📅 2025-yil 30-yanvar · Prezident qarorlari
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
UzbekAI
📅 2025 йил 30 январь · Президент қарорлари
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 30 января 2025 г. · Постановления Президента
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 30 January 2025 · Presidential resolutions
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг
қарори
КОНЦЕПЦИЯСИ
Фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилишнинг замонавий механизмларини жорий этиш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида
Сўнгги йилларда мамлакатимизда давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари самарали ҳимоясини таъминлашда тизимли ислоҳотлар амалга оширилди. Айниқса, 2017 йилда мамлакатимиз тарихида илк маротаба маъмурий судлар ташкил қилинганлиги фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари устидан судга шикоят қилишга оид конституциявий ҳуқуқларини таъминлашда муҳим қадам бўлди.
Ўтган даврда маъмурий судлар томонидан кўриб чиқилган 120 мингга яқин ариза ва шикоятларнинг 57 фоизи қаноатлантирилиб, фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг бузилган ҳуқуқлари тикланганлиги ҳам маъмурий судларнинг қонун устуворлигини таъминлаш ҳамда шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилишда муҳим институт сифатида шаклланганлигини кўрсатмоқда.
Бу борада маъмурий судлар зиммасига шикоятларни кўриб чиқишда «фаол иштирок этиш» тамойили асосида низони тўғри ҳал қилиш учун далилларни мустақил йиғиш мажбурияти юклангани, суд қарори ижросини таъминламаган мансабдор шахсларга жарима қўллаш ваколати берилгани ҳам ушбу институт такомиллашиб бораётганлигидан далолат беради.
Шу билан бирга, бугунги кунда маъмурий судлар фаолиятига илғор хорижий тажрибада ўзини оқлаган институт ва тартибларни кенг қўллаш орқали фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишда ушбу судларнинг ролини ошириш, шу жумладан, давлат органи ҳужжатига ишониб фаолият юритган фуқаро ва тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг ҳимоясини қўшимча равишда кучайтириш зарурати вужудга келмоқда.
Давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг самарали ҳамда ишончли ҳимоя этилишини таъминлаш ва маъмурий суд ишларини юритишни халқаро стандартлардан келиб чиқиб янада такомиллаштириш мақсадида:
1. Ўзбекистон Республикасида маъмурий судлар фаолиятини такомиллаштиришнинг асосий йўналишлари этиб қуйидагилар белгилансин:
давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларининг ишончли ва самарали ҳимоя этилишини устувор равишда таъминлаш;
фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини тиклашда суднинг фаол иштироки принципини қўллаш механизмларини кенгайтириш;
давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг фаолияти устидан самарали суд назоратини ўрнатиш;
маъмурий суд ишларини юритишда низоларни судгача ҳал қилиш механизмларини такомиллаштириш;
фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилишда маъмурий судларнинг ролини кучайтириш орқали аҳолининг суд тизимига бўлган ишончини янада ошириш;
давлат органлари томонидан суд қарорлари ижро этилиши устидан назоратнинг таъсирчан механизмларини тўлиқ жорий этиш;
маъмурий юстиция тизими ривожланган давлатлар тажрибаси асосида маъмурий судлар фаолиятини такомиллаштириб бориш.
2. Олий суд ва Адлия вазирлигининг қуйидаги тартибларни маъмурий судлар фаолиятига жорий этиш ҳақидаги таклифларига розилик берилсин:
қарори, ҳаракати (ҳаракатсизлик) устидан шикоят қилинаётган давлат органи мансабдор шахси ёки унинг вакили суд мажлисида мажбурий иштирок этишини таъминлаш;
маъмурий суд иш юритувида ишларнинг тезкор ва сифатли кўриб чиқилишини таъминлашга ҳамда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларига ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун қўшимча имкониятлар яратишга қаратилган дастлабки эшитув институтини жорий этиш.
3. Олий суд Адлия вазирлиги ва Бош прокуратура билан биргаликда уч ой муддатда қуйидагиларни назарда тутувчи қонун лойиҳасини ишлаб чиқсин ва белгиланган тартибда киритсин:
а) давлат органи мансабдор шахси ёки унинг вакили маъмурий суднинг мажлисида мажбурий иштирок этишини таъминлаш бўйича:
давлат органи қарори ёки унинг мансабдор шахси ҳаракати (ҳаракатсизлик) устидан берилган аризани маъмурий судларда кўришда мансабдор шахс ёки унинг вакили зарур тушунтиришлар бериш учун суд муҳокамасида иштирок этиши шарт ҳисобланади;
давлат органи мансабдор шахси ёки унинг вакили иштирок этиши зарур деб топилган ҳолларда маъмурий ишни кўриб чиқиш кейинга қолдирилади, унинг иштироки ишнинг ҳар томонлама, тўлиқ ва тўғри ҳал қилинишига тўсқинлик қилмаган тақдирда, иш давлат органи мансабдор шахси ёки унинг вакили иштирокисиз кўриб чиқилади;
давлат органи мансабдор шахси ёки унинг вакили суд муҳокамасига келмаган ва унинг келмаганлиги суд томонидан узрли деб топилмаган тақдирда, мансабдор шахсга нисбатан суд жаримаси қўлланилади;
б) маъмурий суд иш юритувида дастлабки эшитув институтини жорий этиш бўйича:
маъмурий суд иш юритувида дастлабки эшитув қонунда назарда тутилган ҳолларда ўтказилади;
дастлабки эшитувда аризачининг талаблари ва жавобгарнинг эътирозлари аниқлаштирилади, аризадаги камчиликларни бартараф этиш чоралари кўрилади;
талабларни исботлаш учун аризачига зарур далилларни ҳамда жавобгарга фикрни ёзма равишда тақдим этиш бўйича тушунтиришлар берилади;
аризадаги талаблар ва ишдаги далилларга судья томонидан дастлабки ҳуқуқий баҳо (талабларни аниқлаштириш, ишга дахлдор бўлмаган тарафларни алмаштириш, қўшимча жавобгарни жалб қилиш ва бошқалар) берилади. Бунда кўрилаётган ишнинг мазмунан ҳал этилиши бўйича якуний фикр билдиришга йўл қўйилмайди;
дастлабки эшитув ариза судга келиб тушган кундан эътиборан йигирма кундан кечиктирмай ўтказилади, ушбу муддат суд муҳокамаси учун белгиланган муддатга киритилмайди;
дастлабки эшитув натижасига кўра аризани қайтариш ёки иш бўйича суд муҳокамасини тайинлаш тўғрисида ажрим чиқарилади.
в) маъмурий судга низоларни ҳал этиш жараёнида судга ҳурматсизлик қилиниши ва суднинг хусусий ажрими бўйича чоралар кўрмасликка оид ҳуқуқбузарликлар аниқланганда, маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриш ваколатини бериш.
4. Олий суд, Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ҳамда Савдо-саноат палатасининг ишончнинг ҳимоя қилиниши принципини Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексда алоҳида белгилаш ҳақидаги таклифи маъқуллансин.
Олий суд манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда уч ой муддатда давлат органи ҳужжатининг қонуний кучига ишониб фаолият юритган фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ишончини ҳимоя қилиш учун мазкур ҳужжатнинг кейинчалик бекор қилиниши ушбу шахснинг ўз мулкидан маҳрум бўлишига ёки бошқа оғир оқибатлар олиб келмаслигига оид қоидаларни (бундан қонунда белгиланган ҳоллар мустасно) назарда тутувчи қонун лойиҳасини ишлаб чиқсин ва белгиланган тартибда киритсин.
5. Янги таҳрирдаги Солиқ кодекси билан жорий этилган тадбиркорлик субъекти солиқ қарздорлигини тан олган тақдирда, ушбу қарздорликни солиқ органининг қарорига асосан тадбиркорлик субъектининг мулки ҳисобидан қоплашни назарда тутувчи тартиб самарали ишлаётганлиги маълумот учун қабул қилинсин.
Олий суд, Солиқ қўмитаси ва Савдо-саноат палатасининг тадбиркорлик субъектларининг вақт ва маблағ билан боғлиқ ортиқча харажатларини қисқартириш мақсадида 2025 йил 1 майдан бошлаб тадбиркорлик субъекти томонидан тан олинган солиққа оид ҳуқуқбузарликлар бўйича солиқ органи томонидан ушбу тадбиркорлик субъектининг банклардаги ҳисобварақлари бўйича операцияларни тўхтатиб қўйиш тартибини жорий этиш тўғрисидаги таклифи маъқуллансин.
Белгилансинки, тадбиркорлик субъекти солиққа оид ҳуқуқбузарликни тан олмаган ҳамда солиқ органи томонидан ўзининг банклардаги ҳисобварақлари бўйича операциялар тўхтатиб қўйилишига эътироз билдирган тақдирда, ушбу масала амалдаги тартибга мувофиқ солиқ органи аризасига асосан суд томонидан ҳал этилади.
6. Вазирлар Маҳкамаси 2025 йил 1 июнга қадар назорат қилувчи органлар томонидан тадбиркорлик субъектлари тан олган ҳуқуқбузарликлар бўйича молиявий жарималарни қўллашни (бундан солиққа оид ҳуқуқбузарликлар бўйича жарима қўллаш мустасно) назарда тутувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари киритилишини таъминласин.
Бунда молиявий жаримани қўллаш жараёнида тадбиркорлик субъекти вакили иштироки таъминланиши, жарима қўллаш бўйича қарор устидан шикоят берилганда, унинг ижроси тўхтатилиши, шунингдек, ноқонуний ва асоссиз қарор бўйича жарима ундирилган бўлса, ундирилган суммадан ҳар бир календарь кун учун тегишли бюджетдан Марказий банкнинг асосий ставкасида фоиз тўланиши инобатга олинсин.
7. Қуйидагилар:
Ўзбекистон Республикаси маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштириш концепцияси 1-иловага мувофиқ;
Ўзбекистон Республикаси маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштириш бўйича идоралараро комиссия (кейинги ўринларда — Идоралараро комиссия) таркиби 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.
8. Идоралараро комиссия (Б.Д. Исламов):
уч ҳафта муддатда маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштириш бўйича иш режасини ҳамда вазифалар тақсимотини тасдиқласин;
уч ой муддатда янги таҳрирдаги Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекс лойиҳасини тайёрлаш жараёнига халқаро ташкилотларнинг экспертлари ва мутахассисларини жалб этиш масаласи кўриб чиқилишини таъминласин;
2026 йил 1 июлга қадар янги таҳрирдаги Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекс лойиҳасини белгиланган тартибда Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясига киритсин;
илмий ҳамжамият, фуқаролик жамияти институтлари вакиллари ҳамда хорижий экспертлар ўртасида янги таҳрирдаги Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекс лойиҳаси кенг муҳокама қилинишини таъминласин.
9. Идоралараро комиссиянинг мурожаатига кўра Ташқи ишлар вазирлиги хорижий мамлакатларга сафарларни ташкил этиш, шунингдек, хорижий мамлакатларнинг давлат органлари ва халқаро ташкилотлар вакиллари билан учрашув ва музокараларни ўтказишда ҳар томонлама кўмаклашсин.
10. Судьялар олий кенгашига 2025 йил 1 мартдан бошлаб судья, прокурор, адвокатлар ва давлат органлари вакиллари учун мазкур қарор билан киритилаётган янги институтларнинг мазмун-моҳиятини ва уларни амалиётда қўллаш тартибини ўргатиш бўйича ўқув курсларини ташкил қилиш тавсия этилсин.
11. Мазкур қарорнинг ижросини самарали ташкил қилишга масъул этиб Олий суд раиси Б.Д. Исламов белгилансин.
Қарор ижросини мувофиқлаштириш Ўзбекистон Республикаси Президенти маслаҳатчиси Д.Б. Кадиров зиммасига юклансин.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 30 январдаги ПҚ-33-сон қарорига 1-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштириш
Мамлакат тараққиётининг бугунги босқичида кенг кўламли ислоҳотларнинг муваффақиятли амалга оширилиши ва «Ўзбекистон — 2030» стратегиясининг мақсадларига эришиш давлат органлари билан муносабатларда қонун устуворлигини, фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг ишончли ҳимоя қилинишини, давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг фаолияти устидан самарали суд назоратини ўрнатишни талаб қилади.
Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланган.
Мамлакатимизда илк маротаба 2017 йил 1 июндан эътиборан давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг ғайриқонуний ҳаракатлари устидан фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг судга шикоят қилиш ҳуқуқининг конституциявий кафолатларини амалга оширишни таъминлашга хизмат қиладиган маъмурий судлар ташкил қилинди.
Маъмурий судларнинг вазифаси маъмурий органлар билан муносабатларда қонун устуворлигини таъминлаш билан бирга фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш ҳисобланади.
Ўтган қисқа даврда маъмурий судларнинг фаолияти ўз самарасини бера бошлади. 2017 — 2024 йилларда маъмурий судлар томонидан 120 мингга яқин ариза (шикоят) кўриб чиқилиб, уларнинг 57 фоизи қаноатлантирилган ҳолда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг бузилган ҳуқуқлари тикланган.
2018 йилда қабул қилинган Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекс фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини таъминлашда муҳим роль ўйнади ҳамда мамлакатда маъмурий юстицияни ривожлантириш учун мустаҳкам ҳуқуқий замин яратишга имкон берди.
Мамлакатимизда адолат ва қонун устуворлиги тамойилларини тараққиётнинг энг асосий ва зарур шартига айлантиришнинг асосий мақсадларидан бири маъмурий судларда мансабдор шахсларнинг қарорлари устидан берилган шикоятларни кўриб чиқиш тизимини такомиллаштириш орқали суд назоратини қўллаш соҳасини кенгайтириш ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 16 январдаги ПФ-11-сон Фармони билан тасдиқланган 2023 — 2026 йилларга мўлжалланган суд тизимини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишнинг қисқа муддатли стратегиясини амалга ошириш бўйича ҳаракатлар дастурида ҳуқуқни қўллаш амалиётини танқидий таҳлил қилиш асосида ҳамда илғор хорижий тажрибани инобатга олган ҳолда маъмурий суд иш юритувини такомиллаштириш чораларини кўриш белгиланган.
«Ўзбекистон — 2030» стратегиясида ҳам давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг фаолияти устидан самарали суд назоратини ўрнатиш ҳамда маъмурий адлия тизимини янада ривожлантиришга оид вазифалар белгиланди.
Шу муносабат билан ўтказилган таҳлил Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексни қуйидаги йўналишларда такомиллаштириш зарурати мавжудлигини кўрсатмоқда:
биринчидан, маъмурий суд иш юритувига халқаро стандартларга ва илғор хорижий тажрибага мувофиқ оммавий-ҳуқуқий муносабатлар соҳасида фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқларини таъминлаш бўйича ўзини оқлаган янги институт ва тартибларни имплементация қилиш бўйича ишларни давом эттириш;
иккинчидан, оммавий-ҳуқуқий муносабатларнинг мазмун-моҳиятини акс эттирувчи маъмурий суд ишларини юритиш принципларини тўлақонли жорий этиш, шу жумладан, суднинг фаол иштироки принципини қўллаш доирасини кенгайтириш;
учинчидан, маъмурий суд иш юритувига даъво институтини киритиш орқали маъмурий органлар устидан бериладиган даъво турларини аниқ белгилаш, ҳар бир даъво тури бўйича иш юритишнинг ўзига хос процессуал қоидаларини назарда тутиш;
тўртинчидан, маъмурий суд ишларини юритишда низоларни судгача ҳал қилиш механизмларини янада кенгайтириш;
бешинчидан, давлат органлари томонидан суд қарорлари ижро этилиши устидан назоратнинг таъсирчан механизмларини такомиллаштириш.
Ривожланган мамлакатларда айнан маъмурий судлар фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари ижро органлари томонидан бузилишининг олдини олишда, уларни ғайриқонуний қарорлар, ҳаракатлар (ҳаракатсизлик)дан ҳимоя қилишда муҳим ўрин эгаллайди.
Шу муносабат билан давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг самарали ҳимоя этилишини таъминлаш ҳамда маъмурий суд ишларини юритишни такомиллаштириш зарур.
«Ўзбекистон — 2030» стратегиясида кўрсатилган мақсад ва вазифаларга эришиш, шунингдек, давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг самарали ҳимоя этилишини таъминлаш ҳамда маъмурий суд ишларини юритишни халқаро стандартлардан келиб чиққан ҳолда такомиллаштириш мақсадида қуйидаги асосий йўналишларни назарда тутувчи Ўзбекистон Республикаси маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштириш концепцияси ишлаб чиқилди.
I. Маъмурий суд ишларини юритишда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш механизмларини такомиллаштириш
1. Маъмурий суд ишларини юритишда манфаатдор шахс тушунчасининг ҳуқуқий таърифини аниқлаштириш, шахснинг манфаатдорлиги масаласини аризани судга қабул қилиш жараёнида ҳал этиш тартибини жорий этиш.
2. Маъмурий судга мурожаат этиш муддатларини маъмурий даъво турларидан келиб чиқиб қайта кўриб чиқиш, айрим турдаги низолар (масалан, ҳақиқий эмас деб топиш ҳақидаги талаб) бўйича судга мурожаат қилишнинг махсус муддатларини белгилаш.
3. Маъмурий судларга жамоавий аризалар (class action) бериш тартиби ва асосларини белгилаш.
4. Фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида ариза беришга ваколатли бўлган давлат органлари ва бошқа шахслар доирасини кенгайтириш.
5. Оммавий-ҳуқуқий муносабатлар иштирокчиларининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларига дахлдорлиги нуқтаи назаридан маъмурий суд ишларини юритишда жалб қилиниши лозим бўлган учинчи шахслар доирасига аниқлик киритиш.
6. Жамоатчилик назоратини амалга оширишга бўлган ҳуқуқдан келиб чиқиб, маъмурий суд ишларини юритишда манфаатдор шахслар доирасини белгилаш.
7. Аризани қабул қилишни рад қилиш, кўрмасдан қолдириш, қайтариш асосларини такомиллаштириш (низони судгача ҳал қилиш тартибига амал қилмаслик, манфаатдор шахс бўлмаган шахс томонидан ариза берилиши ва бошқалар).
8. Дастлабки ҳимоя чораларини қўллаш тартиби ва асосларини такомиллаштириш, бунда дастлабки ҳимоя чораларини қўллаш оқибатида етказилган зарарни қоплаш тартибини, дастлабки ҳимоя чорасини ҳал қилув қарори қонуний кучга киргандан кейин бекор қилиш тартибини, дастлабки ҳимоя чорасини қўллаш мумкин бўлмаган ҳолатларни белгилаш.
9. Маъмурий судларга низо предметига доир қўшимча талаблар билан мурожаат қилиш имкониятини яратиш (дастлабки аризага қўшимча талаб билдирилганда уларни биргаликда кўриб чиқиш тартибини жорий этиш).
10. Оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низолар билан бир қаторда унга сабабий боғланишда бўлган зарарнинг ўрнини қоплаш ҳақидаги талабнинг маъмурий суд томонидан кўрилишига оид нормаларни ривожлантириш.
11. Фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг маъмурий ҳужжатга бўлган ишончини ҳимоя қилиш принципини қўллаш механизмларини такомиллаштириш.
12. Маъмурий органнинг, фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органининг, улар мансабдор шахсларининг қарорини ҳақиқий эмас, ҳаракатларини (ҳаракатсизлигини) қонунга хилоф деб топиш ҳақидаги ишлар юзасидан суд томонидан текширилиши лозим бўлган асосларни белгилаш.
13. Маъмурий суд ишларини юритишда прокурор иштирокига оид нормаларни халқаро стандартлардан келиб чиқиб такомиллаштириш.
14. Аризани иш юритишга қабул қилиш, ишларни кўриб чиқишга оид оқилона процессуал муддатларни, уларни тиклашнинг аниқ чегараларини белгилаш.
15. Суд харажатлари турларини аниқлаштириш ва такомиллаштириш (ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш билан боғлиқ харажатлар, экспертиза ўтказиш бўйича харажатларни олдиндан тўлаш тартибини жорий этиш).
16. Иш юритишни тугатиш асослари, тартиби ва оқибатларини такомиллаштириш.
17. Суднинг иш юритишни тўхтатиб туриш ҳуқуқи ва мажбуриятига асос бўлувчи ҳолатларни қайта кўриб чиқиб, тўхтатиб туриш муддатларини аниқ белгилаш.
18. Маъмурий судларга бўлган ишончни янада ошириш мақсадида давлат органлари томонидан суд қарорларини ижро этишнинг таъсирчан механизмларини жорий этиш.
19. Маъмурий суд ишларини юритишда замонавий ахборот-коммуникация технологияларини қўллашга доир нормаларни такомиллаштириш, ишда иштирок этувчи шахсларни электрон хабардор қилиш, уларга суд ҳужжатларини электрон ҳужжат тарзида тақдим этишнинг ҳуқуқий механизмларини яратиш.
20. Келишув битимига оид нормаларни такомиллаштириш. Бунда маъмурий суд ишларини юритишнинг барча босқичларида ва суд ҳужжатини ижро этиш жараёнида низони келишув битимини тузган ҳолда ҳал этиш механизмларини кенгайтириш.
II. Фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини тиклашда суднинг фаол иштироки принципини қўллаш механизмларини кенгайтириш
1. Маъмурий суд ишларини юритишни суднинг фаол иштироки принципи асосида амалга оширишнинг механизмларини такомиллаштириш ҳамда чегараларини янада кенгайтириш.
2. Маъмурий суд ишларини юритишда суд муҳокамаси предметини аризада кўрсатилган талаб доираси билан белгилашга, ариза талабидан четга чиқишнинг истисно этувчи ҳолатларини аниқлаштиришга, шунингдек, билдирилган талабларнинг асосини ёки предметини ўзгартиришга, қўшимча талаблар тақдим этишга, талабларининг миқдорини оширишга ёхуд камайтиришга, улардан тўлиқ ёки қисман воз кечишга оид нормаларни такомиллаштириш.
3. Фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг бузилган ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини самарали ҳимоя қилиш мақсадида олдиндан ҳуқуқий оқибатларини тушунтириш орқали талабларини шакллантиришда ва уларни ўзгартиришда суднинг тарафларга ҳуқуқий кўмаклашишга ҳақли эканлигини белгилаш.
4. Манфаатдор шахсларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатлари ҳимоясини кучайтириш мақсадида ишни кўриш давомида аниқланган қонунбузилиш ҳолатларини бартараф этиш ва олдини олиш юзасидан суднинг таъсир чорасини қўллаш доирасини кенгайтириш.
5. Мажбурият юклаш ҳақидаги талаб қаноатлантирилганда ҳуқуқни тиклаш усуллари доирасини аниқлаштириш.
III. Маъмурий суд ишларини юритишга халқаро стандартларга ва илғор хорижий тажрибага мувофиқ янги институт ва тартибларни жорий этиш
1. Маъмурий суд ишларини юритишга маъмурий даъво институтини киритиб, даъво турларини аниқ белгилаш (ҳақиқий эмас деб топиш, бекор қилиш, маъмурий ҳужжатни қабул қилиш мажбуриятини юклаш, муайян ҳаракатларни бажариш ёки бажаришдан тийилиш мажбуриятини юклаш, тан олиш ҳақидаги даъволар).
2. Даъво турлари бўйича маъмурий иш юритишнинг алоҳида тартиблари, жумладан, мурожаат қилувчи шахслар доираси, мурожаат қилиш муддатлари, исботлаш мажбуриятлари, суд ҳужжатлари устидан шикоят қилиш ва уларни ижро этишнинг процессуал қоидаларини белгилаш.
3. Маъмурий органлар ва улар мансабдор шахсларининг қарорига оид қоидаларда халқаро стандартлардан келиб чиқиб, маъмурий акт концепцияси қоидаларини қўллаш амалиётини жорий этиш.
4. Маъмурий суд ишларини юритишда айрим тоифадаги ишлар бўйича низони судгача ҳал қилиш тартибини жорий қилиш, бунда судга мурожаат қилиш муддатининг ўтишига оид нормаларни аниқлаштириш.
5. Маъмурий суд ишларини юритишда процессуал мажбурлов чоралари доирасини (масалан, жарима қўллаш ва бошқалар) белгилаш.
6. Маъмурий органнинг маъмурий ихтиёрийлик (дискрецион ваколат) ваколатини суд томонидан текшириш тартибини белгилаш.
7. Судга ҳурматсизлик қилганлик, суднинг хусусий ажрими (қарори) бўйича чоралар кўрмаганлик учун маъмурий судларга ҳам маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриб чиқиш ваколатини бериш.
8. Маъмурий суд иш юритувига ҳуқуқи бузилган фуқаро — аризачининг хоҳишига кўра экстерриториал судловга тегишлилик механизмини жорий этиш.
9. Маъмурий суд ишларини юритиш жараёнининг очиқлиги ва шаффофлигини таъминлаш механизмларини янада такомиллаштириш. Бунда суд қарорларини расмий веб сайтларда эълон қилинишини янада кенгайтириш. Суд жараёнларини онлайн кузатиш имкониятларини кенгайтириш.
10. Маъмурий суд ишларини юритишда алоҳида тоифадаги ишларни кўриш тартибларини такомиллаштириш, норматив тусдаги қонуности ҳужжатлари устидан низолашиш тартибларини белгилаш.
11. Маъмурий ва бошқа оммавий-ҳуқуқий муносабатларнинг ҳуқуқий табиатини аниқлаштириш, уларнинг ҳуқуқий белгилари ва бошқа ўхшаш ҳуқуқий муносабатлардан фарқли жиҳатларини аниқ белгилаш.
12. Фуқаролик ишлари бўйича судлар ҳамда иқтисодий судлар томонидан кўрилаётган оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган барча ишларни маъмурий судларнинг тааллуқлилигига ўтказиш, оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган ҳамда маъмурий органга нисбатан қўзғатилган ишларнинг маъмурий судларга тааллуқлилигини қатъий белгилаш.
13. Маъмурий судлар тизимида ҳар бир бўғин судларининг ваколатларини аниқ белгилаган ҳолда ишларнинг тегишлилигига оид қоидаларни қайта кўриб чиқиш.
IV. Концепциянинг амалга оширилишидан кутилаётган натижалар
Маъмурий суд ишларини юритиш қонунчилигининг такомиллаштирилиши, жумладан, Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг янги таҳрирда ишлаб чиқилиши ва қабул қилиниши қуйидагиларга имкон беради:
давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларининг самарали ҳимоя этилишини таъминлаш;
давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг фаолияти устидан самарали суд назоратини ўрнатиш;
фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг одил судловга эришиш даражасини ошириш;
«Ўзбекистон — 2030» стратегиясида белгиланган мақсадларнинг самарадорлик кўрсаткичларига эришиш;
фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг бузилган ҳуқуқларини ҳимоя қилишда маъмурий судларнинг ролини кучайтириш орқали аҳолининг судларга бўлган ишончини янада ошириш;
оммавий-ҳуқуқий муносабатлар иштирокчиларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини самарали ҳимоя қилишга тўсқинлик қилувчи қонунчиликдаги ҳуқуқий бўшлиқлар ва коллизияларни бартараф этиш;
маъмурий суд ишларини юритишни халқаро стандартларга мувофиқ такомиллаштириш;
одил судловга оид халқаро рейтинг ва индексларда мамлакатимиз ўрнини яхшилаш.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 30 январдаги ПҚ-33-сон қарорига 2-ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштириш бўйича идоралараро комиссия
1. Б. Исламов — Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси, Комиссия раиси 2. Ш. Полванов — Олий суд раиси ўринбосари, Комиссия раиси ўринбосари 3. У. Холов — Олий суд судьяси 4. Д. Каримов — Олий суд судьяси 5. О. Мирзамахмудов — Судьялар олий кенгаши судьяси 6. М. Қаландарова — Судьялар олий кенгаши судьяси 7. Д. Артиков — Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати 8. Д. Джураев — Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясининг масъул ходими 9. Ш. Бакаев — Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясининг масъул ходими 10. Х. Мадримов — Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясининг масъул ходими 11. Ш. Назаров — Вазирлар Маҳкамасининг масъул ходими 12. О. Исмоилов — Олий суд Департаменти бошлиғи 13. А. Ярашев — Олий суд Департаменти бошлиғи ўринбосари 14. Ш. Ахатова — Олий суд бўлим бошлиғи 15. Э. Сайфуллаев — Адлия вазирлиги бошқарма бошлиғи 16. А. Махмудов — Бош прокуратура бошқарма бошлиғи 17. Ш. Садиков — Адвокатлар палатаси раиси 18. Й. Нарзиев — Солиқ қўмитаси раисининг маслаҳатчиси 19. У. Алмамедов — Тошкент шаҳар маъмурий суди раиси 20. А. Муродов — Навоий вилоят маъмурий суди раиси 22. И. Хамедов — Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети профессори 21. Ж. Нематов — Тошкент давлат юридик университети профессори
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ
Тошкент ш.,
2025 йил 30 январь,
ПҚ-33-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
qarori
KONSEPSIYASI
Fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlarini sud orqali himoya qilishning zamonaviy mexanizmlarini joriy etish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida
Soʻnggi yillarda mamlakatimizda davlat organlari bilan munosabatlarda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari samarali himoyasini taʼminlashda tizimli islohotlar amalga oshirildi. Ayniqsa, 2017-yilda mamlakatimiz tarixida ilk marotaba maʼmuriy sudlar tashkil qilinganligi fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining davlat organlari va mansabdor shaxslarning qonunga xilof qarorlari, harakatlari ustidan sudga shikoyat qilishga oid konstitutsiyaviy huquqlarini taʼminlashda muhim qadam boʻldi.
Oʻtgan davrda maʼmuriy sudlar tomonidan koʻrib chiqilgan 120 mingga yaqin ariza va shikoyatlarning 57 foizi qanoatlantirilib, fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining buzilgan huquqlari tiklanganligi ham maʼmuriy sudlarning qonun ustuvorligini taʼminlash hamda shaxsning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilishda muhim institut sifatida shakllanganligini koʻrsatmoqda.
Bu borada maʼmuriy sudlar zimmasiga shikoyatlarni koʻrib chiqishda “faol ishtirok etish” tamoyili asosida nizoni toʻgʻri hal qilish uchun dalillarni mustaqil yigʻish majburiyati yuklangani, sud qarori ijrosini taʼminlamagan mansabdor shaxslarga jarima qoʻllash vakolati berilgani ham ushbu institut takomillashib borayotganligidan dalolat beradi.
Shu bilan birga, bugungi kunda maʼmuriy sudlar faoliyatiga ilgʻor xorijiy tajribada oʻzini oqlagan institut va tartiblarni keng qoʻllash orqali fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishda ushbu sudlarning rolini oshirish, shu jumladan, davlat organi hujjatiga ishonib faoliyat yuritgan fuqaro va tadbirkorlik subyektlari huquqlari va qonuniy manfaatlarining himoyasini qoʻshimcha ravishda kuchaytirish zarurati vujudga kelmoqda.
Davlat organlari bilan munosabatlarda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarining samarali hamda ishonchli himoya etilishini taʼminlash va maʼmuriy sud ishlarini yuritishni xalqaro standartlardan kelib chiqib yanada takomillashtirish maqsadida:
1. Oʻzbekiston Respublikasida maʼmuriy sudlar faoliyatini takomillashtirishning asosiy yoʻnalishlari etib quyidagilar belgilansin:
davlat organlari bilan munosabatlarda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarining ishonchli va samarali himoya etilishini ustuvor ravishda taʼminlash;
fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini tiklashda sudning faol ishtiroki prinsipini qoʻllash mexanizmlarini kengaytirish;
davlat organlari va mansabdor shaxslarning faoliyati ustidan samarali sud nazoratini oʻrnatish;
maʼmuriy sud ishlarini yuritishda nizolarni sudgacha hal qilish mexanizmlarini takomillashtirish;
fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlarini himoya qilishda maʼmuriy sudlarning rolini kuchaytirish orqali aholining sud tizimiga boʻlgan ishonchini yanada oshirish;
davlat organlari tomonidan sud qarorlari ijro etilishi ustidan nazoratning taʼsirchan mexanizmlarini toʻliq joriy etish;
maʼmuriy yustitsiya tizimi rivojlangan davlatlar tajribasi asosida maʼmuriy sudlar faoliyatini takomillashtirib borish.
2. Oliy sud va Adliya vazirligining quyidagi tartiblarni maʼmuriy sudlar faoliyatiga joriy etish haqidagi takliflariga rozilik berilsin:
qarori, harakati (harakatsizlik) ustidan shikoyat qilinayotgan davlat organi mansabdor shaxsi yoki uning vakili sud majlisida majburiy ishtirok etishini taʼminlash;
maʼmuriy sud ish yurituvida ishlarning tezkor va sifatli koʻrib chiqilishini taʼminlashga hamda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlariga oʻz huquqlarini himoya qilish uchun qoʻshimcha imkoniyatlar yaratishga qaratilgan dastlabki eshituv institutini joriy etish.
3. Oliy sud Adliya vazirligi va Bosh prokuratura bilan birgalikda uch oy muddatda quyidagilarni nazarda tutuvchi qonun loyihasini ishlab chiqsin va belgilangan tartibda kiritsin:
a) davlat organi mansabdor shaxsi yoki uning vakili maʼmuriy sudning majlisida majburiy ishtirok etishini taʼminlash boʻyicha:
davlat organi qarori yoki uning mansabdor shaxsi harakati (harakatsizlik) ustidan berilgan arizani maʼmuriy sudlarda koʻrishda mansabdor shaxs yoki uning vakili zarur tushuntirishlar berish uchun sud muhokamasida ishtirok etishi shart hisoblanadi;
davlat organi mansabdor shaxsi yoki uning vakili ishtirok etishi zarur deb topilgan hollarda maʼmuriy ishni koʻrib chiqish keyinga qoldiriladi, uning ishtiroki ishning har tomonlama, toʻliq va toʻgʻri hal qilinishiga toʻsqinlik qilmagan taqdirda, ish davlat organi mansabdor shaxsi yoki uning vakili ishtirokisiz koʻrib chiqiladi;
davlat organi mansabdor shaxsi yoki uning vakili sud muhokamasiga kelmagan va uning kelmaganligi sud tomonidan uzrli deb topilmagan taqdirda, mansabdor shaxsga nisbatan sud jarimasi qoʻllaniladi;
b) maʼmuriy sud ish yurituvida dastlabki eshituv institutini joriy etish boʻyicha:
maʼmuriy sud ish yurituvida dastlabki eshituv qonunda nazarda tutilgan hollarda oʻtkaziladi;
dastlabki eshituvda arizachining talablari va javobgarning eʼtirozlari aniqlashtiriladi, arizadagi kamchiliklarni bartaraf etish choralari koʻriladi;
talablarni isbotlash uchun arizachiga zarur dalillarni hamda javobgarga fikrni yozma ravishda taqdim etish boʻyicha tushuntirishlar beriladi;
arizadagi talablar va ishdagi dalillarga sudya tomonidan dastlabki huquqiy baho (talablarni aniqlashtirish, ishga daxldor boʻlmagan taraflarni almashtirish, qoʻshimcha javobgarni jalb qilish va boshqalar) beriladi. Bunda koʻrilayotgan ishning mazmunan hal etilishi boʻyicha yakuniy fikr bildirishga yoʻl qoʻyilmaydi;
dastlabki eshituv ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran yigirma kundan kechiktirmay oʻtkaziladi, ushbu muddat sud muhokamasi uchun belgilangan muddatga kiritilmaydi;
dastlabki eshituv natijasiga koʻra arizani qaytarish yoki ish boʻyicha sud muhokamasini tayinlash toʻgʻrisida ajrim chiqariladi.
v) maʼmuriy sudga nizolarni hal etish jarayonida sudga hurmatsizlik qilinishi va sudning xususiy ajrimi boʻyicha choralar koʻrmaslikka oid huquqbuzarliklar aniqlanganda, maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrish vakolatini berish.
4. Oliy sud, Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil hamda Savdo-sanoat palatasining ishonchning himoya qilinishi prinsipini Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksda alohida belgilash haqidagi taklifi maʼqullansin.
Oliy sud manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda uch oy muddatda davlat organi hujjatining qonuniy kuchiga ishonib faoliyat yuritgan fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining ishonchini himoya qilish uchun mazkur hujjatning keyinchalik bekor qilinishi ushbu shaxsning oʻz mulkidan mahrum boʻlishiga yoki boshqa ogʻir oqibatlar olib kelmasligiga oid qoidalarni (bundan qonunda belgilangan hollar mustasno) nazarda tutuvchi qonun loyihasini ishlab chiqsin va belgilangan tartibda kiritsin.
5. Yangi tahrirdagi Soliq kodeksi bilan joriy etilgan tadbirkorlik subyekti soliq qarzdorligini tan olgan taqdirda, ushbu qarzdorlikni soliq organining qaroriga asosan tadbirkorlik subyektining mulki hisobidan qoplashni nazarda tutuvchi tartib samarali ishlayotganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.
Oliy sud, Soliq qoʻmitasi va Savdo-sanoat palatasining tadbirkorlik subyektlarining vaqt va mablagʻ bilan bogʻliq ortiqcha xarajatlarini qisqartirish maqsadida 2025-yil 1-maydan boshlab tadbirkorlik subyekti tomonidan tan olingan soliqqa oid huquqbuzarliklar boʻyicha soliq organi tomonidan ushbu tadbirkorlik subyektining banklardagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalarni toʻxtatib qoʻyish tartibini joriy etish toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.
Belgilansinki, tadbirkorlik subyekti soliqqa oid huquqbuzarlikni tan olmagan hamda soliq organi tomonidan oʻzining banklardagi hisobvaraqlari boʻyicha operatsiyalar toʻxtatib qoʻyilishiga eʼtiroz bildirgan taqdirda, ushbu masala amaldagi tartibga muvofiq soliq organi arizasiga asosan sud tomonidan hal etiladi.
6. Vazirlar Mahkamasi 2025-yil 1-iyunga qadar nazorat qiluvchi organlar tomonidan tadbirkorlik subyektlari tan olgan huquqbuzarliklar boʻyicha moliyaviy jarimalarni qoʻllashni (bundan soliqqa oid huquqbuzarliklar boʻyicha jarima qoʻllash mustasno) nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari kiritilishini taʼminlasin.
Bunda moliyaviy jarimani qoʻllash jarayonida tadbirkorlik subyekti vakili ishtiroki taʼminlanishi, jarima qoʻllash boʻyicha qaror ustidan shikoyat berilganda, uning ijrosi toʻxtatilishi, shuningdek, noqonuniy va asossiz qaror boʻyicha jarima undirilgan boʻlsa, undirilgan summadan har bir kalendar kun uchun tegishli budjetdan Markaziy bankning asosiy stavkasida foiz toʻlanishi inobatga olinsin.
7. Quyidagilar:
Oʻzbekiston Respublikasi maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirish konsepsiyasi 1-ilovaga muvofiq;
Oʻzbekiston Respublikasi maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha idoralararo komissiya (keyingi oʻrinlarda — Idoralararo komissiya) tarkibi 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
8. Idoralararo komissiya (B.D. Islamov):
uch hafta muddatda maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha ish rejasini hamda vazifalar taqsimotini tasdiqlasin;
uch oy muddatda yangi tahrirdagi Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeks loyihasini tayyorlash jarayoniga xalqaro tashkilotlarning ekspertlari va mutaxassislarini jalb etish masalasi koʻrib chiqilishini taʼminlasin;
2026-yil 1-iyulga qadar yangi tahrirdagi Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeks loyihasini belgilangan tartibda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga kiritsin;
ilmiy hamjamiyat, fuqarolik jamiyati institutlari vakillari hamda xorijiy ekspertlar oʻrtasida yangi tahrirdagi Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeks loyihasi keng muhokama qilinishini taʼminlasin.
9. Idoralararo komissiyaning murojaatiga koʻra Tashqi ishlar vazirligi xorijiy mamlakatlarga safarlarni tashkil etish, shuningdek, xorijiy mamlakatlarning davlat organlari va xalqaro tashkilotlar vakillari bilan uchrashuv va muzokaralarni oʻtkazishda har tomonlama koʻmaklashsin.
10. Sudyalar oliy kengashiga 2025-yil 1-martdan boshlab sudya, prokuror, advokatlar va davlat organlari vakillari uchun mazkur qaror bilan kiritilayotgan yangi institutlarning mazmun-mohiyatini va ularni amaliyotda qoʻllash tartibini oʻrgatish boʻyicha oʻquv kurslarini tashkil qilish tavsiya etilsin.
11. Mazkur qarorning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul etib Oliy sud raisi B.D. Islamov belgilansin.
Qaror ijrosini muvofiqlashtirish Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti maslahatchisi D.B. Kadirov zimmasiga yuklansin.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-yanvardagi PQ-33-son qaroriga 1-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirish
Mamlakat taraqqiyotining bugungi bosqichida keng koʻlamli islohotlarning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi va “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasining maqsadlariga erishish davlat organlari bilan munosabatlarda qonun ustuvorligini, fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarining ishonchli himoya qilinishini, davlat organlari va mansabdor shaxslarning faoliyati ustidan samarali sud nazoratini oʻrnatishni talab qiladi.
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 55-moddasida har kimga oʻz huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilish, davlat organlarining hamda boshqa tashkilotlarning, ular mansabdor shaxslarining qonunga xilof qarorlari, harakatlari va harakatsizligi ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kafolatlangan.
Mamlakatimizda ilk marotaba 2017-yil 1-iyundan eʼtiboran davlat organlari va mansabdor shaxslarning gʻayriqonuniy harakatlari ustidan fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining sudga shikoyat qilish huquqining konstitutsiyaviy kafolatlarini amalga oshirishni taʼminlashga xizmat qiladigan maʼmuriy sudlar tashkil qilindi.
Maʼmuriy sudlarning vazifasi maʼmuriy organlar bilan munosabatlarda qonun ustuvorligini taʼminlash bilan birga fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish hisoblanadi.
Oʻtgan qisqa davrda maʼmuriy sudlarning faoliyati oʻz samarasini bera boshladi. 2017 — 2024-yillarda maʼmuriy sudlar tomonidan 120 mingga yaqin ariza (shikoyat) koʻrib chiqilib, ularning 57 foizi qanoatlantirilgan holda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining buzilgan huquqlari tiklangan.
2018-yilda qabul qilingan Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeks fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini taʼminlashda muhim rol oʻynadi hamda mamlakatda maʼmuriy yustitsiyani rivojlantirish uchun mustahkam huquqiy zamin yaratishga imkon berdi.
Mamlakatimizda adolat va qonun ustuvorligi tamoyillarini taraqqiyotning eng asosiy va zarur shartiga aylantirishning asosiy maqsadlaridan biri maʼmuriy sudlarda mansabdor shaxslarning qarorlari ustidan berilgan shikoyatlarni koʻrib chiqish tizimini takomillashtirish orqali sud nazoratini qoʻllash sohasini kengaytirish hisoblanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 16-yanvardagi PF-11-son Farmoni bilan tasdiqlangan 2023 — 2026-yillarga moʻljallangan sud tizimini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqishning qisqa muddatli strategiyasini amalga oshirish boʻyicha harakatlar dasturida huquqni qoʻllash amaliyotini tanqidiy tahlil qilish asosida hamda ilgʻor xorijiy tajribani inobatga olgan holda maʼmuriy sud ish yurituvini takomillashtirish choralarini koʻrish belgilangan.
“Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida ham davlat organlari va mansabdor shaxslarning faoliyati ustidan samarali sud nazoratini oʻrnatish hamda maʼmuriy adliya tizimini yanada rivojlantirishga oid vazifalar belgilandi.
Shu munosabat bilan oʻtkazilgan tahlil Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksni quyidagi yoʻnalishlarda takomillashtirish zarurati mavjudligini koʻrsatmoqda:
birinchidan, maʼmuriy sud ish yurituviga xalqaro standartlarga va ilgʻor xorijiy tajribaga muvofiq ommaviy-huquqiy munosabatlar sohasida fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlarini taʼminlash boʻyicha oʻzini oqlagan yangi institut va tartiblarni implementatsiya qilish boʻyicha ishlarni davom ettirish;
ikkinchidan, ommaviy-huquqiy munosabatlarning mazmun-mohiyatini aks ettiruvchi maʼmuriy sud ishlarini yuritish prinsiplarini toʻlaqonli joriy etish, shu jumladan, sudning faol ishtiroki prinsipini qoʻllash doirasini kengaytirish;
uchinchidan, maʼmuriy sud ish yurituviga daʼvo institutini kiritish orqali maʼmuriy organlar ustidan beriladigan daʼvo turlarini aniq belgilash, har bir daʼvo turi boʻyicha ish yuritishning oʻziga xos protsessual qoidalarini nazarda tutish;
toʻrtinchidan, maʼmuriy sud ishlarini yuritishda nizolarni sudgacha hal qilish mexanizmlarini yanada kengaytirish;
beshinchidan, davlat organlari tomonidan sud qarorlari ijro etilishi ustidan nazoratning taʼsirchan mexanizmlarini takomillashtirish.
Rivojlangan mamlakatlarda aynan maʼmuriy sudlar fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlari ijro organlari tomonidan buzilishining oldini olishda, ularni gʻayriqonuniy qarorlar, harakatlar (harakatsizlik)dan himoya qilishda muhim oʻrin egallaydi.
Shu munosabat bilan davlat organlari bilan munosabatlarda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari huquqlari va qonuniy manfaatlarining samarali himoya etilishini taʼminlash hamda maʼmuriy sud ishlarini yuritishni takomillashtirish zarur.
“Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida koʻrsatilgan maqsad va vazifalarga erishish, shuningdek, davlat organlari bilan munosabatlarda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari huquqlari va qonuniy manfaatlarining samarali himoya etilishini taʼminlash hamda maʼmuriy sud ishlarini yuritishni xalqaro standartlardan kelib chiqqan holda takomillashtirish maqsadida quyidagi asosiy yoʻnalishlarni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston Respublikasi maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirish konsepsiyasi ishlab chiqildi.
I. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilish mexanizmlarini takomillashtirish
1. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishda manfaatdor shaxs tushunchasining huquqiy taʼrifini aniqlashtirish, shaxsning manfaatdorligi masalasini arizani sudga qabul qilish jarayonida hal etish tartibini joriy etish.
2. Maʼmuriy sudga murojaat etish muddatlarini maʼmuriy daʼvo turlaridan kelib chiqib qayta koʻrib chiqish, ayrim turdagi nizolar (masalan, haqiqiy emas deb topish haqidagi talab) boʻyicha sudga murojaat qilishning maxsus muddatlarini belgilash.
3. Maʼmuriy sudlarga jamoaviy arizalar (class action) berish tartibi va asoslarini belgilash.
4. Fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida ariza berishga vakolatli boʻlgan davlat organlari va boshqa shaxslar doirasini kengaytirish.
5. Ommaviy-huquqiy munosabatlar ishtirokchilarining huquq va qonuniy manfaatlariga daxldorligi nuqtai nazaridan maʼmuriy sud ishlarini yuritishda jalb qilinishi lozim boʻlgan uchinchi shaxslar doirasiga aniqlik kiritish.
6. Jamoatchilik nazoratini amalga oshirishga boʻlgan huquqdan kelib chiqib, maʼmuriy sud ishlarini yuritishda manfaatdor shaxslar doirasini belgilash.
7. Arizani qabul qilishni rad qilish, koʻrmasdan qoldirish, qaytarish asoslarini takomillashtirish (nizoni sudgacha hal qilish tartibiga amal qilmaslik, manfaatdor shaxs boʻlmagan shaxs tomonidan ariza berilishi va boshqalar).
8. Dastlabki himoya choralarini qoʻllash tartibi va asoslarini takomillashtirish, bunda dastlabki himoya choralarini qoʻllash oqibatida yetkazilgan zararni qoplash tartibini, dastlabki himoya chorasini hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirgandan keyin bekor qilish tartibini, dastlabki himoya chorasini qoʻllash mumkin boʻlmagan holatlarni belgilash.
9. Maʼmuriy sudlarga nizo predmetiga doir qoʻshimcha talablar bilan murojaat qilish imkoniyatini yaratish (dastlabki arizaga qoʻshimcha talab bildirilganda ularni birgalikda koʻrib chiqish tartibini joriy etish).
10. Ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar bilan bir qatorda unga sababiy bogʻlanishda boʻlgan zararning oʻrnini qoplash haqidagi talabning maʼmuriy sud tomonidan koʻrilishiga oid normalarni rivojlantirish.
11. Fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining maʼmuriy hujjatga boʻlgan ishonchini himoya qilish prinsipini qoʻllash mexanizmlarini takomillashtirish.
12. Maʼmuriy organning, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organining, ular mansabdor shaxslarining qarorini haqiqiy emas, harakatlarini (harakatsizligini) qonunga xilof deb topish haqidagi ishlar yuzasidan sud tomonidan tekshirilishi lozim boʻlgan asoslarni belgilash.
13. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishda prokuror ishtirokiga oid normalarni xalqaro standartlardan kelib chiqib takomillashtirish.
14. Arizani ish yuritishga qabul qilish, ishlarni koʻrib chiqishga oid oqilona protsessual muddatlarni, ularni tiklashning aniq chegaralarini belgilash.
15. Sud xarajatlari turlarini aniqlashtirish va takomillashtirish (huquqiy yordam koʻrsatish bilan bogʻliq xarajatlar, ekspertiza oʻtkazish boʻyicha xarajatlarni oldindan toʻlash tartibini joriy etish).
16. Ish yuritishni tugatish asoslari, tartibi va oqibatlarini takomillashtirish.
17. Sudning ish yuritishni toʻxtatib turish huquqi va majburiyatiga asos boʻluvchi holatlarni qayta koʻrib chiqib, toʻxtatib turish muddatlarini aniq belgilash.
18. Maʼmuriy sudlarga boʻlgan ishonchni yanada oshirish maqsadida davlat organlari tomonidan sud qarorlarini ijro etishning taʼsirchan mexanizmlarini joriy etish.
19. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini qoʻllashga doir normalarni takomillashtirish, ishda ishtirok etuvchi shaxslarni elektron xabardor qilish, ularga sud hujjatlarini elektron hujjat tarzida taqdim etishning huquqiy mexanizmlarini yaratish.
20. Kelishuv bitimiga oid normalarni takomillashtirish. Bunda maʼmuriy sud ishlarini yuritishning barcha bosqichlarida va sud hujjatini ijro etish jarayonida nizoni kelishuv bitimini tuzgan holda hal etish mexanizmlarini kengaytirish.
II. Fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining buzilgan yoki nizolashilayotgan huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini tiklashda sudning faol ishtiroki prinsipini qoʻllash mexanizmlarini kengaytirish
1. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishni sudning faol ishtiroki prinsipi asosida amalga oshirishning mexanizmlarini takomillashtirish hamda chegaralarini yanada kengaytirish.
2. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishda sud muhokamasi predmetini arizada koʻrsatilgan talab doirasi bilan belgilashga, ariza talabidan chetga chiqishning istisno etuvchi holatlarini aniqlashtirishga, shuningdek, bildirilgan talablarning asosini yoki predmetini oʻzgartirishga, qoʻshimcha talablar taqdim etishga, talablarining miqdorini oshirishga yoxud kamaytirishga, ulardan toʻliq yoki qisman voz kechishga oid normalarni takomillashtirish.
3. Fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining buzilgan huquq va qonuniy manfaatlarini samarali himoya qilish maqsadida oldindan huquqiy oqibatlarini tushuntirish orqali talablarini shakllantirishda va ularni oʻzgartirishda sudning taraflarga huquqiy koʻmaklashishga haqli ekanligini belgilash.
4. Manfaatdor shaxslarning huquq va qonuniy manfaatlari himoyasini kuchaytirish maqsadida ishni koʻrish davomida aniqlangan qonunbuzilish holatlarini bartaraf etish va oldini olish yuzasidan sudning taʼsir chorasini qoʻllash doirasini kengaytirish.
5. Majburiyat yuklash haqidagi talab qanoatlantirilganda huquqni tiklash usullari doirasini aniqlashtirish.
III. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishga xalqaro standartlarga va ilgʻor xorijiy tajribaga muvofiq yangi institut va tartiblarni joriy etish
1. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishga maʼmuriy daʼvo institutini kiritib, daʼvo turlarini aniq belgilash (haqiqiy emas deb topish, bekor qilish, maʼmuriy hujjatni qabul qilish majburiyatini yuklash, muayyan harakatlarni bajarish yoki bajarishdan tiyilish majburiyatini yuklash, tan olish haqidagi daʼvolar).
2. Daʼvo turlari boʻyicha maʼmuriy ish yuritishning alohida tartiblari, jumladan, murojaat qiluvchi shaxslar doirasi, murojaat qilish muddatlari, isbotlash majburiyatlari, sud hujjatlari ustidan shikoyat qilish va ularni ijro etishning protsessual qoidalarini belgilash.
3. Maʼmuriy organlar va ular mansabdor shaxslarining qaroriga oid qoidalarda xalqaro standartlardan kelib chiqib, maʼmuriy akt konsepsiyasi qoidalarini qoʻllash amaliyotini joriy etish.
4. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishda ayrim toifadagi ishlar boʻyicha nizoni sudgacha hal qilish tartibini joriy qilish, bunda sudga murojaat qilish muddatining oʻtishiga oid normalarni aniqlashtirish.
5. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishda protsessual majburlov choralari doirasini (masalan, jarima qoʻllash va boshqalar) belgilash.
6. Maʼmuriy organning maʼmuriy ixtiyoriylik (diskretsion vakolat) vakolatini sud tomonidan tekshirish tartibini belgilash.
7. Sudga hurmatsizlik qilganlik, sudning xususiy ajrimi (qarori) boʻyicha choralar koʻrmaganlik uchun maʼmuriy sudlarga ham maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish vakolatini berish.
8. Maʼmuriy sud ish yurituviga huquqi buzilgan fuqaro — arizachining xohishiga koʻra eksterritorial sudlovga tegishlilik mexanizmini joriy etish.
9. Maʼmuriy sud ishlarini yuritish jarayonining ochiqligi va shaffofligini taʼminlash mexanizmlarini yanada takomillashtirish. Bunda sud qarorlarini rasmiy veb saytlarda eʼlon qilinishini yanada kengaytirish. Sud jarayonlarini onlayn kuzatish imkoniyatlarini kengaytirish.
10. Maʼmuriy sud ishlarini yuritishda alohida toifadagi ishlarni koʻrish tartiblarini takomillashtirish, normativ tusdagi qonunosti hujjatlari ustidan nizolashish tartiblarini belgilash.
11. Maʼmuriy va boshqa ommaviy-huquqiy munosabatlarning huquqiy tabiatini aniqlashtirish, ularning huquqiy belgilari va boshqa oʻxshash huquqiy munosabatlardan farqli jihatlarini aniq belgilash.
12. Fuqarolik ishlari boʻyicha sudlar hamda iqtisodiy sudlar tomonidan koʻrilayotgan ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan barcha ishlarni maʼmuriy sudlarning taalluqliligiga oʻtkazish, ommaviy-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan hamda maʼmuriy organga nisbatan qoʻzgʻatilgan ishlarning maʼmuriy sudlarga taalluqliligini qatʼiy belgilash.
13. Maʼmuriy sudlar tizimida har bir boʻgʻin sudlarining vakolatlarini aniq belgilagan holda ishlarning tegishliligiga oid qoidalarni qayta koʻrib chiqish.
IV. Konsepsiyaning amalga oshirilishidan kutilayotgan natijalar
Maʼmuriy sud ishlarini yuritish qonunchiligining takomillashtirilishi, jumladan, Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksning yangi tahrirda ishlab chiqilishi va qabul qilinishi quyidagilarga imkon beradi:
davlat organlari bilan munosabatlarda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari huquqlari va qonuniy manfaatlarining samarali himoya etilishini taʼminlash;
davlat organlari va mansabdor shaxslarning faoliyati ustidan samarali sud nazoratini oʻrnatish;
fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining odil sudlovga erishish darajasini oshirish;
“Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida belgilangan maqsadlarning samaradorlik koʻrsatkichlariga erishish;
fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining buzilgan huquqlarini himoya qilishda maʼmuriy sudlarning rolini kuchaytirish orqali aholining sudlarga boʻlgan ishonchini yanada oshirish;
ommaviy-huquqiy munosabatlar ishtirokchilarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini samarali himoya qilishga toʻsqinlik qiluvchi qonunchilikdagi huquqiy boʻshliqlar va kolliziyalarni bartaraf etish;
maʼmuriy sud ishlarini yuritishni xalqaro standartlarga muvofiq takomillashtirish;
odil sudlovga oid xalqaro reyting va indekslarda mamlakatimiz oʻrnini yaxshilash.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-yanvardagi PQ-33-son qaroriga 2-ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha idoralararo komissiya
1. B. Islamov — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi, Komissiya raisi 2. Sh. Polvanov — Oliy sud raisi oʻrinbosari, Komissiya raisi oʻrinbosari 3. U. Xolov — Oliy sud sudyasi 4. D. Karimov — Oliy sud sudyasi 5. O. Mirzamaxmudov — Sudyalar oliy kengashi sudyasi 6. M. Qalandarova — Sudyalar oliy kengashi sudyasi 7. D. Artikov — Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati 8. D. Djurayev — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining masʼul xodimi 9. Sh. Bakayev — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining masʼul xodimi 10. X. Madrimov — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining masʼul xodimi 11. Sh. Nazarov — Vazirlar Mahkamasining masʼul xodimi 12. O. Ismoilov — Oliy sud Departamenti boshligʻi 13. A. Yarashev — Oliy sud Departamenti boshligʻi oʻrinbosari 14. Sh. Axatova — Oliy sud boʻlim boshligʻi 15. E. Sayfullayev — Adliya vazirligi boshqarma boshligʻi 16. A. Maxmudov — Bosh prokuratura boshqarma boshligʻi 17. Sh. Sadikov — Advokatlar palatasi raisi 18. Y. Narziyev — Soliq qoʻmitasi raisining maslahatchisi 19. U. Almamedov — Toshkent shahar maʼmuriy sudi raisi 20. A. Murodov — Navoiy viloyat maʼmuriy sudi raisi 22. I. Xamedov — Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti professori 21. J. Nematov — Toshkent davlat yuridik universiteti professori
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2025-yil 30-yanvar,
PQ-33-son
Президента Республики Узбекистан
Постановление
О дополнительных мерах по внедрению современных механизмов судебной защиты прав граждан и субъектов предпринимательства
В последние годы в стране осуществлены системные реформы по обеспечению эффективной защиты прав граждан и субъектов предпринимательства в отношениях с государственными органами. В частности, создание в 2017 году впервые в истории нашей страны административных судов стало важным шагом в обеспечении конституционных прав граждан и субъектов предпринимательства по обжалованию незаконных решений, действий государственных органов и должностных лиц в суд.
Удовлетворение 57 процентов из рассмотренных за прошедший период административными судами около 120 тысяч заявлений и жалоб, восстановление нарушенных прав граждан и субъектов предпринимательства также свидетельствует о том, что административные суды сформировались как важный институт по обеспечению верховенства закона и надежной защиты прав и законных интересов граждан.
Возложение на административные суды при рассмотрении жалоб обязанности по сбору доказательств по собственной инициативе для выяснения фактических обстоятельств дела на основе принципа «активная роль суда», передача полномочий по применению в отношении должностных лиц судебных штрафов в случае неисполнения ими решения суда свидетельствует о том, что данный институт продолжает развиваться.
Вместе с тем, сегодня назрела необходимость повышения роли административных судов в защите прав и законных интересов граждан и субъектов предпринимательства путем широкого применения институтов и процедур, зарекомендовавших себя в передовом зарубежном опыте, в том числе путем дополнительного усиления защиты прав и законных интересов граждан и субъектов предпринимательства, осуществлявших свою деятельность, доверяя законной силе акта государственного органа.
В целях обеспечения эффективной и надежной защиты прав и законных интересов граждан и субъектов предпринимательства во взаимоотношениях с государственными органами, а также дальнейшего совершенствования административного судопроизводства на основе международных стандартов:
1. Определить основными направлениями совершенствования деятельности административных судов в Республике Узбекистан:
обеспечение в приоритетном порядке надежной и эффективной защиты прав, свобод и законных интересов граждан и субъектов предпринимательства во взаимоотношениях с государственными органами;
расширение механизмов реализации принципа активной роли суда в восстановлении нарушенных или оспариваемых прав, свобод и законных интересов граждан и субъектов предпринимательской деятельности;
установление эффективного судебного контроля за деятельностью государственных органов и должностных лиц;
совершенствование механизмов досудебного урегулирования споров в административном судопроизводстве;
дальнейшее повышение доверия населения к судебной системе путем усиления роли административных судов в защите прав граждан и субъектов предпринимательства;
полноценное внедрение эффективных механизмов контроля за исполнением государственными органами судебных решений;
совершенствование деятельности административных судов на основе опыта стран с развитой системой административной юстиции.
2. Одобрить предложения Верховного суда и Министерства юстиции по внедрению в деятельность административных судов следующих процедур:
обеспечение обязательного участия в судебном заседании должностного лица государственного органа или его представителя, решение, действие (бездействие) которого обжалуется;
внедрение института предварительного слушания, направленного на обеспечение оперативного и качественного рассмотрения дел в порядке административного судопроизводства, создание дополнительных возможностей для граждан и субъектов предпринимательства по защите своих прав.
3. Верховному суду совместно с Министерством юстиции, Генеральной прокуратурой в трехмесячный срок разработать и внести в установленном порядке проект закона, предусматривающий:
а) по обеспечению обязательного участия должностного лица государственного органа или его представителя в судебном заседании административного суда:
при рассмотрении в административных судах заявления на решение государственного органа, действие (бездействие) его должностного лица участие должностного лица или его представителя для дачи необходимых объяснений в судебном заседании считается обязательным;
в случаях, когда участие должностного лица государственного органа или его представителя признано необходимым, рассмотрение административного дела откладывается, если его отсутствие не препятствует всестороннему, полному и правильному разрешению дела, дело рассматривается без участия должностного лица государственного органа или его представителя;
в случае неявки должностного лица государственного органа или его представителя в судебное заседание и не признания судом его неявки уважительной, на должностное лицо налагается судебный штраф;
б) по внедрению института предварительного слушания в административное судопроизводство:
предварительное слушание в административном судопроизводстве проводится в случаях, предусмотренных законом;
в ходе предварительного слушания выясняются требования заявителя и возражения ответчика, а также принимаются меры по устранению недостатков заявления;
заявителю разъясняется о предоставлении доказательств в подтверждение своих требований, а ответчику о представлении письменного мнения;
заявленным требованиям и доказательствам по делу судьей дается предварительная правовая оценка (уточнение исковых требований, замена ненадлежащей стороны, привлечение дополнительного ответчика и другое). При этом, не допускается выражение окончательного мнения относительно разрешения рассматриваемого дела;
предварительное слушание проводится не позднее двадцати дней со дня поступления заявления в суд, этот срок не включается в срок, установленный для судебного разбирательства;
по итогам предварительного слушания выносится определение о возвращении заявления или назначении судебного заседания по делу;
в) предоставление административному суду полномочий рассматривать дела об административных правонарушениях, связанных с проявлением неуважения к суду в ходе разрешения спора и непринятием мер по частному определению суда.
4. Одобрить предложения Верховного суда, Уполномоченного по защите прав и законных интересов субъектов предпринимательства и Торгово-промышленной палаты об отдельном обозначении в Кодексе об административном судопроизводстве принципа защиты доверия.
Верховному суду совместно с заинтересованными министерствами и ведомствами в трехмесячный срок разработать и внести в установленном порядке проект закона, предусматривающий нормы о том, что последующая отмена акта государственного органа не влечет для граждан и субъектов предпринимательства, действовавших полагаясь на законную силу этого акта, лишение собственности или других тяжкий последствий (за исключением случаев, предусмотренных законом).
5. Принять к сведению, что введенный в новой редакции Налогового кодекса порядок погашения налоговой задолженности за счет имущества субъекта предпринимательства на основании решения налогового органа, в случае признания субъектом предпринимательства суммы налоговой задолженности, эффективно действует.
Одобрить предложение Верховного суда, Налогового комитета и Торгово-промышленной палаты о внедрении с 1 мая 2025 года порядка приостановления налоговым органом операций по банковским счетам субъектов предпринимательства в случае признания субъектом предпринимательства налогового правонарушения в целях сокращения излишних временных и финансовых затрат субъектов предпринимательства.
Определить, что в случае, если субъект предпринимательства не признает совершение налогового правонарушения и возражает против приостановления налоговым органом операций по его счетам в банке, данный вопрос решается судом на основании заявления налогового органа в соответствии с действующим порядком.
6. Кабинету Министров в срок до 1 июня 2025 года обеспечить внесение проектов нормативно-правовых актов, предусматривающих применение контролирующими органами финансовых санкций по правонарушениям, признанным субъектами предпринимательства (за исключением применения штрафа по налоговым правонарушениям).
При этом учесть, что в процессе применения финансовых санкций необходимо обеспечить участие представителя субъекта предпринимательства, в случае обжалования решения о применении санкции, приостанавливается его исполнение, а также, в случае если штраф был взыскан по незаконному и необоснованному решению, на взысканную сумму уплачивается процент по основной ставке Центрального банка из соответствующего бюджета, за каждый календарный день.
7. Утвердить:
Концепцию совершенствования законодательства об административном судопроизводстве Республики Узбекистан согласно приложению № 1 * ;
Состав Межведомственной комиссии по совершенствованию законодательства об административном судопроизводстве Республики Узбекистан (далее — Межведомственная комиссия) согласно приложению № 2 * .
8. Межведомственной комиссии (Б.Д. Исламов):
в трехнедельный срок утвердить план работ по совершенствованию законодательства об административном судопроизводстве и распределение задач;
в трехмесячный срок обеспечить рассмотрение вопроса привлечения экспертов и специалистов международных организаций к процессу подготовки проекта Кодекса об административном судопроизводстве в новой редакции;
в срок до 1 июля 2026 года внести в установленном порядке в Администрацию Президента Республики Узбекистан проект Кодекса об административном судопроизводстве в новой редакции;
обеспечить широкое обсуждение проекта Кодекса об административном судопроизводстве в новой редакции среди научного сообщества, представителей институтов гражданского общества и зарубежных экспертов.
9. Министерству иностранных дел по обращению Межведомственной комиссии оказать всестороннее содействие в организации поездок в зарубежные страны, а также проведении встреч и переговоров с представителями государственных органов зарубежных стран и международных организаций.
10. Рекомендовать Высшему судейскому совету в целях повышения навыков участников административного судопроизводства организовать с 1 марта 2025 года в Высшей школе судей учебные курсы для судей, прокуроров, адвокатов и представителей государственных органов, по доведению сути и содержания новых институтов, вводимых в соответствии с данным постановлением, а также порядка их применения на практике.
11. Определить председателя Верховного суда Б.Д. Исламова ответственным за эффективную организацию исполнения настоящего постановления.
Координацию исполнения настоящего постановления возложить на советника Президента Республики Узбекистан Д.Б. Кадирова.
Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ
г. Ташкент,
30 января 2025 г.,
№ ПП-33