📅 2025-yil 26-avgust · Vazirlik va idoralar hujjatlari · Iqtisodiyot va moliya vaziri
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
UzbekAI
📅 2025 йил 26 август · Вазирлик ва идоралар ҳужжатлари · Иқтисодиёт ва молия вазири
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 26 августа 2025 г. · Документы министерств и ведомств · Министр экономики и финансов
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 26 August 2025 · Ministry and agency documents · Iqtisodiyot va moliya vaziri
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирининг
буйруғи
Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (18-сонли БҲС) «Ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар»ни тасдиқлаш тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг Бюджет кодекси , Ўзбекистон Республикасининг «Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ буюраман:
1. Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (18-сонли БҲС) «Ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар» иловага мувофиқ тасдиқлансин.
2. Мазкур буйруқ 2026 йил 1 январдан эътиборан кучга киради.
Ўзбекистон Республикаси иқтисодиёт ва молия вазирининг 2025 йил 26 августдаги 284-сон буйруғига ИЛОВА
Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (18-сонли БҲС) «Ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар»
Мазкур Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (18-сонли БҲС) «Ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар» (бундан буён матнда Стандарт деб юритилади) бюджет ташкилотлари , давлат мақсадли жамғармалари ва бошқа бюджетдан ташқари жамғармаларнинг (бундан буён матнда ташкилотлар деб юритилади) ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар бўйича молиявий ҳисоботларига тузатишлар киритиш зарур бўлган ҳолатлар ҳамда улар тўғрисидаги маълумотларни ёритиб бериш тартибини белгилайди.
1-боб. Умумий қоидалар
1. Мазкур Стандартда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:
ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар — ҳисобот санаси ва молиявий ҳисоботни эълон қилиш учун тасдиқланган сана оралиғида содир бўладиган ташкилотга фойда ёки зарар келтирадиган ҳодисалар;
ҳисобот санаси — молиявий ҳисоботлар тегишли бўлган ҳисобот санасининг охирги куни;
ҳаққоний қиймат — баҳолаш санасида бозор иштирокчилари ўртасидаги одатдаги операцияда активни сотишдан олиниши ёки мажбуриятни ўтказиш учун тўланиши мумкин бўлган нарх;
фаолиятнинг узлуксизлиги — ташкилотнинг мунтазам фаолият кўрсатиши;
тасдиқлаш санаси — молиявий ҳисоботларни тасдиқлаш ваколатига эга бўлган шахс ёки орган томонидан молиявий ҳисоботларни эълон қилиш учун белгиланган сана;
рееструктуризация — ташкилотнинг раҳбарияти томонидан режалаштириладиган ва назорат қилинадиган дастур бўлиб, унга кўра ташкилотнинг фаолият доираси ёки ушбу фаолиятни амалга ошириш усулларининг ўзгартирилиши назарда тутилади.
2. Қуйидаги ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар ташкилотнинг узлуксиз фаолиятига таъсир қилиши мумкин:
ҳисобот санасида мавжуд бўлган ҳолатларни кўрсатадиган ҳодисалар (тузатишни талаб этадиган ҳодисалар);
ҳисобот санасидан кейин юзага келган ҳолатларни кўрсатадиган ҳодисалар (тузатишни талаб этмайдиган ҳодисалар);
3. Мазкур Стандарт ташкилотлар томонидан ҳисобот санасидан кейинги ҳодисаларни ҳисобга олиш ва уларни ёритиб бериш учун қўлланилади.
4. Ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар ташкилотнинг фаолияти узлуксиз эмаслигини кўрсатса, бундай ташкилотнинг молиявий ҳисоботи фаолият узлуксизлиги асосида тайёрланмаслигини лозим.
2-боб. Молиявий ҳисоботларни эълон қилиш учун тасдиқлаш
5. Молиявий ҳисоботлар ташкилотнинг раҳбари (ёки у ваколат берган шахс) ва бош ҳисобчиси томонидан, жамланма молиявий ҳисоботлар бюджет маблағларини тақсимловчиларнинг раҳбари (ёки у ваколат берган шахс) ва бош ҳисобчиси томонидан тасдиқланади.
Консолидациялашган молиявий ҳисоботларни тасдиқлаш Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазири (ёки у ваколат берган шахс) ва вазирликнинг бош ҳисобчиси (ёки масъул ходим) томонидан амалга оширилади.
6. Тасдиқланган молиявий ҳисоботларга ўзгартиришлар киритиш ваколатига эга бўлган орган томонидан ҳисоботларни эълон қилиш муддатлари ўзгартирилиши мумкин. Агар тегишли орган молиявий ҳисоботларга ўзгартиришлар киритиш ваколатига эга бўлса, молиявий ҳисоботларга ўзгартиришларни тасдиқлаш санаси ваколатли орган томонидан молиявий ҳисоботларни тасдиқлаш санаси сифатида белгиланади.
3-боб. Ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар бўйича тузатишлар киритиш
7. Ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар ташкилотнинг молиявий ҳисоботида тан олинган суммаларга тузатиш киритишни талаб этадиган ёки тузатиш киритишини талаб этмайдиган ҳодисаларга бўлинади.
8. Ташкилот томонидан тузатиш киритишни талаб этадиган ҳодисаларни акс эттириш учун молиявий ҳисоботда тан олинган суммаларга тузатишлар киритилиши лозим.
9. Тузатишлар киритишни талаб этадиган ҳисобот санасидан кейинги ҳодисаларга қуйидагиларни киритиш мумкин:
а) ҳисобот даврида бошланиб, ҳисобот санасидан кейин якунланган суд иши бўйича ташкилотнинг мажбурияти мавжудлигини тасдиқловчи суд ҳужжатининг қабул қилиниши. Бунда, ташкилот ушбу суд иши юзасидан олдин тан олинган ҳар қандай баҳоланган мажбуриятга Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (16-сонли БҲС) « Баҳоланган мажбуриятлар, шартли мажбуриятлар ва шартли активлар »га (рўйхат рақами 3562, 2024 йил 22 октябрь) мувофиқ тузатиш киритади ва янгидан баҳоланган мажбуриятни тан олади;
б) ҳисобот санасидан кейин активнинг ҳисобот даври охирида қадрсизланганлиги ёки бундай актив бўйича олдин тан олинган қадрсизланиш суммасига тузатиш киритилиши лозимлиги тўғрисида маълумот олиниши (масалан, ҳисобот санасидан кейин харидорнинг банкротликка учраши, ҳисобот санасидан олдин харид қилинган активларнинг харажатлари ёки сотилган активлардан олинган даромадлар ҳисобот санасидан кейин аниқланиши);
д) ҳисобот давридаги даромадларни тақсимлаш тўғрисидаги ҳужжатларга мувофиқ бошқа давлат органлари билан тақсимланиши керак бўлган даромад миқдори ҳисобот санасидан кейин аниқланиши;
э) ҳисобот санасидан кейин ҳисобот даври учун ходимларга тўланиши лозим бўлган мукофот пулларининг аниқланиши (агар ҳисобот санаси билан молиявий ҳисоботни тасдиқлаш санаси оралиғида содир бўладиган ҳодисалар натижасида бундай тўловларни амалга ошириш бўйича юридик ёки конструктив мажбуриятга эга бўлса);
ф) молиявий ҳисоботда хатоликлар мавжуд эканлигини кўрсатувчи ҳолатларнинг аниқланиши.
10. Ташкилот тузатишлар киритишни талаб этмайдиган ҳисобот санасидан кейинги ҳодисаларни акс эттириш учун молиявий ҳисоботда тан олинган суммаларга тузатишлар киритмаслиги лозим.
11. Тузатишлар киритишни талаб этмайдиган ҳисобот санасидан кейинги ҳодисаларга қуйидагиларни киритиш мумкин:
а) ҳисобот санасидан молиявий ҳисоботни эълон қилиш санасигача бўлган даврда мулкнинг ҳаққоний қийматининг пасайиши (агар ташкилот мулкни мунтазам равишда ҳаққоний қийматга қайта баҳолаш сиёсатини қабул қилган бўлса). Бунда, ҳаққоний қиймат пасайиши ҳисобот санасидаги мулк ҳолатига эмас, балки кейинги даврда юзага келган вазиятларга боғлиқ бўлади ҳамда мунтазам қайта баҳолаш натижаларига қарамай, ташкилот ўз молиявий ҳисоботида кўрсатилган мулкнинг ҳаққоний қийматларига ўзгартириш киритмаслиги лозим.
б) ҳисобот санасидан молиявий ҳисоботни эълон қилиш санасигача бўлган даврда мулкнинг ҳаққоний қийматининг сезиларли даражада пасайиши (агар бу пасайиш ҳисобот санасидаги мулкнинг ҳолатига боғлиқ бўлмасдан, ҳисобот санасидан кейин юзага келган ҳолат билан боғлиқ бўлса);
д) муайян давлат хизматини амалга ошириш учун масъул бўлган давлат бошқаруви органи ушбу хизматдан фойдаланаётган шахсларга ҳисобот санасидан тасдиқлаш санасигача бўлган даврда қўшимча имтиёзлар бериши.
12. Қуйидагилар молиявий ҳисоботда маълумотларнинг ёритиб берилиши талаб этиладиган ва тузатишни талаб этмайдиган ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар ҳисобланади:
ҳаққоний қиймат бўйича ҳисобга олинган мулк қийматининг сезиларли даражада пасайиши (агар бу пасайиш ҳисобот санасидаги мулкнинг ҳолатига боғлиқ бўлмасдан, ҳисобот санасидан кейин юзага келган ҳолат билан боғлиқ бўлса);
ташкилотнинг ҳисобот санасидан кейин ўз фаолиятининг иштирокчиларига келгусида қўшимча имтиёзлар беришга қарор қабул қилиши;
ҳисобот санасидан кейин тизимидаги ташкилотнинг тугатилиши ёки ташкилот томонидан амалга ошириладиган фаолиятнинг тўлиқ ёхуд асосий қисми аутсорсингга берилиши;
ташкилотнинг фаолияти ёки асосий ривожлантириш дастурларини тугатиш режасини эълон қилиши натижасида тегишли активларни сотиш, мажбуриятларни бажариш ёхуд буларни амалга ошириш юзасидан мажбурий шартномалар тузиши;
ташкилотни фаолият учун муҳим бўлган активларни харид қилиши ёки ҳисобдан чиқариши;
ҳисобот санасидан кейин мулкнинг фавқулодда ҳолатлар натижасида вайрон бўлиши;
ташкилот фаолиятининг қайта ташкил этилиши ёки уни амалга оширишнинг бошланиши;
ривожлантириш дастурлари доирасида жисмоний ва юридик шахсларга берилган кредитлардан воз кечилиши бўйича қонунчилик ҳужжатларининг қабул қилиниши;
ҳисобот санасидан кейин активлар қийматининг ёки валюта курсларининг сезиларли даражада ўзгариши;
ҳисобот санасидан кейин ташкилотнинг шартли мажбуриятларни қабул қилиши;
ҳисобот санасидан кейин содир бўлган ҳодисалар туфайли юзага келган суд жараёнининг бошланиши.
4-боб. Фаолият узлуксизлиги ва реструктуризация
13. Молиявий ҳисоботни тузиш давомида ташкилотнинг узлуксиз фаолият кўрсатишини аниқлаш ҳар бир ташкилот томонидан кўриб чиқилиши лозим. Бунда, ташкилотнинг узлуксизлигини баҳолаш давлатга эмас, ташкилотларга тааллуқли бўлади.
14. Агар ҳисобот санасидан кейин молиявий ҳисоботларни тайёрлашга масъуллар ёки бошқарув органи ташкилотни тугатиш ёки унинг бюджетдан ташқари фаолиятини тўхтатиш (тугатиш) қарорига келса, ташкилот молиявий ҳисоботни фаолият узлуксизлиги асосида тайёрламаслиги лозим.
15. Ташкилотларда фаолият узлуксизлиги билан боғлиқ масалалар, қоида тариқасида давлат томонидан ташкилотларнинг фаолиятини тўхтатиш (тугатиш) ҳақида қарорлар эълон қилинган тақдирдагина юзага келади.
16. Тўлиқ ёки сезиларли даражада ўзини ўзи молиялаштирадиган ташкилотлар молиявий ҳисоботни тайёрлашда узлуксиз фаолият кўрсатишини аниқлаши зарур.
17. Агар ташкилотнинг фаолиятини узлуксиз давом эттириш имкони мавжуд бўлмаса, мазкур ҳолат молиявий ҳисоботларда мажбурий равишда акс эттирилиши лозим. Бундай ўзгаришларнинг таъсири ташкилотнинг аниқ шароитларига, жумладан, фаолиятнинг бошқа ташкилотга ўтказилиши ёки ташкилот тугатилишига қараб белгиланади.
Бунда, активлар ва мажбуриятларнинг қолдиқ (баланс) қийматини ўзгартириш зарурлигини аниқлаш талаб этилади.
Фаолиятнинг узлуксизлиги давом эттирилмаганда, вазиятнинг ўзгариши қўшимча мажбуриятларни пайдо бўлишига олиб келиши ёки қарз шартномаларида муайян қарзларни жорий мажбурият сифатида қайта таснифлашга олиб келишини (олиб келмаслигини) ҳам ҳисобга олиш лозим.
18. Ҳисобот санасидан кейин эълон қилинган реструктуризация тузатиш киритишни талаб этмайдиган ҳисобот санасидан кейинги ҳодиса сифатида таснифланган тақдирда, мазкур Стандарт талаблари асосида тегишли маълумотлар ёритилиши лозим. Реструктуризация бўйича баҳоланган мажбуриятни тан олиш тартиби Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (16-сонли БҲС) « Баҳоланган мажбуриятлар, шартли мажбуриятлар ва шартли активлар »га (рўйхат рақами 3562, 2024 йил 22 октябрь) мувофиқ белгиланади.
5-боб. Маълумотларни ёритиб бериш
19. Ташкилот молиявий ҳисоботларни тасдиқлаш санаси ва ким томонидан тасдиқланганлиги тўғрисидаги маълумотни молиявий ҳисоботга тушунтиришларда ёритиб бериши лозим. Молиявий ҳисоботларнинг тасдиқлаш санаси фойдаланувчилар учун муҳим ҳисобланиб, ҳисоботларда мазкур санадан кейин содир бўлган ҳодисалар акс эттирилмайди.
20. Агар ташкилот ҳисобот санасидан кейин, бироқ молиявий ҳисобот эълон қилинишидан олдин ҳисобот санасида мавжуд бўлган шартларнинг ўзгаришига оид маълумотларни олса, ушбу шартлар янги олинган маълумотлар асосида тегишли равишда ўзгартирилиши лозим.
21. Ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар бўйича маълумотларнинг ёритиб берилиши ташкилотнинг молиявий ҳисоботларида тан олинган суммаларини аниқ акс эттирмаслиги мумкин (масалан, Ўзбекистон Республикаси бюджет ҳисобининг стандарти (16-сонли БҲС) « Баҳоланган мажбуриятлар, шартли мажбуриятлар ва шартли активлар »га (рўйхат рақами 3562, 2024 йил 22 октябрь) асосан ҳисобот санасидан кейин ҳисобот даврида мавжуд бўлган шартли мажбурият бўйича далиллар пайдо бўлиши).
22. Агар тузатишни талаб этмайдиган ҳисобот санасидан кейинги ҳодисалар муҳим аҳамиятга эга бўлса, мазкур маълумотларни ёритиб бермаслик фойдаланувчиларнинг молиявий ҳисоботлар асосида қабул қиладиган иқтисодий қарорларига салбий таъсир кўрсатиши мумкин ҳамда ташкилот тузатишни талаб этмайдиган ҳисобот санасидан кейинги ҳодисаларнинг ҳар бир муҳим тоифаси учун ҳодисанинг тавсифи ва молиявий таъсирига баҳо бериш ёки бундай баҳолашни ўтказиш мумкин эмаслиги тўғрисидаги маълумотларни ёритиб бериши лозим.
Вазир Ж. КУЧКАРОВ
Тошкент ш.,
2025 йил 26 август,
284-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirining
buyrugʻi
Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (18-sonli BHS) “Hisobot sanasidan keyingi hodisalar”ni tasdiqlash toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining Budjet kodeksi , Oʻzbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq buyuraman:
1. Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (18-sonli BHS) “Hisobot sanasidan keyingi hodisalar” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Mazkur buyruq 2026-yil 1-yanvardan eʼtiboran kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyot va moliya vazirining 2025-yil 26-avgustdagi 284-son buyrugʻiga ILOVA
Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (18-sonli BHS) “Hisobot sanasidan keyingi hodisalar”
Mazkur Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (18-sonli BHS) “Hisobot sanasidan keyingi hodisalar” (bundan buyon matnda Standart deb yuritiladi) budjet tashkilotlari , davlat maqsadli jamgʻarmalari va boshqa budjetdan tashqari jamgʻarmalarning (bundan buyon matnda tashkilotlar deb yuritiladi) hisobot sanasidan keyingi hodisalar boʻyicha moliyaviy hisobotlariga tuzatishlar kiritish zarur boʻlgan holatlar hamda ular toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yoritib berish tartibini belgilaydi.
1-bob. Umumiy qoidalar
1. Mazkur Standartda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
hisobot sanasidan keyingi hodisalar — hisobot sanasi va moliyaviy hisobotni eʼlon qilish uchun tasdiqlangan sana oraligʻida sodir boʻladigan tashkilotga foyda yoki zarar keltiradigan hodisalar;
hisobot sanasi — moliyaviy hisobotlar tegishli boʻlgan hisobot sanasining oxirgi kuni;
haqqoniy qiymat — baholash sanasida bozor ishtirokchilari oʻrtasidagi odatdagi operatsiyada aktivni sotishdan olinishi yoki majburiyatni oʻtkazish uchun toʻlanishi mumkin boʻlgan narx;
faoliyatning uzluksizligi — tashkilotning muntazam faoliyat koʻrsatishi;
tasdiqlash sanasi — moliyaviy hisobotlarni tasdiqlash vakolatiga ega boʻlgan shaxs yoki organ tomonidan moliyaviy hisobotlarni eʼlon qilish uchun belgilangan sana;
reyestrukturizatsiya — tashkilotning rahbariyati tomonidan rejalashtiriladigan va nazorat qilinadigan dastur boʻlib, unga koʻra tashkilotning faoliyat doirasi yoki ushbu faoliyatni amalga oshirish usullarining oʻzgartirilishi nazarda tutiladi.
2. Quyidagi hisobot sanasidan keyingi hodisalar tashkilotning uzluksiz faoliyatiga taʼsir qilishi mumkin:
hisobot sanasida mavjud boʻlgan holatlarni koʻrsatadigan hodisalar (tuzatishni talab etadigan hodisalar);
hisobot sanasidan keyin yuzaga kelgan holatlarni koʻrsatadigan hodisalar (tuzatishni talab etmaydigan hodisalar);
3. Mazkur Standart tashkilotlar tomonidan hisobot sanasidan keyingi hodisalarni hisobga olish va ularni yoritib berish uchun qoʻllaniladi.
4. Hisobot sanasidan keyingi hodisalar tashkilotning faoliyati uzluksiz emasligini koʻrsatsa, bunday tashkilotning moliyaviy hisoboti faoliyat uzluksizligi asosida tayyorlanmasligini lozim.
2-bob. Moliyaviy hisobotlarni eʼlon qilish uchun tasdiqlash
5. Moliyaviy hisobotlar tashkilotning rahbari (yoki u vakolat bergan shaxs) va bosh hisobchisi tomonidan, jamlanma moliyaviy hisobotlar budjet mablagʻlarini taqsimlovchilarning rahbari (yoki u vakolat bergan shaxs) va bosh hisobchisi tomonidan tasdiqlanadi.
Konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarni tasdiqlash Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vaziri (yoki u vakolat bergan shaxs) va vazirlikning bosh hisobchisi (yoki masʼul xodim) tomonidan amalga oshiriladi.
6. Tasdiqlangan moliyaviy hisobotlarga oʻzgartirishlar kiritish vakolatiga ega boʻlgan organ tomonidan hisobotlarni eʼlon qilish muddatlari oʻzgartirilishi mumkin. Agar tegishli organ moliyaviy hisobotlarga oʻzgartirishlar kiritish vakolatiga ega boʻlsa, moliyaviy hisobotlarga oʻzgartirishlarni tasdiqlash sanasi vakolatli organ tomonidan moliyaviy hisobotlarni tasdiqlash sanasi sifatida belgilanadi.
3-bob. Hisobot sanasidan keyingi hodisalar boʻyicha tuzatishlar kiritish
7. Hisobot sanasidan keyingi hodisalar tashkilotning moliyaviy hisobotida tan olingan summalarga tuzatish kiritishni talab etadigan yoki tuzatish kiritishini talab etmaydigan hodisalarga boʻlinadi.
8. Tashkilot tomonidan tuzatish kiritishni talab etadigan hodisalarni aks ettirish uchun moliyaviy hisobotda tan olingan summalarga tuzatishlar kiritilishi lozim.
9. Tuzatishlar kiritishni talab etadigan hisobot sanasidan keyingi hodisalarga quyidagilarni kiritish mumkin:
a) hisobot davrida boshlanib, hisobot sanasidan keyin yakunlangan sud ishi boʻyicha tashkilotning majburiyati mavjudligini tasdiqlovchi sud hujjatining qabul qilinishi. Bunda, tashkilot ushbu sud ishi yuzasidan oldin tan olingan har qanday baholangan majburiyatga Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (16-sonli BHS) “ Baholangan majburiyatlar, shartli majburiyatlar va shartli aktivlar ”ga (roʻyxat raqami 3562, 2024-yil 22-oktabr) muvofiq tuzatish kiritadi va yangidan baholangan majburiyatni tan oladi;
b) hisobot sanasidan keyin aktivning hisobot davri oxirida qadrsizlanganligi yoki bunday aktiv boʻyicha oldin tan olingan qadrsizlanish summasiga tuzatish kiritilishi lozimligi toʻgʻrisida maʼlumot olinishi (masalan, hisobot sanasidan keyin xaridorning bankrotlikka uchrashi, hisobot sanasidan oldin xarid qilingan aktivlarning xarajatlari yoki sotilgan aktivlardan olingan daromadlar hisobot sanasidan keyin aniqlanishi);
d) hisobot davridagi daromadlarni taqsimlash toʻgʻrisidagi hujjatlarga muvofiq boshqa davlat organlari bilan taqsimlanishi kerak boʻlgan daromad miqdori hisobot sanasidan keyin aniqlanishi;
e) hisobot sanasidan keyin hisobot davri uchun xodimlarga toʻlanishi lozim boʻlgan mukofot pullarining aniqlanishi (agar hisobot sanasi bilan moliyaviy hisobotni tasdiqlash sanasi oraligʻida sodir boʻladigan hodisalar natijasida bunday toʻlovlarni amalga oshirish boʻyicha yuridik yoki konstruktiv majburiyatga ega boʻlsa);
f) moliyaviy hisobotda xatoliklar mavjud ekanligini koʻrsatuvchi holatlarning aniqlanishi.
10. Tashkilot tuzatishlar kiritishni talab etmaydigan hisobot sanasidan keyingi hodisalarni aks ettirish uchun moliyaviy hisobotda tan olingan summalarga tuzatishlar kiritmasligi lozim.
11. Tuzatishlar kiritishni talab etmaydigan hisobot sanasidan keyingi hodisalarga quyidagilarni kiritish mumkin:
a) hisobot sanasidan moliyaviy hisobotni eʼlon qilish sanasigacha boʻlgan davrda mulkning haqqoniy qiymatining pasayishi (agar tashkilot mulkni muntazam ravishda haqqoniy qiymatga qayta baholash siyosatini qabul qilgan boʻlsa). Bunda, haqqoniy qiymat pasayishi hisobot sanasidagi mulk holatiga emas, balki keyingi davrda yuzaga kelgan vaziyatlarga bogʻliq boʻladi hamda muntazam qayta baholash natijalariga qaramay, tashkilot oʻz moliyaviy hisobotida koʻrsatilgan mulkning haqqoniy qiymatlariga oʻzgartirish kiritmasligi lozim.
b) hisobot sanasidan moliyaviy hisobotni eʼlon qilish sanasigacha boʻlgan davrda mulkning haqqoniy qiymatining sezilarli darajada pasayishi (agar bu pasayish hisobot sanasidagi mulkning holatiga bogʻliq boʻlmasdan, hisobot sanasidan keyin yuzaga kelgan holat bilan bogʻliq boʻlsa);
d) muayyan davlat xizmatini amalga oshirish uchun masʼul boʻlgan davlat boshqaruvi organi ushbu xizmatdan foydalanayotgan shaxslarga hisobot sanasidan tasdiqlash sanasigacha boʻlgan davrda qoʻshimcha imtiyozlar berishi.
12. Quyidagilar moliyaviy hisobotda maʼlumotlarning yoritib berilishi talab etiladigan va tuzatishni talab etmaydigan hisobot sanasidan keyingi hodisalar hisoblanadi:
haqqoniy qiymat boʻyicha hisobga olingan mulk qiymatining sezilarli darajada pasayishi (agar bu pasayish hisobot sanasidagi mulkning holatiga bogʻliq boʻlmasdan, hisobot sanasidan keyin yuzaga kelgan holat bilan bogʻliq boʻlsa);
tashkilotning hisobot sanasidan keyin oʻz faoliyatining ishtirokchilariga kelgusida qoʻshimcha imtiyozlar berishga qaror qabul qilishi;
hisobot sanasidan keyin tizimidagi tashkilotning tugatilishi yoki tashkilot tomonidan amalga oshiriladigan faoliyatning toʻliq yoxud asosiy qismi autsorsingga berilishi;
tashkilotning faoliyati yoki asosiy rivojlantirish dasturlarini tugatish rejasini eʼlon qilishi natijasida tegishli aktivlarni sotish, majburiyatlarni bajarish yoxud bularni amalga oshirish yuzasidan majburiy shartnomalar tuzishi;
tashkilotni faoliyat uchun muhim boʻlgan aktivlarni xarid qilishi yoki hisobdan chiqarishi;
hisobot sanasidan keyin mulkning favqulodda holatlar natijasida vayron boʻlishi;
tashkilot faoliyatining qayta tashkil etilishi yoki uni amalga oshirishning boshlanishi;
rivojlantirish dasturlari doirasida jismoniy va yuridik shaxslarga berilgan kreditlardan voz kechilishi boʻyicha qonunchilik hujjatlarining qabul qilinishi;
hisobot sanasidan keyin aktivlar qiymatining yoki valyuta kurslarining sezilarli darajada oʻzgarishi;
hisobot sanasidan keyin tashkilotning shartli majburiyatlarni qabul qilishi;
hisobot sanasidan keyin sodir boʻlgan hodisalar tufayli yuzaga kelgan sud jarayonining boshlanishi.
4-bob. Faoliyat uzluksizligi va restrukturizatsiya
13. Moliyaviy hisobotni tuzish davomida tashkilotning uzluksiz faoliyat koʻrsatishini aniqlash har bir tashkilot tomonidan koʻrib chiqilishi lozim. Bunda, tashkilotning uzluksizligini baholash davlatga emas, tashkilotlarga taalluqli boʻladi.
14. Agar hisobot sanasidan keyin moliyaviy hisobotlarni tayyorlashga masʼullar yoki boshqaruv organi tashkilotni tugatish yoki uning budjetdan tashqari faoliyatini toʻxtatish (tugatish) qaroriga kelsa, tashkilot moliyaviy hisobotni faoliyat uzluksizligi asosida tayyorlamasligi lozim.
15. Tashkilotlarda faoliyat uzluksizligi bilan bogʻliq masalalar, qoida tariqasida davlat tomonidan tashkilotlarning faoliyatini toʻxtatish (tugatish) haqida qarorlar eʼlon qilingan taqdirdagina yuzaga keladi.
16. Toʻliq yoki sezilarli darajada oʻzini oʻzi moliyalashtiradigan tashkilotlar moliyaviy hisobotni tayyorlashda uzluksiz faoliyat koʻrsatishini aniqlashi zarur.
17. Agar tashkilotning faoliyatini uzluksiz davom ettirish imkoni mavjud boʻlmasa, mazkur holat moliyaviy hisobotlarda majburiy ravishda aks ettirilishi lozim. Bunday oʻzgarishlarning taʼsiri tashkilotning aniq sharoitlariga, jumladan, faoliyatning boshqa tashkilotga oʻtkazilishi yoki tashkilot tugatilishiga qarab belgilanadi.
Bunda, aktivlar va majburiyatlarning qoldiq (balans) qiymatini oʻzgartirish zarurligini aniqlash talab etiladi.
Faoliyatning uzluksizligi davom ettirilmaganda, vaziyatning oʻzgarishi qoʻshimcha majburiyatlarni paydo boʻlishiga olib kelishi yoki qarz shartnomalarida muayyan qarzlarni joriy majburiyat sifatida qayta tasniflashga olib kelishini (olib kelmasligini) ham hisobga olish lozim.
18. Hisobot sanasidan keyin eʼlon qilingan restrukturizatsiya tuzatish kiritishni talab etmaydigan hisobot sanasidan keyingi hodisa sifatida tasniflangan taqdirda, mazkur Standart talablari asosida tegishli maʼlumotlar yoritilishi lozim. Restrukturizatsiya boʻyicha baholangan majburiyatni tan olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (16-sonli BHS) “ Baholangan majburiyatlar, shartli majburiyatlar va shartli aktivlar ”ga (roʻyxat raqami 3562, 2024-yil 22-oktabr) muvofiq belgilanadi.
5-bob. Maʼlumotlarni yoritib berish
19. Tashkilot moliyaviy hisobotlarni tasdiqlash sanasi va kim tomonidan tasdiqlanganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotni moliyaviy hisobotga tushuntirishlarda yoritib berishi lozim. Moliyaviy hisobotlarning tasdiqlash sanasi foydalanuvchilar uchun muhim hisoblanib, hisobotlarda mazkur sanadan keyin sodir boʻlgan hodisalar aks ettirilmaydi.
20. Agar tashkilot hisobot sanasidan keyin, biroq moliyaviy hisobot eʼlon qilinishidan oldin hisobot sanasida mavjud boʻlgan shartlarning oʻzgarishiga oid maʼlumotlarni olsa, ushbu shartlar yangi olingan maʼlumotlar asosida tegishli ravishda oʻzgartirilishi lozim.
21. Hisobot sanasidan keyingi hodisalar boʻyicha maʼlumotlarning yoritib berilishi tashkilotning moliyaviy hisobotlarida tan olingan summalarini aniq aks ettirmasligi mumkin (masalan, Oʻzbekiston Respublikasi budjet hisobining standarti (16-sonli BHS) “ Baholangan majburiyatlar, shartli majburiyatlar va shartli aktivlar ”ga (roʻyxat raqami 3562, 2024-yil 22-oktabr) asosan hisobot sanasidan keyin hisobot davrida mavjud boʻlgan shartli majburiyat boʻyicha dalillar paydo boʻlishi).
22. Agar tuzatishni talab etmaydigan hisobot sanasidan keyingi hodisalar muhim ahamiyatga ega boʻlsa, mazkur maʼlumotlarni yoritib bermaslik foydalanuvchilarning moliyaviy hisobotlar asosida qabul qiladigan iqtisodiy qarorlariga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin hamda tashkilot tuzatishni talab etmaydigan hisobot sanasidan keyingi hodisalarning har bir muhim toifasi uchun hodisaning tavsifi va moliyaviy taʼsiriga baho berish yoki bunday baholashni oʻtkazish mumkin emasligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yoritib berishi lozim.
Vazir J. KUCHKAROV
Toshkent sh.,
2025-yil 26-avgust,
284-son