📅 2025-yil 15-may · Vazirlik va idoralar hujjatlari · Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktori
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
UzbekAI
📅 2025 йил 15 май · Вазирлик ва идоралар ҳужжатлари · Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги директори
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 15 мая 2025 г. · Документы министерств и ведомств · Директор Национального агентства перспективных проектов
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 15 May 2025 · Ministry and agency documents · Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktori
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги директорининг
буйруғи
ҚОИДАЛАРИ
Қимматли қоғозлар бозорида ҳийла-найрангни олдини олиш қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг «Қимматли қоғозлар бозори тўғрисида»ги Қонуни , Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 2 сентябрдаги ПҚ-291-сон «Капитал бозорини ривожлантиришнинг қўшимча чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ буюраман:
1. Қимматли қоғозлар бозорида ҳийла-найрангни олдини олиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ҳамда Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси билан келишилган.
3. Мазкур буйруқ 2025 йил 1 июлдан бошлаб кучга киради.
Келишилди:
Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги директорининг 2025 йил 15 майдаги 2-сон буйруғига ИЛОВА
Қимматли қоғозлар бозорида ҳийла-найрангни олдини олиш
Мазкур Қоидалар қимматли қоғозлар бозорида ҳийла-найрангни олдини олиш ва унга йўл қўймаслик тартибини белгилайди.
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Қоидаларда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
қимматли қоғозлар бозори иштирокчилари — қимматли қоғозларнинг эмитентлари, қимматли қоғозларнинг эгалари, инвесторлар, қимматли қоғозлар бозорининг профессионал иштирокчилари, шунингдек биржалар ва Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси;
қимматли қоғозлар бозорининг профессионал иштирокчиси (бундан буён матнда иштирокчи деб юритилади) — қимматли қоғозлар бозорида профессионал фаолиятни амалга оширувчи юридик шахс;
қимматли қоғозлар бозори профессионал иштирокчисининг мижози (бундан буён матнда мижоз деб юритилади) — депонент ёки қимматли қоғозлар бозори профессионал иштирокчисининг хизматларидан фойдаланувчи бошқа шахс;
қимматли қоғозларга доир битимлар — қимматли қоғозларнинг олди-сотдиси, ҳадяси, мероси, устав фондига киритилиши ва қимматли қоғозлар эгасининг алмашувига олиб келадиган бошқа ҳаракатлар, шунингдек қимматли қоғозлар гарови;
қимматли қоғозлар бозорида ҳийла-найранг қилиш — била туриб ёлғон маълумотларни қасддан тарқатиш, тарафларнинг мажбуриятлари бир шахс ҳисобидан ёки унинг манфаатларини кўзлаб бажариладиган қимматли қоғозларга доир битимлар тузиш, шунингдек қимматли қоғознинг нархи хусусида чалғитиш мақсадида бошқа ҳаракат содир этиш ва буларнинг натижасида қимматли қоғозлар нархининг, уларга бўлган талабнинг, таклифнинг ёки қимматли қоғозлар савдоси ҳажмининг бундай ҳаракатларсиз шаклланадиган даражадан ўзгариши ёки бундай ҳаракатларсиз шаклланадиган даражадан фарқ қиладиган даражада ушлаб турилиши қимматли қоғозлар бозорида ҳийла-найранг ишлатиш;
ҳийла-найранглар объекти — муайян олди-сотди битимининг ва/ёки қимматли қоғозлар билан тузилган бир қатор битимларнинг нархи ёки ҳажми, қимматли қоғозлар бозори иштирокчиларининг мулкий манфаатлари;
топшириқ — мижоз томонидан иштирокчига қимматли қоғозларга доир олди-сотди операцияларни амалга ошириш учун бериладиган қоғоз ёки электрон ҳужжат шаклидаги ҳужжат;
қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича ваколатли давлат органи — Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги.
2-боб. Қимматли қоғозларга доир битимлар тузишда иштирокчилар ва унинг ходимларига қўйиладиган талаблар
2. Мижозларнинг топшириғига кўра қимматли қоғозларга доир битимларни амалга оширувчи иштирокчи:
мижознинг битим бўйича тўловни оширишга имкони бўлмаса, қимматли қоғозни сотиб олишга доир топшириқномани қабул қилишни рад қилиши;
мижоз қимматли қоғозларга нисбатан мулк ҳуқуқига эга эмаслиги ёки улар бўйича бошқа мажбуриятлар (гаров, хатлаш ва ҳоказо) юклатилганлиги ва битим тузилганидан кейин уларни харидорнинг тасарруфига ўз вақтида тақдим эта олмаслиги маълум бўлса, қимматли қоғозларни сотиш тўғрисидаги топшириқномани қабул қилмаслиги;
қонунчилик ҳужжатларида ва олди-сотди шартномасида белгиланган муддатларда қимматли қоғозларни рўйхатга қўйиш ёки сотиб олинган қимматли қоғозлар ҳақини тўлаш бўйича мажбуриятларни бажариш билан боғлиқ бўлиши мумкин бўлган хатарлар тўғрисида мижозни огоҳлантириши;
шартномада белгиланган муддатда мижозни битим тузилганлиги факти ва унинг натижалари тўғрисида ёки қимматли қоғозларга доир битим тузилмаганлигининг сабаблари ҳақида хабардор қилиши;
мижоз томонидан берилган қимматли қоғозлар билан операцияларни амалга ошириш ёки активларни бошқариш тўғрисидаги ишончномада кўрсатилган ваколатлар доирасида қатъий ҳаракат қилиши ҳамда ишончномада мижоз ва иштирокчининг ўзаро муносабатларининг барча шартлари белгиланишини таъминлаши;
мижоз топшириғининг бажарилиши нархларни ҳийла-найранг қилиш ҳолатига олиб келишини билса, уни бажаришга қабул қилмаслиги;
мижоз томонидан репо битими бўйича мажбуриятлар қасддан бажарилмаганлиги ёки ўз вақтида бажарилмаганлиги ҳолатлари тўғрисида қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича ваколатли давлат органини икки иш куни ичида ёзма равишда хабардор қилиши шарт.
3. Иштирокчи мижоз билан шартнома тузишда унда қуйидаги мажбурий шартлар ва маълумотларни назарда тутиши лозим:
қимматли қоғозлар бозорида профессионал фаолиятни амалга ошириш учун олинган лицензиянинг рақами, унинг санаси ҳамда иштирокчининг малакаси;
иштирокчи шуғулланиши мумкин бўлган фаолият тури(лар);
мижознинг воситачилик ҳақи бўйича харажатлари, маслаҳат хизматлари учун тўловлар, қимматли қоғозлар бозорида битимларни амалга ошириш ва битимлар билан боғлиқ бошқа хизматлар кўрсатиш учун йиғимлар ва тўловлар бўйича мажбуриятлари ва миқдорлари.
Шартномага мижоз томонидан иштирокчига қимматли қоғозларни сотиш ва сотиб олиш бўйича бериладиган топшириқнинг шакли илова қилинади.
4. Иштирокчилар мижозлар номидан битимларни қонунчилик ҳужжатлари талабларига мувофиқ фақат уларнинг топшириғи асосида тузади.
5. Мижознинг топшириғида қуйидаги маълумотлар кўрсатилиши лозим:
топшириқ тури (қимматли қоғозларни сотиш ёки сотиб олиш);
эмитентнинг номи;
қимматли қоғозларнинг тури, сони ва тузиладиган битимнинг умумий қиймати;
қимматли қоғозларга ҳақ тўлаш муддати ва усули;
топшириқнинг амал қилиш муддати.
6. Иштирокчилар ўз мижозларининг биринчи талабига кўра уларнинг топшириқлари бўйича тузилган қимматли қоғозлар олди-сотди шартномаларининг нусхаларини тақдим этишлари ва тузилган битимларнинг шартлари тўғрисида, шунингдек қуйидаги маълумотларни беришлари шарт:
сотиб олинган ёки сотилган қимматли қоғозларнинг тўлиқ номи ва уларнинг давлат рўйхатидан ўтказилган рақами;
сотиб олинган ёки сотилган қимматли қоғозлар сони ва уларнинг номинал қиймати;
муайян битимни тузишда воситачилик (брокерлик) ҳақининг, маслаҳат хизматлари учун тўловнинг ҳамда бошқа хизматлар кўрсатганлик учун бошқа йиғимлар ва тўловларнинг амалдаги суммаси;
битим нархи;
битимни амалга ошириш муносабати билан тўланган солиқлар ва бошқа тўловлар суммаси;
битим тузиш шартлари билан боғлиқ ҳар қандай бошқа ахборотлар.
7. Иштирокчилар қимматли қоғозлар билан амалга ошириладиган операцияларни ўз ходимларининг кучи билан бажарилишини, расмийлаштирилишини ва ҳисобга олинишини таъминлашлари шарт.
8. Зиммасига қимматли қоғозлар бозорида операцияларни амалга ошириш билан бевосита боғлиқ бўлган вазифаларни бажариш юклатилган раҳбарлар ва мутахассислар қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича ваколатли давлат органи томонидан белгиланган малака талабларига жавоб бериши керак.
9. Иштирокчиларнинг қимматли қоғозларга доир операцияларни амалга оширувчи ходимларининг лавозим йўриқномасида ходимларнинг қуйидаги мажбуриятлари кўрсатилиши лозим:
ўзи манфаатдор шахс сифатида тан олиниши мумкин бўлган ёки иштирокчи мижозларининг ёхуд иштирокчининг манфаатларига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган ҳар қандай битимларни тузишдан тийилиши;
раҳбарига ўзи манфаатдор шахс сифатида тан олиниши мумкин бўлган тузилган ёки режалаштирилаётган битимларга тааллуқли ахборотни етказиши;
қонунчилик ҳужжатлари талабларига, шунингдек иштирокчининг махфий тижорат, молиявий ва бошқа ошкор этилмаган маълумотлардан фойдаланишни ва (ёки) узатишни чекловчи ички қоидаларига риоя қилиши (махфий молиявий маълумотларга у ёки бу иштирокчининг аниқ фонд активлари бўйича позицияси, иштирокчининг ўзи томонидан ошкор этилмаган, тарқатилиши қимматли қоғозларнинг бозор нархига таъсир қилиши мумкин бўлган ҳар қандай маълумот, шунингдек иштирокчи, унинг контрагентлари, инвесторлар (мижозлар) томонидан муҳим деб ҳисобланган бошқа маълумотлар киради).
3-боб. Қимматли қоғозлар бозорида тақиқланган ҳаракатлар
10. Иштирокчиларга ёлғон (чалғитувчи) вазиятлар яратиш, шу жумладан қуйидагилар:
мулкдорнинг ўзгаришига олиб келмайдиган битимни амалга ошириш;
мижоз томонидан бир вақтнинг ўзида иштирокчига ҳамда бошқа иштирокчиларга ўзи ёки бошқа шахслар фойдасига қимматли қоғозларга доир битим тузиш учун айнан бир хил топшириқлар берилганлиги маълум бўлса, битимни тузиш ёки уни тузишга тайёргарлик кўриш;
репо битими бўйича ўз мажбуриятларининг бажарилмаслигига ёхуд ўз вақтида бажарилмаслигига кўмаклашиш;
ёлғон ёки бошқа бозор иштирокчиларини чалғитадиган ҳар қандай маълумотларни бериш ва тарқатиш;
учинчи шахсларни қимматли қоғозларни манипуляторлар учун қулай нархда сотиб олишга (сотишга) ундаш мақсадида қимматли қоғозлар нархларини сунъий равишда оширишга/пасайтиришга, сохта ёки чалғитувчи фаол савдо таассуротини уйғотишга қаратилган ҳаракатларни содир этиш тақиқланади.
11. Иштирокчи (иштирокчилар гуруҳи) ва (ёки) уларнинг мижозлари бозорнинг бошқа иштирокчиларини чалғитиш мақсадида ўзаро келишув асосида муайян турдаги қимматли қоғозларнинг олди-сотди битимини (битимларини) тузишга (масалан, фаол савдо ёки қимматли қоғозлар қийматининг асоссиз ўзгариши ҳолатини яратишга) ҳақли эмас.
4-боб. Иштирокчиларнинг қимматли қоғозлар бозорида ҳийла-найранг ишлатилишининг олдини олишга доир мажбуриятлари
12. Қимматли қоғозлар савдосининг ташкилотчилари ва бошқа иштирокчилар ҳийла-найранг аломатлари мавжуд бўлган тақдирда, бу ҳақда қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича ваколатли давлат органини битим рўйхатдан ўтказилган пайтдан эътиборан уч кун ичида хабардор қилиши шарт.
13. «Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси» АЖ ва бошқа депозитарийлар депо ҳисобварақлари бўйича ўтказмани амалга оширишда тузилган битим бўйича ҳийла-найранг аломатлари мавжуд бўлган тақдирда, бу ҳақда депо ҳисобварақлари бўйича ўтказмалар амалга оширилган пайтдан эътиборан уч кун ичида қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича ваколатли давлат органини ёзма равишда хабардор қилиши шарт.
14. Қимматли қоғозлар савдоси ташкилотчилари иштирокчилар ва уларнинг мижозларидан улар ўртасида тузилган шартнома шартлари тўғрисидаги ахборотни тақдим этишни талаб қилишга ҳақли эмас.
Қимматли қоғозлар савдоси ташкилотчиларининг арбитраж комиссиялари фақат биржа битими иштирокчиларидан бирининг мазкур битим бўйича юзага келган низони кўриб чиқишни сўраб берган расмий аризаси мавжуд бўлган тақдирдагина, иштирокчилардан ва уларнинг мижозларидан улар ўртасида тузилган шартнома шартлари ва мижознинг берган топшириқлари тўғрисида ахборотни тақдим этишни талаб қилишга ҳақли.
5-боб. Иштирокчилар фаолиятини назорат қилиш
15. Иштирокчиларнинг фаолияти устидан назоратни қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича ваколатли давлат органи амалга оширади.
16. Қимматли қоғозлар бозорида юз бериши мумкин бўлган ҳийла-найранглар тўғрисида иштирокчиларни хабардор қилиш ва огоҳлантириш мақсадида қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича ваколатли давлат органи оммавий ахборот воситалари ва (ёки) ўзи яратган электрон ахборот тизимлари орқали:
қимматли қоғозлар бозорида профессионал фаолиятни амалга ошириш учун лицензияларни бекор қилиш ёки уларнинг амал қилишини тўхтатиб туриш тўғрисидаги;
рўйхатдан ўтказилган қимматли қоғозлар чиқарилиши, бекор қилинган қимматли қоғозлар чиқарилиши ва жойлаштирилиши тўхтатиб қўйилган қимматли қоғозлар чиқарилиши тўғрисидаги ахборотни эълон қилади.
17. Қимматли қоғозлар бозорини тартибга солиш бўйича ваколатли давлат органи томонидан иштирокчининг фаолиятида қимматли қоғозлар бозорида ҳийла-найранг қилиш аломатлари аниқланган тақдирда, қонунчилик ҳужжатларида белгиланган муддатда ўрганиш материаллари ўрнатилган тартибда судга юборилади.
6-боб. Якуний қоида
18. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчиликка мувофиқ жавобгар бўладилар.
Директор Д. ЛИ
Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ўринбосари Ж. УРУНОВ
Савдо-саноат палатаси раиси Д. ВАХАБОВ
Тошкент ш.,
2025 йил 15 май,
2025 йил 3 май
2025 йил 23 апрель
2-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining
buyrugʻi
QOIDALARI
Qimmatli qogʻozlar bozorida hiyla-nayrangni oldini olish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”gi Qonuni , Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 2-sentabrdagi PQ-291-son “Kapital bozorini rivojlantirishning qoʻshimcha chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq buyuraman:
1. Qimmatli qogʻozlar bozorida hiyla-nayrangni oldini olish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil hamda Oʻzbekiston Respublikasi Savdo-sanoat palatasi bilan kelishilgan.
3. Mazkur buyruq 2025-yil 1-iyuldan boshlab kuchga kiradi.
Kelishildi:
Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining 2025-yil 15-maydagi 2-son buyrugʻiga ILOVA
Qimmatli qogʻozlar bozorida hiyla-nayrangni oldini olish
Mazkur Qoidalar qimmatli qogʻozlar bozorida hiyla-nayrangni oldini olish va unga yoʻl qoʻymaslik tartibini belgilaydi.
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
qimmatli qogʻozlar bozori ishtirokchilari — qimmatli qogʻozlarning emitentlari, qimmatli qogʻozlarning egalari, investorlar, qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchilari, shuningdek birjalar va Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi;
qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchisi (bundan buyon matnda ishtirokchi deb yuritiladi) — qimmatli qogʻozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxs;
qimmatli qogʻozlar bozori professional ishtirokchisining mijozi (bundan buyon matnda mijoz deb yuritiladi) — deponent yoki qimmatli qogʻozlar bozori professional ishtirokchisining xizmatlaridan foydalanuvchi boshqa shaxs;
qimmatli qogʻozlarga doir bitimlar — qimmatli qogʻozlarning oldi-sotdisi, hadyasi, merosi, ustav fondiga kiritilishi va qimmatli qogʻozlar egasining almashuviga olib keladigan boshqa harakatlar, shuningdek qimmatli qogʻozlar garovi;
qimmatli qogʻozlar bozorida hiyla-nayrang qilish — bila turib yolgʻon maʼlumotlarni qasddan tarqatish, taraflarning majburiyatlari bir shaxs hisobidan yoki uning manfaatlarini koʻzlab bajariladigan qimmatli qogʻozlarga doir bitimlar tuzish, shuningdek qimmatli qogʻozning narxi xususida chalgʻitish maqsadida boshqa harakat sodir etish va bularning natijasida qimmatli qogʻozlar narxining, ularga boʻlgan talabning, taklifning yoki qimmatli qogʻozlar savdosi hajmining bunday harakatlarsiz shakllanadigan darajadan oʻzgarishi yoki bunday harakatlarsiz shakllanadigan darajadan farq qiladigan darajada ushlab turilishi qimmatli qogʻozlar bozorida hiyla-nayrang ishlatish;
hiyla-nayranglar obyekti — muayyan oldi-sotdi bitimining va/yoki qimmatli qogʻozlar bilan tuzilgan bir qator bitimlarning narxi yoki hajmi, qimmatli qogʻozlar bozori ishtirokchilarining mulkiy manfaatlari;
topshiriq — mijoz tomonidan ishtirokchiga qimmatli qogʻozlarga doir oldi-sotdi operatsiyalarni amalga oshirish uchun beriladigan qogʻoz yoki elektron hujjat shaklidagi hujjat;
qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi — Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi.
2-bob. Qimmatli qogʻozlarga doir bitimlar tuzishda ishtirokchilar va uning xodimlariga qoʻyiladigan talablar
2. Mijozlarning topshirigʻiga koʻra qimmatli qogʻozlarga doir bitimlarni amalga oshiruvchi ishtirokchi:
mijozning bitim boʻyicha toʻlovni oshirishga imkoni boʻlmasa, qimmatli qogʻozni sotib olishga doir topshiriqnomani qabul qilishni rad qilishi;
mijoz qimmatli qogʻozlarga nisbatan mulk huquqiga ega emasligi yoki ular boʻyicha boshqa majburiyatlar (garov, xatlash va hokazo) yuklatilganligi va bitim tuzilganidan keyin ularni xaridorning tasarrufiga oʻz vaqtida taqdim eta olmasligi maʼlum boʻlsa, qimmatli qogʻozlarni sotish toʻgʻrisidagi topshiriqnomani qabul qilmasligi;
qonunchilik hujjatlarida va oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatlarda qimmatli qogʻozlarni roʻyxatga qoʻyish yoki sotib olingan qimmatli qogʻozlar haqini toʻlash boʻyicha majburiyatlarni bajarish bilan bogʻliq boʻlishi mumkin boʻlgan xatarlar toʻgʻrisida mijozni ogohlantirishi;
shartnomada belgilangan muddatda mijozni bitim tuzilganligi fakti va uning natijalari toʻgʻrisida yoki qimmatli qogʻozlarga doir bitim tuzilmaganligining sabablari haqida xabardor qilishi;
mijoz tomonidan berilgan qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalarni amalga oshirish yoki aktivlarni boshqarish toʻgʻrisidagi ishonchnomada koʻrsatilgan vakolatlar doirasida qatʼiy harakat qilishi hamda ishonchnomada mijoz va ishtirokchining oʻzaro munosabatlarining barcha shartlari belgilanishini taʼminlashi;
mijoz topshirigʻining bajarilishi narxlarni hiyla-nayrang qilish holatiga olib kelishini bilsa, uni bajarishga qabul qilmasligi;
mijoz tomonidan repo bitimi boʻyicha majburiyatlar qasddan bajarilmaganligi yoki oʻz vaqtida bajarilmaganligi holatlari toʻgʻrisida qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organini ikki ish kuni ichida yozma ravishda xabardor qilishi shart.
3. Ishtirokchi mijoz bilan shartnoma tuzishda unda quyidagi majburiy shartlar va maʼlumotlarni nazarda tutishi lozim:
qimmatli qogʻozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshirish uchun olingan litsenziyaning raqami, uning sanasi hamda ishtirokchining malakasi;
ishtirokchi shugʻullanishi mumkin boʻlgan faoliyat turi(lar);
mijozning vositachilik haqi boʻyicha xarajatlari, maslahat xizmatlari uchun toʻlovlar, qimmatli qogʻozlar bozorida bitimlarni amalga oshirish va bitimlar bilan bogʻliq boshqa xizmatlar koʻrsatish uchun yigʻimlar va toʻlovlar boʻyicha majburiyatlari va miqdorlari.
Shartnomaga mijoz tomonidan ishtirokchiga qimmatli qogʻozlarni sotish va sotib olish boʻyicha beriladigan topshiriqning shakli ilova qilinadi.
4. Ishtirokchilar mijozlar nomidan bitimlarni qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiq faqat ularning topshirigʻi asosida tuzadi.
5. Mijozning topshirigʻida quyidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi lozim:
topshiriq turi (qimmatli qogʻozlarni sotish yoki sotib olish);
emitentning nomi;
qimmatli qogʻozlarning turi, soni va tuziladigan bitimning umumiy qiymati;
qimmatli qogʻozlarga haq toʻlash muddati va usuli;
topshiriqning amal qilish muddati.
6. Ishtirokchilar oʻz mijozlarining birinchi talabiga koʻra ularning topshiriqlari boʻyicha tuzilgan qimmatli qogʻozlar oldi-sotdi shartnomalarining nusxalarini taqdim etishlari va tuzilgan bitimlarning shartlari toʻgʻrisida, shuningdek quyidagi maʼlumotlarni berishlari shart:
sotib olingan yoki sotilgan qimmatli qogʻozlarning toʻliq nomi va ularning davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan raqami;
sotib olingan yoki sotilgan qimmatli qogʻozlar soni va ularning nominal qiymati;
muayyan bitimni tuzishda vositachilik (brokerlik) haqining, maslahat xizmatlari uchun toʻlovning hamda boshqa xizmatlar koʻrsatganlik uchun boshqa yigʻimlar va toʻlovlarning amaldagi summasi;
bitim narxi;
bitimni amalga oshirish munosabati bilan toʻlangan soliqlar va boshqa toʻlovlar summasi;
bitim tuzish shartlari bilan bogʻliq har qanday boshqa axborotlar.
7. Ishtirokchilar qimmatli qogʻozlar bilan amalga oshiriladigan operatsiyalarni oʻz xodimlarining kuchi bilan bajarilishini, rasmiylashtirilishini va hisobga olinishini taʼminlashlari shart.
8. Zimmasiga qimmatli qogʻozlar bozorida operatsiyalarni amalga oshirish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan vazifalarni bajarish yuklatilgan rahbarlar va mutaxassislar qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi tomonidan belgilangan malaka talablariga javob berishi kerak.
9. Ishtirokchilarning qimmatli qogʻozlarga doir operatsiyalarni amalga oshiruvchi xodimlarining lavozim yoʻriqnomasida xodimlarning quyidagi majburiyatlari koʻrsatilishi lozim:
oʻzi manfaatdor shaxs sifatida tan olinishi mumkin boʻlgan yoki ishtirokchi mijozlarining yoxud ishtirokchining manfaatlariga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan har qanday bitimlarni tuzishdan tiyilishi;
rahbariga oʻzi manfaatdor shaxs sifatida tan olinishi mumkin boʻlgan tuzilgan yoki rejalashtirilayotgan bitimlarga taalluqli axborotni yetkazishi;
qonunchilik hujjatlari talablariga, shuningdek ishtirokchining maxfiy tijorat, moliyaviy va boshqa oshkor etilmagan maʼlumotlardan foydalanishni va (yoki) uzatishni cheklovchi ichki qoidalariga rioya qilishi (maxfiy moliyaviy maʼlumotlarga u yoki bu ishtirokchining aniq fond aktivlari boʻyicha pozitsiyasi, ishtirokchining oʻzi tomonidan oshkor etilmagan, tarqatilishi qimmatli qogʻozlarning bozor narxiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan har qanday maʼlumot, shuningdek ishtirokchi, uning kontragentlari, investorlar (mijozlar) tomonidan muhim deb hisoblangan boshqa maʼlumotlar kiradi).
3-bob. Qimmatli qogʻozlar bozorida taqiqlangan harakatlar
10. Ishtirokchilarga yolgʻon (chalgʻituvchi) vaziyatlar yaratish, shu jumladan quyidagilar:
mulkdorning oʻzgarishiga olib kelmaydigan bitimni amalga oshirish;
mijoz tomonidan bir vaqtning oʻzida ishtirokchiga hamda boshqa ishtirokchilarga oʻzi yoki boshqa shaxslar foydasiga qimmatli qogʻozlarga doir bitim tuzish uchun aynan bir xil topshiriqlar berilganligi maʼlum boʻlsa, bitimni tuzish yoki uni tuzishga tayyorgarlik koʻrish;
repo bitimi boʻyicha oʻz majburiyatlarining bajarilmasligiga yoxud oʻz vaqtida bajarilmasligiga koʻmaklashish;
yolgʻon yoki boshqa bozor ishtirokchilarini chalgʻitadigan har qanday maʼlumotlarni berish va tarqatish;
uchinchi shaxslarni qimmatli qogʻozlarni manipulyatorlar uchun qulay narxda sotib olishga (sotishga) undash maqsadida qimmatli qogʻozlar narxlarini sunʼiy ravishda oshirishga/pasaytirishga, soxta yoki chalgʻituvchi faol savdo taassurotini uygʻotishga qaratilgan harakatlarni sodir etish taqiqlanadi.
11. Ishtirokchi (ishtirokchilar guruhi) va (yoki) ularning mijozlari bozorning boshqa ishtirokchilarini chalgʻitish maqsadida oʻzaro kelishuv asosida muayyan turdagi qimmatli qogʻozlarning oldi-sotdi bitimini (bitimlarini) tuzishga (masalan, faol savdo yoki qimmatli qogʻozlar qiymatining asossiz oʻzgarishi holatini yaratishga) haqli emas.
4-bob. Ishtirokchilarning qimmatli qogʻozlar bozorida hiyla-nayrang ishlatilishining oldini olishga doir majburiyatlari
12. Qimmatli qogʻozlar savdosining tashkilotchilari va boshqa ishtirokchilar hiyla-nayrang alomatlari mavjud boʻlgan taqdirda, bu haqda qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organini bitim roʻyxatdan oʻtkazilgan paytdan eʼtiboran uch kun ichida xabardor qilishi shart.
13. “Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi” AJ va boshqa depozitariylar depo hisobvaraqlari boʻyicha oʻtkazmani amalga oshirishda tuzilgan bitim boʻyicha hiyla-nayrang alomatlari mavjud boʻlgan taqdirda, bu haqda depo hisobvaraqlari boʻyicha oʻtkazmalar amalga oshirilgan paytdan eʼtiboran uch kun ichida qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organini yozma ravishda xabardor qilishi shart.
14. Qimmatli qogʻozlar savdosi tashkilotchilari ishtirokchilar va ularning mijozlaridan ular oʻrtasida tuzilgan shartnoma shartlari toʻgʻrisidagi axborotni taqdim etishni talab qilishga haqli emas.
Qimmatli qogʻozlar savdosi tashkilotchilarining arbitraj komissiyalari faqat birja bitimi ishtirokchilaridan birining mazkur bitim boʻyicha yuzaga kelgan nizoni koʻrib chiqishni soʻrab bergan rasmiy arizasi mavjud boʻlgan taqdirdagina, ishtirokchilardan va ularning mijozlaridan ular oʻrtasida tuzilgan shartnoma shartlari va mijozning bergan topshiriqlari toʻgʻrisida axborotni taqdim etishni talab qilishga haqli.
5-bob. Ishtirokchilar faoliyatini nazorat qilish
15. Ishtirokchilarning faoliyati ustidan nazoratni qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi amalga oshiradi.
16. Qimmatli qogʻozlar bozorida yuz berishi mumkin boʻlgan hiyla-nayranglar toʻgʻrisida ishtirokchilarni xabardor qilish va ogohlantirish maqsadida qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi ommaviy axborot vositalari va (yoki) oʻzi yaratgan elektron axborot tizimlari orqali:
qimmatli qogʻozlar bozorida professional faoliyatni amalga oshirish uchun litsenziyalarni bekor qilish yoki ularning amal qilishini toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi;
roʻyxatdan oʻtkazilgan qimmatli qogʻozlar chiqarilishi, bekor qilingan qimmatli qogʻozlar chiqarilishi va joylashtirilishi toʻxtatib qoʻyilgan qimmatli qogʻozlar chiqarilishi toʻgʻrisidagi axborotni eʼlon qiladi.
17. Qimmatli qogʻozlar bozorini tartibga solish boʻyicha vakolatli davlat organi tomonidan ishtirokchining faoliyatida qimmatli qogʻozlar bozorida hiyla-nayrang qilish alomatlari aniqlangan taqdirda, qonunchilik hujjatlarida belgilangan muddatda oʻrganish materiallari oʻrnatilgan tartibda sudga yuboriladi.
6-bob. Yakuniy qoida
18. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladilar.
Direktor D. LI
Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil oʻrinbosari J. URUNOV
Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV
Toshkent sh.,
2025-yil 15-may,
2025-yil 3-may
2025-yil 23-aprel
2-son