланган моддаларнинг чиқариб юбориш хавфи баҳоланиши керак, агар хавф юзага келса, уни камайтириш чоралари кўрилиши лозим.

Металл тутқичлар ва машинанинг металл юзалари иссиқликни изоляцияловчи материал билан қопланган бўлиши керак. Терининг очиқ металл юзалари билан алоқада бўладиган жойларда ҳарорат қабул қилинадиган қийматлар чегарасида бўлиши керак.

81. Машина ишлаб чиқарган газ, суюқлик, чанг, буғ ёки бошқа моддалар оқибатида бевосита ёнғин ёки қизиб кетиш хавфи бўлмаслиги учун ҳимоя воситалари ишлаб чиқилган (лойиҳалаштирилган) бўлиши керак.

Машина ишлаб чиқарган газ, суюқлик, чанг, буғ ёки бошқа моддаларда оқибатида портлаш хавфи юзага келмаслиги учун ҳимоя воситаларини ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш)да:

портловчи моддаларнинг хавфли концентрацияларидан сақлаши;

портловчи моддалар концентрациясининг узлуксиз автоматик мониторингини сақлаб туриши;

портлаши мумкин бўлган хавфларнинг олдини олиши;

портлаш оқибатларини камайтириш чоралари кўрилиши лозим.

82. Машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш) жараёнида рухсат этилган параметрлардан ошмайдиган шовқин параметрлари билан таъминланишига эътибор қаратиш лозим.

83. Фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да машинанинг ишлаш жараёнида юзага келадиган шовқиннинг ноаниқлик параметрлари кўрсатилиши керак.

84. Машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш)да ходимларга тебранишларнинг таъсири рухсат этилган параметрларда бўлиши керак.

85. Қўлда ишлайдиган ва бошқариладиган машиналар, шунингдек, иш жойи билан жиҳозланган машиналар учун фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да ходимга таъсир қилувчи тузатилган тебранишлар тезланишининг тўлиқ ўртача илдиз квадрат қиймати ва бу қийматни баҳолаш учун ноаниқлик параметрлари кўрсатилиши керак.

86. Машинани лойиҳалаштириш ва ишлаб чиқиш даврида ионлаштирувчи нурланиш хавфини туғдирмаслигига эътибор қаратиш керак.

87. Лазер ускуналаридан фойдаланилганда:

тасодифий нурланишнинг олдини олиш;

тўғридан-тўғри, акс эттирилган, сочилган ва иккиламчи нурланишдан ҳимояланиш;

лазер ускуналарини кузатиш ёки созлаш даврида оптик ускуналардан хавф йўқлигини таъминлаш.

88. Машинани ишлаб чиқиш (лойиҳалаштириш)да ходимни ионлаштирувчи нурланишнинг салбий таъсиридан, статик электр, доимий магнит майдонларидан, саноат частотасининг электромагнит майдонларидан, радио частота ва оптик диапазонларнинг электромагнит нурланишидан ҳимоя қилиш чоралари кўрилиши керак.

89. Машинадан иш вақтида чиқариладиган газлар, суюқлик, чанг, буғ ва бошқа чиқиндилар инсон ҳаёти ва соғлиғи ҳамда атроф-муҳит учун хавф манбаи бўлмаслиги керак.

Бундай хавф мавжуд бўлганда, машина ушбу моддаларни йиғиш ва (ёки) тарқатиш учун қурилмалар билан жиҳозланган бўлиши ҳамда қурилмалар хавф ажралиб чиқиш манбаига имкон қадар яқин жойлаштирилиши керак. Шунингдек, чиқиндиларни доимий автоматик кузатиш учун машинада қурилмалар бўлиши лозим.

90. Машина кузов ичида ходим қамалиб қолишининг олдини оладиган воситалар билан жиҳозланган бўлиши лозим. Агар бунинг иложи бўлмаса, ёрдам чақириш учун сигнализация мосламалари билан жиҳозланган бўлиши керак.

91. Ходим жойлашиши мумкин бўлган машина қисмларида ходимнинг сирпаниб кетиши, йиқилиб тушиши ёки бир-бирининг устига қулаб кетишининг олди олинган бўлиши керак.

92. Машинага техник хизмат кўрсатиш жойлари хавфли ҳудуддан ташқарида жойлашган бўлиши ва техник хизмат машина тўхтатилгандан кейин кўрсатилиши керак. Агар техник сабабларга кўра ушбу шартлар бажарилмаса, техник хизмат кўрсатиш хавфсизлиги таъминланиши керак.

93. Хатоларни аниқлаш учун машинага диагностик ускуналар ўрнатилиши керак.

Тез-тез алмаштириш талаб этадиган машина тез ва хавфсиз равишда алмаштириш имконияти билан таъминланиши керак (айниқса, уларни ишлатиш пайтида алмаштириш зарур бўлса ёки ўзи билан хавф келтириб чиқарадиган емирилиш ёки эскириш кузатилса). Фойдаланиш бўйича қўлланма (йўриқнома)да ушбу тадбирларни асбоблар ва ўлчаш асбоблари ёрдамида хавфсиз бажариш учун тавсиялар берилиши керак.

94. Иш жойига ҳамда техник хизмат кўрсатиш ҳудудларига хавфсиз кириш учун зарур воситалар (зинапоялар, ўтиш жойлари ва бошқалар) бўлишини таъминлаш керак.

95. Машина идентификация қилиш имконини берадиган ранг ва ўлчамлар билан аниқланадиган барча энергия манбаларидан узиб қўйиш воситалари билан жиҳозланган бўлиши лозим. Агар улар хавфли ҳудуддаги шахсларга хавф туғдирса, уларни блокировка қилиш имкони яратилиши керак.

Агар ходим кириш имконига эга бўлган ҳар қандай жойда турган бўлса, электр таъминоти узилганлигини текшира олмаса, электр таъминотини ўчириш воситаларини блокировка қилиш керак.

Электр таъминоти ўчирилгандан кейин машинанинг микросхемаларида сақланаётган ҳар қандай энергияни бемалол чиқариб юбориш (тарқатиш)ни таъминлаш зарур. Зарур ҳолларда, айрим микросхемалар ахборотни муҳофаза қилиш, фавқулодда ёритиш учун электр манбаларига уланиб қолиши мумкин. Бундай ҳолда ходим хавфсизлиги таъминланиши керак.

96. Машина ходим аралашувига бўлган эҳтиёж чекланган ҳолда ишлаб чиқилиши (лойиҳалаштирилиши) керак. Агар ходимнинг аралашувисиз амалга ошириб бўлмаса, унда ходимнинг хавфсизлиги таъминланиши керак.

97. Машинага кирмасдан хавфли элементларни ўз ичига олган ички қисмларни хавфсиз тозалаш ҳамда ташқаридан бошқариш имкониятини яратиш лозим.

98. Машинани ишлатиш бўйича маълумотлар ходим томонидан аниқ тушунарли бўлиши керак. Машинадан ишлатиш вақтида ходимга қўшимча юклама бўлмаслиги учун ортиқча маълумотлар жойлаштирилмаслиги керак.

99. Агар ходим носозликлар туфайли хавф остида қоладиган бўлса, машина огоҳлантирувчи акустик ёки ёруғлик сигнали берувчи қурилмалар билан жиҳозланиши керак.

Машинанинг огоҳлантирувчи қурилмалари томонидан берилган сигналлар бирма-бир қабул қилиниши керак. Ходим огоҳлантириш қурилмаларининг ишлашини текшириш имконига эга бўлиши лозим.

100. Машина тушунарли, давлат тилида ва рус ёки инглиз тилида ёзилиши шарт бўлган огоҳлантирувчи ёзув (белги)лар билан таъминланиши керак.

5-боб. Ўзиюрар машиналарга қўйиладиган қўшимча хавфсизлик талаблари

101. Ҳаракатланиши билан хавф пайдо бўладиган машина қўшимча равишда ушбу бобда кўрсатилган хавфсизлик талабларига жавоб бериши керак.

102. Машина ва унинг ишчи органларидан фойдаланишда кўриш доираси операторнинг иш жойидан туриб, хавфли ҳудуддаги ходимнинг хавфсизлигини таъминлаш учун етарли бўлиши керак. Кўриш доираси чегараланган ҳудудларда хавфни бартараф этиш учун зарур бўлган воситалар жиҳозланиши керак.

103. Оператор иш жойидан туриб машинанинг ишлаши учун зарур бўлган бошқарув элементларини фаоллаштириш имконига эга бўлиши керак. Операторнинг иш жойидан ташқарида жойлашган бошқарув элементлари ёрдамида бажарилиши керак бўлган иш турлари бундан мустасно.

104. Ғилдиракли машинанинг рул тизими бошқариладиган ғилдираклардаги ташқи таъсир туфайли юзага келадиган рул ёки бошқарув дастакларидаги кучни камайтирган ҳолда ишлаб чиқарилиши керак.

105. Дифференциал блокировкани бошқариш тизими машина ҳаракатланаётганда дифференциал блокировкадан узиш имконини берадиган ҳолда ишлаб чиқилиши ва ўрнатилиши керак.

Агар машинанинг ишлаб чиқариш жараёнлари машина ўлчамидан катта бўлган ускуна (масалан, стабилизаторлар, стрелалар ва бошқалар) билан жиҳозланган бўлса, оператор ушбу ускуна белгиланган функцияни бажариши учун уни ҳаракатланишдан олдин машинага хавф туғдирмайдиган ҳолатда ўрнатилишини таъминлаши керак.

106. Двигателни ишга тушириш вақтида машинанинг бехосдан ҳаракатланишига йўл қўймаслик керак. Машина иш режимида тезликни камайтириш, тўхтатиш ва стационар сақлаш жараёнларига қўйиладиган талабларга жавоб бериши керак.

107. Оператор бошқарув органи ёрдамида ўзиюрар машинани секинлаштириши ёки бутунлай тўхтатиши керак. Агар назорат тизимининг носозлиги ёки электр таъминотининг бузилиши ҳолатларида хавфсизлик талаб этиладиган бўлса, машина тўлиқ мустақил ва осонгина бошқариладиган фавқулодда тезликни камайтириш ёки тўхтатиш қурилмаси билан жиҳозланиши керак.

Хавфсизликни таъминлаш заруратига кўра машина тўлиқ ҳаракатланмасликни таъминлайдиган тормоз тизими билан жиҳозланган бўлиши керак.

108. Агар машина ёки унинг тизимини масофадан бошқариш зарурати бўлса, ҳар бир бошқарув қисми машина билан идентификация қилиниши керак.

Масофадан бошқариш тизими машина ва (ёки) унинг муайян жараёнини назорат қиладиган ҳолда ишлаб чиқарилиши ва ўрнатилиши керак.

Масофадан бошқариш тизими билан жиҳозланган машина маълум бир бошқарув блокининг сигналларига жавоб берадиган ҳолда ишлаб чиқарилган бўлиши керак.

109. Операторнинг ёнидан юриб кетаётган ҳолда бошқариладиган машина тегишли бошқариш тизимлари орқали операторнинг узлуксиз кузатуви натижасида ҳаракатланиши керак. Двигателни ишга тушириш жараёнида машинанинг бехосдан ҳаракатланишига йўл қўйилмаслиги керак.

110. Операторнинг ёнидан юриб кетаётган ҳолда бошқариладиган машинанинг бошқариш тизимларини конструкциясини ишлаб чиқишда машинани бехосдан оператор томонга ҳаракатланиши билан боғлиқ хавфлар камайтирилиши керак. Машинанинг ҳаракатланиш тезлиги операторнинг ҳаракатланиш тезлигига мос бўлиши керак.

Агар машина айланадиган жиҳоз билан жиҳозланган бўлса ва машина тўғридан-тўғри ушбу айланадиган жиҳоз томонидан бошқарилмаса, унда машина орқага ҳаракатланаётганда уни олдинга юриб кетишининг олди олиниши керак. Шунингдек, машинанинг тескари ҳаракатланиши оператор учун хавф туғдирмаслиги керак.

Электр манбаининг ишдан чиқиши машинанинг тўлиқ тўхташи учун зарур бўлган вақтда рул тизимининг ишлашига тўсқинлик қилмаслиги керак.

111. Машина ҳаракатга келганда, унинг оғирлик марказининг назоратсиз тебранишлари машинанинг барқарорлигига таъсир қилмаслиги ва конструкциясига ортиқча юкларни ҳосил қилмайдиган этиб лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган бўлиши керак.

Ўзиюрар машина иш шароитида барқарорлигини сақлаб турадиган тарзда ишлаб чиқилган, лойиҳалаштирилган ва ишлаб чиқарилган бўлиши керак.

112. Ўзиюрар машинанинг иш шароитида ағдарилиши хавфи мавжуд бўлса, у ағдарилишга қарши ҳимоя воситаси билан жиҳозланган бўлиши керак. Машина ағдарилганда, ушбу қурилма конструкцияси машинадаги операторга тегишли даражада деформациянинг чекланишини таъминлаши керак.

Машина ўриндиқлари қулай ҳолатда ўрнатилган ёки операторга зарур бошқарувни чекламаган ҳолда ушлаб туришга имкон берадиган чеклаш тизими билан жиҳозланган бўлиши керак.

113. Агар ўзиюрар машинанинг ишлаш шароитида унга турли предметларнинг тушиши хавфи мавжуд бўлса, у ҳолда ўзиюрар машина тушадиган предметлардан ҳимояланиш қурилмаси билан жиҳозланиши керак.

Предметлар тушганда, ушбу қурилма конструкцияси машинадаги операторга тегишли даражада деформациянинг чекланишини таъминлаши керак.

114. Тортиш учун мўлжалланган ёки ўзи тортиб юрадиган машина осонгина ва хавфсиз уланиш ёки узиб қўйишни таъминлаши лозим ҳамда иш вақтида тасодифий узилишнинг олдини олиш учун ишлаб чиқилган, ишлаб чиқарилган бўлиши керак. Тортиш учун мўлжалланган ёки ўзи тортиб юрадиган машина жойлаштириладиган тортиш-илиш мосламаси билан жиҳозланиши керак.

115. Ярим тиркамали ва ярим ўрнатиладиган машина ер қатлами шароитига ва юкламага мос келадиган таянч сиртлари бўлган устунлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

116. Биринчи қаттиқ таянчлар билан шатакка олинаётган машинани ўзиюрар машина (трактор) билан боғлайдиган ва ечиб олинадиган механик қувват олиш қурилмалари ҳаракатланиши давомида унинг қисмлари бутун узунлиги бўйлаб ҳимоя қилинган ҳолда лойиҳаланиши ва ишлаб чиқарилиши керак.

Ечиб олинадиган механик қувват олиш қурилмалари бириктирилган ўзиюрар машина (трактор)нинг қувват олиш вали ўзиюрар машинага (тракторга) маҳкам қотирилган махсус ҳимоя тўсиқлари билан ёки унга мос ҳимоя даражасини таъминловчи бошқа қурилмалар билан ҳимояланган бўлиши керак.

Ечиб олинадиган механик қувват олиш қурилмаларига етиб боришни таъминлаш учун ушбу хавфсизлик қопламаси очилиш имконини бериши керак. Қурилма ўзиюрар машина (трактор) ҳаракати давомида кардан вал томонидан ҳимоя тўсиқларига зарар етказмайдиган жойда ўрнатилиши керак.

Шатакка олинадиган машинанинг қувват олиш вали унинг устига ўрнатиладиган ҳимоя корпусига жойлаштирилган бўлиши керак.

Айланиш вақтини чегараловчи ёки илашиш муфталари кардан валнинг универсал бўғими (шарнири)га фақат шатакка олинадиган машина томонида қотирилиши мумкин. Ечиб олинадиган механик қувват олиш қурилмаси унинг сиртига ёзиладиган тамғага эга бўлиши керак.

117. Ўзиюрар машина (трактор) билан боғлайдиган ва ечиб олинадиган механик қувват олиш қурилмаси зарур бўладиган барча шатакка олинадиган машиналарни ажратиш талаб этилганда, қурилма ва унинг хавфсизлик тўсиқлари ер ёки машина деталлари билан туташиши натижасида юзага келадиган шикастланишдан ҳимоя этувчи боғланиш тизимига эга бўлиши керак.

Ҳимоя тўсиқларининг ташқи қисмларини лойиҳалаштириш, ишлаб чиқариш ва жойлаштириш жараёнларида улар ечиб олинадиган механик қувват олиш қурилмаси билан бир вақтда айланмаслигига эътибор қаратиш керак.

Ҳимоя тўсиқлари кардан валнинг ички бўғимлари вилкаларининг охиригача (оддий универсал бўғимларда) ва камида кенг бурчакли универсал бўғимларда ташқи бўғимнинг ўртасига қадар қопланиши керак.

Агар механик қувват олиш қурилмаси машинанинг иш жойига кириш қисми яқинида жойлашган бўлса, механик қувват олиш қурилмаси ходимнинг ҳимоя тўсиқларини зинапоя сифатида ишлашига йўл қўймаслиги керак (ушбу ҳолатни конструкцияда назарда тутилиши бундан мустасно).

118. Аккумулятор батареяларини ўрнатиш жойлари машина ағдарилганда, операторнинг электролитга дучор бўлиши хавфининг олдини олиши ҳамда оператор иш жойида электролит буғларининг тўпланишига йўл қўймаслиги керак.

Аккумулятор батареялари осон, қулай ва махсус мўлжалланган қурилма (калит) ёрдамида узиб қўйиш мумкин бўлган ҳолда ишлаб чиқарилиши ва ўрнатилиши керак.

119. Хавф турига қараб, машина осонлик билан олинадиган жойларда сақланиши ва (ёки) ички ёнғинни ўчириш учун ёнгинга қарши воситалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

120. Машинанинг асосий вазифаси пуркаш бўлса, оператор хавфли моддалар таъсир қилиши хавфидан ҳимояланган бўлиши керак.

121. Оператор ўриндиғи билан жиҳозланган машина шатакка олинаётган машинадан шатакка олувчи машинага тегишли сигнал узатиш қурилмаси билан жиҳозланган бўлиши керак (зарур ҳолларда).

122. Агрегатнинг иш вақтида машина операторининг иш жойи тупроқ, технологик материаллар ва лой сачрашидан ҳимояланган бўлиши керак.

123. Транспорт кенглиги ва (ёки) баландлигини камайтиришга мўлжалланган йиғилиб олинадиган элементларни транспорт ҳолатида ушлаб туриш учун улар механик ёки бошқа воситаларга эга бўлиши керак.

124. Тоғли шароитда ишлашга мўлжалланган ўзиюрар машина ва энергетик восита (трактор) рухсат этилган максимал қияликни билдирувчи ишора тизими билан жиҳозланган бўлиши керак.

125. Осма, ярим осма, тиркама, ярим тиркама ва ўрнатиладиган қишлоқ хўжалиги машиналари учун хавфсизлик талаблари осма, ярим осма, тиркама, ярим тиркама ёки машина ва энергетик восита (трактор)дан иборат машина-трактор агрегати таркибида синовдан ўтказилганда баҳоланади.

126. Агар ўзиюрар машина ва энергетик восита (трактор) хавфли шароитда фойдаланиш учун мўлжалланган бўлса, ўзиюрар машина ва энергетик восита (трактор)нинг ўзи хавфли шароитни яратадиган бўлса, операторнинг нормал ишлаши ва юзага келадиган хавфдан ҳимоя қилиш учун машиналарга тегишли қурилмалар ўрнатилиши керак.

127. Операторнинг иш жойи кабина билан жиҳозланганда, оператор машинани тезда тарк этиши учун камида битта фавқулодда чиқиш жойи бўлиши керак.

128. Транспорт ҳолатидаги энергетик восита (трактор) ёруғлик-сигнал жиҳозлари билан ҳамда агрегат машина, шунингдек, ўзиюрар машина ташқи ёруғлик жиҳозлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

129. Ўзиюрар машиналар амалдаги стандартлар ёки БМТнинг 10-сон қоидаси талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 11 январдаги 10-сон қарорига 2-ИЛОВА

Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламентни жорий этиш

Босқичлар Субъектлар Чора-тадбирлар Муддатлар 1-босқич Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Сертификатлаштириш органи ва синов лабораториясига Муомалага чиқарилаётган қишлоқ ва 5ФМ0Н хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарининг хавфсизлиги тўғрисидаги техник регламент (кейинги ўринларда — Техник регламент) етказилишини таъминлайди. Уч иш куни мобайнида 2-босқич Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги 1. Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарини стандартлаштириш бўйича техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги амалдаги норматив ҳужжатлар рўйхатини тузади ва хатловдан ўтказади. 1. Уч ой муддатда 2. Техник регламент талабларига риоя этилишини таъминлайдиган ҳамда техника воситаларининг мувофиқлигини баҳолаш учун зарур бўлган намуналар олиш, синаш ва ўлчаш усулларини белгилайдиган стандартлар рўйхатини тасдиқлайди. 2. Бир ой муддатда 3-босқич Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ ва ўрмон хўжалиги транспорт воситалари ва машиналарнинг мазкур Техник регламент талабларига мувофиқлигини баҳолаш учун сертификатлаштириш органлари ва синов лабораторияларини аккредитациядан ўтказиш кўламини кенгайтириш бўйича чораларни кўради. Техник регламент кучга киритилгунга қадар 4-босқич Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси Мазкур Техник регламентнинг мақсади, мазмуни ва уни қўллаш тартиби тўғрисида аҳоли, давлат ва хўжалик бошқаруви органлари ҳамда тадбиркорлик субъектларини кенг хабардор қилишни ташкил этади. Жадвалга мувофиқ 5-босқич Тадбиркорлик субъектлари 1. Мазкур Техник регламент талабларини ўрганиш учун ўз ходимларини (сифат учун масъул бўлган) ўқитишни ташкил этади ва технологик жараёнларга мазкур Техник регламент талабларини жорий қилади. 1. Бир ой муддатда 2. Мувофиқликни баҳолашдан ўтказиш учун техника воситалари намунасини мазкур Техник регламент талабларига мувофиқ тайёрлайди. 2. Техник регламент кучга кирган кундан бошлаб 6-босқич Мувофиқликни баҳолаш органлари 1. Белгиланган тартибда мувофиқликни баҳолашни амалга оширади. 1. Ариза қабул қилинган кундан бошлаб 2. Мувофиқлик сертификатини бериш ёки беришни рад этиш тўғрисида тадбиркорлик субъектларини ёзма равишда хабардор қилади. 2. Зарур ҳужжатлар (синов баённомаси, ишлаб чиқаришни баҳолаш далолатномаси) тақдим этилган кундан бошлаб уч иш куни ичида 7-босқич Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Мазкур Техник регламент талабларига риоя этилиши бўйича давлат назоратини амалга оширади. Қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда 8-босқич Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги, Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Техник регламентни қўллаш амалиётини мониторинг қилади ва маълумотларни Вазирлар Маҳкамасига киритиб боради. Ҳар чоракда

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 11 январь,

10-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 13.01.2025 й., 09/25/10/0027-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

TEXNIK REGLAMENT

ROʻYXATI

SXEMASI

Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasining “Texnik jihatdan tartibga solish toʻgʻrisida”gi Qonuni va Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2024-yil 28-fevraldagi PQ-91-son qaroriga muvofiq, shuningdek, qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalari xavfsizligiga qoʻyiladigan yagona talablarni belgilash hamda xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilar nazarda tutuvchi Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglament (keyingi oʻrinlarda — Texnik reglament) 1-ilovaga muvofiq;

Texnik reglamentning maqsadi va qoʻllanish sohasi;

muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalariga (keyingi oʻrinlarda — texnika vositalari) qoʻyiladigan xavfsizlik talablari;

texnika vositalarini identifikatsiya qilish qoidalari, texnika vositalarining Texnik reglament talablariga muvofiqligini baholash va tasdiqlash;

texnika vositalarini muomalaga chiqarish qoidalari hamda muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalash;

Texnik reglament talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini oʻrnatish;

Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentni joriy etish sxemasi 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi ikki oy muddatda mazkur Texnik reglament talablariga rioya etilishini taʼminlash hamda texnika vositalarining muvofiqligini baholash uchun zarur boʻladigan namunalarni olish, sinash va oʻlchash usullari boʻyicha standartlar roʻyxatini belgilangan tartibda tasdiqlasin.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi bilan birgalikda mazkur Texnik reglamentning mazmun-mohiyati ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlar orqali keng yoritilishini tashkil etsin.

4. Belgilansinki, Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglament rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran sakkiz oy oʻtgach amalga kiritiladi.

5. Vazirlar Mahkamasining “Qishloq xoʻjaligi texnikalari konstruksiyasining xavfsizligi toʻgʻrisidagi umumiy texnik reglamentni tasdiqlash haqida” 2016-yil 18-martdagi 80-son qarori Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglament amalga kiritilgan kundan eʼtiboran oʻz kuchini yoʻqotgan deb hisoblansin.

6. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari J.A. Xodjayev zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 11-yanvardagi 10-son qaroriga 1-ILOVA

Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Texnik reglament Oʻzbekiston Respublikasi hududida fuqarolarning hayotini yoki sogʻligʻini muhofaza qilish, atrof-muhitni, hayvonot va oʻsimlik dunyosini asrash, xaridorlarni (isteʼmolchilarni) chalgʻitadigan harakatlarning oldini olish, savdodagi texnik toʻsiqlarni bartaraf etish, ichki va tashqi bozorda texnika vositasining raqobatbardoshligini oshirish maqsadida muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalariga (keyingi oʻrinlarda — texnika vositasi) qoʻyiladigan xavfsizlik talablarini belgilaydi.

2. Mazkur Texnik reglamentning 1-ilovasidagi roʻyxatda keltirilgan, Oʻzbekiston Respublikasi hududida ishlab chiqarilgan va olib kirilgan (import qilingan) texnika vositalariga hamda ularni saqlash, tashish va tamgʻalash jarayonlariga, texnika vositasining xavfsizligiga taʼsir koʻrsatadigan yangi ishlab chiqarilgan yoki import qilingan tizimlar, komponentlar va alohida texnik birliklarga (keyingi oʻrinlarda — komponentlar) ham qoʻllaniladi.

Xususan, mazkur Texnik reglament quyidagi texnika vositalariga nisbatan qoʻllaniladi:

a) traktorlar (T va S toifalar);

b) tirkamalar (R toifa);

v) almashadigan tirkama mashinalar (S toifa);

g) oʻziyurar, osma, yarim osma, tirkama va oʻrnatiladigan mashinalar;

d) bogʻdorchilik-uzumchilik, polizchilik, sabzavotchilik, kartoshkachilik, rezavor meva va dorivor oʻsimlikchilik hamda oʻrmonchilikda qoʻllaniladigan mexanizatsiyalashgan kichik mexanizatsiya vositalari, shu jumladan, motokultivator, motooʻrish moslamasi, motoarava va elektrlashtirilgan mexanizatsiya vositalari va boshqalar;

e) chorvachilik, parrandachilik, baliqchilik, asalarichilik, pillachilik mahsulotlarini ishlab chiqarish va oziqa tayyorlash jarayonida qoʻllaniladigan mashinalar;

j) urugʻlarni, gʻallani yoki dukkakli sabzavotlarni tozalash, saralash yoki kalibrovka qilish uchun mashinalar.

3. Ushbu Texnik reglament umumiy talablar, shu jumladan, boshqa texnik reglamentlar bilan tartibga solinadigan texnika vositalarini ishlab chiqarish, sotish va yoʻq qilish jarayonlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

4. Ushbu Texnik reglament kuchga kirgunga qadar Oʻzbekiston Respublikasida oldin foydalanilgan va foydalanishda boʻlib turgan texnika vositalariga mazkur Texnik reglament talablari taalluqli emas.

2-bob. Atamalar va taʼriflar

5. Mazkur Texnik reglamentda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

almashadigan tirkama mashinalar — qishloq yoki oʻrmon xoʻjaligida ishlatiladigan traktor shatakka oladigan, oʻzining funksiyalarini oʻzgartiradigan yoki toʻldiradigan, doimo qurilma bilan jihozlangan yoki materiallarga ishlov berish uchun moʻljallangan, ushbu maqsadlar uchun zarur boʻlgan har qanday asbob-uskunalar va moslamalarni qabul qilish, ish paytida ishlab chiqarilgan yoki zarur boʻlgan materiallarni vaqtincha saqlash uchun moʻljallangan, loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan yuk platformasini oʻz ichiga olishi mumkin boʻlgan va texnik jihatdan ruxsat etilgan maksimal ogʻirlikning yuk bilan ushbu transport vositasining yuksiz ogʻirligiga nisbati 3,0 dan kam boʻlgan transport vositalari;

alohida texnik birlik — ushbu Texnik reglament yoki unga asosan qabul qilingan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga rioya etadigan va texnika vositasining bir qismi boʻlgan hamda bir yoki bir nechta texnika vositasining turlariga nisbatan alohida muvofiqligi tasdiqlanishi mumkin boʻlgan qurilma;

bogʻlash sxemasi — tashish vaqtida traktor yoki tirkamani transport vositasiga yuklash yoki tushirish uchun transport vositasini yuk koʻtaruvchi qurilma bilan bogʻlash sxemasi;

gibrid texnika vositasi — texnika vositasini harakatga keltirish uchun kamida ikki turdagi energiyani oʻzgartirib beruvchi va ikki turdagi energiyani saqlash tizimi bilan jihozlangan mexanik texnika vositasi;

gibrid elektr texnika vositasi — mexanik harakatlanish maqsadida yigʻib olingan ikkala energiya/quvvat (sarflanayotgan yonilgʻi, akkumulyator, kondensator, maxovik/generator yoki boshqa elektr energiyasini yoki quvvatni saqlash qurilmasi) manbalaridan energiya oladigan texnika vositasi;

identifikatsiya qilish — muvofiqlikni baholash uchun taqdim etilgan texnika vositasining ushbu turdagi texnika vositasiga qoʻyiladigan talablarga (texnik hujjatlar, texnika vosita toʻgʻrisidagi maʼlumotlarda) muvofiqligini belgilovchi tartib-taomil;

ikki yoqilgʻili dvigatel — bir vaqtning oʻzida dizel va gazsimon yoqilgʻida ishlashga moʻljallangan dvigatel (bunda bir turdagi yoqilgʻining boshqasiga nisbatan ishlatiladigan miqdori dvigatelning ish rejimiga va turiga qarab farqlanishi mumkin);

import qiluvchi — traktor, tirkama, mashina yoki komponentlarni yetkazib beruvchi xorijiy ishlab chiqaruvchi (sotuvchi) bilan tashqi savdo bitimini tuzib, ushbu texnika vositasini Oʻzbekiston Respublikasi hududida muomalaga chiqaradigan va uning texnik reglamentlar talablariga muvofiqligi uchun javobgar boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs;

ishlab chiqaruvchi — traktor, tirkama, mashina yoki komponentlarni ishlab chiqaradigan va sotadigan hamda ularning xavfsizlik talablariga muvofiqligi uchun javobgar boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxs;

ishlab chiqaruvchining vakolatli vakili — ishlab chiqaruvchi (chet el ishlab chiqaruvchisi) bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi hududida texnika vositasining muvofiqligini baholash va muomalaga chiqarish uchun ishlab chiqaruvchi nomidan harakat qiladigan tadbirkorlik subyekti;

komponentlar — ushbu Texnik reglament va unga asosan qabul qilingan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablari tatbiq qilinadigan texnika vositasining bir qismi boʻlgan yoki texnika vositasidan mustaqil ravishda muvofiqligi tasdiqlanadigan qurilma;

qishloq va oʻrmon xoʻjaligi mashinalari — qishloq va oʻrmon xoʻjaligi ishlab chiqarishida ish funksiyalarini bajaruvchi mashinalar;

sof elektr texnika vositasi — bir yoki bir nechta elektr energiyasini toʻplash qurilmalari, bir yoki bir nechta elektr energiyasini konditsionerlash qurilmalari va toʻplangan elektr energiyasini mexanik energiyaga aylantirgan holda gʻildiraklarga yetkazib beradigan bir yoki bir nechta elektr mashinalaridan iborat tizim bilan harakatga keladigan texnika vositasi;

tirkama — asosan traktor bilan tortish va yuklarni tashishga moʻljallangan hamda ruxsat etilgan maksimal yuklangan ogʻirlikning ushbu vositani yuksiz ogʻirligiga nisbati 3,0 ga teng yoki undan oshadigan vosita;

traktor — kamida ikki oʻqli va minimal tezligi kamida 6 km/soat boʻlgan, asosiy funksiyasi tortishish kuchi boʻlib, maʼlum bir taqib yechiladigan qurilmalar (mashinalar)ni tortish, itarish, tashish va harakatga keltirish, tirkama yoki uskunalarni tortib yurish uchun moʻljallangan va (yoki) bir yoki bir nechta yoʻlovchi oʻrindiqlari bilan jihozlangan motorli, gʻildirakli yoki zanjirli texnika vositasi;

texnika vositasi — ish funksiyalarini bajaradigan traktor, tirkama va traktor yarim tirkamasi, oʻziyurar mashina, mashina va uskunalar;

tormoz tizimi — tormoz tizimining boshqaruv elementiga taʼsir qilganda, texnika vositasini tormozlash uchun moʻljallangan qismlar toʻplami;

traktor (tirkama) toifasi — xavfsizlik talablarida foydalaniladigan traktor (tirkama)ning tavsifi;

tizim — texnika vositasida bir yoki bir nechta aniq funksiyalarni bajarish uchun birlashtirilgan va ushbu Texnik reglamentga asosan qabul qilingan texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga javob beradigan qurilmalar yigʻindisi;

traktorning maksimal tezligi — dvigatel tirsakli valining nominal aylanishlar chastotasi, transmissiyaning eng kichik uzatishlar soni va tirkama mashinalarni shatakka olmagan holatdagi koʻrsatkichlar boʻyicha hisoblangan tezlik;

traktorning jihozlangan massasi — ballast yuklarsiz, shu jumladan, agʻdarilishdan himoya qilish moslamasi, dvigatelning sovitish tizimi suyuqligi, moylash materiallari, yoqilgʻi (bak nominal hajmi kamida 90 foizgacha toʻldirilgan), asboblar va haydovchi massasi bilan birga traktorning ish holatidagi massasi;

texnik ruxsat etilgan tortish massasi — ishlab chiqaruvchi tomonidan traktor tortib yurishi belgilangan maksimal massa;

texnik ruxsat etilgan traktorning maksimal massasi — shinalarning yuk koʻtarish qobiliyatiga, traktor elementlarining konstruktiv tavsiflariga, belgilangan tavsif va xavfsizlik koʻrsatkichlarini taʼminlash qobiliyatiga qarab va eng ogʻir butlanishida traktorning jihozlangan massasi, yuk ballastining nominal massasi va nominal foydali yuklamani oʻz ichiga olgan holda, traktorning ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan maksimal massasi;

tortish-ilish mexanik bogʻlash moslamasi (TIM) — traktor va tirkamaga oʻrnatilgan va ular orasidagi mexanik ulanishni taʼminlaydigan ulash-bogʻlash elementlaridan iborat moslama;

tirkama shassisi — platforma, kuzov va boshqa shunga oʻxshash qurilmalarni, texnologik qurilmalarni va koʻtarish (yuklash va tushirish) qurilmalarini oʻrnatish uchun moʻljallangan tirkamaning tarkibiy qismi;

zararli moddalar — havo tarkibidagi inson salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan aralashmalar, shu jumladan, uglerod oksidi, azot dioksidi, azot oksidi, metan, toʻyingan alifatik uglevodorod, formaldegid va dispers kuyish zarralari;

oʻzi toʻkuvchi tirkama — yukni toʻkishda platformaning bir yoki ikki tomonga va orqaga yoki faqat orqaga koʻtarilishi va qiyaligini taʼminlaydigan mexanizm bilan jihozlangan tirkama;

yangi ishlab chiqarilgan texnika — ushbu Texnik reglament kuchga kirgandan keyin ishlab chiqarilgan va ishlab chiqarilganiga uch yildan oshmagan hamda foydalanishda boʻlmagan traktor, tirkama, mashina va komponentlar;

chiqit — ushbu Texnik reglamentning texnik jihatdan tartibga solish obyektlarida oʻrnatilgan va ishlayotgan dvigatellardan atrof-muhitga chiqariladigan zararli moddalar.

3-bob. Xavfsizlik talablari

Umumiy talablar

6. Texnika vositasi ushbu Texnik reglament talablariga muvofiq boʻlsa hamda muvofiqligi tasdiqlashdan oʻtgandan keyin Oʻzbekiston Respublikasi hududida muomalaga chiqariladi.

7. Ushbu Texnik reglament talablariga muvofiqligi tasdiqlanmagan texnika vositalari Oʻzbekiston Respublikasi hududida muomalaga chiqarilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

8. Texnika vositasida qoʻllanilayotgan konditsioner tarkibida Vazirlar Mahkamasining “Ozon qatlamini buzuvchi moddalardan foydalanishni toʻxtatish boʻyicha milliy dasturni tasdiqlash toʻgʻrisida” 2021-yil 11-iyundagi 126-son qarorining 1-bandiga muvofiq ozon qatlamini buzuvchi moddadan foydalanish taqiqlanadi.

9. Texnika vositasini oldin foydalanilgan detal va qismlardan ishlab chiqarish taʼqiqlanadi (shaxsiy foydalanish uchun ishlab chiqarilgan texnika vositasi bundan mustasno).

Texnika vositalariga qoʻyiladigan xavfsizlik talablari

10. Texnika vositasi va ushbu texnika vositasi uchun loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan tizim, komponent va alohida texnik birliklarning funksional xavfsizligi, texnika vositasining ish joyi bilan bogʻliq xavfsizlik talablari va ekologik koʻrsatkichlari mazkur Texnik reglamentga 2-ilovada keltirilgan.

Ishlab chiqaruvchi ishlab chiqarish jarayonining barqarorligini taʼminlash va ishlab chiqarilgan texnika vositasi yoki uning komponentlarini mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligini taʼminlash uchun barcha zarur choralarni koʻradi.

11. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi mashinalarining xavfsizlik talablari mazkur Texnik reglamentga 3-ilovada keltirilgan.

Mashinaning ushbu Texnik reglamentga muvofiqligi Oʻzbekiston Respublikasining davlat standarti, xalqaro standart, davlatlararo standart yoki qonunchilik hujjatlarida belgilangan normativlarning xavfsizlikka doir talablarini bevosita bajarish orqali taʼminlanadi.

Ushbu standartlar talablarini ixtiyoriy ravishda bajarish mashinaning mazkur Texnik reglamentning xavfsizlik talablariga muvofiqligini koʻrsatadi.

4-bob. Muvofiqlikni baholash uchun identifikatsiya qilish, namuna olish

12. Texnika vositasining muvofiqligini sertifikatlashtirish orqali tasdiqlash uchun muvofiqlikni baholash obyekti boʻlgan texnika vositasida sinash va oʻlchash ishlarini amalga oshirish maqsadida namuna olinadi.

Texnika vositasi namunasini tanlash, sinash va oʻlchash ishlarini oʻtkazish uchun Oʻzbekiston Respublikasining milliy standarti yoki xalqaro standartlar roʻyxatiga kiritilgan standartlar hamda ular boʻlmaganda mintaqaviy yoki xorijiy mamlakatlar standartlaridan foydalaniladi.

Texnika vositasi konstruksiyasi, tarkibi va ishlab chiqarish texnologiyasi boʻyicha tanlangan namuna isteʼmolchi (sotib oluvchiga) moʻljallangan texnika vositasi bilan bir xil boʻlishi kerak.

13. Namuna quyidagi tartibda tanlanadi:

turkum ishlab chiqarilgan texnika vositasi uchun — ishlab chiqaruvchining tayyor texnika vositasi omborida (ishlab chiqaruvchi tomonidan vakolat berilgan shaxs), vaqtincha saqlash ombori, bojxona ombori, yuk tashish vositasi sigʻimida yoki tayyor texnika vositasi ishlab chiqarish liniyasida;

mahsulot toʻpi uchun — ishlab chiqaruvchi tayyor texnika vositasi omborida (ishlab chiqaruvchi tomonidan vakolat berilgan shaxs), vaqtincha saqlash ombori, bojxona ombori yoki saqlashga olgan javobgar omborida, yuk tashish vositasi sigʻimida yoki tayyor texnika vositasi ishlab chiqarish liniyasida);

yagona buyum uchun — texnika vositasi birligi joylashgan joyda (yoki ariza beruvchi tomonidan taqdim etiladi).

14. Texnika vositasining namunasi uni identifikatsiya qilish bilan bir vaqtda olinadi. Buning yordamida texnika vositasi tavsifi mazkur Texnik reglamentda hamda 22-bandda keltirilgan hujjatlarga koʻra texnika vositasini soʻzsiz Texnik reglamentning texnik tartibga solish obyekti sifatida nisbatlash uchun imkon beradigan texnika vositasi haqidagi maʼlumotda keltirilgan alomatlar bilan bir xilligi aniqlanadi.

Texnika vositasining namunasi ariza beruvchi bilan kelishilgan holda, sertifikatlashtirish organi va (yoki) akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan tanlanadi.

15. Texnika vositasi quyidagi usullardan biri yoki bir nechtasi qoʻllangan holda identifikatsiya qilinadi:

a) hujjatlar boʻyicha identifikatsiya qilish (foydalanish hujjatlari va (yoki) yetkazib berish shartnomalarida keltirilgan texnika vositasining turi, rusumi va texnik tavsifi maʼlumotlari boʻyicha taqqoslash);

b) vizual usulda (texnika vositasining tashqi koʻrinishini foydalanish hujjatlarida keltirilgan tavsif boʻyicha taqqoslash);

v) instrumental usulda (texnika vositasining oʻlchamini oʻlchash yoki uni sinovdan oʻtkazish natijasida olingan maʼlumotlarni foydalanish hujjatlarida keltirilgan texnik tavsiflar boʻyicha taqqoslash). Agar ushbu bandning “ a ” va “b” kichik bandlarida keltirilgan usullarni qoʻllash orqali texnika vositasini identifikatsiya qilish imkoni boʻlmasa, instrumental usuldan foydalaniladi.

16. Namunani identifikatsiya qilishda:

sertifikatlashtirish uchun taqdim etilgan texnika vositasining ushbu turdagi texnika vositalariga qoʻyiladigan talablarga (texnik hujjatlar, texnik vositasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga) muvofiqligi;

texnika vositasi toʻpi yoki tanlab olingan namuna tovar belgisi boʻyicha ishlab chiqaruvchining texnika vositasiga tegishliligi;

texnika vositasi namunasidagi zavod tartib raqamining arizada keltirilgan raqamga mosligi aniqlanadi.

Shuningdek, identifikatsiya jarayonida:

texnika vositasi ushbu Texnik reglamentga muvofiq tegishli texnika vositasi turiga toʻgʻri oʻtkazilganligi;

texnika vositasini ushbu Texnik reglament talablariga muvofiq tamgʻalanganligi;

texnika vositasining toʻpi va ishlab chiqaruvchiga taalluqliligi tekshiriladi.

Texnika vositasining toʻpini identifikatsiya qilish jarayonida arizaga ilova qilingan hujjatlarda keltirilgan texnika vositasi toʻpining hajmi, rusumi, oʻrab joylash turi va boshqa maʼlumotlar qoʻshimcha tekshiriladi.

Muvofiqlikni baholashning umumiy tartibi

17. Oʻzbekiston Respublikasi hududida muomalaga chiqarilayotgan texnika vositalari mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligini baholash (tasdiqlash)dan oʻtkazilishi shart.

Texnika vositasining muvofiqligi ushbu bobda keltirilgan talablarga koʻra baholanadi (tasdiqlanadi).

18. Ishlab chiqaruvchi tomonidan mazkur Texnik reglamentga 2-ilovaning 1-ilovasida keltirilgan texnika vositalarining yigʻma ishlab chiqarilgan namunalari yoki texnika vositasini yigʻma ishlab chiqarish uchun yetkazib berilgan komponentlar uchun muvofiqlikni baholash ishlari oʻtkazilmasligi mumkin.

Bunda ushbu komponentlar uchun ishlab chiqaruvchida laboratoriyalarni akkreditatsiya qilish xalqaro tashkilotiga (ILAC MRA) aʼzo davlatning akkreditatsiya tashkiloti tomonidan akkreditatsiyadan oʻtkazilgan sinov laboratoriyasining sinash va oʻlchash bayonnomalari yoki Birlashgan Millatlar Tashkilotining “Gʻildirakli transport vositalari, gʻildirakli transport vositalariga oʻrnatilishi va (yoki) ishlatilishi mumkin boʻlgan asbob-uskunalar va ehtiyot qismlar uchun yagona texnik qoidalar qabul qilish toʻgʻrisida hamda ushbu koʻrsatmalar asosidagi rasmiy tasdiqlash hujjatlarini oʻzaro tan olish shartlari toʻgʻrisida”gi bitimiga (Jeneva, 1958-yil 20-mart) muvofiq ishlab chiqilgan Birlashgan Millatlar Tashkiloti (keyingi oʻrinlarda — BMT) qoidalariga asosan rasmiylashtirilgan turini tasdiqlash toʻgʻrisidagi xabarnomalar (keyingi oʻrinlarda — xabarnomalar) yoki mazkur Texnik reglamentning alohida talablari boʻyicha muvofiqlik sertifikati boʻlishi kerak.

Texnika vositasini sertifikatlashtirish sinovlari mazkur Texnik reglamentga 2-ilovaning 1-ilovasida keltirilgan komponentlarga akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyasi tomonidan berilgan sinov bayonnomalari yoki turni tasdiqlash xabarnomalari yoxud muvofiqlik sertifikati mavjud boʻlganda amalga oshiriladi.

Respublikada Texnik reglamentga 2-ilovaning 1-ilovasida keltirilgan komponentlarning sinovlarni amalga oshiruvchi akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyalari mavjud boʻlmaganda, mazkur talablar asosida rasmiylashtirilgan turini tasdiqlash xabarnomalari eʼtirof etiladi.

Texnik vositasi tavsifiga kiritilgan variant va versiyalarni (agar mavjud boʻlsa) birlashtiruvchi bir turdagi texnika vositasi uchun bitta muvofiqlik sertifikati rasmiylashtiriladi.

Yorugʻlik chiroqlarining turli funksional guruhlari uchun bitta muvofiqlik sertifikati berishga ruxsat etiladi.

19. Oldin foydalanilgan yoki ishlab chiqaruvchining oʻz ehtiyoji uchun ishlab chiqarilgan mashina, shuningdek, mashinani taʼmirlashga (texnik xizmat koʻrsatish) ishlatilgan butlovchi buyumlar va ehtiyot qismlarining mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligi tasdiqlanmaydi.

20. Texnika vositasining muvofiqligi sertifikatlashtirish shaklida quyidagi sxemalarda tasdiqlanadi:

1S sxema-turkum ishlab chiqariladigan texnika vositasini sertifikatlashtirishda qoʻllaniladi. Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (uning vakolatli vakili) hisoblanadi hamda sertifikatlangan texnika vositasini muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalanishini taʼminlaydi;

2S sxema — ishlab chiqaruvchida menejment tizimlarining sertifikati mavjud boʻlgan va turkum ishlab chiqariladigan texnika vositasi uchun qoʻllaniladi. Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (uning vakolatli vakili) hisoblanadi hamda sertifikatlangan texnika vositasini muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalanishini taʼminlaydi;

3S sxema — texnika vositasining toʻpi uchun qoʻllaniladi. Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (uning vakolatli vakili) yoki sotuvchi (import qiluvchi) hisoblanadi hamda sertifikatlangan texnika vositasini muvofiqlik belgisi bilan (import qilingan texnika vositasi ariza beruvchiga qulay shaklda) tamgʻalanishini taʼminlaydi;

4S sxema — yagona (bitta) texnika vositasi uchun qoʻllaniladi (mazkur Texnik reglamentda belgilangan sinash va oʻlchash ishlarini oʻtkazish jarayonida texnik vositasiga putur yetkazmagan holda). Bunda ariza beruvchi ishlab chiqaruvchi (uning vakolatli vakili) yoki sotuvchi (import qiluvchi) hisoblanadi.

21. Texnika vositasi belgilangan tartibda akkreditatsiya qilingan sertifikatlashtirish organi tomonidan sertifikatlanadi.

Texnika vositasini sertifikatlashtirish uchun sinash ishlari akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyalari tomonidan amalga oshiriladi.

22. Ariza beruvchi texnika vositasini sertifikatlashtirish uchun sertifikatlashtirish organiga qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ariza beradi.

Arizaga quyidagi keltirilgan hujjatlarni qoʻshimcha sifatida ilova qilinishi mumkin:

a) akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyalari tomonidan mazkur Texnik reglamentga 2-ilovaning 1-ilovasida keltirilgan texnika vositalariga individual qoʻyiladigan talablar boʻyicha berilgan sinov bayonnomalari. Ushbu sinov bayonnomalari, shu jumladan, avval boshqa muvofiqlik sertifikati berilgan bayonnomalarni quyidagi shartlar bilan taqdim etishga ruxsat beriladi:

taqdim etilgan sinov bayonnomasi qonunchilik hujjatlariga muvofiq haqiqiy deb topilgan boʻlsa;

sinash ishlarini oʻtkazish uchun namunani tanlash hamda sinash boʻyicha sinov bayonnomasi sertifikatlashtirish organi tomonidan taqdim qilingan boʻlsa;

sinovdan oʻtkazilgan namuna sertifikatlashtirish uchun eʼlon qilingan texnika vositalariga xos boʻlsa;

texnika vositasi yoki komponentlar konstruksiyasida ularning xavfsizligiga taʼsir etuvchi oʻzgarishlar boʻlmasa;

texnika vositasini muomalaga chiqarish jarayonida ishlab chiqaruvchining mazkur Texnik reglament talablariga rioya etishi boʻyicha respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan belgilangan talablarga rioya qilmaslik holatlari mavjud boʻlmasa;

b) turni tasdiqlash xabarnomasi mavjud boʻlsa. Ishlab chiqaruvchi (uning vakolatli vakili) tomonidan turni tasdiqlash xabarnomasining qogʻozdagi nusxasini taqdim etishga ruxsat beriladi. Bunda ingliz, fransuz yoki rus tilida yozilgan tasdiqlovchi xabarnomani oʻzbek tiliga tarjima qilish talab etilmaydi;

v) mazkur Texnik reglament talablaridan alohida talablarga muvofiqlik sertifikatlari mavjud boʻlsa.

23. Arizaga ilova qilinadigan hujjatlar Oʻzbekiston Respublikasining davlat tilidagi tarjimasi bilan taqdim etilishi shart.

24. Texnik vositalarining muvofiqligini baholash (tasdiqlash)da mazkur Texnik reglamentga 2-ilovadagi xavfsizlik talablarini sinovdan oʻtkazish uchun Oʻzbekiston Respublikasida akkreditatsiyadan oʻtgan sinov laboratoriyalaridan foydalaniladi. Agar sinash imkoniyati mavjud boʻlmaganda BMT qoidalariga asosan rasmiylashtirilgan xabarnomalar qabul qilinadi.

25. Sertifikatlashtirish organi texnika vositasini identifikatsiya qilish va hujjatlarning texnika vositasining muvofiqligini tasdiqlash uchun yaroqliligini belgilash hamda muvofiqlik sertifikatini berish uchun asos boʻlishi mumkinligini aniqlash maqsadida 5 ish kuni ichida ariza beruvchi tomonidan taqdim etilgan ariza va unga ilova qilingan hujjatlar toʻplami, shu jumladan, texnik hujjatlar koʻrib chiqadi hamda tahlil qiladi.

Sertifikatlashtirish organi ariza beruvchi tomonidan taqdim etilgan ariza va unga ilova qilingan hujjatlarni quyidagi nuqtai nazardan koʻrib chiqadi va tahlil qiladi:

arizaning toʻgʻri toʻldirilganligi;

ariza bilan birga taqdim etilgan hujjatlar toʻplamida materiallar toʻliq va yetarliligi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Xalqaro shartnomalarga qoʻshilish toʻgʻrisida” 2018-yil 12-fevraldagi PQ-3526-son qarori bilan Oʻzbekiston Respublikasi qoʻshilgan Birlashgan Millatlar Tashkiloti qoidalarida mazkur Texnik reglamentga 2-ilovaning 1-ilovasida keltirilgan texnika vositalari uchun sinov bayonnomalari va turni tasdiqlash xabarnomasi dalil sifatida taqdim etilsa, sertifikatlashtirish organi komponentlarni identifikatsiya qilgandan keyin ushbu bandning “ a ”, “ b ”, “ v ” va “g” kichik bandlarida keltirilgan tadbirlarni oʻtkazmasdan, turni tasdiqlash xabarnomasi asosida ushbu bandning “d” kichik bandiga koʻra muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtiradi.

Muvofiqlik sertifikatida sertifikatlashtirish sxemasi oʻrniga “x” harfi koʻrsatiladi.

Sertifikatlashtirish organi quyidagi tadbirlarni amalga oshiradi:

a) yetishmayotgan dalillarni olish uchun:

namunani tanlaydi va mazkur Texnik reglamentning 3 va 4-boblarida belgilangan talablarga hamda 22-bandda keltirilgan hujjatlarga muvofiqligini belgilash orqali texnika vositasini identifikatsiya qiladi;

mazkur Texnik reglamentga muvofiqligini tasdiqlash uchun texnika vositasining namunasini milliy akkreditatsiya tizimi reyestriga kiritilgan sinov laboratoriyasiga yuboradi;

b) ishlab chiqarish holatini tahlil qiladi (1S-sxema boʻyicha).

quyidagilar ishlab chiqarish holatini tahlil qilish uchun tekshirish obyektlari hisoblanadi:

texnik vositasining texnik (loyihaviy va (yoki) konstruktorlik va (yoki) texnologik va (yoki) foydalanish) hujjatlari;

muomalaga chiqarilayotgan texnika vositasining mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligiga taʼsir etuvchi tadbirlarni amalga oshiruvchi xodimning malakasi;

ishlab chiqarish infratuzilmasi (ishlab chiqaruvchining hududida joylashgan va ishlab chiqarishni tashkil etish uchun zarur boʻlgan obyektlar (binolar, transportlar va boshqalar) majmuasi);

dastgohlar (texnologik jihozlar), shuningdek, ularga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash;

nazorat, sinash va oʻlchash uskunalarini boshqarish;

texnika vositasining mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligini taʼminlash uchun zarur boʻladigan oʻlchash vositalari;

sertifikatlanayotgan texnika vositasining (xomashyo, materiallar, butlovchi qismlar) xavfsizlik koʻrsatkichlariga taʼsir qiluvchi sotib olingan vositalarning nazorati;

mazkur Texnik reglamentda belgilangan majburiy talablar bajarilishini nazorat qilish bilan bogʻliq boʻlgan tayyor texnika vositasini qabul qilish nazorati va davriy sinovlar;

tayyor texnika vositasini tamgʻalash, saqlash, qadoqlash va saqlash shartlari;

isteʼmolchi bilan oʻzaro hamkorlik (shu jumladan, ishlab chiqaruvchining texnika vositasiga oid shikoyatlarni koʻrib chiqishi);

tuzatishlar kiritish va oldindan ogohlantirish tadbirlari;

v) sertifikatlanayotgan texnika vositasini barqaror ishlab chiqarishni taʼminlash uchun sertifikatlangan ishlab chiqarish sifatini boshqarish tizimining yoki komponentlarini ishlab chiqish va ishlab chiqarish qobiliyatini mazkur Texnik reglament talablariga javob berishini (2S-sxema boʻyicha) baholaydi;

g) mazkur bandning “ a ”, “ b ” va “v” kichik bandlariga va tanlangan sertifikatlashtirish sxemasiga muvofiq amalga oshirilgan sertifikatlashtirish ishlari natijalarini umumlashtiradi;

d) oʻtkazilgan tahlillarning ijobiy natijalariga koʻra texnika vositasiga muvofiqlik sertifikatini qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda rasmiylashtiradi.

Muvofiqlik sertifikati:

chetdan keltirilgan texnika vositasiga — texnika vositaning yaroqlilik yoki kafolat muddatiga;

bitta tashqi savdo shartnomasi doirasida chetdan keltirilgan texnik vositasiga — texnika vositasining hajmi yoki sonini koʻrsatgan holda shartnomaning amal qilish muddatiga, biroq sertifikat olingan sanadan boshlab uch kalendar yilidan oshmagan muddatga;

turkum ishlab chiqariladigan texnika vositasiga — uch yil muddatga rasmiylashtiriladi.

Bunda turkum ishlab chiqariladigan texnika vositasi uchun rasmiylashtirilgan muvofiqlik sertifikatining amal qilish davrida ishlab chiqarilgan texnika vositasi sertifikatlangan deb hisoblanadi hamda qayta sertifikatlashtirilmaydi.

Muvofiqlik belgisi va texnika vositasiga qoʻshib yuboriladigan va ekspluatatsiya hujjatlarida qayd etiladigan ishlab chiqarish sanasi texnika vositasi sertifikatlashtirilganligini tasdiqlovchi asos boʻlib xizmat qiladi.

Turkum ishlab chiqarish uchun rasmiylashtirilgan muvofiqlik sertifikati uni rasmiylashtirish uchun asos boʻlgan sinov va oʻlchashdan oʻtkazish maqsadida tanlab olingan namunalar ishlab chiqarilgan sanadan boshlab ishlab chiqarilgan mahsulotlarga ham taalluqlidir.

26. Ishlab chiqaruvchi (uning vakolatli vakili) yoki sotuvchi:

a) mazkur Texnik reglamentning 5-bobida nazarda tutilgan hollarda, texnika vositasini yagona belgi bilan tamgʻalangan holda bozorga chiqarilishini taʼminlaydi;

b) mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligini tasdiqlash jarayoni tugagandan keyin texnika vositasi uchun quyidagilardan iborat hujjatlar toʻplami shakllantiriladi:

mazkur Texnik reglamentning 22-bandida keltirilgan hujjatlar, sinov bayonnoma(lar)i, turni tasdiqlash xabarnomalari va muvofiqlik sertifikatlari;

sertifikatlashtirish sxemasida nazarda tutilgan hollarda ishlab chiqarish holatini tahlil qilish natijalari;

muvofiqlik sertifikati.

27. Sertifikatlashtirilgan texnika vositasini davriy baholash (agar sertifikatlashtirish sxemasida (1S-sxema boʻyicha) nazarda tutilgan boʻlsa) muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtirgan sertifikatlashtirish organi tomonidan sertifikatning toʻliq amal qilish muddatida quyidagi usullardan bir yoki bir nechtasi qoʻllagan holda amalga oshiriladi:

a) texnika vositasi namunasini identifikatsiya qilish, sinash va oʻlchash ishlarini oʻtkazish;

b) ishlab chiqarishni baholash.

Birinchi davriy baholash texnika vositasi sertifikatlashtirilgan sanadan keyin oʻn ikki oydan kechiktirilmasdan oʻtkaziladi.

Keyingi davriy baholash har yili sertifikatlashtirish organi rahbari tomonidan tasdiqlanadigan davriy baholash reja-jadvaliga muvofiq, biroq avvalgi davriy baholash oʻtkazilgan sanadan boshlab oʻn ikki oydan kechiktirilmasdan oʻtkaziladi.

28. Muvofiqlik sertifikati rasmiylashtirilgan texnika vositasining konstruksiyasiga yoki ishlab chiqarish texnologiyasiga, texnika vositasining muvofiqligiga taʼsir etishi mumkin boʻlgan oʻzgartirishlar kiritilganda, ariza beruvchi ushbu texnika vositasini muomalaga chiqarishdan oldin muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtirgan sertifikatlashtirish organiga texnika vositasi boʻyicha kiritilgan oʻzgartirishlarni tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilgan holda yozma ravishda maʼlum qiladi.

Sertifikatlashtirish organi ariza beruvchining xabarnomasini olgan kundan boshlab 10 ish kuni ichida oʻzgartirishlar kiritilgan texnika vositasi namunasi boʻyicha sinash va oʻlchash ishlarini oʻtkazish yoki ishlab chiqarishni baholash (sertifikatlashtirish sxemasida nazarda tutilgan boʻlsa) zarurligi toʻgʻrisida yoxud bunga ehtiyoj yoʻqligi haqida qaror qabul qiladi.

Sertifikatlashtirish organining qarori ariza beruvchiga bevosita yoki elektron pochta orqali yuboriladi.

29. Agar sertifikatlashtirish organi oʻzgartirishlar kiritilgan texnika vositasi namunasini yoki ishlab chiqarishni baholash uchun sinash va oʻlchash ishlarini oʻtkazishga zarurat yoʻqligi toʻgʻrisida qaror qabul qilsa, ariza beruvchi ushbu qaror haqidagi xabarnomani olgandan keyin konstruksiyasi yoki ishlab chiqarish texnologiyasiga oʻzgartirish kiritilgan texnika vositasini muomalaga chiqarishga ruxsat etiladi.

30. Agar sertifikatlashtirish organi oʻzgartirishlar kiritilgan texnika vositasining namunasida sinash va oʻlchash ishlarini oʻtkazish yoki ishlab chiqarishni baholash (ishlab chiqarishni baholash sertifikatlashtirish sxemasida nazarda tutilgan boʻlsa) zarurligi toʻgʻrisida qaror qabul qilsa, ushbu tadbirlarni amalga oshirish uchun ariza beruvchi bilan sertifikatlashtirish organi oʻrtasida shartnoma tuziladi.

Amalga oshirilgan tadbirlar natijalariga koʻra sertifikatlashtirish organi oʻzgartirishlar kiritilgan texnika vositasi mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligi yoki muvofiq emasligi toʻgʻrisida qaror qabul qiladi. Ushbu qarorlar ariza beruvchiga bevosita yoki elektron pochta orqali yuboriladi.

Sertifikatlashtirish organi oʻzgartirishlar kiritilgan texnika vositasining mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligi toʻgʻrisidagi qarorda ariza beruvchini ushbu texnika vositasini amaldagi muvofiqlik sertifikati bilan muomalaga chiqarish mumkinligi yoki buning aksi boʻlganda, mumkin emasligi haqida xabardor qiladi.

Ariza beruvchi belgilangan muddatda kamchiliklarni bartaraf etgunga qadar sertifikatlashtirish organi tomonidan amaldagi muvofiqlik sertifikatining amal qilishi toʻxtatib turiladi.

Ariza beruvchi sertifikatlashtirish organi qaroridan norozi boʻlgan taqdirda, qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda sudga murojaat qilishi mumkin.

31. Agar ariza beruvchi kamchiliklarni belgilangan muddatda bartaraf etmasa, sertifikatlashtirish organi texnika vositasining muvofiqlik sertifikatining amal qilishini tugatish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi hamda ushbu qaror toʻgʻrisidagi xabarnomani ariza beruvchiga bevosita yoki elektron pochta orqali yetkazadi.

32. Sertifikatlashtirish organi tomonidan mazkur Texnik reglamentning 32 — 34-bandlarida nazarda tutilgan tadbirlar natijalari asosida berilgan hujjatlar daliliy ashyolar toʻplamiga kiritiladi hamda ariza beruvchi ushbu hujjatlarni qonunchilik hujjatlariga muvofiq tegishli respublika ijro etuvchi hokimiyat organlariga (talabiga binoan) hamda boshqa manfaatdor tashkilotlarga taqdim etadi.

33. Texnika vositasini 1S yoki 2S sxemalar boʻyicha sertifikatlashtirish uchun ariza beruvchi sifatida qatnashgan va muvofiqlikni baholash ishlari tugagandan keyin texnika vositasi uchun tegishli hujjatlar toʻplamiga ega boʻlgan ishlab chiqaruvchi (uning vakolatli vakili) muvofiqlik sertifikatini bergan sertifikatlashtirish organiga sertifikatlashtirishning ijobiy natijalari asosida mazkur Texnik reglamentga 2-ilovaning 1-ilovasida keltirilgan komponentlarga muvofiqlik sertifikatini olish boʻyicha murojaat qilish huquqiga ega.

Texnika vositasi sotilgandan keyin unga xizmat koʻrsatish uchun ehtiyot qismlar sifatida yetkazib berilgan komponentlarga muvofiqlik sertifikati texnika vositasining mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligini tasdiqlash natijalariga koʻra quyidagi shartlarda berilishi mumkin:

texnika vositasini yigʻish usulida ishlab chiqarish uchun hamda texnika vositasi sotilgandan keyin unga xizmat koʻrsatish uchun yetkazib berilgan komponentlarning bir xilligi (texnika vositasining texnik taʼrifida tegishli maʼlumotlarni mavjudligi);

ishlab chiqaruvchi (uning vakolatli vakili) ehtiyot qismlar sifatida taqdim etgan komponentlar tegishli texnika vositasini yigʻish uchun yetkazib berilgan yoki yetkazib berilayotgan komponentlar bilan bir xil ekanligini tasdiqlovchi dalillarni taqdim etganda.

Texnika vositasini ishlab chiqarish toʻxtatilganda va mos ravishda muvofiqlik sertifikatining amal qilish muddati tugaganda, ishlab chiqaruvchi (yoki vakolatli vakili) texnika vositasi uchun oʻzi tomonidan ishlab chiqarilgan va ehtiyot qismlar sifatida yetkazib berilgan komponentlarga muvofiqlik sertifikatini olish uchun ariza berishi mumkin. Bunda yaroqlilik muddati 5 yildan koʻp boʻlmagan, turkum ishlab chiqarilgan komponentlar (komponentlar partiyasi (donabay mahsulot) uchun amal qilish muddati belgilanmaydi. Muvofiqlik sertifikatida texnika vositasi partiyasining oʻziga xos xususiyati, identifikatsiya raqami, joʻnatish hujjatlari haqidagi maʼlumotlar va boshqalar koʻrsatiladi.

Komponentlarga muvofiqlik sertifikati texnika vositasining bojxona hududida muomalaga chiqarish muddati tugashi vaqtida amaldagi talablarga muvofiq sertifikatlashtirish organining komponentlarni ishlab chiqarish holati tahlilining ijobiy natijasiga koʻra berilishi mumkin.

34. Mazkur Texnik reglamentning 26-bandi “b” kichik bandi talablariga muvofiq texnika vositasi yoki komponentlar uchun hujjatlar toʻplami quyidagi muddatda saqlanishi kerak:

turkum ishlab chiqarilgan texnika vositasi yoki komponentlar uchun — ushbu texnika vositasi yoki komponentlar ishlab chiqarishdan olib tashlangan (ishlab chiqarish toʻxtatilgan) sanadan boshlab kamida oʻn yildan kam boʻlmagan muddatda ishlab chiqaruvchida (yoki vakolatli vakilida);

texnika vositasi yoki komponentlar toʻplami uchun — toʻplamdan oxirgi texnika vositasi sotilgan sanadan boshlab oʻn yildan kam boʻlmagan muddatda ishlab chiqaruvchida (yoki vakolatli vakilida) yoki sotuvchida.

5-bob. Muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalash

35. Mazkur Texnik reglamentning 4-bobida keltirilgan xavfsizlik talablariga javob beradigan va muvofiqlikni baholashdan oʻtgan texnika vositasi muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalanishi kerak.

36. Texnika vositasi Oʻzbekiston Respublikasi bozorida mahsulotlarning muvofiqlik belgisi bilan bozorga muomalaga chiqarilgunga qadar tamgʻalanadi.

37. Oʻzbekiston Respublikasi bozorida mahsulotlarning muvofiqlik belgisi texnika vositasining har bir miqdoriga va uning butun ishlash muddati davomida aniq va ravshan tasvirni taʼminlaydigan usulda qoʻllaniladi, shuningdek, texnika vositasining foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)siga ham kiritiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi bozorida mahsulotlarning muvofiqlik belgisi texnika vositasining oʻziga nisbatan qoʻllaniladi.

38. Oʻzbekiston Respublikasi bozorida mahsulotlarning muvofiqlik belgisi bilan toʻgʻridan-toʻgʻri har bir komponent (texnik jihatdan mumkin boʻlsa) va qadoq tamgʻalanadi, shuningdek, unga ilova qilingan foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da koʻrsatiladi.

39. Texnika vositasi barcha texnik reglamentlar talablariga mos boʻlsa, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi bozorida mahsulotlarning muvofiqlik belgisi qoʻllanilishi nazarda tutilsa, ushbu texnika vositasi muvofiqlik belgisi bilan tamgʻalanadi.

6-bob. Oʻtish davri

40. Mazkur Texnik reglament kuchga kirgan kundan boshlab muomalaga chiqarilayotgan texnika vositalarining xavfsizligi boʻyicha amaldagi texnik jihatdan tartibga solishga oid normativ hujjatlarning ushbu Texnik reglamentga zid boʻlmagan qismlari qoʻllaniladi.

Mazkur Texnik reglament kuchga kirgunga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Milliy sertifikatlash tizimida belgilangan qoidalar qonunchilik hujjatlariga muvofiq majburiy muvofiqlikni baholash lozim boʻlgan texnika vositalariga qoʻllaniladi.

Texnik reglament kuchga kirgunga qadar olingan muvofiqlik sertifikati amaldagi texnik reglamentlarda belgilangan muddat davomida amal qiladi.

7-bob. Texnik reglament talablariga rioya etilishi boʻyicha davlat nazorati

41. Muomalaga chiqarilayotgan texnika vositalarining xavfsizligi bilan bogʻliq jarayonlarning mazkur Texnik reglament talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi hamda Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasi, shuningdek, oʻz vakolatlari doirasida boshqa vakolatli organlar tomonidan amalga oshiriladi.

8-bob. Yakunlovchi qoidalar

42. Mazkur Texnik reglament talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.

Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentga 1-ILOVA

Texnik reglament talablari qoʻllaniladigan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalari, ularning tizimlari, komponentlari va alohida texnik qismlari

T/r Mahsulotlar nomi TIF TN kodi I. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlari (T va S toifalar) 1. Zanjir yuritmali traktorlar 8701 30 000 1 8701 30 000 9 2. Dvigatel quvvati 18 kVt dan katta boʻlmagan gʻildirakli traktorlar 8701 91 100 0 8701 91 900 0 3. Dvigatel quvvati 18 kVt dan katta, ammo 37 kVt dan ortiq boʻlmagan gʻildirakli traktorlar 8701 92 100 0 8701 92 900 0 4. Dvigatel quvvati 37 kVt dan katta, ammo 75 kVt dan ortiq boʻlmagan gʻildirakli traktorlar 8701 93 100 0 8701 93 900 0 5. Dvigatel quvvati 75 kVt dan katta, ammo 130 kVt dan ortiq boʻlmagan gʻildirakli traktorlar 8701 94 100 0 8701 94 100 9 6. Dvigatel quvvati 90 kVt dan katta, ammo 130 kVt dan ortiq boʻlmagan, oʻrmon xoʻjaligi uchun moʻljallangan yangi, gʻildirakli yogʻoch tashish traktorlari (skidderlar) 8701 94 100 1 7. Dvigatel quvvati 130 kVt dan katta boʻlgan gʻildirakli traktorlar 8701 94 100 0 8701 94 900 0 8. Dvigatel quvvati 130 kVt dan katta boʻlgan, oʻrmon xoʻjaligi uchun moʻljallangan yangi, gʻildirakli yogʻoch tashish traktorlari (skidderlar) 8701 95 100 1 9. Boshqalar 8701 95 100 9 II. Tirkamalar (R toifa) 10. Qishloq xoʻjaligi uchun tirkamalar va yarim tirkamalar, bunkerli qayta yuklagich tirkamalari, oʻgʻit sochgich tirkamalari 8716 20 000 0 III. Almashadigan tirkama mashinalar (S toifa) 11. Bunkerli qayta yuklagich tirkamalar, oʻgitlarni sochgich tirkamalari 8716 20 000 0 12. Yerga ishlov berish uchun tirkama va yarim tirkama mashinalar (pluglar, diskli boronalar, yer yumshatgichlar, kultivatorlar, boronalar, frezalar va boshqalar) 8432 10 000 0 8432 21 000 0 8432 29 100 0 8432 29 300 0 8432 29 500 0 8432 29 900 0 13. Tirkama va yarim tirkama seyalkalar, ekuvchi va koʻchat oʻtqazuvchi mashinalar 8432 39 110 0 8432 39 190 0 8432 39 900 0 8432 31 110 0 8432 31 190 0 8432 31 900 0 14. Tirkama va yarim tirkama organik va noorganik oʻgʻitlarni sochgichlar va taqsimlagichlar 8432 41 000 0 8432 42 000 0 8432 80 000 0 15. Tirkama va yarim tirkama oʻroq mashinalari va pichan tayyorlash uchun boshqa mashinalar 8433 20 100 0 8433 20 500 0 8433 20 900 0 8433 30 000 0 16. Tirkama va yarim tirkama hayvonlar uchun yemni aralashtirgich-tarqatgichlar 8436 10 000 0 17. Tirkama va yarim tirkama purkagichlar 8424 49 910 0 8424 49 990 0 18. Ildizlar yoki ildiz-mevalarni yigʻish uchun tirkama va yarim tirkama mashinalar 8433 53 100 0 8433 53 300 0 8433 53 900 0 19. Tirkama va yarim tirkama silos oʻrish mashinalari 8433 59 110 1 8433 59 110 9 8433 59 190 0 IV. Transport vositalari komponentlari 20. Traktorlar kabinasi 8707 90 900 9 21. Yoritish faralari (yaqinni, uzoqni, tumanga qarshi faralar), toʻxtash chiroqlari, burilish koʻrsatkichlari, orqa davlat raqami belgisini yoritish moslamalari, gabarit chiroqlar va tormozlash ishoralari, nurqaytargich moslamalari 8512 90 900 2 22. Traktor spidometri 9029 20 310 1 23. Orqani koʻrish koʻzgulari 7009 10 000 1 24. Xavfsizlik kamarlari 8708 21 900 1 25. Old (peshoyna), orqa va boshqa oynalar 7007 11 100 1 26. Operator oʻrindigʻi 9401 20 000 1 27. Tezlikni cheklash qurilmasi 8409 99 000 1 28. Tovushli ishora (signal) qurilmasi 8512 30 100 1 29. Traktorni tortish-ilish mexanik bogʻlash qurilmasi 8708 29 900 9 30. Dvigatelni gazsimon yonilgʻi bilan taʼminlash uskunalari 8409 91 000 8 31. Shinalar 8708 70 000 0 8708 70 100 0 8708 70 500 0 8708 70 500 1 8708 70 500 9 8708 70 910 0 8708 70 910 1 8708 70 910 9 8708 70 990 0 8708 70 990 1 8708 70 990 9 32. Siqilishdan alangalanuvchi porshenli ichki yonuv dvigatellari (dizel yoki yarim dizel): 8408 20 000 0 8408 20 100 0 8408 20 310 0 8408 20 350 0 8408 20 370 0 V. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligida qoʻllaniladigan oʻziyurar, osma, yarim osma va oʻrnatiladigan mashinalar 33. Yerni tayyorlash va qayta ishlov berish uchun qishloq xoʻjaligi, bogʻdorchilik yoki oʻrmon xoʻjaligi mashinalari: pluglar; 8432 10 000 0 diskli boronalar; 8432 21 000 0 yer yumshatgichlar va kultivatorlar; 8432 29 100 0 boronalar; 8432 29 300 0 yer frezalar; 8432 29 500 0 boshqalar. 8432 29 900 0 34. Seyalkalar, ekuvchi va koʻchat oʻtqazuvchi mashinalar 8432 31 110 0 8432 31 190 0 8432 31 900 0 8432 39 110 0 8432 39 190 0 8432 39 900 0 35. Organik va noorganik oʻgʻitlarni sochgichlar va taqsimlagichlar 8432 41 000 0 8432 42 000 0 8432 80 000 0 36. Oʻroq mashinalari, shu jumladan, traktorlarga oʻrnatiladigan 8433 20 100 0 8433 20 500 0 8433 20 900 0 37. Pichan tayyorlash uchun boshqa mashinalar 8433 30 000 0 38. Somonni yoki pichanni kiplarga qadoqlash uchun presslar, shu jumladan, press-yigʻuvchilar 8433 40 000 1 8433 40 000 9 39. Qishloq xoʻjaligi ekinlari mahsulotlarini yigʻish yoki yanchish uchun mashinalar yoki mexanizmlar (don oʻrish kombaynlari, paxta terish kombaynlari (mashinalari) va boshqalar) 8433 51 000 1 8433 51 000 9 8433 52 000 0 40. Ildizlar yoki ildiz-mevalarni yigʻish uchun mashinalar 8433 53 100 0 8433 53 300 0 8433 53 900 0 41. Silos yigʻish kombaynlari 8433 59 110 1 8433 59 110 9 8433 59 190 0 42. Uzum yigʻish kombaynlari 8433 59 850 1 43. Boshqalar 8433 59 850 9 VI. Bogʻ-polizchilik va oʻrmonchilikda qoʻllaniladigan mexanizatsiyalashgan kichik mexanizatsiya vositalari, shu jumladan elektrlashtirilganlar: 44. Motobloklar 8701 10 000 0 45. Motokultivatorlar 8432 29 100 0 46. Maysazorlar, bogʻlar yoki sport maydonchalari uchun oʻroq mashinalar (motorli, gorizontal tekislikda aylanadigan kesish qismi bilan) 8433 11 100 0 8433 11 510 0 8433 11 590 0 8433 11 900 0 8433 19 100 0 8433 19 510 0 8433 19 590 0 8433 19 700 0 8433 19 900 0 47. Tirkamali, yarim tirkamali, osiladigan, yarim osiladigan, oʻrnatiladigan, kichik oʻlchamli traktorlar va motobloklarga agregatlanadigan mashinalar: yerni tayyorlash va qayta ishlov berish mashinalari (pluglar, diskli boronalar, yer yumshatkichlar va kultivatorlar, boronalar, yer frezalar va boshqalar); 8432 10 000 0 8432 21 000 0 8432 29 100 0 8432 29 300 0 8432 29 500 0 8432 29 900 0 oʻroq mashinalari; 8433 20 500 0 8433 20 900 0 ildizlarni yoki ildiz-mevalarni yigʻish uchun mashinalar. 8433 53 100 0 VII. Chorvachilik, parrandachilik va ozuqa tayyorlash uchun mashinalar 48. Sut sogʻish qurilmalari va apparatlari, sutni ishlash va qayta ishlash uchun uskunalar: sut sogʻish qurilmalari va apparatlari; 8434 10 000 0 sutni ishlash va qayta ishlash uskunalari. 8434 20 000 0 49. Hayvonlar junini olish mashinalari 8510 20 000 0 50. Goʻngni skreperli yigʻishtirish tizimi 8428 39 900 9 51. Parrandachilikda parvarishlash va goʻngni yigʻishtirish tizimlari 8436 29 000 0 52. Hayvonlarni tashish uchun tirkamalar va yarim tirkamalar 8716 39 000 0 53. Qishloq xoʻjaligi, bogʻdorchilik, oʻrmon xoʻjaligi, parrandachilik yoki asalarichilik uchun uskunalar: hayvonlarga oziqa tayyorlash uchun mashinalar va mexanizmlar; 8436 10 000 0 inkubator va bruderlar; 8436 21 000 0 boshqalar. 8436 29 000 0 54. Oʻrmon xoʻjaligida agʻdaruvchi, agʻdaruvchi-joylashtiruvchi, koʻp operatsiya bajaruvchi mashinalar 8436 80 100 1 8436 80 100 2 8436 80 100 9 8436 80 900 0 55. Qishloq xoʻjaligida foydalanish uchun maxsus moʻljallangan yuklash qurilmalari 8428 90 710 0 8428 90 780 0 56. Qishloq xoʻjaligi yoki bogʻdorchilik uchun koʻchma purkagichlar 8424 41 100 0 8424 41 900 0 57. Qishloq xoʻjaligi yoki bogʻdorchilik uchun purkagichlar 8424 49 100 0 8424 49 910 0 8424 49 990 0 58. Qishloq xoʻjaligi yoki bogʻdorchilik uchun boshqa qurilmalar 8424 82 100 0 8424 82 300 0 8424 82 910 0 59. Boshqalar 8424 82 990 0 60. Urugʻlarni, gʻallani yoki dukkakli sabzavotlarni tozalash, saralash yoki kalibrovka qilish uchun mashinalar 8437 10 000 0

Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentga 2-ILOVA

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va ushbu transport vositalari uchun loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan tizim, komponent va alohida texnik birliklarning xavfsizlik talablari va ekologik koʻrsatkichlari

1-bob. Funksional xavfsizlik talablari

1. Ishlab chiqaruvchi qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalarini (keyingi oʻrinlarda — texnika vositasi) loyihalash, ishlab chiqarish va montaj qilish jarayoni texnika vositasiga xizmat koʻrsatuvchi ishchilar va yaqin atrofdagi boshqa shaxslarning shikast olishi xavfini istisno etishi lozim.

2. Ishlab chiqaruvchi texnika vositalari, tizimlari, komponentlari va alohida texnik qismlarining mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligi, shuningdek, quyidagilarni taʼminlashi kerak:

a) texnika vositasining konstruktiv butunligi;

b) texnika vositasini boshqarishni yengillashtiradigan tizimlar, xususan, boshqaruv ruli va tormozlash tizimi, shuningdek, takomillashtirilgan tormoz va barqarorlik nazoratining elektron tizimlari;

v) haydovchiga koʻruvchanlik darajasi, texnik holat hamda atrof-muhit toʻgʻrisida axborot berish tizimlari, shu jumladan, oyna, koʻzgu va ogohlantirish tizimlari;

g) texnika vositasini yoritish tizimlari;

d) texnika vositasining unda ishlovchilar xavfsizligini taʼminlaydigan ichki jihozlanishi, shu jumladan bosh qoʻygich, xavfsizlik kamari, eshiklar;

e) texnika vositasining tashqi koʻrinishi va aksessuarlar;

j) tovushli ishora (signal) qurilmalari;

z) isitish va sovitish tizimlari;

i) ruxsatsiz foydalanishning oldini olish uchun qurilmalar;

k) texnika vositasini identifikatsiyalash tizimlari;

l) vazni va gabaritlarining texnik tavsiflarga mosligi;

m) elektr xavfsizlik, shu jumladan, statik elektr xavfsizligi;

n) orqa himoya konstruksiyalari;

o) yon himoya;

p) yuk ortish-tushirish platformalari;

r) tortish qurilmalari;

s) shinalar;

t) sachrashlarni soʻndiruvchi tizimlar;

u) orqaga yurish uzatmasi;

f) zanjir yuritmalar;

x) elektromagnit moslashuvchanlik;

s) mexanik bogʻlanishlar, shu jumladan, montajda xatoliklarning istisno etilishi.

Kabinasiz transport vositalariga ushbu bandning “d” kichik bandidagi “eshik” jumlasi va “z” kichik bandlari taalluqli emas.

3. Mazkur bobda koʻrsatilgan Funksional xavfsizlik talablarining 1 va 2-bandlari talablari texnika vositasiga, shuningdek, ushbu texnika vositasi uchun moʻljallangan tizim, komponent va alohida texnik qismlarga nisbatan qoʻllaniladi.

4. Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligining Oʻzbekiston standartlar instituti Standartlashtirish boʻyicha texnik qoʻmita bilan birgalikda funksional xavfsizlikning yuqori darajasiga erishishni taʼminlash maqsadida ushbu Xavfsizlik talablarining 2-bandida koʻrsatib oʻtilgan obyektlar uchun batafsil texnik talablar, shu jumladan qayerda qoʻllanilishiga qarab sinov usullari va chegara qiymatlari toʻgʻrisidagi hujjatlarni qabul qilish huquqiga ega.

Ushbu Xavfsizlik talablari texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda nazarda tutilgan funksional xavfsizlik darajasini saqlab turish yoki oshirishni hamda quyidagilarni taʼminlashi kerak:

a) avtomobillar va ularning tirkamalari kabi tezligi 40 km/h dan ortiq boʻlgan texnika vositalarining tormozlash samaradorligi hamda tormozlarning bloklanishiga qarshi tizimlar (ABS) funksional xavfsizlik talablariga javob berishi;

b) qattiq yoʻl qoplamasi yuzasiga shinalar yoki zanjirlar tomonidan eng yuqori bosim 0,8 MRa dan oshmasligi lozim.

2-bob. Texnika vositasining ish joyi bilan bogʻliq xavfsizlik talablari

5. Ishlab chiqaruvchi texnika vositasini loyihalash, ishlab chiqarish va montaj qilishda texnika vositasini ish joyida ekspluatatsiya qilish jarayonida uning texnik xavfsizligini taʼminlashi lozim.

6. Ishlab chiqaruvchi texnika vositasi hamda uning tizimlari, komponentlari va alohida texnik qismlarining quyidagilar bilan jihozlanishini taʼminlashi kerak:

a) agʻdarilib ketganda himoyalovchi konstruksiya (ROPS);

b) yuqoridan tushayotgan predmetlardan himoyalovchi konstruksiya (FOPS);

v) yoʻlovchilar oʻrindiqlari;

g) haydovchini shovqindan himoyalovchi konstruksiya;

d) haydovchi oʻrindigʻi;

e) boʻsh oʻrindiq va haydovchi oʻrindigʻiga kirishda, jumladan, sirpanish, qoqilish yoki yiqilishdan himoya;

j) quvvat olish tizimi;

z) uzatma komponentlarining himoyasi;

i) xavfsizlik kamarlarini qotirish nuqtalari;

k) xavfsizlik kamarlari;

l) sanchiluvchi predmetlardan haydovchini himoyalash konstruksiyasi (OPS);

m) haydovchini xavfli moddalar taʼsiridan himoyalash konstruksiyasi;

n) detal va materiallarning ekstremal tashqi harorat taʼsiridan himoyalash konstruksiyasi;

o) foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma);

p) nazorat vositalari, shu jumladan, boshqarish, avariyaga qarshi va avtomatik toʻxtatish qurilmalari;

r) mexanik taʼsirlardan, mazkur bandning “ a ”, “ b ”, “ j ” va “l” kichik bandlarida koʻrsatib oʻtilganlar bundan mustasno, shu jumladan dagʻal yuzalar, oʻtkir qirralar va burchaklar, suyuqliklar oʻtadigan quvurlarning yorilishi va texnika vositasining nazoratsiz harakatidan himoyalash konstruksiyalari;

s) texnika vositasidan xavfsiz foydalanish va texnik xizmat koʻrsatish, shu jumladan xavfsiz tozalash tizimlari;

t) toʻsiqlar va himoya qurilmalari;

u) axborot uzatish, ogohlantirish va tamgʻalash tizimlari;

f) materiallar va mahsulotlar;

x) akkumulyatorli batareyalar.

Kabinasiz transport vositalariga ushbu bandning “ a ”, “ b ”, “ g ” va “l” kichik bandlarida koʻrsatib oʻtilgan talablar taalluqli emas.

7. Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari, ularning tizim, komponent va alohida texnik birliklariga qoʻyilayotgan xavfsizlik talablari roʻyxati 1-ilovada keltirilgan.

Mazkur Xavfsizlik talablarining 5 va 6-bandlarida keltirilgan talablar Texnik reglamentning 1-ilovasiga muvofiq texnika vositalariga, shuningdek, ushbu texnika vositalarining tizimlari, komponentlari va alohida texnik qismlariga nisbatan qoʻllaniladi.

8. Mazkur Xavfsizlik talablari ergonomika prinsiplarini hisobga olgan holda (shu jumladan, yoʻl qoʻyiladigan notoʻgʻri foydalanish, boshqaruv tizimlarining qulayligi, boshqaruv elementlariga ruxsatsiz yoʻlatmaslik uchun haydovchini ish joyi, transport vositasi boʻyicha identifikatsiya qilish), Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda nazarda tutilgan barqarorlik va yongʻin xavfsizligini taʼminlashi lozim.

3-bob. Ekologik koʻrsatkichlar

9. Ishlab chiqaruvchi loyihalashtirilgan, ishlab chiqarilgan va yigʻilgan texnika vositasining atrof-muhitga salbiy taʼsirini eng past darajaga tushirishi lozim.

10. Ishlab chiqaruvchi texnika vositasini hamda uning tizimlari, komponentlari va alohida texnik qismlarining mazkur Texnik reglamentda zararli moddalar ajratmalari va tashqi shovqin darajasiga qoʻyilgan talablarga muvofiqligini taʼminlashi kerak.

11. Traktor dvigatellarining gazlari tarkibidagi zararli moddalar va chiqindilarni atmosferaga chiqarish darajasiga qarab siqilish hisobiga olovlanadigan ichki yonuv dvigatelli traktorlar va ichki yonuv dvigatellarining tasnifi ushbu Texnik reglamentga 4-ilovada keltirilgan.

12. Tashqi shovqinning aniq chegaralangan qiymatlari quyidagi darajalardan oshmasligi kerak:

ish holatidagi yuksiz massasi 1 500 kg dan yuqori boʻlgan traktorlar uchun — 89 dBa;

ish holatidagi yuksiz massasi 1 500 kg gacha boʻlgan traktorlar uchun — 85 dBa;

13. Mazkur Xavfsizlik talablarining 9 va 10-bandlarida keltirilgan talablar Texnik reglamentning 1-ilovasiga muvofiq texnika vositasiga, shuningdek, ushbu texnika vositasi uchun moʻljallangan tizimlar, komponentlar va alohida texnik qismlarga nisbatan qoʻllaniladi.

4-bob. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi texnika vositasi uchun xavfsizlik talablari

14. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi texnika vositasi uchun xavfsizlik talablari Birlashgan Millatlar Tashkilotining gʻildirakli transport vositalari, ularda oʻrnatilishi va/yoki qoʻllanilishi mumkin boʻlgan jihozlash predmetlari va qismlari uchun global texnik qoidalarga (keyingi oʻrinlarda — BMT qoidalari) muvofiq ishlab chiqilgan va mazkur Xavfsizlik qoidalarining 1-ilovasida keltirilgan.

15. Texnika vositasining toifalari mazkur Xavfsizlik talablariga 2-ilovada keltirilgan.

16. Foydalanishda boʻlgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi texnika vositasi uchun ehtiyot qismlar sifatida muomalaga chiqarilgan komponentlar qishloq va oʻrmon xoʻjaligi texnika vositasiga oʻrnatilganda, uning xavfsizlik darajasi muomalaga chiqarilgan paytdagi xavfsizlik darajasiga nisbatan kamaytirilmasligi kerak.

17. Ushbu Texnik reglament talablari kuchga kirgan kundan oldin muomalaga chiqarilgan yoki ushbu Texnik reglament talablari kuchga kirishi munosabati bilan ishlab chiqarilishi toʻxtatilgan traktorlar uchun komponentlar sifatida ishlab chiqarilgan traktor dvigatellariga qoʻyiladigan talablar, zararli moddalarning atrof-muhitga ajratilishi darajasi boʻyicha bunday traktorlar muomalaga chiqarilishi yoki ishlab chiqarilishi tugashi paytidagi amalda boʻlgan darajada oʻzgarishsiz qoladi.

18. BMT qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi texnika vositasi va komponentlari uchun xavfsizlik talablari ularning qoʻllanilish sohasiga muvofiq va BMT qoidalarida belgilangan oʻtish qoidalarini hisobga olgan holda qoʻllaniladi.

19. Yuqori chiqit ajratish darajasidagi traktorlar va dvigatellarga talablarni ushbu Texnik reglament talablarida belgilangan muddatdan oldinroq qoʻllashga, shuningdek, BMT qoidalariga ushbu Texnik reglament talablarida tasdiqlanganidan keyin kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar talablarini qoʻllashga ruxsat beriladi.

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va ushbu transport vositalari uchun loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan tizim, komponent va alohida texnik birliklarning xavfsizlik talablari va ekologik koʻrsatkichlariga 1-ILOVA

Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari, ularning tizim, komponent va alohida texnik birliklariga qoʻyilayotgan xavfsizlik talablari roʻyxati

T/r Transport vositasi, komponentining tavsifi yoki koʻrsatkich nomi Ushbu Texnik reglament talablari yoki standart yoxud BMT qoidalari bilan tavsifi yoki koʻrsatkichlarga qoʻyiladigan talablar Ushbu Texnik reglament talablari yoki standart yoxud BMT qoidalari bilan belgilangan nazorat usullari Transport vositasining toifasi T1a T1b T2a T2b T3a T3b T4.1a T4.1b T4.2a T4.2b T4.3a T4.3b Ca Cb (++) Ra Rb Sa Sb 1. Transport vositasi konstruksiyasining butunligi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 1-bob Transport vositasini ishlab chiqaruvchisi tegishli imzolangan bayonotni taqdim etishi kerak X X X X X X X X X X X X I I X X X X 2. Maksimal hisobiy tezlik, tezlik regulatori va tezlikni cheklash qurilmasi GOST 30748, Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 2-bob GOST 30748 (ISO 3965), BMTning 89-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I - - - - 3. Tormoz qurilmalari va tirkamaning tormoz muftasi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 52-bob, BMT YEIK 13-sonli qoidasi, ISO 11512 ISO 11169 GOST 12.2.002.3, ISO 11169, ISO 11512, ISO 5697, BMTning 13-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X X X X X X X 4. Tezkor traktorlar uchun rul boshqaruvi GOST 33679 (ISO 10998), BMT YEIK 79-sonli qoidasi GOST 33679 (ISO 10998), BMTning 79-sonli qoidasi - X - X - X - X - X - X - I - - - - 5. Rul boshqaruvi GOST 33679, ISO 15077 ISO 789-11, GOST 33679 (ISO 10998), BMTning 79-sonli qoidasi X - X - X - X - X - X X 1 - - - - - 6. Spidometr Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 4-bob Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 4-bob X X X X X X X X X X X X X X - - - - 7. Atrofni koʻruvchanlik va shamoldan toʻsuvchi oynalarning oyna tozalagichlari Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 5-bob ISO 5721-1, ISO 5721-2, BMT YEIK 71-sonli qoidasi ISO 5721-1, ISO 5721-2, BMTning 71-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I - - - - 8. Oynalash Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 6-bob, BMT YEIK 43-sonli qoidasi BMTning 43-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I - - - - 9. Orqani koʻrish koʻzgusi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 7-bob, BMT YEIK 46-sonli qoidasi, BMT YEIK 81-sonli qoidasi BMTning 46-sonli qoidasi, BMT YEIK 81-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I - - - - 10. Haydovchi uchun axborot tizimlari Ushbu Xavfsizlik talablariga 2-ilova, 8-bob, ISO 3600 ISO 3600, ISO 26322-1, ISO 26322-2 X X X X X X X X X X X X I I - - - - 11. Yoritish va yorugʻlik ishorasi qurilmalarini oʻrnatish BMT YEIK 86-sonli qoidasi BMTning 86-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I X X X X GOST 32431 (ISO 16154) GOST 12.2.002 12. Transport vositasi yoʻlovchilarini himoyasi, shu jumladan, transport vositasining ichki jihozlanishi, bosh qoʻygich, xavfsizlik kamarlari, eshiklari Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 10-bob, ISO 26322-1, ISO 26322-2, BMT YEIK 25-sonli qoidasi, ISO 3776-1, ISO 3776-2, BMT YEIK 14-sonli qoidasi, BMT YEIK 21-sonli qoidasi ISO 26322-1, ISO 26322-2, BMT YEIK 25-sonli qoidasi, ISO 3776-1, ISO 3776-2, BMTning 14-sonli qoidasi, BMTning 21-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I - - - - 13. Transport vositasining tashqi koʻrinishi va aksessuarlari Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 11-bob Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 11-bob X X X X X X X X X X X X X X X X X X 14. Tovushli ishora (signal) qurilmasi BMT YEIK 28-sonli qoidasi, Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 12-bob, GOST 12.2.019, GOST 12.2.102 BMTning 28-sonli qoidasi, Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 12-bob X X X X X X X X X X X X I I - - - - 15. Isitish va sovitish tizimlari Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 13-bob, ISO 14269-2, BMT YEIK 122-sonli qoidasi ISO 14269-2, BMTning 122-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I - - - - 16. Ruxsatsiz foydalanishni oldini olish uchun qurilmalar Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 14-bob, BMT YEIK 62-sonli qoidasi, BMT YEIK 18-sonli qoidasi BMTning 62-sonli qoidasi, BMTning 18-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I Z Z X X 17. Davlat raqami belgisi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 15-bob Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 15-bob X X X X X X X X X X X X I I X X X X 18. Qonunchilik bilan oʻrnatilgan yorlik va tamgʻalash Ushbu Xavfsizlik talablariga 2-ilova, 16-bob GOST 26828 X X X X X X X X X X X X I I X X X X 19. Gabarit oʻlchamlar va shatakka olinadigan yuk Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 17-bob GOST 26025 X X X X X X X X X X X X I I X X X X 20. Yuk bilan maksimal massasi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 18-bob Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 18-bob X X X X X X X X X X X X X X X X X X 21. Ballast yuklar Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 19-bob Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 19-bob X X X X X X X X X X X X I I - - - ' 22. Elektr tizimlarining xavfsizligi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 20-bob Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 20-bob X X X X X X X X X X X X X X X X X X 23. Yoqilgʻi baki Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 21-bob Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 21-bob X X X X X X X X X X X X X X - - - - 24. Orqadan himoya qurilmasi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 22-bob BMTning 58-sonli qoidasi - - - - - - - - - - - - - - X X - - 25. Yonbosh XYAMOYA Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 23-bob, BMT YEIK 73-sonli qoidasi BMTning 73-sonli qoidasi - - - - - - - - - - - - - - - X - - 26. Yuk platformalari Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 24-bob GOST 12.2.002 X X X X X X X X X X X X I I - - - - 27. Tortish (shatakka olish) qurilmalari Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 25-bob Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 25-bob X X X X X X X X X X X X I I - - - - 28. Shinalar Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 26-bob, BMT YEIK 106-sonli qoidasi BMTning 106-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X X X X X X X 29. Sachrashlarni soʻndiruvchi tizimlar Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 27-bob GOST 33107 - X - X - X - X - X - X - - - X - - 30. Orqaga yurish uzatmasi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 28-bob Koʻrish orqali baholash X X X X X X X X X X X X X X - - - - 31. Zanjir yuritmalar Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 29-bob GOST 26025 - - - - - - - - - - - - X X - - - - 32. Mexanik bogʻlanishlar GOST 32774, BMT YEIK 55-sonli qoidasi GOST 32774, BMTning 55-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I X X X X 33. Agʻdarilib ketganda himoya konstruksiyasi (ROPS) (dinamik sinovlar) ISO 3463, OECD 3-kodi ISO 3463, OECD 3-kodi X X - - - - - - X X X X - - - - - - 34. ROPS (zanjir yuritmali) ISO 3463-2013, OECD 8-kodi ISO 3463-2013, OECD 8-kodi - - - - - - - - - - - - X X - - - - 35. ROPS (statik sinovlar) ISO 5700-2013, OECD 4-kodi ISO 5700-2013, OECD 4-kodi X X - - - - - - X X X X X X - - - - 36. ROPS, old tomonga oʻrnatiladigan (gʻildiraklar izi (koleya) tor traktorlar' ISO 12003-1, OECD 6-kodi ISO 12003-1, OECD 6-kodi - - X X X X - - - - X X X X - - - - 37. ROPS, orqa tomonga oʻrnatiladigan (gʻildiraklar izi (koleya) tor traktorlar ISO 12003-2, OECD 7-kodi ISO 12003-2, OECD 7-kodi - - X X X X - - - - X X X X - - - - 38. Tushib ketish predmetlaridan himoya qilish konstruksiyasi (FOPS) ISO 27850, OECD 10-kodi ISO 27850, OECD 10-kodi X X X X X X X X X X X X I I - - - - 39. Yoʻlovchi oʻrindigʻi ISO 23205 ISO 23205 X X X X X X X X X X X X I I - - - - 40. Shovqin darajasini haydovchiga taʼsiri Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 34-bob IS0 5131, GOST 31594, ISO 6395, OECD 5-kodi X X X X X X X X X X X X X X - - - - 41. Haydovchining oʻrindigʻi va holati GOST 20062, ISO 11112 GOST 20062, GOST 31323 (ISO 5008), ISO 10326-1 X X X X X X X X X X X X X X - - - - 42. Ish makoni va haydovchi oʻrindigʻiga kirish ISO 26322-1, ISO 26322-2, ISO 4252, ISO 4254-1, GOST 12.2.102, EN 1853 GOST 12.2.002, GOST 26025, GOST 31594 X X X X X X X X X X X X X X - - - - 43. Quvvat olish vali GOST 33032-2014 (ISO 500-1, ISO 500-2, ISO 500-3, ISO 5673-1, ISO 5673-2), ISO 8759-1 GOST 12.2.002 X X X X X X X X X X X X X X - - - - 44. Uzatma komponentlarining himoyasi ISO 13857, ISO 13854:1996, ISO 26322-1, ISO 26322-2 ISO 4254-1 X X X X X X X X X X X X X X - - - - 45. Xavfsizlik kamarlarini qotirish nuqtalari ISO 3776-1, ISO 3776-2, BMT YEIK 14-sonli qoidasi, OECD 3, 4, 6, 7, 8-kodlari BMTning 14-sonli qoidasi, ISO 3776-1, ISO 3776-2, OECD 3, 4, 6, 7, 8-kodlari X X X X X X X X X X X X I I - - - - 46. Xavfsizlik kamarlari ISO 3776-3, BMT YEIK16-sonli qoidasi ISO 3776-3, BMTning16-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I - - - - 47. Kirib ketuvchi predmetlardan haydovchini himoyasi (OPS) ISO 8084, OECD 3-kodi ISO 8084, OECD 3-kod X X X X X X X X X X X X I I - - - - 48. Chiqit gazlarni chiqarish tizimlari Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 42-bob GOST 26025 X X X X X X X X X X X X X X - - - - 49. Foydalanish boʻyicha qoʻllanma ISO 3600, ISO 26322-1 Koʻrish orqali baholash X X X X X X X X X X X X X X X X X X 50. Boshqarish vositalari, shu jumladan, avariya holati va avtomat toʻxtash qurilmalari Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 44-bob, ISO 15077, ISO 4252, ISO 26322-1, GOST 12.2.102, GOST 34605 (ISO 10975), BMT YEIK 79-sonli qoidasi GOST 12.2.002, GOST 31594 X X X X X X X X X X X X I I - - - - 51. Mexanik taʼsirlardan II bob 6-bandning “a”, “b”, “g” va “l” kichik bandlarida koʻrsatib oʻtilganlardan farqli, shu jumladan, dagʻal yuzalar, oʻtkir qirralar va burchaklar, suyuqliklar oʻtadigan quvurlarning yorilishi va texnikani nazoratsiz harakatidan himoya Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 45-bob Koʻrish orqali baholash X X X X X X X X X X X X I I Z Z X X 52. Toʻsiqlar va himoya qurilmalari Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 46-bob ISO 4254-1 X X X X X X X X X X X X I I Z Z X X 53. Axborot, ogohlantirish va tamgʻalash Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 47-bob, GOST 26336, ISO 11684, ISO 7010/Amd 6 Koʻrish orqali baholash X X X X X X X X X X X X I I Z Z X X 54. Materiallar va mahsulotlar Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 48-bob Koʻrish orqali baholash X X X X X X X X X X X X I I - - - - 55. Akkumulyator batareyalar Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 49-bob Koʻrish orqali baholash X X X X X X X X X X X X I I - - - - 56. Avariya chiqish yoʻli ISO 4252, ISO 2867 GOST 12.2.002 X X X X X X X X X X X X I I - - - - 57. Kabinani ventilyatsiya va filtrlash tizimi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 51-bob, EN 15695-1, EN 15695-2 EN 15695-1, EN 15695-2 X X X X X X X X X X X X I I - - - - 58. Zararli moddalarni chiqiti Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 53-bob, BMT YEIK 96-sonli qoidasi BMT YEIK 96-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X X X - - - - 59. Tashqi shovqin darajasi Ushbu Xavfsizlik talablarining 2-bob, 12-bandi bilan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalariga qoʻyiladigan talablar, GOST 33678 GOST 33678, ISO 7216 X X X X X X X X X X X X 1 I - - - - 60. Dvigatelni gazsimon yoqilgʻi bilan taʼminlash uchun qurilmalar va ularni oʻrnatish GOST 34491, GOST 34493, GOST 34494, Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 55-bob. GOST 34492 X X X X X X X X X X X X I I - - - - 61. Elektromagnit moslashuvchanlik Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 56-bob, GOST 32141 (ISO 14982), BMT YEIK 10-sonli qoidasi GOST 32141 (ISO 14982), BMTning 10-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X I I X X X X 62 Kabina materialining yonish tezligi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 48-bob GOST 30879 (ISO 3795) X X X X X X X X X X X X I I - - - - 63 Yoritish, yorugʻlik ishorasi qurilmalari va ularni yorugʻlik manbai Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilova, 57-bob, BMT YEIK 3-sonli qoidasi, BMT YEIK 4-sonli qoidasi, BMT YEIK 5-sonli qoidasi, BMT YEIK 6-sonli qoidasi, BMT YEIK 7-sonli qoidasi, BMT YEIK 19-sonli qoidasi, BMT YEIK 23-sonli qoidasi, BMT YEIK 31-sonli qoidasi, BMT YEIK 37-sonli qoidasi, BMT YEIK 38-sonli qoidasi, BMT YEIK 98-sonli qoidasi, BMT YEIK 99-sonli qoidasi, BMT YEIK 38-sonli qoidasi, BMTEIK 112-sonli qoidasi, BMTEIK 113-sonli qoidasi, BMTningʻ 3-sonli qoidasi, BMTning 4-sonli qoidasi, BMTning 5-sonli qoidasi, BMTning 6-sonli qoidasi, BMTning 7-sonli qoidasi, BMTning 19-sonli qoidasi, BMTning 23-sonli qoidasi, BMTning 31-sonli qoidasi, BMTning 37-sonli qoidasi, BMTning 38-sonli qoidasi, BMTning 98-sonli qoidasi, BMTning 99-sonli qoidasi, BMTning 38-sonli qoidasi, BMTning 112-sonli qoidasi, BMTning 113-sonli qoidasi X X X X X X X X X X X X X X X X X X 64. Traktorlar va tirkamalar barqarorligi Ushbu Xavfsizlik talablariga 3-ilovaning 54-bobi 153-bandi Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar X X X X X X X X - - X X - - X X X X Shartli belgilar: (+) — agar toifa doirasida shunday toifaosti yaratilgan boʻlsa. (++) — faqat T toifasidagi b indeksi bilan toifaostilarga tegishli toifaostilar uchun X — talablar qoʻllaniladi. I — toifaga qarab, xuddi T uchun boʻlgani kabi. Z — faqat texnik ruxsat etilgan maksimal yuklangan massaning boʻsh massasiga nisbati 3,0 ga teng yeki undan oshishini inobatga olib R toifasiga taalluqli almashadigan tirkama mashinalarga qoʻllaniladi. taalluqli emas

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va ushbu transport vositalari uchun loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan tizim, komponent va alohida texnik birliklarning xavfsizlik talablari va ekologik koʻrsatkichlariga 2-ILOVA

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalarining toifalari va turlari

1-bob. Transport vositalarining toifalari

1. T toifa barcha gʻildirakli traktorlarni oʻz ichiga oladi, ushbu bandda keltirilgan har bir gʻildirakli traktorlar turkumi belgisiga hisoblangan eng yuqori tezligiga qarab “a” yoki “b” indeks qoʻshimcha qilinadi:

a) “a” indeks — eng yuqori tezlik 40 km/h gacha boʻlgan gʻildirakli traktorlar uchun;

b) “b” indeks — eng yuqori tezlik 40 km/h dan yuqori boʻlgan gʻildirakli traktorlar uchun.

T1 toifa-haydovchiga yaqin boʻlgan oʻq koleyasi (gʻildiraklar izi) kengligi 1150 mm dan yuqori, ish holatida yuksiz massasi 600 kg dan ortiq boʻlgan va yoʻl tirqishi 1 000 mm dan oshmaydigan gʻildirakli traktorlar. Revers (qaytariladigan) oʻrindiqli traktorlar uchun, haydovchiga eng yaqin boʻlgan oʻq eng katta diametrli shinalar oʻrnatilgan oʻq hisoblanadi;

T2 toifa — haydovchiga yaqin boʻlgan oʻq koleyasi (gʻildiraklar izi) kengligi 1 150 mm dan oshmaydigan, ish holatida yuksiz massasi 600 kg dan ortiq boʻlgan va yoʻl tirqishi 600 mm dan oshmaydigan gʻildirakli traktorlar. Agar traktor ogʻirlik markazi balandligining (ISO 789-6 standartiga muvofiq aniqlanadi va yerga nisbatan oʻlchanadi) har bir oʻq koleyasining oʻrtacha eng kichik oʻlchamiga nisbati 0,90 dan oshsa, hisoblangan eng yuqori tezlik 30 km/h dan oshmasligi kerak.

T3 toifa — ish holatidagi yuksiz massasi 600 kg dan koʻp boʻlmagan gʻildirakli traktorlar;

T4 toifa — maxsus ishlar uchun moʻljallangan gʻildirakli traktorlar:

T4.1 toifa-poyasi tez oʻsib ketadigan ekinlar, masalan, uzum toklari uchun moʻljallangan traktorlar (yuqori klirensli traktorlar). Ular bir yoki bir nechta ekin qatorlarining ikki tomonidan chap va oʻng gʻildiraklari yordamida ekinlarga parallel harakatlanish imkoniyatini beruvchi koʻtarilgan shassi yoki shassi seksiyasi bilan jihozlangan. Ular old tomonda, oʻqlar orasida, orqada yoki platformada joylashishi mumkin boʻlgan asbob-anjomlarni oʻtkazish yoki boshqarish uchun moʻljallangan. Traktor ish holatida boʻlganda, qishloq xoʻjaligi ekinlari qatoriga perpendikulyar yoʻl tirqishi 1 000 mm dan oshadi. Agar odatdagidek oʻrnatilgan shinalar bilan yerga nisbatan oʻlchangan traktor ogʻirlik markazining balandligi barcha oʻqlarning oʻrtacha minimal koleyasi (gʻildirak izi)ga nisbati 0,90 dan oshsa, eng yuqori tezlik 30 km/h dan oshmasligi kerak;

T4.2 toifa — katta kenglikdagi traktorlar, ularning oʻlchamlari katta boʻlib, birinchi navbatda katta maydonlardagi qishloq xoʻjaligi maydonlariga ishlov berishga moʻljallangan (oʻtuvchanligi koʻtarilgan traktorlar);

T4.3 toifa — toʻrt gʻildirak uzatmali past klirensli oʻrmon xoʻjaligi yoki qishloq xoʻjaligi traktorlari, ularning almashinadigan ishchi asboblari oʻrmon va qishloq xoʻjaligidagi ishlarni bajarishga moʻljallangan, koʻtarma ramasi bir yoki bir nechta quvvat olish mexanizmlari bilan jihozlangan, texnik yoʻl qoʻyiladigan umumiy massasi 10 tonnagacha, texnik yoʻl qoʻyiladigan umumiy massaning eng yuqori yuksiz massaga nisbati 2,5 dan oshmaydi. Bunday traktorlarning ogʻirlik markazi balandligi (oddiy shinalarda) — 850 mm dan oshmaydi.

2. S toifa — cheksiz zanjirli yoki gʻildirakli va cheksiz zanjirlar bilan kombinatsiyalashgan zanjir yuritmali traktorlar, bunda kichik toifalari T toifasiga oʻxshash taʼriflanadi.

3. R toifa — tirkamalar, ushbu bandlarda keltirilgan har bir toifadagi tirkamalar belgilariga hisoblangan eng yuqori tezligiga qarab “a” yoki “b” indeks qoʻshimcha qilinadi:

a) “a” indeks — eng yuqori tezlik 40 km/h gacha boʻlgan tirkamalar uchun;

b) “b” indeks — eng yuqori tezlik 40 km/h dan yuqori boʻlgan tirkamalar uchun.

R1 toifa — oʻqlariga tushayotgan texnik ruxsat etilgan jami massa 1 500 kg dan oshmaydigan tirkamalar

R2 toifa — oʻqlariga tushayotgan texnik ruxsat etilgan jami massa 1 500 kg dan oshadigan, lekin 3 500 kg dan oshmaydigan tirkamalar;

R3 toifa — oʻqlariga tushayotgan texnik ruxsat etilgan jami massa 3 500 kg dan oshadigan, lekin 21 000 kg dan oshmaydigan tirkamalar;

R4 toifa — oʻqlariga tushayotgan texnik ruxsat etilgan jami massa 21 000 kg dan oshadigan tirkamalar.

4. S toifa — tirkama mashinalari. Har bir toifadagi almashadigan tirkama mashina belgisiga hisoblangan eng yuqori tezlikka muvofiq oxirida “a” yoki “b” indeks qoʻshimcha qilinadi:

a) “a” indeks — eng yuqori tezlik 40 km/h gacha boʻlgan tirkama mashinalar uchun;

b) “b” indeks — eng yuqori tezlik 40 km/h dan yuqori boʻlgan tirkama mashinalar uchun.

S1 toifa — oʻqlariga tushayotgan texnik ruxsat etilgan jami massa 3 500 kg dan oshmaydigan tirkama mashinalar;

S2 toifa — oʻqlariga tushayotgan texnik ruxsat etilgan jami massa 3 500 kg dan oshadigan almashinadigan tirkama mashinalar.

2-bob. Transport vositasining turi

5. Transport vositasining turi — quyidagilar boʻyicha farq qilmaydigan variantlar va versiyalarni oʻz ichiga olgan transport vositalari guruhi:

toifasi;

ishlab chiqaruvchisi;

ishlab chiqaruvchi tomonidan berilgan tur belgisi:

asosiy konstruktiv tavsiflari/lonjeronli shassi/boʻgʻinli shassi (yaqqol va jiddiy farqlar);

T toifa uchun — oʻqlar (soni) yoki S toifasi uchun: oʻqlar/zanjirlar (soni);

koʻp bosqichli yigʻish transport vositalarida — avvalgi bosqichdagi transport vositasining ishlab chiqaruvchisi va turi.

6. Variant — quyidagilar boʻyicha farq qilmaydigan bir xil turdagi transport vositalari:

a) traktorlar uchun:

kuzovning konstruktiv konsepsiyasi yoki kuzov ishlarining turi;

tugatish bosqichi;

dvigatel (ichki yonuv/gibrid/elektr/gibrid-elektr);

ishlash prinsipi;

silindrlarning soni va joylashishi;

quvvatdagi farq 30 foizdan oshmaydi (eng yuqori quvvat eng past quvvatdan 1,3 baravardan koʻp emas);

silindr hajmidagi farq 20 foizdan oshmaydi (eng yuqori koʻrsatkich eng past koʻrsatkichdan 1,2 baravardan yuqori emas);

harakatlanuvchi oʻqlar (soni, pozitsiyasi, oʻzaro bogʻliqligi);

boshqariladigan oʻqlar (soni va pozitsiyasi);

yuk bilan eng yuqori vazn 10 foizdan oshmaydi;

uzatish (turi);

agʻdarilishdan himoya qilish konstruksiyasi;

tormoz oʻqlari (soni);

b) tirkama va almashtiriladigan tirkama mashinalar uchun:

boshqariladigan oʻqlar (soni, joylashuvi, oʻzaro bogʻliqligi);

yuk bilan eng yuqori vazndagi farq 10 foizdan oshmaydi;

tormoz oʻqlari (soni).

7. Versiya — tasdiqlash hujjatlarida koʻrsatilgan elementlarning kombinatsiyasidan iborat transport vositalari.

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalariga texnik reglamentga muvofiq qoʻyiladigan xavfsizlik talablari

1-bob. Transport vositasining konstruktiv butunligiga qoʻyiladigan talablar

1. Transport vositalarini loyihalashtirish va ishlab chiqarish ularning transport vositasidan foydalanish boʻyicha yoʻriqnomaga muvofiq rejalashtirilgan texnik xizmat koʻrsatish va asboblarni maxsus rostlashlarni inobatga olgan holda yetarli darajada mustahkamligini va foydali xizmat muddati davomida moʻljallangan maqsadlarda samarali qoʻllanilishini taʼminlashi kerak. Transport vositasining ishlab chiqaruvchisi bu borada tegishli imzolangan bayonotni taqdim etishi kerak.

2. Transport vositasini yigʻish korxonalarida yigʻish, shu jumladan, transport vositasining ramasi, shassisi va kuzovi bilan bogʻliq jarayonlarni, shuningdek ularning transmissiyasini, sifat nazorat tizimi tomonidan payvandlash choklari va rezbali ulanishlar hamda boshqa tegishli materiallar tavsiflariga bogʻliq asosiy mexanik bogʻlanishlarni yetarli darajada tekshirishni taʼminlashi kerak.

3. Muvofiqlikni tasdiqlashga vakolatli sertifikatlash organi (keyingi oʻrinlarda — sertifikatlash organi) ishlab chiqarishning muvofiqligini taʼminlash boʻyicha sifat nazorat tizimini oʻrnatilgan tartibda tekshirishi kerak.

4. Sertifikatlash organi texnik vositaga nisbatan belgilangan xavfsizlik shartlari buzilganligi sababli uni foydalanishdan qaytarish haqida qaror qabul qilganda, ishlab chiqaruvchi sertifikatlash organi hamda Texnik jihatdan tartibga solish agentligining soʻroviga koʻra konstruksiya, komponentlar va/yoki detallarning muhandislik hisob-kitoblari, virtual sinash usullari va/yoki konstruksiyani sinash boʻyicha maxsus tahlil materiallarini qisqa muddatlarda taqdim etishiga ishonch hosil qilish kerak.

5. Agar transport vositasi ishlab chiqaruvchisining mazkur Xavfsizlik talablari 4-bandida keltirilgan tahlillarni oʻtkaza olishiga asoslangan shubha mavjud boʻlsa, unda transport vositasining muvofiqligi tasdiqlanmaydi. Bunday shubhalar bunday tahlillarning oʻtkazilmaganligi yoki ulardan erkin foydalanish imkonining yoʻqligi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

2-bob. Eng yuqori tezlik, tezlikni boshqarish (tezlik regulatori) va tezlikni cheklash qurilmasiga qoʻyiladigan talablar

6. Eng yuqori tezlik:

a) traktorlarni sinovdan oʻtkazishda, uning oʻrtacha tezligi traktor qoʻzgʻalgandan keyin ikki yoʻnalish boʻyicha yurib oʻtishi kerak boʻlgan tekis toʻgʻri chiziqli uchastkada oʻlchanishi kerak. Uchastka yuzasi mustahkam, toʻgʻri va 100 metr masofadan kam boʻlmasligi kerak, ammo nishabligi 1,5 foizdan koʻp boʻlmagan qiyaliklarga ruxsat beriladi;

b) sinov paytida traktorlar ish rejimida, yuksiz, ballast yuklarsiz va maxsus jihozlarsiz boʻlishi, hamda shinalardagi bosim ishlab chiqaruvchi koʻrsatgan yoʻlda harakatlanish uchun belgilangan talablarga javob berishi kerak;

v) sinov paytida traktor ishlab chiqaruvchi tomonidan traktor uchun belgilangan tezlik radiusi indeksi bilan ifodalanadigan eng yuqori tebranish radiusiga (radius kacheniya) ega yangi pnevmatik shinalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

g) sinov paytida ishlatiladigan uzatmalar soni traktorning eng yuqori tezligini taʼminlashi, drosell-qopqoq esa toʻliq ochiq boʻlishi kerak;

d) muvofiqlikni baholashda oʻlchovlardagi noaniqliklarni, xususan, oʻlchash usuliga va qisman yuklamada dvigatel tirsakli vali aylanishlar chastotasining ortishiga bogʻliq holatlarni hisobga olish uchun, oʻlchashlarda olingan qiymatlar mazkur traktor turi uchun yoʻl qoʻyiladigan eng yuqori tezlik qiymatidan 3 km/h gacha ortiq tezlik bilan qabul qilinishi kerak. Shinalarning oʻlchamlari farqini hisobga olib, qoʻshimcha 5 foiz kattalikka ruxsat etiladi;

e) sinov laboratoriyasi (markazi) traktorning eng yuqori tezligini aniqlashi uchun ishlab chiqaruvchi yoʻnalish sifatida uzatmalar sonini, yetakchi gʻildirakning bir marta toʻliq aylanishida bosib oʻtadigan haqiqiy yoʻl uzunligini va dvigatelning nominal aylanishlar chastotasini yoki drosell-qopqoq toʻliq ochiq boʻlganda toʻliq yuklamada tormozlashning boshlangʻich tezligini koʻrsatishi kerak, tezlik regulatori, agar u oʻrnatilgan boʻlsa, ishlab chiqaruvchining tavsiyalariga muvofiq sozlanadi. Eng yuqori nazariy tezlik mazkur kichik bandda koʻrsatilgan ruxsat etilganlarni hisobga olmasdan hisoblanishi kerak.

7. Tezlik regulatori.

Agar tezlik regulatori ishlab chiqaruvchi zavodning standart toʻplamiga kirsa, u ushbu Xavfsizlik talablarining 6-bandidagi eng yuqori tezlik toʻgʻrisidagi tartibga muvofiq oʻrnatilgan va loyihalashtirilgan boʻlishi kerak.

8. Tezlikni cheklash qurilmasi, shuningdek kuch agregati va tezlikni cheklash qurilmasiga ruxsatsiz aralashuv choralari quyidagi talablarga javob berishi kerak:

a) tezlikni cheklash qurilmasiga talablar:

eng yuqori tezligi 60 km/h dan oshadigan T va S toifasidagi transport vositalari, mazkur ilovada keltirilgan tezlikni cheklash talablariga muvofiq sozlash qurilmalari bilan jihozlanishi kerak;

b) tezlikni cheklovchi sozlash qurilmalari BMTning 89-son qoidasi 1 va 2-bandlarida, II qismning 13.2-bandi, III qismning 21.2 va 21.3-bandlari, 5-ilovaning 1-bandi va 6-ilovada keltirilgan N2 va N3 toifadagi transport vositalari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

v) kuch agregati va tezlikni cheklash qurilmasiga ruxsatsiz aralashuv:

maqsadi va qoʻllash doirasi:

muvofiqlikni tasdiqlashga taqdim qilinganda, kuch agregatiga ruxsatsiz aralashuvning oldini olish choralari, transport vositasining ekologik talablarga va dvigatel imkoniyati talablariga, transport vositasining konstruksiyasi talablariga, shuningdek funksional xavfsizlik talablariga javob berishini, uning foydali xizmat muddati davomida samarali ishlatilishini hamda transport vositasining kuch agregatida funksional xavfsizlikka va/yoki tashqi muhitga salbiy taʼsir qiluvchi nomaqbul oʻzgarishlar boʻlmasligini taʼminlashga qaratilgan boʻlishi kerak;

g) umumiy talablar:

ishlab chiqaruvchi muvofiqlikni tasdiqlovchi organga va sinov laboratoriyasiga kerakli maʼlumotlarni hamda, zaruriyat boʻlsa, transport vositalari, kuch agregatlari, komponentlar va alohida texnik birikmalar mazkur ilovada keltirilgan talablarga mos kelishiga amin boʻlishi uchun qoʻshimcha maʼlumotlarni taqdim qilishni taʼminlaydi.

Muvofiqlikni tasdiqlash arizasiga ishlab chiqaruvchi uzatma quvvati tavsiflarini tegishli variantga qoʻllaniladiganlardan yuqori boʻlgan oshishiga olib kelishi mumkin boʻlgan oʻzaro almashuvchi komponentlarni muomalaga chiqarmasligi boʻyicha oʻzining majburiyati toʻgʻrisida bildirishi kerak;

Ishlab chiqaruvchi oʻzining muvofiqlikni tasdiqlash toʻgʻrisidagi arizasida uzatma quvvati tavsiflarining tegishli variant uchun belgilangan tavsiflardan oshib ketishiga olib kelishi ehtimoli boʻlgan oʻzaro almashinuvchi komponentlarni muomalaga chiqarmasligi boʻyicha oʻz majburiyatlarini koʻrsatishi kerak;

d) ishlab chiqaruvchi transport vositasini rasmiy tasdiqlashda transport vositasining ekspluatatsion tavsiflarini chegaralovchi elektron tizimlar xavfsizligiga doir quyidagi talablarga javob berishini taʼminlashi kerak.

Transport vositalari ularning uzatma quvvatini chegaralovchi elektr/elektron qurilma(lar) bilan jihozlangan taqdirda, ishlab chiqaruvchi sinov laboratoriyasiga modifikatsiya yoki qurilmani yoki elektr simlarni ajratish uzatma quvvatining oshishiga olib kelmasligi toʻgʻrisida maʼlumotlar va dalillar taqdim qilishi kerak.

Elektron boshqaruv bilan jihozlangan har qanday transport vositasi oʻzgartirishlarning oldini olish funksiyalariga ega boʻlishi kerak, ishlab chiqaruvchining ruxsati bilan amalga oshiriladigan oʻzgartirishlar bundan mustasno. Ishlab chiqaruvchiga, zarurat yuzaga kelganda, transport vositasini diagnostika qilish, unga texnik xizmat koʻrsatish, koʻzdan kechirish yoki taʼmirlash uchun oʻzgartirishlarni kiritishga ruxsat berilishi kerak.

Har qanday qayta dasturlashtiriladigan kompyuter kodlari yoki ish parametrlari ruxsatsiz aralashuvdan himoyalangan boʻlishi kerak.

Kompyuter yordamida boshqariladigan uzatmaning ishchi parametrlari maxsus asboblar va tartibotlardan, masalan yelimlangan yoki germetik kompyuter komponentlari, yelimlangan yoki germetik kompyuter korpuslaridan foydalanmasdan oʻzgarmasligi kerak.

Har qanday yechib almashtiriladigan kalibrlash xotira chiplari germetik konteynerga joylashtirilgan yoki elektron algoritmlar bilan himoyalangan boʻlishi, maxsus vositalar va tartibotlardan foydalanmasdan oʻzgartirilmasligi kerak.

Dasturlashtiriladigan kompyuter kodlari tizimlaridan (masalan, elektrdan oʻchiriladigan dasturlashtiriladigan doimiy xotira qurilmasi EEPROMdan) foydalanadigan ishlab chiqaruvchilar ruxsatsiz qayta dasturlashning oldini olish choralarini koʻrishi kerak. Ishlab chiqaruvchilar oʻzlari xizmat koʻrsatadigan masofaviy kompyuterga elektron kirishni talab qiladigan buzgʻunchilikka qarshi takomillashtirilgan strategiyalar va yozishdan himoya qilish funksiyalarini oʻrnatishi, ularga mustaqil operatorlar toʻgʻri himoyalangan kirish huquqiga ega boʻlishi kerak.

Bortda saqlanadigan muammolar diagnostikasi kodlari kuch agregati yoki dvigatelni boshqarish blok(lar)ida, ulardagi nosozlikni identifikatsiyalaydigan yoki belgilaydigan raqamli yoki harf-raqamli identifikatorlar transport vositasi quvvat manbaidan uzilganda hamda transport vositasining akkumulyatori uzilganda yoki ishdan chiqqanda oʻchib ketmasligi kerak.

3-bob. Tezyurar traktorlarning rul boshqaruviga boʻlgan talablar

9. BMTning 79-son qoidasini 2, 5 va 6-boʻlimlari, 4 va 6-ilovalardagi avtotransport vositalarining rul boshqaruvini tartibga soluvchi talablar, eng yuqori tezligi 60 km/h dan yuqori boʻlgan Tb va Cb toifalardagi transport vositalari uchun qoʻllaniladi.

10. Standart va (ISO 10998) talablari eng yuqori tezligi 40 km/h dan 60 km/h gacha boʻlgan Tb va Cb toifalardagi transport vositalariga tegishli boʻlgan boshqaruvga nisbatan qoʻllaniladi.

11. Cb toifadagi traktorning rul boshqaruvi mazkur Xavfsizlik talablarining 86-bandi yigirmanchi — yigirma beshinchi xatboshilari qoidalari asosida amalga oshirilishi kerak.

12. Mazkur Xavfsizlik talablarining 9-bandida keltirilgan transport vositalarining rul boshqaruviga qoʻyilgan talab BMTning 79-son qoidasi 6-boʻlimida keltirilgan N2 toifadagi transport vositalariga qoʻyilgan talab kabi boʻlishi kerak.

Siljitiladigan oʻrindiq va rul bilan jihozlangan transport vositalari uchun rul boshqaruvi tutgichining oʻrta qismiga qoʻyiladigan kuchga xuddi shunday talablar qoʻllaniladi.

4-bob. Spidometrga qoʻyiladigan talablar

13. Ushbu bob maqsadlarida quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

normal ishchi bosim — transport vositasi ishlab chiqaruvchisi tomonidan koʻrsatilgan bosimdan 0,2 barga oshirilgan sovitish tizimidagi bosim;

spidometr — haydovchiga uning transport vositasini har qanday vaqtdagi tezligini koʻrsatuvchi shu qurilmaning qismi.

14. Spidometrga qoʻyiladigan talablar:

eng yuqori tezligi 30 km/h dan ortiq boʻlgan barcha traktorlar ushbu bobda keltirilgan talablarga muvofiq spidometr bilan jihozlanishi kerak;

eng yuqori tezligi 30 km/h dan oshmaydigan T4.1 va S4.1 toifalardagi traktorlar ushbu bobda keltirilgan talablarga muvofiq spidometr bilan jihozlanishi kerak;

spidometr koʻrsatkichlari haydovchining koʻrish maydoni doirasida joylashgan boʻlishi va kunduzi ham, kechasi ham aniq ajralib turishi kerak. Belgilangan tezlik diapazoni ishlab chiqaruvchi tomonidan ushbu turdagi transport vositalari uchun belgilangan eng yuqori tezlikni oʻz ichiga oladigan yetarli darajada katta boʻlishi kerak;

agar spidometrda, raqamli displeydan farqli oʻlaroq, boʻlinma (shkala) mavjud boʻlsa, u aniq oʻqilishi kerak;

tezlik siferblati (boʻlinma, shkala)si 1, 2, 5 yoki 10 km/h ga teng boʻlishi kerak.

Tezliklar qiymati siferblatda quyidagi tarzda koʻrsatiladi:

agar siferblatdagi eng baland qiymat 40 km/h dan oshmasa, tezlikning qiymati 10 km/h dan oshmaydigan oraliqlarda va 5 km/h dan oshmaydigan boʻlinmalarda koʻrsatilishi kerak;

siferblatdagi eng baland qiymat 40 km/h dan oshganda, tezlikning qiymati 20 km/h dan oshmaydigan oraliqlarda va 5 km/h dan oshmaydigan boʻlinmalarda koʻrsatilishi kerak.

Spidometrning koʻrsatish aniqligi quyidagi tartibda tekshirilishi kerak:

transport vositasiga odatiy shina oʻrnatilgan yoki zanjir turlaridan biri bilan jihozlangan boʻlishi, sinovlar ishlab chiqaruvchi koʻrsatib bergan har bir tur spidometrida qaytarilishi kerak;

spidometrni harakatga keltiruvchi oʻq yuklamasi ishchi holatda ushbu oʻqqa tushadigan qism massasiga mos boʻlishi kerak;

spidometrda dastlabki harorat 23±5°S ni tashkil qilishi kerak;

har bir sinov vaqtida shinalardagi bosim normal ishchi bosimga mos boʻlishi kerak;

transport vositalari 20, 30 va 40 km/h tezliklarda yoki tezyurar traktorlarda ishlab chiqaruvchi koʻrsatgan maksimal tezlikning 80 foizida sinaladi;

transport vositasining haqiqiy tezligini oʻlchashda qoʻllaniladigan oʻlchash asboblarining aniqligi ±1,0 foiz atrofida boʻlishi kerak;

sinov trekining ustki yuzasi undan foydalanilayotganda tekis va quruq boʻlishi taʼminlanishi kerak.

Koʻrsatilgan tezlik har qanday holatda haqiqiy tezlikdan kam boʻlmasligi kerak. Sinovlar uchun ushbu bandning oʻn toʻrtinchi xatboshida keltirilgan tezliklarda, hamda ushbu tezliklar va spidometr siferblatida koʻrsatilgan tezlik (V 1 ) va haqiqiy tezlik (V 2 ) orasida quyidagi bogʻliqlik taʼminlanishi kerak: 0 < V 1 — V 2 < (V 2 /10) + 4 km/h.

5-bob. Atrofni koʻrish oynasi va shamoldan toʻsuvchi oynaning oyna tozalagichlariga qoʻyiladigan talablar

15. T va S toifalardagi transport vositalarining atrofni old tomondan koʻrish oynasi va shamoldan toʻsuvchi oynalarining oyna tozalagichlari ISO 5721-1 standartiga javob berishi kerak.

16. Qishloq xoʻjaligi traktorlarining yon tomondan va orqadan koʻruvchanligi tegishli ISO 5721-2 standartining traktor yonidagi koʻruvchanlikka oid qismiga, ISO 5721-2 standartining 5.1.3 bandiga muvofiq toʻgʻridan-toʻgʻri va bilvosita koʻrish kombinatsiyasi yordamida taʼminlanishi mumkin. ISO 5721-2 standartda belgilangan sinovlar va qoʻllash mezonlari shuningdek kengligi 2,55 m dan ortiq boʻlgan traktorlarga nisbatan ham qoʻllaniladi.

6-bob. Oynalashga qoʻyiladigan talablar

17. T toifadagi transport vositalarini oynalash BMTning 43-son qoidasini 1-ilovasida keltirilgan talablarga javob berishi kerak, BMTning ushbu qoidasini 21-ilovasi bundan mustasno.

S toifadagi transport vositalarini oynalashga talablar tegishli T toifadagi transport vositalari uchun oʻrnatilgan talablarga mos boʻlishi kerak.

Eng yuqori tezligi 60 km/h dan ortiq boʻlgan T va S toifalardagi transport vositalarida himoya oynalarini oʻrnatishga talablar, BMTning 43-son qoidasini 21-ilovasida keltirilgan N toifadagi transport vositalariga oid qoidalarga mos boʻlishi kerak.

Eng yuqori tezligi 60 km/h dan oshmaydigan T va S toifalardagi transport vositalarida himoya oynalari quyidagicha oʻrnatiladi:

himoya oynalari ishlovchilarning xavfsizligini yuqori darajada taʼminlashi hamda shu jumladan, haydovchi transport vositasini boshqarayotganda nafaqat old tomondan, balki orqa va yon tomonlardan ham atrofni aniq koʻrishi taʼminlashi kerak;

transport vositasidan normal foydalanish sharoitida, oynalar yuklamalar taʼsiridan qatʼi nazar, siljimasdan oʻz joyida turgʻun qolishi, transport vositasidan foydalanuvchilarga aniq koʻruvchanlik va himoyani taʼminlashi kerak.

Himoya oynalarida BMTning 43-son qoidasini 5.4-bandida keltirilgan element turini rasmiy tasdiqlovchi tegishli belgi qoʻyilishi kerak, undan zarurat boʻlganda BMTning 43-son qoidasini 5.5-bandida keltirilgan qoʻshimcha belgilanishlardan biri kelib chiqadi.

Shamoldan toʻsuvchi himoya oynalari oddiy boʻlishi va yorugʻlik oʻtkazuvchanligi 70 foizdan kam boʻlmasligi kerak.

Shamoldan toʻsuvchi oyna haydovchi koʻzining hisoblash nuqtasiga asosan toʻgʻri oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Eng yuqori tezligi 40 km/h dan oshmaydigan T va S toifalardagi transport vositalarining himoya oynalari BMTning 43-son qoidasini 4, 5, 6, 8 yoki 10-ilovalarida keltirilgan material turlaridan ishlangan boʻlishi kerak.

Maksimal tezligi 40 km/h dan oshadigan T va S toifalardagi transport vositalarining himoya oynalari BMTning 43-son qoidasini oʻn ikkinchi xatboshida keltirilgan material turlaridan ishlangan boʻlishi kerak, BMTning ushbu qoidalarini 5-ilovasida koʻrsatilganlar bundan mustasno.

Shamoldan himoya oynalari hisoblanmaydigan boshqa himoya oynalari:

himoya oynasining yorugʻlik oʻtkazuvchanligi 70 foizdan kam boʻlmasligi kerak (1-rasm).

Himoya oynasining plastik materialida mazkur bandning sakkizinchi xatboshida koʻrsatilgan komponentning turini rasmiy tasdiqlash belgisiga qoʻshimcha ravishda BMTning 43-son qoidasini 5.5.5 va 5.5.7-bandlarida koʻrsatilganidek A/L yoki B/L belgi qoʻyilishi kerak.

Haydovchiga orqa yoki yon koʻruvchanlik shart boʻlmagan himoya oynasi materialida yorugʻlik oʻtkazuvchanligi 70 foizdan kam boʻlsa, mazkur bandning sakkizinchi xatboshida koʻrsatilgan komponent turini rasmiy tasdiqlash belgisiga qoʻshimcha ravishda BMTning 43-son qoidasini 5.5.2-bandida keltirilgan V belgisi qoʻyilishi kerak.

Haydovchining old va orqa koʻruvchanligi talab etilmaydigan plastik himoya oynasida mazkur bandning sakkizinchi xatboshida koʻrsatilgan komponentning turini rasmiy tasdiqlash belgisiga qoʻshimcha ravishda BMTning 43-son qoidasini 5.5.5, 5.5.6 va 5.5.7-bandlarida keltirilgan belgilar qoʻyilishi kerak.

Yedirilishga chidamli boʻlgan himoya plastik oynalarga nisbatan mazkur bandning sakkizinchi xatboshida koʻrsatilgan talablar transport vositasining tomida joylashgan lyuk va oynalashga qoʻllanilmaydi.

1-rasm. Haydovchi koʻzining hisoblash nuqtasi

7-bob. Orqani koʻrish koʻzgulariga qoʻyiladigan talablar

18. Barcha traktorlar kamida ikkita tashqi orqani koʻrish koʻzgulari va, zarur boʻlsa, ichki orqani koʻrish koʻzgusi bilan jihozlanishi kerak.

19. Ichki orqani koʻrish koʻzgulari I sinfga tegishli, tashqi orqani koʻrish koʻzgulari II sinfga tegishli boʻlishi kerak. Traktorlar BMTning 46-son qoidasiga asosan turni rasmiy tasdiqlash belgisi qoʻyilgan ikkita II sinf tashqi orqani koʻrish koʻzgulari va opsiya (majburiy emas) sifatida I sinf orqani koʻrish koʻzgusi bilan jihozlanishi kerak.

Orqani koʻrish koʻzgulari shunday oʻrnatilishi kerakki, normal harakatlanish sharoitlarida ularning holati oʻzgarmasdan qolishi kerak.

Siljitiladigan oʻrindiq va rul bilan jihozlangan transport vositalari mazkur bandning birinchi va ikkinchi xatboshilarida , shuningdek, 20 — 22-bandlarida keltirilgan talablar oʻrniga BMTning 81-son qoidasida keltirilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

Oʻrindiq va rul bilan jihozlangan transport vositasi 19-bandning 1 va 2-xatboshisi talablari oʻrniga BMTning 81-son qoidasida keltirilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

Dala sharoitlaridagi ish vaqtida jihozni kuzatish uchun moʻljallangan qoʻshimcha orqani koʻrish koʻzgulari va qurilmalari konstruksiyasi turini rasmiy tasdiqlash majburiy emas, ammo ular mazkur Xavfsizlik talablarining 20-bandi birinchi — beshinchi xatboshilarida keltirilgan talablarga muvofiq joylashtirilishi kerak.

20. Orqani koʻrish koʻzgularining joylashishi

II sinf orqani koʻrish koʻzgusi shunday oʻrnatilishi kerakki, oddiy boshqarish holatida haydovchi oʻrindigʻida oʻtirgan haydovchi mazkur Xavfsizlik talablarining 22-bandida koʻrsatilgan yoʻl uchastkasini aniq umumiy koʻrish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

Tashqi orqani koʻrish koʻzgulari shamoldan himoyalash oynasining oyna tozalagichlar bilan tozalanadigan qismidan yoki, agarda traktorda yon oynalar oʻrnatilgan boʻlsa, shu yon oynalar orqali koʻrinib turishi kerak.

Tashqi orqani koʻrish koʻzgulari mazkur Xavfsizlik talablarining 22-bandida koʻrsatilgan koʻrish maydonining koʻrilishini taʼminlash zaruratidan ortiq darajada traktorning yoki traktor-tirkama kombinatsiyasining kuzovidan tashqariga chiqib qolmasligi kerak.

Agar tashqi orqani koʻrish koʻzgusining pastki cheti traktor yuklangan holatida tayanch yuzadan 2 metrgacha boʻlgan balandlikda joylashgan boʻlsa, unda ushbu orqani koʻrish koʻzgusi traktor yoki traktor-tirkama kombinatsiyasining orqani koʻrish koʻzgusisiz oʻlchangan gabarit kengligidan 0,2 m dan koʻp chiqmasligi kerak.

Mazkur bandning uchinchi va toʻrtinchi xatboshilarida bayon qilingan talablarga muvofiq orqani koʻrish koʻzgulari traktorning eng koʻp ruxsat etilgan kengligi chegarasidan chiqishi mumkin.

21. Orqani koʻrish koʻzgularini rostlash.

Har qanday orqani koʻrish koʻzgulari haydovchi tomonidan uning rul boshqaruvi oldidagi ish joyidan rostlanishi kerak.

Haydovchi, haydovchilik joyini tark etmasdan orqani koʻrish koʻzgusini rostlash imkoniyatiga ega boʻlishi kerak. Shu bilan birga, koʻzgu kerakli holatda tashqaridan qotirilishi mumkin.

Mazkur bandning ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan talablar, siljitgandan keyin avtomatik ravishda oʻzining dastlabki holatiga qaytadigan yoki dastlabki holatini asboblardan foydalanmasdan qayta tiklaydigan orqani koʻrish koʻzgulariga taalluqli emas.

22. II sinf orqani koʻrish koʻzgusining koʻrish maydoni

Chap yoki oʻng tashqi orqani koʻrish koʻzgularining koʻrish maydoni, unda haydovchi traktor yoki traktor-tirkama kombinatsiyasining umumiy kengligining eng chekka chap va oʻng nuqtalaridan oʻtadigan vertikal boʻylama oʻrtacha tekislikka parallel tekislikdan oʻtuvchi tekis va gorizontal yoʻl qismini koʻra olishini taʼminlashi kerak.

Ishlab chiqaruvchi ikkinchi xatboshida keltirilgan talablarni yoki ISO 5721-2 standart talablarini oʻzi mustaqil tanlashi mumkin.

8-bob. Haydovchi uchun axborot tizimlariga qoʻyiladigan talablar

23. Axborot tizimlari, haydovchiga zarur maʼlumotlarni yetkazib berishda chalgʻituvchi omillarning taʼsirini eng past darajaga yetkazgan tarzda ishlab chiqarilishi kerak.

Raqamli ekranda taqdim qilingan, til shaklida boʻlmagan maʼlumotlar ISO 3767: 1-qism (1998 +A2) va 2-qism talablariga javob berishi kerak.

24. Virtual terminallar — transport vositasi va uning tizimlarini ishlashi toʻgʻrisida operatorga vizual maʼlumotlarni taqdim qilayotgan, operatorga sensorli ekran yoki klaviatura yordamida har xil funksiyalarni kuzatib borish va boshqarish imkonini beradigan koʻrsatish ekranlari bilan jihozlangan elektron bort axborot tizimlari.

9-bob. Yoritish va yorugʻlik ishorasi (signalizatsiyasi) qurilmalarini oʻrnatishga qoʻyiladigan talablar

25. Transport vositalarining yorugʻlik qurilmalarini oʻrnatish turi BMTning 86-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

10-bob. Transport vositasidan foydalanuvchilarning muhofazasi, shu jumladan, transport vositasining ichki jihozlanishi, bosh qoʻygich, xavfsizlik kamarlari, eshiklariga qoʻyiladigan talablar

26. Transport vositasining ichki jihozlanishi ISO 26322-1 (4.4.2-band) va ISO 26322-2 (4.4.2-band) standartlar talablariga javob berishi kerak.

27. Bosh qoʻygichlar, agar mavjud boʻlsa, BMTning 25-son qoidasi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

28. Agar T va S toifalaridagi transport vositalari ROPS bilan jihozlangan boʻlsa, u ISO 3776-1 standart talablariga muvofiq xavfsizlik kamarlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

29. Xavfsizlik kamarlarini qotirish joylari ISO 3776-2 standart yoki BMTning 14-son qoidasi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

30. Elektr yuritmali oyna koʻtargichlar va tomdagi lyuklar bilan jihozlangan transport vositasining eshiklari, agar ular oʻrnatilgan boʻlsa, BMTning 21-son qoidasi 5.8.1-5.8.5-bandlari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

11-bob. Transport vositasining tashqi koʻrinishi va aksessuarlari

31. Ushbu bob maqsadlarida quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

tashqi yuza — transport vositasining tashqi qismi, shu jumladan gʻildiraklar, zanjirlar, eshiklar, bamperlar, kapot, kirib chiqish vositalari, sachratmagichlar (brizgovik), chiqarish tizimlari;

egrilik radiusi — koʻrib chiqilayotgan elementning yumaloq shakliga eng yaqin boʻlgan aylana yoyining radiusi;

transport vositasining ekstremal tashqi cheti — transport vositasining tashqi yon chetlaridan chiqib turgan quyidagi qismlarini hisobga olmasdan, transport vositasining yon tomoniga nisbatan oʻrtacha boʻylama tekisligiga parallel, uning tashqi yon chetlariga mos keluvchi tekislik tushuniladi:

a) shinalarning uning yer bilan tegib turuvchi nuqtalari yaqinida, shuningdek shinalarda bosimni tekshirish manometrlari va havo haydash/chiqarish qurilmalarining ulanish joylari;

b) gʻildiraklarga oʻrnatiladigan har qanday sirpanishga qarshi moslamalar;

v) orqani koʻrish koʻzgulari, jumladan ularning tayanchlari;

g) yon burilish koʻrsatkichlari, yakuniy gabarit chiroqlar, old va orqa gabarit (yon) chiroqlar, toʻxtash chiroqlari, nurqaytargich elementlari, signal panellari va sekin harakatlanuvchi transport vositasining orqa tanitish belgilari;

d) T2, S2, T3 va S3 toifalardagi traktorlarning tashlanadigan trosslardagi sharnirli konstruksiyalari;

e) mexanik, elektrik, pnevmatik yoki gidravlik ulanishlar va ularning traktor yoni boʻyicha tayanchlari.

32. Qoʻllanilish sohasi.

Ushbu bob transport vositasi yuklangan holatida turganda tuproq himoyasi uchun moʻljallanmagan, rasmiy tasdiqlangan eng katta diametrdagi shinalar yoki eng katta vertikal oʻlchamdagi zanjir yuritmalar bilan jihozlangan, barcha eshiklar, oynalar va kirish uchun qopqoqlar va boshqalar yopilgan holatida, tashqi tekisliklariga nisbatan quyidagicha joylashgan hollarda qoʻllaniladi:

transport vositasining faqat yon tomonlarida hosil boʻladigan 0,75 metrgacha boʻlgan balandlikdagi chetki tashqi qirralar, transport vositasining boʻylama oʻqiga perpendikulyar boʻlgan har bir vertikal tekislikda ekstremal tashqi chetini tashkil etuvchi qismlar, transport vositasining chetki yon qirralardan 80 mm dan ortiq masofada va uning ichki yuzasi yoʻnalishi boʻyicha joylashgan qismlar bundan mustasno, agar transport vositasi mazkur Xavfsizlik talablarining 32-bandi birinchi xatboshida keltirilgan eng yuqori kenglikdagi iz (koleya)ni taʼminlovchi shinalar yoki zanjir yuritma toʻplami bilan jihozlangan boʻlsa;

agar mazkur bandning ikkinchi xatboshida koʻrsatilgan bittadan ortiq shinalar yoki zanjir yuritma toʻplami mavjud boʻlsa, eng kichik kenglikdagi iz (koleya)ni taʼminlovchisi hisobga olinadi.

Yon tomonlarda va 0,75 dan 2 m gacha boʻlgan balandlikdagi barcha detallar, quyidagilardan tashqari:

transport vositasining boʻylama oʻqiga perpendikulyar boʻlgan har bir vertikal tekislikda gorizontal ravishda yaqinlashganda diametri 100 mm boʻlgan shar (sfera) bilan tutasha olmaydigan qismlar; sharning siljishi transport vositasining har bir chap va oʻng tomonlaridagi tashqi chetki qirrasidan boshlab va uning oʻrtacha boʻylama tekisligi yoʻnalishida 80 mm dan oshmasligi kerak, agar transport vositasi ushbu bandning birinchi xatboshida koʻrsatilgan eng kichik kenglikdagi iz (koleya)li shinalar yoki zanjir yuritma toʻplami bilan jihozlangan boʻlsa; agar ushbu bandning ikkinchi xatboshida koʻrsatilgan bittadan ortiq shinalar yoki zanjir yuritma toʻplami mavjud boʻlsa, transport vositasining eng kichik kengligiga mos boʻlgani hisobga olinadi;

yon tomonlardagi 0,75 dan 2 m gacha balandlikdagi barcha detallar, quyidagilardan tashqari:

transport vositasining boʻylama oʻqiga perpendikulyar boʻlgan har bir vertikal tekislikda gorizontal ravishda yaqinlashganda diametri 100 mm boʻlgan shar (sfera) bilan tutasha olmaydigan qismlar; sharning siljishi transport vositasining har bir chap va oʻng tomonlaridagi tashqi chetki chetidan boshlab va uning oʻrtacha boʻylama tekisligi yoʻnalishida 80 mm dan oshmasligi kerak;

agar transport vositasi mazkur bandning ikkinchi xatboshida koʻrsatilgan eng kichik kenglikdagi iz (koleya)li shinalar yoki zanjirlar toʻplami bilan jihozlangan boʻlsa;

agar mazkur bandning birinchi xatboshida koʻrsatilgan bittadan ortiq shinalar yoki zanjir toʻplami mavjud boʻlsa, transport vositasining eng kichik kengligiga mos boʻlgani hisobga olinadi;

ushbu qoidalarning maqsadi — harakatlanayotgan yoki harakatlanmayotgan transport vositasining tashqi qismiga urilish yoki u bilan tegishidan odamga yetkaziladigan xavf-xatar yoki jiddiy tan jarohatlarini kamaytirish.

Ushbu bob qoidalari quyidagilarga taalluqli emas:

tashqi orqani koʻrish koʻzgulariga, shu jumladan ularning tayanchlariga;

S toifadagi transport vositalarining zanjir tasmasi chekka tashqi cheti yoki gusenitsali zanjir bilan hosil boʻlgan ichki vertikal tekislikda joylashgan zanjir qismlariga hamda zanjir yoʻllariga;

shinaning ichki yon devori bilan hosil boʻlgan ichki vertikal tekislikda joylashgan gʻildirak qismlari va ularning himoya toʻsiqlariga;

zina va ushlagichlarga, shu jumladan, ularning tayanchlariga;

traktorning yonlarida oʻrnatilgan mexanik, elektrik, pnevmatik yoki gidravlik ulanishlarga, shuningdek ularning tayanchlariga;

T2, S2, T3 va S3 toifalardagi traktorlarning yigʻiladigan ROPS sharnir konstruksiyasiga.

33. Transport vositasining tashqi yuzalarida tashqi yuzaga urilish yoki undan foydalanish jarayonida unga toʻqnashib ketish holatlarida odamga yetkaziladigan xavf-xatarlar yoki jiddiy tan jarohatlari ehtimolining oshishiga olib keladigan tashqariga qaratilgan uchli qismlar, gʻadir-budur yuzalar yoki shu shaklga oʻxshash boshqa oʻlchamlar, yoʻnalishlar yoki qattiqlikdagi boʻrtiqlar boʻlmasligi kerak.

Transport vositasining butun tashqi yuzasi boʻylab undan foydalanuvchilar, velosiped haydovchisi yoki mototsiklchini ilib ketishi mumkin boʻlgan tashqariga chiqib turgan qismlari boʻlmasligi kerak.

Tashqi yuzadan chiqib turgan uning barcha qismlari 2,5 mm dan kam boʻlgan egrilik radiusiga ega boʻlmasligi kerak, yoki har bir qirrali tashqi qism boʻylama oʻqqa nisbatan shunday joylashishi kerakki, bunday qismning tashqi yuzasi tekis, qirralarsiz va boʻylama oʻqdan iborat vertikal tekislikka parallel tekislikda joylashgan boʻlishi kerak. Ushbu talab 5 mm dan kam boʻlgan boʻrtiqlarga taalluqli emas, ammo ushbu qismlarning tashqariga qaratilgan burchaklari oʻtmas burchak hosil qilishi kerak, bunday qismlar 1,5 mmdan kam boʻlgan boʻrtib chiqish holatlari bundan mustasno.

Qattiqligi A Shor boʻyicha 60 dan katta boʻlmagan materiallardan tayyorlangan tashqi yuzaning boʻrtib chiqqan qismlari 2,5 mm dan kam boʻlgan egrilik radiusiga ega boʻlishi mumkin. Qattiqlikni A Shor boʻyicha oʻlchash detalni taqdim qilgan ishlab chiqaruvchining koʻrsatmasi bilan qattiqlik qiymatiga almashtirilishi mumkin.

gidropnevmatik, gidravlik yoki pnevmatik osma yoki yuklamaga bogʻliq ravishda avtomatik toʻgʻrilash uchun qurilma bilan jihozlangan transport vositalari yuklangan holatda sinalishi kerak.

T2, S2, T3 va S3 toifalardagi traktorlarning ROPS ulash konstruksiyalari uchun faqat mazkur bandning birinchi xatboshisi talablari qoʻllaniladi.

Yon burilish koʻrsatkichlari, oxirgi gabarit chiroqlar, old va orqa gabarit (yon) chiroqlar, toʻxtash chiroqlar, nurqaytargichlar, ishora belgilari, ishchi chiroqlar, SMV (sekin harakatlanayotgan transport vositasi) orqa tanitish belgilari, jumladan ularning tayanchlari uchun faqat 33-bandning birinchi va ikkinchi xatboshilari qoʻllaniladi.

Yoʻl transporti rejimida tigʻli qirralar yoki tishchalar mavjud boʻlib, ularga Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentning 3-ilovasi talablari tatbiq etilsa, R va S toifadagi transport vositalarining ochiq qismlari mazkur bandning birinchi va uchinchi xatboshilari talabiga mos kelmaydi.

Eng yuqori tezligi 60 km/h dan oshadigan R va S toifadagi transport vositalarining ochiq joylaridagi boshqa har qanday qismi uchun mazkur bandning birinchi va uchinchi xatboshilari qoʻllaniladi.

Eng yuqori tezligi 60 km/h dan oshmaydigan R va S toifalardagi transport vositalarining ochiq joylaridagi boshqa har qanday qismi uchun faqat mazkur bandning birinchi va ikkinchi xatboshilari qoʻllaniladi.

12-bob. Tovushli ishora (signal) qurilmasiga qoʻyiladigan talablar

34. Tovushli ishora qurilmasi BMTning 28-son qoidasini N toifadagi transport vositalariga qoʻyilgan talablariga muvofiq komponent turi boʻyicha rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

35. Traktorda oʻrnatilgan tovushli ishora tavsiflari (akustik sinovlar).

Traktor turi rasmiy tasdiqlangan boʻlsa, tovushli ishora qurilmasining tavsiflari quyidagicha tekshirilishi kerak:

Traktorda oʻrnatilgan qurilmaning tovush bosimi darajasi traktor oldidan 7 m masofada joylashgan nuqtada, ochiq va imkon qadar tekis maydonchada oʻlchanadi. Traktor dvigateli oʻchirilgan boʻlishi kerak. Amaldagi kuchlanish BMTning 28-son qoidasini (5-qoʻshimcha) 6.3.4-bandida keltirilgan kuchlanishga muvofiq boʻlishi kerak.

Oʻlchashlar IEC (Xalqaro elektrotexnik komissiya) standartining “A” tortish shkalasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Tovush bosimining eng yuqori darajasi yer sathidan 0,5 dan 1,5 metrgacha balandlikda aniqlanadi.

Tovush bosimi darajasining eng yuqori qiymati 93 dB (A)dan 112 dB (A)gacha boʻlgan oraliqda boʻlishi kerak.

13-bob. Isitish tizimlariga qoʻyiladigan talablar

36. T va S toifalardagi barcha transport vositalariga hamda oʻziyurar qishloq xoʻjaligi mashinalariga oʻrnatilgan isitish va sovitish tizimlariga qoʻyiladigan talablar:

kabinali traktorlar ushbu bob talablariga muvofiq isitish va sovitish tizimi bilan jihozlanishi kerak. Kabinali traktorlarga havoni sovitish tizimlari (konditsioner) oʻrnatilishi mumkin. Bunday tizimlar oʻrnatilgan taqdirda ular ushbu bob talablariga javob berishi kerak;

kabinaning isitish tizimi ventilyatsiya bilan birga shamoldan toʻsuvchi oynada toʻplangan muzning erishini taʼminlashi va terlashlarini bartaraf etishi;

isitish va sovitish tizimlari ISO 14269-2 standartining mos ravishda 8 va 9 boʻlimlari 8.1.1-8.1.4 va 9.1.1-9.1.4-bandlariga asosan sinovdan oʻtkazilishi kerak. Sinash vaqtida tizimlarni boshqarish elementlari ishlab chiqaruvchining spetsifikatsiyalariga muvofiq oʻrnatilishi kerak;

sovitish tizimi operatorning ish joyidagi haroratning qulaylik (nisbiy namlik 60 — 40 foiz, havo harorati 23 — 25°S) zonasiga tushishini, isitish tizimi operatorning ish joyidagi haroratning qulaylik (nisbiy namlik 60 — 40%, havo harorati 18 — 20°S) zonasiga koʻtarilishini taʼminlashi kerak (2026-yil 31-dekabrdan eʼtiboran);

sinov bayonnomalari maʼlumotlar hujjatiga kiritilishi kerak.

14-bob. Ruxsatsiz foydalanilishining oldini olish qurilmalariga qoʻyiladigan talablar

37. T va S toifalardagi barcha transport vositalari quyidagi talablarga javob berishi kerak:

ishlab chiqaruvchi ushbu band talablarini yoki mazkur Xavfsizlik talablarining 38-bandi qoidalarini qoʻllashni oʻzi mustaqil tanlashi mumkin;

dvigatelning bexosdan va/yoki ruxsatsiz oʻt oldirilishining oldini olish imkonini beruvchi vositalar nazarda tutilgan boʻlishi kerak. Bunday vositalarga:

oʻt oldirish kaliti yoki qoʻshish oʻchirgichi;

qulflanadigan kabina;

oʻt oldirish qulfi yoki qoʻshish oʻchirgichidagi qulflanadigan qopqoq;

oʻt oldirish yoki qoʻshishning himoya qulfi (masalan, faollashtirilgan kalit, karta yordamida);

akkumulyatorni oʻchiradigan qulflanadigan oʻchirgich kiradi, lekin bular bilan chegaralanib qolinmaydi.

38. S toifadagi barcha transport vositalari va texnik ruxsat etilgan eng yuqori darajada yuklangan massaning ushbu transport vositasining boʻsh massasiga nisbati 3,0 ga teng yoki undan ortiq boʻlgan R toifaga mansub almashadigan tirkama mashinalar quyidagi talablarga javob berishi kerak:

S toifadagi transport vositasi va R toifaga mansub almashadigan tirkama mashinalarda texnik ruxsat etilgan maksimal yuklangan massaning ushbu transport vositasining boʻsh massasiga nisbati 3,0 ga teng yoki undan ortiq boʻlganda bunday transport vositalaridan bexosdan yoki ruxsatsiz foydalanishning oldini olishni taʼminlovchi kamida bitta qurilma oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Bunday qurilma quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:

ulash qurilmalarida yopiluvchi qopqoqlar;

ulash qurilmasining halqasi orqali oʻtkazilgan zanjir va osma qulf;

gʻildirakli fiksator;

toʻxtash tormozi sektori teshigidagi osma qulf.

Foydalanish boʻyicha yoʻriqnoma transport vositasida oʻrnatilgan qurilmalarni qoʻllash toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi.

15-bob. Davlat raqami belgisi oʻrnatiladigan joyga qoʻyiladigan talablar

39. Orqa davlat raqami belgisini oʻrnatish joyi tekis yoki tekisroq toʻgʻri toʻrtburchak koʻrinishida, kengligi — 520 mm, balandligi — 120 mm yoki kengligi — 255 mm, balandligi — 165 mm oʻlchamlarda boʻlishi kerak.

40. Davlat raqami belgisini oʻrnatish va qotirish joyi, davlat raqami belgisi oʻrnatilgandan va qotirilgandan soʻng quyidagi tavsiflarga ega boʻlishi kerak:

a) davlat raqami belgisining yon tomondagi holati:

davlat raqami belgisining markazi transport vositasining simmetrik oʻqidan oʻng tomonga ogʻib ketmasligi kerak. Davlat raqami belgisining chap yon chekkasi transport vositasining simmetrik oʻqiga parallel boʻlishi va transport vositasining eng katta koʻndalang kesimi boʻylab vertikal oʻqdan chap tomonga ogʻib ketmasligi kerak.

Davlat raqami belgisi transport vositasining simmetrik boʻylama oʻqiga nisbatan perpendikulyar yoki perpendikulyarga yaqin joylashishi kerak;

b) davlat raqami belgisining vertikal oʻqqa nisbatan joylashuvi:

davlat raqami belgisi vertikal oʻqqa nisbatan uzogʻi bilan 5° gradusgacha qiyalikda oʻrnatiladi. Biroq, agar transport vositasining shakli buni talab qilsa, u vertikal oʻqqa nisbatan qiyalantirilishi mumkin;

agar davlat raqami vertikal oʻqqa nisbatan yuqoriga 30° gradusgacha burchak ostida qiyalantirilgan boʻlsa, davlat raqami belgisining yuqori chetining yerdan balandligi 1,2 m dan oshmasligi kerak;

agar davlat raqami vertikal oʻqqa nisbatan pastga 15° gradusgacha burchak ostida qiyalantirilgan boʻlsa, davlat raqami belgisining yuqori chetining yerdan balandligi 1,2 m dan yuqori boʻlishi kerak;

v) davlat raqami belgisining yerdan balandligi:

davlat raqami belgisi uning pastki chekkasi yerdan 0,3 m dan kam boʻlmagan balandlikda joylashtirilishi kerak;

davlat raqami belgisi yuqori chekkasining yerdan balandligi 4 m dan oshmasligi kerak.

Davlat raqami belgisining yerdan balandligini aniqlash:

mazkur bandning toʻqqizinchi , oʻninchi va oʻn ikkinchi xatboshilarda koʻrsatilgan balandliklar transport vositasining yuklanmagan holatida oʻlchanadi;

g) davlat raqami belgisining geometrik koʻruvchanligi:

agar davlat raqami belgisining yuqori chekkasi balandligi yer yuzasidan 1,2 m dan oshmasa, davlat raqami belgisi quyidagi toʻrtta oʻq maydonida toʻliq koʻrinishi kerak:

davlat raqami belgisining ikki yon chekkalari bilan tutashgan va davlat raqami belgisidan chap va oʻng tomon yoʻnalishida oʻlchangan, 30° gradusli burchak hosil boʻluvchi ikkita vertikal oʻq maydonida;

davlat raqami belgisining yuqori chekkasi bilan tutashgan va gorizontal oʻqqa nisbatan oʻlchangan, 15° gradusli burchak hosil boʻluvchi maydonda;

davlat raqami belgisining pastki chekkasidan oʻtuvchi gorizontal oʻq maydonida.

Agar davlat raqami belgisi yuqori chekkasining yer yuzasidan balandligi 1,2 m dan oshsa, davlat raqami belgisi quyidagi toʻrtta oʻq maydonida koʻrinishi kerak:

davlat raqami belgisining ikkala yon chekkalari bilan tutashuvchi va davlat raqami belgisidan chap va oʻng tomon yoʻnalishda oʻlchangan, 30° gradusli burchak hosil boʻluvchi ikkita vertikal oʻq maydonida;

davlat raqami belgisining yuqori chekkasi bilan tutashuvchi va gorizontal oʻqqa nisbatan oʻlchangan, 15° gradusli burchak hosil boʻluvchi maydonda;

davlat raqami belgisining pastki chekkasi va pastga qarab gorizontal oʻqqa nisbatan oʻlchangan 15° gradusli burchak hosil boʻluvchi maydonda;

Konstruksiyaning biron bir elementi, hattoki u shaffof boʻlgan taqdirda ham, mazkur band “g” kichik bandida koʻrsatilgan joylarda joylashtirilmasligi kerak.

16-bob. Yorliq va tamgʻalashga qoʻyiladigan talablar

41. Barcha qishloq yoki oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari mazkur Xavfsizlik talablarining 42 — 45-bandlarida keltirilgan yorliq va yozuvlar bilan jihozlanishi, yorliq va yozuvlar ishlab chiqaruvchi tomonidan mustahkam qotirib oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

42. Qonunchilik hujjatlari bilan oʻrnatilgan yorliq:

Mazkur Xavfsizlik talablarining 44-bandi ikkinchi — oʻn uchinchi xatboshilari va 45-bandlarida keltirilgan yorliq va tamgʻalarni belgilash uchun harf-raqamli belgilar (lotin harflari yoki arab raqamlari) qoʻllanilishi kerak. Biroq, 45-bandda keltirilgan transport vositasining identifikatsiya raqamlarini belgilash uchun lotin alfavitining bosh harflari qoʻllanilishi kerak (yuqoridagi roʻyxat).

Shuningdek, ishlab chiqaruvchining nomi yoki savdo belgisi va transport vositasi turining belgilanishi quyidagi belgilarni oʻz ichiga olishi mumkin: “*” (yulduzcha belgisi), “&” (va belgisi), “-” (defis yoki minus belgisi) va “ʼ” (oddiy yoki apostrof belgi).

43. Harf va raqamlarning eng kam oʻlchamlari:

bevosita shassi, rama yoki shunga oʻxshash transport vositasining konstruksiyasiga belgilangan belgilarning balandligi 7,0 mm dan kam boʻlmasligi kerak;

belgilashning boʻsh joyi yuzasi aylanasi radiusi 28 m dan kichik boʻlgan taqdirda mazkur bandning ikkinchi xatboshida bayon qilingan talablarga muqobillik sifatida, harf va raqamlarning eng kichik balandligi 4,0 mm ni tashkil qilishi mumkin;

rasmiy yorlikda belgilangan belgilar balandligi 4,0 mm dan kam boʻlmasligi kerak.

44. Yorlikda maʼlumotlar aniq, oʻchib ketmaydigan boʻlishi va quyida koʻrsatilgan maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi hamda 1-ilovada keltirilgan ikkita muqobil namunalardan biriga muvofiq boʻlishi kerak:

ishlab chiqaruvchi nomi va savdo belgisi (agar ular ishlab chiqaruvchi nomidan farq qilsa);

transport vositasi toifasi, jumladan kichik toifasi va tezlik indeksi;

konstruksiya turi boʻyicha oʻrnatilgan tartibda rasmiy tasdiqlangan YEI raqami (agar mavjud boʻlsa);

transport vositasining ushbu bobning 45-bandida keltirilgan talablarga muvofiq tarkibiy kombinatsiyalashgan belgilardan tashkil topgan identifikatsiya raqami (VIN);

transport vositasining quyidagi formatdagi texnik ruxsat etilgan yuk bilan eng yuqori massasi: “kg”.

Oʻqqa tushadigan texnik ruxsat etilgan eng yuqori massa oldindan orqaga oshib borish tartibida quyidagi shaklda koʻrsatilishi kerak:

“A-1:... kg”; “A-2: ... kg”; “A- ...: ... kg”.

Bundan tashqari, S toifadagi transport vositalari uchun har bir zanjirlar toʻplamiga texnik ruxsat etilgan maksimal massa va oʻsha qatorda oʻrtacha yerga tushayotgan bosim koʻrsatilishi kerak, bu maʼlumotlar mazkur Xavfsizlik talablarining 44-bandi yettinchi xatboshisida keltirilgan maʼlumotlar bilan birga keltirilishi va quyidagi shaklda koʻrsatilishi kerak:

“S-1: ... kg R: ... kPa”; “S-2: ... kg P: ... kPa”; “S- ...: ... kg P: ... kPa”.

Har bir yozuv bir yoki bir necha probel bilan ajratilgan boʻlishi kerak.

R yoki S toifadagi transport vositasining har bir shassi/tormozlar konfiguratsiyasi uchun rasmiy texnik ruxsat etilgan tirkama massasi mazkur Xavfsizlik talablariga 1-ilovaning 2-bandida bayon qilingan quyidagi shaklda koʻrsatilishi kerak:

“B-1” tormozsiz, “V-2” inersiyali tormoz bilan, “V-3” gidravlik tormoz bilan, “V-4” pnevmatik tormoz bilan, tortish qurilmasi “T-1”, “T-2” qattiq ulanishli, markazi oʻq “T-3”;

R yoki S toifadagi transport vositalarining qattiq ulash qurilmalari yoki markazi vertikal oʻqqa nisbatan ulash nuqtasiga (S) yuklama. Ulash nuqtasi birinchi oʻq hisoblanadi va “0” raqami qoʻshib quyidagicha belgilanadi: “A-0: ... kg”;

Oʻtish davriga ega dvigatellar bilan jihozlangan transport vositalari uchun transport vositasini ishlab chiqarish sanasi quyidagicha tarzda koʻrsatilishi kerak: “OO/YYYY” (“MM/YYYY”). Muqobillik sifatida transport vositasining ishlab chiqarilgan sanasi qoʻshimcha rasmiy yorliqda VIN-kod bilan birga koʻrsatilishi mumkin.

Ishlab chiqaruvchi qoʻshimcha maʼlumotlarni faqat mazkur bandning ikkinchi — oʻn uchinchi xatboshilarida keltirilgan maʼlumotlar koʻrsatilgan maydondan tashqarida, belgilangan yozuvlardan pastda yoki yon tomonda keltirishi mumkin ( 1-ilovadagi namunaga qarang).

45. Transport vositasining identifikatsiya raqami (VIN).

Transport vositasining identifikatsiya raqami ISO 10261 (Mashini zemleroynie. Sistema oboznacheniya identifikatsionnogo nomera izdeliya) yoki ISO 3779 (Road vehicles. Vehicle identification number (VIN)-Content and structure) standart talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

17-bob. Gabarit oʻlchamlar va shatakka olinadigan yukka qoʻyiladigan talablar

46. Ushbu bob maqsadlarida quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

transport vositasining uzunligi — transport vositasining boʻylama oʻqiga toʻgʻri burchak ostida joylashgan va uning chekka nuqtalari orqali oʻtuvchi vertikal yuzalar orasida (barcha koʻzgular, ishga tushiruvchi richaglar, old yoki yon gabarit chiroqlarni hisobga olmaganda) oʻlchangan transport vositasining uzunligi;

transport vositasining kengligi — transport vositasining boʻylama oʻqiga parallel va uning chekka nuqtalari orqali oʻtuvchi vertikal yuzalar orasidagi (har qanday orqani koʻrish koʻzgulari, burilish koʻrsatkichlari, old, yon yoki orqa gabarit chiroqlar va toʻxtash fonarlari, yigʻiluvchi elementlar, koʻtariluvchi oyoq uchun tirkagichlar va egiluvchi sachratmagichlarni hisobga olmagan holda) kengligi;

transport vositasining balandligi — transport vositasining tayanch yuzasi hamda undan eng uzoqda turgan nuqta oʻrtasida vertikal boʻyicha oʻlchangan masofa. Ushbu balandlik aniqlanayotgan vaqtda transport vositasi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan eng katta statik radiusli yangi shinalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak;

ruxsat etilgan tortish (shatakka olish) yuki — ushbu turdagi traktor torta oladigan yuk.

Texnik ruxsat etilgan tortish (shatakka olish) yuki quyidagi qiymatlardan birini anglatadi:

a) tormozsiz tortilayotgan (shatakka olinayotgan) yuk;

b) inersiyali tortilayotgan (shatakka olinayotgan) yuk;

d) gidravlik yoki pnevmatik tormoz bilan jihozlangan tortilayotgan (shatakka olinayotgan) yuk.

Transport vositalari mazkur Xavfsizlik talablarining 47-bandida keltirilgan gabaritlar va massadan oshmasligi kerak:

47. Transport vositalarining oʻlchamlari.

Transport vositasining oʻlchamini tekshirish uchun moʻljallangan oʻlchovlar quyidagi tarzda oʻtkazilishi kerak:

ish holatida boʻlgan boʻsh transport vositasida;

tekis gorizontal tekislikda;

harakatsiz turgan transport vositasida va, agar zarurat boʻlsa, oʻchirilgan dvigatel bilan;

yangi shinalarda ishlab chiqaruvchi tavsiya qilgan normal bosimlarda;

agar zarur boʻlsa, eshik va oynalar yopiq holatda;

oʻlchovlar paytida rul chambaragi toʻgʻri holatda joylashgan boʻlishi kerak;

qishloq va oʻrmon xoʻjaligi mashinalarining maxsus asboblarsiz yechiladigan va almashadigan osma komponentlarisiz.

T va S toifalardagi transport vositasining eng katta gabariti quyidagicha qiymatlarda boʻlishi kerak:

uzunligi: 12 m;

kengligi: 2,55 m (yerga tutashgan joyidagi shina devorlarining egilishi hisobiga yuzaga kelgan boʻrtiqlarni hisobga olmasdan):

yoʻl harakati xavfsizligi, tuproq himoyasi uchun, jumladan agar sachratishlarni soʻndirish uchun shinalar, rezina zanjirlar yoki ikki turdagi konfiguratsiyalar oʻrnatilishi bilan bogʻliq boʻlsa, transport vositasi tashuvchi konstruksiyasining kengligini 3,00 m gacha oshirishga yoʻl qoʻyiladi;

balandligi: 4 m.

R toifadagi transport vositalarining eng katta gabaritlari quyidagicha:

uzunligi: 12 m;

kengligi: 2,55 m (yerga tutashgan joyidagi shina devorlarining egilishi hisobiga yuzaga kelgan boʻrtiqlarni hisobga olmasdan).

Quyidagi hollarda kenglikni 3,00 m gacha oshirishga yoʻl qoʻyiladi:

a) tuproqdan himoya qilish uchun moʻljallangan shinalar qoʻllanilganda, transport vositasi kengligi 2,55 m dan ortiq boʻlmaganda kamida bir toʻplam shinalar bilan jihozlanganda. Tashish uchun moʻljallangan transport vositasi konstruksiyasida sachratishlarni soʻndiruvchi tizimlar boʻlsa hamda transport vositasining kengligi 2,55 m ga etib chegaralanmagan hollarda;

b) transport vositasi oʻz funksionaliga koʻra ishlatilishi uchun zarur boʻlgan va mazkur Texnik reglamentga 3-ilovada koʻrsatilgan asboblar bilan jihozlanganda.

48. Ruxsat etilgan tortish (shatakka olish) yuki.

Ruxsat etilgan tortish (shatakka olish) yukining ruxsat etilgan eng yuqori massasi bitta yoki bir nechta tirkamali qishloq va oʻrmon xoʻjaligi mashinalari uchun ularning konstruktiv tavsiflariga bogʻliq holda belgilanadi. Ishlab chiqaruvchi tomonidan koʻrsatilgan va texnik ruxsat etilgan tortish (shatakka olish) yukini hamda mazkur bandning uchinchi — beshinchi xatboshilarida koʻrsatilgan ruxsat etilgan tortish (shatakka olish) yukini farqlash kerak.

Ishlab chiqaruvchi tomonidan koʻrsatilgan traktorning texnik ruxsat etilgan tortish (shatakka olish) yuki Xavfsizlik talablarining 30-bobida keltirilgan standartlar talablarini hisobga olgan holda belgilanadi;

mexanik ulash (mexanik ulash qurilmalari)ning tortish (shatakka olish) yuki ular komponentlarining konstruksiyasiga bogʻliq holda ushbu qoidalarga muvofiq rasmiy tasdiqlangan sertifikatlarga asosan belgilanadi.

18-bob. Yukli eng yuqori massaga qoʻyiladigan talablar

49. Ushbu bob maqsadlarida quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

tortish-ilish qurilmasi (dishlo) bilan jihozlangan transport vositasi — kamida ikkita oʻqdan iborat boʻlib, ulardan kamida bittasi boshqaruv oʻqi hisoblangan, transport vositasiga nisbatan vertikal harakatlanadigan va traktorga sezilarli statik vertikal ogʻirlik tushirmaydigan tortish-ilish qurilmasi bilan jihozlangan tortib (shatakka olib) harakatlanadigan R yoki S toifasidagi transport vositasi;

q attiq tortish-ilish qurilmasi (dishlo) bilan jihozlangan transport vositasi — bitta oʻqli yoki bir guruh oʻqli transport vositasi boʻlib, oʻzining konstruktiv pishiqligi bilan traktorga jiddiy statik ogʻirlik tushiradigan, markaziy oʻq uchun belgilangan standartlarga mos kelmaydigan va tortish-ilish qurilmasi bilan jihozlangan tortib (shatakka olib) yuriladigan R yoki S toifalardagi transport vositasi;

kombinatsiyalashgan transport vositalari uchun ilish qurilmasi tiqin (shkvoren) va tayanch gʻildiraklardan tashkil topmagan boʻlishi kerak;

qattiq ilish qurilmasi vertikal yoʻnalishda yengil harakatlanishi kerak;

gidravlik rostlashga ega sharnir-rostlanuvchi ilish qurilmasi qattiq ilish qurilmasi hisoblanadi;

transport vositasining texnik ruxsat etilgan yukli eng yuqori massasi — shinalarning yuk koʻtaruvchanligi, transport vositasi elementlarining konstruktiv tavsiflariga bogʻliq holda ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadigan, eng ogʻir komplektatsiyadagi transport vositasining yuksiz (foydalanish) massasini, ballastning nominal massasini hamda nominal foydali yuklamani oʻz ichiga oladigan eng yuqori massasi;

oʻqqa tushadigan texnik ruxsat etilgan eng yuqori massa — transport vositasining konstruktiv tavsiflariga bogʻliq holda shina yoki zanjirlarning yuk koʻtaruvchanligidan kelib chiqib, gʻildiraklar oʻqi yoxud zanjir yurish qismlaridan yerga tushadigan statik vertikal yuklamaga mos massa.

50. Yukli eng yuqori massaga qoʻyilgan talablar.

Ishlab chiqaruvchi koʻrsatgan texnik ruxsat etilgan yukli eng yuqori massa quyidagi hollarda turni rasmiy tasdiqlovchi organ tomonidan ruxsat etilgan yukli eng yuqori massa sifatida qabul qilinadi:

agar ishlab chiqaruvchi tomonidan bajariladigan har qanday sinovlar natijalari, xususan, tormoz va rul boshqaruvi sinovlari qoniqarli deb hisoblansa;

transport vositasi toifasiga bogʻliq ravishda texnik ruxsat etilgan yukli eng yuqori massa va oʻqqa tushadigan ruxsat etilgan yukli eng yuqori massa 2-ilovada keltirilgan qiymatlardan oshmasa;

traktorni yuklanish darajasidan qatʼi nazar, rul boshqaruvi gʻildiraklari oʻqidan yoʻlga uzatilayotgan massa, traktorning yuksiz holatidagi ogʻirligining 20 foizdan kam boʻlmasa.

Oʻqqa tushadigan texnik ruxsat etilgan eng yuqori massa yigʻindisi:

traktor (transport vositasining tortish-ilish qurilmasi)ga jiddiy statik vertikal yuklama hosil qilmaydigan T va S toifalar hamda R va S toifalardagi transport vositalari uchun oʻqqa tushadigan eng yuqori ruxsat etilgan ogʻirlik yigʻindisi transport vositasining yuklangan holatidagi eng yuqori ruxsat etilgan massaga teng boʻlishi yoki undan oshishi kerak;

traktor (qattiq tortish-ilish qurilmasi bilan transport vositasi va markazi oʻq bilan transport vositasi)ga jiddiy statik vertikal yuklama hosil qiladigan R va S toifalardagi transport vositalari uchun transport vositasining eng yuqori ruxsat etilgan massa oʻqlarga tushadigan eng yuqori ruxsat etilgan ogʻirlik yigʻindisi sifatida qaralishi hamda 2-ilovaning “Ruxsat etilgan eng yuqori massa” ustunida koʻrsatilgan tegishli ruxsat etilgan massa sifatida turni rasmiy tasdiqlash maqsadlarida qoʻllanilishi kerak;

Traktorga tushadigan salmoqli statik vertikal yuklama mazkur bandning yettinchi xatboshida keltirilganidek traktor konstruksiyasi turini rasmiy tasdiqlash vaqtida hisobga olinadi.

19-bob. Ballast yuklarga qoʻyiladigan talablar

51. Agar ushbu texnik reglament talablariga rioya qilish uchun traktorlar ballast yuklar bilan jihozlangan boʻlishi kerak boʻlsa, u holda ballast yuklar traktor ishlab chiqaruvchi tomonidan taʼminlanadi, ular traktorga oʻrnatish uchun qulay boʻlishi va ishlab chiqaruvchining ±5% aniqlik bilan kilogrammdagi vazni koʻrsatilgan tamgʻasi boʻlishi kerak. Tez-tez yechish/oʻrnatish uchun moʻljallangan oldingi ballast yuklar konstruksiyasida tutqichlar uchun kamida 25 mm xavfsizlik boʻshligʻi qoldirilgan boʻlishi kerak. Ballast yuklarni oʻrnatish usuli ularning bexosdan (masalan, traktor agʻdarilganda ajralishining oldini olishi kerak).

20-bob. Elektr tizimlarining xavfsizligiga qoʻyiladigan talablar

52. Elektr tizimlari bilan jihozlangan T, S, R va S toifalardagi barcha transport vositalariga quyidagi talablar qoʻyiladi.

Elektr kabellar, agar ular abraziv yuzalar bilan tutashish ehtimoli boʻlgan zonasida joylashgan boʻlsa, himoyalangan, shuningdek, moylash materiallari yoki yonilgʻi taʼsiriga chidamli yoki ulardan himoyalangan boʻlishi kerak. Elektr kabellar va uning qismlari yongan gazlarni chiqarish tizimi, harakatlanayotgan qismlar yoki oʻtkir qirralarga tegib turmasligi kerak.

Barcha elektr zanjirlarda ortiqcha yuklanishlardan saqlagichlar yoki boshqa himoya qurilmalari oʻrnatilgan boʻlishi kerak (starter-motor va yuqori kuchlanishli uchqunli oʻt oldirish tizimi kabi yuqori tok kuchi zanjirlari bundan mustasno). Ushbu qurilmalarning zanjirlar orasidagi elektr taqsimoti operatorni xabardor qiladigan barcha tizimlarning birdaniga oʻchib qolishini istisno etishi kerak.

53. Statik elektr xavfsizligiga qoʻyiladigan talablar mazkur Xavfsizlik talablarining 57-bandida keltirilgan.

54. Toʻliq elektrlashtirilgan T2, T3, S2 yoki S3 toifalardagi transport vositalari imkon qadar Yevropa Ittifoqining 3/2014-son Reglamentiga IV-ilovada keltirilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

21-bob. Yoqilgʻi bakiga qoʻyiladigan talablar

55. Ushbu bobda transport vositasini harakatga keltirish uchun ishlatiladigan suyuq yoqilgʻini saqlash uchun moʻljallangan yoqilgʻi baklariga qoʻyiladigan talablar keltirilgan.

Yoqilgʻi baklari korroziya (zanglash)ga qarshi chidamli boʻlishi kerak. Ular ishlab chiqaruvchi tomonidan ishchi bosimning ikki marta oshirilgan bosimida, lekin har qanday holatda 0,3 bar dan kam boʻlmagan bosimda oʻtkazilgan germetik sinovlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Har qanday ortiqcha bosim yoki ishchi bosimdan ortiq boʻlgan bosim, tegishli qurilmalar (ventilyatsiya teshiklari, saqlagich klapanlari va boshqalar) bilan avtomatik kompensatsiya qilinishi kerak.

Ventilyatsiya teshiklarida yonish xavfining oldi olingan boʻlishi kerak. Yoqilgʻi bakining qopqogʻi yoki ortiqcha bosim kompensatsiyasi uchun moʻljallangan qurilmalari orqali yoqilgʻi oqmasligi taʼminlashini lozim, bunda yoqilgʻi baki butunlay agʻdarilgan taqdirda yoqilgʻining tomchilashiga yoʻl qoʻyiladi.

56. Yoqilgʻi baklari traktorning old yoki orqa qismlariga urilish ehtimolidan himoyalangan boʻlishi kerak. Baklar yaqinida boʻrtiq qismlar, oʻtkir qirralar va boshqalar boʻlmasligi kerak.

Yoqilgʻi yetkazib beruvchi quvurlar va quyish teshigi kabinadan tashqarida joylashtirilgan boʻlishi kerak.

57. Yoqilgʻi bakining statik elektr xavfsizligi bilan bogʻliq talablar quyidagilardir:

Yoqilgʻi baki va uning yordamchi qismlari transport vositasida statik elektr uchqunidan alangalanish xavfi oldi olingan holatda loyihalashtirilgan va oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

Zarurat boʻlganda, zaryadlarni tarqatish choralari nazarda tutilgan boʻlishi kerak. Biroq, chaqnash harorati 55°S dan yuqori boʻlgan yoqilgʻini saqlash uchun moʻljallangan yoqilgʻi baklariga zaryadlarni tarqatish tizimi talab qilinmaydi. Chaqnash harorati ISO 2719 standartlariga muvofiq aniqlanishi kerak.

Ishlab chiqaruvchi muvofiqlikni tasdiqlovchi organga ushbu talablarning bajarilishini kafolatlaydigan chora(lar)ni koʻrsatib berishi kerak.

22-bob. Orqani himoya qilish qurilmasiga qoʻyiladigan talablar

58. Umumiy qoidalar.

Ushbu qoidalarga taalluqli boʻlgan R toifadagi transport vositalari M1 va N1 toifalardagi transport vositalarini orqa tomondan urilishidan samarali himoya qilishni taʼminlagan holda loyihalashtirilgan boʻlishi kerak.

59. Orqani himoya qilish qurilmasiga qoʻyiladigan talablar.

Ra va Rb toifalardagi transport vositalari butun kengligi boʻyicha M1 va N1 toifalardagi transport vositalarining orqa tomondan urilishidan samarali himoya qilishni taʼminlagan holda loyihalashtirilgan va/yoki jihozlangan boʻlishi kerak.

Transport vositasi quyidagi sharoitlarda sinovdan oʻtkaziladi:

toʻgʻri, tekis, qattiq va silliq yuzada joylashgan boʻlishi kerak;

oldingi gʻildiraklar toʻgʻri chiziq holatida joylashgan boʻlishi kerak;

shinalar transport vositasini ishlab chiqaruvchisi tomonidan tavsiya qilingan bosimgacha damlanishi kerak;

zarurat boʻlganda, talab qilingan sinov yuklamalariga erishish uchun transport vositasi ishlab chiqaruvchi koʻrsatgan har qanday usul yordamida ushlab turilishi mumkin;

agar transport vositasi gidropnevmatik, gidravlik yoki pnevmatik osma yoki yuklamalar yordamida avtomatik toʻgʻrilash qurilmasi bilan jihozlangan boʻlsa, u osma yoki qurilma bilan birga ishlab chiqaruvchi tomonidan koʻrsatilgan normal ish holatida sinalishi kerak.

R1a, R1b, R2a yoki R2b toifalardan biriga tegishli boʻlgan transport vositasi mazkur bandning ikkinchi xatboshida bayon qilingan shartlarga quyidagi holatlarda javob bergan hisoblanadi:

agar mazkur Xavfsizlik talablarining 59-bandi oʻn toʻrtinchi xatboshisi shartlari bajarilsa;

agar yuksiz transport vositasining orqa oʻq kengligining har tomonidan 10 cm dan koʻp boʻlmagan kengligida orqa qismining yoʻl tirqishi 55 cm dan oshmasa (yerga yaqin joydagi shinalarning boʻrtishini inobatga olmagan holda).

Agar orqani himoya qilish qurilmasida bittadan ortiq orqa oʻq mavjud boʻlsa, ulardan eng keng boʻlganini hisobga olish kerak.

Ushbu talab transport vositasining orqa qismidan kamida 45 cm dan koʻp boʻlmagan masofada joylashgan chiziqda bajarilishi kerak.

R1a, R1b, R2a yoki R2b toifalardan biriga tegishli boʻlgan transport vositasi mazkur bandning ikkinchi xatboshida bayon qilingan shartlar bajarilgan deb hisoblanadi, agar:

transport vositasi mazkur Xavfsizlik talablarining 59-bandi oʻn yettinchi xatboshida nazarda tutilgan talablarga asosan maxsus orqa himoya konstruksiyasi bilan jihozlangan boʻlsa;

transport vositasining orqani himoya qilish qurilmasini tarkibiy qismlari oʻzining shakli va tavsifiga koʻra, orqa himoya konstruksiyasi oʻrnini bosuvchi sifatida loyihalashtirilgan va/yoki jihozlangan boʻlsa.

Mazkur Xavfsizlik talablarining 59-bandi oʻn yettinchi xatboshida bayon qilingan talablardagi kombinatsiyalashgan funksiyalar talablariga javob beradigan komponentlar orqani himoya qilish qurilmasi sifatida koʻriladi.

Orqani himoya qilish qurilmasi, odatda, shassi lonjeronlari yoki ularni almashtiruvchilar bilan bogʻlangan koʻndalang balka va bogʻlovchi elementlardan tashkil topgan.

Koʻtaruvchi platforma bilan jihozlangan transport vositasiga orqani himoya qilish qurilmasini oʻrnatishda koʻtaruvchi platforma mexanizmi uchun alohida joy nazarda tutilishi mumkin.

Bunday hollarda quyidagi talablar qoʻllaniladi:

ularni demontaj qilish zaruratini hisobga olib, orqani himoya qilish qurilmasi va koʻtarish platformasi qotirish elementlari oʻrtasidagi yon masofa 2,5 cm dan koʻp boʻlmasligi kerak;

har bir aniq holatda orqani himoya qilish qurilmasi alohida elementlarining samarali maydoni 350 cm 2 dan kam boʻlmasligi kerak;

orqani himoya qilish qurilmasining alohida elementlari oʻlchamlari mazkur bandning yigirma toʻqqizinchi xatboshisi talablarini bajarish uchun yetarli boʻlishi kerak, unga muvofiq sinov nuqtalarining oʻzaro joylashuvi aniqlanadi. Agar R1 nuqtalar mazkur bandning oʻn sakkizinchi xatboshida keltirilgan boʻlinish zona doirasida joylashgan boʻlsa, unda R1 nuqtalar orqani himoya qilish qurilmasining yon seksiyalari oʻrtasida joylashgan boʻlishi kerak;

orqani himoya qilish qurilmasida boʻlinish zonasi va koʻtarish platformasi uchun mazkur bandning yigirma toʻrtinchi xatboshisi talablarini qoʻllash shart emas.

Qurilma quyidagi tavsiflarga ega boʻlishi kerak:

qurilma imkon darajasida transport vositasining orqa qismiga yaqin joylashtirilishi kerak. Yuksiz transport vositasida qurilmaning pastki qirrasi yer yuzasidan 55 cm dan ortiq balandlikda joylashtirilmasligi kerak;

qurilma orqa oʻq kengligining har tomonidan 10 cm dan kam boʻlmagan kenglikda, yerga yaqin joylashgan shinalar boʻrtiqlarini hisobga olmagan holda joylashtirilishi hamda orqa oʻqning kengligidan oshmasligi kerak. Transport vositasining kengligi har qanday holatda 2,55 m dan oshmasligi kerak;

koʻndalang balka kesimining balandligi 10 cm dan kam boʻlmasligi kerak. Koʻndalang balkaning yon uchlari orqa tomonga egilgan yoki unda oʻtkir tashqi qirra boʻlmasligi kerak. Ushbu shartlar koʻndalang balkaning yon uchlari tashqaridan yumaloqlangan va 2,5 mm dan kam boʻlmagan egrilik radiusiga ega boʻlganda bajarilgan hisoblanadi;

qurilmaning holati transport vositasining orqa qismini oʻzgartirish imkonini bergan holda loyihalashtirilishi kerak. Bunda ish vaqtida qurilmaning holati bexosdan oʻzgarishining oldini oladigan kafolatlangan usul nazarda tutilishi kerak. Operator qurilmaning holatini 400 N dan koʻp boʻlmagan kuch bilan oʻzgartirish imkoniga ega boʻlishi kerak;

qurilma transport vositasining boʻylama oʻqiga parallel ravishda joylashtirilib, tashqi kuchlarga yetarlicha qarshilik koʻrsatishi kerak. Qurilma ishchi holatda shassi lonjeronlari yoki ularni oʻrnini bosuvchi boshqa elementlar bilan bogʻlangan boʻlishi kerak.

R1 nuqtalar orqa oʻq gʻildiraklarining tashqi qirrasiga tegib oʻtadigan boʻylama yuzalardan 30 cm masofada, R1 nuqtalar bilan bogʻlangan chiziqda boʻlgan R2 nuqtalar transport vositasining oʻrtacha boʻylama yuzasida bir-biridan 70 cm dan 100 cm gacha boʻlgan masofada simmetrik joylashgan boʻlishi kerak, ularning aniq joylashuvi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadi.

R1 va R2 nuqtalarning yerdan balandligi ishlab chiqaruvchi tomonidan qurilmani chegaralab turgan gorizontal chiziqlar doirasida aniqlanadi. Biroq, yuksiz transport vositasining R1 va R2 nuqtalari balandligi 60 cm dan oshmasligi kerak.

Transport vositasining ikkala R1 va R3 nuqtalariga navbatma-navbat ruxsat etilgan eng yuqori massaning 25foizini tashkil qiladigan, lekin 5x10 4 N dan oshmaydigan gorizontal kuch qoʻyiladi;

transport vositasining ikkala R2 nuqtalariga navbatma-navbat ruxsat etilgan eng yuqori massaning 50 foizini tashkil qiladigan, lekin 5x10 4 N dan oshmaydigan gorizontal kuch qoʻyiladi.

Mazkur bandning oʻttiz va oʻttiz birinchi xatboshilarida keltirilgan kuchlar alohida qoʻyilishi kerak. Kuchlarni qoʻyish tartibi ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanishi mumkin.

Qurilmaning yuqoridagi talablarga muvofiqligini tekshirish uchun oʻtkaziladigan sinovlarda quyidagi talablar bajarilishi kerak:

qurilma transport vositasining shassi lonjeronlariga yoki ularni oʻrnini bosuvchilarga qotirilgan boʻlishi kerak;

belgilangan kuchlar sharnirli bogʻlangan (masalan, universal sharnirlar yordamida) tortqilar yordamida qoʻyilishi va bunda yuza balandligi 25 cm dan (aniq balandlik ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilanadi) hamda kengligi 20 cm dan koʻp boʻlmagan holda transport vositasining oʻrtacha boʻylama tekisligiga parallel ravishda, egrilik radiusi vertikal qirralar boʻyicha 5±1 mm ga teng, tekislik markazi P1, R2 va R3 nuqtalarda ketma-ket joylashgan boʻlishi kerak.

Quyidagi toifadagi transport vositalari:

“osma” tirkamalar va boshqa shunga oʻxshash yogʻoch toʻsinlarni yoki boshqa haddan tashqari uzun predmetlarni tashish uchun tirkamalar;

orqani himoya qilish qurilmasi bilan bir vaqtda qoʻllab boʻlmaydigan transport vositalari ushbu bobdagi orqani himoya qilish qurilmasi uchun belgilangan talablarga javob berishi sharti bilan yuqoridagi talablardan chetlashishi mumkin.

60. Istisno tariqasida.

Orqani himoya qilish qurilmasi bilan transport vositalariga oʻrnatilgan ishchi qurilmalardan bir vaqtda foydalanish imkonini bermaydigan transport vositalariga ushbu talablar tatbiq etilmaydi.

Transport vositasining ishchi qurilmalarini ishlashiga toʻsqinlik qilmaydigan hollarda, transport vositasi orqani himoya qilish qurilmasi bilan jihozlanishi kerak.

23-bob. Yonbosh himoyaga qoʻyiladigan talablar

61. Umumiy koʻrsatmalar.

R3b va R4b toifadagi transport vositasi bort tagiga tushib qolish va gʻildiraklar ostiga kirib qolish xavfidan himoya qilinmagan yoʻl harakati qatnashchilarini (yoʻlovchi, velosiped va mototsikl haydovchilari) samarali himoya qilishni taʼminlagan holda loyihalashtirilishi va/yoki jihozlanishini kerak.

Ushbu bob talablari:

yogʻoch toʻsinlar kabi uzunligi boʻlinmaydigan haddan tashqari uzun yuklarni tashish uchun maxsus loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan tirkamalar;

amaliy sabablarga koʻra, yonbosh himoyani oʻrnatib boʻlmaydigan va maxsus maqsadlar uchun loyihalashtirilgan hamda ishlab chiqarilgan transport vositalariga nisbatan qoʻllanilmaydi.

Agar yonbosh qismlar mazkur Xavfsizlik talablarining 61-bandi yettinchi xatboshisi hamda 65-bandiga muvofiq himoyani taʼminlasa, transport vositasi mazkur bandning birinchi-toʻrtinchi xatboshilari talablarini bajargan boʻladi.

Yonbosh himoyaning muvofiqligini tekshirish uchun transport vositasining joylashuvi:

transport vositasining mazkur Xavfsizlik talablarining 62-bandida bayon qilingan texnik talablarga muvofiqligi tekshirilganda, transport vositasining joylashuvi quyidagicha boʻlishi kerak:

gorizontal va tekis yuzada, boshqaruv gʻildiraklari toʻgʻri chiziq holatida joylashgan boʻlishi kerak;

transport vositasi yuksiz, yarim tirkamalar oʻzining tayanchlarida yuklash yuzasiga gorizontal joylashgan boʻlishi kerak.

Tashqi yuzalardagi boʻrtiqlar balandligini aniqlash usuli:

a) boʻrtiqning balandligi N tekshirilayotgan uchastkada tashqi konturning tashqi yuzasiga ichki tutashish orqali oʻtuvchi diametri 165 mm boʻlgan aylananing uzunligini grafik koʻrinishda hisoblash;

b) N-165 mm diametrdagi doira markazidan oʻtgan 2-rasmda keltirilgan aylana va boʻrtiqning tashqi konturi oraligʻidagi toʻgʻri chiziq boʻylab oʻlchangan masofaning eng yuqori qiymati;

v) koʻrib chiqilayotgan uchastkada 100 mm diametrli aylananing tashqi yuzasini tashqi kontur qismi bilan tashqaridan tutatishi mumkin boʻlmagan hollarda, ushbu doirada uning tashqi yuza bilan uning tutashayotgan nuqtalari orasida 100 mm diametrli aylana kontur yuzasi hosil qilganligi taxmin qilinadi (3-rasm);

g) ishlab chiqaruvchi tashqi yuzaning yuqorida keltirilgan boʻrtiqlarini oʻlchash imkonini beruvchi kerakli kesim chizmalarini taqdim etishi kerak.

2-rasm.

3-rasm.

62. Maxsus qurilma bilan taʼminlanadigan yonbosh himoya (yon qalqoncha (shitok).

Maxsus qurilma kengligi transport vositasining eng yuqori gabarit kengligidan yoki 2,55 m dan oshmasligi kerak. Uning tashqi yuzasining asosiy qismi transport vositasining eng chekka yuzasidan (eng yuqori kenglik) 120 m dan koʻp boʻlmagan masofada joylashgan boʻlishi kerak. Ayrim transport vositalarida uning old uchi mazkur bandning oʻn uchinchi xatboshiga muvofiq ichkariga burib qoʻyilgan boʻlishi mumkin. Uning orqa uchi orqa shinalarning chekka qirralaridan 30 mm dan koʻp boʻlmagan, kamida orqa qirraning chetidan 250 mm masofa uzoqlikda joylashgan boʻlishi kerak (yerga yaqin joydagi shinaning boʻrtishini inobatga olmagan holda).

Qurilmaning tashqi yuzasi silliq, tekis yoki gorizontal riflangan va oldidan orqagacha uzluksiz boʻlishi kerak, biroq qoʻshni qismlari bir-birini qoplashi mumkin. Qoplanayotgan qirra orqaga yoki pastga qaratilgan yoki orqa qismi oldingi qism tashqarisiga boʻrtib chiqmaslik sharti bilan boʻylama yoʻnalishda oʻlchangan 25 mm dan koʻp boʻlmagan boʻshliq qoldirilgan boʻlishi mumkin.

Bolt va parchinlarning boʻrtiq kallaklari, yetarli darajada silliq sirtli boʻlsa, barcha tashqi qirralar va burchaklar 2,5 mm dan kam boʻlmagan radiusli silliq sirtga ega boʻlsa, 10 mm gacha yuzaning tashqarisiga chiqib turishi mumkin (ushbu bobning 1-ilovasida keltirilgan koʻrsatmalarga muvofiq sinalgan).

Qurilma yaxlit tekis yuzadan yoki bir yoxud bir necha gorizontal yoʻnaltiruvchilar yoki kombinatsiyalashgan yuzalar va yoʻnaltiruvchilardan tuzilgan boʻlishi mumkin. Yoʻnaltiruvchilar qoʻllanilganda ular orasidagi masofa 300 mm dan oshmasligi kerak va kamida:

R3b toifasidagi transport vositalari holatida 50 mm;

R4b toifasidagi transport vositalari holatida 100 mm balandlikda va deyarli tekis boʻlishi kerak.

Yonbosh toʻsigʻining old qirrasi quyidagi tarzda ishlab chiqilgan va joylashgan boʻlishi kerak:

tirkamada tortish qurilmasi bilan birga, bevosita himoya toʻsigʻi oldida joylashgan, gʻildirak shinalarining eng orqa qismi boʻylab oʻtuvchi koʻndalang vertikal tekislik orqasidan koʻpi bilan 500 mm masofada;

qattiq ilish qurilmasi bilan tirkamada yoki markaziy oʻq bilan tirkamada: old oʻq markazidan oʻtuvchi koʻndalang tekislik oldida joylashgan, lekin kuzovning old qismidan uzoqroq boʻlmagan zonada, agar tirkamaning normal manyovr qilish uchun bunday zona mavjud boʻlsa,

Agar oldingi qirra ochiq joyda joylashgan boʻlsa, unda qirra toʻsiqning barcha balandligi boʻylab oʻtuvchi uzluksiz vertikal elementdan iborat boʻlishi kerak. Bu elementning tashqi va old yuzalari R3b holati uchun orqaga kamida 50 mm ga yoʻnaltirilgan va ichkariga 100mm ga burilgan va R4b holati uchun orqaga kamida 100 mm ga va ichkariga 100 mm ga burilgan boʻlishi kerak.

Yon toʻsiqning orqa qirrasi bevosita orqada joylashgan gʻildirak shinasining old qismi boʻylab oʻtuvchi koʻndalang vertikal yuza oldida koʻpi bilan 300 mm da joylashgan boʻlishi kerak. Orqa qirrada uzluksiz vertikal elementning mavjud boʻlishi talab etilmaydi.

Yon toʻsiqning pastki cheti har qanday holatda yerdan 550 mm dan ortiq koʻtarilmagan boʻlishi kerak.

Yon toʻsiqning yuqori cheti shina tashqi yuzasi boʻylab oʻtuvchi yoki u bilan tutashuvchi, yer yuzasiga yaqin joyidagi shinalarning har qanday boʻrtishini inobatga olmasdan, vertikal yuza bilan kesishgan transport vositasining oʻsha qismidan koʻpi bilan 350 mm pastda joylashgan boʻlishi kerak, quyidagi hollar bundan mustasno:

agar mazkur bandning oʻn oltinchi xatboshida koʻrsatilgan yuza transport vositasi konstruksiyasini kesib oʻtmasa, qaysi biri kamroq boʻlishiga qarab tepaning cheti yuk platformasining yuzasi bilan bir satxda yerdan 950 mm masofada joylashgan boʻlishi kerak;

agar mazkur bandning oʻn oltinchi xatboshida koʻrsatilgan yuza transport vositasi konstruksiyasini yerdan 1,3 m masofada kesib oʻtsa, unda yon toʻsiqning yuqori chekkasi yer yuzasidan kamida 950 mm balandlikda joylashgan boʻlishi kerak.

Yon toʻsiqlar qattiq, mustahkam qotirilgan (transport vositasining normal ish holatida vibratsiya sabab ular qimirlamasligi kerak) va metalldan yoki boshqa shunga oʻxshash pishiq materialdan yasalgan boʻlishi kerak.

Agar yon toʻsiq tashqi yuzaning har qanday qismiga dumaloq va tekis, 220mm±10mm diametrli sterjen markazi bilan perpendikulyar qoʻyilgan boʻlib, 1 kN gorizontal statik kuchga bardoshli boʻlsa va agar bu holatda toʻsiqning yuklama ostida chetlanishi koʻpi bilan eng orqa chekkada 30 mm, toʻsiqning oʻzida 250 mm va toʻsiqning qolgan qismida 150 mm ni tashkil qilsa, u yaroqli hisoblanadi.

Yuqoridagi talablarning bajarilishi hisob-kitob orqali tekshirilishi mumkin.

Yon toʻsiqlarni tormoz, havo yoki gidravlik quvurlarni qotirish uchun qoʻllash mumkin emas.

63. Yuqoridagi qoidalardan chetlanishga turdagi transport vositalariga har qaysi aniq holat uchun belgilangan talablarga muvofiq boʻlishi sharti bilan yoʻl qoʻyiladi:

teleskopik tirkama eng kam uzunlikka kiritilgan boʻlganda 62-bandning barcha talablariga javob berishi kerak; tirkama uzaytirilganda yon toʻsiqlar 62-band talablariga muvofiq boʻlishi kerak, lekin ikkalasi majburiy emas; tirkamani uzaytirganda yon toʻsiqlarning uzunligida boʻshliqlar hosil boʻlmasligi kerak;

faqat suyuq moddalarni yopiq sisternada tashish uchun moʻljallangan, statsionar joylashtirilgan quyish yoki toʻkish uchun bogʻlovchi shlanga yoki quvurlar bilan jihozlangan avtotsisterna transport vositasi imkon qadar 62-bandning barcha talablariga muvofiq yon toʻsiqlar bilan jihozlanishi kerak, ekspluatatsion talablar taqozo qilgan hollarda, ushbu talabdan chekinishga yoʻl qoʻyiladi;

Tegishli maxsus transport vositasida yuklash, toʻkish yoki boshqa operatsiyalarni bajarish vaqtida qoʻshimcha barqarorlikni taʼminlash uchun transport vositasidan tayanchlar chiqarish zarurati boʻlsa, ushbu chiquvchi tayanchlar, yon toʻsiqlar qoʻshimcha boʻshliqlar bilan bajarilgan boʻlishi kerak.

64. Agar transport vositasining bortlarining shakli va tavsiflari ularning tarkibiy qismlari birgalikda 62-band talablariga javob beradigan tarzda loyihalashtirilgan va/yoki jihozlangan boʻlsa, ular almashuvchi yon toʻsiqlar sifatida qaralishi mumkin.

65. Muqobil talablar.

Xavfsizlik talablarining 61-bandi sakkizinchi xatboshidan 62-bandi 24-xatboshigacha va 64-bandga amal qilishda ishlab chiqaruvchi muqobillik sifatida BMTning 73-son qoidasini 2 va 3-bandlari va I, II va III qismlari, shuningdek, 3-ilovada belgilangan normalarga amal qilishi toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin.

24-bob. Yuk platformalariga qoʻyiladigan talablar

66. Platformaning ogʻirlik markazi oʻqlar orasida joylashgan boʻlishi kerak.

67. Platforma oʻlchamlari:

uzunligi traktorning old yoki orqa koleyasidan kattarogʻi oʻlchamining 1,4 baravaridan oshmasligi kerak,

kengligi traktorning qurilmasiz eng yuqori gabarit kengligidan oshmasligi yoki eng tor koleyadan 2,55 m dan ortiq boʻlmasligi kerak.

68. Platforma traktorning boʻylama oʻrtacha yuzasiga nisbatan simmetrik joylashgan boʻlishi kerak.

69. Yuklash platformasining yer yuzasidan balandligi 150 cm dan oshmasligi kerak.

70. Platformaning turi va uni oʻrnatish usuli normal yuklashda haydovchining tevarak-atrofni koʻrishi uchun yetarli boʻlishi, barcha majburiy yoritish va yoritish ishoralari qurilmalari esa oʻzining funksional vazifalarini bajarishda davom ettirishini taʼminlashi kerak.

71. Yuk platformasi yechiladigan boʻlishi va traktorga har qanday tasodifiy ajralib ketish xatarining oldini oladigan tarzda qotirilgan boʻlishi kerak.

72. T4.3 va T2 toifalardagi traktorlar uchun platforma uzunligi

T4.3 toifadagi traktorlar uchun platforma uzunligi traktor oldingi yoki orqa koleyasining (qaysi biri kattaroq boʻlishiga qarab) 2,5 baravaridan oshmasligi kerak.

T2 toifadagi traktorlar uchun platforma uzunligi traktor oldingi yoki orqa koleyasining (qaysi biri kattaroq boʻlishiga qarab) 1,8 baravaridan oshmasligi kerak.

73. Bir nechta yuk platformasiga ega transport vositalari uchun har qanday yuklash shartlarida yuklangan platforma(lar) haydovchisiz transport vositasi ogʻirlik markazining old va orqa oʻqlari orasida joylashishi kerak. Har qanday yuklamalar yuklash platformasi(lari)da bir tekisda taqsimlanishi kerak.

25-bob. Tortish (shatakka olish) qurilmalariga qoʻyiladigan talablar

74. Soni.

Har bir traktor shatakka olish uchun tros yoki tortish-ilish qurilmasini qotirish uchun maxsus qurilma bilan jihozlanishi kerak.

75. Joylashuvi.

Ushbu qurilma traktorning old qismida oʻrnatilgan, qurilma bogʻlash shtifti (barmoq, shkvoren) yoki ilgak bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

76. Konstruksiyasi.

Shatakka olish qurilmasi uni qoʻllashga mos keluvchi tirqish turidagi yoki lebedka boʻlishi kerak. Stopor shtifti markazidagi teshik 60 mm — +0,5/-1,5 mm ni, shtift markazidan oʻlchangan qisish chuqurligi esa 62 mm — 0,5/+5 mm ni tashkil qilishi kerak.

Bogʻlash muftasining diametri 30+1,5 mm boʻlishi va uni ishlatish vaqtida oʻz oʻrnidan siljishini oldini oluvchi qurilma bilan jihozlanishi kerak. Qotirish qurilmasi ajralib ketmasligi kerak.

Yuqoridagi xatboshida keltirilgan ±1,5 mm qiymatni ishlab chiqarishda ruxsat etilgan qiymat deb qaramasdan, balki har xil konstruksiyadagi shtiftlar uchun nominal oʻlchamlardagi ruxsat etilgan chetlanish sifatida qaralishi kerak.

77. Muqobil talablar.

Agar Xavfsizlik talablarining 75-bandida keltirilgan oʻlchamlar ishlab chiqaruvchi tomonidan transport vositasining oʻlchamlari va massasiga muvofiq emas deb hisoblansa, ular oshirilishi mumkin.

Ishlab chiqaruvchi eng yuqori vazni 2 000 kg dan oshmaydigan transport vositalariga oʻz ixtiyoriga koʻra Xavfsizlik talablarining 74, 75 va 76-bandlari yoki Yevropa Ittifoqining 1005/2010-son reglamenti talablarini qoʻllashi mumkin.

78. Qoʻllanma.

Tortish (shatakka olish) qurilmasidan toʻgʻri foydalanish boʻyicha qoʻllanmada tegishli tushuntirishlar berilgan boʻlishi kerak.

26-bob. Shinalarga qoʻyiladigan talablar

79. Shinalar ISO 4223-1 standartiga muvofiq quyidagi tamgʻalashga ega boʻlishi kerak:

shina oʻlchamlari belgilari;

yuk koʻtaruvchanlik indeksi (yaʼni, tegishli toifadagi transport vositasining nominal tezlikdagi harakatida shina koʻtara oladigan yuk ogʻirligini koʻrsatuvchi raqamli kod);

tezlik toifasi belgisi (yaʼni, yuk koʻtaruvchanlik indeksiga muvofiq keladigan ogʻirlikni koʻtara oladigan shinaning eng yuqori tezligini koʻrsatuvchi belgi) hamda agar shina kamerasiz ishlatishga moʻljallangan boʻlsa “TUBELESS” (kamerasiz) soʻzi.

Shinalar quyidagi qoʻshimcha tamgʻalashga ega boʻlishi kerak:

ishlab chiqaruvchi nomi yoki savdo belgisi;

shinani montaj qilish vaqtida shinalar va bortlar orasidagi havo bosimining yoʻl qoʻyiladigan eng yuqori qiymati;

osma yukli mashinalar shinalarining xizmat koʻrsatish taʼrifi (yaʼni, yuk koʻtaruvchanlik indeksi va tezlik toifasi belgisi) qoʻshimcha tarzda “yetakchi gʻildirak”ka yoki “gʻildirakning erkin chayqalish”iga yoki ikkalasiga tegishliligini koʻrsatadigan belgi, shuningdek guruh koʻrinishidagi toʻrtta raqam bilan toʻldirilishi kerak: dastlabki ikkita raqam ishlab chiqarish sanasini, oxirgi ikkita raqam — ishlab chiqarish yilini anglatadi.

80. Eng yuqori tezligi 65 km/h dan oshmaydigan transport vositasiga oʻrnatilgan barcha shinalar, shu jumladan zaxira shinasi BMTning 106-son qoidasiga muvofiq tasdiqlangan boʻlishi shart.

Agar transport vositasi BMTning 106-son qoidasiga muvofiq tasdiqlangan shinalarning tavsifiga toʻgʻri kelmaydigan foydalanish sharoitlari uchun loyihalashtirilgan boʻlsa, unda bunday shinalar BMTning 30, 54 va 117 yoki 75-son qoidalari boʻyicha tasdiqlanishi kerak.

81. Eng yuqori tezligi 65 km/h dan oshadigan transport vositasiga oʻrnatilgan barcha shinalar, shu jumladan zaxira shinasi BMTning 30, 54 va 117-son qoidalariga muvofiq tasdiqlangan boʻlishi shart.

Agar transport vositasi Xavfsizlik talablarining 80-bandi talablariga muvofiq tasdiqlangan shinalarning tavsifiga toʻgʻri kelmaydigan foydalanish sharoitlari uchun loyihalashtirilgan boʻlsa, unda bunday shinalar BMTning 75-son qoidasi boʻyicha tasdiqlanishi kerak.

27-bob. Sachrashlarni soʻndiruvchi tizimlarga qoʻyiladigan talablar

82. Tb va Rb toifalardagi barcha transport vositalariga talab.

Tb i Rb toifalardagi transport vositalari gʻildirak toʻsiqchalari (kuzov qismlari, sachratmagich va shu kabilar) bilan jihozlanishi kerak.

Gʻildiraklarning himoya toʻsiqlari shunday tarzda loyihalashtirilishi kerakki, bunda ular boshqa yoʻl harakati ishtirokchilarini toʻkiladigan tosh, loy, muz, qor va suv sachratmalaridan eng yuqori darajada himoya qilishi kerak.

Gʻildiraklar shina umumiy kengligini kamida 2/3 qismini yuqoridan yopib turuvchi himoya kojuxiga ega boʻlishi kerak. Himoya kojuxining old va orqa chetlari kamida 90 gradusli burchakda boʻlishi kerak.

Ruxsat etilgan S3 shinalar yoki boshqa yoʻl profili shinalari bilan jihozlangan Rb toifadagi transport vositalari shinaning butun kengligini qoplab turuvchi gʻildiraklarni himoya qilish moslamalari bilan jihozlanishi, gʻildiraklar himoya qilish moslamasining oldingi qismi oldingi qismga nisbatan kamida 30 gradus burchak ostida joylashgan boʻlishi, orqa qismi esa gʻildirak markazidan oʻtuvchi vertikal yuzadan orqaga kamida 60 gradus burchak ostida joylashgan boʻlishi kerak. Kuzov elementlari tosh, loy, muz, qor va suv sachratmalaridan bir xil darajada himoya qilishni taʼminlasa, toʻsiqlar tarkibiga kiritilishi mumkin.

28-bob. Orqaga yurish uzatmasiga qoʻyiladigan talablar

83. Barcha traktorlar uni boshqarish joyidan boshqariladigan orqaga yurish uzatmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

29-bob. Zanjirli yuritmalarga qoʻyiladigan talablar

84. Atamalar.

Ushbu bobda quyidagi atamalardan foydalaniladi:

zanjirli yurish qismi — kamida quyidagi ikkita elementlardan tashkil topgan tizim: atrofdan uzluksiz zanjir yoki zanjirli tasma bilan oʻtuvchi tayanch katoklar, yetaklovchi katok va yetakchi gʻildirak;

zanjirli katoklar — transport vositasi va zanjir yurish qismi massasini yerga zanjir lenta yoki zanjir orqali oʻtkazib beruvchi zanjirli yurish qismidagi silindrlar;

zanjirli tasma — tortish kuchini taʼminlash uchun, ichidan kuchaytirilgan uzluksiz egiluvchan rezina tasma;

zanjir uzunligi — zanjir yoki zanjir tasmasi yer yuzasiga tegib turganda chekka tayanch katoklari markazlari orasidagi masofa;

zanjir kengligi — protektorning relyef rasmi (boʻrtiqlar) yoki zanjirning tashqi tomonidan chegaralab turuvchi ikkita parallel tekisliklar orasidagi masofa;

zanjir taranglagichi — zanjir yurish qismida zanjirga yoki zanjir tasmasiga burovchi momentni uzatib bermaydigan, asosiy funksiyasi zanjirni yoki zanjir tasmasini taranglash boʻlgan yulduzcha yoki shkif, zanjir taranglagichlari, shuningdek zanjir geometriyasida koʻtarilish/tushish burchaklarini hosil qilishi mumkin;

zanjirning uzatma mexanizmi — transport vositasining uzatma tizimlaridan zanjirga yoki zanjir tasmasiga burovchi momentni uzatib beradigan zanjir yuritgichdagi yulduzcha yoki tayanch gʻildirak;

yoʻl zanjiri — yoʻl qatlamini himoya qilish uchun qoʻshimcha rezina qoplama bilan jihozlangan koʻndalang zanjir metall bashmaklar bilan bogʻlangan, har bir boʻgʻin va zanjir uzatmasi bilan bogʻlanadigan uzluksiz metall zanjir tushuniladi.

Mazkur bandda berilgan atamalar 4-rasmda aks ettirilgan:

4-rasm.

85. Qoʻllanilish sohasi.

S toifadagi transport vositalari ushbu bob talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Eng yuqori tezligi 15 km/h dan oshmaydigan transport vositalari zanjir yoki zanjirli tasma bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Eng yuqori tezligi 15 km/h dan oshadigan, lekin 40 km/h dan oshmaydigan transport vositalari faqat zanjirli tasma bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Maksimal tezligi 40 km/h dan oshadigan transport vositalari faqat zanjirli tasma bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

86. Talablar.

Transport vositasining zanjirli yurish qismlari yoʻllarga shikast yetkazmasligi kerak. Agar mazkur Xavfsizlik talablarining 86-bandi toʻrtinchi — oʻn oltinchi xatboshilarida koʻrsatilgan chegaralar oshirilmasa, zanjirli yurish qismining kontakt yuzasi elastomer materialli (masalan, rezina va boshqalar) qoplamadan tayyorlangan transport vositasi zanjir yurish qismlari bilan yoʻlga shikast yetkazmaydi.

Yerga oʻrtacha kontakt bosimi

Zanjir boʻgʻini mazkur Xavfsizlik talablarining 85-bandi uchinchi xatboshi talablariga mos keladigan transport vositalari oʻrtacha 0,65 MRa dan oshmaydigan yerga kontakt bosimiga (R) ega boʻlishi kerak, u quyidagi formula bilan hisoblab chiqiladi:

R (MPa) = Transport vositasining maksimal ruxsat etilgan massasi (kg) x 9,81 N r x A p

bu yerda N r — yoʻl qoplamasiga bevosita yuklama beruvchi tayanch katoklarning soni (zanjir yoʻli va zanjir orqali), A p — har bir zanjir boʻgʻinning tashqi yuzasi maydoni (yaʼni yoʻl bilan tutashgan qismi), mm 2 .

A r chekkada boʻlmagan tayanch katokning pastki markaziga perpendikulyar joylashgan bitta maydonchaning yuzasini oʻlchash orqali aniqlanadi, bunda yuklangan transport vositasi mos karton boʻlagiga yoki boshqa doimiy deformatsiyaga ega materialga tushirilganda hosil boʻlgan chuqurlik yuzasi oʻlchanadi.

Gʻildirakli oʻqlar va zanjirlar kombinatsiyasiga ega transport vositalari uchun gʻildiraklar oʻqi orqali taʼsir qiladigan yuklama transport vositasi yuklangan holatida boʻlganda tegishli tarozi maydonchalari yordamida oʻlchanadi. Yuklama massasi R ni hisoblab topishda ruxsat etilgan umumiy eng yuqori massadan ayirib tashlanadi. Ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan eng yuqori kombinatsiyalashgan yoʻl yuklamasi muqobillik sifatida transport vositasining eng yuqori ruxsat etilgan massasi bilan almashtirilishi mumkin.

Zanjir tasmalar mazkur Xavfsizlik talablarining 85-bandi toʻrtinchi xatboshisi talablariga mos keladigan transport vositalari oʻrtacha 0,5 MRa dan oshmaydigan yerga kontakt bosimiga (R) ega boʻlishi kerak, u quyidagi formula bilan hisoblab chiqiladi:

R (MPa) = Transport vositasining maksimal ruxsat etilgan massasi (kg) x 9,81 A L

Bu yerda, A L — yoʻl bilan tutashadigan chetki tayanch katoklar markazlari orasidagi rezina yer ilashgichlarining (gruntozatsep) umumiy yuzasi. Rezina tasmani yetkazib beruvchi yer ilashgichlari yuzasining tasmaning umumiy yuzasiga nisbatini foizlarda koʻrsatish kerak (zanjir uzunligining zanjir kengligiga koʻpaytmasi orqali aniqlanadi) yoki yoʻl bilan tutashuvchi umumiy yer ilashgichlarining umumiy yuzasini yuklangan transport vositasiga mos karton boʻlagiga yoki boshqa doimiy deformatsiyaga ega materialga tushirilganda hosil boʻlgan chuqurlik yuzasini oʻlchash orqali aniqlash mumkin.

Mazkur Xavfsizlik talablarining 85-bandi beshinchi xatboshisi talablariga mos keladigan transport vositalari 0,2 MRa dan oshmaydigan oʻrtacha qiymatdagi yerga kontakt bosimiga (R) ega boʻlishi kerak, u mazkur bandning oʻninchi va oʻn birinchi xatboshilariga muvofiq hisoblab topiladi.

Tayanch katokka eng yuqori ruxsat etilgan massa (kg) (mazkur bandning oʻninchi yoki oʻn birinchi xatboshilarida koʻrsatilgandek har qanday gʻildiraklar oʻqiga taʼsir qiluvchi har qanday massa) bevosita yoʻl qoplamasiga yuklama berayotgan tayanch katoklar umumiy soniga boʻlinganda hosil boʻlgan maksimal yuklama qiymati 2 250 kg dan oshmasligi kerak.

Yoʻl yuzasiga tutashgan koleyaning uzunligi eng yuqori ruxsat etilgan massani (kg) (yaʼni mazkur bandning toʻqqizinchi yoki oʻn birinchi xatboshilarida koʻrsatilgan har qanday gʻildiraklar oʻqiga taʼsir qiluvchi har qanday massani) mos ravishda mazkur bandning sakkizinchi, oʻninchi yoki oʻn ikkinchi xatboshilari, transport vositasi burilgandan keyin mazkur Xavfsizlik talablarining 85-bandi uchinchi yoki toʻrtinchi yoxud beshinchi xatboshilarida nazarda tutilgan chegaralarda va 86-bandning oʻn uchinchi xatboshilaridan kelib chiqib har qanday vaqtda yoʻl yuzasiga tutashgan (yaʼni, chekka tayanch katoklar markazlari orasidagi) koleyaning metrlardagi umumiy uzunligiga boʻlish orqali aniqlanadi.

Yer yuzasiga tutashadigan zanjir uzunligi (metrlarda) umumiy uzunlikka boʻlish orqali aniqlanadi.

Zanjir tasmalarining ichki tomonida zanjir tasmasining roliklar boʻylab harakatlanishini taʼminlovchi elementlar boʻlishi kerak. Zanjir tasmalarining tashqi tomonida ishlab chiqaruvchi tomonidan zanjirning qishloq yoki oʻrmonchilik xoʻjaligida qoʻllanilishi boʻyicha zanjir rasmi joylashtirilgan boʻlishi kerak.

Burovchi moment ishqalanish orqali (toʻgʻridan-toʻgʻri) yoki zanjir bilan tayanch katoklarining ijobiy ilashishi hisobiga uzatilishi mumkin.

Zanjir tasmalarining ishqalanishi orqali harakatga keluvchi transport vositalarida operatorga tasma minimal taranglashishga yetkazilganda yoʻlda harakatlanish vaqtida zanjir taranglashishi uzluksiz indikatsiyasining vizual va/yoki tovushli ishorasi boʻlishi kerak.

Rul boshqaruvi.

Mazkur Xavfsizlik talablarining 85-bandi uchinchi yoki toʻrtinchi xatboshilariga mos keluvchi transport vositalari har tomondan faqat bitta zanjir yuritgichiga ega transport vositalari rul boshqaruvi orqali oʻng va chap zanjir yuritgichlari orasidagi tezliklarni oʻzgartirish orqali harakatga keltiriladi.

Har tomondan ikkita zanjir yuritgichiga ega transport vositalarining rul boshqaruvi markaziy vertikal oʻq atrofida transport vositasining old va orqa qismlarini qoʻshish (birlashtirish) orqali yoki ikkita qarama-qarshi yoki barcha toʻrtta zanjir yurish qismlarini burish orqali bajariladi.

Mazkur Xavfsizlik talablarining 85-bandi beshinchi xatboshiga mos keluvchi transport vositalari rul boshqaruvi markaziy vertikal oʻq atrofida transport vositasining old va orqa qismlarini qoʻshish (birlashtirish) orqali yoki barcha zanjir yurish qismlarini qoʻshish (birlashtirish) orqali amalga oshirilish kerak.

Mazkur Xavfsizlik talablarining 85-bandning uchinchi yoki toʻrtinchi yoxud beshinchi xatboshilariga toʻgʻri keluvchi yurish qismi oʻzidan gʻildirakli oʻqlar va tegishli zanjirlar toʻplamini aks ettiruvchi transport vositalari rul boshqaruvi gʻildiraklarning oʻz oʻqi atrofida aylanishi yoʻnalishini oʻzgartirish va/yoki markaziy vertikal oʻq atrofida transport vositasining old va orqa qismlarini sharnirli qoʻshish (birlashtirish) orqali amalga oshirilishi kerak.

Transport vositasi turini rasmiy tasdiqlash belgisi (tamgʻalash) rasmiy yorliq taxtachasiga mazkur Xavfsizlik talablarining 16-bobiga muvofiq belgilanishi kerak.

30-bob. Mexanik bogʻlanishlarga qoʻyiladigan talablar

87. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalarining mexanik bogʻlanishlarga qoʻyilgan talablar milliy standartlar va ISO 6489-1, ISO 5692-1, ISO 5692-3, 5692-2, ISO 8755, ISO 20019, ISO 1102, ISO 24347 standartlariga muvofiq boʻlishi kerak.

88. Mazkur Xavfsizlik talablarining 87-bandiga muqobillik sifatida BMTning 55-son qoidasi qoʻllanilishi mumkin.

31-bob. Agʻdarilib ketganda himoya konstruksiyasi (ROPS)ga qoʻyiladigan talablar (dinamik sinovlar va statik sinovlar)

89. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlari agʻdarilganda himoya qilish konstruksiyasi (ROPS)ga ega boʻlishi yoki agʻdarilganda himoya qilish moslamalari bilan butlangan kabina bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Bunda, agʻdarilganda himoya konstruksiyasi (ROPS) statik yoki dinamik sinovdan oʻtkaziladi.

90. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlari agʻdarilganda himoya qilish konstruksiyasining (ROPS) dinamik sinovlari ISO 3463 standart talablariga muvofiq oʻtkazilishi kerak.

91. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlari agʻdarilganda himoya qilish konstruksiyasining (ROPS) statik sinovlari ISO 5700 standart talablariga muvofiq oʻtkazilishi kerak.

92. Agʻdarilganda himoya qilish konstruksiyasi (ROPS) old tomonga oʻrnatiladigan, gʻildiraklar izi (koleya) tor boʻlgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlari ISO 12003-1 standart talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

93. Agʻdarilganda himoya qilish konstruksiyasi (ROPS) orqa tomonga oʻrnatiladigan, gʻildiraklar izi (koleya) tor boʻlgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlari ISO 12003-2 standart talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

94. Traktordan moʻljallangan maqsadda foydalanilganda, operatorga xavfli moddalar taʼsir qilishi xavfi mavjud boʻlgan hollarda, traktorlarni kabinalar bilan jihozlash tavsiya etiladi. Dvigatel ishlayotganda kabinadagi uglerod oksidi konsentratsiyasi 20 mg/m 3 dan oshmasligi kerak.

32-bob. Yuqoridan tushayotgan predmetlaridan himoya qilish konstruksiyasiga (FOPS) qoʻyiladigan talablar

95. Yuqoridan tushayotgan predmetlardan himoya qilish konstruksiyasini (FOPS) oʻrnatish zarurati ishlab chiqaruvchi tomonidan traktor qanday maqsadlarda qoʻllanishga moʻljallanganiga qarab belgilanadi (yoʻl qoʻyiladigan qoʻllash sohalari haqida maʼlumotlar qoʻllanmada aks ettirilishi kerak).

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlarining yuqoridan tushayotgan predmetlardan himoya qilish konstruksiyasi (FOPS) ISO 27850 standart talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

33-bob. Yoʻlovchi oʻrindigʻiga qoʻyiladigan talablar

96. Yoʻlovchi oʻrindigʻi mavjud boʻlganda, ular ISO 23205 standartida keltirilgan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

34-bob. Haydovchiga taʼsir qiladigan shovqin darajasiga qoʻyiladigan talablar

97. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlarida haydovchiga taʼsir qilayotgan shovqin darajasi quyidagi chegaralarda belgilanadi:

yuklamasiz sinalganda — 86 dB (A);

yuklama bilan sinalganda — 90 dB (A)

98. S toifadagi metall zanjirli transport vositasi ISO 6395 standartining 5.3.2-bandiga asosan nam qum qatlamida sinaladi.

35-bob. Haydovchining oʻrindigʻiga qoʻyiladigan talablar

99. Qishloq xoʻjaligi traktorlarida haydovchi oʻrindigʻi milliy standartga, oʻrmon xoʻjaligi traktorlarida ISO 11112 standartiga muvofiq boʻlishi kerak.

36-bob. Ishlash joyi va haydovchining ish joyiga kirishga qoʻyiladigan talablar

100. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlarining ishlash joyi va haydovchi ish joyi ISO 26322-1 standart talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

101. Haydovchi ish joyi orqa oʻq koleyasining kengligi 1 150 mm dan koʻp boʻlmagan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlari ISO 26322-2 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

102. Haydovchi ish joyi, kirish va chiqish oʻlchamlari, avariya chiqishlar, boshqaruv asboblari atrofida boʻsh joy zonalari ISO 4252 standart talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

103. Qoʻl bilan boshqariladigan boshqaruv qurilmalari ISO 4254-1 standartining 4.5.3-bandiga muvofiq yoʻl qoʻyiladigan eng kam oʻlchamdagi boʻsh oraliqlarga ega boʻlishi kerak. Ushbu talablar tugma yoki elektrik oʻchirgichlar kabi barmoq bilan boshqariladigan boshqaruv qurilmalariga taalluqli emas.

104. Oʻrmon xoʻjaligi traktorlarining ishlash joyi va haydovchi ish joyi milliy standart talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

105. S toifadagi transport vositalari uchun muqobil talablar

Oyoq tayanch(lar)i zanjir ramasi ichiga joylashtirilgan holatlarda, agar zanjir bashmaklarining tashqi chetlaridan oʻlchangan oyoq tayanchi oʻlchamlari V va tayanch chuqurligi F1 ISO 2867 standartining 1-jadvalidagi qiymatlarga muvofiq boʻlsa, u < 15° burchak ostiga olinishi mumkin.

Bundan tashqari, chiqish paytida koʻruvchanlikning chegaralanganligini hisobga olib, oyoq tayanchi (zinapoya) kengligi ISO 2867 standartining 1-jadvalida koʻrsatilgan yoʻl qoʻyiladigan eng kichik oʻlchamga ega boʻlishi kerak.

106. Tirkamalarning ish joyiga kirishi EN 1853 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

37-bob. Quvvat olish valiga qoʻyiladigan talablar

107. Quvvat olish vallariga quyidagi talablar qoʻyiladi:

orqa quvvat olish vallari milliy standart va ISO 500-1, ISO 500-2, ISO 500-3, ISO 5673-1, ISO 5673-2 standartlari talablariga muvofiq boʻlishi kerak;

old quvvat olish vallari bilan jihozlangan T va S toifalardagi barcha traktorlar ISO 8759-1 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

38-bob. Uzatma komponentlarining himoyasiga qoʻyiladigan talablar

108. Traktordan oʻz maqsadida foydalanilganda, operatorning xavfli qismlar va moddalar bilan kontaktda boʻlishini istisno etadigan xavfsiz masofaga qoʻyilishi talab etiladi.

Yuqori va pastki muchalarni xavfli zonaga tushishidan saqlash uchun xavfsiz masofalar ISO 13857va ISO 13854 standartlari talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Haydovchi ish oʻrnida qoʻl va oyoqlarning xavfsizligi uchun yoʻl qoʻyiladigan eng kichik oraliqlar, old va orqa osma qurilmalarning balandligini rostlash qurilmalaridagi xavfsiz himoya oraligʻi, issiq yuzalardan himoya, himoya qurilmalari va toʻsiqlarning mustahkamligi ISO 26322-1 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

T2/S2, T4.1/S4.1 va T4.3/S4.3 toifalardagi traktorlar uchun haydovchi ish oʻrnida qoʻl va oyoqlarning xavfsizligi uchun yoʻl qoʻyiladigan eng kichik oraliqlar ISO 26322-2 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

39-bob. Xavfsizlik kamarlarini qotirish nuqtalariga qoʻyilgan talablar

109. Agar T va S toifalardagi transport vositalari himoya konstruksiyasi (ROPS) bilan jihozlangan boʻlsa, unda xavfsizlik kamarlarini qotirish nuqtalari ISO 3776-1 standarti talablariga muvofiq nazarda tutilgan boʻlishi kerak.

110. Xavfsizlik kamarlari bilan jihozlangan T va S toifalardagi transport vositalari ISO 3776-2 standarti talablariga muvofiq boʻlsa, unda ushbu bob talablariga muvofiq deb hisoblanadi.

111. Xavfsizlik kamarlari bilan jihozlangan T va S toifalardagi transport vositalari BMTning 14-son qoidasi boʻyicha sinalgan va sinov bayonnomasi olingan boʻlsa, unda ushbu bob talablariga muvofiq deb hisoblanadi.

40-bob. Xavfsizlik kamarlariga qoʻyiladigan talablar

112. Agar T va S toifalardagi transport vositalari himoya konstruksiyasi (ROPS) bilan jihozlangan boʻlsa, unda transport vositalari xavfsizlik kamarlari bilan jihozlangan va ISO 3776-3 standarti talablariga muvofiq deb hisoblanadi.

113. Xavfsizlik talablarining 112-bandi talablariga muqobillik sifatida himoya konstruksiyasi (ROPS) bilan jihozlangan T va S toifalardagi transport vositalari BMTning 16-son qoidasi boʻyicha sinalgan va sinov bayonnomasi olingan boʻlsa, unda ushbu bob talablariga muvofiq deb hisoblanadi.

41-bob. Haydovchini sanchiluvchi predmetlardan himoya qilishga qoʻyiladigan talablar

114. T va S toifalardagi oʻrmon xoʻjaligi uchun jihozlangan transport vositalarida operatorni sanchiluvchi predmetlardan himoya qilish qurilmasi (OPS) ISO 8084 standarti talablariga muvofiq oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

115. Barcha boshqa T va S toifalardagi transport vositalari sanchiluvchi predmetlardan himoya qilish qurilmasi (OPS) bilan jihozlangan taqdirda BMTning 43-son qoidasini 14-ilovasi 1-bandiga (xavfsiz oynalashga tegishli qismiga) muvofiq deb hisoblanadi.

42-bob. Chiqit gazlarni ajratish tizimlariga qoʻyiladigan talablar

116. Atamalar.

Ushbu bob maqsadlarida chiqit gazlarni ajratish tizimlari deganda, chiqarish quvuri, kengaytirish qutisi, shovqin soʻndirgichi va ifloslantirish darajasini nazorat qilish qurilmasi yigʻindisi tushuniladi.

117. Umumiy talablar.

Chiqarish quvuri shunday joylashtirilishi kerakki, bunda chiqit gazlar kabina ichkarisiga kirib keta olmasligi kerak.

Traktorning normal ish sharoitida haydovchi bilan chiqarish quvurlarining orasidagi masofa haydovchining issiq yuzalarga bexosdan tegib ketishi ehtimolini yuzaga keltirsa, buning oldini olish uchun chiqarish quvurlarining tegishli qismlari segregatsiya, toʻsiqlar yoki panjara bilan toʻsilgan boʻlishi kerak.

118. T2/S2 va T4.1/S4.1 toifalardagi traktorlar uchun quyidagi talablar qoʻllaniladi:

transport vositasining boʻylama oʻqiga toʻgʻri burchak ostida va yuklamasiz boʻlgan pedal (ilashish va/yoki ishchi tormoz) markazidan oʻtuvchi bazaviy tekislik oldidan, agar ular yuqori zonada 300 mm oraliqda (700 mm yer sathidan) va 150 mm oraliqda pastki zonada (5-rasmga qarang) joylashgan boʻlsa, chiqit gazlarni ajratish tizimlarining qizib turgan komponentlaridan himoyalangan boʻlishi kerak. Yon tomondan himoyalanayotgan zona traktorning tashqi konturi va chiqit gazlarni ajratish tizimining tashqi konturi bilan chegaralanadi;

zina tagidan oʻtuvchi chiqit gazlarni ajratish tizimlarining qizib turgan komponentlari vertikal proyeksiyada yopilgan yoki boshqacha usulda himoyalangan boʻlishi kerak.

5-rasm (oʻlchami mm da).

43-bob. Foydalanish boʻyicha qoʻllanmaga qoʻyiladigan talabalar

119. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi traktorlarining foydalanish boʻyicha qoʻllanmasi ISO 3600 va ISO 26322-1 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

44-bob. Boshqarish vositalari, shu jumladan xavfsiz va pishiq boshqaruv tizimlari, avariya holati va avtomat toʻxtash qurilmalariga qoʻyiladigan talablar

120. Rul chambaragi yoki rul tutqichlari, uzatmalarni oʻzgartirish tutqichlari, boshqaruv tutqichlari, krivoshiplar, pedallar va oʻchirib yoqish kabi boshqaruv vositalari shunday tarzda tanlanishi, loyihalashtirilishi, ishlab chiqarilishi va joylashishi kerakki, bunda ularni harakatga keltirishga qoʻyilgan kuch, harakatlantirish, joylashish, ishlatish usuli va rang tamgʻasi ISO 15077 standarti talablariga, shu jumladan, ushbu standartga A va S ilovalarda bayon qilingan qoidalariga muvofiq boʻlishi kerak.

121. Qoʻl bilan boshqariladigan boshqaruv qurilmalari ISO 4252 standartiga muvofiq yoʻl qoʻyiladigan eng kichik boʻsh zonalarga ega boʻlishi kerak. Ushbu talablar tugma yoki elektrik oʻchirgichlar kabi barmoq bilan boshqariladigan boshqaruv qurilmalariga taalluqli emas.

122. Dvigatelni ishga tushirish va toʻxtatish, uch nuqtali osma qurilmaning tashqi boshqaruv asboblari, quvvat olish valining tashqi boshqaruv asboblari, pedallarga qoʻyilgan talablar ISO 26322-1 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

123. Operatorni nazorat qilish (ONQ).

Toʻxtash tormozi.

T va S toifasidagi transport vositalari (boshqarish uchun haydovchining oʻz ish oʻrnida boʻlishi talab etiladigan, yoyiladigan oʻrindiq va rul bilan jihozlangan transport vositalari bundan mustasno) haydovchini u boshqarish joyini toʻxtash tormozi oʻchiq holatda tark etayotganligidan ogohlantiruvchi tovushli va koʻrish ishorasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Ushbu tovushli va koʻrish ishorasi haydovchi ish joyidan tashqarida boʻlib, toʻxtash tormozi esa harakatga keltirilmagan boʻlganligi aniq boʻlgandan soʻng yoqilishi kerak. Trevoga ishorasini kutish vaqti 10 sekunddan kam boʻlmasligi kerak. Agar ushbu muddat davomida operator rul boshqaruviga qaytsa yoki ushbu muddat davomida toʻxtash tormozi harakatga keltirilgan boʻlsa, trevoga ishorasi oʻchib qolishi kerak.

boshqarish uchun haydovchining oʻz ish oʻrnida boʻlishi talab etiladigan transport vositalari haydovchini u boshqarish joyini transport vositasi harakatsiz holatda, toʻxtash tormozi yoki toʻxtash blokirovkasi esa harakatga keltirilmagan vaqtda tark etayotganida ishga tushiriladigan tovushli va koʻrish ishorasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Ushbu tovushli va koʻrish ishorasi haydovchi ish joyidan tashqarida boʻlib, toʻxtash tormozi yoki toʻxtash blokirovkasi esa harakatga keltirilmaganligi aniq boʻlgandan soʻng yoqilishi kerak. Trevoga ishorasini kutish vaqti 10 sekunddan kam boʻlmasligi kerak. Agar ushbu muddat davomida operator rul boshqaruviga qaytsa yoki ushbu muddat davomida toʻxtash blokirovkasi harakatga keltirilgan boʻlsa, trevoga ishorasi oʻchib qolishi kerak

Quvvat olish vali (QOV).

T va S toifalardagi transport vositalari uchun statsionar quvvat olish rejimi traktor harakatsiz turganda operator tomonidan ishga tushirilishi kerak.

Operator ish joyini QOV ishlab turgan holatda va transport vositasi joyidan siljimaganda tark etganda, quvvat olish valining uzatmasi avtomatik ravishda 7 soniya ichida oʻchishi kerak. QOVning avtomatik oʻchishi xavfsizlik bilan bogʻliq funksiyalarga salbiy taʼsir koʻrsatmasligi kerak (masalan, buzilganda). Quvvat olish tizimini qaytadan ishga tushirish faqat operator tomonidan amalga oshirilishi mumkin.

124. T va S toifalardagi traktorlarni avtomat boshqarish tizimlari milliy standart va ISO 10975 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

125. Transport vositalarining murakkab elektron tizimli boshqaruvi BMTning 79-son qoidasini 6-ilovasiga muvofiq boʻlishi kerak.

45-bob. Boshqa mexanik taʼsirlar himoyasiga qoʻyiladigan talablar

126. Egiluvchan gidravlik shlanglarni tortilishi va tamgʻalanishi.

Egiluvchan gidravlik shlanglar shunday tarzda tortib oʻtkazilishi kerakki, bunda ular mexanik va termik shikastlanishlardan himoyalangan boʻlishi lozim.

Haydovchi yoki yoʻlovchi oʻrindigʻi yonida joylashgan egiluvchan gidravlik shlanglar, ular ishdan chiqqan holatlarda odamlarga xavf tugʻdirmaydigan qilib tortilgan va himoyalangan boʻlishi kerak.

Egiluvchan gidravlik shlanglar ISO 17165-1 standartining 13-bandida bayon qilingan talablarga muvofiq aniq identifikatsiyalanishi va oʻchmaydigan tamgʻaga ega boʻlishi kerak.

127. Agʻdarish funksiyasiga ega R toifadagi tirkamalar (texnik xizmat koʻrsatish uchun tayanchlar)

Operatorning mashinani koʻtarilgan qismlari ostida texnik xizmat koʻrsatish uchun ishlashiga, transport vositasi ularning bexosdan tushib ketishini oldini oluvchi mexanik tayanch va gidravlik bloklash qurilmalari bilan jihozlangan taqdirdagina ruxsat etiladi.

Mexanik yoki gidravlik qurilmalardan farq qiladigan vositalarni qoʻllashga faqat agar ular xuddi shunday yoki undan yuqoriroq xavfsizlik darajasini taʼminlab bersagina yoʻl qoʻyiladi.

Gidravlik qulflash qurilmalari va mexanik tayanchlarni xavfli zonadan tashqarida turib boshqarish imkoniyati nazarda tutilgan boʻlishi kerak.

Mexanik tayanchlar va gidravlik bloklash qurilmalari mashinaning umumiy rangidan kontrast boʻlgan rang bilan yoxud qurilmada yoki bevosita uning yaqinida xavfsizlik belgisi bilan belgilanishi kerak.

Qoʻlda boshqariladigan tayanchlar va gidravlik qurilmalar mazkur Xavfsizlik talablarining 47-bobiga muvofiq grafik tasvirlar bilan jihozlanishi, ulardan foydalanish koʻrsatmalari foydalanish boʻyicha qoʻllanmada keltirilishi kerak.

Mexanik tayanch qurilmalari ular koʻtara oladigan eng yuqori statik yuklamadan 1,5 baravar oshiq boʻlgan yuklamaga bardosh berishi kerak.

Yechilib olinadigan mexanik tayanchlarni saqlash uchun mashinada maxsus, yaxshi koʻrinadigan va identifikatsiya qilinadigan joyi boʻlishi kerak.

Gidravlik qulflash qurilmalari gidrotsilindrda joylashgan yoki gidrotsilindr bilan qattiq yoki egiluvchan liniyalarda ulangan boʻlishi kerak. Oxirgi holatda qulflash qurilmasini gidrotsilindr bilan bogʻlab turuvchi liniyalar shunday tarzda loyihalashtirilgan boʻlishi kerakki, bunda eng yuqori nominal gidravlik bosim kamida toʻrt martaga oshirilgan bosimga bardosh berish kerak.

Eng yuqori nominal gidravlik bosim ishlab chiqaruvchi tomonidan foydalanish ftynwm qoʻllanmada koʻrsatilgan boʻlishi kerak. Har qanday sharoitlarda bunday egiluvchan liniyalarni almashtirish ham foydalanish boʻyicha qoʻllanmada keltirilishi kerak.

128. Gʻadir-budur yuzalar va oʻtkir qirralar.

Haydovchi yoki yoʻlovchi harakatlanish vaqtida tegishi mumkin boʻlgan detallar oʻtkir qirrali yoki yoʻlovchilarga xavf soladigan gʻadir-budurli yuzalarga ega boʻlmasligi kerak.

129. Moylash nuqtalari.

Qattiq yoki egiluvchi yuqori bosimli quvurlar shunday oʻrnatilishi kerakki, operator moylash nuqtalariga toʻgʻridan-toʻgʻri kira olishi yoki moylash jarayonini kirish mumkin boʻlgan joydan turib moylash ishlarini amalga oshirish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

Moylash joylari transport vositasida rasm, grafik tasvir yoki rangli kodirovka bilan aniq belgilangan boʻlishi, ularning joylashuvi va qoʻllash boʻyicha yoʻl-yoʻriqlar foydalanish boʻyicha qoʻllanmada koʻrsatilishi kerak.

46-bob. Toʻsiqlar va himoya qurilmalariga qoʻyiladigan talablar

130. T va S toifalardagi transport vositalari uchun uzatmalar himoyasiga tegishli xavfsizlik talablari mazkur Xavfsizlik talablarining 39-bobiga muvofiq boʻlishi kerak.

131. R va S toifalardagi transport vositalari uchun xavfsizlik talablari mazkur Xavfsizlik talablarining 28-bobida keltirilgan traktorga tegishli talablardan tashqari barcha talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

47-bob. Axborot berish, ogohlantirish va tamgʻalashga qoʻyiladigan talablar

132. Belgi (simvol).

Mazkur Xavfsizlik talablarining 45-bobida keltirilgan boshqaruv qurilmalarida va boshqa displeylarda qoʻllaniladigan belgilar milliy standart talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Mazkur bandning ikkinchi xatboshida bayon qilingan talablarga muqobillik sifatidagi belgilar BMTning 60-son qoidasi talablariga zid boʻlmasa, transport vositalari ushbu bobga muvofiq deb hisoblanadi.

133. Grafik tasvirlar.

Xavf-xatarlarning grafik tasvirlari ISO 11684 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Shaxsiy himoya vositalariga illustratsiyalar ISO 7010/Amd 6 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

134. Gidravlik muftalar.

Traktorning old, orqa yoki yon tomonlarida joylashgan gidravlik klapanlardagi gidravlik muftalar va ulash elementlari, shuningdek, oqimning yoʻnalishi va ish rejimi moy, yonilgʻi, oʻgʻit kabi kimyoviy vositalar taʼsiriga uzoq muddatga chidamli boʻlgan yorliqlar, rangli kodirovka va/yoki raqamlar bilan belgilanishi, ularning joylashish joyi, identifikatsiyalash va qoʻllash boʻyicha koʻrsatmalar foydalanish boʻyicha qoʻllanmada koʻrsatilishi kerak.

135. Domkratlarni xavfsiz oʻrnatish nuqtalari ishlab chiqaruvchi tomonidan koʻrsatilgan boʻlishi hamda transport vositasida aniq belgilangan boʻlishi kerak (masalan, grafik tasvirlar yordamida).

48-bob. Materiallar va mahsulotlarga qoʻyiladigan talablar

136. Moy rezervuarlari va sovitish tizimlari shunday joylashishi, ishlab chiqilishi, qoplangan va/yoki germetiklangan tarzda boʻlishi kerakki, bunda agʻdarilish holatida moyning operatorga ziyon yetkazadigan darajada oqib ketishi xavfi eng past boʻlishi kerak.

137. Kabina ichki bezagi materialining oʻrindiqlar, devorlar, pol va shiftning ust qismi qoplamasi (agar ularni shunday qoplash nazarda tutilgan boʻlsa) milliy standart va ISO 3795 standartiga asosan sinash jarayonida bu materialning yonish tezligi 150 mm/m dan oshmasligi kerak.

49-bob. Akkumulyator batareyalariga qoʻyiladigan talablar

138. Akkumulyator batareyalari shunday tarzda joylashtirilishi kerakki, kerakli holatda yerdan yoki platformadan turib ularga texnik xizmat koʻrsatish va almashtirish mumkin boʻlishi, transport vositasi agʻdarilib ketganda tushib ketmasligi uchun mustahkam qotirilgan, joylashtirilgan yoki loyihalashtirilgan va plombalangan boʻlishi kerak.

139. Akkumulyator batareyasi boʻlinmasi shunday tarzda loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan boʻlishi kerakki, bunda agʻdarilish holatlarida elektrolitning operatorga tegishi hamda operator ishlayotganda parlarning yigʻilishi oldi olinishi kerak.

140. Akkumulyator batareyasining massa bilan bogʻliq boʻlmagan elektr klemmalari bexosdan tegib ketish va massa bilan qisqa tutashuvni oldini olish uchun himoya qilingan boʻlishi kerak.

141. Akkumulyator batareyasining ajratuvchisi.

Transport vositalari shunday tarzda loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan boʻlishi kerakki, bunda akkumulyatorning elektr zanjiri shu maqsadlar uchun nazarda tutilgan elektron tizim yoki qoʻl yetadigan qurilma (masalan, traktorni oʻt olish kaliti, oddiy asboblar yoki oʻchirgich) yordamida yengil oʻchirilishi kerak.

Akkumulyator batareyasi ajratuvchisining joylashgan joyi qoʻl yetadigan va xavfli zonalardan uzoqda joylashgan boʻlishi kerak.

Agar akkumulyator batareyasi ajratuvchisida uni identifikatsiya qilish uchun maxsus piktogramma ham, undan foydalanish (yoqish-oʻchirish) boʻyicha koʻrsatmalar boʻlmasa, unda 6-rasmda koʻrsatilgan maxsus grafik belgi boʻlishi kerak.

6-rasm. ISO 7000:2019 standarti kodlariga muvofiq akkumulyator batareyasi ajratuvchisini identifikatsiya qilish uchun grafik belgilar

50-bob. Avariya chiqish yoʻllariga qoʻyiladigan talablar

142. T va S toifalardagi qishloq xoʻjaligi traktorlarining avariya chiqish yoʻllari ISO 4252 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

143. Oʻrmon xoʻjaligi traktorlarining avariya chiqish yoʻllari ISO 2867 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

51-bob. Xavfli moddalardan himoya qilishga qoʻyiladigan talablar

144. Ushbu bobda quyidagi atamalardan foydalaniladi:

xavfli moddalar — oʻsimliklarni himoya qilishda va oʻgitlardan hosil boʻladigan fumigantlardan tashqari, operator sogʻligʻiga ziyon yetishiga olib keladigan chang, par va aerozol va shu kabi boshqa moddalar;

oʻsimliklarni himoya qilish vositalari — oʻsimliklarni himoya qilish uchun foydalaniladigan kimyoviy vositalar va biologik himoya vositalari.

145. Kabinaga qoʻyiladigan talablar.

Kabina bilan jihozlangan T va S toifalardagi transport vositalari EN 15695-1 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

T va S toifalardagi transport vositalari ishlab chiqaruvchi tomonidan koʻrsatilgan xavfli moddalardan himoya qilishni taʼminlash uchun EN 15695-1 standartida bayon qilingan atamalar va talablarga muvofiq 2, 3 yoki 4-darajadagi kabina bilan jihozlangan boʻlishi kerak (masalan, par chiqaradigan va operatorga xavf yoki unga ziyon yetkazadigan oʻsimliklarni himoya qilish vositalaridan himoya qilishni taʼminlovchi transport vositalari uchun kabina 4-darajada boʻlish kerak).

146. Filtrlarga qoʻyiladigan talablar.

Filtrning korpusi filtrning operator uchun hech qanday xavf-xatarsiz qulay texnik xizmat koʻrsatishini taʼminlashi uchun mos oʻlchamlarga ega boʻlishi kerak.

Xavfli moddalardan himoya qilishni taʼminlaydigan T va S toifalardagi transport vositalari EN 15695-2 standarti talablariga muvofiq boʻlgan filtrlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

52-bob. Transport vositalarining tormoz tizimlariga qoʻyiladigan talablar

147. Qishloq xoʻjaligi gʻildirakli traktorlarining tormoz tizimlari quyidagilarni taʼminlashi kerak:

tormozlashni boshlanish vaqtidagi tezligiga (V 0 ) km/h larda bogʻliq tormoz yoʻlining qiymati (S 0 ) metrlarda quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

tormoz barabanlarining harorati 100°S gacha “sovuq” tormozli traktorlar uchun

S 0 ≤ 0,15V 0 + V 0 2 116

kichik gabaritli traktorlar uchun:

S 0 ≤ 0,1V 0 + V 0 2 90

tormozlash paytida harakatning toʻgʻri chiziqdan ogʻishi 0,5 m dan oshmaydi;

traktorni 18 foiz qiyalikda toʻxtatish va ushlab turish.

148. T toifadagi oʻrmon xoʻjaligi traktorlarining tormoz tizimlari ISO 11169 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

149. S toifadagi oʻrmon xoʻjaligi traktorlarining tormoz tizimlari ISO 11512 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

53-bob. Traktor dvigatelining chiqitidagi gazsimon va qattiq zarralar miqdoriga qoʻyiladigan talablar

150. Transport vositalariga oʻrnatiladigan siqish hisobiga olovlanadigan dvigatellarining chiqindi gazlari tarkibidagi zararli moddalarning chiqitlari mazkur Xavfsizlik talablariga 3-ilovaning 1-jadvalidagi chiqit darajalari uchun chegaralangan chiqit qiymatlardan oshmasligi kerak:

E quvvat diapazonidagi dvigatellar uchun — 2025-yil 1-oktabrgacha;

F quvvat diapazonidagi dvigatellar uchun — 2027-yil 1-oktabrgacha;

G quvvat diapazonidagi dvigatellar uchun — 2025-yil 1-sentabrgacha;

D quvvat diapazonidagi dvigatellar uchun — 2030-yil 1-yanvargacha;

K quvvat diapazonidagi dvigatellar uchun — 2030-yil 1-yanvardan;

J quvvat diapazonidagi dvigatellar uchun — 2025-yil 1-sentabrdan;

I quvvat diapazonidagi dvigatellar uchun — 2027-yil 1-oktabrdan;

N quvvat diapazonidagi dvigatellar uchun — 2025-yil 1-oktabrdan.

54-bob. Traktor va tirkamalar konstruksiyasiga qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar

151. Traktor kabinalariga qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar quyidagilardan iborat.

Traktor kabinasida birinchi tibbiy yordam toʻplami, operatorning tashqi kiyimi va texnik hujjatlarini saqlash uchun joy boʻlishi kerak.

Traktor kabinasi old oyna yuvish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Traktor kabinasi operatorning yuzini toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nurlaridan himoya qiladigan qurilma bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Traktor kabinasining ochiladigan oynalari ichkaridan ochilishi va ularni ochiq va yopiq holatda fiksatsiya qilish qurilmasiga ega boʻlishi kerak.

Traktor kabinasi eshiklarida kalit bilan qulflanadigan qulflar va ularni toʻliq ochiq holatda ushlab turish uchun fiksator boʻlishi kerak.

152. Agʻdaruvchi tirkamalarga qoʻyiladigan qoʻshimcha talablar quyidagilardan iborat.

Agʻdaruvchi tirkamalar va yarim tirkamalar platformaning ruxsat etilgan eng yuqori koʻtarilgan holatidan oshib ketmaydigan tarzda loyihalashtirilishi kerak.

Agʻdaruvchi tirkamalar va yarim tirkamalar tushirilmagan platformani koʻtarilgan holatda (tomonlardan biriga va orqaga yoki faqat orqaga, agarda yonboshga agʻdarish boʻlmasa,) tutib turish uchun moslama (tirgak) bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

153. Traktorlar va tirkamalar barqarorligiga qoʻyiladigan talablari quyidagilardan iborat.

Traktorlar va tirkamalarning koʻndalang statik barqarorlik burchagi ularning toifalari va foydalanish shartlariga qarab belgilanadi:

traktorlar uchun — texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq;

kichik gabaritli traktorlar uchun — texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq;

tirkamalar uchun — texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiq.

Ishlab chiqaruvchi tomonidan togʻli yerlarda yoki togʻli relyefga ekvivalent sharoitlarda (tepalik, balandlikning oʻzgarishi bilan bogʻliq murakkab relyef va boshqalar) ishlashi moʻljallangan traktorlar ruxsat etilgan chegara kren signali moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Ruxsat etilgan chegara kren (krenlar) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar traktordan foydalanish qoʻllanmasida keltiriladi.

154. Traktorlarni yongʻindan himoya qilishga qoʻyiladigan talablar EN 13478 va (ichki bezak uchun ishlatiladigan materiallar qismida) milliy standartga muvofiq boʻlishi kerak.

Traktorlarda oʻt oʻchirgichni oʻrnatish uchun maxsus joylar boʻlishi kerak.

155. Traktorlar va tirkamalarning gidro uzatmasiga qoʻyiladigan talablar ISO 4413 standarti talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

55-bob. Dvigatelni gazsimon yoqilgʻi bilan taʼminlash uchun qurilmalar va ularni oʻrnatishga qoʻyiladigan talablar

156. Jenevada 1958-yil 20-martda tuzilgan gʻildirakli transport vositalariga oʻrnatilishi va/yoki ishlatilishi mumkin boʻlgan transport vositalari, jihozlar va ehtiyot qismlar uchun yagona texnik shartlarni qabul qilish hamda ushbu talablar asosida berilgan ruxsatnomalarni oʻzaro tan olish shartlari toʻgʻrisidagi bitimga asosan BMTning 67-son yoki 110-son qoidalariga muvofiq traktorlarga faqat turni tasdiqlash maʼlumotlari asosida berilgan muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlgan gaz ballonli qurilmalarni oʻrnatishga yoʻl qoʻyiladi;

a) har bir gaz ballonida ishlab chiqaruvchi tomonidan beriladigan, tasdiqlangan yagona shakldagi pasport boʻlishi kerak;

b) traktorga oʻrnatilgan har bir gaz ballonida uning seriya raqami va “Siqilgan tabiiy gaz” yoki “Suyultirilgan neft gazi” belgisi oʻchirilmaydigan tarzda aniq yozilishi kerak.

157. Traktorlarning gaz ballon qurilmalariga qoʻyiladigan texnik va xavfsizlik talablari milliy standartlarga muvofiq boʻlishi kerak.

Dvigatelni gazsimon yoqilgʻi (siqilgan tabiiy gaz, suyultirilgan neft gazi) bilan taʼminlash tizimiga (keyingi oʻrinlarda — taʼminlash tizimi), uni joylashtirish va oʻrnatishga qoʻyiladigan talablar:

a) taʼminlash tizimining barcha elementlari oʻrnatilgan tarzda (qattiq) mahkamlangan boʻlishi kerak;

b) taʼminlash tizimi tashqi shikastlanishdan eng yuqori darajada himoyalanadigan tarzda oʻrnatilishi kerak;

v) taʼminlash tizimiga hech qanday qurilma ulanmasligi kerak (traktor dvigatelini va kabinani isitish tizimining oʻrnatilgan tarzda ishlashini taʼminlash uchun shart boʻlganlar bundan mustasno);

g) traktorlar taʼminlash tizimiga ulanadigan kabinani isitish tizimi bilan jihozlanishi mumkin. Kabinani isitish tizimi bilan jihozlashga faqat u yongʻinga chidamli boʻlsa va taʼminlash tizimining normal ishlashiga taʼsir qilmasa, ruxsat etiladi;

d) taʼminlash tizimining hech qanday elementi, shu jumladan taʼminlash tizimi qurilmasining bir qismi boʻlib hisoblangan har qanday himoya qurilmasi (materiali) traktorning tashqi gabarit oʻlchamlaridan tashqariga chiqmasligi kerak;

e)taʼminlash tizimining hech qanday tarkibiy qismlari dvigatelning ishlatilgan gazlarni chiqarish tizimidan yoki shunga oʻxshash boshqa issiqlik manbasidan 100 mm dan kam masofada joylashtirilmasligi kerak, agar bunday taʼminlash tizimining tarkibiy qismlari tegishli issiqlik himoyasi kojuxi bilan taʼminlanmagan boʻlsa;

j) taʼminlash tizimi quyidagi jihozlarga ega boʻlishi kerak:

ballon(lar);

manometr yoki yoqilgʻi sathi koʻrsatkichi;

saqlagich qurilmasi (maʼlum bir haroratda ishga tushiriladi);

ballonning avtomatik klapani;

qoʻlda boshqariladigan klapan;

bosim regulatori;

gaz yetkazib berish regulatori;

cheklovchi qurilma;

gaz-havo aralashtirgich;

toʻldirish bloki yoki qismi;

elektron boshqaruv bloki (elektron tizimlar uchun);

egiluvchi va qattiq yoqilgʻi oʻtkazuvchi quvurlar;

armatura;

z) qoʻshimcha avtomatik klapan bosim regulatori bilan bir qism qilib yasalgan boʻlishi mumkin. Yoqilgʻi oʻtkazuvchi quvurlarda bosim regulatoridan yoʻl qoʻyiladigan eng yaqin boʻlgan masofada qoʻshimcha avtomatik klapan oʻrnatilishi mumkin;

i) ballon boshqa metall yuzalar bilan hech qanday kontakt boʻlmaydigan tarzda oʻrnatiladi, ballon(lar)ning mahkamlovchi qismlar bilan kontakt qilishi bundan mustasno;

k) traktor foydalanishga tayyor boʻlganda gaz balloni va tayanch yuza (yer) orasidagi masofa kamida 200 mm boʻlishi kerak.

l) avtomatik klapan bevosita har bir ballonga oʻrnatiladi.

Ballonning avtomatik klapani shunday tarzda ishga tushib ketishi kerakki, bunda oʻt oldiruvchi kalitning holatidan qatʼi nazar, dvigatel oʻchirilganda yoqilgʻi uzatilishi toʻxtashi va dvigatel ishlamayotganda yopiq holatda qolishi kerak. Diagnostik maqsadlarida ikki soniya kechikishga ruxsat beriladi;

m) cheklash moslamasi yoqilgʻi ballon(lar)ining avtomatik klapaniga oʻrnatiladi;

n) qoʻlda boshqariladigan klapan ballonga mahkam qilib oʻrnatiladi va avtomatik klapanga joylashtirilgan boʻlishi mumkin;

o) yoqilgʻi oʻtkazuvchi qattiq quvurlar choksiz, zanglamaydigan yoki korroziyaga qarshi qoplamali poʻlat materialdan tayyorlangan boʻlishi kerak;

p) qattiq va egiluvchan yoqilgʻi oʻtkazish quvurlari tebranish yoki tashqi yuklama taʼsiriga duchor boʻlmaydigan tarzda mahkamlanishi kerak. Mahkamlash nuqtasida, egiluvchan yoki qattiq yoqilgʻi oʻtkazish quvurlari metall qismlar bilan har qanday kontakt boʻlmaydigan tarzda oʻrnatilishi kerak. Egiluvchan yoki qattiq yoqilgʻi oʻtkazish quvurlari domkrat oʻrnatiladigan nuqtalar joyida joylashtirilmasligi kerak. Ochiq joylarda yoqilgʻi quvurlari himoya materiali bilan qoplangan boʻlishi kerak;

r) kavsharlangan yoki payvandlangan ulanishlar, shuningdek, tiraluvchi gaykalik tishli birikmalar bilan rezbali ulanishlarga ruxsat berilmaydi. Ulanishlar soni eng kam boʻlishi kerak. Barcha ulanishlar tekshirish uchun qulay joylarda boʻlishi kerak;

s) toʻldirish bloki traktorning tashqi tomonida yoki dvigatel boʻlinmasida joylashgan boʻlishi kerak. Toʻldirish moslamasining mahkamlanishi uning aylanib ketishini oldini olishi hamda uni loy va namlikdan himoyalanishini taʼminlashi kerak;

t) elektr uskunalar tizimi ortiqcha yuklanishlardan himoyalangan boʻlishi kerak.

Elektr ulanishlar va elektr uskunalari elementlarining konstruksiyasi elektr uchquni hosil boʻlishining oldini olishni taʼminlashi kerak.

56-bob. Elektromagnit moslashuvchanlikka qoʻyiladigan talablar

158. T, S, R va S toifalardagi transport vositalari milliy standart, ISO 14982 yoki BMTning 10-son qoidasi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

57-bob. Yoritish, yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari va yorugʻlik manbalariga qoʻyiladigan talablar

159. T va S toifalardagi transport vositalarida chiroq va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari BMTning qoidalarida bayon qilingan barcha talablarga muvofiq oʻrnatiladi.

160. R toifadagi transport vositalarida oʻrnatiladigan chiroq va yorugʻlik signalizatsiya qurilmalari uchun lampalar, gaz razryadli lampalar va LED BMTning 37, 99 va 128-son qoidalarida bayon qilingan barcha talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

161. R va S toifalardagi transport vositalarida chiroq va yorugʻlik signalizatsiyasi qurilmalari BMT qoidalarida O toifadagi transport vositalari uchun belgilangan barcha talablarga muvofiq oʻrnatiladi.

162. Old yoritishning adaptiv tizimi konstruksiyasi turi BMTning 123-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

163. Qurilmadan nurlanayotgan yorugʻlik rangi BMTning 48-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

164. Sekin harakatlanuvchi transport vositasining orqa tanituvchi va orqa toʻxtash belgilari BMTning 69-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

165. Uzoqni va yaqinni yorituvchi faralar BMTning 1, 8, 20, 98, 112 va 113-son qoidalariga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

166. Old tumanga qarshi faralar BMTning 19-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

167. Orqaga yurish fonari, manyovrlovchi fonarlar BMTning 23-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

168. Burilishni koʻrsatuvchilar (povorotnik) BMTning 6-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

169. Toʻxtash signallari, old gabarit chiroqlar, orqa gabarit chiroqlar BMTning 7-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

170. Orqa tumanga qarshi faralar BMTning 38-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

171. Toʻxtash chiroqlari BMTning 77-son yoki 7-son qoidalariga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

172. Uchburchak boʻlmagan old, orqa va yon nurqaytargich BMTning 3-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

173. Orqa davlat raqami belgisi uchun yoritish qurilmalari BMTning 4-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

174. Yurish fonarlari BMTning 87-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

175. Burilish faralari BMTning 119-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

176. Tanitish belgilari BMTning 104-son qoidasiga asosan rasmiy tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalariga texnik reglamentga muvofiq qoʻyiladigan qoʻshimcha xavfsizlik talablariga 1-ILOVA

Rasmiy yorliqlarning namunalari

1. A namuna T1b toifadagi transport vositalari uchun:

SOFIA TRAKTOR WERKE

T1b

yeb*167/2013*01223

5DRH123UPAX000001

5 590 kg

A-l:2 390 kg

A-2:3 200 kg

T -l T -2 T -3 B -1 3 000 kg 4 000 kg 2 000 kg B -2 3 000 kg 4 000 kg 2 000 kg B -3 6 000 kg 8 000 kg 4 000 kg B -4 12 000 kg 15 000 kg 9 000 kg

2. B namuna A namunaga muqobil T1b toifadagi transport vositalari uchun:

SOFIA TRAKTOR WERKE

T1b

e6*167/2013*01223

5DRN123UPAX000001

5 590 kg

A-1.2 390 kg

A-2:3 200 kg

T -1 T -2 T -3 B -1 3 000 kg 4 000 kg 2 000 kg B -2 3 000 kg 4 000 kg 2 000 kg B -3 6 000 kg 8 000 kg 4 000 kg B -4 12 000 kg 15 000 kg 9 000 kg

3. C namuna 1 pogʻona C2a toifadagi transport vositasi uchun:

JEAN NICOLE TRACTORS Ltd

C2a 1 pogʻona

e3*167/2013*14863

ZFS159000AZ000055

820 kg

A-l: 366 kg

S-2: 454 kg P: 255 kPa

T -l T -2 T -3 B -1 1 000 kg 2 000 kg 1 000 kg B -2 1 000 kg 2 000 kg 1 000 kg B -3 2 000 kg 3 000 kg 2 000 kg B -4 4 000 kg 5 000 kg 4 000 kg

4. D namuna C namunaga muqobil 1 pogʻona C2a toifadagi transport vositasi uchun:

JEAN NICOLE TRACTORS Ltd

C2a 1 pogʻona

e3*167/2013*14863

ZFS159000AZ000055

820 kg

A-l: 366 kg

S-2: 454 kg P: 255 kPa

T -l T -2 T -3 B -1 1 000 kg 2 000 kg 1 000 kg B -2 1 000 kg 2 000 kg 1 000 kg B -3 2 000 kg 3 000 kg 2 000 kg B -4 4 000 kg 5 000 kg 4 000 kg

5. E namuna qattiq ulash qurilmasi bilan R2a toifadagi transport vositasi uchun:

REMORQUES HENSCHLER SA.

R2a

E12*167/2013*00053

YA9EBS3 7009000005

2 250 kg

A-0: 1 100 kg

A-l: 850 kg

A-2: 1 200 kg

T -l T -2 T -3 B -1 1 000 kg 1 000 kg 1 000 kg B -2 1 000 kg 1 000 kg 1 000 kg B -3 2 000 kg 2 000 kg 2 000 kg B -4 2 000 kg 2 000 kg 2 000 kg

6. F namuna E namunaga muqobil qattiq ulash qurilmasi bilan R2a toifadagi transport vositasi uchun:

REMORQUES HENSCHLER SA.

R2a

E12*167/2013*00053

YA9EBS3 7009000005

2 250 kg

A-0: 1 100 kg

A-l: 850 kg

A-2: 1 200 kg

T -1 T -2 T -3 B -1 1 000 kg 1 000 kg 1 000 kg B -2 1 000 kg 1 000 kg 1 000 kg B -3 2 000 kg 2 000 kg 2 000 kg B -4 2 000 kg 2 000 kg 2 000 kg

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalariga texnik reglamentga muvofiq qoʻyiladigan qoʻshimcha xavfsizlik talablariga 2-ILOVA

Transport vositasi toifasiga bogʻliq ravishda texnik ruxsat etilgan yukli eng yuqori massa va oʻqqa nisbatan ruxsat etilgan yukli eng yuqori massa

Transport vositasi toifasi Oʻqlar soni Ruxsat etilgan eng yuqori massa Oʻqqa nisbatan ruxsat etilgan eng yuqori massa yetakchi oʻq (t) yetakchi boʻlmagan oʻq(t) T1, T2, T4.1, T4.2 2 18 (yuklangan) 11,5 10 3 24 (yuklangan) 11,5 ( d ) 10 ( d ) T1 4 yoki undan ortiq 32 (yuklangan) ( s ) 11,5 ( d ) 10 ( d ) T3 2 yoki 3 0,6 (yuklanmagan) ( a ) ( a ) T4.3 2, 3 yoki 4 10 (yuklangan) ( a ) ( a ) S qoʻllanilmaydi 32 qoʻllanilmaydi qoʻllanilmaydi R 1 qoʻllanilmaydi 11,5 10 2 18 (yuklangan) 11,5 ( b ) 3 24 (yuklangan) 11,5 ( b ) 4 yoki undan ortiq 32 (yuklangan) 11,5 ( b ) S 1 qoʻllanilmaydi 11,5 10 2 18 (yuklangan) 11,5 ( b ) 3 24 (yuklangan) 11,5 ( b ) 4 yoki undan ortiq 32 (yuklangan) 11,5 ( b ) ( a ) T3 va T4.3 toifadagi transport vositalari uchun oʻqlarga cheklov oʻrnatish shart emas, chunki ular oʻzining taʼrifi boʻyicha yukli va/yoki yuksiz ruxsat etilgan eng massaga cheklovlarga ega. ( b ) milliy standartlar bilan ruxsat etilgan oʻlchamlar hamda xalqaro tashishda ruxsat etilgan eng yuqori ogʻirlik, tegishli qiymatdagi ruxsat etilgan massa yigʻindisi barcha oʻqlarning ogʻirlik yigʻindilari hisoblanadi. ( s ) agar ikkita yetakchi oʻqli shinalar va pnevmatik osma bilan jihozlangan boʻlsa yoki agar har bir yetakchi oʻq ikkitali shinalar bilan jihozlangan va har bir oʻqning eng yuqori ogʻirligi 9,5 tonnadan oshmasa. ( d ) tegishli qiymatdagi oʻqlarning eng yuqori ruxsat etilgan yigʻindi massasi 96/53/EC-son direktivaning I-ilovasi 3.5-bandida koʻrsatilgan barcha oʻqlar ogʻirligining yigʻindisiga teng.

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalariga texnik reglamentga muvofiq qoʻyiladigan qoʻshimcha xavfsizlik talablariga 3-ILOVA

Dvigatellarning chiqit darajalari uchun chegaralangan chiqit qiymatlari

1-jadval Chiqitlar darajasi Quvvat diapazoni Traktor dvigatelining foydali quvvati (P), Uglerod oksidi, SO Uglevodorod, NS Azot oksidi, NOx Qattiq zarralar, PM kVt g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h Stage II E 130 ≤ R ≤ 560 3,5 1,0 6,0 0,2 F 66 ≤ R < 130 5,0 1,0 6,0 0,3 G 37 ≤ P <66 5,0 1,3 7,0 0,4 D 18 ≤ R < 37 5,5 1,5 8,0 0,8 Uglevodorod va azot oksidi yigʻindisi, (NC+ N Ox) Stage III A H 130 ≤ P ≤ 560 3,5 4,0 0,2 I 66 ≤ P < 130 5,0 4,0 0,3 J 37 ≤ R < 66 5,0 4,7 0,4 K 18 ≤ R < 37 5,5 7,5 0,6 Stage III B L 130 ≤ R ≤ 560 3,5 0,19 2,0 0,025 M 66 ≤ R < 130 5,0 0,19 3,3 0,025 N 56 ≤ R < 66 5,0 0,19 3,3 0,025 P 37 ≤ R < 56 5,0 Uglevodorod va azot oksidi yigʻindisi, (NC+ N Ox) — 4,7 0,025 Stage IV Q 130 ≤ R ≤ 560 3,5 0,19 0,4 0,025 R 56 ≤ R < 130 5,0 0,19 0,4 0,025

NRE toifasidagi dvigatellar uchun Stage V darajasi uchun chegaralangan chiqit qiymatlari

2-jadval Chiqitlar darajasi Quvvat diapazoni Oʻt olish turi CO HC NOx Qattiq ifloslantiruvchi moddalar, PM mass Qattiq zarralar, PN A kVt g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h g/kVt · h Stage V 0 < R < 8 siqilishdan oʻt olish 8,00 (NC+ N OX ≤ 7,50) 0,40 1 - 1,10 Stage V 8 ≤ R < 19 6,60 (NC+ N OX ≤ 7,50) 0,40 - 1,10 Stage V 19 ≤ R < 37 5,00 (NC+ N OX ≤ 4,70) 0,015 1x10 12 1,10 Stage V 37 ≤ R < 56 5,00 (NC+ N OX ≤ 4,70) 0,015 1x10 12 1,10 Stage V 56 ≤ R < 130 barchasi 5,00 0,19 0,40 0,015 1 x10 12 1,10 Stage V 130 ≤ R ≤ 560 3,50 0,19 0,40 0,015 1x 10 12 1,10 Stage V R > 560 3,50 0,19 3,50 0,045 - 6,00 1 0,60 qoʻl bilan oʻt oldiriladigan, havo bilan sovitiladigan va bevosita purkash bilan boʻlgan dvigatellar uchun.

Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentga 3-ILOVA

Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi mashinalarining xavfsizlik talablari

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Xavfsizlik talablari inson hayoti va sogʻligʻini muhofaza qilish, mol-mulkini himoya qilish, atrof-muhitni, hayvonlar hayoti va sogʻligʻini saqlash, isteʼmolchilarni chalgʻituvchi harakatlarning oldini olish maqsadida mashinalarni ishlab chiqarish, oʻrnatish, ishga tushirish, ishlatish, saqlash, tashish, sotish va utilizatsiya qilishda ularga qoʻyiladigan minimal xavfsizlik talablarini belgilaydi.

2. Ushbu talablarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

avariya — mashinalarning buzilishi yoki shikastlanishi, ulardan foydalanish jarayonida nazorat qilib boʻlmaydigan portlash va (yoki) xavfli va zararli moddalar otilib chiqishining yuzaga kelishi;

ishdan chiqish — loyihalashtirishda konstruktiv buzilishlar, belgilangan ishlab chiqarish yoki taʼmirlash jarayoniga amal qilmaslik, foydalanish boʻyicha qoidalar yoki qoʻllanmani (yoʻriqnomani) bajarmaslik oqibatida mashina va (yoki) uskunaning ishga yaroqlilik holatidagi buzilishlardan iborat boʻlgan hodisa;

ishlab chiquvchi (loyihachi) — yangi turdagi mashinalarni yaratuvchi, tajriba namunasini va tajriba namunasi uchun texnik hujjatlarni ishlab chiquvchi jismoniy yoki yuridik shaxslar;

qishloq xoʻjaligi mashina-traktor agregati — tirkama, yarim tirkama yoki oʻrnatiladigan mashina (yoki mashinalar) bilan koʻchma energetika vositasi bilan birikuvni ifodalaydigan va texnologik qishloq xoʻjaligi operatsiyalarini bajarish uchun moʻljallangan majmua;

mashina — kamida bir qismi yoki bitta uzeli tegishli yuritmalar, boshqaruv zanjirlari va energiya manbalari yordamida harakatga keladigan, aniq maqsadda qoʻllash uchun birlashtirilgan (materiallarga ishlov berish, ularni qayta ishlash, koʻchirish yoki qadoqlash) oʻzaro bogʻliq qismlar yoki uzellar qatori;

mashinadan maqsadli foydalanish — mashinadan ishlab chiqaruvchi tomonidan foydalanish hujjatlarida belgilangan maqsadda foydalanish;

ruxsat etilgan xavf — ishlab chiqaruvchining texnik-iqtisodiy imkoniyatidan kelib chiqqan holda mahsulotning siklli jarayonini barcha bosqichlarida taʼminlanishi lozim boʻlgan xavfsizlik darajasiga mos mashinalardan foydalanish davomida yuzaga keladigan xavfning qiymati;

tizim — talab etilgan funksiyalarni bajarish uchun konstruktiv va (yoki) funksional jihatdan birlashtirilgan mashinalar majmui;

tizimni ishlab chiquvchi (loyihachi) — mashinalar tizimlari (ishlab chiqarish jarayoni bilan oʻzaro bogʻlangan texnologik liniyalar) uchun loyiha hujjatlarini yaratish jarayonini amalga oshiruvchi jismoniy yoki yuridik shaxslar;

xavf — inson hayoti va sogʻligʻiga, mol-mulkiga, atrof-muhitga, hayvon va oʻsimliklar hayoti va sogʻligʻiga yetkazilishi mumkin boʻlgan zarar manbai;

xavfli ishdan chiqish — oqibatlari inson hayoti yoki sogʻligʻiga, mol-mulkiga, atrof-muhitga, hayvon va oʻsimliklar hayoti va sogʻligʻiga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan mashina va (yoki) uskunalarning ishdan chiqishi;

xavfsizlik asosnomasi — mashinalarga siklli jarayonning barcha bosqichlarida ilova qilinadigan va mukammal taʼmirdan chiqarilishi, keyingi ekspluatatsiya bosqichida xavfni baholash natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan toʻldiriladigan xavf tahlili, shuningdek, xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha minimal zarur choralar toʻgʻrisidagi konstruktorlik, ekspluatatsion, texnologik maʼlumotlarini oʻz ichiga olgan hujjat;

xavf-xatar — zarar yetkazish ehtimoli va bu zararning inson hayoti yoki sogʻligʻi, mol-mulki, atrof-muhit, hayvonlar va oʻsimliklarga salbiy oqibatlari birikmasi;

chegaraviy holat — mashinadan keyinchalik foydalanish imkoni boʻlmagan yoki maqsadga muvofiq boʻlmagan yoxud ularning ishga yaroqlilik holatini qayta tiklash imkoni boʻlmagan holat.

2-bob. Ishlab chiqish (loyihalashtirish) davrida mashinalarning xavfsizligini taʼminlash

3. Mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish) davrida siklli jarayonning barcha bosqichlarida mumkin boʻlgan xavflar identifikatsiya qilinishi kerak.

4. Identifikatsiya qilingan xavf turlari uchun xavf tajriba va ekspertiza yoʻli bilan yoki aynan shunga oʻxshash mashinalardan foydalanish maʼlumotlari boʻyicha baholash orqali hisoblanishi kerak.

5. Ishlab chiqish (loyihalashtirish) davrida mashina uchun joiz boʻlgan xavf aniqlanishi va belgilanishi kerak. Bunda belgilangan xavfga mos keladigan xavfsizlik darajasi quyidagilar bilan taʼminlanadi:

ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarining toʻliqligi;

belgilangan tartibda tekshirilgan usullarga asoslangan zarur hisob-kitoblar va sinovlarni amalga oshirish;

koʻrsatkichlari va foydalanish sharoitlariga bogʻliq holda mashinalarning alohida turlarida ishlatiladigan materiallar va moddalarni tanlash;

ishlab chiquvchi (loyihachi) tomonidan chegaraviy holatlarning mezonlari belgilanishi;

mashinadan notoʻgʻri foydalanish bilan bogʻliq barcha xavflarni aniqlash;

mashinadan foydalanishni cheklash.

6. Agar baholangan xavf ruxsat etilgan chegaradan yuqori boʻlsa, uni kamaytirish uchun mashinaning loyihasi oʻzgartirilishi kerak. Bunda mashinaning barcha ish rejimlariga xodimlarning aralashuviga yoʻl qoʻyilmaydi (foydalanish boʻyicha qoʻllanmada (yoʻriqnomada) nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno).

7. Loyihani oʻzgartirish orqali mashinaning ruxsat etilgan xavfni belgilaydigan texnik tavsiflariga erishish imkoni boʻlmasa, shuningdek, iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq kelmasa, unda foydalanish boʻyicha qoʻllanmada (yoʻriqnomada) ushbu mashinadan foydalanishni cheklaydigan choralar yoki xavfsizlikni taʼminlash choralari koʻrilishi zarurligi toʻgʻrisida ogohlantiruvchi maʼlumotlar koʻrsatiladi.

8. Mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish) davrida fizik omillar darajalari (shovqin, lokal va umumiy vibratsiya, elektromagnit maydonlar darajasi), shuningdek, undan foydalanish vaqtida xavfsizlikni taʼminlovchi xavfli va zararli moddalarni chiqarish darajasi belgilanishi kerak.

9. Ishlab chiqish (loyihalashtirish) davrida mashinaning xavfsizlik asosnomasi ishlab chiqilishi kerak.

Mashinaning xavfsizlik asosnomasini asl nusxasi ishlab chiquvchi (loyihachi)da, nusxalari mashinani ishlab chiqaruvchida hamda mashinani ishlatadigan tashkilotda saqlanadi.

10. Foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)ni ishlab chiqish mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish)ning ajralmas qismi hisoblanadi va quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

mashinaning konstruksiyasi, ishlash prinsipi, tavsif (xususiyat)lari haqidagi maʼlumot;

mashinani oʻrnatish yoki yigʻish, sozlash yoki rostlash, texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash boʻyicha yoʻriqnomalar;

mashinani foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)lar va mashinadan foydalanish paytida rioya etilishi shart boʻlgan xavfsizlik talablari, shu jumladan, ishga tushirish, maqsadli foydalanish, texnik xizmat koʻrsatish, barcha turdagi taʼmirlash, davriy diagnostika, sinov, tashish, qadoqlash, konservatsiya qilish va saqlash shartlari;

xavfli ishdan chiqishlar roʻyxati, xodimlarning hodisa yoki avariyaga olib kelishi mumkin boʻlgan xato harakatlari;

mashinaning xavfli ishdan chiqish, hodisa yoki avariya holatlari yuz berganda, xodimlarning harakatlari;

chegaraviy holatlar mezonlari;

mashinani foydalanishdan chiqarish va utilizatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalar;

xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning malakasi toʻgʻrisida maʼlumot.

11. Agar mashina professional boʻlmagan foydalanuvchi tomonidan ishlatishga moʻljallangan boʻlsa, foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da bunday foydalanuvchining bilimi, koʻnikmasi va tajribasi hisobga olinishi kerak.

3-bob. Ishlab chiqarish, saqlash, tashish, ishlatish va utilizatsiya qilish vaqtida mashinalarning xavfsizligini taʼminlash

12. Mashinani ishlab chiqarishda uning loyihalashtirish hujjatlari va xavfsizlik talablariga muvofiqligi taʼminlanishi kerak.

13. Mashinani ishlab chiqarishda ishlab chiqaruvchi loyihalashtirish hujjatlari bilan belgilangan barcha xavfsizlik talablarini bajarishi kerak, shuningdek, xavfsizlik bilan bogʻliq boʻlgan barcha texnologik jarayonlarning bajarilishini nazorat qilish imkoniyatini yaratishi lozim.

14. Mashinani ishlab chiqarishda loyihalashtirish hujjatlarida nazarda tutilgan sinovlar oʻtkazilishi kerak.

15. Mashina mazkur Xavfsizlik talablariga muvofiq loyihalashtirish hujjatlari bilan belgilangan xavfsizlik talablari qoʻllaniladigan texnologik jarayonlar va boshqaruv tizimlari hisobga olingan holda ishlab chiqarilishi lozim. Ishlab chiqaruvchi uni muomalaga chiqarishdan oldin mashinaning xavf boʻyicha baholanishini amalga oshirishi kerak.

16. Mashinani ishlab chiqarishda loyihalashtirish hujjatlaridan chetga chiqishlar ishlab chiquvchi (loyihachi) bilan kelishilgan holda boʻlishi kerak. Kelishilgan loyiha hujjatlari boʻyicha ishlab chiqarilgan mashinadan foydalanish xavfi ishlab chiquvchi (loyihachi) tomonidan belgilangan ruxsat etilgan xavfdan yuqori boʻlmasligi shart.

17. Mashinani ishlab chiqaruvchi mashinani ishlatish uchun foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma) bilan taʼminlashi shart.

18. Mashinada xavf turlari toʻgʻrisida aniq va oʻchirilmaydigan ogohlantirish xabarlari yoki belgilar boʻlishi kerak.

19. Mashinada quyidagilarni oʻz ichiga olgan va aniq oʻqiladigan hamda oʻchirilmaydigan identifikatsiya yozuvi boʻlishi kerak:

ishlab chiqaruvchining nomi va (yoki) savdo belgisi;

mashinaning nomi (turi, markasi, rusumi (agar mavjud boʻlsa)) belgilanishi;

ishlab chiqarilgan oy va yil.

20. Ushbu Xavfsizlik talablarining 19-bandida keltirilgan maʼlumotlarni mashinaga joylashtirish imkoni boʻlmasa, u holda ular ushbu mashinaga biriktirilgan foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da koʻrsatiladi. Bu holatda ishlab chiqaruvchining nomi va (yoki) uning tovar belgisi, mashinaning nomi va belgilanishi (turi, markasi, rusumi (agar mavjud boʻlsa)) qadoqlarda koʻrsatilishi kerak.

21. Mazkur Xavfsizlik talablarining 19-bandida koʻrsatilgan maʼlumotlar foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da boʻlishi kerak. Bundan tashqari, foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da ishlab chiqaruvchining nomi (yoki uning vakili), import qiluvchi hamda ular bilan bogʻlanish aloqasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar boʻlishi kerak.

22. Foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma) davlat tilida va boshqa tillarda tayyorlanadi. Foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma) qogʻoz shaklida boʻladi. Bunga elektron tashuvchida tezkor hujjatlar toʻplami ilova qilinishi mumkin.

23. Mashinalar uchun ishlatiladigan qadoqlash materiallari va moddalari xavfsiz boʻlishi kerak.

24. Mashinalar hamda ularning boʻlinmalari va qismlari ishlab chiqish (loyihalashtirish) va foydalanish hujjatlarida nazarda tutilgan xavfsizlik talablariga rioya qilingan holda tashiladi va saqlanadi.

25. Mashinaga foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)ning texnik xizmat koʻrsatish yoki taʼmirlash dasturida belgilangan talablarga rioya qilgan holda texnik xizmat koʻrsatiladi, taʼmirlanadi va tekshiriladi.

26. Mashinani taʼmirlash paytida yuzaga keladigan konstruktiv oʻzgarishlar ishlab chiquvchi (loyihachi) bilan kelishilgan holda boʻlishi kerak.

27. Mashina mukammal taʼmirdan chiqarilgandan soʻng unda ruxsat etilgandan yuqori xavf boʻlmasligi uchun xavf baholanishi kerak. Agar zarurat boʻlsa, qabul qilinadigan xavf qiymatlariga erishish uchun texnik va tashkiliy chora-tadbirlar ishlab chiqiladi.

28. Loyihalashtirish hujjatlari talablariga javob bermaydigan taʼmirlangan mashina uchun tashkilotda qabul qilingan texnologik jarayonlar va boshqaruv tizimlari hisobga olingan holda xavfsizlik asosnomasida belgilangan xavf qiymatlarini bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqilishi kerak.

29. Foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da mashinani xavfsiz holatda utilizatsiya qilish boʻyicha tavsiyalar belgilanishi lozim.

30. Mashina foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da belgilangan resursga yoki belgilangan xizmat muddatiga yetgandan keyin, undan boshqa maqsadda foydalanishning oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar belgilanishi kerak.

4-bob. Mashinalarga qoʻyiladigan asosiy xavfsizlik talablari

31. Ishlab chiqaruvchi tomonidan taqdim etilgan sharoitlar xodimlarni xavf ostiga qoʻymasdan mashinani tartibga solish va unga texnik xizmat koʻrsatish mumkin boʻlishi kerak.

32. Mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish) va ishlab chiqarish uchun masʼul boʻlgan shaxslar:

xavfni bartaraf etishi yoki kamaytirishi;

xavfdan himoya qilish uchun choralar koʻrishi;

himoya choralari haqida isteʼmolchilarni xabardor qilishi, maxsus tayyorgarlik talab qilinganligini koʻrsatishi va texnik himoya choralariga boʻlgan ehtiyojni aniqlashi kerak.

33. Mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish) va ishlab chiqarish jarayonida, shuningdek, foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)ni ishlab chiqish vaqtida mashinaning ishlashida yoʻl qoʻyiladigan xavf hisobga olinishi kerak.

34. Notoʻgʻri ishlash natijasida xavfning yuzaga kelishi ehtimoli boʻlsa, mashinani loyihalashtirishda bunday xavfning oldi olinishi kerak. Agar buning imkoni boʻlmasa, foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da isteʼmolchi eʼtiborini ushbu holatlarga qaratish kerak.

35. Mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish) va ishlab chiqarish jarayonida ergonomik tamoyillardan foydalangan holda xodimlarga noqulaylikni hamda ularning charchashi va psixologik zoʻriqishini eng past darajasiga tushirish kerak.

36. Mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish) va ishlab chiqarish jarayonida shaxsiy himoya vositalaridan foydalanishda operator harakatlariga qoʻyilgan cheklovlar hisobga olinishi kerak.

37. Mashinadan texnik xizmat koʻrsatish va moʻljallangan vazifasi boʻyicha foydalanilayotganda xavfsiz ishlashi uchun ular zarur qurilma va vositalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

38. Mashinani ishlab chiqarish jarayonida ishlatiladigan xomashyo, material va moddalar inson hayoti yoki sogʻligʻiga, mol-mulkiga, atrof-muhitga, hayvonlarga tahdid solmasligi kerak. Suyuqlik va gazlardan foydalanish bilan bogʻliq xavf-xatarlarning oldini olishi kerak.

39. Mashinaning xavfsiz ishlashi uchun qoʻshimcha yoritish jihozlari bilan taʼminlangan boʻlishi kerak. Tez-tez tekshirish, sozlash va texnik xizmat koʻrsatishni talab qiladigan mashinaning ichki qismlari va joylari xavfsizlikni taʼminlash uchun yoritilgan boʻlishi kerak. Mashinani ishlatganda soyali joylar, xalaqit beruvchi, koʻzni qamashtiruvchi va nur hosil qiluvchi maydonlar hosil boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik kerak.

40. Mashina yoki uning har bir qismi xavfsiz va buzilmasdan saqlanishi, yetarlicha barqarorlikka ega boʻlishi uchun qadoqlangan boʻlishi kerak.

41. Agar mashina yoki uning turli qismlari ogʻirligi, kattaligi yoki shakli ularni qoʻlda koʻchirish imkonini bermasa, mashina yoki uning har bir qismi:

koʻtarish uchun qurilma bilan jihozlangan boʻlishi;

standart koʻtarish uskunalarini qoʻllash mumkin boʻlgan konfiguratsiya mavjud boʻlishi kerak.

42. Agar mashina yoki uning bir qismi qoʻlda harakatlanadigan boʻlsa, uning harakatlanishi yengil boʻlishi yoki koʻtarish moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

Ishlash vaqtida zarur boʻlgan asboblar, buyumlar va butlovchi qismlarni xavfsiz joylashtirish uchun maxsus joylar bilan taʼminlanishi lozim.

43. Barcha belgilangan ish rejimlarida va sharoitlarida nazarda tutilgan barcha tashqi taʼsirlar holatida mashinaning boshqarish tizimlarini ishlash xavfsizligi taʼminlangan boʻlishi kerak.

Boshqaruv tizimlarining xatoliklari va xodimlar tomonidan nazorat tadbirlarining buzilishi oqibatida xavfli vaziyatlar yuzaga kelishining oldi olinishi kerak.

Ish rejimini avtomatik boshqarish vositalari yoki operatsion rejimning buzilishi oqibatida mashinaning boshqaruv tizimlarini xavfli vaziyatga olib kelishi ehtimoli boʻlsa, ish rejimini nazorat qilish va kuzatishning murakkabligiga qarab, mashina avtomatik toʻxtatish vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

44. Mashinani boshqarish tizimlari xavfli vaziyatlarga olib keladigan mashinaning nosozligi toʻgʻrisidagi ogohlantiruvchi vositalarni va boshqa vositalarni oʻz ichiga olgan boʻlishi kerak.

Mashinaning nosozligi toʻgʻrisidagi ogohlantiruvchi vositalar xatosiz, ishonchli va xodimlar tomonidan tezkor qabul qilinadigan boʻlishi kerak.

45. Mashinaning boshqaruv elementlari:

oson foydalaniladigan va ajralib turadigan, mashinani ishlatishga aloqador yozuvli belgilar joylashtirilgan yoki boshqa usul bilan ifodalangan;

mustahkam, ishonchli va aniq manipulyatsiyasi taʼminlanadigan tarzda ishlab chiqilgan va joylashtirilgan;

koʻchirish uchun zarur boʻlgan harakat, ishlatish ketma-ketligi, chastotasi va funksiyalarning ahamiyatiga koʻra joylashtirilgan;

shakli va kattaligi, ushlash (barmoqlar, choʻtka) yoki bosish (qoʻl barmogʻi, kaft, oyoq) uslubiga mos keladigan qilib yasalgan boʻlishi kerak.

Boshqaruv elementlari xavfli zonadan yoki nazoratdan tashqarida joylashgan boʻlsa, funksional maqsadli xavfli hududda xodimlar boʻlishini talab qiladi va qoʻshimcha xavfsizlik choralari koʻriladi.

46. Agar bir nazorat organining boshqarilishida bir necha xil harakatlar nazarda tutilgan boʻlsa, bajarilgan harakat nazorat vositalari tomonidan koʻrsatilishi va tekshirilishi kerak.

47. Mashinani ishga tushirish, shuningdek, toʻxtatilgandan keyin qayta ishga tushirish (toʻxtash sababidan qatʼi nazar) faqat boshqaruvni boshlash nazorati tomonidan amalga oshirilishi kerak. Agar toʻxtatilgandan keyin qayta ishga tushirish ushbu rejimda nazarda tutilgan boʻlsa, ushbu talab avtomatik rejimda ishlaydigan ishlab chiqarish uskunalarini qayta ishga tushirishga taalluqli emas.

Agar mashina tizimida tizimni yoki uning alohida qismlarini ishga tushiruvchi bir nechta boshqaruv apparati mavjud boʻlsa va ulardan foydalanish ketma-ketligining buzilishi natijasida xavfli vaziyatlarni yuzaga kelishi ehtimoli boʻlsa, mashina boshqaruvi buzilishining oldini oluvchi qurilmalar oʻrnatilishi kerak.

48. Mashinaning har bir tizimida boshqarish vositasi oʻrnatilgan boʻlishi kerak, uning yordamida toʻliq xavfsiz tarzda toʻxtash mumkin. Mashinani toʻxtatish tizimi ishni boshlash tizimidan ajralgan holda yaqqol koʻrinishga ega boʻlishi zarur.

Mashina toʻxtatilgandan soʻng, agar energiya manbalarining uzilishi xavfli holatga olib kelmasa, mashinaning qoʻzgʻalish qismlaridan energiya manbai uzilishi kerak. Mashinaning nazorat tizimlari (qoʻlda boshqariladigan koʻchma mashinalar bundan mustasno) favqulodda tormoz va favqulodda toʻxtash (oʻchirish) vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak, agar bu tizimlardan foydalanish xavfni kamaytirishi yoki oldini olishi mumkin boʻlsa.

49. Favqulodda toʻxtash nazorati tugmasi:

aniq identifikatsiya qilinadigan va osonlik bilan kirish imkoniga ega boʻlishi;

mashinani xavf tugʻdirmasdan tezda toʻxtatishi;

u faollashtirilgandan soʻng foydalanuvchi tomonidan asl holatga qaytarilgunga qadar toʻxtash joyiga toʻgʻri keladigan holatda boʻlishi;

mashinani ishga tushirmasdan asl holatiga qaytarishi;

rangi qizil boʻlishi va boshqa boshqaruv tugmalaridan shakli va hajmi jihatdan farq qilishi lozim.

50. Mashina tizimini nazorat qilishda tizim qismlarining birgalikda ishlashi natijasida bir qismi ishdan chiqqan taqdirda, xavf yuzaga kelishining oldini olishi kerak.

Mashina tizimini boshqarishda zarurat boʻlganda, xodimlarga tizimning boshlanishini toʻsib qoʻyish, shuningdek, uni toʻxtatish imkonini berishi kerak.

51. Mashina tizimining boshqaruv paneli xodimga xavfli hududlarda xodimlar yoki boshqa shaxslar yoʻqligini kuzatish imkonini berishi kerak. Xodimlar yoki boshqa shaxslar xavfli hududda boʻlganda, mashina tizimining ishlashini nazorat qilishi kerak. Mashinani ishga tushirishdan oldin ogohlantirish signali berilishi kerak, uning davomiyligi xavfli hududdagi shaxslarga hududni tark etish yoki tizimni ishga tushirishning oldini olish imkonini beradi.

Mashina tizimining boshqaruv paneli tizimning biror-bir qismini ishlashini buzilishi haqidagi axborotni aks ettirish vositasi, shuningdek, tizimning favqulodda toʻxtashi (oʻchirilishi) va (yoki) uning alohida qismlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

52. Agar mashinani boshqarishda ish rejimi kaliti mavjud boʻlsa, uning har bir pozitsiyasi faqat bitta ish rejimiga mos kelishi va xavfsiz tarzda oʻrnatilishi kerak.

53. Agar mashinaning muayyan ish rejimida xodimni himoya qilish talab etilsa, unda quyidagi rejimlarni ishlatish kerak:

avtomatik boshqaruvni blokirovka qilish qobiliyati;

tizimli elementlarning harakatini boshqarishda doimiy ravishda kuch ishlatish bilan;

agar ularning ishlashi xodimga xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan taqdirda, mashinaning ishlashini toʻxtatish;

tanlangan rejimni amalga oshirishda ishtirok etmaydigan mashina qismlarining ishlashini istisno qilish;

tanlangan rejimni amalga oshirishda ishtirok etuvchi mashina qismlarining harakat tezligini kamaytirish.

54. Tanlangan nazorat rejimi boshqa barcha nazorat rejimlaridan ustun turishi kerak, favqulodda toʻxtash bundan mustasno.

55. Elektr taʼminotining toʻliq yoki qisman uzilishi va keyinchalik uni qayta tiklash, shuningdek, elektr taʼminotini boshqarish sxemasining shikastlanishi xavfli holatlarga, shu jumladan:

elektr taʼminotini tiklash vaqtida mashinaning oʻz-oʻzidan ishga tushishiga;

ancha oldin berilgan toʻxtash buyrugʻini bajarilmasligiga;

mashinaning harakatlantiruvchi qismlarini va (yoki) jihoz va moslamalarni, ish qismlarini, ularga biriktirilgan asboblarni tushirish va uloqtirishga;

himoya vositalarining samaradorligini kamaytirishga olib kelmasligi kerak.

56. Mashinaning nazorat sxemasidagi buzilish (nosozlik yoki shikastlanish) xavfli vaziyatlarga, shu jumladan:

elektr taʼminotini tiklash vaqtida mashinaning oʻz-oʻzidan ishga tushishiga;

ancha oldin berilgan toʻxtash buyrugʻini bajarilmasligiga;

mashinaning harakatlantiruvchi qismlarini va (yoki) jihoz va moslamalarni, ish qismlarini, ularga biriktirilgan asboblarni tushirish va uloqtirishga;

himoya vositalarining samaradorligini kamaytirishga olib kelmasligi kerak.

57. Mashina moʻljallangan ish sharoitida barqaror boʻlishi, uni kutilmaganda agʻdarilish, qulash yoki harakatlanish xavfisiz ishlashi taʼminlanishi kerak.

Foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da tegishli qotirishlardan foydalanishni koʻrsatish kerak.

58. Mashinaning qismlari va ularning ulanishlari ish jarayonida ularga taʼsir qiladigan kuch va kuchlanishlarga chidamli boʻlishi kerak.

Amaldagi jihozlarning chidamliligi moʻljallangan operatsiyaga mos kelishi kerak. Eskirish, korroziya va yemirilish hodisalari bilan bogʻliq xavf yuzaga kelishi hisobga olinishi lozim.

59. Mashinaning ishlashi uchun foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da xavfsizlikni taʼminlaydigan monitoring, texnika turi va chastotasi koʻrsatilishi kerak. Zarur hollarda, eskirishi lozim boʻlgan qismlar va ularni almashtirish mezonlari koʻrsatilishi lozim.

60. Agar koʻrilgan choralarga qaramasdan, mashinaning yemirilish xavfi saqlanib qolsa, himoya toʻsiqlari shunday oʻrnatilishi kerakki, mashinaning qismlari yoki tarkibiy qismlari yoʻq qilinganda, ularning boʻlaklari bir-biridan ajralib ketmasligi kerak.

61. Quvurlar belgilangan yuklarga bardoshli, xavfsiz va tashqi mexanik taʼsirlardan himoyalangan boʻlishi kerak.

Quvurlar va yuqori bosimli quvurlarga zarar yetkazilganda yoki buzilganda, ularning toʻsatdan harakatlanishi kabi xavfli oqibatlarga qarshi himoya choralari koʻrilishi kerak.

62. Mashinadan tashlanayotgan buyumlar, ularning boʻlaklari va chiqindilaridan yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xavfning oldini olish choralari koʻrilishi lozim.

63. Mashinaning shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan va uning vazifalarini bajarishga texnologik jihatdan aloqasi boʻlmagan qirralari oʻtkir burchaklar va qoʻpol sirtlarga ega boʻlmasligi kerak.

64. Agar mashina har bir jarayon orasida qayta ishlanayotgan obyektning qoʻl harakati bilan bir necha xil jarayonlarni bajarishga moʻljallangan boʻlsa, har bir funksional elementdan xodim uchun xavf tugʻdiruvchi boshqa elementlardan alohida foydalanish mumkin boʻlishi kerak.

65. Agar mashina turli rejim va tezlikda ishlashga moʻljallangan boʻlsa, bu rejimlar xavfsiz, ishonchli tanlanishi va sozlanishi kerak.

66. Mashinaning harakatlantiruvchi qismlari shikastlanish ehtimoli boʻlmagan holda joylashtirilishi kerak. Agar xavf davom etsa, ogohlantirish belgilari va (yoki) yozuvlari ishlatilishi kerak.

67. Mashinani harakatlantiruvchi qismlarni tasodifiy toʻsib qoʻyishning oldini olish choralari koʻrilishi kerak. Koʻrilgan chora-tadbirlarga qaramasdan, qulfni ochish zarurati boʻlsa, uni xavfsiz ochish uchun maxsus vositalar boʻlishi kerak. Qulfni ochish tartibi va usullari foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da koʻrsatilishi lozim.

68. Mashinaning harakatlanayotgan qismlaridan kelib chiqadigan xavfdan himoya qilish uchun ishlatiladigan himoya va xavfsizlik qurilmalari xavf tahlili asosida tanlanishi lozim.

69. Himoya va xavfsizlik qurilmalari:

mustahkam va barqaror tuzilishga ega boʻlishi;

xavfsiz boʻlishi;

xavfli hududdan tegishli uzoqlikdagi masofada joylashgan boʻlishi;

xavfli hududlarda ishlab chiqarish jarayonini nazorat qilishga xalaqit qilmasligi;

asboblarni sozlash va (yoki) almashtirish, shuningdek, mashinaga texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha ishlarni bajarishga imkon berishi kerak.

70. Ruxsat etilgan himoya toʻsiqlari bilan chegaralangan maydonga faqat asboblardan foydalangan holda kiriladi.

71. Harakatlanuvchi himoya toʻsiqlari:

agar imkoni boʻlsa ochiq holatda, mashinaga biriktirilgan boʻlishi;

himoya toʻsiqlari ochiq boʻlgan holda mashina yoki uskunalarning ishlashiga toʻsqinlik qiluvchi blokirovka qurilmalariga ega boʻlishi kerak.

72. Harakatlanuvchi himoya toʻsiqlari va himoya qurilmalari mashinaning boshqaruv tizimiga moʻljallangan (loyihalashtirilgan) va oʻrnatilgan boʻlishi kerak:

mashinani harakatlanuvchi qismlari xodimlar boʻlgan paytda faollashtirilmasligi kerak;

ular faqat asboblar yordamida oʻrnatilishi mumkin;

ushbu qurilmalarning tarkibiy qismlaridan birining yoʻqligi yoki ishdan chiqishi harakatlanuvchi qismlarni ishga tushirish yoki toʻxtatishga toʻsqinlik qiladi;

chiqarilgan qismlardan himoya tegishli toʻsiq yaratish bilan amalga oshiriladi.

73. Mashinaning harakatlanuvchi qismlari ish uchun zarur boʻlgan joylarga kirishni cheklovchi qurilmalar:

ular qoʻlda yoki avtomatik ravishda oʻrnatilishi mumkin (ular ishtirok etadigan ish turiga qarab);

tegishli asboblar;

jihoz qismlaridan kelib chiqadigan xavfi cheklanadi.

74. Himoya vositalari mashinani boshqarish tizimlariga quyidagicha ulanishi kerak:

harakatlanuvchi qismlar operator boʻlganda faollashtirilmaydi;

ishchilar va mashinaning harakatlanuvchi qismi oʻrtasida yetarlicha masofa boʻlishi kerak;

himoya vositalarining tarkibiy qismlaridan birining yoʻqligi yoki ishlamasligi harakatlanuvchi qismlarni ishga tushirish yoki toʻxtatish imkonini bermasligi kerak.

75. Himoya vositalari faqat asboblardan foydalangan holda oʻrnatilishi (olib tashlanishi) kerak.

76. Agar mashina elektr energiyasida ishlasa, himoya vositalari elektr toki urishi xavfini istisno qilgan holda loyihalashtirilishi, ishlab chiqarilishi va oʻrnatilishi kerak.

77. Agar mashinada elektr energiyasidan foydalanilmasa (gidravlik, pnevmatik, issiqlik energiyasi), himoya vositalari ushbu turdagi energiya bilan bogʻliq har qanday xavfning oldini olish uchun moʻljallangan va ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak.

78. Xavf manbai boʻlishi mumkin boʻlgan mashinani yigʻishdagi xatolar bartaraf etilishi kerak. Agar buning imkoni boʻlmasa, ogohlantiruvchi belgilar mashinaga toʻgʻridan-toʻgʻri joylashtirilishi kerak. Mashinani qayta yigʻish paytida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xatolar haqida maʼlumot foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnomada)da koʻrsatilishi kerak.

79. Suyuqlik va gazlarning aralashishi va (yoki) montaj vaqtida elektr oʻtkazgichlarning notoʻgʻri ulanishi natijasida kelib chiqadigan xavfni istisno qilish kerak. Agar buning imkoni boʻlmasa, u haqdagi maʼlumotlar quvurlar, kabellar va (yoki) ulash bloklarida koʻrsatilishi kerak.

80. Mashina qismlarini yuqori yoki past haroratga ega boʻlgan moddalarga tegishi yoki yaqinligi natijasida yuzaga keladigan xavfni bartaraf etish choralari koʻrilishi kerak.

Mashinadan yuqori yoki past haroratga ega boʻlgan ishchi va sarflangan moddalarning chiqarib yuborish xavfi baholanishi kerak, agar xavf yuzaga kelsa, uni kamaytirish choralari koʻrilishi lozim.

Metall tutqichlar va mashinaning metall yuzalari issiqlikni izolyatsiyalovchi material bilan qoplangan boʻlishi kerak. Terining ochiq metall yuzalari bilan aloqada boʻladigan joylarda harorat qabul qilinadigan qiymatlar chegarasida boʻlishi kerak.

81. Mashina ishlab chiqargan gaz, suyuqlik, chang, bugʻ yoki boshqa moddalar oqibatida bevosita yongʻin yoki qizib ketish xavfi boʻlmasligi uchun himoya vositalari ishlab chiqilgan (loyihalashtirilgan) boʻlishi kerak.

Mashina ishlab chiqargan gaz, suyuqlik, chang, bugʻ yoki boshqa moddalarda oqibatida portlash xavfi yuzaga kelmasligi uchun himoya vositalarini ishlab chiqish (loyihalashtirish)da:

portlovchi moddalarning xavfli konsentratsiyalaridan saqlashi;

portlovchi moddalar konsentratsiyasining uzluksiz avtomatik monitoringini saqlab turishi;

portlashi mumkin boʻlgan xavflarning oldini olishi;

portlash oqibatlarini kamaytirish choralari koʻrilishi lozim.

82. Mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish) jarayonida ruxsat etilgan parametrlardan oshmaydigan shovqin parametrlari bilan taʼminlanishiga eʼtibor qaratish lozim.

83. Foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da mashinaning ishlash jarayonida yuzaga keladigan shovqinning noaniqlik parametrlari koʻrsatilishi kerak.

84. Mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish)da xodimlarga tebranishlarning taʼsiri ruxsat etilgan parametrlarda boʻlishi kerak.

85. Qoʻlda ishlaydigan va boshqariladigan mashinalar, shuningdek, ish joyi bilan jihozlangan mashinalar uchun foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da xodimga taʼsir qiluvchi tuzatilgan tebranishlar tezlanishining toʻliq oʻrtacha ildiz kvadrat qiymati va bu qiymatni baholash uchun noaniqlik parametrlari koʻrsatilishi kerak.

86. Mashinani loyihalashtirish va ishlab chiqish davrida ionlashtiruvchi nurlanish xavfini tugʻdirmasligiga eʼtibor qaratish kerak.

87. Lazer uskunalaridan foydalanilganda:

tasodifiy nurlanishning oldini olish;

toʻgʻridan-toʻgʻri, aks ettirilgan, sochilgan va ikkilamchi nurlanishdan himoyalanish;

lazer uskunalarini kuzatish yoki sozlash davrida optik uskunalardan xavf yoʻqligini taʼminlash.

88. Mashinani ishlab chiqish (loyihalashtirish)da xodimni ionlashtiruvchi nurlanishning salbiy taʼsiridan, statik elektr, doimiy magnit maydonlaridan, sanoat chastotasining elektromagnit maydonlaridan, radio chastota va optik diapazonlarning elektromagnit nurlanishidan himoya qilish choralari koʻrilishi kerak.

89. Mashinadan ish vaqtida chiqariladigan gazlar, suyuqlik, chang, bugʻ va boshqa chiqindilar inson hayoti va sogʻligʻi hamda atrof-muhit uchun xavf manbai boʻlmasligi kerak.

Bunday xavf mavjud boʻlganda, mashina ushbu moddalarni yigʻish va (yoki) tarqatish uchun qurilmalar bilan jihozlangan boʻlishi hamda qurilmalar xavf ajralib chiqish manbaiga imkon qadar yaqin joylashtirilishi kerak. Shuningdek, chiqindilarni doimiy avtomatik kuzatish uchun mashinada qurilmalar boʻlishi lozim.

90. Mashina kuzov ichida xodim qamalib qolishining oldini oladigan vositalar bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Agar buning iloji boʻlmasa, yordam chaqirish uchun signalizatsiya moslamalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

91. Xodim joylashishi mumkin boʻlgan mashina qismlarida xodimning sirpanib ketishi, yiqilib tushishi yoki bir-birining ustiga qulab ketishining oldi olingan boʻlishi kerak.

92. Mashinaga texnik xizmat koʻrsatish joylari xavfli hududdan tashqarida joylashgan boʻlishi va texnik xizmat mashina toʻxtatilgandan keyin koʻrsatilishi kerak. Agar texnik sabablarga koʻra ushbu shartlar bajarilmasa, texnik xizmat koʻrsatish xavfsizligi taʼminlanishi kerak.

93. Xatolarni aniqlash uchun mashinaga diagnostik uskunalar oʻrnatilishi kerak.

Tez-tez almashtirish talab etadigan mashina tez va xavfsiz ravishda almashtirish imkoniyati bilan taʼminlanishi kerak (ayniqsa, ularni ishlatish paytida almashtirish zarur boʻlsa yoki oʻzi bilan xavf keltirib chiqaradigan yemirilish yoki eskirish kuzatilsa). Foydalanish boʻyicha qoʻllanma (yoʻriqnoma)da ushbu tadbirlarni asboblar va oʻlchash asboblari yordamida xavfsiz bajarish uchun tavsiyalar berilishi kerak.

94. Ish joyiga hamda texnik xizmat koʻrsatish hududlariga xavfsiz kirish uchun zarur vositalar (zinapoyalar, oʻtish joylari va boshqalar) boʻlishini taʼminlash kerak.

95. Mashina identifikatsiya qilish imkonini beradigan rang va oʻlchamlar bilan aniqlanadigan barcha energiya manbalaridan uzib qoʻyish vositalari bilan jihozlangan boʻlishi lozim. Agar ular xavfli hududdagi shaxslarga xavf tugʻdirsa, ularni blokirovka qilish imkoni yaratilishi kerak.

Agar xodim kirish imkoniga ega boʻlgan har qanday joyda turgan boʻlsa, elektr taʼminoti uzilganligini tekshira olmasa, elektr taʼminotini oʻchirish vositalarini blokirovka qilish kerak.

Elektr taʼminoti oʻchirilgandan keyin mashinaning mikrosxemalarida saqlanayotgan har qanday energiyani bemalol chiqarib yuborish (tarqatish)ni taʼminlash zarur. Zarur hollarda, ayrim mikrosxemalar axborotni muhofaza qilish, favqulodda yoritish uchun elektr manbalariga ulanib qolishi mumkin. Bunday holda xodim xavfsizligi taʼminlanishi kerak.

96. Mashina xodim aralashuviga boʻlgan ehtiyoj cheklangan holda ishlab chiqilishi (loyihalashtirilishi) kerak. Agar xodimning aralashuvisiz amalga oshirib boʻlmasa, unda xodimning xavfsizligi taʼminlanishi kerak.

97. Mashinaga kirmasdan xavfli elementlarni oʻz ichiga olgan ichki qismlarni xavfsiz tozalash hamda tashqaridan boshqarish imkoniyatini yaratish lozim.

98. Mashinani ishlatish boʻyicha maʼlumotlar xodim tomonidan aniq tushunarli boʻlishi kerak. Mashinadan ishlatish vaqtida xodimga qoʻshimcha yuklama boʻlmasligi uchun ortiqcha maʼlumotlar joylashtirilmasligi kerak.

99. Agar xodim nosozliklar tufayli xavf ostida qoladigan boʻlsa, mashina ogohlantiruvchi akustik yoki yorugʻlik signali beruvchi qurilmalar bilan jihozlanishi kerak.

Mashinaning ogohlantiruvchi qurilmalari tomonidan berilgan signallar birma-bir qabul qilinishi kerak. Xodim ogohlantirish qurilmalarining ishlashini tekshirish imkoniga ega boʻlishi lozim.

100. Mashina tushunarli, davlat tilida va rus yoki ingliz tilida yozilishi shart boʻlgan ogohlantiruvchi yozuv (belgi)lar bilan taʼminlanishi kerak.

5-bob. Oʻziyurar mashinalarga qoʻyiladigan qoʻshimcha xavfsizlik talablari

101. Harakatlanishi bilan xavf paydo boʻladigan mashina qoʻshimcha ravishda ushbu bobda koʻrsatilgan xavfsizlik talablariga javob berishi kerak.

102. Mashina va uning ishchi organlaridan foydalanishda koʻrish doirasi operatorning ish joyidan turib, xavfli hududdagi xodimning xavfsizligini taʼminlash uchun yetarli boʻlishi kerak. Koʻrish doirasi chegaralangan hududlarda xavfni bartaraf etish uchun zarur boʻlgan vositalar jihozlanishi kerak.

103. Operator ish joyidan turib mashinaning ishlashi uchun zarur boʻlgan boshqaruv elementlarini faollashtirish imkoniga ega boʻlishi kerak. Operatorning ish joyidan tashqarida joylashgan boshqaruv elementlari yordamida bajarilishi kerak boʻlgan ish turlari bundan mustasno.

104. Gʻildirakli mashinaning rul tizimi boshqariladigan gʻildiraklardagi tashqi taʼsir tufayli yuzaga keladigan rul yoki boshqaruv dastaklaridagi kuchni kamaytirgan holda ishlab chiqarilishi kerak.

105. Differensial blokirovkani boshqarish tizimi mashina harakatlanayotganda differensial blokirovkadan uzish imkonini beradigan holda ishlab chiqilishi va oʻrnatilishi kerak.

Agar mashinaning ishlab chiqarish jarayonlari mashina oʻlchamidan katta boʻlgan uskuna (masalan, stabilizatorlar, strelalar va boshqalar) bilan jihozlangan boʻlsa, operator ushbu uskuna belgilangan funksiyani bajarishi uchun uni harakatlanishdan oldin mashinaga xavf tugʻdirmaydigan holatda oʻrnatilishini taʼminlashi kerak.

106. Dvigatelni ishga tushirish vaqtida mashinaning bexosdan harakatlanishiga yoʻl qoʻymaslik kerak. Mashina ish rejimida tezlikni kamaytirish, toʻxtatish va statsionar saqlash jarayonlariga qoʻyiladigan talablarga javob berishi kerak.

107. Operator boshqaruv organi yordamida oʻziyurar mashinani sekinlashtirishi yoki butunlay toʻxtatishi kerak. Agar nazorat tizimining nosozligi yoki elektr taʼminotining buzilishi holatlarida xavfsizlik talab etiladigan boʻlsa, mashina toʻliq mustaqil va osongina boshqariladigan favqulodda tezlikni kamaytirish yoki toʻxtatish qurilmasi bilan jihozlanishi kerak.

Xavfsizlikni taʼminlash zaruratiga koʻra mashina toʻliq harakatlanmaslikni taʼminlaydigan tormoz tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

108. Agar mashina yoki uning tizimini masofadan boshqarish zarurati boʻlsa, har bir boshqaruv qismi mashina bilan identifikatsiya qilinishi kerak.

Masofadan boshqarish tizimi mashina va (yoki) uning muayyan jarayonini nazorat qiladigan holda ishlab chiqarilishi va oʻrnatilishi kerak.

Masofadan boshqarish tizimi bilan jihozlangan mashina maʼlum bir boshqaruv blokining signallariga javob beradigan holda ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak.

109. Operatorning yonidan yurib ketayotgan holda boshqariladigan mashina tegishli boshqarish tizimlari orqali operatorning uzluksiz kuzatuvi natijasida harakatlanishi kerak. Dvigatelni ishga tushirish jarayonida mashinaning bexosdan harakatlanishiga yoʻl qoʻyilmasligi kerak.

110. Operatorning yonidan yurib ketayotgan holda boshqariladigan mashinaning boshqarish tizimlarini konstruksiyasini ishlab chiqishda mashinani bexosdan operator tomonga harakatlanishi bilan bogʻliq xavflar kamaytirilishi kerak. Mashinaning harakatlanish tezligi operatorning harakatlanish tezligiga mos boʻlishi kerak.

Agar mashina aylanadigan jihoz bilan jihozlangan boʻlsa va mashina toʻgʻridan-toʻgʻri ushbu aylanadigan jihoz tomonidan boshqarilmasa, unda mashina orqaga harakatlanayotganda uni oldinga yurib ketishining oldi olinishi kerak. Shuningdek, mashinaning teskari harakatlanishi operator uchun xavf tugʻdirmasligi kerak.

Elektr manbaining ishdan chiqishi mashinaning toʻliq toʻxtashi uchun zarur boʻlgan vaqtda rul tizimining ishlashiga toʻsqinlik qilmasligi kerak.

111. Mashina harakatga kelganda, uning ogʻirlik markazining nazoratsiz tebranishlari mashinaning barqarorligiga taʼsir qilmasligi va konstruksiyasiga ortiqcha yuklarni hosil qilmaydigan etib loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak.

Oʻziyurar mashina ish sharoitida barqarorligini saqlab turadigan tarzda ishlab chiqilgan, loyihalashtirilgan va ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak.

112. Oʻziyurar mashinaning ish sharoitida agʻdarilishi xavfi mavjud boʻlsa, u agʻdarilishga qarshi himoya vositasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak. Mashina agʻdarilganda, ushbu qurilma konstruksiyasi mashinadagi operatorga tegishli darajada deformatsiyaning cheklanishini taʼminlashi kerak.

Mashina oʻrindiqlari qulay holatda oʻrnatilgan yoki operatorga zarur boshqaruvni cheklamagan holda ushlab turishga imkon beradigan cheklash tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

113. Agar oʻziyurar mashinaning ishlash sharoitida unga turli predmetlarning tushishi xavfi mavjud boʻlsa, u holda oʻziyurar mashina tushadigan predmetlardan himoyalanish qurilmasi bilan jihozlanishi kerak.

Predmetlar tushganda, ushbu qurilma konstruksiyasi mashinadagi operatorga tegishli darajada deformatsiyaning cheklanishini taʼminlashi kerak.

114. Tortish uchun moʻljallangan yoki oʻzi tortib yuradigan mashina osongina va xavfsiz ulanish yoki uzib qoʻyishni taʼminlashi lozim hamda ish vaqtida tasodifiy uzilishning oldini olish uchun ishlab chiqilgan, ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak. Tortish uchun moʻljallangan yoki oʻzi tortib yuradigan mashina joylashtiriladigan tortish-ilish moslamasi bilan jihozlanishi kerak.

115. Yarim tirkamali va yarim oʻrnatiladigan mashina yer qatlami sharoitiga va yuklamaga mos keladigan tayanch sirtlari boʻlgan ustunlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

116. Birinchi qattiq tayanchlar bilan shatakka olinayotgan mashinani oʻziyurar mashina (traktor) bilan bogʻlaydigan va yechib olinadigan mexanik quvvat olish qurilmalari harakatlanishi davomida uning qismlari butun uzunligi boʻylab himoya qilingan holda loyihalanishi va ishlab chiqarilishi kerak.

Yechib olinadigan mexanik quvvat olish qurilmalari biriktirilgan oʻziyurar mashina (traktor)ning quvvat olish vali oʻziyurar mashinaga (traktorga) mahkam qotirilgan maxsus himoya toʻsiqlari bilan yoki unga mos himoya darajasini taʼminlovchi boshqa qurilmalar bilan himoyalangan boʻlishi kerak.

Yechib olinadigan mexanik quvvat olish qurilmalariga yetib borishni taʼminlash uchun ushbu xavfsizlik qoplamasi ochilish imkonini berishi kerak. Qurilma oʻziyurar mashina (traktor) harakati davomida kardan val tomonidan himoya toʻsiqlariga zarar yetkazmaydigan joyda oʻrnatilishi kerak.

Shatakka olinadigan mashinaning quvvat olish vali uning ustiga oʻrnatiladigan himoya korpusiga joylashtirilgan boʻlishi kerak.

Aylanish vaqtini chegaralovchi yoki ilashish muftalari kardan valning universal boʻgʻimi (sharniri)ga faqat shatakka olinadigan mashina tomonida qotirilishi mumkin. Yechib olinadigan mexanik quvvat olish qurilmasi uning sirtiga yoziladigan tamgʻaga ega boʻlishi kerak.

117. Oʻziyurar mashina (traktor) bilan bogʻlaydigan va yechib olinadigan mexanik quvvat olish qurilmasi zarur boʻladigan barcha shatakka olinadigan mashinalarni ajratish talab etilganda, qurilma va uning xavfsizlik toʻsiqlari yer yoki mashina detallari bilan tutashishi natijasida yuzaga keladigan shikastlanishdan himoya etuvchi bogʻlanish tizimiga ega boʻlishi kerak.

Himoya toʻsiqlarining tashqi qismlarini loyihalashtirish, ishlab chiqarish va joylashtirish jarayonlarida ular yechib olinadigan mexanik quvvat olish qurilmasi bilan bir vaqtda aylanmasligiga eʼtibor qaratish kerak.

Himoya toʻsiqlari kardan valning ichki boʻgʻimlari vilkalarining oxirigacha (oddiy universal boʻgʻimlarda) va kamida keng burchakli universal boʻgʻimlarda tashqi boʻgʻimning oʻrtasiga qadar qoplanishi kerak.

Agar mexanik quvvat olish qurilmasi mashinaning ish joyiga kirish qismi yaqinida joylashgan boʻlsa, mexanik quvvat olish qurilmasi xodimning himoya toʻsiqlarini zinapoya sifatida ishlashiga yoʻl qoʻymasligi kerak (ushbu holatni konstruksiyada nazarda tutilishi bundan mustasno).

118. Akkumulyator batareyalarini oʻrnatish joylari mashina agʻdarilganda, operatorning elektrolitga duchor boʻlishi xavfining oldini olishi hamda operator ish joyida elektrolit bugʻlarining toʻplanishiga yoʻl qoʻymasligi kerak.

Akkumulyator batareyalari oson, qulay va maxsus moʻljallangan qurilma (kalit) yordamida uzib qoʻyish mumkin boʻlgan holda ishlab chiqarilishi va oʻrnatilishi kerak.

119. Xavf turiga qarab, mashina osonlik bilan olinadigan joylarda saqlanishi va (yoki) ichki yongʻinni oʻchirish uchun yonginga qarshi vositalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

120. Mashinaning asosiy vazifasi purkash boʻlsa, operator xavfli moddalar taʼsir qilishi xavfidan himoyalangan boʻlishi kerak.

121. Operator oʻrindigʻi bilan jihozlangan mashina shatakka olinayotgan mashinadan shatakka oluvchi mashinaga tegishli signal uzatish qurilmasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak (zarur hollarda).

122. Agregatning ish vaqtida mashina operatorining ish joyi tuproq, texnologik materiallar va loy sachrashidan himoyalangan boʻlishi kerak.

123. Transport kengligi va (yoki) balandligini kamaytirishga moʻljallangan yigʻilib olinadigan elementlarni transport holatida ushlab turish uchun ular mexanik yoki boshqa vositalarga ega boʻlishi kerak.

124. Togʻli sharoitda ishlashga moʻljallangan oʻziyurar mashina va energetik vosita (traktor) ruxsat etilgan maksimal qiyalikni bildiruvchi ishora tizimi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

125. Osma, yarim osma, tirkama, yarim tirkama va oʻrnatiladigan qishloq xoʻjaligi mashinalari uchun xavfsizlik talablari osma, yarim osma, tirkama, yarim tirkama yoki mashina va energetik vosita (traktor)dan iborat mashina-traktor agregati tarkibida sinovdan oʻtkazilganda baholanadi.

126. Agar oʻziyurar mashina va energetik vosita (traktor) xavfli sharoitda foydalanish uchun moʻljallangan boʻlsa, oʻziyurar mashina va energetik vosita (traktor)ning oʻzi xavfli sharoitni yaratadigan boʻlsa, operatorning normal ishlashi va yuzaga keladigan xavfdan himoya qilish uchun mashinalarga tegishli qurilmalar oʻrnatilishi kerak.

127. Operatorning ish joyi kabina bilan jihozlanganda, operator mashinani tezda tark etishi uchun kamida bitta favqulodda chiqish joyi boʻlishi kerak.

128. Transport holatidagi energetik vosita (traktor) yorugʻlik-signal jihozlari bilan hamda agregat mashina, shuningdek, oʻziyurar mashina tashqi yorugʻlik jihozlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

129. Oʻziyurar mashinalar amaldagi standartlar yoki BMTning 10-son qoidasi talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 11-yanvardagi 10-son qaroriga 2-ILOVA

Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglamentni joriy etish

Bosqichlar Subyektlar Chora-tadbirlar Muddatlar 1-bosqich Texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi Sertifikatlashtirish organi va sinov laboratoriyasiga Muomalaga chiqarilayotgan qishloq va 5FM0N xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi texnik reglament (keyingi oʻrinlarda — Texnik reglament) yetkazilishini taʼminlaydi. Uch ish kuni mobaynida 2-bosqich Texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi 1. Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarini standartlashtirish boʻyicha texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi amaldagi normativ hujjatlar roʻyxatini tuzadi va xatlovdan oʻtkazadi. 1. Uch oy muddatda 2. Texnik reglament talablariga rioya etilishini taʼminlaydigan hamda texnika vositalarining muvofiqligini baholash uchun zarur boʻlgan namunalar olish, sinash va oʻlchash usullarini belgilaydigan standartlar roʻyxatini tasdiqlaydi. 2. Bir oy muddatda 3-bosqich Texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi Qishloq va oʻrmon xoʻjaligi transport vositalari va mashinalarning mazkur Texnik reglament talablariga muvofiqligini baholash uchun sertifikatlashtirish organlari va sinov laboratoriyalarini akkreditatsiyadan oʻtkazish koʻlamini kengaytirish boʻyicha choralarni koʻradi. Texnik reglament kuchga kiritilgunga qadar 4-bosqich Texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi, Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi Mazkur Texnik reglamentning maqsadi, mazmuni va uni qoʻllash tartibi toʻgʻrisida aholi, davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlari hamda tadbirkorlik subyektlarini keng xabardor qilishni tashkil etadi. Jadvalga muvofiq 5-bosqich Tadbirkorlik subyektlari 1. Mazkur Texnik reglament talablarini oʻrganish uchun oʻz xodimlarini (sifat uchun masʼul boʻlgan) oʻqitishni tashkil etadi va texnologik jarayonlarga mazkur Texnik reglament talablarini joriy qiladi. 1. Bir oy muddatda 2. Muvofiqlikni baholashdan oʻtkazish uchun texnika vositalari namunasini mazkur Texnik reglament talablariga muvofiq tayyorlaydi. 2. Texnik reglament kuchga kirgan kundan boshlab 6-bosqich Muvofiqlikni baholash organlari 1. Belgilangan tartibda muvofiqlikni baholashni amalga oshiradi. 1. Ariza qabul qilingan kundan boshlab 2. Muvofiqlik sertifikatini berish yoki berishni rad etish toʻgʻrisida tadbirkorlik subyektlarini yozma ravishda xabardor qiladi. 2. Zarur hujjatlar (sinov bayonnomasi, ishlab chiqarishni baholash dalolatnomasi) taqdim etilgan kundan boshlab uch ish kuni ichida 7-bosqich Texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi Mazkur Texnik reglament talablariga rioya etilishi boʻyicha davlat nazoratini amalga oshiradi. Qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda 8-bosqich Texnik jihatdan tartibga solish agentligi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi Texnik reglamentni qoʻllash amaliyotini monitoring qiladi va maʼlumotlarni Vazirlar Mahkamasiga kiritib boradi. Har chorakda

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2025-yil 11-yanvar,

10-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 13.01.2025-y., 09/25/10/0027-son)

lex.uz