UzbekAI

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИНИНГ

ҚАРОРИ

КЎРСАТКИЧЛАРИ

Мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандартини тасдиқлаш тўғрисида

Ўзбекистон Республикасининг «Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида»ги Қонуни ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Мактабгача таълим сифати ва самарадорлигини янада ошириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2024 йил 30 сентябрдаги ПФ-152-сон Фармони ижросини таъминлаш, шунингдек, мактабгача таълим ва тарбия жараёнида иштирок этувчи мактабгача таълим ташкилоти педагог ходимларининг касбий компетентлигини ривожлантириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 30 сентябрдаги ПФ-152-сон Фармонида мактабгача таълим ташкилоти педагогининг шахсий фазилатлари, касбий билимлари, малака ва кўникмаларига қўйиладиган асосий талабларни белгилайдиган касбий стандартни тасдиқлаш белгилангани маълумот учун қабул қилинсин.

2. Қуйидагиларни назарда тутувчи Мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандарти иловага мувофиқ тасдиқлансин:

мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандарти тамойиллари;

мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандартини мактабгача таълим ташкилоти фаолиятида қўллаш тартиби;

мактабгача таълим ташкилоти педагогининг кўрсаткичлар бўйича талаб қилинадиган билим ва кўникмалари.

3. Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни икки ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

4. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси мактабгача ва мактаб таълими вазири Ҳ.Ў. Умарова зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 8 июлдаги 423-сон қарорига ИЛОВА

Мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандарти

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандарти (кейинги ўринларда — Касбий стандарт) мактабгача таълим ташкилоти педагогининг шахсий фазилатлари, касбий билим, кўникма ва малакаларига қўйиладиган минимал талабларни белгилайди.

2. Касбий стандарт болани ривожлантириш дастурлари ҳамда педагогика ва психология соҳасида тўпланган тажрибалардан келиб чиққан ҳолда қуйидаги асосий тамойилларга асосланади:

болани сифатли парвариш қилиш, ривожлантириш ва тарбиялаш учун муҳит яратиш;

ҳар бир боланинг ўзига хослигини, ҳис-туйғуларини ва фикрларини қабул қилиш;

таълим-тарбия жараёнида боланинг ривожланишини қўллаб-қувватлаш;

инклюзив таълимни ташкил этишдаги масъулиятни англатиш;

интерфаол методларни қўллаш, қизиқувчанлик ва изланишларни рағбатлантириш, муаммоли вазиятларни моделлаштириш орқали боланинг таълимий фаолиятига ёрдам бериш;

болалар билан боғлиқ ўзаро ижтимоий муносабатларда мактабгача таълим ташкилоти, оила ва маҳалла ҳамкорлигини йўлга қўйиш.

3. Ушбу Касбий стандартда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланади:

билим — меҳнат билан боғлиқ фаолият учун таълим олиш ва шахсий ривожланиш орқали муҳим маълумотларни ўзлаштириш натижаси;

кўникма — инсоннинг муайян меҳнат функцияларини бажаришда қобилиятини ифодаловчи, таълим жараёнида ёки шахсий ривожланиш орқали эгалланган сифати (маҳорати);

малака — шахснинг касбий фаолиятнинг муайян турини бажаришга тайёргарлиги юзасидан билим ва кўникмаларни амалиётда қўллай билиши;

мактабгача таълим ташкилоти педагоги (кейинги ўринларда педагог) — мактабгача таълим ташкилотида қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ тузилган меҳнат шартномаси асосида тарбиячи, мусиқа раҳбари, жисмоний тарбия йўриқчиси, сузишни ўргатиш бўйича йўриқчи, тил ўқитувчиси, ўқитувчи-дефектолог (ўқитувчи-логопед) лавозимларида касбий фаолиятни амалга оширувчи ҳамда тегишли маълумотга эга бўлган жисмоний шахс.

4. Касбий стандарт педагогларни баҳолаш, аттестациядан ўтказиш, касбга тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш учун асос ҳисобланади ҳамда фойдаланувчи субъектлар мақомига кўра қуйидаги тарзда қўлланади:

а) педагог:

касбга қўйиладиган талабларни тушуниш;

касбий ривожланишни режалаштириш;

ўз тажрибаси ва эришган натижаларини таҳлил қилиш;

янги шароитларга мослашиш;

б) мактабгача таълим ташкилоти:

кадрлар сиёсати стратегиясини шакллантириш;

педагогларни ишга қабул қилиш, меҳнат шартномаларини тузиш;

педагоглар малакасини оширишни ташкил этиш;

в) касбий ва олий таълим, кадрларни қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш ташкилотлари:

малака талаблари ва таълим дастурларини ҳамда намунавий ўқув режа ва дастурларни ишлаб чиқиш;

таълим олувчиларнинг назарий ва амалий тайёргарлиги сифатини баҳолаш;

г) мактабгача таълим ва тарбия соҳасидаги бошқарув органлари:

мактабгача таълим ва тарбия соҳасида давлат сиёсатини ишлаб чиқиш;

педагогларнинг касбий тайёргарлиги сифатини ошириш ва мониторинг қилиш;

лавозим йўриқномаларини ишлаб чиқиш;

педагогларни баҳолаш, аттестациядан ўтказиш;

педагогларнинг касбий тайёргарлиги даражасини таҳлил қилиб бориш.

2-боб. Касбий стандартнинг мақсади ва вазифалари

5. Касбий стандартнинг мақсади — таълимнинг мазмуни ҳамда сифатига, таълим турлари, босқичларининг ўзаро узвийлиги ва узлуксизлигини таъминлашга, таълим олувчилар ҳамда уларнинг тайёргарлик даражасига, бериладиган малакаларга, ўқитиш натижаларини баҳолаш механизмларига ҳамда педагогларни аттестациядан ўтказишга қўйиладиган талабларни белгилаш ҳисобланади.

6. Касбий стандартнинг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:

таълимнинг мазмуни ва сифатига қўйиладиган талабларни белгилаш;

таълимнинг турлари, мазмуни, таълим ва тарбиянинг ўзаро боғлиқлиги, таълим тизимида узвийлик ва узлуксизликни таъминлаш;

ўқитиш натижаларини баҳолаш тартиби, таълим ва тарбия сифатини назорат қилишни такомиллаштириш;

миллий стандартлар талабларининг таълим сифати ва кадрлар тайёрлашга нисбатан халқаро талабларга мувофиқлигини таъминлаш;

педагогларни аттестациядан ўтказиш ва уларга малака тоифаларини беришга қўйиладиган талабларни белгилаш;

педагогларнинг касбий тайёргарлиги сифатини ошириш ва мониторинг қилишни таъминлаш.

3-боб. Педагогнинг билим, кўникма ва малакаларига қўйиладиган талаблар

7. Педагог қуйидагилар орқали билим, кўникма ва малакаларга эга бўлади:

касбий ёки олий таълим ташкилотларининг тегишли таълим йўналишларида таълим олиш;

педагогик ёки касбий қайта тайёрлаш (ихтисослашув) курсларида таълим олиш;

малака ошириш курсларида таълим олиш;

«Устоз-шогирд» анъаналари асосида тажрибали педагоглар кўмагида ўрганиш;

узлуксиз касбий ривожлантириш тадбирларида иштирок этиш.

8. Касбий ёки олий таълим ташкилотларининг тегишли таълим йўналишларида таълим олиш қонунчиликда белгиланган тартибда амалга оширилади.

9. Педагогик ёки касбий қайта тайёрлаш (ихтисослашув) ҳамда малака ошириш курслари Вазирлар Маҳкамасининг «Мактабгача ва мактаб таълими ходимларининг узлуксиз касбий ривожлантириш тизимини такомиллаштириш тўғрисида» 2024 йил 20 декабрдаги 867-сон қарорига мувофиқ ташкил этилади.

10. «Устоз-шогирд» анъаналари асосида тажрибали педагогларнинг билим, кўникма ва малакаларини ўзлаштириши учун уларга педагоглар бириктирилади.

11. Педагогни узлуксиз касбий ривожлантириш «Методик маҳорат куни», «Методик маҳорат соати» тадбирлари ва семинар-тренинглар ҳамда вебинарлар орқали амалга оширилади.

12. Педагог қуйидаги кўникмаларга эга бўлиши лозим:

шахсий ривожланиш;

таҳлилий ва танқидий фикрлаш;

тинглаш ва кузатиш;

ҳамкорлик қилиш;

низолар ва зиддиятларни ҳал қилиш.

13. Шахсий ривожланиш — ўз эҳтиёжларига мувофиқ мустақил таълим олиш учун зарур бўлган кўникманинг мавжуд бўлиши.

14. Таҳлилий ва танқидий фикрлаш — олинган маълумотлар асосида тизимли ва мантиқий изчил кетма-кетликда таҳлил қилиш, баҳолаш ва турли вазиятлар ҳақида ўз фикрини шакллантириш.

15. Тинглаш ва кузатиш — болаларнинг оғзаки бўлмаган хатти-ҳаракатларига эътибор қаратган ҳолда тушуниш, нима ва қандай айтилганини қайд этиш.

16. Ҳамкорлик қилиш — ташаббусларда ва турли хил фаолият турларида муваффақиятли иштирок этиш, шунингдек, умумий мақсадларга эришиш учун бошқаларни ҳамкорлик қилишга ундаш.

17. Низолар ва зиддиятларни ҳал қилиш — ностандарт вазиятларга жавоб бериш, уларни бошқариш ҳамда тинч йўл билан ҳал қилиш, низонинг барча иштирокчилари учун мақбул бўлган ечимлар топиш.

4-боб. Педагогнинг меҳнат вазифалари

18. Мактабгача таълим ташкилоти тарбиячисининг меҳнат вазифалари қуйидагилардан иборат:

мактабгача таълим ташкилотида Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига мувофиқ таълим-тарбия жараёнини ташкил этиш;

болалар ҳаёти ва саломатлигини мустаҳкамлаш, уларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, болаларга нисбатан зўравонликлар содир этилишининг олдини олиш, хавфсиз ривожлантирувчи ҳамда инклюзив таълим муҳитини яратиш;

миллий ва умуминсоний қадриятлар асосида тарбиялашнинг самарали шакллари ва усулларини кенг жорий этиш;

мактаб таълимига сифатли тайёрлашда илғор педагогик ва ахборот технологияларидан фойдаланиш;

ҳар бир боланинг ривожланишини кузатиш, кузатиш натижаларига кўра боланинг ривожланиши бўйича кейинги педагогик жараёнларни режалаштириш;

ота-оналар билан ҳамкорлик жараёнларини мустаҳкамлаш, долзарб масалалар бўйича ота-оналар учун семинар, тренинг, давра суҳбатлари, сўровномалар ўтказиш, оилада болалар тарбияси ва уларнинг ривожланиши бўйича тавсиялар бериш;

қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам амалга ошириши мумкин.

19. Мактабгача таълим ташкилоти мусиқа раҳбарининг меҳнат вазифалари қуйидагилардан иборат:

мактабгача таълим ташкилотида Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига мувофиқ таълим-тарбия жараёнини ташкил этиш;

болаларда мусиқага бўлган қобилиятни аниқлаш, уларда эстетик дидни, ҳис қилиш ва ижодий иқтидорларини шакллантириш ҳамда уларни мусиқани тинглашга ўргатиш;

болаларнинг мусиқий билим даражасини аниқлаш орқали уларнинг ёш хусусиятларини ва ижодий қобилиятларини ҳисобга олган ҳолда, қўшимча машғулотлар режасини белгилаш;

мактабгача таълим ташкилотида ўтказиладиган байрам эрталиклари, маънавий-маърифий тадбирларда болаларни ўзини намоён этишга ўргатиш;

ота-оналар билан ўзаро ҳамкорликни йўлга қўйиш, болаларнинг қобилияти ва иқтидорини ривожлантириш юзасидан уларга тавсиялар бериш;

қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам амалга ошириши мумкин.

20. Мактабгача таълим ташкилоти жисмоний тарбия йўриқчисининг меҳнат вазифалари қуйидагилардан иборат:

мактабгача таълим ташкилотида Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига мувофиқ таълим-тарбия жараёнини ташкил этиш;

болаларда соғлом турмуш тарзини шакллантиришга ҳисса қўшиш;

боланинг ёши, шахсий ва психофизик хусусиятларидан келиб чиқиб ҳамда соғлиғи хавфсизлигини таъминлаган ҳолда машғулотларни режалаштириш;

жисмоний заифлиги мавжуд болалар учун жисмоний реабилитация чораларини кўриш;

ота-оналар билан ҳамкорликда жисмоний тарбия ва спорт тадбирлари ҳамда соғломлаштириш кунларини ташкил этиш ҳамда уларга болаларни жисмоний соғлом шахс қилиб шакллантириш бўйича тавсиялар бериш;

қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам амалга ошириши мумкин.

21. Мактабгача таълим ташкилоти сузишни ўргатиш бўйича йўриқчисининг меҳнат вазифалари қуйидагилардан иборат:

болаларга сувда ўзини эркин тутиш ва сузишни ўргатиш;

сузиш машғулотлари пайтида болалар соғлиги ва хавфсизлигини таъминлаш, уларнинг сув ҳавзасида ҳаракат фаоллигини назорат қилиш;

сузиш бўйича спорт-соғломлаштириш тадбирларини ташкил этиш;

ота-оналар билан ҳамкорликда болаларнинг сузиш машғулотларини ташкил этиш ҳамда уларга болаларни жисмоний соғлом шахс қилиб шакллантириш бўйича тавсиялар бериш;

қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам амалга ошириши мумкин.

22. Мактабгача таълим ташкилоти тил ўқитувчисининг меҳнат вазифалари қуйидагилардан иборат:

мактабгача таълим ташкилотида Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига мувофиқ таълим-тарбия жараёнини ташкил этиш;

ўйинлар ва машқлар орқали хорижий тилларни ўргатишда болаларда тилга оид бошланғич кўникмаларни шакллантириш;

турли мавзуларда кетма-кетликда грамматик жиҳатдан содда ва мураккаб гаплар тузишни ўргатиш;

болаларда расм асосида мустақил ҳикоя тузиш, фикрлаш, танқидий таҳлил қилиш, ҳарф ва товушларни фарқлаш ҳамда уларни тўғри айтиш каби кўникмаларни ривожлантириш;

оилада хорижий тилларни ўргатиш бўйича мустаҳкамловчи машқларни ўргатиш юзасидан ота-оналарга тавсиялар бериш;

қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам амалга ошириши мумкин.

23. Мактабгача таълим ташкилоти ўқитувчи-дефектологининг (ўқитувчи-логопеди) меҳнат вазифалари қуйидагилардан иборат:

мактабгача таълим ташкилотида Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига мувофиқ таълим-тарбия жараёнини ташкил этиш;

ривожланишида жисмоний ёки психик нуқсонлари, шу жумладан, нутқида нуқсонлари бўлган болаларни аниқлаш ҳамда уларга коррекцион-педагогик ёрдам кўрсатиш;

болаларнинг индивидуал реабилитация режасини ишлаб чиқиш;

болаларнинг нутқини ривожлантиришга ёрдам берадиган кўргазмали, дидактик ва аудио контентлардан фойдаланган ҳолда машғулотларни ташкил этиш;

инклюзив таълим муҳитини яратиш юзасидан педагоглар билан ҳамкорликда ишлаш ва ушбу фаолиятни мувофиқлаштириш;

нутқий ривожланишни уй шароитида ва ташкилотда қўллаб-қувватлаш бўйича ота-оналар ва педагогларга тавсиялар бериш;

қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ бошқа вазифаларни ҳам амалга ошириши мумкин.

4-боб . Педагогнинг билим, кўникма ва малакалари кўрсаткичлари

24. Педагогнинг билим, кўникма ва малакалари қуйидаги кўрсаткичлар асосида аниқланади:

ривожлантирувчи таълим муҳитини ташкил этиш;

таълим-тарбия жараёнини режалаштириш ва ташкил этиш;

болаларнинг ривожланиш жараёнини кузатиш;

оила билан ҳамкорлик;

касбий ривожланиш.

Мазкур кўрсаткичлар бўйича педагог учун талаб қилинадиган билим, кўникма ва малакалар ушбу Касбий стандартнинг иловасига мувофиқ белгиланади.

25. Ушбу кўрсаткичлар педагог эгаллаши зарур бўлган билим, кўникма ва малакаларга қўйилган талаблар мажмуи бўлиб, унинг касбий фаолияти самарадорлигини аниқлайди.

5-боб. Якунловчи қоида

26. Ушбу Касбий стандарт талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб беради.

Мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандартига ИЛОВА

Мактабгача таълим ташкилоти педагогининг касбий стандарти бўйича талаб қилинадиган билим, кўникма ва малака

1-кўрсаткич. Ривожлантирувчи таълим муҳитини ташкил этиш

а) умумий талаблар:

боланинг ҳар томонлама ривожланиши учун рағбатлантирувчи ва ривожлантирувчи таълим муҳитини ташкил қилиш;

боланинг ривожланиш хусусиятларини ва унинг ҳис-туйғуларини тушуниш;

ҳар бир боланинг эҳтиёжлари ва қизиқишларини аниқлаш;

таълим жараёнида инновацияларни, илғор педагогик ва ахборот технологияларини қўллаш кўникмаларини эгаллаш;

б) зарур билимлар:

мактабгача таълим ташкилотлари фаолиятини ташкил этиш, болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича халқаро ва давлат норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини билиш;

илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талаблари ва мактабгача таълим соҳасига доир давлат ўқув дастурини билиш;

ривожлантирувчи таълим муҳитини ташкил этиш ва унинг боланинг ривожланишига қандай таъсир қилишини билиш;

мактабгача таълим ташкилотларида хавфсизлик ва меҳнат гигиенаси бўйича билимга эга бўлиш;

боланинг ривожланиш хусусиятларини билиш;

маҳаллий ва минтақавий муҳит ҳамда унинг болалар фаровонлигига таъсирини билиш;

в) зарур кўникмалар:

боланинг ривожланиши ва таълим-тарбия жараёнини қўллаб-қувватлаш учун ривожланиш марказларини ташкил қилиш, тўлдириш, мослаштириш кўникмаси;

ривожлантирувчи таълим муҳитини бойитиш учун материалларни танлаш ва мустақил равишда ишлаб чиқиш кўникмаси;

болада ишонч ҳиссини ривожлантирадиган ўзаро ҳурмат ва ҳиссий қулайлик муҳитини яратиш кўникмаси;

ҳаёт фаолияти хавфсизлиги қоидаларини амалда қўллай билиш кўникмаси;

ўзига хосликни ҳисобга олган ҳолда болаларга тенг ҳуқуқли муносабатда бўлиш кўникмаси;

г) малака талаблари

1. Болани изланиш, ўрганиш ва мустақил бўлишга ундайдиган ривожлантирувчи таълим муҳитини ташкил қилиш. Бунда:

таълим-тарбия жараёнини режалаштиради, боланинг ҳар томонлама ривожланишига ва унинг салоҳиятини оширишга ҳисса қўшадиган ривожлантирувчи муҳитни яратади;

болаларнинг амалий ва экспериментал фаолиятини рағбатлантирадиган ривожланишнинг турли соҳаларига оид ҳар хил материалларни танлайди;

болаларни таълим муҳитини ташкил этиш ва сақлашда иштирок этишга ундайди;

боланинг мустақил ҳаракат қилиш, натижаларга эришиш ва ютуқлардан завқланиш қобилиятини ривожлантиришга ҳисса қўшади.

2. Ҳар бир бола учун психологик хавфсиз ва дўстона муҳит яратиш. Бунда:

болаларнинг эркин ривожланиши ва ўз фикрларини билдириши мумкин бўлган ўзаро ҳурмат муҳитини яратади;

болаларда ишонч ва дўстлик туйғусини ривожлантиришга кўмаклашади;

гуруҳдаги хулқ-атвор қоидаларини (шу жумладан, хавфсизлик қоидаларини) белгилайди ва уларга риоя қилинишини назорат қилади;

ҳар бир бола ўзини қадрли, қобилиятли ва таълим жараёнига жалб қилингандек ҳис қилиши учун инклюзив таълим муҳитини яратади;

жинси, этник келиб чиқиши, маданияти, тили, дини, оиланинг ижтимоий-иқтисодий ҳолати ва боланинг алоҳида эҳтиёжларидан қатъи назар, ҳар бир боланинг ривожланиши, ўрганиши ва таълим-тарбия жараёнида иштирок этиши учун тенг имкониятлар яратади.

2-кўрсаткич. Таълим-тарбия жараёнини режалаштириш ва ташкил этиш

а) умумий талаблар:

таълим-тарбия жараёнини режалаштиришда замонавий таълим назариялари ҳамда илғор хорижий давлатлар иш тажрибаларидан фойдаланиш;

болаларнинг индивидуал қобилиятлари ва эҳтиёжларини ҳисобга олиб, таълим-тарбия жараёнини режалаштириш;

ўзаро ҳамкорликда болаларнинг билим, ҳис-туйғулар ва фикрлар алмашинувини ташкил этиш;

таълим-тарбия жараёнини боланинг таълим ва тарбиясини бир-бирига уйғунлаштирган ҳолда ҳамда самарали ташкил этиш;

катталар ва болалар ўртасидаги ўзаро муносабатда болаларнинг жисмоний, ижтимоий, ҳиссий, коммуникатив ва когнитив ривожланишини рағбатлантириш;

б) зарур билимлар:

илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талабларини билиш;

давлат ўқув дастури талабларига мувофиқ, шунингдек, болаларнинг қизиқиш ва эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда уларнинг ёши ва ривожланишига мос сифатли таълимни таъминлашда режалаштиришнинг ролини ҳамда асосий турлари ва тамойилларини билиш;

таълим-тарбия жараёнини ташкил этишда боланинг таянч компетенциялари ва ривожланиш соҳалари компетенцияларини шакллантириш учун шарт-шароитлар яратишни билиш;

алоҳида таълимга эҳтиёжи бўлган болалар билан таълим-тарбия ва коррекцион-педагогик ишларни ташкиллаштиришни билиш;

алоҳида таълимга эҳтиёжи бўлган болаларнинг ҳам, гуруҳдаги бошқа болаларнинг ҳам қизиқишлари ва эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда таълим жараёнини режалаштириш турларини билиш;

таълим бериш ва тарбиялашнинг классик ҳамда замонавий назарияларини билиш;

мактабгача ёшдаги болани шахсга йўналтирилган ҳолда ўқитиш методикасини билиш;

интерфаол таълим стратегияларини ҳамда мактабгача педагогика ва психологияни билиш;

в) зарур кўникмалар:

бола ривожланишининг барча соҳаларини ҳамда унинг ўзига хос эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда ўз фаолиятини режалаштириш кўникмаси;

иш режаларини минтақавий хусусиятларга мослаш кўникмаси;

турли усулларни қўллаш орқали боланинг ривожланишини рағбатлантириш кўникмаси;

машғулотлар мақсадига мувофиқ ҳар хил турдаги ўйинларни қўллаш кўникмаси;

турли вазиятларда боланинг мустақиллигини шакллантириш кўникмаси;

болаларга ҳис-туйғуларини айтиш ва тушунишга ёрдам бериш ҳамда ҳис-туйғулар таъсирида хатти-ҳаракатларини тартибга солиш кўникмаси;

г) малака талаблари

1. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига мувофиқ ишлаб чиқилган йиллик мавзули режалаштириш асосида фаолият кўрсатиш ва ҳамкорликни ташкил этиш. Бунда:

бола ривожланишининг барча соҳалари интеграциялашувини ҳисобга олган ҳолда турли хил фаолият турларини режалаштиради;

режаларда ўзгарувчан шароитлар, шунингдек, болаларнинг эҳтиёжлари ва манфаатлари ҳисобга олинади;

таълим-тарбия жараёнини режалаштиришга болаларнинг индивидуал эҳтиёжларидан келиб чиқиб, таълим-тарбия жараёнига зарур бошқа педагогларни жалб қилади;

алоҳида таълимга эҳтиёжи бўлган болалар билан таълим-тарбия ва коррекцион-педагогик ишларни ташкил этади.

2. Ҳар бир боланинг «мен» концепциясини шакллантиришга кўмаклашиш, унинг ривожланишини қўллаб-қувватлаш. Бунда:

кун давомида ҳар бир бола билан ишлаш жараёнида унинг кучли томонларини ҳисобга олади ва ривожланишини рағбатлантиради;

боланинг шахсий компетенциясини ривожлантириш орқали болага мактабгача ёшида шаклланадиган ва бутун ҳаёти давомида такомиллашиб борадиган бир қатор хусусиятларини намойиш этишига кўмаклашади;

болаларга танлов қилиш имкониятини беради.

3. Боланинг ҳиссий ва ижтимоий ривожланишига кўмаклашадиган фаолият турлари ҳамда таълимнинг турли фаол усуллари ва шаклларидан фойдаланиши. Бунда:

мунозарали вазиятларни ҳал қилишда болаларга ёрдам беради;

жамоасини болаларнинг ҳиссий ва ижтимоий ривожланишига ёрдам бериш учун ҳамкорлик қилишга ундайди;

ўйиндан болани ўқитиш ва ривожлантиришнинг асосий усули сифатида фойдаланади;

болаларга ўзларида ва тенгдошларида ҳис-туйғуларни тан олиш ва ажратишга ёрдам берадиган фаолият шаклларини ҳамда мустақил равишда изланиш, тажриба ва ижодкорликка ундайдиган фаолият турларини таклиф қилади;

болаларнинг нутқи ва мулоқотини ривожлантиришга ёрдам беради;

таълим-тарбия жараёнининг мазмунини болаларнинг ёши ва илгари олинган билимлари билан боғлайди.

3- кўрсаткич. Болаларнинг ривожланиш жараёнини кузатиш

а) умумий талаблар:

кузатиш натижалари асосида таълим-тарбия жараёнларини энг юқори самарадорлик даражасига ўзгартириш;

ҳар куни боланинг ривожланишини кузатиш ва шу асосда режаларни ўзгартириш;

таълим-тарбия жараёнида боланинг турли билим ва кўникмалардан қандай фойдаланиши ҳақида кузатишлар орқали маълумот тўплаш;

б) зарур билимлар:

болалар ривожланишини мониторинг қилиш асосларини билиш;

болаларнинг ўзига хос хусусиятларини ва уларнинг турли хил таълим эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда кузатиш усулларини билиш;

кузатиш натижалари асосида боланинг ривожланиш харитасини юритиш тамойилларини билиш;

в) зарур кўникмалар:

боланинг ривожланишини кузатиш ва ривожланишдаги ютуқларни қайд этиш кўникмаси;

кузатиш натижаларини таҳлил қилиш ва кузатишдан олинган хулосаларни амалиётда қўллаш кўникмаси;

боланинг ривожланишини тизимли мониторинг қилиш билан боғлиқ бўлган тавсияларни амалда қўллаш кўникмаси;

г) малака талаблари

1. Ҳар бир боланинг ривожланиши ва ютуқларини тизимли равишда кузатиб бориш. Бунда:

давлат ўқув дастурига мувофиқ ҳар бир боланинг ривожланиш соҳалари бўйича ва дастурда келтирилган тавсияларга мувофиқ ривожланишини тизимли равишда (йилига камида уч марта) кузатиб боради ва боланинг ривожланиш харитасини юритади;

болаларни турли жой, вақт ва шароитларда кузатиб, уларнинг қизиқишлари, кучли томонлари ва эҳтиёжлари ҳақида тўлиқ тасаввурга эга бўлади;

боланинг ривожланиш динамикасини аниқлашнинг турли усулларидан фойдаланади.

2. Кузатувлар натижаларини таҳлил қилиш ва таълим-тарбия жараёнларида болаларнинг эҳтиёжлари ва қизиқишларига мос равишда янада самарали режалаштириш учун таҳлил натижаларидан фойдаланиш. Бунда:

ҳар бир боланинг ривожланишини доимий кузатиб боради ва кузатувлар натижаларини таҳлил қилади;

таҳлил натижаларига кўра иш режаларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритади ҳамда такомиллаштиради;

кузатиш натижалари бўйича боланинг ота-онаси, мактабгача таълим ташкилотининг мутахассислари билан унинг ривожланиши ва таълим олиш хусусиятлари ҳақида маълумот алмашади.

4-кўрсаткич. Оила билан ҳамкорлик қилиш

а) умумий талаблар:

таълим-тарбия жараёнида болаларнинг ота-оналари билан ҳамкорликни йўлга қўйиш;

ота-оналарнинг фикри ва тажрибасини ҳурмат қилиш;

б) зарур билимлар:

ижтимоий мулоқот асосларини билиш;

ҳамкорлик шакллари ва усулларини, шу жумладан, жамоавий ишлашни билиш;

ота-оналар билан ишлаш шакллари ва усулларини билиш;

в) зарур кўникмалар:

болаларнинг ривожланишини биргаликда қўллаб-қувватлаш учун уларнинг оила аъзолари ва бошқа педагоглар билан ҳамкорлик қилиш кўникмаси;

турли муҳит ва руҳий ҳолатлардаги одамлар билан мулоқот қилиш кўникмаси;

мутахассисларнинг тавсияларини амалга ошириш кўникмаси;

г) малака талаблари

1. Ота-оналарни таълим-тарбия жараёнига жалб қилиш. Бунда:

оиланинг болаларни ривожлантириш ва тарбиялашда иштирок этиши учун имкониятлар яратади;

болаларнинг ривожланиш босқичларини кузатиш ва натижаларни таҳлил қилишда ота-оналарни ҳамкорликда ишлашга жалб қилади;

болалар ривожланишининг долзарб масалалари бўйича семинар-тренинглар, ота-оналар клуби, маслаҳат, конференция, давра суҳбатлари ва бошқалар орқали ота-оналарга кўмаклашади .

2. Боланинг ривожланишини қўллаб-қувватлаш учун бошқа педагоглар ва психолог билан ҳамкорлик қилиш. Бунда:

болаларнинг таълим-тарбия жараёнига бошқа педагоглар ва психологни жалб қилади;

мактабгача таълим ташкилотининг бошқа педагоглари ва психологи билан боланинг ривожланиши ва таълим олиш хусусиятлари ҳақида маълумот алмашади.

5-кўрсаткич. Касбий ривожланиш

а) умумий талаблар:

болалар билан ишлаш жараёнида эгаллаган билимларини амалиётда қўллай олиш;

педагогик фаолиятида энг яхши натижаларга эришиш учун қандай билим ва кўникмалар кераклигини аниқлаш ҳамда ўз устида ишлаш;

узлуксиз касбий ривожланиш тадбирларида иштирок этиш ва касбий маҳоратини ошириш;

б) зарур билимлар:

узлуксиз касбий ривожланиш тадбирларини ташкил этиш тартибини билиш;

ўз касбий қобилияти, кучли ва заиф томонларини аниқлаш учун ўз-ўзини баҳолаш усуллари ва воситаларини билиш;

узлуксиз касбий ривожланишни режалаштиришни билиш;

в) зарур кўникмалар:

ўз ишини таҳлил қилиш, кучли ва заиф томонларини аниқлаш кўникмаси;

ўз эҳтиёжлари, мактабгача таълим ташкилоти режалари ва устуворликларини ҳисобга олган ҳолда узлуксиз касбий ривожланишни режалаштириш кўникмаси;

тажриба алмашиш ва ҳамкасблар тажрибасини қабул қилиш кўникмаси;

г) малака талаблари

1. Доимий равишда касбий компетенцияси бўйича билим ва кўникмаларни ошириб бориш. Бунда:

малакасини оширишни ўзи режалаштиради ва малакасини мунтазам ошириб боради;

инновацион, илғор педагогик ва ахборот технологияларини жорий этишнинг замонавий шакллари ва усулларини ўрганади;

касбий компетенцияларни оширувчи узлуксиз касбий ривожланиш ва услубий бирлашмалар тадбирларида фаол иштирок этади.

2. Касбий компетенциясини оширишда ҳамкасблари билан тажриба алмашиш.

Бунда узлуксиз касбий ривожланиш тадбирларида, очиқ машғулотларда, ўқув-амалий семинарларда ва тажрибали ҳамкасбларининг машғулотларида қатнашади ҳамда олган янги билимларини таълим-тарбия жараёнига жорий қилади.

Ўзбекистон Республикаси Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 8 июль,

423 -сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 09.07.2025 й., 09/25/423/0594-сон)

lex.uz

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR MAHKAMASINING

QARORI

KOʻRSATKICHLARI

Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standartini tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasining “Maktabgacha taʼlim va tarbiya toʻgʻrisida”gi Qonuni hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha taʼlim sifati va samaradorligini yanada oshirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2024-yil 30-sentabrdagi PF-152-son Farmoni ijrosini taʼminlash, shuningdek, maktabgacha taʼlim va tarbiya jarayonida ishtirok etuvchi maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagog xodimlarining kasbiy kompetentligini rivojlantirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 30-sentabrdagi PF-152-son Farmonida maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining shaxsiy fazilatlari, kasbiy bilimlari, malaka va koʻnikmalariga qoʻyiladigan asosiy talablarni belgilaydigan kasbiy standartni tasdiqlash belgilangani maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti tamoyillari;

maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standartini maktabgacha taʼlim tashkiloti faoliyatida qoʻllash tartibi;

maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining koʻrsatkichlar boʻyicha talab qilinadigan bilim va koʻnikmalari.

3. Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ikki oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

4. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi maktabgacha va maktab taʼlimi vaziri H.Oʻ. Umarova zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 8-iyuldagi 423-son qaroriga ILOVA

Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti (keyingi oʻrinlarda — Kasbiy standart) maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining shaxsiy fazilatlari, kasbiy bilim, koʻnikma va malakalariga qoʻyiladigan minimal talablarni belgilaydi.

2. Kasbiy standart bolani rivojlantirish dasturlari hamda pedagogika va psixologiya sohasida toʻplangan tajribalardan kelib chiqqan holda quyidagi asosiy tamoyillarga asoslanadi:

bolani sifatli parvarish qilish, rivojlantirish va tarbiyalash uchun muhit yaratish;

har bir bolaning oʻziga xosligini, his-tuygʻularini va fikrlarini qabul qilish;

taʼlim-tarbiya jarayonida bolaning rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash;

inklyuziv taʼlimni tashkil etishdagi masʼuliyatni anglatish;

interfaol metodlarni qoʻllash, qiziquvchanlik va izlanishlarni ragʻbatlantirish, muammoli vaziyatlarni modellashtirish orqali bolaning taʼlimiy faoliyatiga yordam berish;

bolalar bilan bogʻliq oʻzaro ijtimoiy munosabatlarda maktabgacha taʼlim tashkiloti, oila va mahalla hamkorligini yoʻlga qoʻyish.

3. Ushbu Kasbiy standartda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllanadi:

bilim — mehnat bilan bogʻliq faoliyat uchun taʼlim olish va shaxsiy rivojlanish orqali muhim maʼlumotlarni oʻzlashtirish natijasi;

koʻnikma — insonning muayyan mehnat funksiyalarini bajarishda qobiliyatini ifodalovchi, taʼlim jarayonida yoki shaxsiy rivojlanish orqali egallangan sifati (mahorati);

malaka — shaxsning kasbiy faoliyatning muayyan turini bajarishga tayyorgarligi yuzasidan bilim va koʻnikmalarni amaliyotda qoʻllay bilishi;

maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogi (keyingi oʻrinlarda pedagog) — maktabgacha taʼlim tashkilotida qonunchilik hujjatlariga muvofiq tuzilgan mehnat shartnomasi asosida tarbiyachi, musiqa rahbari, jismoniy tarbiya yoʻriqchisi, suzishni oʻrgatish boʻyicha yoʻriqchi, til oʻqituvchisi, oʻqituvchi-defektolog (oʻqituvchi-logoped) lavozimlarida kasbiy faoliyatni amalga oshiruvchi hamda tegishli maʼlumotga ega boʻlgan jismoniy shaxs.

4. Kasbiy standart pedagoglarni baholash, attestatsiyadan oʻtkazish, kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish uchun asos hisoblanadi hamda foydalanuvchi subyektlar maqomiga koʻra quyidagi tarzda qoʻllanadi:

a) pedagog:

kasbga qoʻyiladigan talablarni tushunish;

kasbiy rivojlanishni rejalashtirish;

oʻz tajribasi va erishgan natijalarini tahlil qilish;

yangi sharoitlarga moslashish;

b) maktabgacha taʼlim tashkiloti:

kadrlar siyosati strategiyasini shakllantirish;

pedagoglarni ishga qabul qilish, mehnat shartnomalarini tuzish;

pedagoglar malakasini oshirishni tashkil etish;

v) kasbiy va oliy taʼlim, kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tashkilotlari:

malaka talablari va taʼlim dasturlarini hamda namunaviy oʻquv reja va dasturlarni ishlab chiqish;

taʼlim oluvchilarning nazariy va amaliy tayyorgarligi sifatini baholash;

g) maktabgacha taʼlim va tarbiya sohasidagi boshqaruv organlari:

maktabgacha taʼlim va tarbiya sohasida davlat siyosatini ishlab chiqish;

pedagoglarning kasbiy tayyorgarligi sifatini oshirish va monitoring qilish;

lavozim yoʻriqnomalarini ishlab chiqish;

pedagoglarni baholash, attestatsiyadan oʻtkazish;

pedagoglarning kasbiy tayyorgarligi darajasini tahlil qilib borish.

2-bob. Kasbiy standartning maqsadi va vazifalari

5. Kasbiy standartning maqsadi — taʼlimning mazmuni hamda sifatiga, taʼlim turlari, bosqichlarining oʻzaro uzviyligi va uzluksizligini taʼminlashga, taʼlim oluvchilar hamda ularning tayyorgarlik darajasiga, beriladigan malakalarga, oʻqitish natijalarini baholash mexanizmlariga hamda pedagoglarni attestatsiyadan oʻtkazishga qoʻyiladigan talablarni belgilash hisoblanadi.

6. Kasbiy standartning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

taʼlimning mazmuni va sifatiga qoʻyiladigan talablarni belgilash;

taʼlimning turlari, mazmuni, taʼlim va tarbiyaning oʻzaro bogʻliqligi, taʼlim tizimida uzviylik va uzluksizlikni taʼminlash;

oʻqitish natijalarini baholash tartibi, taʼlim va tarbiya sifatini nazorat qilishni takomillashtirish;

milliy standartlar talablarining taʼlim sifati va kadrlar tayyorlashga nisbatan xalqaro talablarga muvofiqligini taʼminlash;

pedagoglarni attestatsiyadan oʻtkazish va ularga malaka toifalarini berishga qoʻyiladigan talablarni belgilash;

pedagoglarning kasbiy tayyorgarligi sifatini oshirish va monitoring qilishni taʼminlash.

3-bob. Pedagogning bilim, koʻnikma va malakalariga qoʻyiladigan talablar

7. Pedagog quyidagilar orqali bilim, koʻnikma va malakalarga ega boʻladi:

kasbiy yoki oliy taʼlim tashkilotlarining tegishli taʼlim yoʻnalishlarida taʼlim olish;

pedagogik yoki kasbiy qayta tayyorlash (ixtisoslashuv) kurslarida taʼlim olish;

malaka oshirish kurslarida taʼlim olish;

“Ustoz-shogird” anʼanalari asosida tajribali pedagoglar koʻmagida oʻrganish;

uzluksiz kasbiy rivojlantirish tadbirlarida ishtirok etish.

8. Kasbiy yoki oliy taʼlim tashkilotlarining tegishli taʼlim yoʻnalishlarida taʼlim olish qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

9. Pedagogik yoki kasbiy qayta tayyorlash (ixtisoslashuv) hamda malaka oshirish kurslari Vazirlar Mahkamasining “Maktabgacha va maktab taʼlimi xodimlarining uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida” 2024-yil 20-dekabrdagi 867-son qaroriga muvofiq tashkil etiladi.

10. “Ustoz-shogird” anʼanalari asosida tajribali pedagoglarning bilim, koʻnikma va malakalarini oʻzlashtirishi uchun ularga pedagoglar biriktiriladi.

11. Pedagogni uzluksiz kasbiy rivojlantirish “Metodik mahorat kuni”, “Metodik mahorat soati” tadbirlari va seminar-treninglar hamda vebinarlar orqali amalga oshiriladi.

12. Pedagog quyidagi koʻnikmalarga ega boʻlishi lozim:

shaxsiy rivojlanish;

tahliliy va tanqidiy fikrlash;

tinglash va kuzatish;

hamkorlik qilish;

nizolar va ziddiyatlarni hal qilish.

13. Shaxsiy rivojlanish — oʻz ehtiyojlariga muvofiq mustaqil taʼlim olish uchun zarur boʻlgan koʻnikmaning mavjud boʻlishi.

14. Tahliliy va tanqidiy fikrlash — olingan maʼlumotlar asosida tizimli va mantiqiy izchil ketma-ketlikda tahlil qilish, baholash va turli vaziyatlar haqida oʻz fikrini shakllantirish.

15. Tinglash va kuzatish — bolalarning ogʻzaki boʻlmagan xatti-harakatlariga eʼtibor qaratgan holda tushunish, nima va qanday aytilganini qayd etish.

16. Hamkorlik qilish — tashabbuslarda va turli xil faoliyat turlarida muvaffaqiyatli ishtirok etish, shuningdek, umumiy maqsadlarga erishish uchun boshqalarni hamkorlik qilishga undash.

17. Nizolar va ziddiyatlarni hal qilish — nostandart vaziyatlarga javob berish, ularni boshqarish hamda tinch yoʻl bilan hal qilish, nizoning barcha ishtirokchilari uchun maqbul boʻlgan yechimlar topish.

4-bob. Pedagogning mehnat vazifalari

18. Maktabgacha taʼlim tashkiloti tarbiyachisining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

bolalar hayoti va salomatligini mustahkamlash, ularning huquqlarini himoya qilish, bolalarga nisbatan zoʻravonliklar sodir etilishining oldini olish, xavfsiz rivojlantiruvchi hamda inklyuziv taʼlim muhitini yaratish;

milliy va umuminsoniy qadriyatlar asosida tarbiyalashning samarali shakllari va usullarini keng joriy etish;

maktab taʼlimiga sifatli tayyorlashda ilgʻor pedagogik va axborot texnologiyalaridan foydalanish;

har bir bolaning rivojlanishini kuzatish, kuzatish natijalariga koʻra bolaning rivojlanishi boʻyicha keyingi pedagogik jarayonlarni rejalashtirish;

ota-onalar bilan hamkorlik jarayonlarini mustahkamlash, dolzarb masalalar boʻyicha ota-onalar uchun seminar, trening, davra suhbatlari, soʻrovnomalar oʻtkazish, oilada bolalar tarbiyasi va ularning rivojlanishi boʻyicha tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

19. Maktabgacha taʼlim tashkiloti musiqa rahbarining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

bolalarda musiqaga boʻlgan qobiliyatni aniqlash, ularda estetik didni, his qilish va ijodiy iqtidorlarini shakllantirish hamda ularni musiqani tinglashga oʻrgatish;

bolalarning musiqiy bilim darajasini aniqlash orqali ularning yosh xususiyatlarini va ijodiy qobiliyatlarini hisobga olgan holda, qoʻshimcha mashgʻulotlar rejasini belgilash;

maktabgacha taʼlim tashkilotida oʻtkaziladigan bayram ertaliklari, maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlarda bolalarni oʻzini namoyon etishga oʻrgatish;

ota-onalar bilan oʻzaro hamkorlikni yoʻlga qoʻyish, bolalarning qobiliyati va iqtidorini rivojlantirish yuzasidan ularga tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

20. Maktabgacha taʼlim tashkiloti jismoniy tarbiya yoʻriqchisining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

bolalarda sogʻlom turmush tarzini shakllantirishga hissa qoʻshish;

bolaning yoshi, shaxsiy va psixofizik xususiyatlaridan kelib chiqib hamda sogʻligʻi xavfsizligini taʼminlagan holda mashgʻulotlarni rejalashtirish;

jismoniy zaifligi mavjud bolalar uchun jismoniy reabilitatsiya choralarini koʻrish;

ota-onalar bilan hamkorlikda jismoniy tarbiya va sport tadbirlari hamda sogʻlomlashtirish kunlarini tashkil etish hamda ularga bolalarni jismoniy sogʻlom shaxs qilib shakllantirish boʻyicha tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

21. Maktabgacha taʼlim tashkiloti suzishni oʻrgatish boʻyicha yoʻriqchisining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

bolalarga suvda oʻzini erkin tutish va suzishni oʻrgatish;

suzish mashgʻulotlari paytida bolalar sogʻligi va xavfsizligini taʼminlash, ularning suv havzasida harakat faolligini nazorat qilish;

suzish boʻyicha sport-sogʻlomlashtirish tadbirlarini tashkil etish;

ota-onalar bilan hamkorlikda bolalarning suzish mashgʻulotlarini tashkil etish hamda ularga bolalarni jismoniy sogʻlom shaxs qilib shakllantirish boʻyicha tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

22. Maktabgacha taʼlim tashkiloti til oʻqituvchisining mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

oʻyinlar va mashqlar orqali xorijiy tillarni oʻrgatishda bolalarda tilga oid boshlangʻich koʻnikmalarni shakllantirish;

turli mavzularda ketma-ketlikda grammatik jihatdan sodda va murakkab gaplar tuzishni oʻrgatish;

bolalarda rasm asosida mustaqil hikoya tuzish, fikrlash, tanqidiy tahlil qilish, harf va tovushlarni farqlash hamda ularni toʻgʻri aytish kabi koʻnikmalarni rivojlantirish;

oilada xorijiy tillarni oʻrgatish boʻyicha mustahkamlovchi mashqlarni oʻrgatish yuzasidan ota-onalarga tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

23. Maktabgacha taʼlim tashkiloti oʻqituvchi-defektologining (oʻqituvchi-logopedi) mehnat vazifalari quyidagilardan iborat:

maktabgacha taʼlim tashkilotida Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etish;

rivojlanishida jismoniy yoki psixik nuqsonlari, shu jumladan, nutqida nuqsonlari boʻlgan bolalarni aniqlash hamda ularga korreksion-pedagogik yordam koʻrsatish;

bolalarning individual reabilitatsiya rejasini ishlab chiqish;

bolalarning nutqini rivojlantirishga yordam beradigan koʻrgazmali, didaktik va audio kontentlardan foydalangan holda mashgʻulotlarni tashkil etish;

inklyuziv taʼlim muhitini yaratish yuzasidan pedagoglar bilan hamkorlikda ishlash va ushbu faoliyatni muvofiqlashtirish;

nutqiy rivojlanishni uy sharoitida va tashkilotda qoʻllab-quvvatlash boʻyicha ota-onalar va pedagoglarga tavsiyalar berish;

qonunchilik hujjatlariga muvofiq boshqa vazifalarni ham amalga oshirishi mumkin.

4-bob . Pedagogning bilim, koʻnikma va malakalari koʻrsatkichlari

24. Pedagogning bilim, koʻnikma va malakalari quyidagi koʻrsatkichlar asosida aniqlanadi:

rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil etish;

taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirish va tashkil etish;

bolalarning rivojlanish jarayonini kuzatish;

oila bilan hamkorlik;

kasbiy rivojlanish.

Mazkur koʻrsatkichlar boʻyicha pedagog uchun talab qilinadigan bilim, koʻnikma va malakalar ushbu Kasbiy standartning ilovasiga muvofiq belgilanadi.

25. Ushbu koʻrsatkichlar pedagog egallashi zarur boʻlgan bilim, koʻnikma va malakalarga qoʻyilgan talablar majmui boʻlib, uning kasbiy faoliyati samaradorligini aniqlaydi.

5-bob. Yakunlovchi qoida

26. Ushbu Kasbiy standart talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradi.

Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standartiga ILOVA

Maktabgacha taʼlim tashkiloti pedagogining kasbiy standarti boʻyicha talab qilinadigan bilim, koʻnikma va malaka

1-koʻrsatkich. Rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil etish

a) umumiy talablar:

bolaning har tomonlama rivojlanishi uchun ragʻbatlantiruvchi va rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil qilish;

bolaning rivojlanish xususiyatlarini va uning his-tuygʻularini tushunish;

har bir bolaning ehtiyojlari va qiziqishlarini aniqlash;

taʼlim jarayonida innovatsiyalarni, ilgʻor pedagogik va axborot texnologiyalarini qoʻllash koʻnikmalarini egallash;

b) zarur bilimlar:

maktabgacha taʼlim tashkilotlari faoliyatini tashkil etish, bolalar huquqlarini himoya qilish boʻyicha xalqaro va davlat normativ-huquqiy hujjatlarini bilish;

ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan davlat talablari va maktabgacha taʼlim sohasiga doir davlat oʻquv dasturini bilish;

rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil etish va uning bolaning rivojlanishiga qanday taʼsir qilishini bilish;

maktabgacha taʼlim tashkilotlarida xavfsizlik va mehnat gigiyenasi boʻyicha bilimga ega boʻlish;

bolaning rivojlanish xususiyatlarini bilish;

mahalliy va mintaqaviy muhit hamda uning bolalar farovonligiga taʼsirini bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

bolaning rivojlanishi va taʼlim-tarbiya jarayonini qoʻllab-quvvatlash uchun rivojlanish markazlarini tashkil qilish, toʻldirish, moslashtirish koʻnikmasi;

rivojlantiruvchi taʼlim muhitini boyitish uchun materiallarni tanlash va mustaqil ravishda ishlab chiqish koʻnikmasi;

bolada ishonch hissini rivojlantiradigan oʻzaro hurmat va hissiy qulaylik muhitini yaratish koʻnikmasi;

hayot faoliyati xavfsizligi qoidalarini amalda qoʻllay bilish koʻnikmasi;

oʻziga xoslikni hisobga olgan holda bolalarga teng huquqli munosabatda boʻlish koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Bolani izlanish, oʻrganish va mustaqil boʻlishga undaydigan rivojlantiruvchi taʼlim muhitini tashkil qilish. Bunda:

taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtiradi, bolaning har tomonlama rivojlanishiga va uning salohiyatini oshirishga hissa qoʻshadigan rivojlantiruvchi muhitni yaratadi;

bolalarning amaliy va eksperimental faoliyatini ragʻbatlantiradigan rivojlanishning turli sohalariga oid har xil materiallarni tanlaydi;

bolalarni taʼlim muhitini tashkil etish va saqlashda ishtirok etishga undaydi;

bolaning mustaqil harakat qilish, natijalarga erishish va yutuqlardan zavqlanish qobiliyatini rivojlantirishga hissa qoʻshadi.

2. Har bir bola uchun psixologik xavfsiz va doʻstona muhit yaratish. Bunda:

bolalarning erkin rivojlanishi va oʻz fikrlarini bildirishi mumkin boʻlgan oʻzaro hurmat muhitini yaratadi;

bolalarda ishonch va doʻstlik tuygʻusini rivojlantirishga koʻmaklashadi;

guruhdagi xulq-atvor qoidalarini (shu jumladan, xavfsizlik qoidalarini) belgilaydi va ularga rioya qilinishini nazorat qiladi;

har bir bola oʻzini qadrli, qobiliyatli va taʼlim jarayoniga jalb qilingandek his qilishi uchun inklyuziv taʼlim muhitini yaratadi;

jinsi, etnik kelib chiqishi, madaniyati, tili, dini, oilaning ijtimoiy-iqtisodiy holati va bolaning alohida ehtiyojlaridan qatʼi nazar, har bir bolaning rivojlanishi, oʻrganishi va taʼlim-tarbiya jarayonida ishtirok etishi uchun teng imkoniyatlar yaratadi.

2-koʻrsatkich. Taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirish va tashkil etish

a) umumiy talablar:

taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirishda zamonaviy taʼlim nazariyalari hamda ilgʻor xorijiy davlatlar ish tajribalaridan foydalanish;

bolalarning individual qobiliyatlari va ehtiyojlarini hisobga olib, taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirish;

oʻzaro hamkorlikda bolalarning bilim, his-tuygʻular va fikrlar almashinuvini tashkil etish;

taʼlim-tarbiya jarayonini bolaning taʼlim va tarbiyasini bir-biriga uygʻunlashtirgan holda hamda samarali tashkil etish;

kattalar va bolalar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatda bolalarning jismoniy, ijtimoiy, hissiy, kommunikativ va kognitiv rivojlanishini ragʻbatlantirish;

b) zarur bilimlar:

ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qoʻyiladigan davlat talablarini bilish;

davlat oʻquv dasturi talablariga muvofiq, shuningdek, bolalarning qiziqish va ehtiyojlaridan kelib chiqqan holda ularning yoshi va rivojlanishiga mos sifatli taʼlimni taʼminlashda rejalashtirishning rolini hamda asosiy turlari va tamoyillarini bilish;

taʼlim-tarbiya jarayonini tashkil etishda bolaning tayanch kompetensiyalari va rivojlanish sohalari kompetensiyalarini shakllantirish uchun shart-sharoitlar yaratishni bilish;

alohida taʼlimga ehtiyoji boʻlgan bolalar bilan taʼlim-tarbiya va korreksion-pedagogik ishlarni tashkillashtirishni bilish;

alohida taʼlimga ehtiyoji boʻlgan bolalarning ham, guruhdagi boshqa bolalarning ham qiziqishlari va ehtiyojlarini hisobga olgan holda taʼlim jarayonini rejalashtirish turlarini bilish;

taʼlim berish va tarbiyalashning klassik hamda zamonaviy nazariyalarini bilish;

maktabgacha yoshdagi bolani shaxsga yoʻnaltirilgan holda oʻqitish metodikasini bilish;

interfaol taʼlim strategiyalarini hamda maktabgacha pedagogika va psixologiyani bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

bola rivojlanishining barcha sohalarini hamda uning oʻziga xos ehtiyojlarini hisobga olgan holda oʻz faoliyatini rejalashtirish koʻnikmasi;

ish rejalarini mintaqaviy xususiyatlarga moslash koʻnikmasi;

turli usullarni qoʻllash orqali bolaning rivojlanishini ragʻbatlantirish koʻnikmasi;

mashgʻulotlar maqsadiga muvofiq har xil turdagi oʻyinlarni qoʻllash koʻnikmasi;

turli vaziyatlarda bolaning mustaqilligini shakllantirish koʻnikmasi;

bolalarga his-tuygʻularini aytish va tushunishga yordam berish hamda his-tuygʻular taʼsirida xatti-harakatlarini tartibga solish koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning davlat standartiga muvofiq ishlab chiqilgan yillik mavzuli rejalashtirish asosida faoliyat koʻrsatish va hamkorlikni tashkil etish. Bunda:

bola rivojlanishining barcha sohalari integratsiyalashuvini hisobga olgan holda turli xil faoliyat turlarini rejalashtiradi;

rejalarda oʻzgaruvchan sharoitlar, shuningdek, bolalarning ehtiyojlari va manfaatlari hisobga olinadi;

taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirishga bolalarning individual ehtiyojlaridan kelib chiqib, taʼlim-tarbiya jarayoniga zarur boshqa pedagoglarni jalb qiladi;

alohida taʼlimga ehtiyoji boʻlgan bolalar bilan taʼlim-tarbiya va korreksion-pedagogik ishlarni tashkil etadi.

2. Har bir bolaning “men” konsepsiyasini shakllantirishga koʻmaklashish, uning rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash. Bunda:

kun davomida har bir bola bilan ishlash jarayonida uning kuchli tomonlarini hisobga oladi va rivojlanishini ragʻbatlantiradi;

bolaning shaxsiy kompetensiyasini rivojlantirish orqali bolaga maktabgacha yoshida shakllanadigan va butun hayoti davomida takomillashib boradigan bir qator xususiyatlarini namoyish etishiga koʻmaklashadi;

bolalarga tanlov qilish imkoniyatini beradi.

3. Bolaning hissiy va ijtimoiy rivojlanishiga koʻmaklashadigan faoliyat turlari hamda taʼlimning turli faol usullari va shakllaridan foydalanishi. Bunda:

munozarali vaziyatlarni hal qilishda bolalarga yordam beradi;

jamoasini bolalarning hissiy va ijtimoiy rivojlanishiga yordam berish uchun hamkorlik qilishga undaydi;

oʻyindan bolani oʻqitish va rivojlantirishning asosiy usuli sifatida foydalanadi;

bolalarga oʻzlarida va tengdoshlarida his-tuygʻularni tan olish va ajratishga yordam beradigan faoliyat shakllarini hamda mustaqil ravishda izlanish, tajriba va ijodkorlikka undaydigan faoliyat turlarini taklif qiladi;

bolalarning nutqi va muloqotini rivojlantirishga yordam beradi;

taʼlim-tarbiya jarayonining mazmunini bolalarning yoshi va ilgari olingan bilimlari bilan bogʻlaydi.

3- koʻrsatkich. Bolalarning rivojlanish jarayonini kuzatish

a) umumiy talablar:

kuzatish natijalari asosida taʼlim-tarbiya jarayonlarini eng yuqori samaradorlik darajasiga oʻzgartirish;

har kuni bolaning rivojlanishini kuzatish va shu asosda rejalarni oʻzgartirish;

taʼlim-tarbiya jarayonida bolaning turli bilim va koʻnikmalardan qanday foydalanishi haqida kuzatishlar orqali maʼlumot toʻplash;

b) zarur bilimlar:

bolalar rivojlanishini monitoring qilish asoslarini bilish;

bolalarning oʻziga xos xususiyatlarini va ularning turli xil taʼlim ehtiyojlarini hisobga olgan holda kuzatish usullarini bilish;

kuzatish natijalari asosida bolaning rivojlanish xaritasini yuritish tamoyillarini bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

bolaning rivojlanishini kuzatish va rivojlanishdagi yutuqlarni qayd etish koʻnikmasi;

kuzatish natijalarini tahlil qilish va kuzatishdan olingan xulosalarni amaliyotda qoʻllash koʻnikmasi;

bolaning rivojlanishini tizimli monitoring qilish bilan bogʻliq boʻlgan tavsiyalarni amalda qoʻllash koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Har bir bolaning rivojlanishi va yutuqlarini tizimli ravishda kuzatib borish. Bunda:

davlat oʻquv dasturiga muvofiq har bir bolaning rivojlanish sohalari boʻyicha va dasturda keltirilgan tavsiyalarga muvofiq rivojlanishini tizimli ravishda (yiliga kamida uch marta) kuzatib boradi va bolaning rivojlanish xaritasini yuritadi;

bolalarni turli joy, vaqt va sharoitlarda kuzatib, ularning qiziqishlari, kuchli tomonlari va ehtiyojlari haqida toʻliq tasavvurga ega boʻladi;

bolaning rivojlanish dinamikasini aniqlashning turli usullaridan foydalanadi.

2. Kuzatuvlar natijalarini tahlil qilish va taʼlim-tarbiya jarayonlarida bolalarning ehtiyojlari va qiziqishlariga mos ravishda yanada samarali rejalashtirish uchun tahlil natijalaridan foydalanish. Bunda:

har bir bolaning rivojlanishini doimiy kuzatib boradi va kuzatuvlar natijalarini tahlil qiladi;

tahlil natijalariga koʻra ish rejalariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritadi hamda takomillashtiradi;

kuzatish natijalari boʻyicha bolaning ota-onasi, maktabgacha taʼlim tashkilotining mutaxassislari bilan uning rivojlanishi va taʼlim olish xususiyatlari haqida maʼlumot almashadi.

4-koʻrsatkich. Oila bilan hamkorlik qilish

a) umumiy talablar:

taʼlim-tarbiya jarayonida bolalarning ota-onalari bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻyish;

ota-onalarning fikri va tajribasini hurmat qilish;

b) zarur bilimlar:

ijtimoiy muloqot asoslarini bilish;

hamkorlik shakllari va usullarini, shu jumladan, jamoaviy ishlashni bilish;

ota-onalar bilan ishlash shakllari va usullarini bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

bolalarning rivojlanishini birgalikda qoʻllab-quvvatlash uchun ularning oila aʼzolari va boshqa pedagoglar bilan hamkorlik qilish koʻnikmasi;

turli muhit va ruhiy holatlardagi odamlar bilan muloqot qilish koʻnikmasi;

mutaxassislarning tavsiyalarini amalga oshirish koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Ota-onalarni taʼlim-tarbiya jarayoniga jalb qilish. Bunda:

oilaning bolalarni rivojlantirish va tarbiyalashda ishtirok etishi uchun imkoniyatlar yaratadi;

bolalarning rivojlanish bosqichlarini kuzatish va natijalarni tahlil qilishda ota-onalarni hamkorlikda ishlashga jalb qiladi;

bolalar rivojlanishining dolzarb masalalari boʻyicha seminar-treninglar, ota-onalar klubi, maslahat, konferensiya, davra suhbatlari va boshqalar orqali ota-onalarga koʻmaklashadi .

2. Bolaning rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash uchun boshqa pedagoglar va psixolog bilan hamkorlik qilish. Bunda:

bolalarning taʼlim-tarbiya jarayoniga boshqa pedagoglar va psixologni jalb qiladi;

maktabgacha taʼlim tashkilotining boshqa pedagoglari va psixologi bilan bolaning rivojlanishi va taʼlim olish xususiyatlari haqida maʼlumot almashadi.

5-koʻrsatkich. Kasbiy rivojlanish

a) umumiy talablar:

bolalar bilan ishlash jarayonida egallagan bilimlarini amaliyotda qoʻllay olish;

pedagogik faoliyatida eng yaxshi natijalarga erishish uchun qanday bilim va koʻnikmalar kerakligini aniqlash hamda oʻz ustida ishlash;

uzluksiz kasbiy rivojlanish tadbirlarida ishtirok etish va kasbiy mahoratini oshirish;

b) zarur bilimlar:

uzluksiz kasbiy rivojlanish tadbirlarini tashkil etish tartibini bilish;

oʻz kasbiy qobiliyati, kuchli va zaif tomonlarini aniqlash uchun oʻz-oʻzini baholash usullari va vositalarini bilish;

uzluksiz kasbiy rivojlanishni rejalashtirishni bilish;

v) zarur koʻnikmalar:

oʻz ishini tahlil qilish, kuchli va zaif tomonlarini aniqlash koʻnikmasi;

oʻz ehtiyojlari, maktabgacha taʼlim tashkiloti rejalari va ustuvorliklarini hisobga olgan holda uzluksiz kasbiy rivojlanishni rejalashtirish koʻnikmasi;

tajriba almashish va hamkasblar tajribasini qabul qilish koʻnikmasi;

g) malaka talablari

1. Doimiy ravishda kasbiy kompetensiyasi boʻyicha bilim va koʻnikmalarni oshirib borish. Bunda:

malakasini oshirishni oʻzi rejalashtiradi va malakasini muntazam oshirib boradi;

innovatsion, ilgʻor pedagogik va axborot texnologiyalarini joriy etishning zamonaviy shakllari va usullarini oʻrganadi;

kasbiy kompetensiyalarni oshiruvchi uzluksiz kasbiy rivojlanish va uslubiy birlashmalar tadbirlarida faol ishtirok etadi.

2. Kasbiy kompetensiyasini oshirishda hamkasblari bilan tajriba almashish.

Bunda uzluksiz kasbiy rivojlanish tadbirlarida, ochiq mashgʻulotlarda, oʻquv-amaliy seminarlarda va tajribali hamkasblarining mashgʻulotlarida qatnashadi hamda olgan yangi bilimlarini taʼlim-tarbiya jarayoniga joriy qiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2025-yil 8-iyul,

423 -son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 09.07.2025-y., 09/25/423/0594-son)

lex.uz