UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

НИЗОМ

СХЕМАСИ

Замонавий биржа механизмларини жорий этиш орқали биржа савдоларида нархлар ўзгаришининг олдини олишнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида

Биржа савдоларида бозор конъюнктурасини ҳисобга олган ҳолда, реал нархни шакллантиришнинг замонавий механизмларини жорий этиш, соғлом рақобат ва ишбилармонлик муҳитини янада яхшилаш, товар-хом ашё биржалари ҳамда биржа иштирокчилари фаолиятида қонун бузилиши ҳолатларининг олдини олиш механизмларини такомиллаштириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржасининг (кейинги ўринларда — Республика биржаси) биржа савдоларида тузиладиган битимлар бўйича сотувчи ва харидор ўртасида ўзаро мослашувчан нарх таклиф қилиш тамойилига асосланган «икки томонлама қарама-қарши аукцион» янги савдо воситасининг тест режимида ишга туширилганлиги маълумот учун қабул қилинсин.

2. Қуйидагиларни назарда тутувчи Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржасида икки томонлама қарама-қарши аукцион орқали биржа савдоларини ўтказиш тартиби тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин:

биржа савдоларида сотиладиган товарларни биржа савдоларига қўйишга рухсат бериш тартиби;

товарларни икки томонлама қарама-қарши аукцион савдоларида сотиш тартиби;

биржа савдолари давомида тузилган битимлар бўйича ҳисоб-китобларни амалга ошириш ва низоларни ҳал қилиш тартиби.

3. Республика биржаси 2025 йил 1 июнга қадар икки томонлама қарама-қарши аукцион савдолари тизимини йўлга қўйиш, биржа савдолари иштирокчиларига қўшимча қулайликлар яратишга ҳамда уларни масъулиятини оширишга қаратилган қуйидаги механизмларни амалиётга жорий қилсин:

икки томонлама қарама-қарши аукцион савдоларида сотилган маҳсулотларни ягона юклаш манзили принципи асосида фаолият кўрсатувчи «биржа омбори» хизматларини республиканинг ҳар бир ҳудудида йўлга қўйиш ва уларни Республика биржасида рўйхатдан ўтказиш тартибини ишлаб чиқиш;

биржа аъзолари ва биржа савдоларида иштирок этувчиларнинг «ишончлилик» рейтингини юритиш;

биржа аъзоларини янги савдо воситалари бўйича ўқитиш ва уларнинг малакасини ошириш ҳамда якуни бўйича уларга тегишли малака сертификатларини бериш;

биржа соҳаси иштирокчиларини «юқори савдо айланмаси — юқори даромад» тамойили асосида рағбатлантириш.

4. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳамда Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси 2025 йил 15 июлдан бошлаб монопол корхоналар ва (ёки) устав фондида (капиталида) давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахс, устав фондининг (капиталининг) 50 фоизи ва ундан ортиғи устав фондида (капиталида) давлат улуши 50 фоиз ва ундан ортиқ бўлган юридик шахсга тегишли бўлган юридик шахс томонидан ишлаб чиқарилган хлорид ва нитрат кислоталари, натрий цианид, гипохлорит натрий, суюқ азот, суюқ хлор, рух белиласи, ферромолибден, базальт, фосфорит ва доломит уни маҳсулотларини барча харидорларга ички бозорда фақат биржа савдолари орқали бозор тамойиллари асосида сотиш чораларини кўрсин.

5. Республика биржаси Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси билан маҳсулотларнинг биржа савдоларга қўйилиши, сотилиши, шартномалар тузилиши ва харидорга юкланиши, шу жумладан, харидор ва сотувчи томонидан бекор қилинган битимларнинг сабабларини ўрганиш, ноҳалол рақобатчиларга нисбатан тегишли чоралар кўриш бўйича маълумотлар алмашинувини йўлга қўйсин.

6. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 2-иловага мувофиқ айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин.

7. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари — иқтисодиёт ва молия вазири Ж.А. Қўчқоров зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 11 апрелдаги 220-сон қарорига 1-ИЛОВА

Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржасида икки томонлама қарама-қарши аукцион орқали биржа савдоларини ўтказиш тартиби тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Низом Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржасида икки томонлама қарама-қарши аукцион орқали биржа савдоларини ўтказиш тартибини белгилайди.

Ушбу Низом талаблари бошқа товар-хом ашё биржалари учун тавсиявий тусга эга.

2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

аванс — сотувчи ва харидор томонидан киритиладиган, биржа воситачилик йиғимини ва томонларнинг закалатини ўз ичига оладиган сумма;

биржа аъзолари — биржа томонидан белгиланган тартибда биржа савдоларида иштирок этиш ҳамда дилерлар, маркет-мейкерлар ва брокерлар сифатида биржа битимларини тузиш ҳуқуқини олган юридик шахслар;

буюртмалар стакани — биржа битимлари жорий вақтда тузилиши мумкин бўлган, берилган буюртмалар ҳақида маълумотни акс эттирувчи, савдоларда иштирок этаётган барча биржа аъзоларига жадвал шаклида фойдаланиши мумкин бўлган ва биржа савдолари электрон тизимида акс этган маълумот;

икки томонлама қарама-қарши аукцион (ИТҚҚА) — биржа савдоларида амалга ошириладиган ва бир вақтнинг ўзида товарларни сотиш бўйича ўз таклифларини таклиф қилувчи сотувчилар ҳамда сотиб олиш учун ўз таклифларини таклиф қиладиган харидорлар иштирок этадиган аукцион;

Листинг комиссияси — товарларни биржанинг котировкалаш варағига киритиш (листинг), аввал киритилган товарларни биржанинг котировкалаш варағидан чиқариш (делистинг) жараёнларини амалга оширувчи биржанинг доимий фаолият кўрсатувчи органи;

лот — биржа савдоси пайтида тузилган ва биржа савдосини сотиш (сотиб олиш) учун аризада кўрсатилган турдаги биржа товарининг миқдори.

3. Икки томонлама қарама-қарши аукцион орқали биржа савдоларини ўтказиш тартиби ушбу Низомга иловага мувофиқ схемага асосан белгиланади.

2-боб. Товарларни биржанинг ИТҚҚА савдоларига қўйишга рухсат бериш тартиби

4. ИТҚҚА савдоларига товарларни қўйишга уларни биржа котировкалаш варағига киритиш орқали биржаларнинг Листинг комиссияси томонидан рухсат берилади.

5. Биржа котировкалаш варағига киритиладиган товарлар қуйидаги талабларга жавоб беришлари лозим:

биржа савдоларига улгуржи партияларда қўйилиши;

юқори ликвидли, ўзгармас сифат кўрсаткичларига эга бўлиши;

товар савдога мунтазам равишда (мурожаатлар доимийлиги) қўйиб борилиши ва сотилиши;

товарни савдога қўйиш вақтида уларнинг олдиндан кўздан кечириш талаб қилинмаслиги;

мажбурий тартибда мувофиқлиги баҳоланиши лозим бўлган маҳсулотларнинг мувофиқлигини тасдиқловчи ҳужжатларнинг бўлиши.

6. Листинг комиссияси томонидан маҳсулот маркаси, лот ҳажми, тўлов ва етказиб бериш шартлари, махсус ва бошқа шартлар кўрсатилган намунавий биржа контракти шартлари асосида ишлаб чиқилади ва тасдиқланади.

7. ИТКҚА савдоларига қўйилган товарлар ва уларнинг шартлари бўйича маълумотлар биржанинг расмий веб-сайтида очиқланади.

3-боб. Биржанинг ИТҚҚА савдоларини ўтказиш тартиби

8. ИТҚҚА орқали биржа савдолари фақатгина биржа савдоларининг электрон тизимидан фойдаланган ҳолда ўтказилади.

9. Савдолар биржалар томонидан тасдиқланган жадвалларга асосан секцияларга бўлинган ҳолда ўтказилади.

10. ИТҚҚА қуйидагиларни ҳисобга олинган ҳолда ўтказилади:

савдо давомида биржа савдолари иштирокчилари тўғрисидаги маълумотлар махфийлиги;

биржа битими тузиладиган товарлар нархини шакллантиришда харидорлар ва сотувчилар томонидан рақобатдош таклифларни бериш жараёнида, унинг харидор учун энг яхши нарх (сотувчилардан минимал нарх) ёки сотувчи учун энг яхши нарх (харидорлардан максимал нарх) сифатида аниқланиши;

аванс тўловини киритиш.

11. Биржа аъзолари томонидан тақдим этилган биржа товарини сотиш (сотиб олиш) тўғрисидаги буюртма биржа савдоси иштирокчисининг биржа битимини тузишга розилиги ҳисобланади.

12. Биржа аъзолари томонидан ИТҚҚА орқали ўтказиладиган биржа савдоларида товарларни сотиш (сотиб) олиш учун бериладиган буюртмада қуйидагилар кўрсатилади:

стандарт биржа контракти (товар) коди;

буюртма йўналиши: товарларни сотиб олиш ёки сотиш;

сотилаётган (сотиб олинаётган) товар миқдори;

товарнинг сотиш (сотиб олиш) нархи.

13. ИТҚҚА орқали ўтказиладиган биржа савдоларида иштирок этадиган биржа аъзолари бир ёки бир нечта мижознинг вакили бўлиши мумкин.

14. Ҳар бир тақдим этилган буюртма қарама-қарши буюртмалардаги товарларнинг миқдори ва нархига мувофиқлиги юзасидан биржа савдо тизими томонидан доимий равишда автоматик таққослаш тартибида текширилади.

15. Агар тақдим этилган буюртманинг параметрлари қарама-қарши буюртмалар параметрларига тўғри келса, биржа битими тузилади.

16. Буюртмалар стакани биржа савдолари электрон тизими томонидан қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда автоматик режимда шакллантирилади:

тақдим этиш вақтидан қатъи назар, буюртмалар стаканида биринчи навбатда, энг яхши нархларга эга бўлган буюртмалар (сотиб олиш буюртмалари навбатида — харидордан максимал нархлар билан (камайиш тартибида), сотиш учун буюртмалар навбатида — сотувчидан минимал нархлар (ўсиш тартибида) жойлаштирилади;

қарама-қарши буюртмалар навбатдаги ўрни ва нархига қараб қаноатлантирилади — аввалига биринчи навбатда аниқланган аризалар қаноатлантирилади;

буюртмалар нархи тенг бўлса, олдинроқ тақдим этилган буюртма қолганларига қараганда устувор сифатида қаноатлантирилади;

агар битим тузилганда буюртма қисман қаноатлантирилса, унинг қолган (бажарилмаган) қисми ушбу Низомда белгиланган умумий тартибда қаноатлантирилиши керак бўлган алоҳида буюртма сифатида қаралади;

биржа битимини тузиш қаноатлантирилган буюртмаларни берган иштирокчиларнинг қўшимча розилигини талаб қилмайди.

17. ИТҚҚА савдо сессияси якунлангач, товарларни сотиб олиш (сотиш) учун барча қаноатлантирилмаган буюртмалар биржа савдо тизими томонидан бекор қилинади.

18. Битим қуйидагиларни инобатга олган ҳолда тузилади:

ҳар бир тақдим этилган буюртма тизимга тақдим этилган қарама-қарши буюртмаларга мос келиши текширилади;

тақдим этилган буюртма параметрлари қарама-қарши буюртмалар параметрлари билан кесишганда, битимлар тузилади;

агар нархлар тенг бўлса, илгари тақдим этилган буюртма кейинчалик тақдим этилган буюртмадан аввалроқ қаноатлантирилади;

битим ҳар доим буюртмалар навбатида энг яхши қарама-қарши буюртма нархида тузилади.

19. Битимлар доимий равишда тузилади ва иштирокчилар томонидан қўшимча ҳаракатларни талаб қилмайди.

20. Биржа бозор конъюнктурасидан ва/ёки монополияга қарши органнинг таклифидан (кўрсатмасидан) келиб чиқиб, нарх ўзгаришининг (нарх оралиғи) чегаравий миқдорларини белгилайди.

4-боб. Тузилган битимлар бўйича ҳисоб-китоблар

21. Тузилган биржа битимлари бўйича ҳисоб-китоблар қонунчилик ва биржанинг ички ҳужжатларида белгиланган тартибда амалга оширилади.

22. Биржа битими ижросини кафолати сифатида талаб этиладиган закалат миқдори биржа контракти шартларида кўрсатилади.

23. Биржа хизматлари учун олинадиган воситачилик йигими миқдори биржанинг Кузатув кенгаши томонидан тасдиқланади ва бунда Вазирлар Маҳкамасининг «Товар-хом ашё биржалари фаолиятини такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2004 йил 31 майдаги 251-сон қарорининг 8-банди тўртинчи — еттинчи хатбошиларининг талаблари татбиқ этилмайди.

5-боб. Низоларни ҳал этиш тартиби

24. ИТҚҚА биржа савдоларини ўтказиш, тузилган битимлар ижроси жараёнида юзага келадиган барча низолар ва келишмовчиликлар биржанинг Арбитраж комиссиясида ёки судда эътироз тартибида кўриб чиқиш йўли билан ҳал этилади.

6-боб. Якунловчи қоида

25. Ушбу Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб беради.

Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржасида икки томонлама қарама-қарши аукцион орқали биржа савдоларини ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга ИЛОВА

Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржасида икки томонлама қарама-қарши аукцион орқали биржа савдоларини ўтказиш тартиби

Босқичлар Субъектлар Тадбирлар Бажариш муддатлари 1-босқич Ташаббускорлар: Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси (кейинги ўринларда — Республика биржаси)нинг биржа савдоларини ташкил этиш бўлинмаси (маклериат) Товар бозорларидаги талаб ва таклифни ўрганган ҳолда, биржа шартномаларини очиш бўйича Листинг комиссиясига ариза берилади. Доимий 2-босқич Республика биржасининг Листинг комиссияси Аризани ўрганиб, шартнома шартлари ўрнатилган талабларга мос келган тақдирда, товарни котировкалаш варағига киритади. Ариза келиб тушган кундан бошлаб 5 (беш) иш куни ичида 3-босқич Сотувчилар, харидорлар 10 фоизгача миқдордаги аванс тўловини ўтказади. Биржа савдоларидан олдин 4-босқич Биржа аъзолари а) тегишли шартларга эга бўлган контрактларни танлаб олади; б) харидорларнинг топшириғи бўйича сотиш/сотиб олиш учун буюртманома беради. Ҳар куни савдо сессиясидан олдин 5-босқич Биржа савдо электрон тизими (БСЭТ) Битимларни шакллантиради. Савдо сессиясидан кейин 6-босқич Сотувчилар, харидорлар Тўловлар тўлайди ва етказиб беради. Олди-сотди шартномасида назарда тутилган муддатларда 7-босқич Республика биржаси Ўртача ҳисобланган биржа котировкаларини (нархларини) ҳисоблайди ва ўз веб-сайтига жойлаштиради. Ҳар ҳафта 8-босқич Монополияга қарши орган 1. Биржа нархлари мониторингини амалга оширади. 2. Нархларнинг кескин ошишини ва савдога чиқариш жадвалларининг ижросини ўрганади. 3. Қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ чоралар кўради. Доимий равишда

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 11 апрелдаги 220-сон қарорига 2-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига киритилаётган ўзгартириш ва қўшимчалар

1. Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 17 январдаги 33-сон қарори билан тасдиқланган Товар-хом ашё биржаларида ҳисоб-китоб-клиринг операцияларини ўтказиш қоидаларининг 31-банди қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Бунда биржа савдоларига қўйилган ва сотилмасдан қолган юқори ликвидли ва монопол турдаги маҳсулот ҳажмларини савдоларга қайта қўйишда дастлаб белгиланган закалат суммасининг 50 фоизи ўтказилади».

2. Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 18 мартдаги 170-сон қарори билан тасдиқланган Биржа савдоларида юқори ликвидли ва (ёки) монопол турдаги маҳсулотларни сотиш тартиби тўғрисидаги низомда :

а) 7-банд қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«7. Биржа савдоларида йириклаштирилган моддий баланслар ва прогнозларга асосан:

савдоларга қўйиладиган ва сотилмай қолган маҳсулотлар ҳажмлари кейинги биржа савдосига такроран қўйилиши;

биржа савдолари якуни бўйича битим тузилиб, кейинчалик харидор томонидан бекор қилинган, танланмаган ёки сотувчи томонидан етказиб берилмагани учун бекор қилинган битимлар ҳажмлари битим бекор бўлган кундан бошлаб бир иш куни ичида сотувчи томонидан биржа савдоларига такроран қўйилади.

Бунда мазкур ҳажмлар бўйича сотувчи маҳсулотнинг (халқаро биржалардаги нархларга боғланган маҳсулотлар бундан мустасно) бошланғич нархини қайта кўриб чиқиши, бошланғич нархдан паст нарх бериш бўйича буюртмаларни қабул қилиши ҳамда савдоларни икки томонлама аукцион тартиби орқали ўтказилиши бўйича товар-хом ашё биржаларига мурожаат қилиши мумкин»;

б) 32 1 -банднинг биринчи хатбоши қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«32 1 . Биржа савдоларидан четлатилган ҳажмларда маҳсулотларни тўғридан-тўғри шартномалар бўйича биржа котировкалари (нарх)дан қимматроқ сотиш, шу жумладан, экспортга сотиш ҳолатлари аниқланганда, тўғридан-тўғри шартномалар бўйича сотилган ҳажмни сотиш нархи билан биржа савдоларида бир хил турдаги маҳсулот бўйича ўртача ҳисобланган биржа котировкалари (нарх) ўртасидаги фарққа кўпайтириш орқали ҳисобланган маблағлар олиб қўйилади».

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 11 апрель,

220-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 11.04.2025 й., 09/25/220/0334-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

NIZOM

SXEMASI

Zamonaviy birja mexanizmlarini joriy etish orqali birja savdolarida narxlar oʻzgarishining oldini olishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida

Birja savdolarida bozor konyunkturasini hisobga olgan holda, real narxni shakllantirishning zamonaviy mexanizmlarini joriy etish, sogʻlom raqobat va ishbilarmonlik muhitini yanada yaxshilash, tovar-xom ashyo birjalari hamda birja ishtirokchilari faoliyatida qonun buzilishi holatlarining oldini olish mexanizmlarini takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasining (keyingi oʻrinlarda — Respublika birjasi) birja savdolarida tuziladigan bitimlar boʻyicha sotuvchi va xaridor oʻrtasida oʻzaro moslashuvchan narx taklif qilish tamoyiliga asoslangan “ikki tomonlama qarama-qarshi auksion” yangi savdo vositasining test rejimida ishga tushirilganligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasida ikki tomonlama qarama-qarshi auksion orqali birja savdolarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

birja savdolarida sotiladigan tovarlarni birja savdolariga qoʻyishga ruxsat berish tartibi;

tovarlarni ikki tomonlama qarama-qarshi auksion savdolarida sotish tartibi;

birja savdolari davomida tuzilgan bitimlar boʻyicha hisob-kitoblarni amalga oshirish va nizolarni hal qilish tartibi.

3. Respublika birjasi 2025-yil 1-iyunga qadar ikki tomonlama qarama-qarshi auksion savdolari tizimini yoʻlga qoʻyish, birja savdolari ishtirokchilariga qoʻshimcha qulayliklar yaratishga hamda ularni masʼuliyatini oshirishga qaratilgan quyidagi mexanizmlarni amaliyotga joriy qilsin:

ikki tomonlama qarama-qarshi auksion savdolarida sotilgan mahsulotlarni yagona yuklash manzili prinsipi asosida faoliyat koʻrsatuvchi “birja ombori” xizmatlarini respublikaning har bir hududida yoʻlga qoʻyish va ularni Respublika birjasida roʻyxatdan oʻtkazish tartibini ishlab chiqish;

birja aʼzolari va birja savdolarida ishtirok etuvchilarning “ishonchlilik” reytingini yuritish;

birja aʼzolarini yangi savdo vositalari boʻyicha oʻqitish va ularning malakasini oshirish hamda yakuni boʻyicha ularga tegishli malaka sertifikatlarini berish;

birja sohasi ishtirokchilarini “yuqori savdo aylanmasi — yuqori daromad” tamoyili asosida ragʻbatlantirish.

4. Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi 2025-yil 15-iyuldan boshlab monopol korxonalar va (yoki) ustav fondida (kapitalida) davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxs, ustav fondining (kapitalining) 50 foizi va undan ortigʻi ustav fondida (kapitalida) davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxsga tegishli boʻlgan yuridik shaxs tomonidan ishlab chiqarilgan xlorid va nitrat kislotalari, natriy sianid, gipoxlorit natriy, suyuq azot, suyuq xlor, rux belilasi, ferromolibden, bazalt, fosforit va dolomit uni mahsulotlarini barcha xaridorlarga ichki bozorda faqat birja savdolari orqali bozor tamoyillari asosida sotish choralarini koʻrsin.

5. Respublika birjasi Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi bilan mahsulotlarning birja savdolarga qoʻyilishi, sotilishi, shartnomalar tuzilishi va xaridorga yuklanishi, shu jumladan, xaridor va sotuvchi tomonidan bekor qilingan bitimlarning sabablarini oʻrganish, nohalol raqobatchilarga nisbatan tegishli choralar koʻrish boʻyicha maʼlumotlar almashinuvini yoʻlga qoʻysin.

6. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin.

7. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 11-apreldagi 220-son qaroriga 1-ILOVA

Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasida ikki tomonlama qarama-qarshi auksion orqali birja savdolarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Nizom Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasida ikki tomonlama qarama-qarshi auksion orqali birja savdolarini oʻtkazish tartibini belgilaydi.

Ushbu Nizom talablari boshqa tovar-xom ashyo birjalari uchun tavsiyaviy tusga ega.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

avans — sotuvchi va xaridor tomonidan kiritiladigan, birja vositachilik yigʻimini va tomonlarning zakalatini oʻz ichiga oladigan summa;

birja aʼzolari — birja tomonidan belgilangan tartibda birja savdolarida ishtirok etish hamda dilerlar, market-meykerlar va brokerlar sifatida birja bitimlarini tuzish huquqini olgan yuridik shaxslar;

buyurtmalar stakani — birja bitimlari joriy vaqtda tuzilishi mumkin boʻlgan, berilgan buyurtmalar haqida maʼlumotni aks ettiruvchi, savdolarda ishtirok etayotgan barcha birja aʼzolariga jadval shaklida foydalanishi mumkin boʻlgan va birja savdolari elektron tizimida aks etgan maʼlumot;

ikki tomonlama qarama-qarshi auksion (ITQQA) — birja savdolarida amalga oshiriladigan va bir vaqtning oʻzida tovarlarni sotish boʻyicha oʻz takliflarini taklif qiluvchi sotuvchilar hamda sotib olish uchun oʻz takliflarini taklif qiladigan xaridorlar ishtirok etadigan auksion;

Listing komissiyasi — tovarlarni birjaning kotirovkalash varagʻiga kiritish (listing), avval kiritilgan tovarlarni birjaning kotirovkalash varagʻidan chiqarish (delisting) jarayonlarini amalga oshiruvchi birjaning doimiy faoliyat koʻrsatuvchi organi;

lot — birja savdosi paytida tuzilgan va birja savdosini sotish (sotib olish) uchun arizada koʻrsatilgan turdagi birja tovarining miqdori.

3. Ikki tomonlama qarama-qarshi auksion orqali birja savdolarini oʻtkazish tartibi ushbu Nizomga ilovaga muvofiq sxemaga asosan belgilanadi.

2-bob. Tovarlarni birjaning ITQQA savdolariga qoʻyishga ruxsat berish tartibi

4. ITQQA savdolariga tovarlarni qoʻyishga ularni birja kotirovkalash varagʻiga kiritish orqali birjalarning Listing komissiyasi tomonidan ruxsat beriladi.

5. Birja kotirovkalash varagʻiga kiritiladigan tovarlar quyidagi talablarga javob berishlari lozim:

birja savdolariga ulgurji partiyalarda qoʻyilishi;

yuqori likvidli, oʻzgarmas sifat koʻrsatkichlariga ega boʻlishi;

tovar savdoga muntazam ravishda (murojaatlar doimiyligi) qoʻyib borilishi va sotilishi;

tovarni savdoga qoʻyish vaqtida ularning oldindan koʻzdan kechirish talab qilinmasligi;

majburiy tartibda muvofiqligi baholanishi lozim boʻlgan mahsulotlarning muvofiqligini tasdiqlovchi hujjatlarning boʻlishi.

6. Listing komissiyasi tomonidan mahsulot markasi, lot hajmi, toʻlov va yetkazib berish shartlari, maxsus va boshqa shartlar koʻrsatilgan namunaviy birja kontrakti shartlari asosida ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.

7. ITKQA savdolariga qoʻyilgan tovarlar va ularning shartlari boʻyicha maʼlumotlar birjaning rasmiy veb-saytida ochiqlanadi.

3-bob. Birjaning ITQQA savdolarini oʻtkazish tartibi

8. ITQQA orqali birja savdolari faqatgina birja savdolarining elektron tizimidan foydalangan holda oʻtkaziladi.

9. Savdolar birjalar tomonidan tasdiqlangan jadvallarga asosan seksiyalarga boʻlingan holda oʻtkaziladi.

10. ITQQA quyidagilarni hisobga olingan holda oʻtkaziladi:

savdo davomida birja savdolari ishtirokchilari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar maxfiyligi;

birja bitimi tuziladigan tovarlar narxini shakllantirishda xaridorlar va sotuvchilar tomonidan raqobatdosh takliflarni berish jarayonida, uning xaridor uchun eng yaxshi narx (sotuvchilardan minimal narx) yoki sotuvchi uchun eng yaxshi narx (xaridorlardan maksimal narx) sifatida aniqlanishi;

avans toʻlovini kiritish.

11. Birja aʼzolari tomonidan taqdim etilgan birja tovarini sotish (sotib olish) toʻgʻrisidagi buyurtma birja savdosi ishtirokchisining birja bitimini tuzishga roziligi hisoblanadi.

12. Birja aʼzolari tomonidan ITQQA orqali oʻtkaziladigan birja savdolarida tovarlarni sotish (sotib) olish uchun beriladigan buyurtmada quyidagilar koʻrsatiladi:

standart birja kontrakti (tovar) kodi;

buyurtma yoʻnalishi: tovarlarni sotib olish yoki sotish;

sotilayotgan (sotib olinayotgan) tovar miqdori;

tovarning sotish (sotib olish) narxi.

13. ITQQA orqali oʻtkaziladigan birja savdolarida ishtirok etadigan birja aʼzolari bir yoki bir nechta mijozning vakili boʻlishi mumkin.

14. Har bir taqdim etilgan buyurtma qarama-qarshi buyurtmalardagi tovarlarning miqdori va narxiga muvofiqligi yuzasidan birja savdo tizimi tomonidan doimiy ravishda avtomatik taqqoslash tartibida tekshiriladi.

15. Agar taqdim etilgan buyurtmaning parametrlari qarama-qarshi buyurtmalar parametrlariga toʻgʻri kelsa, birja bitimi tuziladi.

16. Buyurtmalar stakani birja savdolari elektron tizimi tomonidan quyidagilarni hisobga olgan holda avtomatik rejimda shakllantiriladi:

taqdim etish vaqtidan qatʼi nazar, buyurtmalar stakanida birinchi navbatda, eng yaxshi narxlarga ega boʻlgan buyurtmalar (sotib olish buyurtmalari navbatida — xaridordan maksimal narxlar bilan (kamayish tartibida), sotish uchun buyurtmalar navbatida — sotuvchidan minimal narxlar (oʻsish tartibida) joylashtiriladi;

qarama-qarshi buyurtmalar navbatdagi oʻrni va narxiga qarab qanoatlantiriladi — avvaliga birinchi navbatda aniqlangan arizalar qanoatlantiriladi;

buyurtmalar narxi teng boʻlsa, oldinroq taqdim etilgan buyurtma qolganlariga qaraganda ustuvor sifatida qanoatlantiriladi;

agar bitim tuzilganda buyurtma qisman qanoatlantirilsa, uning qolgan (bajarilmagan) qismi ushbu Nizomda belgilangan umumiy tartibda qanoatlantirilishi kerak boʻlgan alohida buyurtma sifatida qaraladi;

birja bitimini tuzish qanoatlantirilgan buyurtmalarni bergan ishtirokchilarning qoʻshimcha roziligini talab qilmaydi.

17. ITQQA savdo sessiyasi yakunlangach, tovarlarni sotib olish (sotish) uchun barcha qanoatlantirilmagan buyurtmalar birja savdo tizimi tomonidan bekor qilinadi.

18. Bitim quyidagilarni inobatga olgan holda tuziladi:

har bir taqdim etilgan buyurtma tizimga taqdim etilgan qarama-qarshi buyurtmalarga mos kelishi tekshiriladi;

taqdim etilgan buyurtma parametrlari qarama-qarshi buyurtmalar parametrlari bilan kesishganda, bitimlar tuziladi;

agar narxlar teng boʻlsa, ilgari taqdim etilgan buyurtma keyinchalik taqdim etilgan buyurtmadan avvalroq qanoatlantiriladi;

bitim har doim buyurtmalar navbatida eng yaxshi qarama-qarshi buyurtma narxida tuziladi.

19. Bitimlar doimiy ravishda tuziladi va ishtirokchilar tomonidan qoʻshimcha harakatlarni talab qilmaydi.

20. Birja bozor konyunkturasidan va/yoki monopoliyaga qarshi organning taklifidan (koʻrsatmasidan) kelib chiqib, narx oʻzgarishining (narx oraligʻi) chegaraviy miqdorlarini belgilaydi.

4-bob. Tuzilgan bitimlar boʻyicha hisob-kitoblar

21. Tuzilgan birja bitimlari boʻyicha hisob-kitoblar qonunchilik va birjaning ichki hujjatlarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

22. Birja bitimi ijrosini kafolati sifatida talab etiladigan zakalat miqdori birja kontrakti shartlarida koʻrsatiladi.

23. Birja xizmatlari uchun olinadigan vositachilik yigimi miqdori birjaning Kuzatuv kengashi tomonidan tasdiqlanadi va bunda Vazirlar Mahkamasining “Tovar-xom ashyo birjalari faoliyatini takomillashtirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2004-yil 31-maydagi 251-son qarorining 8-bandi toʻrtinchi — yettinchi xatboshilarining talablari tatbiq etilmaydi.

5-bob. Nizolarni hal etish tartibi

24. ITQQA birja savdolarini oʻtkazish, tuzilgan bitimlar ijrosi jarayonida yuzaga keladigan barcha nizolar va kelishmovchiliklar birjaning Arbitraj komissiyasida yoki sudda eʼtiroz tartibida koʻrib chiqish yoʻli bilan hal etiladi.

6-bob. Yakunlovchi qoida

25. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi.

Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasida ikki tomonlama qarama-qarshi auksion orqali birja savdolarini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga ILOVA

Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasida ikki tomonlama qarama-qarshi auksion orqali birja savdolarini oʻtkazish tartibi

Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari 1-bosqich Tashabbuskorlar: Oʻzbekiston respublika tovar-xom ashyo birjasi (keyingi oʻrinlarda — Respublika birjasi)ning birja savdolarini tashkil etish boʻlinmasi (makleriat) Tovar bozorlaridagi talab va taklifni oʻrgangan holda, birja shartnomalarini ochish boʻyicha Listing komissiyasiga ariza beriladi. Doimiy 2-bosqich Respublika birjasining Listing komissiyasi Arizani oʻrganib, shartnoma shartlari oʻrnatilgan talablarga mos kelgan taqdirda, tovarni kotirovkalash varagʻiga kiritadi. Ariza kelib tushgan kundan boshlab 5 (besh) ish kuni ichida 3-bosqich Sotuvchilar, xaridorlar 10 foizgacha miqdordagi avans toʻlovini oʻtkazadi. Birja savdolaridan oldin 4-bosqich Birja aʼzolari a) tegishli shartlarga ega boʻlgan kontraktlarni tanlab oladi; b) xaridorlarning topshirigʻi boʻyicha sotish/sotib olish uchun buyurtmanoma beradi. Har kuni savdo sessiyasidan oldin 5-bosqich Birja savdo elektron tizimi (BSET) Bitimlarni shakllantiradi. Savdo sessiyasidan keyin 6-bosqich Sotuvchilar, xaridorlar Toʻlovlar toʻlaydi va yetkazib beradi. Oldi-sotdi shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda 7-bosqich Respublika birjasi Oʻrtacha hisoblangan birja kotirovkalarini (narxlarini) hisoblaydi va oʻz veb-saytiga joylashtiradi. Har hafta 8-bosqich Monopoliyaga qarshi organ 1. Birja narxlari monitoringini amalga oshiradi. 2. Narxlarning keskin oshishini va savdoga chiqarish jadvallarining ijrosini oʻrganadi. 3. Qonunchilik hujjatlariga muvofiq choralar koʻradi. Doimiy ravishda

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 11-apreldagi 220-son qaroriga 2-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar

1. Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 17-yanvardagi 33-son qarori bilan tasdiqlangan Tovar-xom ashyo birjalarida hisob-kitob-kliring operatsiyalarini oʻtkazish qoidalarining 31-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Bunda birja savdolariga qoʻyilgan va sotilmasdan qolgan yuqori likvidli va monopol turdagi mahsulot hajmlarini savdolarga qayta qoʻyishda dastlab belgilangan zakalat summasining 50 foizi oʻtkaziladi”.

2. Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 18-martdagi 170-son qarori bilan tasdiqlangan Birja savdolarida yuqori likvidli va (yoki) monopol turdagi mahsulotlarni sotish tartibi toʻgʻrisidagi nizomda :

a) 7-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“7. Birja savdolarida yiriklashtirilgan moddiy balanslar va prognozlarga asosan:

savdolarga qoʻyiladigan va sotilmay qolgan mahsulotlar hajmlari keyingi birja savdosiga takroran qoʻyilishi;

birja savdolari yakuni boʻyicha bitim tuzilib, keyinchalik xaridor tomonidan bekor qilingan, tanlanmagan yoki sotuvchi tomonidan yetkazib berilmagani uchun bekor qilingan bitimlar hajmlari bitim bekor boʻlgan kundan boshlab bir ish kuni ichida sotuvchi tomonidan birja savdolariga takroran qoʻyiladi.

Bunda mazkur hajmlar boʻyicha sotuvchi mahsulotning (xalqaro birjalardagi narxlarga bogʻlangan mahsulotlar bundan mustasno) boshlangʻich narxini qayta koʻrib chiqishi, boshlangʻich narxdan past narx berish boʻyicha buyurtmalarni qabul qilishi hamda savdolarni ikki tomonlama auksion tartibi orqali oʻtkazilishi boʻyicha tovar-xom ashyo birjalariga murojaat qilishi mumkin”;

b) 32 1 -bandning birinchi xatboshi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“32 1 . Birja savdolaridan chetlatilgan hajmlarda mahsulotlarni toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar boʻyicha birja kotirovkalari (narx)dan qimmatroq sotish, shu jumladan, eksportga sotish holatlari aniqlanganda, toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar boʻyicha sotilgan hajmni sotish narxi bilan birja savdolarida bir xil turdagi mahsulot boʻyicha oʻrtacha hisoblangan birja kotirovkalari (narx) oʻrtasidagi farqqa koʻpaytirish orqali hisoblangan mablagʻlar olib qoʻyiladi”.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2025-yil 11-aprel,

220-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 11.04.2025-y., 09/25/220/0334-son)

lex.uz