UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

НИЗОМ

СХЕМАСИ

МЕТОДИКАСИ

НАМУНАВИЙ ШАКЛИ *

НАМУНАВИЙ ШАКЛЛАРИ

НАМУНАВИЙ ШАКЛЛАРИ

Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ҳамда тасдиқлаш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

[Кўчирма]

Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ва тасдиқлашни ташкил этиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагиларни назарда тутувчи Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ҳамда тасдиқлаш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин:

электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш;

ҳисоб-китобларни келишиш ва технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини тасдиқлаш;

ваколатли органлар ва уларнинг жавобгарлигини белгилаш;

технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларига амал қилиниши юзасидан мониторинг қилиш ва тасдиқланган меъёрларни қайта кўриб чиқиш.

3. Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси Адлия вазирлиги билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни уч ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

4. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари — иқтисодиёт ва молия вазири Ж.А. Қўчқоров, энергетика вазири Ж.Т. Мирзамаҳмудов ҳамда Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги директори Ш.Х. Ходжаев зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 29 июлдаги 472-сон қарорига ИЛОВА

Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ҳамда тасдиқлаш тартиби тўғрисидаги

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низом электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашдаги технологик сарфнинг (кейинги ўринларда — технологик сарф) рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ҳамда тасдиқлаш тартиб-тамойилларини белгилайди.

2. Ушбу Низомга асосан белгиланган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш методикаси (кейинги ўринларда — Методика) ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлаш операторларининг, шунингдек, истеъмолчиларнинг электр тармоғи хўжалиги объектлари учун татбиқ этилади.

3. Ушбу Низомга асосан:

технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари тегишлилиги бўйича электр тармоғининг эгаси, яъни электр станцияси оператори, узатиш тизими оператори ва тегишли ҳудудлар бўйича тақсимлаш тизими операторлари томонидан ҳисоб-китоб қилинади;

бирламчи маълумотлар ва ҳисоб-китоблар Энергетика вазирлиги томонидан кўриб чиқилади ҳамда келишилади.

Бунда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясининг (кейинги ўринларда — Ўзэнергоинспекция) Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармалари томонидан таянч даврида ишга туширишга рухсат олинган янги қурилган, модернизация ва реконструкция қилинган қурилмалар бўйича бирламчи маълумотлар келишилади;

келишилган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги (кейинги ўринларда — Энергетика бозори регулятори) томонидан тасдиқланади.

4. Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашдаги технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрини ҳисоблаш, келишиш ҳамда тасдиқлаш схемаси ушбу Низомга 1-иловага мувофиқ амалга оширилади.

5. Ўзэнергоинспекция доимий равишда технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларига риоя этилиши ҳамда ҳисоб-китоблар ушбу Низомга мувофиқ амалга оширилгани юзасидан давлат назоратини ўтказади.

6. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари ҳар бир электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлаш тизимлари объектлари учун алоҳида кучланиш даражалари бўйича ҳисоб-китоб қилинади. Бунда:

юқори кучланиш — 110 kV ва ундан юқори (220 kV ва 500 kV кучланиш даражалари учун алоҳида) кучланиш даражаси;

ўрта кучланиш — 1 — 35 kV кучланиш даражаси;

паст кучланиш — 1 kV гача кучланиш даражаси.

7. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

куч трансформаторларидаги йўқотишлар — куч трансформаторида электр энергиясини трансформация қилиш жараёнида содир бўладиган физик жараёнларнинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиқиб юзага келадиган, трансформаторнинг конструкцияси, ишлаш шароити ва юклама режимларига боғлиқ бўлган электр энергияси йўқотишлари бўлиб, улар салт юриш йўқотишлари ва юклама йўқотишларидан ташкил топади;

салт юриш йўқотишлари — электр тармоқлари хўжалиги объектлари кучланиш берилган (тармоққа уланган), лекин юкламасиз ҳолатида (ҳеч қандай юклама уланмаган ҳолда) содир бўладиган электр энергияси йўқотишлари;

таянч давр — ҳисоб давридан аввалги мос давр (йил);

технологик сарф — электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш, тақсимлаш ва истеъмол қилиш жараёнида иштирок этадиган электр тармоғи хўжалиги объектларида ускуналарнинг техник тавсифлари ва ишлаш режимларига боғлиқ ҳолда улардаги физик жараёнларга сарфланадиган техник йўқотишлар, ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар ҳамда трансформатор ва (ёки) подстанцияларининг ўз эҳтиёжлари учун сарфлайдиган электр энергияси ҳажмининг йиғиндиси;

технологик сарфнинг рухсат этилган меъёри — технологик сарф учун белгиланадиган рухсат этилган меъёр фоизларда ифодаланади) бўлиб, белгиланган ҳисобот давридаги технологик сарфнинг тармоқ орқали узатилган (ёки қабул қилинган) электр энергияси ҳажмига нисбатининг фоиздаги миқдори;

узоқ муддатли тартибга солиш даври — бир йилдан ортиқ муддатни ўз ичига олган, тегишли ривожлантириш дастурлари (стратегиялар, концепциялар) ишлаб чиқиладиган давр;

электр тармоғи хўжалиги объектлари — электр энергиясини узатиш ва етказиб бериш учун мўлжалланган электр тармоқлари (ҳаво ёки кабел тармоқлари), трансформатор подстанциялари, тақсимлаш пунктлари;

электр тожланиш — юқори кучланишли электр майдони таъсирида электр тармоқлари, изоляторлар, электродлар ва бошқа электр жиҳозлари атрофида газ (атрофдаги ҳаво ёки бошқа газ муҳити) ионланиши натижасида юзага келадиган электр разряди;

юклама йўқотишлари — электр тармоғи хўжалиги объектларида электр токи оқиши (юклама бўлганда) натижасида ўтказгичларнинг қаршилиги ва магнит майдон таъсири орқали юзага келадиган электр энергияси йўқотишлари;

ҳисоб даври — технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари ҳисобланадиган давр (келгуси календарь йил);

ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар — электр энергиясини ҳисобга олиш тизимига киритилган ўлчаш элементларининг (ток ва кучланиш трансформаторлари, ҳисоблагичлар ва бошқалар) техник хусусиятлари, аниқлик даражаси ва иш режимидан келиб чиқадиган электр энергияси йўқотишлари.

8. Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ушбу Низомга 2-иловага мувофиқ амалга оширилади.

Технологик сарфнинг тузилмаси ушбу Низомга 3-иловада , тақсимлаш тизимлари учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини асословчи маълумотлар 4-иловада , узатиш тизими учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини асословчи маълумотлар 5-иловада келтирилган намунавий шаклларга мувофиқ тегишли тизим оператори томонидан шакллантирилади ва Энергетика вазирлигига тақдим этилади.

9. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари ҳисоб даври ёки узоқ муддатли тартибга солиш даври учун ишлаб чиқилади ва тасдиқланади.

2-боб. Технологик сарфнинг тузилмаси

10. Электр тармоғи хўжалиги объектларидаги технологик сарф қуйидагилардан иборат:

электр энергиясининг техник йўқотишлари;

электр энергиясининг ўз эҳтиёжлари учун сарфи;

ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар.

11. Техник йўқотишлар Методикага асосан ҳисоб-китоб қилиниб, узатилаётган қувватга боғлиқ бўлмаган шартли-ўзгармас йўқотишлар (кейинги ўринларда — шартли-ўзгармас йўқотишлар) ҳамда узатилаётган қувватга боғлиқ бўлган юклама йўқотишларидан (кейинги ўринларда — юклама йўқотишлари) иборат бўлади:

а) шартли-ўзгармас йўқотишлар (салт ишлаш йўқотишлари) қуйидагиларни ўз ичига олади:

куч трансформаторларидаги йўқотишлар;

реактив қувват компенсацияси қурилмаларидаги йўқотишлар;

ўлчаш трансформаторлари ва юқори частотали алоқа восита (қурилма)ларидаги йўқотишлар;

кабель тармоқларининг изоляцияларидаги йўқотишлар;

электр тожланишидаги йўқотишлар;

электр тармоқлари изоляторларининг сиртларида электр токининг сизиб чиқиши (сирқиши) натижасида юзага келадиган йўқотишлар;

б) юклама йўқотишлари қуйидагиларни ўз ичига олади:

ҳаво ва кабель тармоқларидаги йўқотишлар;

куч ва оширувчи трансформаторлардаги йўқотишлар;

ток ва кучланишни ўлчаш трансформаторларидаги йўқотишлар;

юқори частотали резисторлардаги йўқотишлар;

токни чекловчи реакторлардаги йўқотишлар;

ўзгартиргич қурилмалардаги йўқотишлар;

реактив қувватни компенсацияловчи қурилмалардаги йўқотишлар.

12. Ўз эҳтиёжи учун электр энергияси истеъмоли электр тармоғи хўжалиги объектларининг тўғри ишлашини таъминловчи ва эксплуатация қилувчи ходимларнинг иш шароитларини таъминлаш учун сарфланадиган электр энергияси миқдори қуйидагилардан иборат:

куч трансформаторлари ва автотрансформаторларни совитиш учун электр энергияси сарфи;

подстанция биноларини ёритиш, иситиш, совитиш ва ҳаво алмаштириш ҳамда иссиқ ва (ёки) совуқ сув билан таъминлаш учун электр энергияси сарфи;

подстанция ҳудудини ёритиш учун электр энергияси сарфи;

аккумулятор батареяларини зарядловчи қурилмаларнинг эксплуатацияси билан боғлиқ бўлган қурилмаларнинг ишлашини таъминлаш учун электр энергияси сарфи;

подстанциялардаги операцион занжирлар ва бошқарув занжирларининг ишлашини таъминлаш учун электр энергияси сарфи;

комплект тақсимлаш қурилмалари ячейкаларида ҳамда ташқарида ўрнатилган реле ҳимояси шкафларида ҳаво алмаштириш, совитиш ва иситиш учун электр энергияси сарфи;

ўчиргичлар ва юритмалар бакларини иситиш учун электр энергияси сарфи;

ажраткичлар ва қисқа туташтиргичлар юритмаларини иситиш учун электр энергияси сарфи;

трансформаторлар ва мой бакларининг юклама остида кучланишни ростлаш ускуналарининг юритмаларини иситиш учун электр энергияси сарфи;

ажраткичларнинг юритмаларини иситиш учун электр энергияси сарфи;

алоқа каналлари, технологиялари орқали ҳисобга олиш маълумотларини йиғиш, қайта ишлаш, узатиш учун фойдаланиладиган электр энергиясини ҳисобга олишнинг иккиламчи занжирида иштирок этадиган ускуна ва воситаларнинг ишлаши, уларда ёритиш ва (ёки) иситиш, ҳаво алмаштириш, совитиш учун электр энергияси сарфи;

ўчиргичларни бошқариш шкафлари ва агрегатлар шкафларини иситиш учун электр энергияси сарфи;

компрессорларнинг ишлаши учун электр энергияси сарфи;

ҳаво йиғувчи қурилмаларни иситиш учун электр энергияси сарфи;

синхрон компенсаторлар ва бошқа ёрдамчи қурилмаларда электр энергияси истеъмоли;

эксплуатация жараёнида бажарилган таъмирлаш ишларида фойдаланилган электр энергияси истеъмоли;

турли насослар, дистилляторлар, кичик станоклар ва қурилмаларнинг электр энергияси истеъмоли;

диспетчерлик бошқаруви ва маълумотларни йиғиш дастурий-аппарат комплекси тизимига киритилган алоқа воситалари ва ускуналарининг электр энергияси истеъмоли.

Ўз эҳтиёжлари учун сарфланадиган электр энергияси миқдори номенклатурага асосан ва таянч давр маълумотларини инобатга олган ҳолда ҳисоблаб чиқилади.

Ўз эҳтиёжлари номенклатураси ҳар бир электр тармоқлари хўжалиги объектлари учун ишлаб чиқилади ва тармоқнинг тегишли оператори томонидан тасдиқланади. Ўз эҳтиёжлари номенклатурасига хўжалик эҳтиёжлари учун электр энергиясини сарфлайдиган элементлар киритилиши тақиқланади.

Ўз эҳтиёжлари учун амалда сарфланган электр энергиясининг ҳажми ҳисобга олиш ускуналари кўрсаткичлари бўйича аниқланади. Ҳисобга олиш ускуналари мавжуд бўлмаган ёки ҳисобга олиш маълумотлари қайд этилмаган тақдирда, ўз эҳтиёжлари учун сарф номенклатура асосида ҳисобланади.

13. Ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрининг 5 фоизидан ошмаслиги керак.

Ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар Методикага асосан ҳисоб-китоб қилинади.

3-боб. Бирламчи маълумотларни шакллантириш тартиби

14. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрини ҳисоб-китоб қилиш учун бирламчи маълумотлар (кейинги ўринларда — бирламчи маълумотлар) тегишлилиги бўйича электр тармоғи хўжалиги объектининг эгаси, яъни электр станцияси оператори, узатиш тизими оператори ёки тақсимлаш тизими операторлари томонидан ҳар бир объект учун тўлиқ ҳажмларда шакллантирилиши шарт.

Бирламчи маълумотлар таянч даври ва ҳисоб даври учун ва (ёки) тегишлилиги бўйича узоқ муддатли тартибга солиш даври учун шакллантирилади.

15. Бирламчи маълумотлар қуйидагилардан ташкил топади:

объект тўғрисида умумий маълумот;

электр энергиясининг баланс кўрсаткичлари (умумий, ҳудудлар ва кучланиш даражалари кесимида);

кучланиш даражалари бўйича электр энергияси балансининг тузилиши;

таянч давридаги электр энергияси оқимларининг тузилиши;

инвестиция ва ишлаб чиқариш дастурлари ҳамда электр энергиясини тежаш чора-тадбирларига мувофиқ трансформаторлар сонининг ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда трансформаторлар сони, тури ва ўрнатилган қуввати;

инвестиция ва ишлаб чиқариш дастурлари ҳамда электр энергиясини тежаш чора-тадбирларига мувофиқ электр тармоқлари узунлигининг ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда электр тармоқларининг турлари бўйича узунлиги;

реактив қувватни компенсацияловчи қурилмаларнинг сони, тури ва қуввати;

ҳаво ва кабель тармоқлари ва шиналарнинг узунлиги (занжирлар бўйича);

технологик сарфнинг тузилиши;

технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини тасдиқлаш учун асосий кўрсаткичларнинг динамикаси;

ўлчов трансформаторлари ва ҳисобга олиш тизимлари ҳақида маълумотлар.

16. Ҳисоб-китобларнинг аниқ ва батафсил бўлиши учун электр ускуна ва қурилмалари ишлаб чиқарувчиларининг (завод) маълумотлари ва услубий қўлланмаларидан фойдаланилади.

17. Ҳисоб даври учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш учун бирламчи маълумотлар ҳар йили 1 сентябрга қадар шакллантирилади ва Энергетика вазирлигига келишиш учун киритилади.

Энергетика вазирлиги ҳар йили 10 сентябрга қадар бирламчи маълумотларни кўриб чиқади ва келишади.

18. Шакллантирилган бирламчи маълумотларнинг ҳаққонийлиги учун электр тармоғи хўжалиги объекти эгаси (электр станцияси оператори, узатиш тизими оператори ва тақсимлаш тизими операторлари) жавобгар ҳисобланади.

4-боб. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш

19. Ҳисоб даври учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоб-китоб қилишдан аввал ушбу давр учун технологик сарфнинг мутлақ (абсолют) ҳажми (kW·h) ҳисоблаб чиқилади.

Ҳисоб даври учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблашда электр тармоқларининг амалдаги юкланиши тўғрисида таянч даврдаги маълумотлар (электр энергияси оқими ва қуввати тақсимланиши схемасининг ўзгариши ҳақидаги маълумотлардан) ва ҳисоб даври учун электр энергияси балансининг прогноз маълумотларидан фойдаланилади.

20. Ҳисоб даври учун технологик сарф кучланиш даражаларига кўра электр тармоқлари бўйича, шунингдек, шартли-ўзгармас йўқотишлар, юклама йўқотишлари ҳамда ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлар билан боғлиқ йўқотишлари бўйича алоҳида ва умумий шаклда ҳисоблаб чиқилади.

21. Шартли-ўзгармас йўқотишлар уларнинг таянч даврдаги ҳисоб-китоблари натижалари бўйича олиниб, ҳисоб даврида электр тармоғи хўжалиги объектлари таркибининг ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда (агар ўзгарган бўлса) ўзгартиришлар киритилади.

22. Ҳисоб даври учун юклама йўқотишлари таянч давридаги юклама йўқотишлари асосида, ҳисоб даврида электр тармоғи хўжалиги объектларининг, шу жумладан, тақсимлаш ва узатиш тизимларининг тузилмавий ўзгаришлари, таянч даврининг юклама йўқотишларини ҳисоблашда инобатга олинмаган электр тармоғи хўжалиги объектлари балансга қабул қилинган бўлса, ушбу объектларда ҳисоб даври учун электр энергиясининг юклама йўқотишлари қўшиб ҳисобланади.

23. Ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлар билан боғлиқ йўқотишлари электр энергиясини ҳисобга олишда иштирок этадиган барча ҳисобга олиш тизимлари маълумотлари асосида Методикага асосан ҳисоблаб чиқилади.

Ҳисобга олиш тизимига киритилган элементларнинг аниқлик синфи қонунчилик ва техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талабларига мос бўлиши шарт. Агар аниқлик синфи мос бўлмаса, ҳисоб-китоб учун аниқлик синфининг рухсат этилган энг паст чегараси қабул қилинади.

24. Таянч давр учун технологик сарф қуйидаги тартибда аниқланади:

кучланишнинг ҳар бир даражасида электр энергиясини тармоққа қабул қилиш, тармоқдан узатиш ва етказиб бериш (тақсимлаш) қийматларига кўра (қўшни кучланиш тармоғидан электр энергиясини қабул қилишни ҳисобга олган ҳолда);

умумий ва кучланиш даражалари бўйича электр энергиясининг шартли равишда доимий йўқотишлари, кучланиш даражаси бўйича электр энергиясининг юклама йўқотишлари, электр энергиясини ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари сабабли юзага келадиган электр энергиясининг йўқотишларини ҳисоблаш орқали.

25. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари ҳисоб даври ва узоқ муддатли тартибга солиш даври учун умумий ва кучланиш даражалари бўйича қуйидаги тартибда ҳисобланади:

а) ҳисоб даври учун ҳар йили 1 октябрга қадар:

тармоқ кучланишининг ҳар бир даражасида электр энергиясини тармоққа қабул қилиш, тармоқдан узатиш ва тармоққа етказиб беришнинг режалаштирилган (прогноз) қийматлари аниқланади;

ҳисоб даврида режалаштирилган чора-тадбирларни амалга ошириш натижасида электр ускуна (қурилма)лар таркибидаги ўзгаришларни ҳисобга олган ҳолда, электр энергиясини тежаш ҳамда инвестиция ва ишлаб чиқариш дастурларига мувофиқ тармоқларнинг электр схемалари шакллантирилади;

прогноз (кутилаётган) юкламалар таянч даврига нисбатан ҳисоб давридаги баланснинг таркибий қисмларининг ўзгаришининг прогноз динамикасини ҳисобга олган ҳолда ва (ёки) истеъмолчилар томонидан буюртма қилинган электр энергияси ҳажмини ҳисобга олган ҳолда аниқланади;

ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликларидан келиб чиқадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари ҳисоб-китоб қилиниб, кучланиш даражалари бўйича тақсимланади.

б) узоқ муддатли ҳисоб даври учун ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқиш муддатларига мувофиқ равишда:

технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари узоқ муддатли тартибга солиш даврининг биринчи йилидаги рухсат этилган меъёрий сарфни ҳисоблаш натижалари асосида ҳар бир йил учун алоҳида белгиланади;

узоқ муддатли ҳисоб даврининг иккинчи ва кейинги йилларида технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрининг ҳисоб-китоби электр тармоғининг амалдаги юкламаларининг ўзгариши ҳамда тизимларни ривожлантириш режаларини ҳисобга олган ҳолда амалга оширилади.

26. Ҳисоб-китоб натижалари технологик сарфни мониторинг ва таҳлил қилишдаги асословчи ҳужжатларнинг бир қисми сифатида тақдим этиб борилади.

27. Электр энергияси ягона электр энергетика тизимидан транзит бўйича истеъмолчининг электр тармоғи орқали узатиш ёки тақсимлаш тизимига, субистеъмолчиларга узатилганда, истеъмолчи тармоқларидаги электр энергияси технологик сарфининг бир қисми, истеъмолчининг электр тармоғига келиб тушган электр энергиясининг умумий миқдорига нисбатан тегишли тизим операторининг электр тармоғига истеъмолчи томонидан узатилган электр энергияси миқдорига мутаносиб равишда, унинг электр тармоқларидаги технологик сарфларга ўтказилади.

Бунда истеъмолчи тармоғининг транзит узатишда қатнашган қисми бўйлаб электр энергиясини узатишдаги технологик сарфнинг ягона электр энергетикаси тизимига тегишли қисми Методикага асосан ҳисобланади ва тегишли тизим операторининг технологик йўқотишларининг мутлақ (абсолют) миқдорига қўшиб ҳисобланади.

5-боб. Ҳисоб-китобларни келишиш ва технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини тасдиқлаш

28. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари, унинг ҳисоб-китобларини амалга оширишда фойдаланилган бирламчи маълумотларнинг тўғрилиги ва ҳисоб-китоблар меъёрий ҳужжатлар талабларига асосан амалга оширилганини текшириш ва келишиш ҳамда электр энергияси ишлаб чиқариш ва истеъмол қилиш балансининг прогноз кўрсаткичларини шакллантириш учун ҳар йили 1 октябрга қадар Энергетика вазирлигига тақдим этилади. Бунда:

а) тақсимлаш тизими операторларининг ва электр станциялари операторларининг ҳисоб-китоблари тегишлилиги бўйича «Ҳудудий электр тармоқлари» АЖ, «Иссиқлик электр станциялари» АЖ ва «Ўзбекгидроэнерго» АЖлар томонидан (хусусий электр энергетикаси корхоналари бундан мустасно) умумлаштирилган ҳолда Энергетика вазирлигига киритилади;

б) ҳисоб-китобларни тасдиқловчи ҳужжатлар келишиш ва тасдиқлаш учун электрон шаклда ва раҳбарият томонидан тасдиқланган шаклда қуйидагиларни ўз ичига олган (илова қилинган) ҳолда тақдим этилади:

тушунтириш хати;

ҳисоб-китобларни амалга оширишда фойдаланилган бирламчи маълумотлар;

амалга оширилган ҳисоб-китоблар (уларни дастурий таъминот ёрдамида таҳлил қилиш имконини берадиган даражада бўлиши лозим);

жадвал шаклидаги ҳисоб-китоблар (дастурий таъминот мавжуд бўлмаса);

ҳисоб-китоб натижалари киритилган ҳисоблаш схемалари (ҳар бир узеллар учун кучланиш даражалари бўйича ҳар бир участкадаги электр энергияси ва актив қувват оқимлари ҳақида);

ҳар бир ҳисоблаш схемасига ҳисоб-китоблар билан бирга алоҳида жадваллар;

ҳисоб ва таянч даврлари учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш натижалари;

ҳисоб даври учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари қийматларини асословчи тушунтириш хати;

таянч ва ҳисоб даврлари учун электр энергиясининг баланси (прогнози) ва йўқотишлари тўғрисидаги маълумотлар;

бирламчи маълумотлар тўғрисида бухгалтерия ҳисоботи ва охирги марта амалга оширилган хатлов ҳисоботи (хатловдан сўнг фойдаланишга қабул қилинган ёки фойдаланишдан чиқарилган қурилма ёки ускуналар далолатномаси);

ҳисоб-китобларда фойдаланиладиган ва электр энергияси сарфини ҳисоблашда қўлланадиган усулларга мос келадиган таянч даври параметрларининг ўлчаш натижалари (узатиладиган қувват, юкламалар, кучланиш даражаси, қувват коэффициентлари);

электр энергиясини тежаш дастури (чора-тадбирлари);

ривожлантириш (инвестиция) дастури (қисқа ёки узоқ муддатли ривожлантириш стратегиялари);

ишлаб чиқариш дастури (электр энергиясини тежаш дастури ва инвестиция дастури мавжуд бўлмаган тақдирда тақдим этилади).

29. Энергетика вазирлиги ҳар йили 1 ноябрга қадар технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини келишади ва тасдиқлаш учун Энергетика бозори регуляторига киритади.

Келгуси йил учун электр энергияси ишлаб чиқариш ва истеъмол қилиш балансининг прогноз кўрсаткичлари ушбу ҳисоб-китоблар асосида шакллантирилади.

30. Технологик сарфни ҳисоблаш учун фойдаланилган дастурий таъминот ушбу Низомда белгиланган йўқотишларнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш усулларига мос келиши талаб этилади.

31. Қўшимча равишда тушунтириш хатида технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш учун фойдаланиладиган дастурлар (дастур номи, ишлаб чиқувчининг номи, ишлатилган версиянинг рақами ва ишлаб чиқилган йили) тўғрисидаги маълумотлар бўлиши керак.

32. Энергетика бозори регулятори томонидан ҳар йили 15 ноябрга қадар технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари тасдиқланади ҳамда Энергетика вазирлиги ва электр тармоғи хўжалиги объектлари эгаларига ижро учун, Ўзэнергоинспекцияга ушбу меъёрларга риоя этилиши устидан мониторинг қилиш ва давлат назоратини амалга ошириш учун юборилади.

6-боб. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрига амал қилиниши юзасидан мониторинг (таҳлил) қилиш

33. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларига риоя этилиши, технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари ҳисоб-китобларнинг ушбу Низом ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилгани юзасидан доимий равишда Ўзэнергоинспекция томонидан мониторинг (таҳлил) қилиниб, қонунчиликка мувофиқ ўрганиш ва текширувлар ўтказиб борилади ва тегишли чоралар кўрилади.

Ҳисоб-китобларни тасдиқловчи ҳужжатлар технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларига риоя этилишини мониторинг қилиш жараёнида электр тармоғи хўжалиги объектлари эгалари томонидан ваколатли республика ижро этувчи ҳокимияти органларига тақдим этилиши шарт.

34. Электр тармоғи хўжалиги объектлари эгалари технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларига риоя этилиши ва унинг амалдаги ҳажмлари юзасидан ойлик ҳисоботларни шакллантиради ва Энергетика вазирлиги ҳамда Ўзэнергоинспекцияга киритиб боради.

Умумлаштирилган ойлик ҳисоботлар Энергетика вазирлиги томонидан Энергетика бозори регуляторига бозор муносабатлари, нархлар ва тарифларни тартибга солишда фойдаланиш учун киритилади.

35. Ҳар йили 15 январга қадар электр тармоғи хўжалиги объектлари эгалари томонидан йил якуни бўйича қуйидагиларни ўз ичига олган батафсил ҳисобот Энергетика вазирлигига тақдим этилади:

технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари ва унинг амалдаги ҳажмлари юзасидан ойлар кесимидаги маълумот;

амалдаги кўрсаткичларнинг рухсат этилган меъёрлардан ошгани ёки камайгани сабабларининг батафсил тавсифи;

кузатилган ҳодисалар (авариялар, узилишлар, об-ҳаво ва бошқалар);

электр тармоғи хўжалиги объектларининг эскириш даражалари.

36. Энергетика вазирлиги ҳисобот йили якуни бўйича ягона электр энергетикаси тизими бўйича технологик сарфнинг рухсат этилган меёърларига риоя этилиши ҳамда таҳлили юзасидан йиллик умумлаштирилган ҳисоботни шакллантиради ва ҳар йили 30 январга қадар бозор муносабатлари, нархлар ва тарифларни тартибга солишда фойдаланиш учун Энергетика бозори регуляторига киритиб боради.

7-боб. Тасдиқланган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини қайта кўриб чиқиш ва тузатишлар киритиш тартиби

37. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларига риоя этилиши юзасидан ўтказилган мониторинг (таҳлил) натижалари ва ишлаб чиқариш кўрсаткичлари (амалдаги ёки прогноз кўрсаткичларининг) ўзгариши ҳамда иқлим шароитларидан келиб чиқиб, тасдиқланган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини қайта кўриб чиқиш ва тузатишлар (корректировка) киритишга қуйидаги ҳолатларда рухсат этилади:

электр энергияси баланси кўрсаткичларининг прогноз ва (ёки) амалдаги кўрсаткичлари, шунингдек, тармоққа узатилган (қабул қилинган) электр энергияси ҳажми технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоб-китоб қилишда фойдаланилган ҳажмидан 5 фоиздан кўпроққа фарқ қилса;

ускуна ва қурилмаларнинг ҳақиқий ҳажми (трансформаторларнинг умумий ўрнатилган қуввати (сони) ва электр тармоқларининг умумий узунлиги) технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоб-китоб қилишда фойдаланилган ҳажмидан 5 фоиздан кўпроққа фарқ қилса;

узоқ муддатли тартибга солиш даврида фойдаланилган электр энергияси баланси кўрсаткичлари ёки ускуна ва қурилмаларнинг ҳажми (трансформаторларнинг умумий ўрнатилган қуввати (сони) ва электр тармоқларининг умумий узунлиги) ривожлантириш дастурлари (стратегия ва консепциялар) асосида ёки уларнинг янгиланиши натижасида технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоб-китоб қилишда фойдаланилган ҳажмлардан 5 фоиздан кўпроққа фарқ қилса;

электр узатиш тармоқлари хўжалиги объектларидаги ўтказгичларда (симлар), электр тожланиш ва ҳаво электр узатиш тармоқлари изоляторларидаги сизиб чиқиш (сирқиш) токлари натижасида ҳосил бўладиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблашда фойдаланилган об-ҳаво шароитларининг амалдаги кўрсаткичлардан кескин ўзгаргани кузатилгани тўғрисида Ўзгидромет агентлигининг асословчи ҳужжатлари мавжуд бўлса.

38. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларига қайта кўриб чиқиш ва тузатишлар (корректировка) киритишда ҳисоб-китобларни амалга ошириш, келишиш ва тасдиқлаш ушбу Низомга мувофиқ амалга оширилади.

Қайта кўриб чиқиш ва тузатишлар киритиш электр тармоқлари хўжалиги объектлари эгаси, жумладан, узатиш ва тақсимлаш тизимлари операторларининг ташаббуси асосида камида ҳар чоракда бир марта амалга оширилади.

Қайта кўриб чиқиш ва тузатишлар киритиш учун асословчи маълумотлар ҳамда амалга оширилган ҳисоб-китоблар ҳар чоракдан кейинги ойнинг сўнгига қадар келишиш ва тасдиқлаш учун киритилади.

8-боб. Якунловчи қоидалар

39. Ушбу Низом талабларини ёки ўз мажбуриятларини бажармаслик билан боғлиқ низолар қонунчиликда белгиланган тартибида ҳал этилади.

40. Ушбу Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.

Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ҳамда тасдиқлаш тартиби тўғрисидаги низомга 1-ИЛОВА

Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашдаги технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрини ҳисоблаш, келишиш ва тасдиқлаш

Босқичлар Субъектлар Амалга ошириладиган тадбирлар Бажариш муддатлари 1-босқич Электр тармоғи хўжалиги объектининг эгаси (электр станцияси оператори, узатиш тизими оператори, тақсимлаш тизими операторлари) Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоб-китоб қилиш учун бирламчи маълумотларни шакллантиради ва келишиш учун Энергетика вазирлигига киритади . Бунда таянч даврида ишга туширишга рухсат олинган янги қурилган, модернизация ва реконструкция қилинган қурилмалар бўйича бирламчи маълумотларни келишиш учун Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясининг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармаларига киритади. Ҳар йили 1 сентябрга қадар 2-босқич Электр тармоғи хўжалиги объектининг эгаси (электр станцияси оператори, узатиш тизими оператори, тақсимлаш тизими операторлари) Электр тармоғи хўжалиги объектининг эгаси (электр станцияси оператори, узатиш тизими оператори, тақсимлаш тизими операторлари) ўзи томонидан тасдиқланган бирламчи маълумотлар асосида келгуси йил учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари ҳисоб-китобини амалга оширади ва келишиш учун Энергетика вазирлигига киритади. Ҳар йили 1 октябрга қадар 3-босқич Энергетика вазирлиги 1. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини уни асословчи бирламчи маълумотлар ва ҳисоб-китобларни кўриб чиқади, келишади ва тасдиқлаш учун Энергетика бозори регуляторига тақдим этади. 2. Ушбу ҳисоб-китоблар асосида электр энергияси ишлаб чиқариш ва истеъмол қилиш балансининг прогноз кўрсаткичларини шакллантиради. Ҳар йили 1 ноябрга қадар 4-босқич Энергетика бозори регулятори Келгуси йил учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини кўриб чиқади ва тасдиқлайди. Ҳар йили 15 ноябрга қадар 5-босқич Энергетика бозори регулятори Келгуси йил учун тасдиқланган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ишда қўллаш, мониторинг қилиш ҳамда риоя этилишини таъминлаш учун тегишли вазирлик ва идораларга юборади. Ҳар йили 15 ноябрь

Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ҳамда тасдиқлаш тартиби тўғрисидаги низомга 2-ИЛОВА

Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш

1-боб. Умумий қоидалар

1. Тақсимлаш ва узатиш тизимларида юзага келадиган технологик сарфнинг мутлақ (абсолют) миқдори (∆W ТС ) — техник йўқотишлар, ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар ва ўз эҳтиёжи учун электр энергияси сарфининг мутлақ миқдорлари йиғиндисига тенг бўлади ва қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

∆W ТЙ — техник йўқотиш (kW·h);

∆W хато.Й — ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар (kW·h);

W ЎЭ — ўз эҳтиёжи учун электр энергияси сарфи (kW·h);

∆W Ш-ЎЗ — шартли ўзгармас йўқотишлар (kW·h);

∆W ЮК — юклама йўқотишлари (kW·h).

2. Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрлари нисбий қийматлари узатиш ва тақсимлаш тизимлари бўйича умумий ҳамда кучланиш даражалари бўйича алоҳида аниқланади ва қуйидаги формулалар ёрдамида ҳисобланади:

а) умумий:

Бунда:

∆W ТС — технологик сарфнинг мутлақ миқдори (kW·h);

W ЭТҚҚ — технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрини аниқлаш даврида электр тармоқларига, жумладан, узатиш ёки тақсимлаш тизимларига қабул қилинган (берилган) электр энергияси (kW·h).

б) кучланиш даражалари бўйича:

Бунда:

— i кучланишли тармоқлардаги технологик сарфнинг мутлақ миқдори (kW·h);

— технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрини аниқлаш даврида электр тармоқларига i кучланишли тармоқларда қабул қилинган (берилган) электр энергияси (kW·h);

U i — технологик сарф ҳисобланаётган i -кучланиш даражаси (kV).

3. Ҳисоб даври учун электр тармоқлари хўжалиги объектларидаги юклама йўқотишлари (∆W ЮЙ ) таянч даврдаги юклама йўқотишлари асосида қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

∆W ТД.ЮЙ — таянч даврдаги юклама йўқотишлари ҳажми (kW·h);

W ҲД.ЭТҚҚ — ҳисоб даврида электр тармоқларига, жумладан, узатиш ёки тақсимлаш тизимларига бериладиган электр энергияси (kW·h);

W ТД.ЭТҚҚ — таянч даврда электр тармоқларига, жумладан, узатиш ёки тақсимлаш тизимларига берилган электр энергияси ҳажми (kW·h).

Электр тармоқларига, жумладан, узатиш ёки тақсимлаш тизимларига қабул қилинадиган ва (ёки) қабул қилинган электр энергияси ҳажмига бошқа электр тармоқлари орқали истеъмолчиларга етказиб берилган электр энергияси ҳажми киритилмайди.

Ҳисоб даврида таянч даврнинг юклама йўқотишларини ҳисоблашда инобатга олинмаган электр тармоғи хўжалиги объектлари балансга қабул қилинган бўлса, ушбу объектларда ҳисоб даври учун электр энергиясининг юклама йўқотишлари қўшимча равишда ҳисобланади.

Агар ҳисоб даврида, таянч даврнинг юклама йўқотишларини ҳисоблашда инобатга олинган электр тармоғи хўжалиги объектлари фойдаланишдан чиқарилган ёки бошқа операторлари балансига ўтказилган бўлса, ҳисоб даври учун ушбу объектлардаги электр энергиясининг юклама йўқотишлари чегириб ташланади.

4. Ҳисоб даври учун ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлари (∆W хато.Й ) ҳажми қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда:

∆W хато.Й.ТД,% — таянч даврдаги электр энергиясининг ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишларнинг нисбий қиймати (%);

∆W ҲД.ЭТҚҚ — ҳисоб даврида электр тармоқларига, жумладан, узатиш ёки тақсимлаш тизимларига бериладиган электр энергияси (kW·h).

2-боб. Шартли-ўзгармас йўқотишларни ҳисоблаш методлари

5. Шартли-ўзгармас йўқотишлар юкламага боғлиқ бўлмаган ҳолда, ускуналарда (трансформаторлар, реакторлар, синхрон компенсаторлар ва бошқалар) тармоққа уланган ва кучланиш остида бўлган пайтда (кейинги ўринларда — салт юришида) юзага келадиган, уларнинг ички магнит майдонини ҳосил қилиш жараёнлари, диэлектрик ва ферритли йўқотишлари ҳисобидан рўй берадиган энергия йўқотишларидир.

Шартли-ўзгармас йўқотишлар ускунани ишлаб чиқарган завод томонидан тақдим этилган паспорт маълумотлари асосида, унинг электр тармоғида бўлган вақти ва амалдаги кучланишига боғлиқ ҳолда аниқланади.

6. Куч трансформаторларида (автотрансформаторларда) электр энергиясининг салт юришидаги йўқотишлари (∆W СЮ ) қуйидаги формулалардан бири орқали аниқланади:

а) дискрет вақт асосида ҳисоблаш:

б) режимлар асосида ҳисоблаш:

Бунда:

ΔР СЮ — трансформаторнинг паспорт маълумотида келтирилган салт юришдаги актив қувват йўқотиши (kW);

U i — i — режимда трансформаторнинг юқори томонидаги кучланиш (kV);

U ном — трансформаторнинг юқори кучланиш чулғамининг номинал кучланиши (kV);

Т pi — трансформаторнинг i — режимда ишлаш вақти (h);

Δt i — i — режимда ўлчаш қадами (h);

n — режимлар сони.

Доимий интервалда кучланиш маълумотлари мавжуд бўлса (камида ҳар соатда) ва маълумотларни автоматик йиғиш имконияти яратилган бўлса, салт юришдаги йўқотишлар дискрет вақтга асосланган усул орқали аниқланади.

Трансформаторнинг кучланиш режимлари ўзгарувчан бўлиб, кучланиш доимий равишда ўлчанмаса ёки унинг қиймати қайд этиб борилмаса, режимлар асосидаги усулдан фойдаланилади (масалан трансформатор 3 хил кучланишда 3 хил вақтда ишлаган бўлса, 220 кВ, 230 кВ ва 235 кВ, у ҳолда n=3 бўлади).

Трансформатордаги (автотрансформатордаги) кучланиш қийматлари ўлчашлар ёрдамида ёки электротехника талаблари асосида, тармоқнинг барқарор режими учун белгиланган қийматлар бўйича аниқланади.

Куч трансформаторларининг (автотрансформаторларнинг) салт юришдаги қувват йўқотиши уларнинг техник ҳолати ва хизмат қилган муддатини ҳисобга олинган ҳолда, ишлаб чиқарган завод томонидан тақдим этилган паспорт маълумотларини белгилашда қўлланадиган усулларда ўлчашлар йўли билан аниқлашга рухсат этилади. Бунда асословчи ҳужжат сифатида, белгиланган тартибда тасдиқланган салт юриш қуввати йўқотишларини ўлчаш бўйича баённомалар киритилиши шарт.

7. Синхрон компенсаторда (кейинги ўринларда — СК) ёки синхрон компенсатор режимига ўтказилган генераторда электр энергиясининг йўқотилиши (ΔW СК ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР ном — синхрон компенсаторнинг паспорт маълумотларига мувофиқ номинал юкланиш режимидаги актив қувват йўқотиши (kW);

β Q =Q ЮК /Q НОМ — синхрон компенсаторнинг таянч даврдаги максимал юкланиш коэффициенти (н.б);

Q ЮК — таянч даврдаги максимал реактив қувват юкламаси (kVAr);

Q НОМ — синхрон компенсаторнинг номинал реактив қуввати (kVAr);

Т р — ҳисоблашлар амалга оширилаётган даврдаги ишлаш вақти (h).

Синхрон компенсатордаги электр энергияси йўқотишлари 1-жадвалда келтирилган маълумотлар асосида аниқланиши мумкин.

1-жадвал СК нинг номинал қуввати (MVA) 5 7,5 10 15 30 50 100 160 320 СКдаги электр энергияси йўқотишлари, (минг kW·h/йил) 400 540 675 970 1 570 2 160 3 645 4 725 10 260

8. Статик конденсаторлар батареяларида (кейинги ўринларда — СКБ) ва статик тиристорли компенсаторларда (кейинги ўринларда — СТК) электр энергиясининг йўқотишлари (ΔW КҚ ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР КҚ — компенсацияловчи қурилманинг паспорт маълумотига мувофиқ солиштирма қувват йўқотиши (kW/kVAr);

S КҚ — компенсацияловчи қурилманинг қуввати, статик тиристорли компенсатор учун унинг сиғим ташкил этувчиси бўйича қабул қилинади (kVAr);

Т р — ҳисоблашлар амалга оширилаётган даврдаги ишлаш вақти (h).

Статик конденсатор батареялари ва статик тиристорли компенсаторларнинг паспорт маълумотлари мавжуд бўлмаса улардаги электр энергияси йўқотишлари 2-жадвалда келтирилган маълумотлар асосида аниқланиши мумкин.

2-жадвал СКБ ва СТК нинг номинал қуввати (MVA) 5 7,5 10 15 30 50 100 160 320 Электр энергияси сарфи (минг kW·h/йил) СКБ 30 45 60 90 180 300 600 960 1920 СТК 120 180 240 360 720 1 200 2 400 3 840 7 680

Статик конденсатор батареялари ва статик тиристорли компенсаторларнинг паспорт маълумотлари мавжуд бўлмаганда уларнинг солиштирма қувват йўқотишининг (ΔР КҚ ) қиймати 1000 V гача статик конденсатор батареялари учун — 0,004 kW/ kVAr, 1000 V дан юқори статик конденсатор батареялари учун — 0,002 kW/ kVAr, статик тиристорли компенсаторлар учун эса — 0,006 kW/ kVAr олинади.

9. Шунтловчи реакторда электр энергиясининг йўқотиши (ΔW ШР ), қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР ШР — шунтловчи реакторнинг паспорт маълумотига мувофиқ солиштирма қувват йўқотиши (kW);

Т — шунтловчи реактор ишлаш соати (h);

U i — шунтловчи реакторнинг i -режимда ишлаганида унинг юқори томонидаги кучланиш (kV);

U ном — шунтловчи реактор юқори чулғамининг номинал кучланиши (kV);

∆t i — i -режимда ўлчаш қадами.

Шунтловчи реакторлардаги электр энергиясининг йўқотишлари 3-жадвалда келтирилган маълумотлар асосида аниқланиши мумкин.

10. Подстанцияларнинг тақсимловчи йиғма шиналари ва улаш симларидаги электр энергиясининг йўқотишлари ушбу Методиканинг 9-бандида келтирилган формулага асосида ҳисобланади. Шу билан бирга йиғма шиналари ва улаш симларидаги йўқотишларни 3-жадвалдаги маълумотлар асосида белгиланишига ҳам рухсат этилади.

3-жадвал Кучланиш (kV) 6 10 35 110 220 500 Шунтловчи реакторларда йўқотишлар (минг kW·h/йил) 84 84 36 32 29 20 Подстанцияларнинг тақсимловчи қурилмаларининг йиғма шиналари ва улаш симларидаги йўқотишлар (минг kW·h/йил) 1,3 1,3 3 11 31 415

6 — 10/0,4 kV трансформатор пунктлари (кейинги ўринларда — ТП) тақсимловчи қурилмаларининг йиғма шиналари ва улаш симларидаги электр энергияси йўқотишлари ҳисобланмайди.

Агар технологик йўқотишларнинг рухсат этилган меъёрларини аниқлашда подстанцияларнинг ток ўтказувчи шиналарида юкламадаги йўқотишлар ҳисоб-китоби амалга оширилган бўлса, тақсимлаш қурилмаларининг йиғма шиналари ва улаш симларидаги электр энергияси йўқотишлари алоҳида ҳисобланмайди.

11. Вентилли разрядлагичлар, ўта кучланиш чеклагичлари, юқори частотали алоқа уланмалари тузилмалари, ток трансформаторлари ва кучланиш трансформаторлари ҳамда 0,22 — 0,66 kV кучланишли электр энергиясини ҳисобга олиш ускуналаридаги электр энергиясининг йўқотишлари ускунани ишлаб чиқарган завод маълумотлари (паспортлари) асосида аниқланади.

Вентилли разрядлагичлар, ўта кучланиш чеклагичлари, юқори частотали алоқа уланмалари тузилмалари, ток трансформаторлари ва кучланиш трансформаторларининг ишлаб чиқарган завод маълумотлари (паспортлари) мавжуд бўлмаганда йўқотишлар 4-жадвалга мувофиқ аниқланади.

4-жадвал Кучланиш даражаси, (kV) Ускуналар бўйича электр энергиясининг йўқотишлари, (минг kW·h/йил) Вентилли разрядлагичлар Ўта кучланиш чеклагичлари Юқори частотали алоқа уланмалари тузилмалари Ток трансформатори Кучланиш трансформатори 6 0,009 0,001 0,01 0,06 1,54 10 0,021 0,001 0,01 0,1 1,9 35 0,091 0,013 0,02 0,4 3,6 110 0,60 0,22 0,22 1,1 11,0 220 1,59 0,74 0,43 2,2 13,1 500 4,93 3,94 3,24 5,0 28,9

12. Ҳисобга олиш тизимларининг электр энергияси йўқотишлари ушбу тизимга киритилган элементларнинг паспорт маълумотлари асосида шакллантирилади. Шунингдек, 0,22 — 0,66 kV кучланишли тўғридан-тўғри уланган ҳисобга олиш ускуналаридаги электр энергиясининг йўқотишлари битта ҳисобга олиш ускунасида бир йил учун қуйидагича қабул қилинади:

бир фазали, индукцион — 18,4 kW·h;

уч фазали, индукцион — 92,0 kW·h;

бир фазали, электрон — 21,9 kW·h;

уч фазали, электрон — 73,6 kW·h.

13. 110 — 500 kV кучланишли ҳаво электр узатиш тармоқларидаги тожланиш ҳисобига электр энергияси йўқотиши (ΔW Т ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

∆р т — об-ҳаво шароитлари ва кучланиш миқдорига боғлиқ ҳолда тожланиш ҳисобига қувватнинг нисбий йўқотиши (kW/km);

U i — i — режимда электр тармоғи кучланиши (kV);

U ном — электр тармоғининг номинал кучланиши (kV);

L — электр тармоғининг узунлиги (km).

14. 220 — 500 kV ҳаво электр узатиш тармоқларидаги тожланиш ҳисобига қувватнинг нисбий йўқотиши 5-жадвалга мувофиқ аниқланади.

5-жадвал Кучланиш, (kV) Сим тури Об-ҳаво коди Тожланиш ҳисобига қувватнинг нисбий йўқотиши, бир занжирда, (∆р т, kW/km) ҳаво ҳарорати 0ºС дан юқори бўлганда ҳаво ҳарорати 0ºС дан паст бўлганда 220 АС-240 0 1,30 1,30 АС-240 2 1,30 1,30 АС-240 4 1.30 1,30 АС-240 6 17,0 6,8 АС-240 8 6,60 34,0 АС-300 0 1,10 1,10 АС-300 2 1,10 1,10 АС-300 4 1,10 1,10 220 АС-300 6 15,90 6,10 АС-300 8 6,10 32,0 АС-400 0 0,85 0,85 АС-400 2 0,85 0,85 АС-400 4 0,85 0,85 АС-400 6 13,4 3,80 АС-400 8 3,80 45,0 АС-500 0 0,64 0,64 АС-500 2 0,64 0,64 АС-500 4 0,64 0,64 АС-500 6 12,26 2,86 АС-500 8 2,86 42,83 500 3АС-330 0 2,39 2,39 3АС-330 2 2,39 2,39 3АС-330 4 2,39 2,39 3АС-330 6 33,76 10,97 3АС-330 8 10,97 92,42 3АС-400 0 1,73 1,73 3АС-400 2 1,73 1,73 3АС-400 4 1,73 1,73 3АС-400 6 26,74 7,73 3АС-400 8 7,73 77,91 3АС-500 0 1,32 1,32 3АС-500 2 1,32 1,32 3АС-500 4 1,32 1,32 3АС-500 6 20,52 5,75 3АС-500 8 5,75 64,24

15. 110 kV кучланишли ҳаво электр узатиш тармоқларидаги тожланиш ҳисобига қувватнинг нисбий йўқотилиши 6-жадвалга мувофиқ аниқланади.

6-жадвал Ҳаво электр узатиш тармоғи кучланиши, таянчнинг тури, фазадаги симнинг сони ва кесим юзаси, (mm 2 ) Тожланишда қувват йўқотиши, об-ҳавода шароитида, (kW/km) яхши қуруқ қор нам ҳаво совуқ нам ҳаво 110 пўлат-1х120 0,013 0,04 0,17 0,69 110 пўлат/2-1х120 0,015 0,05 0,25 0,93 110 тб-1х120 0,018 0,06 0,30 1,1 110 тб/2-1х120 0,020 0,07 0,35 1,21

Бунда 110/2-1х120 икки занжирли ҳаво электр узатиш тармоқларига тўғри келади. Барча ҳолатларда йўқотишлар битта занжир учун келтирилган.

16. Кабелларининг изоляциясидаги электр энергиясининг йўқотишлари уларни ишлаб чиқарган завод маълумотларига мувофиқ қабул қилинади. Ишлаб чиқарган завод маълумотлари (паспортлари) мавжуд бўлмаганда йўқотишлар 7-жадвалга мувофиқ аниқланади.

7-жадвал Кабелнинг кесим юзаси, ( mm 2 ) Қуйидаги номинал кучланишда (kV) кабеллар изоляциясидаги электр энергиясининг йиллик солиштирма йўқотишлари, (минг kW·h/km. йил) 6 kV 10 kV 35 kV 110 kV 10 0,14 0,33 - - 16 0,17 0,37 - - 25 0,26 0,55 - - 35 0,29 0,68 - - 50 0,33 0,75 - - 70 0,42 0,86 4,04 - 95 0,55 0,99 4,45 - 120 0,60 1,08 4,66 26,6 150 0,67 1,17 5,26 27,0 185 0,74 1,28 5,46 29,1 240 0,83 1,67 7,12 32,4 300 - - - 35,2 400 - - - 37,4 500 - - - 44,4 625 - - - 49,3 800 - - - 58,2

17. Ҳаво электр узатиш тармоқлари изоляторлари бўйлаб токнинг сизиб чиқишидан (сирқишидан) келиб чиқадиган электр энергияси йўқотишлари (∆W С ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

∆р с — токнинг сизиб чиқишидан (сирқишидан) ҳосил бўлган қувватнинг солиштирма йўқотиши (kW/km);

L — тармоқ узунлиги (km);

T — сизиб чиқиши (сирқиши) кузатилган вақт даври (h).

Токнинг сизиб чиқишидан (сирқишидан) ҳосил бўлган қувватнинг солиштирма йўқотиши об-ҳаво шароитига боғлиқ равишда, 8-жадвалга мувофиқ аниқланади.

8-жадвал Об-ҳавонинг ҳолати Қуйидаги кучланишли (kV) ҳаво электр узатиш тармоқлари изоляторлари бўйлаб токнинг сизиб чиқишидан (сирқишидан) ҳосил бўладиган қувватнинг солиштирма йўқотиши, (kW/km) 6 kV 10 kV 35 kV 110 kV 220 kV 500 kV 1 0,011 0,017 0,035 0,055 0,069 0,156 2 0,094 0,153 0,324 0,510 0,637 1,440 3 0,154 0,255 0,543 0,850 1,061 2,400

18. Ўз эҳтиёжлари учун электр энергиясининг сарфи ўз эҳтиёжлари трансформаторларининг юқори томонида ўрнатилган ҳисобга олиш ускуналари кўрсаткичлари асосида аниқланади. Агар ҳисобга олиш ускуналари ўз эҳтиёжлари учун трансформаторларнинг паст кучланишли томонига ўрнатилган бўлса, ўз эҳтиёжлари трансформаторларидаги техник йўқотишлар ҳисобга олиш ускуналари асосида аниқланган йўқотишларга қўшилади.

3-боб. Электр тармоқлари, ток ўтказувчи шиналар, трансформаторлар (автотрансформаторлар) чулғамларининг актив ва реактив қаршиликларини ҳисоблаш

19. Ҳаво электр узатиш тармоғининг актив қаршилиги (R ҲТ )қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

— ҳарорати 20°С га тенг бўлгандаги 1 км симнинг солиштирма актив қаршилиги, паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (Ом/км);

α — қаршиликнинг ҳароратга боғлиқ ўзгариш коэффициенти, (мис ва алюминий учун α = 0,004 деб қабул қилинади);

L — ҳаво электр узатиш тармоғининг трасса бўйича узунлиги (km);

θ — таҳлил даврида симнинг ўртача ҳарорати (°С);

n з — параллел занжирларнинг сони (дона).

Тармоқнинг ўртача юкланиши токнинг иқтисодий зичлигидан паст бўлганида юқоридаги формуладан фойдаланишда симнинг ҳарорати тахминан ҳавонинг ҳароратига тенг деб қабул қилинади. Симнинг ҳарорати тўғрисидаги аниқ маълумотлар мавжуд бўлмаганда, унинг қиймати 20°С деб ҳисобланади.

20. Кабель электр узатиш тармоғининг актив қаршилиги (R КЛ ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

r о — 1 км кабелнинг солиштирма актив қаршилиги, паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (Ом/km);

L — трасса бўйича кабелнинг узунлиги (km);

n з — параллел занжирларнинг сони (дона).

21. Ток ўтказувчи шинанинг актив қаршилиги (R Ш ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ρ — шинанинг солиштирма қаршилиги, паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (Ом·mm 2 /m);

L — шинанинг узунлиги (m);

S — шинанинг кесим юзаси (mm 2 );

α — қаршиликнинг ҳароратга боғлиқ ўзгариш коэффициенти, (мис ва алюминий учун α = 0,004 деб қабул қилинади);

θ — шинанинг қаршилиги ҳисобланадиган даврдаги ўртача ҳарорат (ºС).

Ўртача ҳарорат тўғрисидаги маълумот мавжуд бўлмаганда, ҳарорат 20°С га тенг деб қабул қилинади.

22. Ток ўтказувчи шинанинг паспорт маълумотларида 1 метр ток ўтказувчи шина солиштирма актив қаршилигининг қиймати кўрсатилган бўлса, унда ток ўтказувчи шинанинг актив қаршилиги (R Ш ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

r o — шинанинг солиштирма актив қаршилиги паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (Ом/m);

L — ток ўтказувчи шина узунлиги (m).

23. Уч фазали икки чулғамли трансформаторнинг актив қаршилиги (R Т ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР қт — трансформаторнинг қисқа туташувдаги қувват йўқотиши паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (kW);

U ЮК ном — юқори чулғамнинг номинал кучланиши (kV);

S ном — уч фазали трансформаторнинг номинал қуввати (kVA).

24. Уч фазали гуруҳни ташкил этувчи бир фазали икки чулғамли трансформаторлар учун актив қаршилик (R Т ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР қт — бир фазали трансформаторнинг қисқа туташувдаги актив қувват йўқотиши паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (kW);

U ЮК ном — юқори чулғамнинг номинал кучланиши (kV);

S ном ТР — бир фазали трансформаторнинг номинал қуввати (MVA).

25. Юқори, ўрта ва паст кучланишли чулғамларнинг қувватлари тенг бўлган уч фазали трансформаторнинг (автотрансформаторнинг) ҳар бир чулғам қисми учун актив қаршилиги (R Т ) қуйидаги формулалар орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР ҚТ ЮК-ЎК , ΔР ҚТ ЮК-ПК , ΔР ҚТ ЎК-ПК — жуфт чулғамлар учун қисқа туташув қувват йўқотишлари паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (kW);

U ЮК ном — юқори чулғамнинг номинал кучланиши (kV);

S ном — уч фазали, уч чулғамли трансформаторнинг (автотрансформаторнинг) номинал қуввати (MVA).

26. Юқори, ўрта ва паст кучланишли чулғамларининг қувватлари турлича бўлган уч фазали трансформаторнинг (автотрансформаторнинг) ҳар бир чулғам қисми учун актив қаршилиги (R Т ) қуйидаги формулалар орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР ҚТ ЮК-ЎК , ΔР ҚТ ЮК-ПК , ΔР ҚТ ЎК-ПК — жуфт чулғамлар учун қисқа туташув қувват йўқотишлари паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (kW);

U ЮК ном — юқори чулғамнинг номинал кучланиши (kV);

S ном — уч фазали, уч чулғамли трансформаторнинг (автотрансформаторнинг) номинал қуввати (MVA);

α — чулғамининг номинал қуввати турлича бўлган трансформаторлар чулғамлари учун қисқа туташув қуввати йўқотишларини юқори кучланишли чулғам қувватига келтириш коэффициенти.

27. Чулғамининг номинал қуввати турлича бўлган трансформаторлар чулғамлари учун қисқа туташув қуввати йўқотишларини юқори кучланишли чулғам қувватига келтириш коэффициенти (α) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

U ЮК ном — юқори чулғамнинг номинал кучланиши (kV);

U ЎК ном — ўрта чулғамнинг номинал кучланиши (kV).

28. Агар трансформаторнинг паспорт маълумотларида фақат битта жуфт чулғам бўйича қисқа туташувдаги йўқотиш қиймати келтирилган бўлса, у ҳолда уч чулғамли трансформаторнинг (автотрансформаторнинг) «умумий ўтказувчи актив қаршилиги» аниқланади ва кейин чулғамлар қувватига мутаносиб тарзда 9-жадвалга мувофиқ тақсимланади.

9-жадвал Номиналга нисбатан трансформатор чулғамларининг қуввати, (%) Актив қаршилик, (Ом) S ЮК S ЎК S ПК R Т ЮК R Т ЎК R Т ПК 100 100 100 0,5 R муф 0,5 R муф 0,5 R муф 100 67 100 0,5 R муф 0,75 R муф 0,5 R муф 100 100 67 0,5 R муф 0,5 R муф 0,75 R муф 100 67 67 0,55 R муф 0,82 R муф 0,82 R муф 100 100 50 0,5 R муф 0,5 R муф R муф 100 50 50 0,5 R муф R муф R муф 100 100 33 0,5 R муф 0,5 R муф 1,5 R муф

29. Уч фазали трансформаторнинг (автотрансформаторнинг) умумий ўтказувчи актив қаршилиги (R уў ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР ҚТ — юқори кучланиш чулғамининг номинал юкламадаги қисқа туташув қувват йўқотиши паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (kW);

U ЮК ном — юқори чулғамнинг номинал кучланиши (kV);

S ном — трансформаторнинг номинал қуввати (MVA).

30. Уч фазали гуруҳни ташкил этувчи бир фазали икки чулғамли трансформаторлар учун умумий ўтказувчи актив қаршилик (R уў ) қуйидаги формула орқали ҳисобланади:

Бунда:

ΔР ҚТ — гуруҳдаги бир фазали трансформаторда юқори чулғам бўйича қисқа туташув қувват йўқотиши паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (kW);

U ЮК ном — гуруҳдаги бир фазали трансформаторнинг юқори чулғамининг номинал кучланиши (kV);

S ном ТР — гуруҳдаги бир фазали трансформаторнинг номинал қуввати (MVA).

31. Чулғами бўлинган (тармоқланган) бир фазали трансформаторларнинг актив қаршилиги ҳар бир чулғам учун алоҳида қуйидаги формула асосида аниқланади:

а) юқори чулғам учун:

б) паст чулғамнинг ҳар бир қисми учун:

Бунда:

S ном — чулғамли бўлинган (тармоқланган) бир фазали трансформаторнинг номинал қуввати (МВА);

∆Р ҚТ — чулғамли бўлинган (тармоқланган) бир фазали трансформаторнинг қисқа туташувдаги йўқотишлари паспорт маълумотлари ёки меъёрий қўлланмалардан олинади (kW);

U ЮК ном — юқори чулғамнинг номинал кучланиши (kV).

4-боб. Электр тармоқлари хўжалиги объектларининг алоҳида элементларида юклама йўқотишларини ҳисоблаш методлари

32. Электр энергиясининг юклама йўқотишлари қуйидагиларни ўз ичига олади:

ҳаво ва кабель электр узатиш тармоқларида;

трансформаторларда (автотрансформаторларда);

ток ўтказувчи шиналарда;

токни чегараловчи реакторлардаги юклама йўқотишлари.

33. Юклама йўқотишлари электр тармоқлари хўжалиги объектларининг алоҳида элементлари бўйича ва умумлашган тартибда ҳисобланади.

34. Электр тармоқлари хўжалиги объектларининг алоҳида элементлари бўйича юклама йўқотишлари мавжуд маълумотлар асосида тезкор ҳисоблаш ёки ўртача юкламалар методларининг биридан фойдаланиб ҳисобланади.

Узатиш тизимида юқори аниқлик талаб қилинадиган элементлар (масалан, 220 — 500 кВ кучланишли тармоқлар, трансформаторлар) учун фақатгина тезкор ҳисоблаш методидан фойдаланишга рухсат этилади.

1-§. Тезкор ҳисоблаш методи

35. Тезкор ҳисоблаш методида ҳаво электр узатиш тармоқлари, кабель электр узатиш тармоқлари, ток ўтказувчи шиналар ёки икки чулғамли трансформаторларда таянч даврда юклама йўқотишлари (∆W ЮЙ ) қуйидаги формула орқали ҳисобланади:

Бунда:

R — ҳаво электр узатиш тармоқлари, кабель электр узатиш тармоқлари, ток ўтказувчи шина ёки икки чулғамли трансформаторнинг фазага нисбатан актив қаршилиги (Ом);

I i — ҳаво электр узатиш тармоқлари, кабель электр узатиш тармоқлари, ток ўтказувчи шина ёки икки чулғамли трансформаторнинг Δt i вақт интервалидаги ўзгармас деб олинадиган ток юкламаси (А);

P i , Q i — ҳаво электр узатиш тармоқлари, кабель электр узатиш тармоқлари, ток ўтказувчи шина ёки икки чулғамли трансформаторнинг Δt i вақт интервалида ўзгармас деб олинадиган актив ва реактив қуввати (мос равишда MW·h, MVAr);

U i — ҳаво электр узатиш тармоқлари, кабель электр узатиш тармоқлари, ток ўтказувчи шина ёки икки чулғамли трансформатордаги Δt i вақт интервалида ўзгармас деб олинадиган кучланиш қиймати (kV);

Δt i — R қаршиликка эга бўлган тармоқ элементининг юкламаси ўзгармас деб олинадиган вақт интервали (h);

n — ҳисоблашлар амалга оширилаётган даврдаги вақт интерваллари сони.

36. Уч чулғамли трансформатор (автотрансформатор) учун таянч даврдаги юклама йўқотишлари (∆W ЮЙ TP i ) қуйидаги формулалардан бири орқали аниқланади:

Бунда:

Р ТР ЮК i , Р ТР ЎК i , Р ТР ПК i , Q TP ЮК i , Q TP ЎК i , Q TP ПК i , I TP ЮК i , I TP ЎК i , I TP ПК i — уч чулғамли трансформаторнинг (автотрансформаторнинг) чулғамлари бўйича актив ва реактив қувватлари ҳамда ток юкламаларининг Δt i вақт интервалида ўзгармас деб олинадиган қийматлари (мос равишда MW, MVAr, А);

U ТР ЮК i , U ТР ЎК i , U ТР ПК i — уч чулғамли трансформаторнинг (автотрансформаторнинг) юқори, ўрта ва паст чулғамлари кучланишларининг Δt i вақт интервалидаги қийматлари (kV);

R ТР ЮК , R ТР ЎК , R ТР ПК — уч чулғамли трансформатор (автотрансформатор) чулғамларининг актив қаршиликлари (Ом);

Δt i — ҳисоблаш давридаги i — вақт интервали (h);

n — ҳисоблашлар амалга оширилаётган даврдаги вақт интерваллари сони.

37. Уч чулғамли трансформатор (автотрансформатор) паст кучланиш томонида ўлчаш натижалари мавжуд бўлмаса ёки қайд этиб борилмаган бўлса, ҳисоблаш таянч даврдаги юқори ва ўрта кучланишли чулғамлар маълумотлари асосида амалга оширилишига рухсат этилади.

38. Токни чегараловчи реактордаги таянч давр учун юклама йўқотишлари (∆W ЮЙ.ТЧР ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР ҚЙ ТЧР — номинал токда реакторнинг ҳар бир фазасидаги актив қувват йўқотиши (kW);

I ном — реакторнинг номинал ток қиймати (А);

I i — i — вақт интервалида ўзгармас деб олинадиган ишчи ток қиймати (А);

Δt i — ҳисоблаш давридаги i — вақт интервали (h);

n — ҳисоблашлар амалга оширилаётган даврдаги вақт интерваллари сони.

2-§. Ўртача юкламалар методи

39. Ўртача юкламалар методига асосан ҳаво электр узатиш тармоқлари, кабель электр узатиш тармоқлари, ток ўтказувчи шиналар ёки икки чулғамли трансформаторларда таянч даврдаги юклама йўқотишлари (∆W ЮЙ ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР ўрт ҚЙ — ҳаво электр узатиш тармоқлари, кабель электр узатиш тармоқлари, ток ўтказувчи шиналар ёки икки чулғамли трансформаторнинг таянч даврдаги ўртача юкламага мос актив қувват йўқотиши (kW);

— таянч давр учун юклама графиги шакл коэффициенти квадрати (н.б);

k к — актив ва реактив юклама графикларининг фарқини ҳисобга олувчи коэффициенти (реактив қувват юкламаси ҳисобга олинмаган ёки қайд этиб борилмаганда, актив ва реактив қувват графиклари ажратилмаган ҳолларда тахминий равишда 0,99 деб қабул қилинади, н.б);

Т — таянч даврдаги умумий ишлаш вақти (h).

40. Юклама графиги шакл коэффициентининг квадрати қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда: k т — графикни тўлдириш коэффициенти бўлиб, юклама графигининг узлуксизлигини ифода этади (н.б).

41. Графикни тўлдириш коэффициенти ( k т ) қуйидаги формулалардан бири орқали аниқланади:

Бунда:

W ТУ — таянч давр давомида тармоққа узатилган электр энергияси (kW·h);

P ўрт — ҳисоб давридаги ўртача актив қувват (kW);

P max — ўлчовлар натижасида аниқланган амалдаги максимал қувват юкламаси (электр энергияси истеъмолини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими ёки ўлчовлар қайдномаларидан олинган, kW);

Т — таянч даврдаги умумий ишлаш вақти (h);

Т max — тармоқнинг энг катта юклама (P max )да ишлаш вақти (h).

Графикни тўлдириш коэффициенти тўғрисидаги ёки уни ҳисоблаш учун зарур маълумотлар мавжуд бўлмаган ҳолларда, 6 kV ва ундан юқори кучланишли тармоқлар учун k т =0,7 га , кучланиши 1000 V гача бўлган тармоқлар учун k т =0,5 тенг деб қабул қилинади.

42. Ҳаво электр узатиш тармоқлари, кабель электр узатиш тармоқлари, ток ўтказувчи шиналар ёки икки чулғамли трансформаторларда таянч даврдаги ўртача юкламага мос актив қувват йўқотишлари (∆Р ўрт ҚЙ ) қуйидаги формулалардан бири орқали аниқланади:

а) ўртача ток юкламаси бўйича:

б) ўртача қувват юкламалари бўйича:

в) қувват коэффициенти бўйича:

Бунда:

Р ўрт — тармоқ элементининг таянч даврдаги ўртача актив қуввати юкламаси (MW);

Q ўрт — тармоқ элементининг таянч даврдаги ўртача реактив қуввати юкламаси (MVAr);

tg φ — реактив қувват коэффициенти (н.б);

U ўрт — тармоқ элементининг таянч даврдаги ўртача кучланиши (kV);

I ўрт — тармоқ элементининг ўртача ток юкламаси (А);

R — тармоқ элементининг актив қаршилиги (Ом).

43. Ўртача юкламалар (Р ўрт , Q ўрт , I ўрт ) қуйидаги формулалар орқали аниқланади:

Бунда:

W T актив — таянч даврда узелдан оқиб ўтган актив электр энергияси (kW·h);

W T реактив — таянч даврда узелдан оқиб ўтган реактив энергия (kVAr·h);

Т — таянч даврдаги умумий ишлаш вақти (h);

cos φ — қувват коэффициенти.

44. Уч чулғамли трансформаторда (автотрансформаторда) таянч даврдаги юклама йўқотишлари (∆W ЮЙ ТР ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР ўрт ҚЙ — уч чулғамли трансформаторнинг (автотрансформаторнинг) таянч даврдаги ўртача юкламага мос актив қувват йўқотиши (kW);

— юклама графиги шакл коэффициентининг квадрати (н.б);

k к — актив ва реактив юклама графикларининг фарқини ҳисобга олувчи коэффициенти (реактив қувват юкламаси ҳисобга олинмаган ёки қайд этиб борилмаганда, актив ва реактив қувват графиклари ажратилмаган ҳолларда тахминий равишда 0,99 деб қабул қилинади, н.б);

Т — таянч даврдаги умумий ишлаш вақти (h).

45. Уч чулғамли трансформаторларда (автотрансформаторларда) таянч даврдаги ўртача юкламага мос актив қувват йўқотишлари (∆Р ўрт ҚЙ ) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

а) ўртача ток юкламаси бўйича:

б) ўртача қувват юкламалари бўйича:

в) қувват коэффициенти бўйича:

Бунда:

Р ўрт ТР ЮК , Р ўрт ТР ЎК , Р ўрт ТР ПК — уч чулғамли трансформаторнинг чулғамлари бўйича ўртача актив қувват юкламаси (ҳар бир чулғам учун алоҳида ушбу Методиканинг 43-бандида келтирилган формула бўйича аниқланади, MW);

Q ўрт ТР ЮК , Q ўрт ТР ЎК , Q ўрт ТР ПК — уч чулғамли трансформаторнинг чулғамлари бўйича ўртача реактив қувват юкламаси (ҳар бир чулғам учун алоҳида ушбу Методиканинг 43-бандида келтирилган формула бўйича аниқланади, MVAr);

I ўрт ТР ЮК , I ўрт ТР ЎК , I ўрт ТР ПК — уч чулғамли трансформаторнинг чулғамлари бўйича ўртача ток юкламаси (ҳар бир чулғам учун алоҳида ушбу Методиканинг 43-бандида келтирилган формула бўйича аниқланади, A);

U ўрт ТР ЮК U ўрт ТР ЎК , U ўрт ТР ПК — уч чулғамли трансформаторнинг юқори, ўрта ва паст чулғамлари бўйича ўртача кучланиш (kV);

tg φ — реактив қувват коэффициенти (н.б);

R ўрт ТР ЮК , R ўрт ТР ЎК , R ўрт ТР ПК — уч чулғамли трансформатор чулғамларининг актив қаршиликлари (Ом).

46. Уч чулғамли трансформатор (автотрансформатор) паст кучланиш томонида ўлчаш натижалари мавжуд бўлмаса ёки қайд этиб борилмаган бўлса, ҳисоблаш таянч даврдаги юқори ва ўрта кучланишли чулғамлар маълумотлари асосида амалга оширилишига рухсат этилади.

47. Токни чегараловчи реактордаги таянч давр учун юклама йўқотишлари (∆W ЮЙ ТЧР ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

ΔР ўрт ҚЙ ТЧР — токни чегараловчи реакторда ўртача юкламага мос актив қувват йўқотиши (kW);

Т — таянч даврдаги умумий ишлаш вақти (h);

k к — актив ва реактив юклама графикларининг фарқини ҳисобга олувчи коэффициенти (реактив қувват юкламаси ҳисобга олинмаган ёки қайд этиб борилмаганда, актив ва реактив қувват графиклари ажратилмаган ҳолларда тахминий равишда 0,99 деб қабул қилинади, н.б);

— юклама графиги шакл коэффициентининг квадрати (н.б).

48. Ўртача юкламада токни чегараловчи реактордаги актив қувват йўқотиши (ΔР ўрт ҚЙ ТЧР ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

ΔР ўрт ҚЙ ТЧР = 3 · ΔР ҚЙ ТЧР · ( I ўрт ) 2 , [kW] I ном

Бунда:

ΔР ҚЙ ТЧР — номинал токда реакторнинг ҳар бир фазасидаги актив қувват йўқотиши (kW);

I ўрт — таянч даврда токни чегараловчи реактордаги ўртача ток юкламаси (A);

I ном — токни чегараловчи реакторнинг номинал ток юкламаси (A).

5-боб. Электр тармоқлари бўйича юклама йўқотишларини умумлашган тартибда ҳисоблаш методлари

49. Электр тармоқларидаги юклама йўқотишларини умумлашган тартибда ҳисоблаш схемалар ҳамда тармоқ юкламалари тўғрисидаги мавжуд ахборотлар ҳажмидан келиб чиқиб, қуйидаги методлардан бирини қўллаш орқали амалга оширилиши мумкин:

а) тезкор ҳисоблаш методи;

б) ҳисобий суткалар асосида ҳисоблаш методи;

в) ўртача юкламалар асосида ҳисоблаш методи;

г) йўқотишлар энг катта бўлган соатлар сони асосида ҳисоблаш методи;

д) тармоқ схемалари ва юкламалари тўғрисидаги умумлаштирилган маълумотлар асосида йўқотишларни баҳолаш методи.

Юқори кучланишли электр тармоқлари хўжалиги объектларида фақатгина «а» ва «б» методлардан фойдаланишга рухсат этилади.

«а» — «г» методлардан фойдаланган ҳолда йўқотишларни ҳисоблашда белгиланган тармоқ схемаси ва элементларидаги юкламалар ўлчовлари ёки электротехникага оид ҳисоблашлар ёрдамида аниқланган электр тармоқ элементларининг юкламалари асос қилиб олинади.

«б» — «г» методлари бўйича йўқотишларни ҳисоблашда ҳисоб даврининг ҳар бир ойи учун шу ойга мос бўлган тармоқ схемасини ҳисобга олган ҳолда алоҳида ҳисобланади. Тармоқ схемаларини ўзгармас деб олиб, йўқотишларни бир неча ойларни ўз ичига олган давр учун ҳам ҳисоблашга йўл қўйилади. Таянч давр учун электр энергиясининг йўқотишлари, таянч даврга кирувчи ойлардаги (ҳисоблаш оралиқлари) йўқотишлар йиғиндиси орқали аниқланади.

50. Ҳисоб-китобларни амалга оширишда қувват коэффициенти тўғрисида маълумот мавжуд бўлмаган ҳолларда унинг қиймати шартли равишда юқори кучланишли тармоқлар учун — 0,85, ўрта ва паст кучланишли тармоқлар учун — 0,9 деб қабул қилинади.

1-§. Тезкор ҳисоблаш методи

51. Тезкор ҳисоблаш методида юклама йўқотишлари (∆W ЮК ) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

Бунда:

R i — i -тармоқ элементининг актив қаршилиги (Ом);

I ij — i -тармоқ элементининг j-вақт интервалидаги ток юкламаси (А);

Δt ij — i -тармоқ элементининг ток юкламаси (I ij ) ўзгармас деб олинган вақт интервали;

n — тармоқдаги элементлар сони;

m — ҳар бир элемент учун ҳисобланган вақт интервали (h).

52. Тармоқ элементларининг ток юкламаси диспетчерлик қайдномалари, телеўлчовлар бўйича тезкор ўлчов комплекслари ва электр энергиясини ҳисобга олишнинг автоматлаштирилган тизими маълумотлари асосида аниқланади.

2-§. Ҳисобий суткалар асосида ҳисоблаш методи

53. Ҳисобий суткалар асосида ҳисоблаш методида юклама йўқотишлари (∆W ЮК ) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

Бунда:

— минимал юклама даврининг ҳар бир i -ойидаги юклама йўқотишлари (kW∙h);

— максимал юклама даврининг ҳар бир j -ойидаги юклама йўқотишлари (kW∙h);

n ва m — шартли равишда йил давомидаги минимал ва максимал юклама даврлари ( n + m = 12 бўлиши керак).

54. Ойларни шартли равишда минимал ва максимал юклама даврларига тегишлилиги ойлик тармоқдан узатилган электр энергиясининг йиллик тармоқдан узатилган электр энергиясининг ўртача арифметик қийматига нисбатан таққослаш орқали аниқланади.

55. Ҳар бир ойдаги юклама йўқотишлари ( , ) қуйидаги формулалар бўйича аниқланади:

Бунда:

— минимал юклама давридаги базавий суткада (ҳар соатлик интерваллар бўйича ҳисобланган) юклама йўқотишлари (kW∙h);

— максимал юклама давридаги базавий суткада (ҳар соатлик интерваллар бўйича ҳисобланган)юклама йўқотишлари (kW∙h);

W i ва W j — i — ёки j — ойда тармоққа узатилган электр энергияси (kW∙h);

W min ва W max — тегишлилиги бўйича максимал ва минимал юклама даврларидаги базавий ойда тармоққа узатилган электр энергияси ҳажми (kW∙h);

— суткалик юклама (тармоққа узатиладиган электр энергияси) графиги шакли коэффициентининг квадрати (н.б);

k л — ҳаво электр узатиш тармоғи арматураси таъсиридаги йўқотишни ҳисобга олувчи коэффициент (110 kV ва ундан юқори кучланишли тармоқлар учун 1,02 га ва ундан паст кучланишли тармоқлар учун 1,0 га тенг деб олинади, н.б);

К экв i ва К экв j — ойдаги кунларнинг эквивалент сони.

56. Базавий суткалик юклама йўқотишлари ҳисобланаётган суткалардаги ҳар бир соатлик интервал учун ҳисобланган қувват йўқотишларининг йиғиндиси орқали аниқланади (ҳар бир интервалнинг максимал давомийлиги — бир соат).

57. Тармоққа узатиладиган электр энергияси графиги шакли коэффициентининг квадрати ( k 2 ш ) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда:

W i — ойнинг i -кунидаги тармоққа узатилган электр энергияси (kW·h);

W ўрт.сут — ҳисобланаётган ойда тармоққа узатилган электр энергияси (kW·h);

К o — ойдаги кунлар сони.

58. Ойнинг ҳар бир суткасида тармоққа узатилган электр энергияси тўғрисидаги маълумот мавжуд бўлмаганда, тармоққа узатиладиган электр энергияси графиги шакли коэффициентининг квадрати ( k 2 ш ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

К иш , К д.о — ойдаги ишланадиган ва ишланмайдиган (дам олиш) кунлар сони (К о = К иш + К д.о );

k w — ишланмайдиган ва ўртача иш кунларидаги ўртача истеъмол қилинган электр энергияси қийматларининг нисбати k w = W д.о /W иш (н.б).

59. Эквивалент кунлар сони қуйидаги формула орқали аниқланади:

К экв i = К иш + k w · К д.о , [н.б]

3-§. Ўртача юкламалар асосида ҳисоблаш методи

60. Ўртача юкламалар асосида ҳисоблаш методида юклама йўқотишлари (∆W ЮК ) қуйидаги формула орқали ҳисобланади:

Бунда:

ΔР ўрт — тармоқдаги ўртача юкламага мос ўртача актив қувват йўқотиши (kW);

— ҳисоблаш оралиғида тармоқнинг умумий юклама графиги шакли коэффициентининг квадрати (н.б);

k к — тармоқнинг турли қисмларидаги (шохобчаларидаги) актив ва реактив юклама графикларининг фарқини ҳисобга олувчи коэффициенти (реактив қувват юкламаси ҳисобга олинмаган ёки қайд этиб борилмаганда, актив ва реактив қувват графиклари ажратилмаганда тахминий равишда 0,99 деб қабул қилинади, н.б);

T i — i — ҳисоблаш интервалининг давомийлиги (h).

61. Тармоқнинг юклама графиги поғонали кўринишда берилган бўлса, ҳисоблаш оралиғида тармоқнинг умумий юклама графиги шакли коэффициентининг квадрати ( ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

Р i — давомийлиги Δt i бўлган графикнинг i -поғонасидаги юклама (kW);

Δt i — поғоналарнинг давомийлиги (h);

Р ўрт — ҳисоблаш интервалидаги тармоқнинг ўртача юкламаси (kW);

Т — умумий ишлаш вақти (h);

n — ҳисоб даври оралиғидаги график поғоналарининг сони;

P ўрт — ҳисоблаш интервалидаги тармоқнинг ўртача юкламаси (kW).

6 — 10 kV кучланишли тармоқлар ва 35 kV кучланишли радиал тармоқлар учун юқоридаги формулада P i ва P ўрт қийматларнинг ўрнига бошланғич участканинг I i ва I ўрт токлари қийматларидан фойдаланиш мумкин, бунда k k = 1,02 га тенг деб олинади.

62. Ҳисоблаш оралиғи учун юклама графиги шакли коэффициентининг квадрати ( ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

— ҳисобланган назорат ўлчовлари кунининг суткалик графиги шакли коэффициентининг квадрати (н.б);

— меъёрий юклама графиги шакли коэффициентининг квадрати (н.б);

— ойлик тармоққа узатиладиган электр энергияси графиги (миқдорларининг сони, ҳисоблаш оралиғидаги ойлар сонига тенг бўлган график) шакли коэффициентининг квадрати (н.б).

63. Тармоққа узатиладиган электр энергияси ойлик графиги шакли коэффициенти ( ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

W Оi — ҳисоблаш оралиғининг i -ойида тармоққа узатилган электр энергияси (kW·h);

W ўрт.ой — ҳисоблаш оралиғида тармоққа узатилган ўртача ойлик электр энергияси (kW·h);

N j — ҳисоблаш оралиғидаги ойлар сони.

Ҳисоб-китоб бир ой учун амалга оширилса, деб олинади.

64. Юклама графиги мавжуд бўлмаганда юклама графиги шакли коэффициентининг квадрати ( ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

65. Тармоқнинг умумий юкламаси графигини тўлдириш коэффициенти (k т ) қуйидаги формулалар орқали аниқланади:

Бунда:

W б — тармоққа узатилган электр энергияси (kW·h);

P ўрт — тармоқ қисмининг ўртача юкламаси (kW);

P max — ўлчовлар натижасида аниқланган амалдаги максимал қувват(kW);

Т max — тармоқнинг энг катта юкламада ишлаган вақти (h).

66. Тармоқ қисми ёки шохобчаси учун ўртача юклама (P ўрт ) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

P ўрт i = W i , [kW] Т

Бунда:

W i — Т вақт ичида i -тугунда (ёки тармоқ шохобчасида) истеъмол қилинган (ишлаб чиқарилган) электр энергияси (kW·h);

Т — ҳисоблаш даври (h).

4-§. Қувват йўқотишлари энг катта бўлган соатлари сони асосида ҳисоблаш методи

67. Қувват йўқотишлари энг катта бўлган соатлари сони асосида ҳисоблаш методида йўқотишлар (∆W ЮК ) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

∆ W ЮК i = k л · k k · Δ P max · T i · τ н , [kW·h]

Бунда:

ΔP max — тармоқдаги максимал юклама режимидаги қувват йўқотиши (kW);

T i — ҳисоблаш давомийлиги (h);

τ н — тармоқнинг умумий юклама графиги бўйича аниқланган, ҳисоблаш интервалида қувват йўқотишлари энг катта бўлган соатларнинг нисбий қиймати (н.б);

k л — ҳаво электр узатиш тармоғи арматураси таъсиридаги йўқотишни ҳисобга олувчи коэффициент (110 kV ва ундан юқори кучланишли тармоқлар учун 1,02 га ва ундан паст кучланишли тармоқлар учун 1,0 га тенг деб олинади, н.б);

k к — актив ва реактив юклама графикларининг фарқини ҳисобга олувчи коэффициенти (реактив қувват юкламаси ҳисобга олинмаган ёки қайд этиб борилмаганда, актив ва реактив қувват графиклари ажратилмаган ҳолларда тахминий равишда 0,99 деб қабул қилинади, н.б.).

68. Қувват йўқотишлари энг катта бўлган соатларнинг нисбий сони қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда:

Р i — ҳисоблаш интервалининг i -поғонасидаги актив қувват (kW);

Р max — ҳисоблаш интервалидаги энг катта қувват (kW);

Δt i — i -интервалнинг давомийлиги (h);

n — ҳисоблаш интерваллари сони (н.б.);

T j — ҳисоблаш давомийлиги (h).

6 — 10 kV кучланишли тармоқлар ва 35 kV кучланишли радиал тармоқлар учун юқоридаги формулада P i ва P ўрт қийматларнинг ўрнига бошланғич участканинг I i ва I ўрт токлари қийматларидан фойдаланиш мумкин, бунда k k = 1,02 га тенг деб олинади.

69. Ҳисоблаш давридаги юклама графиклари тўлиқ бўлмаса, қувват йўқотишлари энг катта бўлган соатларнинг нисбий қийматини (τ н ) қуйидаги формула бўйича аниқлаш мумкин:

τ н = τ с · τ м · τ N ,

Бунда:

τ с — қувват йўқотишлари энг катта бўлган соатларнинг нисбий сони (назорат суткасининг графиги учун ушбу Методиканинг 68-бандида келтирилган формула бўйича аниқланади, н.б.);

τ м — ой кунларини характерловчи коэффициент (н.б.);

τ N — ой кунлари графиги турлилигини ҳисобга олувчи коэффициент (н.б.).

70. Ой кунларини характерловчи коэффициент (τ м ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

K иш — ойдаги иш кунлари сони;

K д.о — ойдаги дам олиш кунлари сони;

K о — ойдаги кунлар сони;

k w — дам олиш ва иш кунларидаги электр энергияси истеъмоли нисбати (н.б.).

71. Ой кунларини характерловчи ва ой кунларида графикнинг турлилигини ҳисобга олувчи коэффициент (τ N ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

W o i — i -ойда тармоққа узатилган электр энергияси (kW·h);

W ҳ.о — ҳисобот ойида тармоққа берилган электр энергияси (kW·h);

N j — ҳисобланган ойлар сони.

72. Агар юклама графиги умуман мавжуд бўлмаса, қувват йўқотишлари энг катта бўлган соатларнинг нисбий қиймати (τ н ) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда: k т — графикни тўлдириш коэффициенти.

5-§. Тармоқ схемалари ва юкламалари тўғрисидаги умумлаштирилган маълумот бўйича йўқотишларни баҳолаш методи

73. Тармоқ схемалари ва юкламалари тўғрисидаги умумлаштирилган маълумот бўйича йўқотишларни баҳолаш методи асосида йўқотишларни баҳолаш кучланиши 6,10 ва 0,4 kV бўлган электр тармоқларида қўлланади. Бунда:

6,10 ва 0,4 kV кучланишли электр тармоқлари хўжалиги объектлари мажмуасида йўқотишларни регрессия моделларидан фойдаланиб ҳисоблаш;

0,4 kV кучланишли электр тармоқларида технологик йўқотишларни тармоқ схемалари ва юкламалари тўғрисидаги умумлаштирилган маълумотга боғлиқлиги асосида баҳолаш;

0,4 kV кучланишли электр тармоқларида электр энергиясининг йўқотишини кучланишнинг пасайишига боғлиқ равишда ҳисоблаш;

0,4 kV кучланишли электр тармоқларида электр тармоғи схемалари ва ишлаш режим параметрларидан фойдаланиб, қувват ва энергия йўқотишларини алоҳида элементлар бўйича ҳисоблаш.

74. Кучланиши 6,10 ва 0,4 kV бўлган электр тармоқлари, шунингдек, 6 ва 10 kV кучланишли трансформаторлар учун ҳамда 0,4 kV кучланишли «шаҳар» ва «қишлоқ» туридаги электр тармоқлари мажмуаси учун электр энергиясининг йўқотишлари регрессия моделлари асосида алоҳида ҳисобланади.

6-§. 10 kV кучланишли тармоқларда йўқотишларни баҳолаш

75. 10 kV кучланишли тармоқларда йўқотишларни (∆W) тармоқларнинг умумий узунлиги ва умумий қаршилиги бўйича ҳисоблаш қуйидаги формулага асосан ҳисобланади:

Бунда:

B 0 — регрессия коэффициенти;

W акт — актив электр энергияси (kW·h);

N сут — ҳисоблаш давридаги кунлар сони (н.б.);

N тр — мазкур тармоқлар мажмуасидан электр энергияси олаётган трансформаторлар сони (н.б.);

N фид — тармоқлар мажмуасидаги фидерлар сони (н.б.);

L 0 — тармоқлар умумий узунлиги (km);

R ум — тармоқнинг умумий қаршилиги (Ом);

соsφ — тармоқлар мажмуаси учун ўртача қувват коэффициенти.

76. 10 kV кучланишли тармоқларда йўқотишларни тармоқларнинг умумий узунлиги ва умумий қаршилиги бўйича ҳисоблашда тармоқнинг умумий қаршилиги (R ум ) қуйидагилардан бири орқали аниқланади:

Бунда:

N в — тармоқлар мажмуасига кирувчи барча фидерлар шохобчаларининг сони;

R i — i — шохобчанинг қаршилиги (Ом);

L 0 — тармоқлар умумий узунлиги (km);

R сол — сим ёки кабелнинг солиштирма актив қаршилиги (Ом/км).

10 kV кучланишли тармоқларда йўқотишларни тармоқларнинг умумий узунлиги ва умумий қаршилиги бўйича ҳисоблашда моделнинг эмпирик коэффициенти (В 0 ) ҳисобланаётган фидерлар сонига (N фид ) боғлиқ ҳолда қуйидаги 10-жадвалда келтирилган.

10-жадвал N фид 10 — 50 50 — 500 500 — 1000 В 0 0,0004400 0,0005739 0,0006738

77. Тармоқнинг эквивалент қаршилиги асосида 10 kV кучланишли тармоқларда йўқотишлар (∆W) қуйидаги формула орқали ҳисобланади:

Бунда:

B 0 — регрессия коэффициенти;

W акт — актив электр энергияси (kW·h);

N сут — ҳисоблаш давридаги кунлар сони (н.б.);

N фид — тармоқлар мажмуасидаги фидерлар сони (н.б.);

N тр — мазкур тармоқлар мажмуасидан электр энергияси олаётган трансформаторлар сони (н.б.);

L 0 — тармоқлар умумий узунлиги (km);

R ум — тармоқнинг умумий қаршилиги (Ом);

соsφ — тармоқлар мажмуаси учун ўртача қувват коэффициенти;

R ЭКВ — эквивалент қаршилик (Ом).

78. 10 kV кучланишли тармоқларнинг эквивалент қаршилиги (R ЭКВ ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

r i — i -шохобчанинг солиштирма қаршилиги (Ом);

S mi — i -шохобчанинг умумий юкламаси (kW);

S ўрн — умумий (барча шохобчалар бўйича) юклама (kW);

N E — тармоқ шохобчаларининг сони (н.б.).

Тармоқнинг эквивалент қаршилиги асосида 10 kV кучланишли тармоқларда йўқотишларни ҳисоблаш учун моделнинг эмпирик коэффициенти (В 0 ) ҳисобланаётган фидерлар сонига (N фид ) боғлиқ ҳолда қуйидаги 11-жадвалда келтирилган.

11-жадвал N фид 10 — 50 50 — 500 500 — 1000 В 0 0,000995 0,000965 0,000935

79. 10 kV кучланишли трансформаторларда йўқотишлар (∆W) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

Бунда:

B 0 — регрессия коэффициенти;

W акт — трансформаторлар мажмуасига берилган актив электр энергияси (kW·h);

N сут — ҳисоблаш давридаги кунлар сони (н.б.);

S ўрн — мажмуадаги 10/0,4 kV кучланишли трансформаторларнинг умумий ўрнатилган қуввати (kVA);

N тр — мажмуадаги 10/0,4 kV кучланишли трансформаторлар сони (н.б.);

соsφ — тармоқлар мажмуаси учун ўртача қувват коэффициенти.

10 kV кучланишли трансформаторларда йўқотишларни ҳисоблаш учун моделнинг эмпирик коэффициенти (В 0 ) ҳисобланаётган фидерлар сонига (N фид ) боғлиқ ҳолда қуйидаги 12-жадвалда келтирилган.

12-жадвал N фид 10 — 50 50 — 500 500 — 1000 В 0 4,597 5,361 5,361

80. 10 kV кучланишли трансформаторлар мажмуасининг салт юриш йўқотишлари (∆W СЮ ) қуйидаги формула орқали ҳисобланади:

Бунда:

B 0 — регрессия коэффициенти;

S ўрн — мажмуадаги 10/0,4 kV кучланишли трансформаторларнинг умумий ўрнатилган қуввати (kVA);

N сут — ҳисоблаш давридаги кунлар сони (н.б.);

N тр — мажмуадаги 10/0,4 kV кучланишли трансформаторлар сони (н.б.).

Трансформаторлар мажмуасининг салт юриш йўқотишларини ҳисоблашда моделнинг эмпирик коэффициенти (В 0 ) ҳисобланаётган фидерлар сонига (N фид ) боғлиқ ҳолда қуйидаги 13-жадвалда келтирилган.

13-жадвал N фид 10 — 50 50 — 500 В О 0,000472 0,000458

7-§. 6 kV кучланишли тармоқларда йўқотишларни баҳолаш

81. 6 kV кучланишли тармоқларда йўқотишлар (∆W) тармоқларнинг умумий узунлиги ва умумий қаршилиги бўйича қуйидаги регрессия формуласи асосида аниқланади:

Бунда:

B o — моделнинг эмпирик коэффициенти (н.б.);

W акт — тармоққа узатилган актив электр энергияси (kW·h);

N сут — ҳисоблаш давридаги кунлар сони (н.б.);

N тр — мазкур тармоқлар мажмуасидан электр энергияси олаётган трансформаторлар сони (н.б.);

N фид — тармоқлар мажмуасидаги фидерлар сони (н.б.);

L 0 — тармоқлар умумий узунлиги (km);

R ум — тармоқнинг умумий қаршилиги (Ом);

соsφ — тармоқлар мажмуаси учун ўртача қувват коэффициенти.

Моделнинг эмпирик коэффициенти (В 0 ) ҳисобланаётган фидерлар сонига (N фид ) боғлиқ ҳолда қуйидаги 14-жадвалда келтирилган.

14-жадвал N фид 10 — 50 50 — 500 В О 0,0006973 0,0007335

82. 6 kV кучланишли трансформаторларда йўқотишлар (∆W) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

Бунда:

B 0 — регрессия коэффициенти;

W акт — трансформаторлар мажмуасига берилган актив электр энергияси (kW·h);

N сут — ҳисоблаш давридаги кунлар сони (н.б.);

S ўрн — мажмуадаги 6/0,4 kV кучланишли трансформаторларнинг умумий ўрнатилган қуввати (kVA);

N тр — мажмуадаги 6/0,4 kV кучланишли трансформаторлар сони (н.б.);

соsφ — тармоқлар мажмуаси учун ўртача қувват коэффициенти.

Моделнинг эмпирик коэффициенти (В 0 ) ҳисобланаётган фидерлар сонига (N фид ) боғлиқ ҳолда қуйидаги 15-жадвалда келтирилган.

15-жадвал N фид 10 — 50 500 — 5000 В 0 2,8685 2,5146

83. 6 kV кучланишли трансформаторлар мажмуасининг салт юриш йўқотишлари (∆W СЮ ) қуйидаги формула орқали ҳисобланади:

Бунда:

B 0 — регрессия коэффициенти;

S ўрн — мажмуадаги 6/0,4 kV кучланишли трансформаторларнинг умумий ўрнатилган қуввати (kVA);

N сут — ҳисоблаш давридаги кунлар сони (н.б.);

N тр — мажмуадаги 10/0,4 kV кучланишли трансформаторлар сони (н.б.).

Моделнинг эмпирик коэффициенти (В 0 ) ҳисобланаётган фидерлар сонига (N фид ) боғлиқ ҳолда қуйидаги 16-жадвалда келтирилган.

16-жадвал N фид 10 — 50 50 — 500 В О 0,0005532 0,0004586

8-§. 0,4 kV кучланишли тармоқларда йўқотишларни баҳолаш

84. 0,4 kV кучланишли «қишлоқ» туридаги тармоқлар мажмуаси бўйича йўқотишлар (∆W) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

Бунда:

B o — моделнинг эмпирик коэффициенти (н.б.);

W акт — тармоққа узатилган актив электр энергияси (kW·h);

N сут — ҳисоблаш давридаги кунлар сони (н.б.);

N фид — тармоқлар мажмуасидаги фидерлар сони (н.б.);

N n — тармоқлар мажмуасидаги истеъмолчилар сони (н.б.);

R ум — тармоқнинг умумий қаршилиги (Ом);

R отп — тармоқлар мажмуасидаги шохобчалар (таянчдан уйнинг киришигача бўлган қисми) қаршиликларининг йиғиндиси (Ом);

N 3ф — тармоқлар мажмуасидаги уч фазали истеъмолчилар сони;

соsφ — тармоқлар мажмуаси учун ўртача қувват коэффициенти.

Моделнинг эмпирик коэффициенти (В 0 ) ҳисобланаётган фидерлар сонига (N фид ) боғлиқ ҳолда қуйидаги 17-жадвалда келтирилган.

17-жадвал N фид 100 — 250 250 — 800 800 — 2000 2000 — 5000 >5000 В 0 0,14055 0,12025 0,10448 0,091625 0,081014

85. 0,4 kV кучланишли «шаҳар» туридаги тармоқлар мажмуаси учун йўқотишлар (∆W) қуйидаги формула орқали ҳисобланади:

Моделнинг эмпирик коэффициенти (В 0 ) ҳисобланаётган фидерлар сонига (N фид ) боғлиқ ҳолда қуйидаги 18-жадвалда келтирилган.

18-жадвал N фид 100 — 200 200 — 500 500 — 1000 1000 — 2000 2000 — 5000 >5000 В 0 0,75107 0,9054 1,096 1,2848 1,5622 1,8616

86. Уйлар орасидаги тармоқларининг умумий қаршилиги (R ум.уо ) қуйидаги формулалардан бири орқали ҳисобланади:

Бунда:

R i — i — шохобчанинг қаршилиги (Ом);

R сол — сим ёки кабелнинг солиштирма актив қаршилиги (Ом/km);

N Ш — тармоқлар мажмуаси барча фидерларининг уйлар оралиғидаги тармоқларининг шохобчалари сони (н.б.);

R i — i — шохобчанинг қаршилиги (Ом);

L ум.уо — барча фидерларнинг уйлар оралиғидаги тармоқларининг умумий узунлиги (km).

9-§. Электр энергияси йўқотишларини тармоқ схемалари ва юкламалари тўғрисидаги умумлаштирилган маълумотларга боғлиқлиги асосида баҳолаш методи

87. Электр энергияси йўқотишларини тармоқ схемалари ва юкламалари тўғрисидаги умумлаштирилган маълумотларга боғлиқлиги асосида баҳолаш методида йўқотишлар (∆W) қуйидаги формула орқали ҳисобланади:

Бунда:

W 0,4 — 0,4 кВ кучланишли тармоқларга берилган электр энергияси (kW·h);

F б.ўрт — бош участкаларнинг ўртача кўндаланг кесими (mm²);

Д — ҳисоблаш амалга ошириладиган кунлар (н.б.);

L экв — тармоқларнинг умумий эквивалент узунлиги (km);

tg φ — ўртача реактив қувват коэффициенти;

k 0,4 — тармоқ узунлиги бўйича юкламанинг тақсимланиши характери ва фазалардаги юкламаларнинг бир хил эмаслигини ҳисобга олувчи коэффициент;

d н — 0,4 kV ли тармоққа берилган умумий электр энергияси миқдорига нисбатан, трансформатор пунктидан 1-2 таянчлар оралиғига тенг масофада истеъмол қилинаётган электр энергиясининг улуши.

88. Тармоқ схемалари ва юкламалари тўғрисидаги умумлаштирилган маълумотлар бўйича электр энергиясининг йўқотишларини баҳолаш методи умумий сони 100 та ва ундан ортиқ, кучланиши 6 — 10/0,4 kV бўлган трансформатор пунктидан тарқалган тармоқлар жамланмасидаги электр энергиясининг йўқотишларини ҳисоблаш учун қўлланиши мумкин.

89. Кичикроқ ҳажмдаги, яъни умумий сони 100 тадан кам, кучланиши 6 — 10/0,4 kV бўлган трансформатор пунктидан тарқалган тармоқлар учун қуйидаги усуллар қўлланади:

а) Тармоқ схемаси ва унинг иш режими параметрларидан фойдаланган ҳолда қувват ва электр энергияси йўқотишларини элементлар бўйича ҳисоблаш методи;

б) 0,4 kV кучланишли тармоқлардаги йўқотишларни кучланишнинг пасайиши миқдорига боғлиқ ҳолда ҳисоблаш методи.

90. 0,4 kV кучланишли N та тармоқлар мажмуасининг умумий эквивалент узунлиги (L экв ) қуйидаги формула орқали аниқланади:

L экв = L м + 0,44 L 2-3 + 0,22 L 1 , [km]

Бунда:

L м — 0,4 kV кучланишли N та тармоқ магистраллари узунлигининг йиғиндиси (km);

L 2-3 — 0,4 kV кучланишли N та тармоқнинг икки ва уч фазали шохобчалари узунлигининг йиғиндиси (km);

L 1 — 0,4 kV кучланишли N та тармоқнинг бир фазали шохобчалари узунлигининг йиғиндиси (km).

91. Кучланиши 0,4 kV бўлган битта тармоқ магистралини аниқлашда 6 — 10/0,4 kV трансформатор пунктидан уч фазали ёки икки фазали тармоқларгача уланган энг узоқдаги истеъмолчигача бўлган масофа ҳисобга олинади.

92. Тармоқнинг мансублик чегараси таянчда ёки кўп хонадонли уйларга кириш қисмида бўлса, тармоқлар узунлиги эквивалентнинг йиғиндисини аниқлашда шохобчанинг узунлигига кўп хонадонли уй-жойларнинг умумий фойдаланишидаги электр тармоқлари (шунингдек, уй-жой ичидаги электр тармоқлари), уй-жойлардаги шохобчалар узунликлари киритилмайди.

93. Магистрал ёки шохобчаларда алюминий, пўлат ва мисли симлар мавжуд бўлганда ушбу Методиканинг 90-бандида келтирилган формулага қўйиладиган тармоқлар узунликлари (L) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

L = L а + 4 · L п + 0,6 · L мис , [km]

Бунда: L а , L п , L мис — алюминий, пўлат ва мисли симларнинг мос узунликлари (km).

94. Тармоқ узунлиги бўйича юкламанинг тақсимланиши характери ва фазалардаги юкламаларнинг бир хил эмаслигини ҳисобга олувчи коэффициент (k 0,4 ) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда:

d p — 0,4 kV кучланишли тармоққа берилган умумий электр энергиясига нисбатан аҳолига етказиб берилган электр энергиясининг улуши (н.б.);

k u — 400/230 V бўлган тармоқ учун 1 га тенг ва 220/127 V бўлган тармоқ учун 3 га тенг деб олинадиган коэффициент.

95. Бош участкаларнинг ўртача кўндаланг кесими (F б ўрт ) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда:

F ri — i — тармоқнинг бошланғич участкаси кесимининг юзаси (mm 2 );

L ri — i — тармоқ бошланғич участкасининг узунлиги (km).

96. Графикни тўлдириш коэффициенти ва (ёки) реактив қувват коэффициенти тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлмаганда k т = 0,5 ва tg φ = 0,6 деб олинади.

97. 0,4 kV кучланишли тармоқларга берилган ва (ёки) бериладиган электр энергиясини ҳисобга олиш тизими мавжуд бўлмаганда ёки қайд этилмаганда унинг қиймати 6 — 10 kV ли тармоқларга берилган электр энергияси ҳажмидан 6 — 10 kV ускуналардаги йўқотишларни, 6 — 10/0,4 kV ли трансформатор пунктларига берилган электр энергиясини трансформатор пунктининг шиналарига уланган истеъмолчиларга берилган электр энергияси ҳамда истеъмолчилар балансидаги 0,4 kV ли тармоқларга берилган электр энергиясини айириб ташлаган ҳолда аниқланади.

98. 0,4 kV кучланишли тармоқларда йўқотишларни кучланишнинг пасайиши қийматига боғлиқлиги ҳолда ҳисоблаш методини қўллаш учун максимал юклама режимида трансформатор пункти шиналаридаги ва магистрал тармоқнинг узоқ нуқтасидаги фаза кучланишлари ўлчанади.

Ўлчаш маълумотлари бўйича кучланиш йўқолишлари (ΔU) 6 — 10/0,4 kV трансформатор пунктининг 0,4 kV кучланишли шиналаридаги фаза кучланишининг ўртача қийматига нисбатан мутлақ (абсолют) ва нисбий (фоиздаги) қийматлари аниқланади.

99. Кучланишнинг пасайиши миқдорига боғлиқ ҳолда 0,4 kV кучланишли тармоқдаги йўқотишларининг нисбий қиймати (ΔW) қуйидаги формула бўйича аниқланади (тармоққа берилган электр энергиясининг қийматига нисбатан фоизда):

Δ W % = 0,7 · К нт · ΔU · τ , [%] T max

Бунда:

ΔU — максимал юклама даврида тармоқдаги кучланиш пасайиши, яъни трансформатор пункти шиналаридан энг узоқ электр қабул қилгичгача кучланишнинг йўқотилиши (%);

К нт — юкламанинг фазалар бўйича нотекис тақсимланишини ҳисобга олувчи коэффициент;

τ — қувват йўқотишлари энг катта бўлган соатларнинг умумий давомийлиги (h);

T max — таянч ёки ҳисоб давридаги максимал юклама давомийлиги (h).

100. Агар трансформатор пунктининг шиналарида ўлчанган фаза кучланишининг даражалари ҳар хил бўлса, максимал юклама даврида тармоқдаги кучланиш пасайишини (ΔU) аниқлашда трансформатор пунктининг шиналаридаги учта ўлчанган кучланишнинг ўртача арифметик қиймати қабул қилинади. Агар юкламанинг максимал қийматида магистрал тармоқнинг энг узоқ нуқтасидаги уч фазалик киришида фаза кучланиши ўлчанган бўлса, ҳисоблаш учун учта ўлчанган қийматлардан энг кичиги қабул қилинади.

101. Юкламанинг фазалар бўйича нотекис тақсимланишини ҳисобга олувчи коэффициент (К нт ) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда:

I а , I в , I с — фазаларнинг ўлчанган ток юкламалари (A);

R н /R ф — ноль ва фаза симлари қаршиликларининг нисбати (н.б.).

102. Фазаларнинг ток юкламалари тўғрисидаги маълумотлар мавжуд бўлмаганда:

R н /R ф = 1 бўлган тармоқлар учун К нт = 1,13;

R н /R ф = 2 бўлган тармоқлар учун К нт = 1,2 деб қабул қилинади.

103. Қувват йўқотишлари энг катта бўлган соатларнинг умумий давомийлигининг максимал юклама давомийлигига нисбати (τ/Т макс ) 19-жадвалг а мувофиқ қўлланади:

19-жадвал Т max , (h) 2000 ё3000 4000 5000 6000 τ/Т max 0,46 0,52 0,6 0,72 0,77

104. 0,4 kV кучланишли N та тармоқларидаги электр энергиясининг нисбий йўқотишлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда:

— i — тармоқдаги электр энергиясининг нисбий йўқотишлари (%);

I i — i — тармоқнинг бош участкасидаги максимал юклама (А).

105. 0,4 kV кучланишли электр тармоқларида электр энергияси йўқотишларини аниқ ҳисоблаш учун бошланғич ахборотлар етарли даражада мавжуд бўлганда, 0,4 kV кучланишли алоҳида тармоқларда электр энергияси йўқотишларини ҳисоблашда қувват ва электр энергияси йўқотишларини электр тармоғи схемаси ва режими параметрларидан фойдаланиб, унинг элементлари бўйича ҳисоблаш методини қўллаш тавсия этилади.

106. 0,4 kV кучланишли тармоқларда электр энергияси йўқотишларини кучланишнинг пасайишига боғлиқ ҳолда ҳамда қувват ва электр энергиясининг йўқотишлари элементлари бўйича ҳисоблашни электр тармоғи схемаси ва режими параметрларидан фойдаланиб, ихтиёрий танлаб олинган 0,4 kV тақсимлаш тармоқлари бўйича амалга оширишга йўл қўйилади.

Бунда кучланиши 0,4 kV бўлган тармоқларнинг умумий сони 100 тадан ортиқ 6 — 10/0,4 kV трансформатор пунктларининг камида 20 фоизидан таъминланаётган бўлиши лозим.

6-боб. Электр станцияларининг электр тармоқлари хўжалиги объектларида амалдаги юкланиш графиклари ва юклама коэффициенти бўйича техник йўқотишларни ҳисоблаш методлари

107. Уч фазали икки чулғамли трансформаторларининг (автотрансформаторларининг) амалдаги юкланиш графиги мавжуд бўлса, улардаги электр энергияси йўқотишлари (DW тр ) қуйидаги формулалар бўйича ҳисобланади:

Бунда:

∆ Р С.Ю — трансформаторнинг салт ишлаш режимида қувват йўқотишлари трансформатор паспорти ёки ушбу турдаги трансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

∆ Р Қ.Т — трансформаторнинг қисқа туташувдаги қувват йўқотиши трансформатор паспорти ёки ушбу турдаги трансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

S max — трансформаторнинг максимал юкламаси трансформаторнинг амалдаги юкланиш графиги бўйича қабул қилинади (kV·А);

S ном — трансформаторнинг номинал қуввати трансформатор паспорти ёки ушбу турдаги трансформаторлар учун билдиргич бўйича қабул қилинади (kV·А);

t — ҳисобот даврида трансформаторнинг ишлаган вақти (h);

τ — ҳисобот даврида ишлатилган максимал юклама давомийлиги бўйича аниқланадиган трансформатордаги энг катта йўқотишлар вақти (h).

108. Бир фазали икки чулғамли трансформаторларнинг уч фазали гуруҳи учун амалдаги юкланиш графиги асосида электр энергияси йўқотишлари (DW тр ) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

Бунда:

∆Р СЮ — салт юриш режимида бир фазали трансформаторда қувват йўқотишлари трансформатор паспорти ёки ушбу турдаги трансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

∆Р Қ.Т — қисқа туташув режимида бир фазали трансформаторда қувват йўқотишлари трансформатор паспорти ёки ушбу турдаги трансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

S max — трансформаторнинг максимал юкламаси трансформаторнинг амалдаги юкланиш графиги бўйича қабул қилинади (kV·А);

S ном — трансформаторнинг номинал қуввати трансформатор паспорти ёки ушбу турдаги трансформаторлар учун билдиргич бўйича қабул қилинади (kV·А);

t — ҳисобот даврида трансформаторнинг ишлаган вақти (h);

τ — ҳисобот даврида ишлатилган максимал юклама давомийлиги бўйича аниқланадиган трансформаторда электр энергиясининг энг катта йўқотишлар вақти (h).

109. Паст кучланишли чулғами икки тармоққа бўлинган уч фазали икки чулғамли трансформаторлар учун амалдаги юкланиш графиги асосида электр энергияси йўқотишлари (DW тр ) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

Бунда:

∆Р қ.т.ЮК — трансформаторнинг юқори кучланишли чулғамидаги қисқа туташув режимида қувват исрофи, трансформатор паспорти ёки ушбу турдаги трансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

∆Р қ.т ПК1 , ∆Р қ.тПК2 — паст кучланиш чулғамининг 1- ва 2-тармоғида қисқа туташув режимидаги қувват исрофи (kW);

∆Р қ.тПК1 , ∆Р қ.тПК2 = 0,5 · DР қ.т ЮК-ПК — шу қувватдаги икки чулғамли паст кучланишли чулғами бўлинмаган трансформаторда қисқа туташув режимида қувват йўқотишлари (kW);

S номПК1 , S номПК2 — трансформаторнинг паст кучланиш чулғамининг 1- ва 2-тармоқлари номинал қуввати (kV·А);

S номПК1 = S номПК2 = 0,5 S ном — паст кучланишли чулғами бўлинмаган шу қувватдаги икки чулғамли трансформатор номинал қуввати (kV·А);

S номПК1 , S номПК2 — трансформаторнинг максимал юкламаси (kV·А);

S maxПК1 =S maxПК2 =0,5∙S maxЮК — трансформаторнинг амалий юкланиш жадвали бўйича қабул қилинади (kV·А).

110. Уч фазали уч чулғамли трансформатор ва автотрансформаторлар учун амалдаги юкланиш графиги асосида электр энергияси йўқотишлари (∆W тр ) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

Бунда: S номЮК = S номЎК = S номПК = S ном — трансформаторнинг тегишли чулғамларидаги номинал қуввати (kV·А).

Агар ҳар бир чулғамнинг қуввати S ном нинг 100 фоизига тенг бўлса, ҳамда паспортда ёки услубий қўлланмада ∆Р қ.тЮК-ПК — берилган бўлса, ҳар бир чулғамнинг қисқа туташув йўқотишлари бир хил ва 0,5 ∆Р қ.тЮК-ПК га тенг олинади.

Агар паст (ПК) ва ўрта (ЎК) кучланишли чулғамларининг қуввати S номПК = 0,67 S ном ёки S номЎК = 0,67 S ном бўлса, ∆Р қ.тПК ва ∆Р қ.тЎК қувват йўқотишлари ∆Р қ.тЮК-ПК ни 0,67 ни 0,5 коэффициентига кўпайтириш орқали аниқланади.

S maxЮК , S maxЎК , S maxПК — трансформаторнинг тегишли чулғамлари максимал юкламаси, трансформаторнинг амалий юкланиш графиги бўйича қабул қилинади (kV·А).

τ ЮК , τ ЎК , τ ПК — трансформатор тегишли чулғамларида энг катта йўқотишлар вақти, трансформаторнинг амалий юкланиш графиги бўйича қабул қилинади (h).

111. Агар уч чулғамли трансформатор ёки автотрансформатор учун паспортида ∆Р қ.т ЮК , ∆Р қ.тЎК , ∆Р қ.тПК кўрсатилмаган бўлиб, ∆Р қтЮК-ЎК , ∆Р қ.тЮК-ПК ва ∆Р қ.тЎК-ПК берилган бўлса, унда ҳар бир чулғамнинг юклама йўқотишларини қуйидаги ўзаро нисбатлардан аниқлаш мумкин:

Бунда: К фой — фойдалилик коэффициенти;

112. Уч чулғамли трансформатор учун К фой =1 га тенг деб қабул қилинади. Автотрансформатор учун эса қуйидаги формула орқали аниқланади:

К фой = 1 – U ЎК , [н.б.] U ЮК

Бунда: U ЎК , U ЮК — тегишли равишда ўрта ва юқори кучланишли чулғамларнинг номинал кучланиши (V).

113. Бир фазали трансформаторлар (автотрансформаторлар)нинг уч фазали гуруҳи учун амалдаги юкланиш графиги асосида электр энергияси йўқотишлари (DW тр ) қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

Бунда:

∆Р СЮ — бир фазали автотрансформаторнинг салт ишлаши режимида қувват йўқотишлари, автотрансформатор паспорти ёки ушбу турдаги автотрансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

∆Р қ.тЮК , ∆Р қ.тЎК, ∆Р қ.тПК — бир фазали автотрансформаторларнинг қисқа туташув режимида тегишли чулғамларида қувват йўқотишлари, автотрансформатор паспорти ёки ушбу турдаги автотрансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

S maxЮК , S maxЎК , S maxПК — автотрансформаторнинг тегишли чулғамлари максимал юкламаси, автотрансформаторнинг амалдаги юкланиш графиги бўйича қабул қилинади (kV·А);

S ном — автотрансформаторнинг номинал қуввати, автотрансформатор паспорти ёки ушбу турдаги автотрансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kV·А);

t — ҳисобот даврида автотрансформаторнинг ишлаган вақти (h);

τ ЮК , τ ЎК , τ​​​​​​​ ПК — тегишли чулғамнинг энг катта йўқотишлари вақти, автотрансформаторнинг амалдаги юкланиш графиги бўйича белгиланади (h).

114. Трансформаторларнинг (автотрансформаторларнинг) амалдаги юкланиш графиги мавжуд бўлмаганда, улардаги электр энергияси йўқотишлари қуйидаги услубларнинг биридан фойдаланган ҳолда юклама коэффициенти орқали аниқланиши мумкин:

а) биринчи услубда трансформатор маълумотлари паспорт ёки услубий қўлланмалардан олинади:

β = I ўр , [н.б.] I ном

Бунда:

I ўр — трансформаторнинг ҳисоб-китоб қилинаётган даврдаги ўртача ток юкламаси (А);

I ном — трансформаторнинг тегишли чулғамининг номинал токи трансформаторнинг паспорти ёки ушбу турдаги автотрансформатор учун услубий қўлланмалар бўйича қабул қилинади (А).

Бунда:

W акт — актив электр энергияси миқдори, актив электр энергиясини ҳисобга олиш ускунаси бўйича аниқланади (kW·h);

W реак — реактив энергия миқдори реактив энергияни ҳисобга олиш ускунаси бўйича аниқланади (kVAr·h);

U ном — трансформаторнинг тегишли чулғами номинал кучланиши трансформатор паспорти ёки ушбу турдаги автотрансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kV);

t p — трансформаторнинг юкланишда ишлаган соати (h).

б) Иккинчи услубда зарур бирликлар тригонометрик жадвалдан олинади:

β = W акт , [н.б.] S ном · cos j · t p

Бунда:

cosφ — қувват коэффициенти тригонометрик жадвалдан аниқланади (н.б.);

Бу ерда φ бурчак қуйидагича ҳисобланади:

j = arctg W реак , W акт

115. Турли фаза ва хар хил чулғамли трансформаторлар учун электр энергияси йўқотишлари қуйидаги формулалар асосида аниқланади:

а) синхрон генераторли блокда ишловчи уч фазали икки чулғамли трансформатор учун:

D W TP = (D Р СЮ + D Р қ.т · β 2 ) · t p , [kW·h]

б) тармоқда ишловчи уч фазали икки чулғамли трансформатор учун:

∆ W TP = ∆​​​​​​​ Р СЮ · t + ∆​​​​​​​ Р қ.т · β 2 · t p , [kW·h]

116. Бир фазали икки чулғамли трансформаторларнинг уч фазали гуруҳи учун:

∆ W TP = ∆ W TP = 3 · ∆​​​​​​​ Р СЮ · t + 3 · ∆​​​​​​​ Р қ.т · β 2 · t p , [kW·h]

Бунда:

∆Р СЮ — бир фазали трансформаторнинг салт ишлаш режимида қувват йўқотишлари, трансформатор паспорти бўйича ёки ушбу турдаги трансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

∆Р қ.т — бир фазали трансформаторнинг қисқа туташув режимида қувват йўқотишлари, трансформатор паспорти бўйича ёки ушбу турдаги трансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади, (kW).

117. Паст кучланишли чулғами икки тармоққа бўлинган уч фазали икки чулғамли трансформаторлар учун йўқотишлар қуйидаги формулага асосан ҳисобланади:

Бунда: β юк, β пк1, β пк2 — трансформаторнинг тегишли чулғамлари юкланиш коэффициенти (н.б).

118. Уч фазали уч чулғамли трансформатор ва автотрансформаторлар учун йўқотишлар қуйидаги формула асосида аниқланади (kW∙h):

Бунда: β юк, β ўк, β пк — трансформатор ёки автотрансформаторларнинг тегишли чулғамларидаги юкланиш коэффициентлари (нисбий бирлик).

119. Уч фазали уч чулғамли трансформаторда йўқотишларни етарли даражада аниқлик билан қуйидаги соддалаштирилган формула орқали ҳисоблаш мумкин:

Бунда:

∆Р қ.тЮК-ПК — икки чулғамли режимда юқори ва паст кучланишли чулғамларининг 100 фоизли юклама ҳолати учун . ∆Р қ.т нинг максимал миқдорини берувчи қисқа туташув режимида қувват йўқотишлари трансформатор паспорти ёки ушбу турдаги трансформатор учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

α 1 , α 2 , α 3 — ҳар бир чулғам номинал қувватда юкланганда унинг жами йўқотишлардаги улушини белгиловчи коэффициентлар (нисбий бирлик).

Агар ҳар бир чулғамнинг қуввати S ном нинг 100 фоизига тенг бўлса, унда α 1 = 0,6, α 2 = α 3 = 0,4 бўлади.

Агар паст ёки ўрта кучланишли чулғамнинг қуввати S номПК =0,67 ∙ S ном ёки S номПК =0,67 ∙ S ном бўлса, унда α 2 = α 3 = 0,3 бўлади.

β юк, β ўк, β пк — трансформаторнинг тегишли чулғамларининг юкланиш коэффициентлари (нисбий бирлик).

120. Бир фазали автотрансформаторларнинг уч фазали гуруҳи учун йўқотишлар қуйидаги формулага асосан аниқланади (kW∙h):

Бунда:

∆Р СЮ — бир фазали автотрансформаторларнинг салт юриш режимидаги қувват йўқотишлари, автотрансформатор паспорти бўйича ёки ушбу турдаги автотрансформаторлар учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

∆Р қ.тЮК, ∆Р қ.тЎК, ∆Р қ.тПК — бир фазали автотрансформаторнинг қисқа туташув режимида тегишли чулғамларидаги қувват йўқотишлари, автотрансформатор паспорти бўйича ёки ушбу турдаги автотрансформаторлар учун услубий қўлланма бўйича қабул қилинади (kW);

β юк, β ўк, β пк — автотрансформатор тегишли чулғамларининг юкланиш коэффициентлари (н.б.).

Қурилмаларнинг барча паспорт ёки услубий қўлланма маълумотлари ишлаб чиқарилган йилини ҳисобга олган ҳолда қабул қилинади.

7-боб. Электр энергиясини ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишларни ҳисоблаш

121. Электр энергиясини ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар (ΔW ҳато.Й.ТД ) бутун электр тармоғи бўйича электр энергияси нобалансининг чегаравий қиймати сифатида таянч давр маълумотларидан келиб чиқиб, қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Бунда:

δ i , δ j — электр энергиясини қабул қилиш ва узатиш ҳисобга олиш нуқталаридаги ҳисоблаш каналларининг рухсат этилган хатолиги (%);

W i , W j — электр тармоғи бўйлаб ўлчов каналларида қайд қилинган, қабул қилинган ва узатилган актив электр энергияси (минг·kW·h);

n — электр энергиясининг қабул қилинишини қайд этувчи ҳисобга олиш нуқталарининг сони (дона);

m — электр энергиясининг берилишини қайд этувчи ҳисобга олиш нуқталарининг сони (дона).

122. Таянч даврда тақсимлаш тизимидаги электр энергиясини ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишларининг нисбий қиймати қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

W ҳато.Й.ТД — таянч даврда тақсимлаш тизимидаги электр энергиясини ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар (kW·h);

W тақ.ТД — таянч даврда тақсимлаш тизимига берилган (тақсимланган) электр энергияси (kW·h).

123. Таянч даврда узатиш тизимидаги электр энергиясини ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишларининг нисбий қиймати қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

W ҳато.Й.ТД — таянч даврда узатиш тизимидаги электр энергиясини ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар (kW·h);

W узат.ТД — таянч даврда узатиш тизимидан узатилган электр энергияси (kW·h).

124. Ҳисобга олиш тизимининг (актив электр энергиясини ўлчаш каналининг) рухсат этилган нисбий хатолиги миқдори қуйидаги формула орқали аниқланади:

Бунда:

δ ҲП , δ ТТ , δ КТ — нормал шароитларда ҳисобга олиш ускуналарининг (ҳисоблагич, ток трансформаторлари ва кучланиш трансформаторлари) рухсат этилган хатоликлари (аниқлик синфи қиймати бўйича қабул қилинади, %);

δ Л — ҳисобга олиш ускуналарининг кучланиш трансформаторларига уланган тармоқларидаги рухсат этилган кучланиш йўқотишларининг чегараси (%).

125. Ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ кучланиш даражалари бўйича электр энергиясининг йўқотишлари таянч ва ҳисоб даврларида кучланиш даражалари бўйича тармоққа берилган электр энергиясига мутаносиб равишда тақсимланади.

126. Агар таянч даврда ҳисобланган технологик йўқотишлар амалдаги технологик йўқотишлардан кичик ёки унга тенг бўлса, ҳисоб даври учун ҳисобга олиш тизими хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар (∆W хато.Й ) нолга тенг деб қабул қилинади.

8-боб. Якунловчи қоидалар

127. Ушбу Методикада келтирилган катталикларни ва коэффициентларнинг мутлақ қийматлари, шу жумладан, жадваллардаги мутлақ қийматлар бир йил — 365 кун бўлишини ҳисобга олиб келтирилган. Кабиса йилида йўқотишлар ҳисобланганда к = 366/365 коэффициентни қўллаган ҳолда тузатиш киритилиши лозим.

128. Ушбу Методикадаги жадвалларда ускунанинг кўрсаткичларига мос аниқланадиган катталиклар қийматлари келтирилмаган бўлса, ушбу ускунага мос қийматлар чизиқли интерполяция ёрдамида аниқланади.

129. Ушбу Методика асосида амалга оширилган ҳисоб-китоблар ва уларни амалга оширишда қўлланадиган маълумотларнинг ишончлилиги учун масъулият ушбу маълумотларни тақдим этувчи ташкилотларга юкланади.

Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ҳамда тасдиқлаш тартиби тўғрисидаги низомга 3-ИЛОВА

Технологик сарф тузилмасининг

Т/р Технологик сарф тузилмаси элементлари Ўлчов бирлиги Кучланиш даражалари бўйича (kV) Жами 500 220 110 35 6 — 10 0,4 I Тармоққа берилган (узатилган) электр энергияси ҳажми минг kW·h II Технологик сарф минг kW·h Технологик сарфнинг нисбий кўрсаткичи (тармоққа берилган электр энергияси ҳажмига нисбатан) % 1 . Техник йўқотишлар минг kW·h % а) Шартли-ўзгармас йўқотишлар , шу жумладан: минг kW·h трансформаторларда (автотрансформаторларда) салт ишлаш йўқотишлари минг kW·h ҳаво тармоқларида тожланиш ҳисобига юзага келадиган йўқотишлар минг kW·h синхрон компенсатор ва статик конденсатор батареяларида минг kW·h шунтловчи реакторларда минг kW·h уловчи симлар ва йиғма шиналарда минг kW·h ток ва кучланиш трансформаторларида, тўғридан-тўғри уланган ҳисоблагичлар ва бошқа ҳисобга олиш тизими ускуналарида минг kW·h кабель тармоқларида минг kW·h ... б) Юклама йўқотишлари , шу жумладан: минг kW·h куч трансформаторлари ва автотрансформаторларда минг kW·h ҳаво тармоқларида тожланиш ҳисобига минг kW·h синхрон компенсатор ва статик конденсатор батареяларида минг kW·h шунтловчи реакторларда минг kW·h уловчи симлар ва йиғма шиналарда минг kW·h ток ва кучланиш трансформаторларида, тўғридан-тўғри уланган ҳисоблагичлар ва бошқа ҳисобга олиш тизими ускуналарида минг kW·h кабель тармоқларида минг kW·h ... минг kW·h 2 . Электр энергиясини ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар минг kW·h % 3 . Ўз эҳтиёжлари учун электр энергияси сарфи минг kW·h %

__________________________________________________________________________ (Лавозими) ________________ (Имзо) _______________ (Ф.И.О)

Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ҳамда тасдиқлаш тартиби тўғрисидаги низомга 4-ИЛОВА

Тақсимлаш тизимлари учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини асословчи маълумотларнинг

1-жадвал Тақсимлаш тизими оператори (ҳудудий электр тармоқлари корхоналари) тармоқлари бўйича электр энергияси баланс кўрсаткичлари _______________________________________________________________________________________________________________________________ тақсимлаш тизими оператори (ҲЭТК) ва ҳудуд номи Т/р Кўрсаткичлар Ўлчов бирлиги Йиллар кесимида кўрсаткичлар Таянч даврдан олдинги йил Таянч давр Жорий йил Ҳисоб даври 1 2 3 4 5 6 7 I Тармоққа қабул қилинган электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. узатиш тизимидан (магистрал электр тармоқларидан) минг kW·h 2. тақсимлаш тизимидан (ҳудудий электр тармоқларидан) минг kW·h 3. қўшни давлатлар тармоқларидан минг kW·h 4. генерацияловчи объект ( компания )лардан минг kW·h 5. блок-станциялардан минг kW·h … II Тармоқдан узатилган электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. узатиш тизимига (магистрал электр тармоқларига) минг kW·h 2. тақсимлаш тизимига (ҳудудий электр тармоқларига) минг kW·h 3. қўшни давлатлар тармоқларига минг kW·h 4. генерацияловчи объект (компания) ларга минг kW·h … ... минг kW·h III Тармоққа берилган (узатилган) электр энергияси (I-II) минг kW·h IV Етказиб берилган (истеъмол қилинган) электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. ишлаб чиқариш эҳтиёжлари (хўжалик эҳтиёжлари билан) учун электр энергияси сарфи минг kW·h 2. истеъмолчиларга етказиб берилган электр энергияси минг kW·h V Ҳақиқий ҳисобий технологик сарф (йўқотишлар) минг kW·h % VI Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёри минг kW·h - % - VII Белгиланган меъёрдан ортиқ электр энергияси сарфи минг kW·h - % - _________________________________________ ____________ __________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

2-жадвал Таянч ва ҳисоб даврларида кучланиш даражалари бўйича электр энергияси баланси тузилиши _______________________________________________________________________________________________________________________________ тақсимлаш тизими оператори (ҲЭТК) ва ҳудуд номи Т/р Кўрсаткичлар Ўлчов бирлиги Кучланиш даражалари бўйича кўрсаткичлар Жами 110 kV 35 kV 10 kV 6 kV 0,4 kV 1 2 3 4 5 6 7 8 9 I Тармоққа қабул қилинган электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. узатиш тизимидан (магистрал электр тармоқларидан) минг kW·h 2. тақсимлаш тизимидан (ҳудудий электр тармоқларидан) минг kW·h 3. қўшни давлатлар тармоқларидан минг kW·h 4. генерацияловчи объект ( компания )лардан минг kW·h 5. блок-станциялардан минг kW·h II Тармоқдан узатилган электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. узатиш электр тармоқларига минг kW·h 2. тақсимлаш электр тармоқларига минг kW·h 3. қўшни давлатлар тармоқларига минг kW·h 4. генерацияловчи объект (компания)ларга минг kW·h ... III Тармоққа берилган (узатилган) электр энергияси, (I-II) минг kW·h IV Етказиб берилган (истеъмол қилинган) электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. ишлаб чиқариш эҳтиёжлари (хўжалик эҳтиёжлари билан) учун электр энергияси сарфи минг kW·h 2. истеъмолчиларга етказиб берилган электр энергияси минг kW·h V Ҳисобий технологик сарф (йўқотишлар) минг kW·h % VI Технологик сарф, жами, шу жумладан: минг kW·h 1. техник йўқотишлар минг kW·h а) шартли-ўзгармас йўқотишлар минг kW·h б) юклама йўқотишлари минг kW·h 2. электр энергиясининг ўз эҳтиёжлари минг kW·h 3. ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар минг kW·h 4. тармоққа узатилган электр энергиясига нисбатан технологик сарфнинг нисбий қиймати % VII Электр энергиясининг иқтисодий йўқотишлари минг kW·h % _________________________________________ ____________ __________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

3-жадвал Таянч даврда электр энергияси оқимлари тузилмаси _______________________________________________________________________________________________________________________________ тақсимлаш тизими оператори (ҲЭТК) ва ҳудуд номи Электр энергияси ишлаб чиқарувчилар, узатиш ва тақсимлаш тизимлари Кучланиш даражаси сони Кучланиш даражаси, kV Электр энергияси оқимлари, минг kW·h қабул қилиш узатиш 1 2 3 4 5 ... ... ... _________________________________________ ____________ __________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

4-жадвал Таянч ва ҳисоб даврларида электр энергиясининг технологик йўқотишлари тузилмаси _______________________________________________________________________________________________________________________________ тақсимлаш тизими оператори (ҲЭТК) ва ҳудуд номи Т/р Тузилманинг ташкил этувчилари Жами шу жумладан, кучланиш даражалари бўйича 110 kV 35 kV 10 kV 6 kV 0,4 kV минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 I Тармоққа берилган (узатилган) электр энергияси - - - - - - II Электр энергиясининг технологик сарфи (III+IV+V) III Электр энергиясининг техник йўқотишлари, шу жумладан: а) шартли-ўзгармас йўқотишлари 1. трансформаторнинг салт юриши 2. ҳаво электр узатиш тармоқларидаги тожланиш 3. ҳаво электр узатиш тармоқларидаги сирқиш токи 4. кабель электр узатиш тармоқларидаги изоляция 5. ток трансформаторлари 6. кучланиш трансформаторлари 7. тўғридан-тўғри (бевосита) уланган ҳисоблагичлар 8. шунтловчи реакторлар 9. подстанцияларнинг уловчи симлари ва йиғма шиналари 10. вентилли разрядлагичлар 11. ўта кучланиш чегаралагичлари 12. юқори частотали алоқани улаш қурилмалари 13. компенсация қурилмалари ... б) юклама йўқотишлари 1. трансформаторлар 2. тармоқлар (ҳаво ва кабель электр узатиш тармоқлари) 3. токни чегараловчи реакторлар 4. шинали ўтказгич ... IV Ўз эҳтиёжлари учун электр энергияси сарфи V Ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар _________________________________________ ____________ __________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

5-жадвал Трансформаторлар сони ва ўрнатилган қуввати _______________________________________________________________________________________________________________________________ тақсимлаш тизими оператори (ҲЭТК) ва ҳудуд номи Т/р Қувват бирлиги Юқори кучланиш Сони, дона Ўрнатилган қуввати, kV А Таянч давр Ҳисоб даври Таянч давр Ҳисоб даври 1 2 3 4 5 6 7 I 2 500 kVА гача жами 1. 6 kV 2. 10 kV 3. 35 kV II 2 500 kVА дан 10 000 kVА гача жами 1. 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV III 10 000 kVА дан 80 000 kVА гача жами 1. 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV IV 80 000 kVА дан юқори 110 kV Жами: - _________________________________________ ____________ __________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

6-жадвал Реактив қувватни компенсацияловчи қурилмаларнинг сони ва қуввати _______________________________________________________________________________________________________________________________ тақсимлаш тизими оператори (ҲЭТК) ва ҳудуд номи Т/р Тури Параметри Сони, дона/гуруҳ Ўрнатилган қуввати, МVАr Таянч давр Ҳисоб даври Таянч давр Ҳисоб даври 1 2 3 4 5 6 7 I. Шунтловчи реакторлар Жами 1. 6 — 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV II Синхрон компенсатор ва синхрон компенсатор режимидаги генераторлар Жами 1. 15,0 минг kVА гача 2. 15,1 мингдан 37,5 минг kVА гача 3. 37,51 мингдан 50 минг kVА 4. 50,1 мингдан 75 минг kVА 5. 75,1 мингдан 100 минг kVА гача 6. 100,1 мингдан 160 минг kVА гача 7. 160,1 минг kVАдан юқори III Статик конденсаторлар батареялари ва статик тиристорли компенсатор Жами 1. 0,4 — 6 — 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV _________________________________________ ____________ __________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

7-жадвал Ҳаво ва кабель электр узатиш тармоқлари ҳамда шиналарининг узунлиги (занжирлар бўйлаб) ________________________________________________________________________________________ тақсимлаш тизими оператори (ҲЭТК) ва ҳудуд номи Т/р Кучланиш даражаси Узунлиги, km Таянч давр Ҳисоб даври 1 2 3 4 I. Ҳаво электр узатиш тармоқлари Жами 1. 110 kV 2. 35 kV 3. 10 kV 4. 6 kV 5. 0,4 kV ва ундан паст II. Кабель электр узатиш тармоқлари Жами 1. 110 kV 2. 35 kV 3. 10 kV 4. 6 kV 5. 0,4 kV ва ундан паст Жами ҳаво ва кабель электр узатиш тармоқлари (I+II) III. Шиналар Жами 1. 110 kV 2. 35 kV 3. 10 kV 4. 6 kV _________________________________________ ____________ __________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

Электр энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлашда юзага келадиган технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини ҳисоблаш ҳамда тасдиқлаш тартиби тўғрисидаги низомга 5-ИЛОВА

Узатиш тизими учун технологик сарфнинг рухсат этилган меъёрларини асословчи маълумотларнинг

1-жадвал Узатиш тизими оператори (магистрал электр тармоқлари корхоналари) бўйича электр энергияси баланс кўрсаткичлари ________________________________________________________________________________________________________________________________ Узатиш тизими оператори ёки магистрал электр тармоқлари корхонаси Т/р Кўрсаткичлар Ўлчов бирлиги Йиллар кесимида кўрсаткичлар Таянч даврдан аввалги йил Таянч давр Жорий йил Ҳисоб даври 1 2 3 4 5 6 7 I Тармоққа қабул қилинган электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. узатиш тизимидан (магистрал электр тармоқларидан) минг kW·h 2. тақсимлаш тизимидан (ҳудудий электр тармоқларидан) минг kW·h 3. қўшни давлатлар тармоқларидан минг kW·h 4. генерацияловчи объект (комапния)лардан минг kW·h 5. блок-станциялардан минг kW·h … II Тармоқдан узатилган электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. узатиш тизимига (магистрал электр тармоқларига) минг kW·h 2. тақсимлаш тизимига (ҳудудий электр тармоқларига) минг kW·h 3. қўшни давлатлар тармоқларига минг kW·h 4. генерацияловчи объект (комапния)ларга минг kW·h ... минг kW·h III Тармоққа берилган (узатилган) электр энергияси (I-II) минг kW·h IV Етказиб берилган (истеъмол қилинган) электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. ишлаб чиқариш эҳтиёжлари (хўжалик эҳтиёжлари билан) учун электр энергияси сарфи минг kW·h 2. истеъмолчиларга етказиб берилган электр энергияси минг kW·h V Ҳақиқий ҳисобий технологик сарф (йўқотишлар) минг kW·h % VI Технологик сарфнинг рухсат этилган меъёри минг kW·h % VII Белгиланган меъёрдан ортиқ электр энергияси сарфи минг kW·h % _____________________________________ ________________ _____________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

2-жадвал Таянч ва ҳисоб даврларида кучланиш даражалари бўйича магистрал электр тармоқларида электр энергияси баланси тузилиши ________________________________________________________________________________________________________________________________ Узатиш тизими оператори ёки магистрал электр тармоқлари корхонаси Т/р Кўрсаткичлар Ўлчов бирлиги Кучланиш даражалари бўйича кўрсаткич Жами 500 kV 220 kV 110 kV 35 kV 10 kV 6 kV 0,4 kV 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 I Тармоққа қабул қилинган электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. узатиш тизимидан (магистрал электр тармоқларидан) минг kW·h 2. тақсимлаш тизимидан (ҳудудий электр тармоқларидан) минг kW·h 3. қўшни давлатлар тармоқларидан минг kW·h 4. генерацияловчи объект (комапния)лардан минг kW·h 5. блок-станциялардан минг kW·h II Тармоқдан узатилган электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. узатиш электр тармоқларига минг kW·h 2. тақсимлаш электр тармоқларига минг kW·h 3. қўшни давлатлар тармоқларига минг kW·h 4. генерацияловчи объект (компания)ларга минг kW·h 5. электр таъминоти корхоналари истеъмолчиларига минг kW·h .... III Тармоққа берилган (узатилган) электр энергияси минг kW·h IV Етказиб берилган (истеъмол қилинган) электр энергияси, шу жумладан: минг kW·h 1. ишлаб чиқариш эҳтиёжлари (хўжалик эҳтиёжлари билан) учун электр энергияси сарфи минг kW·h 2. истеъмолчиларга етказиб берилган электр энергияси V Ҳисобий технологик сарф (йўқотишлар) минг kW·h % VI Технологик сарф, шу жумладан: минг kW·h 1. техник йўқотишлар минг kW·h a) шартли-ўзгармас йўқотишлар минг kW·h б) юклама йўқотишлари минг kW·h 2. электр энергиясининг ўз эҳтиёжлари минг kW·h 3. ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар минг kW·h 4. тармоққа узатилган электр энергиясига нисбатан технологик сарфнинг нисбий қиймати % VII Электр энергиясининг иқтисодий йўқотишлари (5-6) минг kW·h % _____________________________________ ________________ _____________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

3-жадвал Таянч даврда магистрал электр тармоқларида электр энергияси оқимлари тузилмаси ________________________________________________________________________________________________________________________________ Узатиш тизими оператори ёки магистрал электр тармоқлари корхонаси Электр энергияси ишлаб чиқарувчилар, узатиш ва тақсимлаш тизимлари Кучланиш даражаси сони Кучланиш даражаси, kV Электр энергияси оқимлари, минг kW·h қабул қилиш узатиш 1 2 3 4 5 ... ... ... _____________________________________ ________________ _____________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

4-жадвал Таянч ва ҳисоб даврларида электр энергиясининг технологик йўқотишлари тузилмаси ________________________________________________________________________________________________________________________________ Узатиш тизими оператори ёки магистрал электр тармоқлари корхонаси Т/р Тузилманинг ташкил этувчилари Жами шу жумладан, кучланиш даражалари бўйича 500 kV 220 kV 110 kV 35 kV 10 kV 6 kV 0,4 kV минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % минг kW·h % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 I Тармоққа берилган (узатилган) электр энергияси - - - - - - II Электр энергиясининг технологик сарфи (III+IV+V) III Электр энергиясининг техник йўқотишлари, шу жумладан: а) шартли-ўзгармас йўқотишлари 1. трансформаторнинг салт юриши 2. ҳаво электр узатиш тармоқларидаги тожланиш 3. ҳаво электр узатиш тармоқларидаги сирқиш токи 4. кабель электр узатиш тармоқларидаги изоляция 5. ток трансформаторлари 6. кучланиш трансформаторлари 7. тўғридан-тўғри (бевосита) уланган исоблагичлар 8. шунтловчи реакторлар 9. подстанцияларнинг уловчи симлари ва йиғма шиналари 10. вентилли разрядлагичлар 11. ўта кучланиш чегаралагичлари 12. юқори частотали алоқани улаш қурилмалари 13. компенсация қурилмалари ... б) юклама йўқотишлари 1. трансформаторлар 2. тармоқлар (ҳаво ва кабель электр узатиш тармоқлари) 3. токни чегараловчи реакторлар 4. шинали ўтказгич ... IV Ўз эҳтиёжлари учун электр энергияси сарфи V Ҳисобга олиш тизимининг рухсат этилган хатоликлари билан боғлиқ йўқотишлар _____________________________________ ________________ _____________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

5-жадвал Трасформаторлар сони ва ўрнатилган қуввати ________________________________________________________________________________________________________________________________ Узатиш тизими оператори ёки магистрал электр тармоқлари корхонаси Т/р Қувват бирлиги Юқори кучланиш Сони, дона Ўрнатилган қуввати, kV А Таянч давр Ҳисоб даври Таянч давр Ҳисоб даври 1 2 3 4 5 6 7 I 2 500 kVА гача Жами: 1. 6 kV 2. 10 kV 3. 35 kV II 2 500 kVА дан 10 000 kVА гача Жами: 1. 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV III 10 000 kVА дан 80 000 kVА гача Жами: 1. 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV 4. 220 kV IV 80 000 kVА дан юқори Жами: 1. 110 kV 2. 220 kV 3. 500 kV бир фазали 4. 500 kV уч фазали Жами: - _____________________________________ ________________ _____________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

6-жадвал Реактив қувватни компенсацияловчи қурилмаларнинг сони ва қуввати ________________________________________________________________________________________________________________________________ Узатиш тизими оператори ёки магистрал электр тармоқлари корхонаси Т/р Тури Параметри Сони, дона./гуруҳ Ўрнатилган қуввати, МVАr Таянч давр Ҳисоб даври Таянч давр Ҳисоб даври 1 2 3 4 5 6 7 I Шунтловчи реакторлар Жами 1. 6 — 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV 4. 220 kV 5. 500 kV II Синхрон компенсатор ва синхрон компенсатор режимидаги генераторлар Жами 1. 15,0 минг kVА гача 2. 15,1 мингдан 37,5 минг kVА гача 3. 37,51 мингдан 50 минг kVА 4. 50,1 мингдан 75 минг kVА 5. 75,1 мингдан 100 минг kVА гача 6. 100,1 мингдан 160 минг kVА гача 7. 160,1 минг kVАдан юқори III Статик конденсаторлар батареялари ва статик тиристорли компенсатор Жами 1. 0,4 — 6 — 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV 4. 220 kV ва ундан юқори _____________________________________ ________________ _____________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

7-жадвал Ҳаво ва кабель электр узатиш тармоқлари ҳамда шиналарининг узунлиги (занжирлар бўйлаб) ________________________________________________________________________________________________________________________________ Узатиш тизими оператори ёки магистрал электр тармоқлари корхонаси Т/р Кучланиш даражаси Узунлиги, km Таянч даври Ҳисоб даври 1 2 3 4 I. Ҳаво электр узатиш тармоқлари Жами 1. 500 kV 2. 220 kV 3. 110 kV 4. 35 kV 5. 10 kV 6. 6 kV II. Кабель электр узатиш тармоқлари Жами 1. 500 kV 2. 220 kV 3. 110 kV 4. 35 kV 5. 10 kV 6. 6 kV Жами ҳаво ва кабель электр узатиш тармоқлари (I+II) III. Шиналар Жами 1. 500 kV 2. 220 kV 3. 110 kV 4. 35 kV 5. 10 kV 6. 6 kV _____________________________________ ________________ _____________________________ Корхона раҳбари Имзо Ф.И.О.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 29 июль,

472-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 29.07.2025 й., 09/25/472/0661-сон; 30.04.2026 й., 09/26/213/0433-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

NIZOM

SXEMASI

METODIKASI

NAMUNAVIY SHAKLI *

NAMUNAVIY SHAKLLARI

NAMUNAVIY SHAKLLARI

Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash hamda tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

[Koʻchirma]

Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash va tasdiqlashni tashkil etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash hamda tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash;

hisob-kitoblarni kelishish va texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini tasdiqlash;

vakolatli organlar va ularning javobgarligini belgilash;

texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlariga amal qilinishi yuzasidan monitoring qilish va tasdiqlangan meʼyorlarni qayta koʻrib chiqish.

3. Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi Adliya vazirligi bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni uch oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

4. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov, energetika vaziri J.T. Mirzamahmudov hamda Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi direktori Sh.X. Xodjayev zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 29-iyuldagi 472-son qaroriga ILOVA

Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash hamda tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashdagi texnologik sarfning (keyingi oʻrinlarda — texnologik sarf) ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash hamda tasdiqlash tartib-tamoyillarini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomga asosan belgilangan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash metodikasi (keyingi oʻrinlarda — Metodika) ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash operatorlarining, shuningdek, isteʼmolchilarning elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari uchun tatbiq etiladi.

3. Ushbu Nizomga asosan:

texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari tegishliligi boʻyicha elektr tarmogʻining egasi, yaʼni elektr stansiyasi operatori, uzatish tizimi operatori va tegishli hududlar boʻyicha taqsimlash tizimi operatorlari tomonidan hisob-kitob qilinadi;

birlamchi maʼlumotlar va hisob-kitoblar Energetika vazirligi tomonidan koʻrib chiqiladi hamda kelishiladi.

Bunda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining (keyingi oʻrinlarda — Oʻzenergoinspeksiya) Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hududiy boshqarmalari tomonidan tayanch davrida ishga tushirishga ruxsat olingan yangi qurilgan, modernizatsiya va rekonstruksiya qilingan qurilmalar boʻyicha birlamchi maʼlumotlar kelishiladi;

kelishilgan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari Energetika bozorini rivojlantirish va tartibga solish agentligi (keyingi oʻrinlarda — Energetika bozori regulatori) tomonidan tasdiqlanadi.

4. Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashdagi texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorini hisoblash, kelishish hamda tasdiqlash sxemasi ushbu Nizomga 1-ilovaga muvofiq amalga oshiriladi.

5. Oʻzenergoinspeksiya doimiy ravishda texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlariga rioya etilishi hamda hisob-kitoblar ushbu Nizomga muvofiq amalga oshirilgani yuzasidan davlat nazoratini oʻtkazadi.

6. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari har bir elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash tizimlari obyektlari uchun alohida kuchlanish darajalari boʻyicha hisob-kitob qilinadi. Bunda:

yuqori kuchlanish — 110 kV va undan yuqori (220 kV va 500 kV kuchlanish darajalari uchun alohida) kuchlanish darajasi;

oʻrta kuchlanish — 1 — 35 kV kuchlanish darajasi;

past kuchlanish — 1 kV gacha kuchlanish darajasi.

7. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

kuch transformatorlaridagi yoʻqotishlar — kuch transformatorida elektr energiyasini transformatsiya qilish jarayonida sodir boʻladigan fizik jarayonlarning oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqib yuzaga keladigan, transformatorning konstruksiyasi, ishlash sharoiti va yuklama rejimlariga bogʻliq boʻlgan elektr energiyasi yoʻqotishlari boʻlib, ular salt yurish yoʻqotishlari va yuklama yoʻqotishlaridan tashkil topadi;

salt yurish yoʻqotishlari — elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlari kuchlanish berilgan (tarmoqqa ulangan), lekin yuklamasiz holatida (hech qanday yuklama ulanmagan holda) sodir boʻladigan elektr energiyasi yoʻqotishlari;

tayanch davr — hisob davridan avvalgi mos davr (yil);

texnologik sarf — elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va isteʼmol qilish jarayonida ishtirok etadigan elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida uskunalarning texnik tavsiflari va ishlash rejimlariga bogʻliq holda ulardagi fizik jarayonlarga sarflanadigan texnik yoʻqotishlar, hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar hamda transformator va (yoki) podstansiyalarining oʻz ehtiyojlari uchun sarflaydigan elektr energiyasi hajmining yigʻindisi;

texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyori — texnologik sarf uchun belgilanadigan ruxsat etilgan meʼyor foizlarda ifodalanadi) boʻlib, belgilangan hisobot davridagi texnologik sarfning tarmoq orqali uzatilgan (yoki qabul qilingan) elektr energiyasi hajmiga nisbatining foizdagi miqdori;

uzoq muddatli tartibga solish davri — bir yildan ortiq muddatni oʻz ichiga olgan, tegishli rivojlantirish dasturlari (strategiyalar, konsepsiyalar) ishlab chiqiladigan davr;

elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari — elektr energiyasini uzatish va yetkazib berish uchun moʻljallangan elektr tarmoqlari (havo yoki kabel tarmoqlari), transformator podstansiyalari, taqsimlash punktlari;

elektr tojlanish — yuqori kuchlanishli elektr maydoni taʼsirida elektr tarmoqlari, izolyatorlar, elektrodlar va boshqa elektr jihozlari atrofida gaz (atrofdagi havo yoki boshqa gaz muhiti) ionlanishi natijasida yuzaga keladigan elektr razryadi;

yuklama yoʻqotishlari — elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarida elektr toki oqishi (yuklama boʻlganda) natijasida oʻtkazgichlarning qarshiligi va magnit maydon taʼsiri orqali yuzaga keladigan elektr energiyasi yoʻqotishlari;

hisob davri — texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari hisoblanadigan davr (kelgusi kalendar yil);

hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar — elektr energiyasini hisobga olish tizimiga kiritilgan oʻlchash elementlarining (tok va kuchlanish transformatorlari, hisoblagichlar va boshqalar) texnik xususiyatlari, aniqlik darajasi va ish rejimidan kelib chiqadigan elektr energiyasi yoʻqotishlari.

8. Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq amalga oshiriladi.

Texnologik sarfning tuzilmasi ushbu Nizomga 3-ilovada , taqsimlash tizimlari uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini asoslovchi maʼlumotlar 4-ilovada , uzatish tizimi uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini asoslovchi maʼlumotlar 5-ilovada keltirilgan namunaviy shakllarga muvofiq tegishli tizim operatori tomonidan shakllantiriladi va Energetika vazirligiga taqdim etiladi.

9. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari hisob davri yoki uzoq muddatli tartibga solish davri uchun ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.

2-bob. Texnologik sarfning tuzilmasi

10. Elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlaridagi texnologik sarf quyidagilardan iborat:

elektr energiyasining texnik yoʻqotishlari;

elektr energiyasining oʻz ehtiyojlari uchun sarfi;

hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar.

11. Texnik yoʻqotishlar Metodikaga asosan hisob-kitob qilinib, uzatilayotgan quvvatga bogʻliq boʻlmagan shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar (keyingi oʻrinlarda — shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar) hamda uzatilayotgan quvvatga bogʻliq boʻlgan yuklama yoʻqotishlaridan (keyingi oʻrinlarda — yuklama yoʻqotishlari) iborat boʻladi:

a) shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar (salt ishlash yoʻqotishlari) quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

kuch transformatorlaridagi yoʻqotishlar;

reaktiv quvvat kompensatsiyasi qurilmalaridagi yoʻqotishlar;

oʻlchash transformatorlari va yuqori chastotali aloqa vosita (qurilma)laridagi yoʻqotishlar;

kabel tarmoqlarining izolyatsiyalaridagi yoʻqotishlar;

elektr tojlanishidagi yoʻqotishlar;

elektr tarmoqlari izolyatorlarining sirtlarida elektr tokining sizib chiqishi (sirqishi) natijasida yuzaga keladigan yoʻqotishlar;

b) yuklama yoʻqotishlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

havo va kabel tarmoqlaridagi yoʻqotishlar;

kuch va oshiruvchi transformatorlardagi yoʻqotishlar;

tok va kuchlanishni oʻlchash transformatorlaridagi yoʻqotishlar;

yuqori chastotali rezistorlardagi yoʻqotishlar;

tokni cheklovchi reaktorlardagi yoʻqotishlar;

oʻzgartirgich qurilmalardagi yoʻqotishlar;

reaktiv quvvatni kompensatsiyalovchi qurilmalardagi yoʻqotishlar.

12. Oʻz ehtiyoji uchun elektr energiyasi isteʼmoli elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarining toʻgʻri ishlashini taʼminlovchi va ekspluatatsiya qiluvchi xodimlarning ish sharoitlarini taʼminlash uchun sarflanadigan elektr energiyasi miqdori quyidagilardan iborat:

kuch transformatorlari va avtotransformatorlarni sovitish uchun elektr energiyasi sarfi;

podstansiya binolarini yoritish, isitish, sovitish va havo almashtirish hamda issiq va (yoki) sovuq suv bilan taʼminlash uchun elektr energiyasi sarfi;

podstansiya hududini yoritish uchun elektr energiyasi sarfi;

akkumulyator batareyalarini zaryadlovchi qurilmalarning ekspluatatsiyasi bilan bogʻliq boʻlgan qurilmalarning ishlashini taʼminlash uchun elektr energiyasi sarfi;

podstansiyalardagi operatsion zanjirlar va boshqaruv zanjirlarining ishlashini taʼminlash uchun elektr energiyasi sarfi;

komplekt taqsimlash qurilmalari yacheykalarida hamda tashqarida oʻrnatilgan rele himoyasi shkaflarida havo almashtirish, sovitish va isitish uchun elektr energiyasi sarfi;

oʻchirgichlar va yuritmalar baklarini isitish uchun elektr energiyasi sarfi;

ajratkichlar va qisqa tutashtirgichlar yuritmalarini isitish uchun elektr energiyasi sarfi;

transformatorlar va moy baklarining yuklama ostida kuchlanishni rostlash uskunalarining yuritmalarini isitish uchun elektr energiyasi sarfi;

ajratkichlarning yuritmalarini isitish uchun elektr energiyasi sarfi;

aloqa kanallari, texnologiyalari orqali hisobga olish maʼlumotlarini yigʻish, qayta ishlash, uzatish uchun foydalaniladigan elektr energiyasini hisobga olishning ikkilamchi zanjirida ishtirok etadigan uskuna va vositalarning ishlashi, ularda yoritish va (yoki) isitish, havo almashtirish, sovitish uchun elektr energiyasi sarfi;

oʻchirgichlarni boshqarish shkaflari va agregatlar shkaflarini isitish uchun elektr energiyasi sarfi;

kompressorlarning ishlashi uchun elektr energiyasi sarfi;

havo yigʻuvchi qurilmalarni isitish uchun elektr energiyasi sarfi;

sinxron kompensatorlar va boshqa yordamchi qurilmalarda elektr energiyasi isteʼmoli;

ekspluatatsiya jarayonida bajarilgan taʼmirlash ishlarida foydalanilgan elektr energiyasi isteʼmoli;

turli nasoslar, distillyatorlar, kichik stanoklar va qurilmalarning elektr energiyasi isteʼmoli;

dispetcherlik boshqaruvi va maʼlumotlarni yigʻish dasturiy-apparat kompleksi tizimiga kiritilgan aloqa vositalari va uskunalarining elektr energiyasi isteʼmoli.

Oʻz ehtiyojlari uchun sarflanadigan elektr energiyasi miqdori nomenklaturaga asosan va tayanch davr maʼlumotlarini inobatga olgan holda hisoblab chiqiladi.

Oʻz ehtiyojlari nomenklaturasi har bir elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlari uchun ishlab chiqiladi va tarmoqning tegishli operatori tomonidan tasdiqlanadi. Oʻz ehtiyojlari nomenklaturasiga xoʻjalik ehtiyojlari uchun elektr energiyasini sarflaydigan elementlar kiritilishi taqiqlanadi.

Oʻz ehtiyojlari uchun amalda sarflangan elektr energiyasining hajmi hisobga olish uskunalari koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi. Hisobga olish uskunalari mavjud boʻlmagan yoki hisobga olish maʼlumotlari qayd etilmagan taqdirda, oʻz ehtiyojlari uchun sarf nomenklatura asosida hisoblanadi.

13. Hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorining 5 foizidan oshmasligi kerak.

Hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar Metodikaga asosan hisob-kitob qilinadi.

3-bob. Birlamchi maʼlumotlarni shakllantirish tartibi

14. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorini hisob-kitob qilish uchun birlamchi maʼlumotlar (keyingi oʻrinlarda — birlamchi maʼlumotlar) tegishliligi boʻyicha elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektining egasi, yaʼni elektr stansiyasi operatori, uzatish tizimi operatori yoki taqsimlash tizimi operatorlari tomonidan har bir obyekt uchun toʻliq hajmlarda shakllantirilishi shart.

Birlamchi maʼlumotlar tayanch davri va hisob davri uchun va (yoki) tegishliligi boʻyicha uzoq muddatli tartibga solish davri uchun shakllantiriladi.

15. Birlamchi maʼlumotlar quyidagilardan tashkil topadi:

obyekt toʻgʻrisida umumiy maʼlumot;

elektr energiyasining balans koʻrsatkichlari (umumiy, hududlar va kuchlanish darajalari kesimida);

kuchlanish darajalari boʻyicha elektr energiyasi balansining tuzilishi;

tayanch davridagi elektr energiyasi oqimlarining tuzilishi;

investitsiya va ishlab chiqarish dasturlari hamda elektr energiyasini tejash chora-tadbirlariga muvofiq transformatorlar sonining oʻzgarishini hisobga olgan holda transformatorlar soni, turi va oʻrnatilgan quvvati;

investitsiya va ishlab chiqarish dasturlari hamda elektr energiyasini tejash chora-tadbirlariga muvofiq elektr tarmoqlari uzunligining oʻzgarishini hisobga olgan holda elektr tarmoqlarining turlari boʻyicha uzunligi;

reaktiv quvvatni kompensatsiyalovchi qurilmalarning soni, turi va quvvati;

havo va kabel tarmoqlari va shinalarning uzunligi (zanjirlar boʻyicha);

texnologik sarfning tuzilishi;

texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini tasdiqlash uchun asosiy koʻrsatkichlarning dinamikasi;

oʻlchov transformatorlari va hisobga olish tizimlari haqida maʼlumotlar.

16. Hisob-kitoblarning aniq va batafsil boʻlishi uchun elektr uskuna va qurilmalari ishlab chiqaruvchilarining (zavod) maʼlumotlari va uslubiy qoʻllanmalaridan foydalaniladi.

17. Hisob davri uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash uchun birlamchi maʼlumotlar har yili 1-sentabrga qadar shakllantiriladi va Energetika vazirligiga kelishish uchun kiritiladi.

Energetika vazirligi har yili 10-sentabrga qadar birlamchi maʼlumotlarni koʻrib chiqadi va kelishadi.

18. Shakllantirilgan birlamchi maʼlumotlarning haqqoniyligi uchun elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyekti egasi (elektr stansiyasi operatori, uzatish tizimi operatori va taqsimlash tizimi operatorlari) javobgar hisoblanadi.

4-bob. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash

19. Hisob davri uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisob-kitob qilishdan avval ushbu davr uchun texnologik sarfning mutlaq (absolyut) hajmi (kW·h) hisoblab chiqiladi.

Hisob davri uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblashda elektr tarmoqlarining amaldagi yuklanishi toʻgʻrisida tayanch davrdagi maʼlumotlar (elektr energiyasi oqimi va quvvati taqsimlanishi sxemasining oʻzgarishi haqidagi maʼlumotlardan) va hisob davri uchun elektr energiyasi balansining prognoz maʼlumotlaridan foydalaniladi.

20. Hisob davri uchun texnologik sarf kuchlanish darajalariga koʻra elektr tarmoqlari boʻyicha, shuningdek, shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar, yuklama yoʻqotishlari hamda hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklar bilan bogʻliq yoʻqotishlari boʻyicha alohida va umumiy shaklda hisoblab chiqiladi.

21. Shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar ularning tayanch davrdagi hisob-kitoblari natijalari boʻyicha olinib, hisob davrida elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari tarkibining oʻzgarishini hisobga olgan holda (agar oʻzgargan boʻlsa) oʻzgartirishlar kiritiladi.

22. Hisob davri uchun yuklama yoʻqotishlari tayanch davridagi yuklama yoʻqotishlari asosida, hisob davrida elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarining, shu jumladan, taqsimlash va uzatish tizimlarining tuzilmaviy oʻzgarishlari, tayanch davrining yuklama yoʻqotishlarini hisoblashda inobatga olinmagan elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari balansga qabul qilingan boʻlsa, ushbu obyektlarda hisob davri uchun elektr energiyasining yuklama yoʻqotishlari qoʻshib hisoblanadi.

23. Hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklar bilan bogʻliq yoʻqotishlari elektr energiyasini hisobga olishda ishtirok etadigan barcha hisobga olish tizimlari maʼlumotlari asosida Metodikaga asosan hisoblab chiqiladi.

Hisobga olish tizimiga kiritilgan elementlarning aniqlik sinfi qonunchilik va texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga mos boʻlishi shart. Agar aniqlik sinfi mos boʻlmasa, hisob-kitob uchun aniqlik sinfining ruxsat etilgan eng past chegarasi qabul qilinadi.

24. Tayanch davr uchun texnologik sarf quyidagi tartibda aniqlanadi:

kuchlanishning har bir darajasida elektr energiyasini tarmoqqa qabul qilish, tarmoqdan uzatish va yetkazib berish (taqsimlash) qiymatlariga koʻra (qoʻshni kuchlanish tarmogʻidan elektr energiyasini qabul qilishni hisobga olgan holda);

umumiy va kuchlanish darajalari boʻyicha elektr energiyasining shartli ravishda doimiy yoʻqotishlari, kuchlanish darajasi boʻyicha elektr energiyasining yuklama yoʻqotishlari, elektr energiyasini hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari sababli yuzaga keladigan elektr energiyasining yoʻqotishlarini hisoblash orqali.

25. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari hisob davri va uzoq muddatli tartibga solish davri uchun umumiy va kuchlanish darajalari boʻyicha quyidagi tartibda hisoblanadi:

a) hisob davri uchun har yili 1-oktabrga qadar:

tarmoq kuchlanishining har bir darajasida elektr energiyasini tarmoqqa qabul qilish, tarmoqdan uzatish va tarmoqqa yetkazib berishning rejalashtirilgan (prognoz) qiymatlari aniqlanadi;

hisob davrida rejalashtirilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish natijasida elektr uskuna (qurilma)lar tarkibidagi oʻzgarishlarni hisobga olgan holda, elektr energiyasini tejash hamda investitsiya va ishlab chiqarish dasturlariga muvofiq tarmoqlarning elektr sxemalari shakllantiriladi;

prognoz (kutilayotgan) yuklamalar tayanch davriga nisbatan hisob davridagi balansning tarkibiy qismlarining oʻzgarishining prognoz dinamikasini hisobga olgan holda va (yoki) isteʼmolchilar tomonidan buyurtma qilingan elektr energiyasi hajmini hisobga olgan holda aniqlanadi;

hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklaridan kelib chiqadigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari hisob-kitob qilinib, kuchlanish darajalari boʻyicha taqsimlanadi.

b) uzoq muddatli hisob davri uchun rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqish muddatlariga muvofiq ravishda:

texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari uzoq muddatli tartibga solish davrining birinchi yilidagi ruxsat etilgan meʼyoriy sarfni hisoblash natijalari asosida har bir yil uchun alohida belgilanadi;

uzoq muddatli hisob davrining ikkinchi va keyingi yillarida texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorining hisob-kitobi elektr tarmogʻining amaldagi yuklamalarining oʻzgarishi hamda tizimlarni rivojlantirish rejalarini hisobga olgan holda amalga oshiriladi.

26. Hisob-kitob natijalari texnologik sarfni monitoring va tahlil qilishdagi asoslovchi hujjatlarning bir qismi sifatida taqdim etib boriladi.

27. Elektr energiyasi yagona elektr energetika tizimidan tranzit boʻyicha isteʼmolchining elektr tarmogʻi orqali uzatish yoki taqsimlash tizimiga, subisteʼmolchilarga uzatilganda, isteʼmolchi tarmoqlaridagi elektr energiyasi texnologik sarfining bir qismi, isteʼmolchining elektr tarmogʻiga kelib tushgan elektr energiyasining umumiy miqdoriga nisbatan tegishli tizim operatorining elektr tarmogʻiga isteʼmolchi tomonidan uzatilgan elektr energiyasi miqdoriga mutanosib ravishda, uning elektr tarmoqlaridagi texnologik sarflarga oʻtkaziladi.

Bunda isteʼmolchi tarmogʻining tranzit uzatishda qatnashgan qismi boʻylab elektr energiyasini uzatishdagi texnologik sarfning yagona elektr energetikasi tizimiga tegishli qismi Metodikaga asosan hisoblanadi va tegishli tizim operatorining texnologik yoʻqotishlarining mutlaq (absolyut) miqdoriga qoʻshib hisoblanadi.

5-bob. Hisob-kitoblarni kelishish va texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini tasdiqlash

28. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari, uning hisob-kitoblarini amalga oshirishda foydalanilgan birlamchi maʼlumotlarning toʻgʻriligi va hisob-kitoblar meʼyoriy hujjatlar talablariga asosan amalga oshirilganini tekshirish va kelishish hamda elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansining prognoz koʻrsatkichlarini shakllantirish uchun har yili 1-oktabrga qadar Energetika vazirligiga taqdim etiladi. Bunda:

a) taqsimlash tizimi operatorlarining va elektr stansiyalari operatorlarining hisob-kitoblari tegishliligi boʻyicha “Hududiy elektr tarmoqlari” AJ, “Issiqlik elektr stansiyalari” AJ va “Oʻzbekgidroenergo” AJlar tomonidan (xususiy elektr energetikasi korxonalari bundan mustasno) umumlashtirilgan holda Energetika vazirligiga kiritiladi;

b) hisob-kitoblarni tasdiqlovchi hujjatlar kelishish va tasdiqlash uchun elektron shaklda va rahbariyat tomonidan tasdiqlangan shaklda quyidagilarni oʻz ichiga olgan (ilova qilingan) holda taqdim etiladi:

tushuntirish xati;

hisob-kitoblarni amalga oshirishda foydalanilgan birlamchi maʼlumotlar;

amalga oshirilgan hisob-kitoblar (ularni dasturiy taʼminot yordamida tahlil qilish imkonini beradigan darajada boʻlishi lozim);

jadval shaklidagi hisob-kitoblar (dasturiy taʼminot mavjud boʻlmasa);

hisob-kitob natijalari kiritilgan hisoblash sxemalari (har bir uzellar uchun kuchlanish darajalari boʻyicha har bir uchastkadagi elektr energiyasi va aktiv quvvat oqimlari haqida);

har bir hisoblash sxemasiga hisob-kitoblar bilan birga alohida jadvallar;

hisob va tayanch davrlari uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash natijalari;

hisob davri uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari qiymatlarini asoslovchi tushuntirish xati;

tayanch va hisob davrlari uchun elektr energiyasining balansi (prognozi) va yoʻqotishlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

birlamchi maʼlumotlar toʻgʻrisida buxgalteriya hisoboti va oxirgi marta amalga oshirilgan xatlov hisoboti (xatlovdan soʻng foydalanishga qabul qilingan yoki foydalanishdan chiqarilgan qurilma yoki uskunalar dalolatnomasi);

hisob-kitoblarda foydalaniladigan va elektr energiyasi sarfini hisoblashda qoʻllanadigan usullarga mos keladigan tayanch davri parametrlarining oʻlchash natijalari (uzatiladigan quvvat, yuklamalar, kuchlanish darajasi, quvvat koeffitsiyentlari);

elektr energiyasini tejash dasturi (chora-tadbirlari);

rivojlantirish (investitsiya) dasturi (qisqa yoki uzoq muddatli rivojlantirish strategiyalari);

ishlab chiqarish dasturi (elektr energiyasini tejash dasturi va investitsiya dasturi mavjud boʻlmagan taqdirda taqdim etiladi).

29. Energetika vazirligi har yili 1-noyabrga qadar texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini kelishadi va tasdiqlash uchun Energetika bozori regulatoriga kiritadi.

Kelgusi yil uchun elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansining prognoz koʻrsatkichlari ushbu hisob-kitoblar asosida shakllantiriladi.

30. Texnologik sarfni hisoblash uchun foydalanilgan dasturiy taʼminot ushbu Nizomda belgilangan yoʻqotishlarning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash usullariga mos kelishi talab etiladi.

31. Qoʻshimcha ravishda tushuntirish xatida texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash uchun foydalaniladigan dasturlar (dastur nomi, ishlab chiquvchining nomi, ishlatilgan versiyaning raqami va ishlab chiqilgan yili) toʻgʻrisidagi maʼlumotlar boʻlishi kerak.

32. Energetika bozori regulatori tomonidan har yili 15-noyabrga qadar texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari tasdiqlanadi hamda Energetika vazirligi va elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari egalariga ijro uchun, Oʻzenergoinspeksiyaga ushbu meʼyorlarga rioya etilishi ustidan monitoring qilish va davlat nazoratini amalga oshirish uchun yuboriladi.

6-bob. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyoriga amal qilinishi yuzasidan monitoring (tahlil) qilish

33. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlariga rioya etilishi, texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari hisob-kitoblarning ushbu Nizom va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshirilgani yuzasidan doimiy ravishda Oʻzenergoinspeksiya tomonidan monitoring (tahlil) qilinib, qonunchilikka muvofiq oʻrganish va tekshiruvlar oʻtkazib boriladi va tegishli choralar koʻriladi.

Hisob-kitoblarni tasdiqlovchi hujjatlar texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlariga rioya etilishini monitoring qilish jarayonida elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari egalari tomonidan vakolatli respublika ijro etuvchi hokimiyati organlariga taqdim etilishi shart.

34. Elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari egalari texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlariga rioya etilishi va uning amaldagi hajmlari yuzasidan oylik hisobotlarni shakllantiradi va Energetika vazirligi hamda Oʻzenergoinspeksiyaga kiritib boradi.

Umumlashtirilgan oylik hisobotlar Energetika vazirligi tomonidan Energetika bozori regulatoriga bozor munosabatlari, narxlar va tariflarni tartibga solishda foydalanish uchun kiritiladi.

35. Har yili 15-yanvarga qadar elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari egalari tomonidan yil yakuni boʻyicha quyidagilarni oʻz ichiga olgan batafsil hisobot Energetika vazirligiga taqdim etiladi:

texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari va uning amaldagi hajmlari yuzasidan oylar kesimidagi maʼlumot;

amaldagi koʻrsatkichlarning ruxsat etilgan meʼyorlardan oshgani yoki kamaygani sabablarining batafsil tavsifi;

kuzatilgan hodisalar (avariyalar, uzilishlar, ob-havo va boshqalar);

elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlarining eskirish darajalari.

36. Energetika vazirligi hisobot yili yakuni boʻyicha yagona elektr energetikasi tizimi boʻyicha texnologik sarfning ruxsat etilgan meyoʼrlariga rioya etilishi hamda tahlili yuzasidan yillik umumlashtirilgan hisobotni shakllantiradi va har yili 30-yanvarga qadar bozor munosabatlari, narxlar va tariflarni tartibga solishda foydalanish uchun Energetika bozori regulatoriga kiritib boradi.

7-bob. Tasdiqlangan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini qayta koʻrib chiqish va tuzatishlar kiritish tartibi

37. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlariga rioya etilishi yuzasidan oʻtkazilgan monitoring (tahlil) natijalari va ishlab chiqarish koʻrsatkichlari (amaldagi yoki prognoz koʻrsatkichlarining) oʻzgarishi hamda iqlim sharoitlaridan kelib chiqib, tasdiqlangan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini qayta koʻrib chiqish va tuzatishlar (korrektirovka) kiritishga quyidagi holatlarda ruxsat etiladi:

elektr energiyasi balansi koʻrsatkichlarining prognoz va (yoki) amaldagi koʻrsatkichlari, shuningdek, tarmoqqa uzatilgan (qabul qilingan) elektr energiyasi hajmi texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisob-kitob qilishda foydalanilgan hajmidan 5 foizdan koʻproqqa farq qilsa;

uskuna va qurilmalarning haqiqiy hajmi (transformatorlarning umumiy oʻrnatilgan quvvati (soni) va elektr tarmoqlarining umumiy uzunligi) texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisob-kitob qilishda foydalanilgan hajmidan 5 foizdan koʻproqqa farq qilsa;

uzoq muddatli tartibga solish davrida foydalanilgan elektr energiyasi balansi koʻrsatkichlari yoki uskuna va qurilmalarning hajmi (transformatorlarning umumiy oʻrnatilgan quvvati (soni) va elektr tarmoqlarining umumiy uzunligi) rivojlantirish dasturlari (strategiya va konsepsiyalar) asosida yoki ularning yangilanishi natijasida texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisob-kitob qilishda foydalanilgan hajmlardan 5 foizdan koʻproqqa farq qilsa;

elektr uzatish tarmoqlari xoʻjaligi obyektlaridagi oʻtkazgichlarda (simlar), elektr tojlanish va havo elektr uzatish tarmoqlari izolyatorlaridagi sizib chiqish (sirqish) toklari natijasida hosil boʻladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblashda foydalanilgan ob-havo sharoitlarining amaldagi koʻrsatkichlardan keskin oʻzgargani kuzatilgani toʻgʻrisida Oʻzgidromet agentligining asoslovchi hujjatlari mavjud boʻlsa.

38. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlariga qayta koʻrib chiqish va tuzatishlar (korrektirovka) kiritishda hisob-kitoblarni amalga oshirish, kelishish va tasdiqlash ushbu Nizomga muvofiq amalga oshiriladi.

Qayta koʻrib chiqish va tuzatishlar kiritish elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlari egasi, jumladan, uzatish va taqsimlash tizimlari operatorlarining tashabbusi asosida kamida har chorakda bir marta amalga oshiriladi.

Qayta koʻrib chiqish va tuzatishlar kiritish uchun asoslovchi maʼlumotlar hamda amalga oshirilgan hisob-kitoblar har chorakdan keyingi oyning soʻngiga qadar kelishish va tasdiqlash uchun kiritiladi.

8-bob. Yakunlovchi qoidalar

39. Ushbu Nizom talablarini yoki oʻz majburiyatlarini bajarmaslik bilan bogʻliq nizolar qonunchilikda belgilangan tartibida hal etiladi.

40. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.

Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash hamda tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ILOVA

Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashdagi texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorini hisoblash, kelishish va tasdiqlash

Bosqichlar Subyektlar Amalga oshiriladigan tadbirlar Bajarish muddatlari 1-bosqich Elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektining egasi (elektr stansiyasi operatori, uzatish tizimi operatori, taqsimlash tizimi operatorlari) Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisob-kitob qilish uchun birlamchi maʼlumotlarni shakllantiradi va kelishish uchun Energetika vazirligiga kiritadi . Bunda tayanch davrida ishga tushirishga ruxsat olingan yangi qurilgan, modernizatsiya va rekonstruksiya qilingan qurilmalar boʻyicha birlamchi maʼlumotlarni kelishish uchun Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining Qoraqalpogʻiston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar hududiy boshqarmalariga kiritadi. Har yili 1-sentabrga qadar 2-bosqich Elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektining egasi (elektr stansiyasi operatori, uzatish tizimi operatori, taqsimlash tizimi operatorlari) Elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektining egasi (elektr stansiyasi operatori, uzatish tizimi operatori, taqsimlash tizimi operatorlari) oʻzi tomonidan tasdiqlangan birlamchi maʼlumotlar asosida kelgusi yil uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari hisob-kitobini amalga oshiradi va kelishish uchun Energetika vazirligiga kiritadi. Har yili 1-oktabrga qadar 3-bosqich Energetika vazirligi 1. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini uni asoslovchi birlamchi maʼlumotlar va hisob-kitoblarni koʻrib chiqadi, kelishadi va tasdiqlash uchun Energetika bozori regulatoriga taqdim etadi. 2. Ushbu hisob-kitoblar asosida elektr energiyasi ishlab chiqarish va isteʼmol qilish balansining prognoz koʻrsatkichlarini shakllantiradi. Har yili 1-noyabrga qadar 4-bosqich Energetika bozori regulatori Kelgusi yil uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini koʻrib chiqadi va tasdiqlaydi. Har yili 15-noyabrga qadar 5-bosqich Energetika bozori regulatori Kelgusi yil uchun tasdiqlangan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini ishda qoʻllash, monitoring qilish hamda rioya etilishini taʼminlash uchun tegishli vazirlik va idoralarga yuboradi. Har yili 15-noyabr

Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash hamda tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 2-ILOVA

Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Taqsimlash va uzatish tizimlarida yuzaga keladigan texnologik sarfning mutlaq (absolyut) miqdori (∆W TS ) — texnik yoʻqotishlar, hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar va oʻz ehtiyoji uchun elektr energiyasi sarfining mutlaq miqdorlari yigʻindisiga teng boʻladi va quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

∆W TY — texnik yoʻqotish (kW·h);

∆W xato.Y — hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar (kW·h);

W OʻE — oʻz ehtiyoji uchun elektr energiyasi sarfi (kW·h);

∆W Sh-OʻZ — shartli oʻzgarmas yoʻqotishlar (kW·h);

∆W YUK — yuklama yoʻqotishlari (kW·h).

2. Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlari nisbiy qiymatlari uzatish va taqsimlash tizimlari boʻyicha umumiy hamda kuchlanish darajalari boʻyicha alohida aniqlanadi va quyidagi formulalar yordamida hisoblanadi:

a) umumiy:

Bunda:

∆W TS — texnologik sarfning mutlaq miqdori (kW·h);

W ETQQ — texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorini aniqlash davrida elektr tarmoqlariga, jumladan, uzatish yoki taqsimlash tizimlariga qabul qilingan (berilgan) elektr energiyasi (kW·h).

b) kuchlanish darajalari boʻyicha:

Bunda:

— i kuchlanishli tarmoqlardagi texnologik sarfning mutlaq miqdori (kW·h);

— texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorini aniqlash davrida elektr tarmoqlariga i kuchlanishli tarmoqlarda qabul qilingan (berilgan) elektr energiyasi (kW·h);

U i — texnologik sarf hisoblanayotgan i -kuchlanish darajasi (kV).

3. Hisob davri uchun elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlaridagi yuklama yoʻqotishlari (∆W YUY ) tayanch davrdagi yuklama yoʻqotishlari asosida quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

∆W TD.YUY — tayanch davrdagi yuklama yoʻqotishlari hajmi (kW·h);

W HD.ETQQ — hisob davrida elektr tarmoqlariga, jumladan, uzatish yoki taqsimlash tizimlariga beriladigan elektr energiyasi (kW·h);

W TD.ETQQ — tayanch davrda elektr tarmoqlariga, jumladan, uzatish yoki taqsimlash tizimlariga berilgan elektr energiyasi hajmi (kW·h).

Elektr tarmoqlariga, jumladan, uzatish yoki taqsimlash tizimlariga qabul qilinadigan va (yoki) qabul qilingan elektr energiyasi hajmiga boshqa elektr tarmoqlari orqali isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi hajmi kiritilmaydi.

Hisob davrida tayanch davrning yuklama yoʻqotishlarini hisoblashda inobatga olinmagan elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari balansga qabul qilingan boʻlsa, ushbu obyektlarda hisob davri uchun elektr energiyasining yuklama yoʻqotishlari qoʻshimcha ravishda hisoblanadi.

Agar hisob davrida, tayanch davrning yuklama yoʻqotishlarini hisoblashda inobatga olingan elektr tarmogʻi xoʻjaligi obyektlari foydalanishdan chiqarilgan yoki boshqa operatorlari balansiga oʻtkazilgan boʻlsa, hisob davri uchun ushbu obyektlardagi elektr energiyasining yuklama yoʻqotishlari chegirib tashlanadi.

4. Hisob davri uchun hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlari (∆W xato.Y ) hajmi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

∆W xato.Y.TD,% — tayanch davrdagi elektr energiyasining hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlarning nisbiy qiymati (%);

∆W HD.ETQQ — hisob davrida elektr tarmoqlariga, jumladan, uzatish yoki taqsimlash tizimlariga beriladigan elektr energiyasi (kW·h).

2-bob. Shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlarni hisoblash metodlari

5. Shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar yuklamaga bogʻliq boʻlmagan holda, uskunalarda (transformatorlar, reaktorlar, sinxron kompensatorlar va boshqalar) tarmoqqa ulangan va kuchlanish ostida boʻlgan paytda (keyingi oʻrinlarda — salt yurishida) yuzaga keladigan, ularning ichki magnit maydonini hosil qilish jarayonlari, dielektrik va ferritli yoʻqotishlari hisobidan roʻy beradigan energiya yoʻqotishlaridir.

Shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar uskunani ishlab chiqargan zavod tomonidan taqdim etilgan pasport maʼlumotlari asosida, uning elektr tarmogʻida boʻlgan vaqti va amaldagi kuchlanishiga bogʻliq holda aniqlanadi.

6. Kuch transformatorlarida (avtotransformatorlarda) elektr energiyasining salt yurishidagi yoʻqotishlari (∆W SYU ) quyidagi formulalardan biri orqali aniqlanadi:

a) diskret vaqt asosida hisoblash:

b) rejimlar asosida hisoblash:

Bunda:

ΔR SYU — transformatorning pasport maʼlumotida keltirilgan salt yurishdagi aktiv quvvat yoʻqotishi (kW);

U i — i — rejimda transformatorning yuqori tomonidagi kuchlanish (kV);

U nom — transformatorning yuqori kuchlanish chulgʻamining nominal kuchlanishi (kV);

T pi — transformatorning i — rejimda ishlash vaqti (h);

Δt i — i — rejimda oʻlchash qadami (h);

n — rejimlar soni.

Doimiy intervalda kuchlanish maʼlumotlari mavjud boʻlsa (kamida har soatda) va maʼlumotlarni avtomatik yigʻish imkoniyati yaratilgan boʻlsa, salt yurishdagi yoʻqotishlar diskret vaqtga asoslangan usul orqali aniqlanadi.

Transformatorning kuchlanish rejimlari oʻzgaruvchan boʻlib, kuchlanish doimiy ravishda oʻlchanmasa yoki uning qiymati qayd etib borilmasa, rejimlar asosidagi usuldan foydalaniladi (masalan transformator 3 xil kuchlanishda 3 xil vaqtda ishlagan boʻlsa, 220 kV, 230 kV va 235 kV, u holda n=3 boʻladi).

Transformatordagi (avtotransformatordagi) kuchlanish qiymatlari oʻlchashlar yordamida yoki elektrotexnika talablari asosida, tarmoqning barqaror rejimi uchun belgilangan qiymatlar boʻyicha aniqlanadi.

Kuch transformatorlarining (avtotransformatorlarning) salt yurishdagi quvvat yoʻqotishi ularning texnik holati va xizmat qilgan muddatini hisobga olingan holda, ishlab chiqargan zavod tomonidan taqdim etilgan pasport maʼlumotlarini belgilashda qoʻllanadigan usullarda oʻlchashlar yoʻli bilan aniqlashga ruxsat etiladi. Bunda asoslovchi hujjat sifatida, belgilangan tartibda tasdiqlangan salt yurish quvvati yoʻqotishlarini oʻlchash boʻyicha bayonnomalar kiritilishi shart.

7. Sinxron kompensatorda (keyingi oʻrinlarda — SK) yoki sinxron kompensator rejimiga oʻtkazilgan generatorda elektr energiyasining yoʻqotilishi (ΔW SK ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR nom — sinxron kompensatorning pasport maʼlumotlariga muvofiq nominal yuklanish rejimidagi aktiv quvvat yoʻqotishi (kW);

β Q =Q YUK /Q NOM — sinxron kompensatorning tayanch davrdagi maksimal yuklanish koeffitsiyenti (n.b);

Q YUK — tayanch davrdagi maksimal reaktiv quvvat yuklamasi (kVAr);

Q NOM — sinxron kompensatorning nominal reaktiv quvvati (kVAr);

T r — hisoblashlar amalga oshirilayotgan davrdagi ishlash vaqti (h).

Sinxron kompensatordagi elektr energiyasi yoʻqotishlari 1-jadvalda keltirilgan maʼlumotlar asosida aniqlanishi mumkin.

1-jadval SK ning nominal quvvati (MVA) 5 7,5 10 15 30 50 100 160 320 SKdagi elektr energiyasi yoʻqotishlari, (ming kW·h/yil) 400 540 675 970 1 570 2 160 3 645 4 725 10 260

8. Statik kondensatorlar batareyalarida (keyingi oʻrinlarda — SKB) va statik tiristorli kompensatorlarda (keyingi oʻrinlarda — STK) elektr energiyasining yoʻqotishlari (ΔW KQ ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR KQ — kompensatsiyalovchi qurilmaning pasport maʼlumotiga muvofiq solishtirma quvvat yoʻqotishi (kW/kVAr);

S KQ — kompensatsiyalovchi qurilmaning quvvati, statik tiristorli kompensator uchun uning sigʻim tashkil etuvchisi boʻyicha qabul qilinadi (kVAr);

T r — hisoblashlar amalga oshirilayotgan davrdagi ishlash vaqti (h).

Statik kondensator batareyalari va statik tiristorli kompensatorlarning pasport maʼlumotlari mavjud boʻlmasa ulardagi elektr energiyasi yoʻqotishlari 2-jadvalda keltirilgan maʼlumotlar asosida aniqlanishi mumkin.

2-jadval SKB va STK ning nominal quvvati (MVA) 5 7,5 10 15 30 50 100 160 320 Elektr energiyasi sarfi (ming kW·h/yil) SKB 30 45 60 90 180 300 600 960 1920 STK 120 180 240 360 720 1 200 2 400 3 840 7 680

Statik kondensator batareyalari va statik tiristorli kompensatorlarning pasport maʼlumotlari mavjud boʻlmaganda ularning solishtirma quvvat yoʻqotishining (ΔR KQ ) qiymati 1000 V gacha statik kondensator batareyalari uchun — 0,004 kW/ kVAr, 1000 V dan yuqori statik kondensator batareyalari uchun — 0,002 kW/ kVAr, statik tiristorli kompensatorlar uchun esa — 0,006 kW/ kVAr olinadi.

9. Shuntlovchi reaktorda elektr energiyasining yoʻqotishi (ΔW SHR ), quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR SHR — shuntlovchi reaktorning pasport maʼlumotiga muvofiq solishtirma quvvat yoʻqotishi (kW);

T — shuntlovchi reaktor ishlash soati (h);

U i — shuntlovchi reaktorning i -rejimda ishlaganida uning yuqori tomonidagi kuchlanish (kV);

U nom — shuntlovchi reaktor yuqori chulgʻamining nominal kuchlanishi (kV);

∆t i — i -rejimda oʻlchash qadami.

Shuntlovchi reaktorlardagi elektr energiyasining yoʻqotishlari 3-jadvalda keltirilgan maʼlumotlar asosida aniqlanishi mumkin.

10. Podstansiyalarning taqsimlovchi yigʻma shinalari va ulash simlaridagi elektr energiyasining yoʻqotishlari ushbu Metodikaning 9-bandida keltirilgan formulaga asosida hisoblanadi. Shu bilan birga yigʻma shinalari va ulash simlaridagi yoʻqotishlarni 3-jadvaldagi maʼlumotlar asosida belgilanishiga ham ruxsat etiladi.

3-jadval Kuchlanish (kV) 6 10 35 110 220 500 Shuntlovchi reaktorlarda yoʻqotishlar (ming kW·h/yil) 84 84 36 32 29 20 Podstansiyalarning taqsimlovchi qurilmalarining yigʻma shinalari va ulash simlaridagi yoʻqotishlar (ming kW·h/yil) 1,3 1,3 3 11 31 415

6 — 10/0,4 kV transformator punktlari (keyingi oʻrinlarda — TP) taqsimlovchi qurilmalarining yigʻma shinalari va ulash simlaridagi elektr energiyasi yoʻqotishlari hisoblanmaydi.

Agar texnologik yoʻqotishlarning ruxsat etilgan meʼyorlarini aniqlashda podstansiyalarning tok oʻtkazuvchi shinalarida yuklamadagi yoʻqotishlar hisob-kitobi amalga oshirilgan boʻlsa, taqsimlash qurilmalarining yigʻma shinalari va ulash simlaridagi elektr energiyasi yoʻqotishlari alohida hisoblanmaydi.

11. Ventilli razryadlagichlar, oʻta kuchlanish cheklagichlari, yuqori chastotali aloqa ulanmalari tuzilmalari, tok transformatorlari va kuchlanish transformatorlari hamda 0,22 — 0,66 kV kuchlanishli elektr energiyasini hisobga olish uskunalaridagi elektr energiyasining yoʻqotishlari uskunani ishlab chiqargan zavod maʼlumotlari (pasportlari) asosida aniqlanadi.

Ventilli razryadlagichlar, oʻta kuchlanish cheklagichlari, yuqori chastotali aloqa ulanmalari tuzilmalari, tok transformatorlari va kuchlanish transformatorlarining ishlab chiqargan zavod maʼlumotlari (pasportlari) mavjud boʻlmaganda yoʻqotishlar 4-jadvalga muvofiq aniqlanadi.

4-jadval Kuchlanish darajasi, (kV) Uskunalar boʻyicha elektr energiyasining yoʻqotishlari, (ming kW·h/yil) Ventilli razryadlagichlar Oʻta kuchlanish cheklagichlari Yuqori chastotali aloqa ulanmalari tuzilmalari Tok transformatori Kuchlanish transformatori 6 0,009 0,001 0,01 0,06 1,54 10 0,021 0,001 0,01 0,1 1,9 35 0,091 0,013 0,02 0,4 3,6 110 0,60 0,22 0,22 1,1 11,0 220 1,59 0,74 0,43 2,2 13,1 500 4,93 3,94 3,24 5,0 28,9

12. Hisobga olish tizimlarining elektr energiyasi yoʻqotishlari ushbu tizimga kiritilgan elementlarning pasport maʼlumotlari asosida shakllantiriladi. Shuningdek, 0,22 — 0,66 kV kuchlanishli toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan hisobga olish uskunalaridagi elektr energiyasining yoʻqotishlari bitta hisobga olish uskunasida bir yil uchun quyidagicha qabul qilinadi:

bir fazali, induksion — 18,4 kW·h;

uch fazali, induksion — 92,0 kW·h;

bir fazali, elektron — 21,9 kW·h;

uch fazali, elektron — 73,6 kW·h.

13. 110 — 500 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlaridagi tojlanish hisobiga elektr energiyasi yoʻqotishi (ΔW T ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

∆r t — ob-havo sharoitlari va kuchlanish miqdoriga bogʻliq holda tojlanish hisobiga quvvatning nisbiy yoʻqotishi (kW/km);

U i — i — rejimda elektr tarmogʻi kuchlanishi (kV);

U nom — elektr tarmogʻining nominal kuchlanishi (kV);

L — elektr tarmogʻining uzunligi (km).

14. 220 — 500 kV havo elektr uzatish tarmoqlaridagi tojlanish hisobiga quvvatning nisbiy yoʻqotishi 5-jadvalga muvofiq aniqlanadi.

5-jadval Kuchlanish, (kV) Sim turi Ob-havo kodi Tojlanish hisobiga quvvatning nisbiy yoʻqotishi, bir zanjirda, (∆r t, kW/km) havo harorati 0ºS dan yuqori boʻlganda havo harorati 0ºS dan past boʻlganda 220 AS-240 0 1,30 1,30 AS-240 2 1,30 1,30 AS-240 4 1.30 1,30 AS-240 6 17,0 6,8 AS-240 8 6,60 34,0 AS-300 0 1,10 1,10 AS-300 2 1,10 1,10 AS-300 4 1,10 1,10 220 AS-300 6 15,90 6,10 AS-300 8 6,10 32,0 AS-400 0 0,85 0,85 AS-400 2 0,85 0,85 AS-400 4 0,85 0,85 AS-400 6 13,4 3,80 AS-400 8 3,80 45,0 AS-500 0 0,64 0,64 AS-500 2 0,64 0,64 AS-500 4 0,64 0,64 AS-500 6 12,26 2,86 AS-500 8 2,86 42,83 500 3AS-330 0 2,39 2,39 3AS-330 2 2,39 2,39 3AS-330 4 2,39 2,39 3AS-330 6 33,76 10,97 3AS-330 8 10,97 92,42 3AS-400 0 1,73 1,73 3AS-400 2 1,73 1,73 3AS-400 4 1,73 1,73 3AS-400 6 26,74 7,73 3AS-400 8 7,73 77,91 3AS-500 0 1,32 1,32 3AS-500 2 1,32 1,32 3AS-500 4 1,32 1,32 3AS-500 6 20,52 5,75 3AS-500 8 5,75 64,24

15. 110 kV kuchlanishli havo elektr uzatish tarmoqlaridagi tojlanish hisobiga quvvatning nisbiy yoʻqotilishi 6-jadvalga muvofiq aniqlanadi.

6-jadval Havo elektr uzatish tarmogʻi kuchlanishi, tayanchning turi, fazadagi simning soni va kesim yuzasi, (mm 2 ) Tojlanishda quvvat yoʻqotishi, ob-havoda sharoitida, (kW/km) yaxshi quruq qor nam havo sovuq nam havo 110 poʻlat-1x120 0,013 0,04 0,17 0,69 110 poʻlat/2-1x120 0,015 0,05 0,25 0,93 110 tb-1x120 0,018 0,06 0,30 1,1 110 tb/2-1x120 0,020 0,07 0,35 1,21

Bunda 110/2-1x120 ikki zanjirli havo elektr uzatish tarmoqlariga toʻgʻri keladi. Barcha holatlarda yoʻqotishlar bitta zanjir uchun keltirilgan.

16. Kabellarining izolyatsiyasidagi elektr energiyasining yoʻqotishlari ularni ishlab chiqargan zavod maʼlumotlariga muvofiq qabul qilinadi. Ishlab chiqargan zavod maʼlumotlari (pasportlari) mavjud boʻlmaganda yoʻqotishlar 7-jadvalga muvofiq aniqlanadi.

7-jadval Kabelning kesim yuzasi, ( mm 2 ) Quyidagi nominal kuchlanishda (kV) kabellar izolyatsiyasidagi elektr energiyasining yillik solishtirma yoʻqotishlari, (ming kW·h/km. yil) 6 kV 10 kV 35 kV 110 kV 10 0,14 0,33 - - 16 0,17 0,37 - - 25 0,26 0,55 - - 35 0,29 0,68 - - 50 0,33 0,75 - - 70 0,42 0,86 4,04 - 95 0,55 0,99 4,45 - 120 0,60 1,08 4,66 26,6 150 0,67 1,17 5,26 27,0 185 0,74 1,28 5,46 29,1 240 0,83 1,67 7,12 32,4 300 - - - 35,2 400 - - - 37,4 500 - - - 44,4 625 - - - 49,3 800 - - - 58,2

17. Havo elektr uzatish tarmoqlari izolyatorlari boʻylab tokning sizib chiqishidan (sirqishidan) kelib chiqadigan elektr energiyasi yoʻqotishlari (∆W S ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

∆r s — tokning sizib chiqishidan (sirqishidan) hosil boʻlgan quvvatning solishtirma yoʻqotishi (kW/km);

L — tarmoq uzunligi (km);

T — sizib chiqishi (sirqishi) kuzatilgan vaqt davri (h).

Tokning sizib chiqishidan (sirqishidan) hosil boʻlgan quvvatning solishtirma yoʻqotishi ob-havo sharoitiga bogʻliq ravishda, 8-jadvalga muvofiq aniqlanadi.

8-jadval Ob-havoning holati Quyidagi kuchlanishli (kV) havo elektr uzatish tarmoqlari izolyatorlari boʻylab tokning sizib chiqishidan (sirqishidan) hosil boʻladigan quvvatning solishtirma yoʻqotishi, (kW/km) 6 kV 10 kV 35 kV 110 kV 220 kV 500 kV 1 0,011 0,017 0,035 0,055 0,069 0,156 2 0,094 0,153 0,324 0,510 0,637 1,440 3 0,154 0,255 0,543 0,850 1,061 2,400

18. Oʻz ehtiyojlari uchun elektr energiyasining sarfi oʻz ehtiyojlari transformatorlarining yuqori tomonida oʻrnatilgan hisobga olish uskunalari koʻrsatkichlari asosida aniqlanadi. Agar hisobga olish uskunalari oʻz ehtiyojlari uchun transformatorlarning past kuchlanishli tomoniga oʻrnatilgan boʻlsa, oʻz ehtiyojlari transformatorlaridagi texnik yoʻqotishlar hisobga olish uskunalari asosida aniqlangan yoʻqotishlarga qoʻshiladi.

3-bob. Elektr tarmoqlari, tok oʻtkazuvchi shinalar, transformatorlar (avtotransformatorlar) chulgʻamlarining aktiv va reaktiv qarshiliklarini hisoblash

19. Havo elektr uzatish tarmogʻining aktiv qarshiligi (R HT )quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

— harorati 20°S ga teng boʻlgandagi 1 km simning solishtirma aktiv qarshiligi, pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (Om/km);

α — qarshilikning haroratga bogʻliq oʻzgarish koeffitsiyenti, (mis va aluminiy uchun α = 0,004 deb qabul qilinadi);

L — havo elektr uzatish tarmogʻining trassa boʻyicha uzunligi (km);

θ — tahlil davrida simning oʻrtacha harorati (°S);

n z — parallel zanjirlarning soni (dona).

Tarmoqning oʻrtacha yuklanishi tokning iqtisodiy zichligidan past boʻlganida yuqoridagi formuladan foydalanishda simning harorati taxminan havoning haroratiga teng deb qabul qilinadi. Simning harorati toʻgʻrisidagi aniq maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda, uning qiymati 20°S deb hisoblanadi.

20. Kabel elektr uzatish tarmogʻining aktiv qarshiligi (R KL ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

r o — 1 km kabelning solishtirma aktiv qarshiligi, pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (Om/km);

L — trassa boʻyicha kabelning uzunligi (km);

n z — parallel zanjirlarning soni (dona).

21. Tok oʻtkazuvchi shinaning aktiv qarshiligi (R Sh ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ρ — shinaning solishtirma qarshiligi, pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (Om·mm 2 /m);

L — shinaning uzunligi (m);

S — shinaning kesim yuzasi (mm 2 );

α — qarshilikning haroratga bogʻliq oʻzgarish koeffitsiyenti, (mis va aluminiy uchun α = 0,004 deb qabul qilinadi);

θ — shinaning qarshiligi hisoblanadigan davrdagi oʻrtacha harorat (ºS).

Oʻrtacha harorat toʻgʻrisidagi maʼlumot mavjud boʻlmaganda, harorat 20°S ga teng deb qabul qilinadi.

22. Tok oʻtkazuvchi shinaning pasport maʼlumotlarida 1 metr tok oʻtkazuvchi shina solishtirma aktiv qarshiligining qiymati koʻrsatilgan boʻlsa, unda tok oʻtkazuvchi shinaning aktiv qarshiligi (R Sh ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

r o — shinaning solishtirma aktiv qarshiligi pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (Om/m);

L — tok oʻtkazuvchi shina uzunligi (m).

23. Uch fazali ikki chulgʻamli transformatorning aktiv qarshiligi (R T ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR qt — transformatorning qisqa tutashuvdagi quvvat yoʻqotishi pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (kW);

U YUK nom — yuqori chulgʻamning nominal kuchlanishi (kV);

S nom — uch fazali transformatorning nominal quvvati (kVA).

24. Uch fazali guruhni tashkil etuvchi bir fazali ikki chulgʻamli transformatorlar uchun aktiv qarshilik (R T ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR qt — bir fazali transformatorning qisqa tutashuvdagi aktiv quvvat yoʻqotishi pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (kW);

U YUK nom — yuqori chulgʻamning nominal kuchlanishi (kV);

S nom TR — bir fazali transformatorning nominal quvvati (MVA).

25. Yuqori, oʻrta va past kuchlanishli chulgʻamlarning quvvatlari teng boʻlgan uch fazali transformatorning (avtotransformatorning) har bir chulgʻam qismi uchun aktiv qarshiligi (R T ) quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR QT YUK-OʻK , ΔR QT YUK-PK , ΔR QT OʻK-PK — juft chulgʻamlar uchun qisqa tutashuv quvvat yoʻqotishlari pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (kW);

U YUK nom — yuqori chulgʻamning nominal kuchlanishi (kV);

S nom — uch fazali, uch chulgʻamli transformatorning (avtotransformatorning) nominal quvvati (MVA).

26. Yuqori, oʻrta va past kuchlanishli chulgʻamlarining quvvatlari turlicha boʻlgan uch fazali transformatorning (avtotransformatorning) har bir chulgʻam qismi uchun aktiv qarshiligi (R T ) quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR QT YUK-OʻK , ΔR QT YUK-PK , ΔR QT OʻK-PK — juft chulgʻamlar uchun qisqa tutashuv quvvat yoʻqotishlari pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (kW);

U YUK nom — yuqori chulgʻamning nominal kuchlanishi (kV);

S nom — uch fazali, uch chulgʻamli transformatorning (avtotransformatorning) nominal quvvati (MVA);

α — chulgʻamining nominal quvvati turlicha boʻlgan transformatorlar chulgʻamlari uchun qisqa tutashuv quvvati yoʻqotishlarini yuqori kuchlanishli chulgʻam quvvatiga keltirish koeffitsiyenti.

27. Chulgʻamining nominal quvvati turlicha boʻlgan transformatorlar chulgʻamlari uchun qisqa tutashuv quvvati yoʻqotishlarini yuqori kuchlanishli chulgʻam quvvatiga keltirish koeffitsiyenti (α) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

U YUK nom — yuqori chulgʻamning nominal kuchlanishi (kV);

U OʻK nom — oʻrta chulgʻamning nominal kuchlanishi (kV).

28. Agar transformatorning pasport maʼlumotlarida faqat bitta juft chulgʻam boʻyicha qisqa tutashuvdagi yoʻqotish qiymati keltirilgan boʻlsa, u holda uch chulgʻamli transformatorning (avtotransformatorning) “umumiy oʻtkazuvchi aktiv qarshiligi” aniqlanadi va keyin chulgʻamlar quvvatiga mutanosib tarzda 9-jadvalga muvofiq taqsimlanadi.

9-jadval Nominalga nisbatan transformator chulgʻamlarining quvvati, (%) Aktiv qarshilik, (Om) S YUK S OʻK S PK R T YUK R T OʻK R T PK 100 100 100 0,5 R muf 0,5 R muf 0,5 R muf 100 67 100 0,5 R muf 0,75 R muf 0,5 R muf 100 100 67 0,5 R muf 0,5 R muf 0,75 R muf 100 67 67 0,55 R muf 0,82 R muf 0,82 R muf 100 100 50 0,5 R muf 0,5 R muf R muf 100 50 50 0,5 R muf R muf R muf 100 100 33 0,5 R muf 0,5 R muf 1,5 R muf

29. Uch fazali transformatorning (avtotransformatorning) umumiy oʻtkazuvchi aktiv qarshiligi (R uoʻ ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR QT — yuqori kuchlanish chulgʻamining nominal yuklamadagi qisqa tutashuv quvvat yoʻqotishi pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (kW);

U YUK nom — yuqori chulgʻamning nominal kuchlanishi (kV);

S nom — transformatorning nominal quvvati (MVA).

30. Uch fazali guruhni tashkil etuvchi bir fazali ikki chulgʻamli transformatorlar uchun umumiy oʻtkazuvchi aktiv qarshilik (R uoʻ ) quyidagi formula orqali hisoblanadi:

Bunda:

ΔR QT — guruhdagi bir fazali transformatorda yuqori chulgʻam boʻyicha qisqa tutashuv quvvat yoʻqotishi pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (kW);

U YUK nom — guruhdagi bir fazali transformatorning yuqori chulgʻamining nominal kuchlanishi (kV);

S nom TR — guruhdagi bir fazali transformatorning nominal quvvati (MVA).

31. Chulgʻami boʻlingan (tarmoqlangan) bir fazali transformatorlarning aktiv qarshiligi har bir chulgʻam uchun alohida quyidagi formula asosida aniqlanadi:

a) yuqori chulgʻam uchun:

b) past chulgʻamning har bir qismi uchun:

Bunda:

S nom — chulgʻamli boʻlingan (tarmoqlangan) bir fazali transformatorning nominal quvvati (MVA);

∆R QT — chulgʻamli boʻlingan (tarmoqlangan) bir fazali transformatorning qisqa tutashuvdagi yoʻqotishlari pasport maʼlumotlari yoki meʼyoriy qoʻllanmalardan olinadi (kW);

U YUK nom — yuqori chulgʻamning nominal kuchlanishi (kV).

4-bob. Elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlarining alohida elementlarida yuklama yoʻqotishlarini hisoblash metodlari

32. Elektr energiyasining yuklama yoʻqotishlari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

havo va kabel elektr uzatish tarmoqlarida;

transformatorlarda (avtotransformatorlarda);

tok oʻtkazuvchi shinalarda;

tokni chegaralovchi reaktorlardagi yuklama yoʻqotishlari.

33. Yuklama yoʻqotishlari elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlarining alohida elementlari boʻyicha va umumlashgan tartibda hisoblanadi.

34. Elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlarining alohida elementlari boʻyicha yuklama yoʻqotishlari mavjud maʼlumotlar asosida tezkor hisoblash yoki oʻrtacha yuklamalar metodlarining biridan foydalanib hisoblanadi.

Uzatish tizimida yuqori aniqlik talab qilinadigan elementlar (masalan, 220 — 500 kV kuchlanishli tarmoqlar, transformatorlar) uchun faqatgina tezkor hisoblash metodidan foydalanishga ruxsat etiladi.

1-§. Tezkor hisoblash metodi

35. Tezkor hisoblash metodida havo elektr uzatish tarmoqlari, kabel elektr uzatish tarmoqlari, tok oʻtkazuvchi shinalar yoki ikki chulgʻamli transformatorlarda tayanch davrda yuklama yoʻqotishlari (∆W YUY ) quyidagi formula orqali hisoblanadi:

Bunda:

R — havo elektr uzatish tarmoqlari, kabel elektr uzatish tarmoqlari, tok oʻtkazuvchi shina yoki ikki chulgʻamli transformatorning fazaga nisbatan aktiv qarshiligi (Om);

I i — havo elektr uzatish tarmoqlari, kabel elektr uzatish tarmoqlari, tok oʻtkazuvchi shina yoki ikki chulgʻamli transformatorning Δt i vaqt intervalidagi oʻzgarmas deb olinadigan tok yuklamasi (A);

P i , Q i — havo elektr uzatish tarmoqlari, kabel elektr uzatish tarmoqlari, tok oʻtkazuvchi shina yoki ikki chulgʻamli transformatorning Δt i vaqt intervalida oʻzgarmas deb olinadigan aktiv va reaktiv quvvati (mos ravishda MW·h, MVAr);

U i — havo elektr uzatish tarmoqlari, kabel elektr uzatish tarmoqlari, tok oʻtkazuvchi shina yoki ikki chulgʻamli transformatordagi Δt i vaqt intervalida oʻzgarmas deb olinadigan kuchlanish qiymati (kV);

Δt i — R qarshilikka ega boʻlgan tarmoq elementining yuklamasi oʻzgarmas deb olinadigan vaqt intervali (h);

n — hisoblashlar amalga oshirilayotgan davrdagi vaqt intervallari soni.

36. Uch chulgʻamli transformator (avtotransformator) uchun tayanch davrdagi yuklama yoʻqotishlari (∆W YUY TP i ) quyidagi formulalardan biri orqali aniqlanadi:

Bunda:

R TR YUK i , R TR OʻK i , R TR PK i , Q TP YUK i , Q TP OʻK i , Q TP PK i , I TP YUK i , I TP OʻK i , I TP PK i — uch chulgʻamli transformatorning (avtotransformatorning) chulgʻamlari boʻyicha aktiv va reaktiv quvvatlari hamda tok yuklamalarining Δt i vaqt intervalida oʻzgarmas deb olinadigan qiymatlari (mos ravishda MW, MVAr, A);

U TR YUK i , U TR OʻK i , U TR PK i — uch chulgʻamli transformatorning (avtotransformatorning) yuqori, oʻrta va past chulgʻamlari kuchlanishlarining Δt i vaqt intervalidagi qiymatlari (kV);

R TR YUK , R TR OʻK , R TR PK — uch chulgʻamli transformator (avtotransformator) chulgʻamlarining aktiv qarshiliklari (Om);

Δt i — hisoblash davridagi i — vaqt intervali (h);

n — hisoblashlar amalga oshirilayotgan davrdagi vaqt intervallari soni.

37. Uch chulgʻamli transformator (avtotransformator) past kuchlanish tomonida oʻlchash natijalari mavjud boʻlmasa yoki qayd etib borilmagan boʻlsa, hisoblash tayanch davrdagi yuqori va oʻrta kuchlanishli chulgʻamlar maʼlumotlari asosida amalga oshirilishiga ruxsat etiladi.

38. Tokni chegaralovchi reaktordagi tayanch davr uchun yuklama yoʻqotishlari (∆W YUY.TCHR ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR QY TCHR — nominal tokda reaktorning har bir fazasidagi aktiv quvvat yoʻqotishi (kW);

I nom — reaktorning nominal tok qiymati (A);

I i — i — vaqt intervalida oʻzgarmas deb olinadigan ishchi tok qiymati (A);

Δt i — hisoblash davridagi i — vaqt intervali (h);

n — hisoblashlar amalga oshirilayotgan davrdagi vaqt intervallari soni.

2-§. Oʻrtacha yuklamalar metodi

39. Oʻrtacha yuklamalar metodiga asosan havo elektr uzatish tarmoqlari, kabel elektr uzatish tarmoqlari, tok oʻtkazuvchi shinalar yoki ikki chulgʻamli transformatorlarda tayanch davrdagi yuklama yoʻqotishlari (∆W YUY ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR oʻrt QY — havo elektr uzatish tarmoqlari, kabel elektr uzatish tarmoqlari, tok oʻtkazuvchi shinalar yoki ikki chulgʻamli transformatorning tayanch davrdagi oʻrtacha yuklamaga mos aktiv quvvat yoʻqotishi (kW);

— tayanch davr uchun yuklama grafigi shakl koeffitsiyenti kvadrati (n.b);

k k — aktiv va reaktiv yuklama grafiklarining farqini hisobga oluvchi koeffitsiyenti (reaktiv quvvat yuklamasi hisobga olinmagan yoki qayd etib borilmaganda, aktiv va reaktiv quvvat grafiklari ajratilmagan hollarda taxminiy ravishda 0,99 deb qabul qilinadi, n.b);

T — tayanch davrdagi umumiy ishlash vaqti (h).

40. Yuklama grafigi shakl koeffitsiyentining kvadrati quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda: k t — grafikni toʻldirish koeffitsiyenti boʻlib, yuklama grafigining uzluksizligini ifoda etadi (n.b).

41. Grafikni toʻldirish koeffitsiyenti ( k t ) quyidagi formulalardan biri orqali aniqlanadi:

Bunda:

W TU — tayanch davr davomida tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi (kW·h);

P oʻrt — hisob davridagi oʻrtacha aktiv quvvat (kW);

P max — oʻlchovlar natijasida aniqlangan amaldagi maksimal quvvat yuklamasi (elektr energiyasi isteʼmolini hisobga olish va nazorat qilishning avtomatlashtirilgan tizimi yoki oʻlchovlar qaydnomalaridan olingan, kW);

T — tayanch davrdagi umumiy ishlash vaqti (h);

T max — tarmoqning eng katta yuklama (P max )da ishlash vaqti (h).

Grafikni toʻldirish koeffitsiyenti toʻgʻrisidagi yoki uni hisoblash uchun zarur maʼlumotlar mavjud boʻlmagan hollarda, 6 kV va undan yuqori kuchlanishli tarmoqlar uchun k t =0,7 ga , kuchlanishi 1000 V gacha boʻlgan tarmoqlar uchun k t =0,5 teng deb qabul qilinadi.

42. Havo elektr uzatish tarmoqlari, kabel elektr uzatish tarmoqlari, tok oʻtkazuvchi shinalar yoki ikki chulgʻamli transformatorlarda tayanch davrdagi oʻrtacha yuklamaga mos aktiv quvvat yoʻqotishlari (∆R oʻrt QY ) quyidagi formulalardan biri orqali aniqlanadi:

a) oʻrtacha tok yuklamasi boʻyicha:

b) oʻrtacha quvvat yuklamalari boʻyicha:

v) quvvat koeffitsiyenti boʻyicha:

Bunda:

R oʻrt — tarmoq elementining tayanch davrdagi oʻrtacha aktiv quvvati yuklamasi (MW);

Q oʻrt — tarmoq elementining tayanch davrdagi oʻrtacha reaktiv quvvati yuklamasi (MVAr);

tg φ — reaktiv quvvat koeffitsiyenti (n.b);

U oʻrt — tarmoq elementining tayanch davrdagi oʻrtacha kuchlanishi (kV);

I oʻrt — tarmoq elementining oʻrtacha tok yuklamasi (A);

R — tarmoq elementining aktiv qarshiligi (Om).

43. Oʻrtacha yuklamalar (R oʻrt , Q oʻrt , I oʻrt ) quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:

Bunda:

W T aktiv — tayanch davrda uzeldan oqib oʻtgan aktiv elektr energiyasi (kW·h);

W T reaktiv — tayanch davrda uzeldan oqib oʻtgan reaktiv energiya (kVAr·h);

T — tayanch davrdagi umumiy ishlash vaqti (h);

cos φ — quvvat koeffitsiyenti.

44. Uch chulgʻamli transformatorda (avtotransformatorda) tayanch davrdagi yuklama yoʻqotishlari (∆W YUY TR ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR oʻrt QY — uch chulgʻamli transformatorning (avtotransformatorning) tayanch davrdagi oʻrtacha yuklamaga mos aktiv quvvat yoʻqotishi (kW);

— yuklama grafigi shakl koeffitsiyentining kvadrati (n.b);

k k — aktiv va reaktiv yuklama grafiklarining farqini hisobga oluvchi koeffitsiyenti (reaktiv quvvat yuklamasi hisobga olinmagan yoki qayd etib borilmaganda, aktiv va reaktiv quvvat grafiklari ajratilmagan hollarda taxminiy ravishda 0,99 deb qabul qilinadi, n.b);

T — tayanch davrdagi umumiy ishlash vaqti (h).

45. Uch chulgʻamli transformatorlarda (avtotransformatorlarda) tayanch davrdagi oʻrtacha yuklamaga mos aktiv quvvat yoʻqotishlari (∆R oʻrt QY ) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

a) oʻrtacha tok yuklamasi boʻyicha:

b) oʻrtacha quvvat yuklamalari boʻyicha:

v) quvvat koeffitsiyenti boʻyicha:

Bunda:

R oʻrt TR YUK , R oʻrt TR OʻK , R oʻrt TR PK — uch chulgʻamli transformatorning chulgʻamlari boʻyicha oʻrtacha aktiv quvvat yuklamasi (har bir chulgʻam uchun alohida ushbu Metodikaning 43-bandida keltirilgan formula boʻyicha aniqlanadi, MW);

Q oʻrt TR YUK , Q oʻrt TR OʻK , Q oʻrt TR PK — uch chulgʻamli transformatorning chulgʻamlari boʻyicha oʻrtacha reaktiv quvvat yuklamasi (har bir chulgʻam uchun alohida ushbu Metodikaning 43-bandida keltirilgan formula boʻyicha aniqlanadi, MVAr);

I oʻrt TR YUK , I oʻrt TR OʻK , I oʻrt TR PK — uch chulgʻamli transformatorning chulgʻamlari boʻyicha oʻrtacha tok yuklamasi (har bir chulgʻam uchun alohida ushbu Metodikaning 43-bandida keltirilgan formula boʻyicha aniqlanadi, A);

U oʻrt TR YUK U oʻrt TR OʻK , U oʻrt TR PK — uch chulgʻamli transformatorning yuqori, oʻrta va past chulgʻamlari boʻyicha oʻrtacha kuchlanish (kV);

tg φ — reaktiv quvvat koeffitsiyenti (n.b);

R oʻrt TR YUK , R oʻrt TR OʻK , R oʻrt TR PK — uch chulgʻamli transformator chulgʻamlarining aktiv qarshiliklari (Om).

46. Uch chulgʻamli transformator (avtotransformator) past kuchlanish tomonida oʻlchash natijalari mavjud boʻlmasa yoki qayd etib borilmagan boʻlsa, hisoblash tayanch davrdagi yuqori va oʻrta kuchlanishli chulgʻamlar maʼlumotlari asosida amalga oshirilishiga ruxsat etiladi.

47. Tokni chegaralovchi reaktordagi tayanch davr uchun yuklama yoʻqotishlari (∆W YUY TCHR ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

ΔR oʻrt QY TCHR — tokni chegaralovchi reaktorda oʻrtacha yuklamaga mos aktiv quvvat yoʻqotishi (kW);

T — tayanch davrdagi umumiy ishlash vaqti (h);

k k — aktiv va reaktiv yuklama grafiklarining farqini hisobga oluvchi koeffitsiyenti (reaktiv quvvat yuklamasi hisobga olinmagan yoki qayd etib borilmaganda, aktiv va reaktiv quvvat grafiklari ajratilmagan hollarda taxminiy ravishda 0,99 deb qabul qilinadi, n.b);

— yuklama grafigi shakl koeffitsiyentining kvadrati (n.b).

48. Oʻrtacha yuklamada tokni chegaralovchi reaktordagi aktiv quvvat yoʻqotishi (ΔR oʻrt QY TCHR ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

ΔR oʻrt QY TCHR = 3 · ΔR QY TCHR · ( I oʻrt ) 2 , [kW] I nom

Bunda:

ΔR QY TCHR — nominal tokda reaktorning har bir fazasidagi aktiv quvvat yoʻqotishi (kW);

I oʻrt — tayanch davrda tokni chegaralovchi reaktordagi oʻrtacha tok yuklamasi (A);

I nom — tokni chegaralovchi reaktorning nominal tok yuklamasi (A).

5-bob. Elektr tarmoqlari boʻyicha yuklama yoʻqotishlarini umumlashgan tartibda hisoblash metodlari

49. Elektr tarmoqlaridagi yuklama yoʻqotishlarini umumlashgan tartibda hisoblash sxemalar hamda tarmoq yuklamalari toʻgʻrisidagi mavjud axborotlar hajmidan kelib chiqib, quyidagi metodlardan birini qoʻllash orqali amalga oshirilishi mumkin:

a) tezkor hisoblash metodi;

b) hisobiy sutkalar asosida hisoblash metodi;

v) oʻrtacha yuklamalar asosida hisoblash metodi;

g) yoʻqotishlar eng katta boʻlgan soatlar soni asosida hisoblash metodi;

d) tarmoq sxemalari va yuklamalari toʻgʻrisidagi umumlashtirilgan maʼlumotlar asosida yoʻqotishlarni baholash metodi.

Yuqori kuchlanishli elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlarida faqatgina “a” va “b” metodlardan foydalanishga ruxsat etiladi.

“a” — “g” metodlardan foydalangan holda yoʻqotishlarni hisoblashda belgilangan tarmoq sxemasi va elementlaridagi yuklamalar oʻlchovlari yoki elektrotexnikaga oid hisoblashlar yordamida aniqlangan elektr tarmoq elementlarining yuklamalari asos qilib olinadi.

“b” — “g” metodlari boʻyicha yoʻqotishlarni hisoblashda hisob davrining har bir oyi uchun shu oyga mos boʻlgan tarmoq sxemasini hisobga olgan holda alohida hisoblanadi. Tarmoq sxemalarini oʻzgarmas deb olib, yoʻqotishlarni bir necha oylarni oʻz ichiga olgan davr uchun ham hisoblashga yoʻl qoʻyiladi. Tayanch davr uchun elektr energiyasining yoʻqotishlari, tayanch davrga kiruvchi oylardagi (hisoblash oraliqlari) yoʻqotishlar yigʻindisi orqali aniqlanadi.

50. Hisob-kitoblarni amalga oshirishda quvvat koeffitsiyenti toʻgʻrisida maʼlumot mavjud boʻlmagan hollarda uning qiymati shartli ravishda yuqori kuchlanishli tarmoqlar uchun — 0,85, oʻrta va past kuchlanishli tarmoqlar uchun — 0,9 deb qabul qilinadi.

1-§. Tezkor hisoblash metodi

51. Tezkor hisoblash metodida yuklama yoʻqotishlari (∆W YUK ) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

R i — i -tarmoq elementining aktiv qarshiligi (Om);

I ij — i -tarmoq elementining j-vaqt intervalidagi tok yuklamasi (A);

Δt ij — i -tarmoq elementining tok yuklamasi (I ij ) oʻzgarmas deb olingan vaqt intervali;

n — tarmoqdagi elementlar soni;

m — har bir element uchun hisoblangan vaqt intervali (h).

52. Tarmoq elementlarining tok yuklamasi dispetcherlik qaydnomalari, teleoʻlchovlar boʻyicha tezkor oʻlchov komplekslari va elektr energiyasini hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimi maʼlumotlari asosida aniqlanadi.

2-§. Hisobiy sutkalar asosida hisoblash metodi

53. Hisobiy sutkalar asosida hisoblash metodida yuklama yoʻqotishlari (∆W YUK ) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

— minimal yuklama davrining har bir i -oyidagi yuklama yoʻqotishlari (kW∙h);

— maksimal yuklama davrining har bir j -oyidagi yuklama yoʻqotishlari (kW∙h);

n va m — shartli ravishda yil davomidagi minimal va maksimal yuklama davrlari ( n + m = 12 boʻlishi kerak).

54. Oylarni shartli ravishda minimal va maksimal yuklama davrlariga tegishliligi oylik tarmoqdan uzatilgan elektr energiyasining yillik tarmoqdan uzatilgan elektr energiyasining oʻrtacha arifmetik qiymatiga nisbatan taqqoslash orqali aniqlanadi.

55. Har bir oydagi yuklama yoʻqotishlari ( , ) quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

— minimal yuklama davridagi bazaviy sutkada (har soatlik intervallar boʻyicha hisoblangan) yuklama yoʻqotishlari (kW∙h);

— maksimal yuklama davridagi bazaviy sutkada (har soatlik intervallar boʻyicha hisoblangan)yuklama yoʻqotishlari (kW∙h);

W i va W j — i — yoki j — oyda tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi (kW∙h);

W min va W max — tegishliligi boʻyicha maksimal va minimal yuklama davrlaridagi bazaviy oyda tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi hajmi (kW∙h);

— sutkalik yuklama (tarmoqqa uzatiladigan elektr energiyasi) grafigi shakli koeffitsiyentining kvadrati (n.b);

k l — havo elektr uzatish tarmogʻi armaturasi taʼsiridagi yoʻqotishni hisobga oluvchi koeffitsiyent (110 kV va undan yuqori kuchlanishli tarmoqlar uchun 1,02 ga va undan past kuchlanishli tarmoqlar uchun 1,0 ga teng deb olinadi, n.b);

K ekv i va K ekv j — oydagi kunlarning ekvivalent soni.

56. Bazaviy sutkalik yuklama yoʻqotishlari hisoblanayotgan sutkalardagi har bir soatlik interval uchun hisoblangan quvvat yoʻqotishlarining yigʻindisi orqali aniqlanadi (har bir intervalning maksimal davomiyligi — bir soat).

57. Tarmoqqa uzatiladigan elektr energiyasi grafigi shakli koeffitsiyentining kvadrati ( k 2 sh ) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

W i — oyning i -kunidagi tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi (kW·h);

W oʻrt.sut — hisoblanayotgan oyda tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi (kW·h);

K o — oydagi kunlar soni.

58. Oyning har bir sutkasida tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi toʻgʻrisidagi maʼlumot mavjud boʻlmaganda, tarmoqqa uzatiladigan elektr energiyasi grafigi shakli koeffitsiyentining kvadrati ( k 2 sh ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

K ish , K d.o — oydagi ishlanadigan va ishlanmaydigan (dam olish) kunlar soni (K o = K ish + K d.o );

k w — ishlanmaydigan va oʻrtacha ish kunlaridagi oʻrtacha isteʼmol qilingan elektr energiyasi qiymatlarining nisbati k w = W d.o /W ish (n.b).

59. Ekvivalent kunlar soni quyidagi formula orqali aniqlanadi:

K ekv i = K ish + k w · K d.o , [n.b]

3-§. Oʻrtacha yuklamalar asosida hisoblash metodi

60. Oʻrtacha yuklamalar asosida hisoblash metodida yuklama yoʻqotishlari (∆W YUK ) quyidagi formula orqali hisoblanadi:

Bunda:

ΔR oʻrt — tarmoqdagi oʻrtacha yuklamaga mos oʻrtacha aktiv quvvat yoʻqotishi (kW);

— hisoblash oraligʻida tarmoqning umumiy yuklama grafigi shakli koeffitsiyentining kvadrati (n.b);

k k — tarmoqning turli qismlaridagi (shoxobchalaridagi) aktiv va reaktiv yuklama grafiklarining farqini hisobga oluvchi koeffitsiyenti (reaktiv quvvat yuklamasi hisobga olinmagan yoki qayd etib borilmaganda, aktiv va reaktiv quvvat grafiklari ajratilmaganda taxminiy ravishda 0,99 deb qabul qilinadi, n.b);

T i — i — hisoblash intervalining davomiyligi (h).

61. Tarmoqning yuklama grafigi pogʻonali koʻrinishda berilgan boʻlsa, hisoblash oraligʻida tarmoqning umumiy yuklama grafigi shakli koeffitsiyentining kvadrati ( ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

R i — davomiyligi Δt i boʻlgan grafikning i -pogʻonasidagi yuklama (kW);

Δt i — pogʻonalarning davomiyligi (h);

R oʻrt — hisoblash intervalidagi tarmoqning oʻrtacha yuklamasi (kW);

T — umumiy ishlash vaqti (h);

n — hisob davri oraligʻidagi grafik pogʻonalarining soni;

P oʻrt — hisoblash intervalidagi tarmoqning oʻrtacha yuklamasi (kW).

6 — 10 kV kuchlanishli tarmoqlar va 35 kV kuchlanishli radial tarmoqlar uchun yuqoridagi formulada P i va P oʻrt qiymatlarning oʻrniga boshlangʻich uchastkaning I i va I oʻrt toklari qiymatlaridan foydalanish mumkin, bunda k k = 1,02 ga teng deb olinadi.

62. Hisoblash oraligʻi uchun yuklama grafigi shakli koeffitsiyentining kvadrati ( ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

— hisoblangan nazorat oʻlchovlari kunining sutkalik grafigi shakli koeffitsiyentining kvadrati (n.b);

— meʼyoriy yuklama grafigi shakli koeffitsiyentining kvadrati (n.b);

— oylik tarmoqqa uzatiladigan elektr energiyasi grafigi (miqdorlarining soni, hisoblash oraligʻidagi oylar soniga teng boʻlgan grafik) shakli koeffitsiyentining kvadrati (n.b).

63. Tarmoqqa uzatiladigan elektr energiyasi oylik grafigi shakli koeffitsiyenti ( ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

W Oi — hisoblash oraligʻining i -oyida tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi (kW·h);

W oʻrt.oy — hisoblash oraligʻida tarmoqqa uzatilgan oʻrtacha oylik elektr energiyasi (kW·h);

N j — hisoblash oraligʻidagi oylar soni.

Hisob-kitob bir oy uchun amalga oshirilsa, deb olinadi.

64. Yuklama grafigi mavjud boʻlmaganda yuklama grafigi shakli koeffitsiyentining kvadrati ( ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

65. Tarmoqning umumiy yuklamasi grafigini toʻldirish koeffitsiyenti (k t ) quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:

Bunda:

W b — tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi (kW·h);

P oʻrt — tarmoq qismining oʻrtacha yuklamasi (kW);

P max — oʻlchovlar natijasida aniqlangan amaldagi maksimal quvvat(kW);

T max — tarmoqning eng katta yuklamada ishlagan vaqti (h).

66. Tarmoq qismi yoki shoxobchasi uchun oʻrtacha yuklama (P oʻrt ) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

P oʻrt i = W i , [kW] T

Bunda:

W i — T vaqt ichida i -tugunda (yoki tarmoq shoxobchasida) isteʼmol qilingan (ishlab chiqarilgan) elektr energiyasi (kW·h);

T — hisoblash davri (h).

4-§. Quvvat yoʻqotishlari eng katta boʻlgan soatlari soni asosida hisoblash metodi

67. Quvvat yoʻqotishlari eng katta boʻlgan soatlari soni asosida hisoblash metodida yoʻqotishlar (∆W YUK ) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

∆ W YUK i = k l · k k · Δ P max · T i · τ n , [kW·h]

Bunda:

ΔP max — tarmoqdagi maksimal yuklama rejimidagi quvvat yoʻqotishi (kW);

T i — hisoblash davomiyligi (h);

τ n — tarmoqning umumiy yuklama grafigi boʻyicha aniqlangan, hisoblash intervalida quvvat yoʻqotishlari eng katta boʻlgan soatlarning nisbiy qiymati (n.b);

k l — havo elektr uzatish tarmogʻi armaturasi taʼsiridagi yoʻqotishni hisobga oluvchi koeffitsiyent (110 kV va undan yuqori kuchlanishli tarmoqlar uchun 1,02 ga va undan past kuchlanishli tarmoqlar uchun 1,0 ga teng deb olinadi, n.b);

k k — aktiv va reaktiv yuklama grafiklarining farqini hisobga oluvchi koeffitsiyenti (reaktiv quvvat yuklamasi hisobga olinmagan yoki qayd etib borilmaganda, aktiv va reaktiv quvvat grafiklari ajratilmagan hollarda taxminiy ravishda 0,99 deb qabul qilinadi, n.b.).

68. Quvvat yoʻqotishlari eng katta boʻlgan soatlarning nisbiy soni quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

R i — hisoblash intervalining i -pogʻonasidagi aktiv quvvat (kW);

R max — hisoblash intervalidagi eng katta quvvat (kW);

Δt i — i -intervalning davomiyligi (h);

n — hisoblash intervallari soni (n.b.);

T j — hisoblash davomiyligi (h).

6 — 10 kV kuchlanishli tarmoqlar va 35 kV kuchlanishli radial tarmoqlar uchun yuqoridagi formulada P i va P oʻrt qiymatlarning oʻrniga boshlangʻich uchastkaning I i va I oʻrt toklari qiymatlaridan foydalanish mumkin, bunda k k = 1,02 ga teng deb olinadi.

69. Hisoblash davridagi yuklama grafiklari toʻliq boʻlmasa, quvvat yoʻqotishlari eng katta boʻlgan soatlarning nisbiy qiymatini (τ n ) quyidagi formula boʻyicha aniqlash mumkin:

τ n = τ s · τ m · τ N ,

Bunda:

τ s — quvvat yoʻqotishlari eng katta boʻlgan soatlarning nisbiy soni (nazorat sutkasining grafigi uchun ushbu Metodikaning 68-bandida keltirilgan formula boʻyicha aniqlanadi, n.b.);

τ m — oy kunlarini xarakterlovchi koeffitsiyent (n.b.);

τ N — oy kunlari grafigi turliligini hisobga oluvchi koeffitsiyent (n.b.).

70. Oy kunlarini xarakterlovchi koeffitsiyent (τ m ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

K ish — oydagi ish kunlari soni;

K d.o — oydagi dam olish kunlari soni;

K o — oydagi kunlar soni;

k w — dam olish va ish kunlaridagi elektr energiyasi isteʼmoli nisbati (n.b.).

71. Oy kunlarini xarakterlovchi va oy kunlarida grafikning turliligini hisobga oluvchi koeffitsiyent (τ N ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

W o i — i -oyda tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasi (kW·h);

W h.o — hisobot oyida tarmoqqa berilgan elektr energiyasi (kW·h);

N j — hisoblangan oylar soni.

72. Agar yuklama grafigi umuman mavjud boʻlmasa, quvvat yoʻqotishlari eng katta boʻlgan soatlarning nisbiy qiymati (τ n ) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda: k t — grafikni toʻldirish koeffitsiyenti.

5-§. Tarmoq sxemalari va yuklamalari toʻgʻrisidagi umumlashtirilgan maʼlumot boʻyicha yoʻqotishlarni baholash metodi

73. Tarmoq sxemalari va yuklamalari toʻgʻrisidagi umumlashtirilgan maʼlumot boʻyicha yoʻqotishlarni baholash metodi asosida yoʻqotishlarni baholash kuchlanishi 6,10 va 0,4 kV boʻlgan elektr tarmoqlarida qoʻllanadi. Bunda:

6,10 va 0,4 kV kuchlanishli elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlari majmuasida yoʻqotishlarni regressiya modellaridan foydalanib hisoblash;

0,4 kV kuchlanishli elektr tarmoqlarida texnologik yoʻqotishlarni tarmoq sxemalari va yuklamalari toʻgʻrisidagi umumlashtirilgan maʼlumotga bogʻliqligi asosida baholash;

0,4 kV kuchlanishli elektr tarmoqlarida elektr energiyasining yoʻqotishini kuchlanishning pasayishiga bogʻliq ravishda hisoblash;

0,4 kV kuchlanishli elektr tarmoqlarida elektr tarmogʻi sxemalari va ishlash rejim parametrlaridan foydalanib, quvvat va energiya yoʻqotishlarini alohida elementlar boʻyicha hisoblash.

74. Kuchlanishi 6,10 va 0,4 kV boʻlgan elektr tarmoqlari, shuningdek, 6 va 10 kV kuchlanishli transformatorlar uchun hamda 0,4 kV kuchlanishli “shahar” va “qishloq” turidagi elektr tarmoqlari majmuasi uchun elektr energiyasining yoʻqotishlari regressiya modellari asosida alohida hisoblanadi.

6-§. 10 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlarni baholash

75. 10 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlarni (∆W) tarmoqlarning umumiy uzunligi va umumiy qarshiligi boʻyicha hisoblash quyidagi formulaga asosan hisoblanadi:

Bunda:

B 0 — regressiya koeffitsiyenti;

W akt — aktiv elektr energiyasi (kW·h);

N sut — hisoblash davridagi kunlar soni (n.b.);

N tr — mazkur tarmoqlar majmuasidan elektr energiyasi olayotgan transformatorlar soni (n.b.);

N fid — tarmoqlar majmuasidagi fiderlar soni (n.b.);

L 0 — tarmoqlar umumiy uzunligi (km);

R um — tarmoqning umumiy qarshiligi (Om);

sosφ — tarmoqlar majmuasi uchun oʻrtacha quvvat koeffitsiyenti.

76. 10 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlarni tarmoqlarning umumiy uzunligi va umumiy qarshiligi boʻyicha hisoblashda tarmoqning umumiy qarshiligi (R um ) quyidagilardan biri orqali aniqlanadi:

Bunda:

N v — tarmoqlar majmuasiga kiruvchi barcha fiderlar shoxobchalarining soni;

R i — i — shoxobchaning qarshiligi (Om);

L 0 — tarmoqlar umumiy uzunligi (km);

R sol — sim yoki kabelning solishtirma aktiv qarshiligi (Om/km).

10 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlarni tarmoqlarning umumiy uzunligi va umumiy qarshiligi boʻyicha hisoblashda modelning empirik koeffitsiyenti (V 0 ) hisoblanayotgan fiderlar soniga (N fid ) bogʻliq holda quyidagi 10-jadvalda keltirilgan.

10-jadval N fid 10 — 50 50 — 500 500 — 1000 V 0 0,0004400 0,0005739 0,0006738

77. Tarmoqning ekvivalent qarshiligi asosida 10 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlar (∆W) quyidagi formula orqali hisoblanadi:

Bunda:

B 0 — regressiya koeffitsiyenti;

W akt — aktiv elektr energiyasi (kW·h);

N sut — hisoblash davridagi kunlar soni (n.b.);

N fid — tarmoqlar majmuasidagi fiderlar soni (n.b.);

N tr — mazkur tarmoqlar majmuasidan elektr energiyasi olayotgan transformatorlar soni (n.b.);

L 0 — tarmoqlar umumiy uzunligi (km);

R um — tarmoqning umumiy qarshiligi (Om);

sosφ — tarmoqlar majmuasi uchun oʻrtacha quvvat koeffitsiyenti;

R EKV — ekvivalent qarshilik (Om).

78. 10 kV kuchlanishli tarmoqlarning ekvivalent qarshiligi (R EKV ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

r i — i -shoxobchaning solishtirma qarshiligi (Om);

S mi — i -shoxobchaning umumiy yuklamasi (kW);

S oʻrn — umumiy (barcha shoxobchalar boʻyicha) yuklama (kW);

N E — tarmoq shoxobchalarining soni (n.b.).

Tarmoqning ekvivalent qarshiligi asosida 10 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlarni hisoblash uchun modelning empirik koeffitsiyenti (V 0 ) hisoblanayotgan fiderlar soniga (N fid ) bogʻliq holda quyidagi 11-jadvalda keltirilgan.

11-jadval N fid 10 — 50 50 — 500 500 — 1000 V 0 0,000995 0,000965 0,000935

79. 10 kV kuchlanishli transformatorlarda yoʻqotishlar (∆W) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

B 0 — regressiya koeffitsiyenti;

W akt — transformatorlar majmuasiga berilgan aktiv elektr energiyasi (kW·h);

N sut — hisoblash davridagi kunlar soni (n.b.);

S oʻrn — majmuadagi 10/0,4 kV kuchlanishli transformatorlarning umumiy oʻrnatilgan quvvati (kVA);

N tr — majmuadagi 10/0,4 kV kuchlanishli transformatorlar soni (n.b.);

sosφ — tarmoqlar majmuasi uchun oʻrtacha quvvat koeffitsiyenti.

10 kV kuchlanishli transformatorlarda yoʻqotishlarni hisoblash uchun modelning empirik koeffitsiyenti (V 0 ) hisoblanayotgan fiderlar soniga (N fid ) bogʻliq holda quyidagi 12-jadvalda keltirilgan.

12-jadval N fid 10 — 50 50 — 500 500 — 1000 V 0 4,597 5,361 5,361

80. 10 kV kuchlanishli transformatorlar majmuasining salt yurish yoʻqotishlari (∆W SYU ) quyidagi formula orqali hisoblanadi:

Bunda:

B 0 — regressiya koeffitsiyenti;

S oʻrn — majmuadagi 10/0,4 kV kuchlanishli transformatorlarning umumiy oʻrnatilgan quvvati (kVA);

N sut — hisoblash davridagi kunlar soni (n.b.);

N tr — majmuadagi 10/0,4 kV kuchlanishli transformatorlar soni (n.b.).

Transformatorlar majmuasining salt yurish yoʻqotishlarini hisoblashda modelning empirik koeffitsiyenti (V 0 ) hisoblanayotgan fiderlar soniga (N fid ) bogʻliq holda quyidagi 13-jadvalda keltirilgan.

13-jadval N fid 10 — 50 50 — 500 V O 0,000472 0,000458

7-§. 6 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlarni baholash

81. 6 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlar (∆W) tarmoqlarning umumiy uzunligi va umumiy qarshiligi boʻyicha quyidagi regressiya formulasi asosida aniqlanadi:

Bunda:

B o — modelning empirik koeffitsiyenti (n.b.);

W akt — tarmoqqa uzatilgan aktiv elektr energiyasi (kW·h);

N sut — hisoblash davridagi kunlar soni (n.b.);

N tr — mazkur tarmoqlar majmuasidan elektr energiyasi olayotgan transformatorlar soni (n.b.);

N fid — tarmoqlar majmuasidagi fiderlar soni (n.b.);

L 0 — tarmoqlar umumiy uzunligi (km);

R um — tarmoqning umumiy qarshiligi (Om);

sosφ — tarmoqlar majmuasi uchun oʻrtacha quvvat koeffitsiyenti.

Modelning empirik koeffitsiyenti (V 0 ) hisoblanayotgan fiderlar soniga (N fid ) bogʻliq holda quyidagi 14-jadvalda keltirilgan.

14-jadval N fid 10 — 50 50 — 500 V O 0,0006973 0,0007335

82. 6 kV kuchlanishli transformatorlarda yoʻqotishlar (∆W) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

B 0 — regressiya koeffitsiyenti;

W akt — transformatorlar majmuasiga berilgan aktiv elektr energiyasi (kW·h);

N sut — hisoblash davridagi kunlar soni (n.b.);

S oʻrn — majmuadagi 6/0,4 kV kuchlanishli transformatorlarning umumiy oʻrnatilgan quvvati (kVA);

N tr — majmuadagi 6/0,4 kV kuchlanishli transformatorlar soni (n.b.);

sosφ — tarmoqlar majmuasi uchun oʻrtacha quvvat koeffitsiyenti.

Modelning empirik koeffitsiyenti (V 0 ) hisoblanayotgan fiderlar soniga (N fid ) bogʻliq holda quyidagi 15-jadvalda keltirilgan.

15-jadval N fid 10 — 50 500 — 5000 V 0 2,8685 2,5146

83. 6 kV kuchlanishli transformatorlar majmuasining salt yurish yoʻqotishlari (∆W SYU ) quyidagi formula orqali hisoblanadi:

Bunda:

B 0 — regressiya koeffitsiyenti;

S oʻrn — majmuadagi 6/0,4 kV kuchlanishli transformatorlarning umumiy oʻrnatilgan quvvati (kVA);

N sut — hisoblash davridagi kunlar soni (n.b.);

N tr — majmuadagi 10/0,4 kV kuchlanishli transformatorlar soni (n.b.).

Modelning empirik koeffitsiyenti (V 0 ) hisoblanayotgan fiderlar soniga (N fid ) bogʻliq holda quyidagi 16-jadvalda keltirilgan.

16-jadval N fid 10 — 50 50 — 500 V O 0,0005532 0,0004586

8-§. 0,4 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlarni baholash

84. 0,4 kV kuchlanishli “qishloq” turidagi tarmoqlar majmuasi boʻyicha yoʻqotishlar (∆W) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

B o — modelning empirik koeffitsiyenti (n.b.);

W akt — tarmoqqa uzatilgan aktiv elektr energiyasi (kW·h);

N sut — hisoblash davridagi kunlar soni (n.b.);

N fid — tarmoqlar majmuasidagi fiderlar soni (n.b.);

N n — tarmoqlar majmuasidagi isteʼmolchilar soni (n.b.);

R um — tarmoqning umumiy qarshiligi (Om);

R otp — tarmoqlar majmuasidagi shoxobchalar (tayanchdan uyning kirishigacha boʻlgan qismi) qarshiliklarining yigʻindisi (Om);

N 3f — tarmoqlar majmuasidagi uch fazali isteʼmolchilar soni;

sosφ — tarmoqlar majmuasi uchun oʻrtacha quvvat koeffitsiyenti.

Modelning empirik koeffitsiyenti (V 0 ) hisoblanayotgan fiderlar soniga (N fid ) bogʻliq holda quyidagi 17-jadvalda keltirilgan.

17-jadval N fid 100 — 250 250 — 800 800 — 2000 2000 — 5000 >5000 V 0 0,14055 0,12025 0,10448 0,091625 0,081014

85. 0,4 kV kuchlanishli “shahar” turidagi tarmoqlar majmuasi uchun yoʻqotishlar (∆W) quyidagi formula orqali hisoblanadi:

Modelning empirik koeffitsiyenti (V 0 ) hisoblanayotgan fiderlar soniga (N fid ) bogʻliq holda quyidagi 18-jadvalda keltirilgan.

18-jadval N fid 100 — 200 200 — 500 500 — 1000 1000 — 2000 2000 — 5000 >5000 V 0 0,75107 0,9054 1,096 1,2848 1,5622 1,8616

86. Uylar orasidagi tarmoqlarining umumiy qarshiligi (R um.uo ) quyidagi formulalardan biri orqali hisoblanadi:

Bunda:

R i — i — shoxobchaning qarshiligi (Om);

R sol — sim yoki kabelning solishtirma aktiv qarshiligi (Om/km);

N Sh — tarmoqlar majmuasi barcha fiderlarining uylar oraligʻidagi tarmoqlarining shoxobchalari soni (n.b.);

R i — i — shoxobchaning qarshiligi (Om);

L um.uo — barcha fiderlarning uylar oraligʻidagi tarmoqlarining umumiy uzunligi (km).

9-§. Elektr energiyasi yoʻqotishlarini tarmoq sxemalari va yuklamalari toʻgʻrisidagi umumlashtirilgan maʼlumotlarga bogʻliqligi asosida baholash metodi

87. Elektr energiyasi yoʻqotishlarini tarmoq sxemalari va yuklamalari toʻgʻrisidagi umumlashtirilgan maʼlumotlarga bogʻliqligi asosida baholash metodida yoʻqotishlar (∆W) quyidagi formula orqali hisoblanadi:

Bunda:

W 0,4 — 0,4 kV kuchlanishli tarmoqlarga berilgan elektr energiyasi (kW·h);

F b.oʻrt — bosh uchastkalarning oʻrtacha koʻndalang kesimi (mm²);

D — hisoblash amalga oshiriladigan kunlar (n.b.);

L ekv — tarmoqlarning umumiy ekvivalent uzunligi (km);

tg φ — oʻrtacha reaktiv quvvat koeffitsiyenti;

k 0,4 — tarmoq uzunligi boʻyicha yuklamaning taqsimlanishi xarakteri va fazalardagi yuklamalarning bir xil emasligini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

d n — 0,4 kV li tarmoqqa berilgan umumiy elektr energiyasi miqdoriga nisbatan, transformator punktidan 1-2 tayanchlar oraligʻiga teng masofada isteʼmol qilinayotgan elektr energiyasining ulushi.

88. Tarmoq sxemalari va yuklamalari toʻgʻrisidagi umumlashtirilgan maʼlumotlar boʻyicha elektr energiyasining yoʻqotishlarini baholash metodi umumiy soni 100 ta va undan ortiq, kuchlanishi 6 — 10/0,4 kV boʻlgan transformator punktidan tarqalgan tarmoqlar jamlanmasidagi elektr energiyasining yoʻqotishlarini hisoblash uchun qoʻllanishi mumkin.

89. Kichikroq hajmdagi, yaʼni umumiy soni 100 tadan kam, kuchlanishi 6 — 10/0,4 kV boʻlgan transformator punktidan tarqalgan tarmoqlar uchun quyidagi usullar qoʻllanadi:

a) Tarmoq sxemasi va uning ish rejimi parametrlaridan foydalangan holda quvvat va elektr energiyasi yoʻqotishlarini elementlar boʻyicha hisoblash metodi;

b) 0,4 kV kuchlanishli tarmoqlardagi yoʻqotishlarni kuchlanishning pasayishi miqdoriga bogʻliq holda hisoblash metodi.

90. 0,4 kV kuchlanishli N ta tarmoqlar majmuasining umumiy ekvivalent uzunligi (L ekv ) quyidagi formula orqali aniqlanadi:

L ekv = L m + 0,44 L 2-3 + 0,22 L 1 , [km]

Bunda:

L m — 0,4 kV kuchlanishli N ta tarmoq magistrallari uzunligining yigʻindisi (km);

L 2-3 — 0,4 kV kuchlanishli N ta tarmoqning ikki va uch fazali shoxobchalari uzunligining yigʻindisi (km);

L 1 — 0,4 kV kuchlanishli N ta tarmoqning bir fazali shoxobchalari uzunligining yigʻindisi (km).

91. Kuchlanishi 0,4 kV boʻlgan bitta tarmoq magistralini aniqlashda 6 — 10/0,4 kV transformator punktidan uch fazali yoki ikki fazali tarmoqlargacha ulangan eng uzoqdagi isteʼmolchigacha boʻlgan masofa hisobga olinadi.

92. Tarmoqning mansublik chegarasi tayanchda yoki koʻp xonadonli uylarga kirish qismida boʻlsa, tarmoqlar uzunligi ekvivalentning yigʻindisini aniqlashda shoxobchaning uzunligiga koʻp xonadonli uy-joylarning umumiy foydalanishidagi elektr tarmoqlari (shuningdek, uy-joy ichidagi elektr tarmoqlari), uy-joylardagi shoxobchalar uzunliklari kiritilmaydi.

93. Magistral yoki shoxobchalarda aluminiy, poʻlat va misli simlar mavjud boʻlganda ushbu Metodikaning 90-bandida keltirilgan formulaga qoʻyiladigan tarmoqlar uzunliklari (L) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

L = L a + 4 · L p + 0,6 · L mis , [km]

Bunda: L a , L p , L mis — aluminiy, poʻlat va misli simlarning mos uzunliklari (km).

94. Tarmoq uzunligi boʻyicha yuklamaning taqsimlanishi xarakteri va fazalardagi yuklamalarning bir xil emasligini hisobga oluvchi koeffitsiyent (k 0,4 ) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

d p — 0,4 kV kuchlanishli tarmoqqa berilgan umumiy elektr energiyasiga nisbatan aholiga yetkazib berilgan elektr energiyasining ulushi (n.b.);

k u — 400/230 V boʻlgan tarmoq uchun 1 ga teng va 220/127 V boʻlgan tarmoq uchun 3 ga teng deb olinadigan koeffitsiyent.

95. Bosh uchastkalarning oʻrtacha koʻndalang kesimi (F b oʻrt ) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

F ri — i — tarmoqning boshlangʻich uchastkasi kesimining yuzasi (mm 2 );

L ri — i — tarmoq boshlangʻich uchastkasining uzunligi (km).

96. Grafikni toʻldirish koeffitsiyenti va (yoki) reaktiv quvvat koeffitsiyenti toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda k t = 0,5 va tg φ = 0,6 deb olinadi.

97. 0,4 kV kuchlanishli tarmoqlarga berilgan va (yoki) beriladigan elektr energiyasini hisobga olish tizimi mavjud boʻlmaganda yoki qayd etilmaganda uning qiymati 6 — 10 kV li tarmoqlarga berilgan elektr energiyasi hajmidan 6 — 10 kV uskunalardagi yoʻqotishlarni, 6 — 10/0,4 kV li transformator punktlariga berilgan elektr energiyasini transformator punktining shinalariga ulangan isteʼmolchilarga berilgan elektr energiyasi hamda isteʼmolchilar balansidagi 0,4 kV li tarmoqlarga berilgan elektr energiyasini ayirib tashlagan holda aniqlanadi.

98. 0,4 kV kuchlanishli tarmoqlarda yoʻqotishlarni kuchlanishning pasayishi qiymatiga bogʻliqligi holda hisoblash metodini qoʻllash uchun maksimal yuklama rejimida transformator punkti shinalaridagi va magistral tarmoqning uzoq nuqtasidagi faza kuchlanishlari oʻlchanadi.

Oʻlchash maʼlumotlari boʻyicha kuchlanish yoʻqolishlari (ΔU) 6 — 10/0,4 kV transformator punktining 0,4 kV kuchlanishli shinalaridagi faza kuchlanishining oʻrtacha qiymatiga nisbatan mutlaq (absolyut) va nisbiy (foizdagi) qiymatlari aniqlanadi.

99. Kuchlanishning pasayishi miqdoriga bogʻliq holda 0,4 kV kuchlanishli tarmoqdagi yoʻqotishlarining nisbiy qiymati (ΔW) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi (tarmoqqa berilgan elektr energiyasining qiymatiga nisbatan foizda):

Δ W % = 0,7 · K nt · ΔU · τ , [%] T max

Bunda:

ΔU — maksimal yuklama davrida tarmoqdagi kuchlanish pasayishi, yaʼni transformator punkti shinalaridan eng uzoq elektr qabul qilgichgacha kuchlanishning yoʻqotilishi (%);

K nt — yuklamaning fazalar boʻyicha notekis taqsimlanishini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

τ — quvvat yoʻqotishlari eng katta boʻlgan soatlarning umumiy davomiyligi (h);

T max — tayanch yoki hisob davridagi maksimal yuklama davomiyligi (h).

100. Agar transformator punktining shinalarida oʻlchangan faza kuchlanishining darajalari har xil boʻlsa, maksimal yuklama davrida tarmoqdagi kuchlanish pasayishini (ΔU) aniqlashda transformator punktining shinalaridagi uchta oʻlchangan kuchlanishning oʻrtacha arifmetik qiymati qabul qilinadi. Agar yuklamaning maksimal qiymatida magistral tarmoqning eng uzoq nuqtasidagi uch fazalik kirishida faza kuchlanishi oʻlchangan boʻlsa, hisoblash uchun uchta oʻlchangan qiymatlardan eng kichigi qabul qilinadi.

101. Yuklamaning fazalar boʻyicha notekis taqsimlanishini hisobga oluvchi koeffitsiyent (K nt ) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

I a , I v , I s — fazalarning oʻlchangan tok yuklamalari (A);

R n /R f — nol va faza simlari qarshiliklarining nisbati (n.b.).

102. Fazalarning tok yuklamalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda:

R n /R f = 1 boʻlgan tarmoqlar uchun K nt = 1,13;

R n /R f = 2 boʻlgan tarmoqlar uchun K nt = 1,2 deb qabul qilinadi.

103. Quvvat yoʻqotishlari eng katta boʻlgan soatlarning umumiy davomiyligining maksimal yuklama davomiyligiga nisbati (τ/T maks ) 19-jadvalg a muvofiq qoʻllanadi:

19-jadval T max , (h) 2000 yo3000 4000 5000 6000 τ/T max 0,46 0,52 0,6 0,72 0,77

104. 0,4 kV kuchlanishli N ta tarmoqlaridagi elektr energiyasining nisbiy yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

— i — tarmoqdagi elektr energiyasining nisbiy yoʻqotishlari (%);

I i — i — tarmoqning bosh uchastkasidagi maksimal yuklama (A).

105. 0,4 kV kuchlanishli elektr tarmoqlarida elektr energiyasi yoʻqotishlarini aniq hisoblash uchun boshlangʻich axborotlar yetarli darajada mavjud boʻlganda, 0,4 kV kuchlanishli alohida tarmoqlarda elektr energiyasi yoʻqotishlarini hisoblashda quvvat va elektr energiyasi yoʻqotishlarini elektr tarmogʻi sxemasi va rejimi parametrlaridan foydalanib, uning elementlari boʻyicha hisoblash metodini qoʻllash tavsiya etiladi.

106. 0,4 kV kuchlanishli tarmoqlarda elektr energiyasi yoʻqotishlarini kuchlanishning pasayishiga bogʻliq holda hamda quvvat va elektr energiyasining yoʻqotishlari elementlari boʻyicha hisoblashni elektr tarmogʻi sxemasi va rejimi parametrlaridan foydalanib, ixtiyoriy tanlab olingan 0,4 kV taqsimlash tarmoqlari boʻyicha amalga oshirishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda kuchlanishi 0,4 kV boʻlgan tarmoqlarning umumiy soni 100 tadan ortiq 6 — 10/0,4 kV transformator punktlarining kamida 20 foizidan taʼminlanayotgan boʻlishi lozim.

6-bob. Elektr stansiyalarining elektr tarmoqlari xoʻjaligi obyektlarida amaldagi yuklanish grafiklari va yuklama koeffitsiyenti boʻyicha texnik yoʻqotishlarni hisoblash metodlari

107. Uch fazali ikki chulgʻamli transformatorlarining (avtotransformatorlarining) amaldagi yuklanish grafigi mavjud boʻlsa, ulardagi elektr energiyasi yoʻqotishlari (DW tr ) quyidagi formulalar boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

∆ R S.Yu — transformatorning salt ishlash rejimida quvvat yoʻqotishlari transformator pasporti yoki ushbu turdagi transformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

∆ R Q.T — transformatorning qisqa tutashuvdagi quvvat yoʻqotishi transformator pasporti yoki ushbu turdagi transformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

S max — transformatorning maksimal yuklamasi transformatorning amaldagi yuklanish grafigi boʻyicha qabul qilinadi (kV·A);

S nom — transformatorning nominal quvvati transformator pasporti yoki ushbu turdagi transformatorlar uchun bildirgich boʻyicha qabul qilinadi (kV·A);

t — hisobot davrida transformatorning ishlagan vaqti (h);

τ — hisobot davrida ishlatilgan maksimal yuklama davomiyligi boʻyicha aniqlanadigan transformatordagi eng katta yoʻqotishlar vaqti (h).

108. Bir fazali ikki chulgʻamli transformatorlarning uch fazali guruhi uchun amaldagi yuklanish grafigi asosida elektr energiyasi yoʻqotishlari (DW tr ) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

∆R SYU — salt yurish rejimida bir fazali transformatorda quvvat yoʻqotishlari transformator pasporti yoki ushbu turdagi transformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

∆R Q.T — qisqa tutashuv rejimida bir fazali transformatorda quvvat yoʻqotishlari transformator pasporti yoki ushbu turdagi transformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

S max — transformatorning maksimal yuklamasi transformatorning amaldagi yuklanish grafigi boʻyicha qabul qilinadi (kV·A);

S nom — transformatorning nominal quvvati transformator pasporti yoki ushbu turdagi transformatorlar uchun bildirgich boʻyicha qabul qilinadi (kV·A);

t — hisobot davrida transformatorning ishlagan vaqti (h);

τ — hisobot davrida ishlatilgan maksimal yuklama davomiyligi boʻyicha aniqlanadigan transformatorda elektr energiyasining eng katta yoʻqotishlar vaqti (h).

109. Past kuchlanishli chulgʻami ikki tarmoqqa boʻlingan uch fazali ikki chulgʻamli transformatorlar uchun amaldagi yuklanish grafigi asosida elektr energiyasi yoʻqotishlari (DW tr ) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

∆R q.t.YUK — transformatorning yuqori kuchlanishli chulgʻamidagi qisqa tutashuv rejimida quvvat isrofi, transformator pasporti yoki ushbu turdagi transformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

∆R q.t PK1 , ∆R q.tPK2 — past kuchlanish chulgʻamining 1- va 2-tarmogʻida qisqa tutashuv rejimidagi quvvat isrofi (kW);

∆R q.tPK1 , ∆R q.tPK2 = 0,5 · DR q.t YUK-PK — shu quvvatdagi ikki chulgʻamli past kuchlanishli chulgʻami boʻlinmagan transformatorda qisqa tutashuv rejimida quvvat yoʻqotishlari (kW);

S nomPK1 , S nomPK2 — transformatorning past kuchlanish chulgʻamining 1- va 2-tarmoqlari nominal quvvati (kV·A);

S nomPK1 = S nomPK2 = 0,5 S nom — past kuchlanishli chulgʻami boʻlinmagan shu quvvatdagi ikki chulgʻamli transformator nominal quvvati (kV·A);

S nomPK1 , S nomPK2 — transformatorning maksimal yuklamasi (kV·A);

S maxPK1 =S maxPK2 =0,5∙S maxYUK — transformatorning amaliy yuklanish jadvali boʻyicha qabul qilinadi (kV·A).

110. Uch fazali uch chulgʻamli transformator va avtotransformatorlar uchun amaldagi yuklanish grafigi asosida elektr energiyasi yoʻqotishlari (∆W tr ) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda: S nomYUK = S nomOʻK = S nomPK = S nom — transformatorning tegishli chulgʻamlaridagi nominal quvvati (kV·A).

Agar har bir chulgʻamning quvvati S nom ning 100 foiziga teng boʻlsa, hamda pasportda yoki uslubiy qoʻllanmada ∆R q.tYUK-PK — berilgan boʻlsa, har bir chulgʻamning qisqa tutashuv yoʻqotishlari bir xil va 0,5 ∆R q.tYUK-PK ga teng olinadi.

Agar past (PK) va oʻrta (OʻK) kuchlanishli chulgʻamlarining quvvati S nomPK = 0,67 S nom yoki S nomOʻK = 0,67 S nom boʻlsa, ∆R q.tPK va ∆R q.tOʻK quvvat yoʻqotishlari ∆R q.tYUK-PK ni 0,67 ni 0,5 koeffitsiyentiga koʻpaytirish orqali aniqlanadi.

S maxYUK , S maxOʻK , S maxPK — transformatorning tegishli chulgʻamlari maksimal yuklamasi, transformatorning amaliy yuklanish grafigi boʻyicha qabul qilinadi (kV·A).

τ YUK , τ OʻK , τ PK — transformator tegishli chulgʻamlarida eng katta yoʻqotishlar vaqti, transformatorning amaliy yuklanish grafigi boʻyicha qabul qilinadi (h).

111. Agar uch chulgʻamli transformator yoki avtotransformator uchun pasportida ∆R q.t YUK , ∆R q.tOʻK , ∆R q.tPK koʻrsatilmagan boʻlib, ∆R qtYUK-OʻK , ∆R q.tYUK-PK va ∆R q.tOʻK-PK berilgan boʻlsa, unda har bir chulgʻamning yuklama yoʻqotishlarini quyidagi oʻzaro nisbatlardan aniqlash mumkin:

Bunda: K foy — foydalilik koeffitsiyenti;

112. Uch chulgʻamli transformator uchun K foy =1 ga teng deb qabul qilinadi. Avtotransformator uchun esa quyidagi formula orqali aniqlanadi:

K foy = 1 – U OʻK , [n.b.] U YUK

Bunda: U OʻK , U YUK — tegishli ravishda oʻrta va yuqori kuchlanishli chulgʻamlarning nominal kuchlanishi (V).

113. Bir fazali transformatorlar (avtotransformatorlar)ning uch fazali guruhi uchun amaldagi yuklanish grafigi asosida elektr energiyasi yoʻqotishlari (DW tr ) quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

Bunda:

∆R SYU — bir fazali avtotransformatorning salt ishlashi rejimida quvvat yoʻqotishlari, avtotransformator pasporti yoki ushbu turdagi avtotransformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

∆R q.tYUK , ∆R q.tOʻK, ∆R q.tPK — bir fazali avtotransformatorlarning qisqa tutashuv rejimida tegishli chulgʻamlarida quvvat yoʻqotishlari, avtotransformator pasporti yoki ushbu turdagi avtotransformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

S maxYUK , S maxOʻK , S maxPK — avtotransformatorning tegishli chulgʻamlari maksimal yuklamasi, avtotransformatorning amaldagi yuklanish grafigi boʻyicha qabul qilinadi (kV·A);

S nom — avtotransformatorning nominal quvvati, avtotransformator pasporti yoki ushbu turdagi avtotransformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kV·A);

t — hisobot davrida avtotransformatorning ishlagan vaqti (h);

τ YUK , τ OʻK , τ​​​​​​​ PK — tegishli chulgʻamning eng katta yoʻqotishlari vaqti, avtotransformatorning amaldagi yuklanish grafigi boʻyicha belgilanadi (h).

114. Transformatorlarning (avtotransformatorlarning) amaldagi yuklanish grafigi mavjud boʻlmaganda, ulardagi elektr energiyasi yoʻqotishlari quyidagi uslublarning biridan foydalangan holda yuklama koeffitsiyenti orqali aniqlanishi mumkin:

a) birinchi uslubda transformator maʼlumotlari pasport yoki uslubiy qoʻllanmalardan olinadi:

β = I oʻr , [n.b.] I nom

Bunda:

I oʻr — transformatorning hisob-kitob qilinayotgan davrdagi oʻrtacha tok yuklamasi (A);

I nom — transformatorning tegishli chulgʻamining nominal toki transformatorning pasporti yoki ushbu turdagi avtotransformator uchun uslubiy qoʻllanmalar boʻyicha qabul qilinadi (A).

Bunda:

W akt — aktiv elektr energiyasi miqdori, aktiv elektr energiyasini hisobga olish uskunasi boʻyicha aniqlanadi (kW·h);

W reak — reaktiv energiya miqdori reaktiv energiyani hisobga olish uskunasi boʻyicha aniqlanadi (kVAr·h);

U nom — transformatorning tegishli chulgʻami nominal kuchlanishi transformator pasporti yoki ushbu turdagi avtotransformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kV);

t p — transformatorning yuklanishda ishlagan soati (h).

b) Ikkinchi uslubda zarur birliklar trigonometrik jadvaldan olinadi:

β = W akt , [n.b.] S nom · cos j · t p

Bunda:

cosφ — quvvat koeffitsiyenti trigonometrik jadvaldan aniqlanadi (n.b.);

Bu yerda φ burchak quyidagicha hisoblanadi:

j = arctg W reak , W akt

115. Turli faza va xar xil chulgʻamli transformatorlar uchun elektr energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formulalar asosida aniqlanadi:

a) sinxron generatorli blokda ishlovchi uch fazali ikki chulgʻamli transformator uchun:

D W TP = (D R SYU + D R q.t · β 2 ) · t p , [kW·h]

b) tarmoqda ishlovchi uch fazali ikki chulgʻamli transformator uchun:

∆ W TP = ∆​​​​​​​ R SYU · t + ∆​​​​​​​ R q.t · β 2 · t p , [kW·h]

116. Bir fazali ikki chulgʻamli transformatorlarning uch fazali guruhi uchun:

∆ W TP = ∆ W TP = 3 · ∆​​​​​​​ R SYU · t + 3 · ∆​​​​​​​ R q.t · β 2 · t p , [kW·h]

Bunda:

∆R SYU — bir fazali transformatorning salt ishlash rejimida quvvat yoʻqotishlari, transformator pasporti boʻyicha yoki ushbu turdagi transformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

∆R q.t — bir fazali transformatorning qisqa tutashuv rejimida quvvat yoʻqotishlari, transformator pasporti boʻyicha yoki ushbu turdagi transformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi, (kW).

117. Past kuchlanishli chulgʻami ikki tarmoqqa boʻlingan uch fazali ikki chulgʻamli transformatorlar uchun yoʻqotishlar quyidagi formulaga asosan hisoblanadi:

Bunda: β yuk, β pk1, β pk2 — transformatorning tegishli chulgʻamlari yuklanish koeffitsiyenti (n.b).

118. Uch fazali uch chulgʻamli transformator va avtotransformatorlar uchun yoʻqotishlar quyidagi formula asosida aniqlanadi (kW∙h):

Bunda: β yuk, β oʻk, β pk — transformator yoki avtotransformatorlarning tegishli chulgʻamlaridagi yuklanish koeffitsiyentlari (nisbiy birlik).

119. Uch fazali uch chulgʻamli transformatorda yoʻqotishlarni yetarli darajada aniqlik bilan quyidagi soddalashtirilgan formula orqali hisoblash mumkin:

Bunda:

∆R q.tYUK-PK — ikki chulgʻamli rejimda yuqori va past kuchlanishli chulgʻamlarining 100 foizli yuklama holati uchun . ∆R q.t ning maksimal miqdorini beruvchi qisqa tutashuv rejimida quvvat yoʻqotishlari transformator pasporti yoki ushbu turdagi transformator uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

α 1 , α 2 , α 3 — har bir chulgʻam nominal quvvatda yuklanganda uning jami yoʻqotishlardagi ulushini belgilovchi koeffitsiyentlar (nisbiy birlik).

Agar har bir chulgʻamning quvvati S nom ning 100 foiziga teng boʻlsa, unda α 1 = 0,6, α 2 = α 3 = 0,4 boʻladi.

Agar past yoki oʻrta kuchlanishli chulgʻamning quvvati S nomPK =0,67 ∙ S nom yoki S nomPK =0,67 ∙ S nom boʻlsa, unda α 2 = α 3 = 0,3 boʻladi.

β yuk, β oʻk, β pk — transformatorning tegishli chulgʻamlarining yuklanish koeffitsiyentlari (nisbiy birlik).

120. Bir fazali avtotransformatorlarning uch fazali guruhi uchun yoʻqotishlar quyidagi formulaga asosan aniqlanadi (kW∙h):

Bunda:

∆R SYU — bir fazali avtotransformatorlarning salt yurish rejimidagi quvvat yoʻqotishlari, avtotransformator pasporti boʻyicha yoki ushbu turdagi avtotransformatorlar uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

∆R q.tYUK, ∆R q.tOʻK, ∆R q.tPK — bir fazali avtotransformatorning qisqa tutashuv rejimida tegishli chulgʻamlaridagi quvvat yoʻqotishlari, avtotransformator pasporti boʻyicha yoki ushbu turdagi avtotransformatorlar uchun uslubiy qoʻllanma boʻyicha qabul qilinadi (kW);

β yuk, β oʻk, β pk — avtotransformator tegishli chulgʻamlarining yuklanish koeffitsiyentlari (n.b.).

Qurilmalarning barcha pasport yoki uslubiy qoʻllanma maʼlumotlari ishlab chiqarilgan yilini hisobga olgan holda qabul qilinadi.

7-bob. Elektr energiyasini hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlarni hisoblash

121. Elektr energiyasini hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar (ΔW hato.Y.TD ) butun elektr tarmogʻi boʻyicha elektr energiyasi nobalansining chegaraviy qiymati sifatida tayanch davr maʼlumotlaridan kelib chiqib, quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Bunda:

δ i , δ j — elektr energiyasini qabul qilish va uzatish hisobga olish nuqtalaridagi hisoblash kanallarining ruxsat etilgan xatoligi (%);

W i , W j — elektr tarmogʻi boʻylab oʻlchov kanallarida qayd qilingan, qabul qilingan va uzatilgan aktiv elektr energiyasi (ming·kW·h);

n — elektr energiyasining qabul qilinishini qayd etuvchi hisobga olish nuqtalarining soni (dona);

m — elektr energiyasining berilishini qayd etuvchi hisobga olish nuqtalarining soni (dona).

122. Tayanch davrda taqsimlash tizimidagi elektr energiyasini hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlarining nisbiy qiymati quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

W hato.Y.TD — tayanch davrda taqsimlash tizimidagi elektr energiyasini hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar (kW·h);

W taq.TD — tayanch davrda taqsimlash tizimiga berilgan (taqsimlangan) elektr energiyasi (kW·h).

123. Tayanch davrda uzatish tizimidagi elektr energiyasini hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlarining nisbiy qiymati quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

W hato.Y.TD — tayanch davrda uzatish tizimidagi elektr energiyasini hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar (kW·h);

W uzat.TD — tayanch davrda uzatish tizimidan uzatilgan elektr energiyasi (kW·h).

124. Hisobga olish tizimining (aktiv elektr energiyasini oʻlchash kanalining) ruxsat etilgan nisbiy xatoligi miqdori quyidagi formula orqali aniqlanadi:

Bunda:

δ HP , δ TT , δ KT — normal sharoitlarda hisobga olish uskunalarining (hisoblagich, tok transformatorlari va kuchlanish transformatorlari) ruxsat etilgan xatoliklari (aniqlik sinfi qiymati boʻyicha qabul qilinadi, %);

δ L — hisobga olish uskunalarining kuchlanish transformatorlariga ulangan tarmoqlaridagi ruxsat etilgan kuchlanish yoʻqotishlarining chegarasi (%).

125. Hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq kuchlanish darajalari boʻyicha elektr energiyasining yoʻqotishlari tayanch va hisob davrlarida kuchlanish darajalari boʻyicha tarmoqqa berilgan elektr energiyasiga mutanosib ravishda taqsimlanadi.

126. Agar tayanch davrda hisoblangan texnologik yoʻqotishlar amaldagi texnologik yoʻqotishlardan kichik yoki unga teng boʻlsa, hisob davri uchun hisobga olish tizimi xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar (∆W xato.Y ) nolga teng deb qabul qilinadi.

8-bob. Yakunlovchi qoidalar

127. Ushbu Metodikada keltirilgan kattaliklarni va koeffitsiyentlarning mutlaq qiymatlari, shu jumladan, jadvallardagi mutlaq qiymatlar bir yil — 365 kun boʻlishini hisobga olib keltirilgan. Kabisa yilida yoʻqotishlar hisoblanganda k = 366/365 koeffitsiyentni qoʻllagan holda tuzatish kiritilishi lozim.

128. Ushbu Metodikadagi jadvallarda uskunaning koʻrsatkichlariga mos aniqlanadigan kattaliklar qiymatlari keltirilmagan boʻlsa, ushbu uskunaga mos qiymatlar chiziqli interpolyatsiya yordamida aniqlanadi.

129. Ushbu Metodika asosida amalga oshirilgan hisob-kitoblar va ularni amalga oshirishda qoʻllanadigan maʼlumotlarning ishonchliligi uchun masʼuliyat ushbu maʼlumotlarni taqdim etuvchi tashkilotlarga yuklanadi.

Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash hamda tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 3-ILOVA

Texnologik sarf tuzilmasining

T/r Texnologik sarf tuzilmasi elementlari Oʻlchov birligi Kuchlanish darajalari boʻyicha (kV) Jami 500 220 110 35 6 — 10 0,4 I Tarmoqqa berilgan (uzatilgan) elektr energiyasi hajmi ming kW·h II Texnologik sarf ming kW·h Texnologik sarfning nisbiy koʻrsatkichi (tarmoqqa berilgan elektr energiyasi hajmiga nisbatan) % 1 . Texnik yoʻqotishlar ming kW·h % a) Shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar , shu jumladan: ming kW·h transformatorlarda (avtotransformatorlarda) salt ishlash yoʻqotishlari ming kW·h havo tarmoqlarida tojlanish hisobiga yuzaga keladigan yoʻqotishlar ming kW·h sinxron kompensator va statik kondensator batareyalarida ming kW·h shuntlovchi reaktorlarda ming kW·h ulovchi simlar va yigʻma shinalarda ming kW·h tok va kuchlanish transformatorlarida, toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan hisoblagichlar va boshqa hisobga olish tizimi uskunalarida ming kW·h kabel tarmoqlarida ming kW·h ... b) Yuklama yoʻqotishlari , shu jumladan: ming kW·h kuch transformatorlari va avtotransformatorlarda ming kW·h havo tarmoqlarida tojlanish hisobiga ming kW·h sinxron kompensator va statik kondensator batareyalarida ming kW·h shuntlovchi reaktorlarda ming kW·h ulovchi simlar va yigʻma shinalarda ming kW·h tok va kuchlanish transformatorlarida, toʻgʻridan-toʻgʻri ulangan hisoblagichlar va boshqa hisobga olish tizimi uskunalarida ming kW·h kabel tarmoqlarida ming kW·h ... ming kW·h 2 . Elektr energiyasini hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar ming kW·h % 3 . Oʻz ehtiyojlari uchun elektr energiyasi sarfi ming kW·h %

__________________________________________________________________________ (Lavozimi) ________________ (Imzo) _______________ (F.I.O)

Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash hamda tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 4-ILOVA

Taqsimlash tizimlari uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini asoslovchi maʼlumotlarning

1-jadval Taqsimlash tizimi operatori (hududiy elektr tarmoqlari korxonalari) tarmoqlari boʻyicha elektr energiyasi balans koʻrsatkichlari _______________________________________________________________________________________________________________________________ taqsimlash tizimi operatori (HETK) va hudud nomi T/r Koʻrsatkichlar Oʻlchov birligi Yillar kesimida koʻrsatkichlar Tayanch davrdan oldingi yil Tayanch davr Joriy yil Hisob davri 1 2 3 4 5 6 7 I Tarmoqqa qabul qilingan elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. uzatish tizimidan (magistral elektr tarmoqlaridan) ming kW·h 2. taqsimlash tizimidan (hududiy elektr tarmoqlaridan) ming kW·h 3. qoʻshni davlatlar tarmoqlaridan ming kW·h 4. generatsiyalovchi obyekt ( kompaniya )lardan ming kW·h 5. blok-stansiyalardan ming kW·h … II Tarmoqdan uzatilgan elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. uzatish tizimiga (magistral elektr tarmoqlariga) ming kW·h 2. taqsimlash tizimiga (hududiy elektr tarmoqlariga) ming kW·h 3. qoʻshni davlatlar tarmoqlariga ming kW·h 4. generatsiyalovchi obyekt (kompaniya) larga ming kW·h … ... ming kW·h III Tarmoqqa berilgan (uzatilgan) elektr energiyasi (I-II) ming kW·h IV Yetkazib berilgan (isteʼmol qilingan) elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. ishlab chiqarish ehtiyojlari (xoʻjalik ehtiyojlari bilan) uchun elektr energiyasi sarfi ming kW·h 2. isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi ming kW·h V Haqiqiy hisobiy texnologik sarf (yoʻqotishlar) ming kW·h % VI Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyori ming kW·h - % - VII Belgilangan meʼyordan ortiq elektr energiyasi sarfi ming kW·h - % - _________________________________________ ____________ __________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

2-jadval Tayanch va hisob davrlarida kuchlanish darajalari boʻyicha elektr energiyasi balansi tuzilishi _______________________________________________________________________________________________________________________________ taqsimlash tizimi operatori (HETK) va hudud nomi T/r Koʻrsatkichlar Oʻlchov birligi Kuchlanish darajalari boʻyicha koʻrsatkichlar Jami 110 kV 35 kV 10 kV 6 kV 0,4 kV 1 2 3 4 5 6 7 8 9 I Tarmoqqa qabul qilingan elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. uzatish tizimidan (magistral elektr tarmoqlaridan) ming kW·h 2. taqsimlash tizimidan (hududiy elektr tarmoqlaridan) ming kW·h 3. qoʻshni davlatlar tarmoqlaridan ming kW·h 4. generatsiyalovchi obyekt ( kompaniya )lardan ming kW·h 5. blok-stansiyalardan ming kW·h II Tarmoqdan uzatilgan elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. uzatish elektr tarmoqlariga ming kW·h 2. taqsimlash elektr tarmoqlariga ming kW·h 3. qoʻshni davlatlar tarmoqlariga ming kW·h 4. generatsiyalovchi obyekt (kompaniya)larga ming kW·h ... III Tarmoqqa berilgan (uzatilgan) elektr energiyasi, (I-II) ming kW·h IV Yetkazib berilgan (isteʼmol qilingan) elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. ishlab chiqarish ehtiyojlari (xoʻjalik ehtiyojlari bilan) uchun elektr energiyasi sarfi ming kW·h 2. isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi ming kW·h V Hisobiy texnologik sarf (yoʻqotishlar) ming kW·h % VI Texnologik sarf, jami, shu jumladan: ming kW·h 1. texnik yoʻqotishlar ming kW·h a) shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar ming kW·h b) yuklama yoʻqotishlari ming kW·h 2. elektr energiyasining oʻz ehtiyojlari ming kW·h 3. hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar ming kW·h 4. tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasiga nisbatan texnologik sarfning nisbiy qiymati % VII Elektr energiyasining iqtisodiy yoʻqotishlari ming kW·h % _________________________________________ ____________ __________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

3-jadval Tayanch davrda elektr energiyasi oqimlari tuzilmasi _______________________________________________________________________________________________________________________________ taqsimlash tizimi operatori (HETK) va hudud nomi Elektr energiyasi ishlab chiqaruvchilar, uzatish va taqsimlash tizimlari Kuchlanish darajasi soni Kuchlanish darajasi, kV Elektr energiyasi oqimlari, ming kW·h qabul qilish uzatish 1 2 3 4 5 ... ... ... _________________________________________ ____________ __________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

4-jadval Tayanch va hisob davrlarida elektr energiyasining texnologik yoʻqotishlari tuzilmasi _______________________________________________________________________________________________________________________________ taqsimlash tizimi operatori (HETK) va hudud nomi T/r Tuzilmaning tashkil etuvchilari Jami shu jumladan, kuchlanish darajalari boʻyicha 110 kV 35 kV 10 kV 6 kV 0,4 kV ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 I Tarmoqqa berilgan (uzatilgan) elektr energiyasi - - - - - - II Elektr energiyasining texnologik sarfi (III+IV+V) III Elektr energiyasining texnik yoʻqotishlari, shu jumladan: a) shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlari 1. transformatorning salt yurishi 2. havo elektr uzatish tarmoqlaridagi tojlanish 3. havo elektr uzatish tarmoqlaridagi sirqish toki 4. kabel elektr uzatish tarmoqlaridagi izolyatsiya 5. tok transformatorlari 6. kuchlanish transformatorlari 7. toʻgʻridan-toʻgʻri (bevosita) ulangan hisoblagichlar 8. shuntlovchi reaktorlar 9. podstansiyalarning ulovchi simlari va yigʻma shinalari 10. ventilli razryadlagichlar 11. oʻta kuchlanish chegaralagichlari 12. yuqori chastotali aloqani ulash qurilmalari 13. kompensatsiya qurilmalari ... b) yuklama yoʻqotishlari 1. transformatorlar 2. tarmoqlar (havo va kabel elektr uzatish tarmoqlari) 3. tokni chegaralovchi reaktorlar 4. shinali oʻtkazgich ... IV Oʻz ehtiyojlari uchun elektr energiyasi sarfi V Hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar _________________________________________ ____________ __________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

5-jadval Transformatorlar soni va oʻrnatilgan quvvati _______________________________________________________________________________________________________________________________ taqsimlash tizimi operatori (HETK) va hudud nomi T/r Quvvat birligi Yuqori kuchlanish Soni, dona Oʻrnatilgan quvvati, kV A Tayanch davr Hisob davri Tayanch davr Hisob davri 1 2 3 4 5 6 7 I 2 500 kVA gacha jami 1. 6 kV 2. 10 kV 3. 35 kV II 2 500 kVA dan 10 000 kVA gacha jami 1. 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV III 10 000 kVA dan 80 000 kVA gacha jami 1. 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV IV 80 000 kVA dan yuqori 110 kV Jami: - _________________________________________ ____________ __________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

6-jadval Reaktiv quvvatni kompensatsiyalovchi qurilmalarning soni va quvvati _______________________________________________________________________________________________________________________________ taqsimlash tizimi operatori (HETK) va hudud nomi T/r Turi Parametri Soni, dona/guruh Oʻrnatilgan quvvati, MVAr Tayanch davr Hisob davri Tayanch davr Hisob davri 1 2 3 4 5 6 7 I. Shuntlovchi reaktorlar Jami 1. 6 — 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV II Sinxron kompensator va sinxron kompensator rejimidagi generatorlar Jami 1. 15,0 ming kVA gacha 2. 15,1 mingdan 37,5 ming kVA gacha 3. 37,51 mingdan 50 ming kVA 4. 50,1 mingdan 75 ming kVA 5. 75,1 mingdan 100 ming kVA gacha 6. 100,1 mingdan 160 ming kVA gacha 7. 160,1 ming kVAdan yuqori III Statik kondensatorlar batareyalari va statik tiristorli kompensator Jami 1. 0,4 — 6 — 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV _________________________________________ ____________ __________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

7-jadval Havo va kabel elektr uzatish tarmoqlari hamda shinalarining uzunligi (zanjirlar boʻylab) ________________________________________________________________________________________ taqsimlash tizimi operatori (HETK) va hudud nomi T/r Kuchlanish darajasi Uzunligi, km Tayanch davr Hisob davri 1 2 3 4 I. Havo elektr uzatish tarmoqlari Jami 1. 110 kV 2. 35 kV 3. 10 kV 4. 6 kV 5. 0,4 kV va undan past II. Kabel elektr uzatish tarmoqlari Jami 1. 110 kV 2. 35 kV 3. 10 kV 4. 6 kV 5. 0,4 kV va undan past Jami havo va kabel elektr uzatish tarmoqlari (I+II) III. Shinalar Jami 1. 110 kV 2. 35 kV 3. 10 kV 4. 6 kV _________________________________________ ____________ __________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlashda yuzaga keladigan texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini hisoblash hamda tasdiqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 5-ILOVA

Uzatish tizimi uchun texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyorlarini asoslovchi maʼlumotlarning

1-jadval Uzatish tizimi operatori (magistral elektr tarmoqlari korxonalari) boʻyicha elektr energiyasi balans koʻrsatkichlari ________________________________________________________________________________________________________________________________ Uzatish tizimi operatori yoki magistral elektr tarmoqlari korxonasi T/r Koʻrsatkichlar Oʻlchov birligi Yillar kesimida koʻrsatkichlar Tayanch davrdan avvalgi yil Tayanch davr Joriy yil Hisob davri 1 2 3 4 5 6 7 I Tarmoqqa qabul qilingan elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. uzatish tizimidan (magistral elektr tarmoqlaridan) ming kW·h 2. taqsimlash tizimidan (hududiy elektr tarmoqlaridan) ming kW·h 3. qoʻshni davlatlar tarmoqlaridan ming kW·h 4. generatsiyalovchi obyekt (komapniya)lardan ming kW·h 5. blok-stansiyalardan ming kW·h … II Tarmoqdan uzatilgan elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. uzatish tizimiga (magistral elektr tarmoqlariga) ming kW·h 2. taqsimlash tizimiga (hududiy elektr tarmoqlariga) ming kW·h 3. qoʻshni davlatlar tarmoqlariga ming kW·h 4. generatsiyalovchi obyekt (komapniya)larga ming kW·h ... ming kW·h III Tarmoqqa berilgan (uzatilgan) elektr energiyasi (I-II) ming kW·h IV Yetkazib berilgan (isteʼmol qilingan) elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. ishlab chiqarish ehtiyojlari (xoʻjalik ehtiyojlari bilan) uchun elektr energiyasi sarfi ming kW·h 2. isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi ming kW·h V Haqiqiy hisobiy texnologik sarf (yoʻqotishlar) ming kW·h % VI Texnologik sarfning ruxsat etilgan meʼyori ming kW·h % VII Belgilangan meʼyordan ortiq elektr energiyasi sarfi ming kW·h % _____________________________________ ________________ _____________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

2-jadval Tayanch va hisob davrlarida kuchlanish darajalari boʻyicha magistral elektr tarmoqlarida elektr energiyasi balansi tuzilishi ________________________________________________________________________________________________________________________________ Uzatish tizimi operatori yoki magistral elektr tarmoqlari korxonasi T/r Koʻrsatkichlar Oʻlchov birligi Kuchlanish darajalari boʻyicha koʻrsatkich Jami 500 kV 220 kV 110 kV 35 kV 10 kV 6 kV 0,4 kV 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 I Tarmoqqa qabul qilingan elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. uzatish tizimidan (magistral elektr tarmoqlaridan) ming kW·h 2. taqsimlash tizimidan (hududiy elektr tarmoqlaridan) ming kW·h 3. qoʻshni davlatlar tarmoqlaridan ming kW·h 4. generatsiyalovchi obyekt (komapniya)lardan ming kW·h 5. blok-stansiyalardan ming kW·h II Tarmoqdan uzatilgan elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. uzatish elektr tarmoqlariga ming kW·h 2. taqsimlash elektr tarmoqlariga ming kW·h 3. qoʻshni davlatlar tarmoqlariga ming kW·h 4. generatsiyalovchi obyekt (kompaniya)larga ming kW·h 5. elektr taʼminoti korxonalari isteʼmolchilariga ming kW·h .... III Tarmoqqa berilgan (uzatilgan) elektr energiyasi ming kW·h IV Yetkazib berilgan (isteʼmol qilingan) elektr energiyasi, shu jumladan: ming kW·h 1. ishlab chiqarish ehtiyojlari (xoʻjalik ehtiyojlari bilan) uchun elektr energiyasi sarfi ming kW·h 2. isteʼmolchilarga yetkazib berilgan elektr energiyasi V Hisobiy texnologik sarf (yoʻqotishlar) ming kW·h % VI Texnologik sarf, shu jumladan: ming kW·h 1. texnik yoʻqotishlar ming kW·h a) shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlar ming kW·h b) yuklama yoʻqotishlari ming kW·h 2. elektr energiyasining oʻz ehtiyojlari ming kW·h 3. hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar ming kW·h 4. tarmoqqa uzatilgan elektr energiyasiga nisbatan texnologik sarfning nisbiy qiymati % VII Elektr energiyasining iqtisodiy yoʻqotishlari (5-6) ming kW·h % _____________________________________ ________________ _____________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

3-jadval Tayanch davrda magistral elektr tarmoqlarida elektr energiyasi oqimlari tuzilmasi ________________________________________________________________________________________________________________________________ Uzatish tizimi operatori yoki magistral elektr tarmoqlari korxonasi Elektr energiyasi ishlab chiqaruvchilar, uzatish va taqsimlash tizimlari Kuchlanish darajasi soni Kuchlanish darajasi, kV Elektr energiyasi oqimlari, ming kW·h qabul qilish uzatish 1 2 3 4 5 ... ... ... _____________________________________ ________________ _____________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

4-jadval Tayanch va hisob davrlarida elektr energiyasining texnologik yoʻqotishlari tuzilmasi ________________________________________________________________________________________________________________________________ Uzatish tizimi operatori yoki magistral elektr tarmoqlari korxonasi T/r Tuzilmaning tashkil etuvchilari Jami shu jumladan, kuchlanish darajalari boʻyicha 500 kV 220 kV 110 kV 35 kV 10 kV 6 kV 0,4 kV ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % ming kW·h % 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 I Tarmoqqa berilgan (uzatilgan) elektr energiyasi - - - - - - II Elektr energiyasining texnologik sarfi (III+IV+V) III Elektr energiyasining texnik yoʻqotishlari, shu jumladan: a) shartli-oʻzgarmas yoʻqotishlari 1. transformatorning salt yurishi 2. havo elektr uzatish tarmoqlaridagi tojlanish 3. havo elektr uzatish tarmoqlaridagi sirqish toki 4. kabel elektr uzatish tarmoqlaridagi izolyatsiya 5. tok transformatorlari 6. kuchlanish transformatorlari 7. toʻgʻridan-toʻgʻri (bevosita) ulangan isoblagichlar 8. shuntlovchi reaktorlar 9. podstansiyalarning ulovchi simlari va yigʻma shinalari 10. ventilli razryadlagichlar 11. oʻta kuchlanish chegaralagichlari 12. yuqori chastotali aloqani ulash qurilmalari 13. kompensatsiya qurilmalari ... b) yuklama yoʻqotishlari 1. transformatorlar 2. tarmoqlar (havo va kabel elektr uzatish tarmoqlari) 3. tokni chegaralovchi reaktorlar 4. shinali oʻtkazgich ... IV Oʻz ehtiyojlari uchun elektr energiyasi sarfi V Hisobga olish tizimining ruxsat etilgan xatoliklari bilan bogʻliq yoʻqotishlar _____________________________________ ________________ _____________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

5-jadval Trasformatorlar soni va oʻrnatilgan quvvati ________________________________________________________________________________________________________________________________ Uzatish tizimi operatori yoki magistral elektr tarmoqlari korxonasi T/r Quvvat birligi Yuqori kuchlanish Soni, dona Oʻrnatilgan quvvati, kV A Tayanch davr Hisob davri Tayanch davr Hisob davri 1 2 3 4 5 6 7 I 2 500 kVA gacha Jami: 1. 6 kV 2. 10 kV 3. 35 kV II 2 500 kVA dan 10 000 kVA gacha Jami: 1. 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV III 10 000 kVA dan 80 000 kVA gacha Jami: 1. 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV 4. 220 kV IV 80 000 kVA dan yuqori Jami: 1. 110 kV 2. 220 kV 3. 500 kV bir fazali 4. 500 kV uch fazali Jami: - _____________________________________ ________________ _____________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

6-jadval Reaktiv quvvatni kompensatsiyalovchi qurilmalarning soni va quvvati ________________________________________________________________________________________________________________________________ Uzatish tizimi operatori yoki magistral elektr tarmoqlari korxonasi T/r Turi Parametri Soni, dona./guruh Oʻrnatilgan quvvati, MVAr Tayanch davr Hisob davri Tayanch davr Hisob davri 1 2 3 4 5 6 7 I Shuntlovchi reaktorlar Jami 1. 6 — 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV 4. 220 kV 5. 500 kV II Sinxron kompensator va sinxron kompensator rejimidagi generatorlar Jami 1. 15,0 ming kVA gacha 2. 15,1 mingdan 37,5 ming kVA gacha 3. 37,51 mingdan 50 ming kVA 4. 50,1 mingdan 75 ming kVA 5. 75,1 mingdan 100 ming kVA gacha 6. 100,1 mingdan 160 ming kVA gacha 7. 160,1 ming kVAdan yuqori III Statik kondensatorlar batareyalari va statik tiristorli kompensator Jami 1. 0,4 — 6 — 10 kV 2. 35 kV 3. 110 kV 4. 220 kV va undan yuqori _____________________________________ ________________ _____________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

7-jadval Havo va kabel elektr uzatish tarmoqlari hamda shinalarining uzunligi (zanjirlar boʻylab) ________________________________________________________________________________________________________________________________ Uzatish tizimi operatori yoki magistral elektr tarmoqlari korxonasi T/r Kuchlanish darajasi Uzunligi, km Tayanch davri Hisob davri 1 2 3 4 I. Havo elektr uzatish tarmoqlari Jami 1. 500 kV 2. 220 kV 3. 110 kV 4. 35 kV 5. 10 kV 6. 6 kV II. Kabel elektr uzatish tarmoqlari Jami 1. 500 kV 2. 220 kV 3. 110 kV 4. 35 kV 5. 10 kV 6. 6 kV Jami havo va kabel elektr uzatish tarmoqlari (I+II) III. Shinalar Jami 1. 500 kV 2. 220 kV 3. 110 kV 4. 35 kV 5. 10 kV 6. 6 kV _____________________________________ ________________ _____________________________ Korxona rahbari Imzo F.I.O.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2025-yil 29-iyul,

472-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 29.07.2025-y., 09/25/472/0661-son; 30.04.2026-y., 09/26/213/0433-son)

lex.uz