UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг

қарори

НИЗОМ

РЎЙХАТИ

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:

1. Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин.

3. Мазкур қарор 2026 йил 1 январдан эътиборан кучга киради.

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 октябрдаги 21/6-сон қарорига 1-ИЛОВА

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги

Мазкур Низом банклар, шу жумладан микромолия банклари, шунингдек исломий банк фаолиятини амалга оширувчи банклар ва микромолия банклари (бундан буён матнда банк деб юритилади) капиталининг монандлигига қўйиладиган талабларни белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

капитал захиралар — солиқлар ва йиғимлар тўлангандан сўнг соф фойда ёки аввалги йилларнинг тақсимланмаган фойдаси ҳисобидан шаклланган захиралар. Улардан банк фаолиятида вужудга келадиган ҳар қандай зарарларни улар юзага келиши биланоқ ҳеч қандай чеклашларсиз қоплаш учун фойдаланилиши мумкин;

стандарт активларга яратиладиган захиралар — банк фаолияти давомида умуман ёки бирор-бир фаолият тури натижасида эҳтимолий йўқотишларни қоплаш мақсадида ташкил қилинадиган захиралар;

махсус захиралар — «субстандарт», «қониқарсиз», «шубҳали» ва «умидсиз» сифатида таснифланган активлар бўйича эҳтимолий зарарларни қоплашга мўлжалланган захиралар;

номоддий активлар — моддий-ашёвий кўринишга эга бўлмаган, бир йилдан ортиқ фойдали хизмат муддатига эга бўлган ва банк хизматларини кўрсатишда ёки маъмурий мақсадларда фойдаланиладиган номонетар, идентификацияланадиган активлар (дастурий таъминот, фойдаланиш ҳуқуқи, маркетинг ва техник маълумотлари, гудвилл ва бошқалар);

гудвилл — харидор томонидан банк сотиб олинишида унинг соф активлари (барча активларнинг бозор баҳоси ва барча мажбуриятларнинг бозор баҳоси ўртасидаги фарқ) қийматидан ортиқ тўланадиган сумма;

левераж — банк жами активларининг капитал билан таъминланганлик даражасини акс эттирувчи кўрсаткич;

регулятив капитал — банк фаолиятини тартибга солиш ва пруденциал нормативлар ҳисоб-китобини амалга ошириш мақсадида ҳисоб-китоб қилиш йўли билан аниқланадиган банк капитали;

кредитни қайта ҳисоблаш омили — балансдан ташқари ҳисобварақларнинг таваккалчилик даражасини ҳисоблаш мақсадида уларга нисбатан қўлланиладиган кредит конверсия коэффициенти (фоиз) бўлиб, ушбу коэффициент балансдан ташқари мажбуриятларни таваккалчиликка тортилган активларга айлантириш учун қўлланилади;

банкка алоқадор шахслар — Бир қарз олувчи, ўзаро алоқадор қарз олувчилар гуруҳи, шу жумладан банкка алоқадор шахслар учун таваккалчиликнинг энг кўп миқдори тўғрисидаги низомнинг (рўйхат рақами 3283, 2020 йил 29 октябрь) 17-бандида келтирилган шахслар;

молиявий ташкилот — кредит ташкилотлари, суғурта ташкилотлари, лизинг ташкилотлари, қимматли қоғозлар бозорининг профессионал иштирокчилари, клиринг ташкилотлари ва молиявий хизматлар кўрсатувчи бошқа ташкилотлар;

субординар қарз — банкнинг кредитори талабига кўра муддатидан олдин қайтарилмайдиган ҳамда банк тугатилаётганда омонатчиларнинг ва бошқа кредиторларнинг талаблари қаноатлантирилганидан кейин бажариладиган, таъминланмаган қарз мажбурияти;

давлат сектори ташкилотлари — давлат органлари, шу жумладан республика ижро этувчи ҳокимият органлари ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан бошқарилувчи ва (ёки) улар томонидан тўлиқ ёки қисман молиялаштириладиган, шунингдек солиқ, йиғим, жарима ва бошқа мажбурий тўловлар шаклида даромад олиш ваколатига эга бўлган ташкилотлар;

савдо портфели — банк томонидан молиявий инструментлар нархларидаги қисқа муддатли тебранишлардан фойда олиш мақсадида кейинчалик сотиш ва (ёки) таваккалчиликларни хеджирлаш мақсадида харид қилинган молиявий инструментлар йиғиндиси;

таъминланган облигация — эмитентнинг махсус ажратилган активлари билан таъминланган облигация.

2. Банк I даражали капиталининг миқдори банк устав капиталининг энг кам миқдоридан кам бўлмаслиги лозим, бундан мазкур банднинг иккинчи хатбошисида белгиланган банклар мустасно.

Банк фаолиятини амалга оширганига уч йилдан ошмаган банклар I даражали капиталининг миқдори банк устав капитали энг кам миқдорининг 70 фоизидан кам бўлмаслиги лозим.

2-боб. Банк регулятив капиталининг таркибий элементлари

3. Регулятив капитал I даражали капитал ва II даражали капиталнинг йиғиндисидан иборат.

II даражали капиталнинг жами миқдори I даражали капиталнинг 100 фоизидан ошмаган миқдорда ҳисобга олинади.

4. I даражали капитал I даражали асосий капитал ва I даражали қўшимча капитални ўз ичига олади.

5. Регулятив капитал таркибига хавфсиз бўлмаган ва носоғлом банк фаолиятининг юзага келишига олиб келиши мумкин бўлган шартлар (ташкил қилинадиган жамғармалар ва (ёки) захиралардан белгиланган мақсадга мувофиқ фойдаланиш, қарз мажбуриятларини чиқариш шартлари ва бошқалар) билан чекланган капитал элементлари киритилиши мумкин эмас.

6. I даражали асосий капитал қуйидаги элементларни ўз ичига олади:

банкнинг мазкур Низомнинг 7-бандида келтирилган шартларга мувофиқ бўлган тўлиқ тўланган оддий акциялари;

қўшилган капитал — оддий акциялар жойлаштирилишида уларнинг номинал қийматидан юқори тўланган сумма;

тақсимланмаган фойда;

банк балансидаги аввалги йилларнинг тақсимланмаган фойдаси ҳисобидан шаклланган капитал захиралар ва бошқа очиқланган захиралар (банкнинг асосий воситалари, шунингдек текинга олинган мулклар ва номоддий активлар қийматининг сезиларли ўсиши натижасида бошланғич қийматига нисбатан қийматининг ошган миқдори бундан мустасно);

ўтган йиллардаги қопланмаган зарарлар ва жорий йил зарарлари;

банкнинг назоратга оид консолидациялашган ҳисоботларида акс эттириладиган, банкнинг шуъба ташкилотлари томонидан чиқарилган, учинчи шахслар, шу жумладан миноритар акциядорлар ихтиёрида бўлган мазкур Низомнинг 7-бандида белгиланган шартларга мувофиқ бўлган капитал элементлари.

7. Мазкур Низомнинг 6-банди иккинчи хатбошисида келтирилган оддий акциялар қуйидаги шартларга мувофиқ бўлиши лозим:

банк фаолияти тугатилаётганда уларга доир талаблар банк депозиторлари, кредиторлари ва субординар қарзлар ҳамда капиталнинг бошқа воситалари бўйича талаблар бажарилгандан кейин сўнгги навбатда қондирилиши ва уларга доир талабларни қондириш навбати (субординацияси) ўзгартирилмаслиги;

эгалари банк фаолияти тугатилганда ушбу банднинг иккинчи хатбошисида кўрсатилган барча талаблар бажарилгандан сўнг ўзларининг банк капиталидаги улушига мутаносиб миқдорда банк ихтиёрида қолган активларга нисбатан талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлиши;

муддатсиз бўлиши ва банк томонидан қайтариб сотиб олинмаслиги, бундан банкларни санация қилиш ва тугатишга оид қонунчиликда белгиланган ҳолатлар мустасно;

шартлари банк томонидан қайтариб сотиб олиниши ёки бекор қилиниши мумкинлигини кўзда тутмаслиги ҳамда бунга оид кутилмаларни шакллантирмаслиги, бундан банкларни санация қилиш ва тугатишга оид қонунчиликда белгиланган ҳолатлар мустасно;

дивидендлар банк тасарруфида қоладиган соф фойдасидан ва (ёки) ўтган йилларнинг тақсимланмаган фойдасидан тўланиши, шунингдек уларнинг миқдори эгалари томонидан оддий акцияларни сотиб олиш учун тўланган суммадан келиб чиқиб белгиланмаслиги ва бунга оид шартларнинг мавжуд эмаслиги;

шартлари дивидендлар тўланишига оид мажбуриятларни келтириб чиқармаслиги;

дивидендлар тўланмаганлиги мажбуриятларнинг бажарилмаслиги (тўловга қобилиятсизлик) ҳолати деб баҳоланмаслиги;

дивидендлар шартнома ва қонун асосида вужудга келган мажбуриятлар бажарилганидан ҳамда банк фаолияти тугатилаётганда талабларни қондириш навбати (субординацияси) оддий акцияларга нисбатан аввалроқ бўлган капитал воситалар бўйича дивидендлар ва уларга тенглаштирилган тўловлар тўлангандан кейин тўланиши;

эгаларига дивидендларни олишга бўлган имтиёзли ҳуқуқни тақдим этмаслиги;

юзага келган зарарларни қоплаш учун биринчи навбатда ва пропорционал равишда энг кўп миқдорда ҳисобдан чиқарилиши;

банкда тўловга қобилиятсизлик юзага келганлигини баҳолаш мақсадларида улар бўйича тўланган сумма капитал сифатида таснифланган бўлиши;

бухгалтерия ҳисоби мақсадларида улар бўйича тўланган сумма капитал сифатида таснифланган бўлиши;

банк томонидан тўғридан-тўғри чиқарилган ва тўлиқ тўланган бўлиши;

банк томонидан бевосита ва билвосита молиялаштирилмаган бўлиши;

банк ёки унга алоқадор шахслар томонидан кафолатланмаган ва таъминланмаган бўлиши;

шартлари банк фаолияти тугатилаётганда улар бўйича талабларни қондириш навбатини (субординацияси) ўзгартирмаслиги;

акциядорларнинг умумий йиғилиши томонидан ёки, агар банк уставига ёхуд акциядорлар умумий йиғилишининг қарорига мувофиқ банкнинг кузатув кенгашига шундай қарорлар қабул қилиш ҳуқуқи берилган бўлса, банкнинг кузатув кенгаши томонидан чиқарилиши;

банк балансида аниқ тарзда ва алоҳида акс этиши.

8. Оддий акцияларнинг шартлари мазкур Низомнинг 7-бандида белгиланган талабларнинг камида биттасига мувофиқ бўлмаса, мазкур акциялар ҳамда улар бўйича қўшилган капитал капитал монандлиги ҳисоб-китобида I даражали асосий капитал таркибидан чиқарилади.

9. I даражали қўшимча капитал қуйидаги элементларни ўз ичига олади:

банкнинг мазкур Низомнинг 10-бандида келтирилган шартларга мувофиқ бўлган имтиёзли акциялари ва (ёки) бошқа капитал элементлари;

қўшилган капитал — I даражали қўшимча капиталга киритилган имтиёзли акциялар ва (ёки) бошқа капитал элементлари биринчи марта жойлаштирилишида уларнинг номинал нархидан юқори тўланган сумма;

банкнинг назоратга оид консолидациялашган ҳисоботларида акс эттириладиган, банкнинг шуъба ташкилотлари томонидан чиқарилган, учинчи шахслар, шу жумладан миноритар акциядорлар ихтиёрида бўлган мазкур Низомнинг 10-бандида белгиланган шартларга мувофиқ бўлган капитал элементлари.

10. Мазкур Низомнинг 9-банди иккинчи хатбошисида келтирилган имтиёзли акциялар ва (ёки) бошқа капитал элементлари қуйидаги шартларга мувофиқ бўлиши лозим:

чиқарилган ва тўлиқ тўланган бўлиши;

банк тугатилаётганда уларга доир талаблар банк депозиторлари, кредиторлари ва II даражали капиталга кирувчи субординар қарзлар бўйича талаблар бажарилгандан сўнг ёхуд бундай капитал элементлари банк акцияларининг назорат пакетига эгалик қилувчи холдинг компаниялари томонидан чиқарилганда барча кредиторлар талабларидан сўнг қондирилиши;

банк ёки унга алоқадор шахслар томонидан кафолатланмаган ва таъминланмаган бўлиши ҳамда шартлари улар бўйича талабларни қондириш навбатини (субординацияси) ўзгартирмаслиги;

муддатсиз бўлиши, шу жумладан муайян сотиб олиш санаси ёки шартларига эга бўлмаслиги;

улар чиқарилган санадан камида беш йилдан сўнг (бундан мазкур банднинг еттинчи хатбошисида белгиланган ҳолат мустасно) банк ташаббуси билан номинал қийматда қайтариб сотиб олиниши (сўндирилиши) мумкинлиги, бунда Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) эътирози мавжуд бўлмаслиги, шартлари Марказий банк томонидан рухсат берилишига ва банк томонидан қайтариб сотиб олиниши (сўндирилиши) мумкинлигини кўзда тутмаслиги ҳамда бунга оид кутилмаларни шакллантирмаслиги, шунингдек ўхшаш турдаги муддатсиз имтиёзли акциялар ва (ёки) бошқа нокумулятив муддатсиз капитал элементларига ёхуд капитал элементларининг бошқа улардан юқорироқ турига алмаштирилиши ёки қайтариб сотиб олиниши (сўндирилиши) натижасида банк I даражали капиталининг монандлик коэффициенти мазкур Низом талабларига мувофиқ ўрнатилган минимал талабдан камида икки фоиз бандга юқори бўлиши;

улар чиқарилган санадан беш йил ичида солиқ қонунчилигига ўзгартиришлар киритилиши натижасида мазкур турдаги имтиёзли акциялар ва (ёки) капитал элементларига доир солиқ юкининг ошиши ва (ёки) банк қонунчилигига ўзгартиришлар киритилиши натижасида уларнинг банк I даражали қўшимча капитали таркибига тўлиқ ёки қисман киритилмаслиги сабабли банк томонидан номинал қийматда қайтариб сотиб олиниши (сўндирилиши) мумкинлиги, бунда Марказий банкнинг эътирози мавжуд бўлмаслиги;

банк акциядорлари умумий йиғилиши қарорига мувофиқ уларга доир дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари тўланмаслиги мумкинлиги;

улар бўйича дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари тўланмаганлиги банк томонидан мажбуриятларнинг бажарилмаслиги (тўловга қобилиятсизлик) ҳолати деб баҳоланмаслиги ва банк учун ҳеч қандай чекловларни келтириб чиқармаслиги;

улар бўйича тўланмаган дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари ҳисобидан шаклланган маблағлардан банк ҳеч қандай чекловларсиз фойдаланиш ҳуқуқига эгалиги;

улар бўйича тўланмаган ёки тўлиқ тўланмаган дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари жамғариб борилмаслиги ва кейинчалик тўланмаслиги;

улар бўйича дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари банк тасарруфида қоладиган соф фойда ва (ёки) ўтган йилларнинг тақсимланмаган фойдасидан тўланиши;

улар бўйича дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари миқдорлари (ставкалари) банкнинг молиявий ҳолати ва (ёки) кредит рейтинги ўзгариши натижасида ўзгармаслиги;

улар бўйича дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари тўланиши банк мажбуриятларини унинг активларидан ортиб кетишига олиб келмаслиги;

банк ёки унга алоқадор шахслар томонидан сотиб олинмаслиги ҳамда банк томонидан бевосита ва билвосита молиялаштирилмаган бўлиши;

банкни капиталлаштиришга тўсқинлик қилувчи шартлар, шу жумладан келгусида бундай капитал элементлари аввалгиларига нисбатан пастроқ номинал қийматда чиқарилганда, аввал жойлаштирилган капитал элементларига эгалик қилувчи шахсларга компенсация тўланишини назарда тутувчи шартларнинг мавжуд эмаслиги;

бухгалтерия ҳисоби мақсадларида мажбурият сифатида таснифланган капитал элементлари банк зарарларини қоплаш шартига эга бўлиши, бунда банк I даражали асосий капиталининг монандлик коэффициенти 5,125 фоиздан пасайганда (бундан буён матнда триггер ҳолати деб юритилади) банкнинг оддий акцияларига тўлиқ миқдорда ёки қисман конвертация қилиниши ёхуд тўлиқ миқдорда ёки қисман ҳисобдан чиқарилиши;

бухгалтерия ҳисоби мақсадларида мажбурият сифатида таснифланган капитал элементлари триггер ҳолатида банк I даражали асосий капиталининг монандлик коэффициентини 5,125 фоизга етказиш учун зарур бўлган миқдорда ёхуд уларнинг миқдори I даражали асосий капиталининг монандлик коэффициентини 5,125 фоизга етказиш учун етарли бўлмаса, тўлиқ миқдорда банкнинг оддий акцияларига конвертация қилиниши ёки ҳисобдан чиқарилиши.

Бунда, триггер ҳолатида бухгалтерия ҳисоби мақсадларида мажбурият сифатида таснифланган капитал элементлари ҳисобдан чиқарилганда:

эгаларининг банк тўловга қобилиятсизлигида мазкур капитал элементлари бўйича даъво суммалари;

эгаларига мазкур капитал элементлари банк томонидан қайтариб сотиб олинганда (сўндирилганда) тўлаб берилувчи сумма;

капитал элементлари бўйича дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари суммалари қисман ёки тўлиқ миқдорда камайтирилади.

11. I даражали қўшимча капиталга киритилган имтиёзли акциялар ва (ёки) бошқа капитал элементларининг шартлари мазкур Низомнинг 10-бандида белгиланган шартларнинг камида биттасига мувофиқ бўлмаса, мазкур капитал элементлари ҳамда улар бўйича қўшилган капитал капитал монандлиги ҳисоб-китобида I даражали қўшимча капитал таркибидан чиқарилади.

Бунда, I даражали қўшимча капитал таркибига киритилмаган капитал элементлари мазкур Низомнинг 15-бандида белгиланган шартларга мувофиқ бўлса, улар II даражали капитал таркибига киритилиши мумкин.

12. Триггер ҳолати юзага келганда банк қуйидагиларни амалга ошириши лозим:

Марказий банкка триггер ҳолати юзага келган кундан бошлаб 1 кундан ошмаган муддат ичида маълумот бериш;

I даражали қўшимча капиталга киритилган бухгалтерия ҳисоби мақсадларида мажбурият сифатида таснифланган капитал элементларини бир ой ичида банкнинг оддий акцияларига тўлиқ миқдорда ёки қисман конвертация қилиш ва (ёки) ҳисобдан чиқариш ҳамда мазкур капитал элементлари эгаларини 3 кундан ошмаган муддат ичида хабардор қилиш.

13. Банк I даражали қўшимча капиталга киритилган бухгалтерия ҳисоби мақсадларида мажбурият сифатида таснифланган капитал элементларини банкнинг оддий акцияларига тўлиқ миқдорда ёки қисман конвертация қилиш мақсадида қўшимча акцияларни банк уставида белгиланган, эълон қилинган акцияларнинг сони доирасида жойлаштиради. Бунда, мазкур капитал элементларини тўлиқ миқдорда ёки қисман конвертация қилишга ҳеч қандай тартиб, шу жумладан банкнинг таъсис ҳужжатлари, устави ҳамда шартномавий мажбуриятлар тўсқинлик қилмаслиги лозим.

14. II даражали капитал қуйидаги элементларни ўз ичига олади:

мазкур Низомнинг 15-бандида белгиланган шартларга мувофиқ бўлган капитал элементлари, шу жумладан субординар қарз;

қўшилган капитал — II даражали капиталга киритилган капитал элементлари биринчи марта жойлаштирилишида уларнинг номинал қийматидан юқори тўланган сумма, шу жумладан эмиссиявий даромад;

кредит таваккалчилигини ҳисобга олган ҳолдаги активлар суммасининг 1,25 фоизидан юқори бўлмаган миқдордаги стандарт активларга (шу жумладан балансдан ташқари ҳисобварақлар) яратиладиган захиралар;

жорий йилдаги соф фойда;

банкнинг назоратга оид консолидациялашган ҳисоботларида акс эттириладиган, банкнинг шуъба ташкилотлари томонидан чиқарилган, учинчи шахслар, шу жумладан миноритар акциядорлар ихтиёрида бўлган мазкур Низомнинг 15-бандида белгиланган шартларга мувофиқ бўлган капитал элементлари.

15. Мазкур Низомнинг 14-банди иккинчи хатбошисида келтирилган капитал элементлари, шу жумладан субординар қарз қуйидаги шартларга мувофиқ бўлиши лозим:

тўлиқ тўланган бўлиши;

банк тугатилганда уларга доир талаблар банк депозиторлари ва банкнинг бошқа кредиторлари талаблари бажарилгандан сўнг қондирилиши;

банк ёки унга алоқадор шахслар томонидан кафолатланмаган ва таъминланмаган бўлиши;

беш йилдан кам бўлмаган муддатга чиқарилиши;

улар бўйича дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари ошиб борилиши ҳамда асосий қисмининг қайтариб сотиб олинишига (сўндирилиши) оид кутилмалар шакллантирилмаслиги, шу жумладан шартнома шартларига бундай шартлар киритилмаслиги;

улар чиқарилган санадан камида беш йилдан сўнг (бундан мазкур банднинг саккизинчи хатбошисида белгиланган ҳолат мустасно) банк ташаббуси билан номинал қийматда қайтариб сотиб олиниши (сўндирилиши) мумкинлиги, бунда Марказий банкнинг эътирози мавжуд бўлмаслиги, шартлари Марказий банк томонидан рухсат берилишига ва банк томонидан қайтариб сотиб олинишига (сўндирилишига) оид кутилмаларни шакллантирмаслиги, шунингдек ўхшаш турдаги капитал элементларига ёхуд капитал элементларининг бошқа улардан юқорироқ турига алмаштирилиши ёки қайтариб сотиб олиниши (сўндирилиши) натижасида банк регулятив капиталининг монандлик коэффициенти мазкур Низом талабларига мувофиқ ўрнатилган минимал талабдан камида икки фоиз бандга юқори бўлиши;

улар чиқарилган санадан беш йил ичида солиқ қонунчилигига ўзгартиришлар киритилиши натижасида мазкур турдаги капитал элементларига доир солиқ юкининг ошиши ва (ёки) банк қонунчилигига ўзгартиришлар киритилиши натижасида уларнинг банк II даражали капитали таркибига киритилмаслиги сабабли банк томонидан номинал қийматда қайтариб сотиб олиниши (сўндирилиши) мумкинлиги, бунда Марказий банкнинг эътирози мавжуд бўлмаслиги;

эгаларига мазкур капитал элементлар бўйича асосий қисм, дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлари тўланишини тезлатишга ваколат бермаслиги, бундан банкнинг тўловга қобилиятсизлиги ёки фаолияти тугатилиши ҳолатлари мустасно;

улар бўйича асосий қисм, дивиденд ва (ёки) фоиз (купон) тўловлар миқдорлари (ставкалари) банкнинг молиявий ҳолати ва (ёки) кредит рейтинги ўзгариши натижасида ўзгармаслиги;

банк ёки унга алоқадор шахслар томонидан сотиб олинмаслиги ҳамда банк томонидан бевосита ва билвосита молиялаштирилмаган бўлиши;

банк санация қилинаётганда Марказий банкнинг қарорига мувофиқ банкнинг оддий акцияларига тўлиқ миқдорда ёки қисман конвертация қилиниши ва (ёки) ҳисобдан чиқарилиши;

банк томонидан чиқарилмаган бўлса, улар орқали жалб қилинган маблағлар ҳеч қандай чекловларсиз банкнинг ихтиёрида бўлиши.

16. Мазкур Низомнинг 14-банди иккинчи хатбошисида келтирилган капитал элементлари, шу жумладан субординар қарз бўйича тўловлар сўндириш муддати етиб келгунига қадар сўнгги беш йил давомида капитал монандлиги ҳисоб-китоби мақсадларида II даражали капитал таркибида бир маромли (тўғри чизиқли) ҳисоблаш усулида мазкур Низомнинг 1-иловасига мувофиқ амортизацияланган қийматда ҳисобга олинади.

17. Банк субординар қарзни юридик шахслардан, шунингдек банклар учун белгиланган минимал устав капитали миқдорининг камида беш фоизи ва ундан юқори миқдорида инвестиция киритувчи жисмоний шахслардан жалб қилиши мумкин.

18. II даражали капитал таркибига киритилувчи капитал элементлари, шу жумладан субординар қарз шартлари мазкур Низомнинг 15-бандида белгиланган шартларнинг камида биттасига мувофиқ бўлмаса, мазкур капитал элементлари ҳамда улар бўйича қўшилган капитал капитал монандлиги ҳисоб-китобида II даражали капитал таркибидан чиқарилади.

19. I даражали асосий капиталдан қуйидаги элементлар чегирилади:

а) гудвилл ҳамда банкнинг бошқа номоддий активлари, шу жумладан банк дастурий таъминотларининг банк I даражали асосий капиталининг 10 фоизидан ошган қисми. Бунда, мазкур Низом кучга кирган санада дастурий таъминотлар чегирилиши натижасида капитал монандлик коэффициентлари мазкур Низом талабларига мувофиқ бўлмаган банклар 2030 йилнинг 1 январига қадар Марказий банк билан келишилган муддатларда ушбу талабларга мувофиқлаштириши лозим;

б) муддати узайтирилган солиқ талаблари (ўтган йиллардаги муддати узайтирилган солиқ талаблари суммасидан (19931) ўтган йиллардаги муддати узайтирилган даромад солиғи (22508) суммаси чегирилади);

д) пул оқимларини хеджирлаш натижасида ҳосил бўлган фойда ёки зарар;

э) активларни секюритизация қилиш натижасида олинадиган фойда, агар мазкур активлар баланс қиймати ҳамда улар бўйича келажакдаги тушумларнинг жорий қиймати ўртасидаги фарқ бухгалтерия ҳисоби мақсадларида муддатидан аввал банк фойдаси сифатида тан олинган бўлса;

ф) банкнинг ўз оддий акцияларига тўғридан-тўғри ёки билвосита инвестициялари;

г) банк ва бошқа банк ўзаро бир-бирининг оддий акцияларига тўғридан-тўғри ёки билвосита инвестиция киритган бўлса, банкнинг бошқа банкнинг оддий акцияларига киритган инвестициялари суммаси;

ҳ) консолидациялашмаган молиявий бўлмаган битта ташкилот устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар ва (ёки) акцияларга инвестицияларнинг банк I даражали асосий капиталининг (мазкур банднинг «а» — «г» кичик бандларидаги элементлар чегирилганидан кейин) 15 фоизидан ошган қисми;

и) консолидациялашмаган молиявий бўлмаган барча ташкилотлар устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар ва (ёки) акцияларга инвестициялар йиғиндисининг (бунда инвестициянинг мазкур банднинг «ҳ» кичик бандига мувофиқ чегирилган қисми ҳисобга олинмайди) банк I даражали асосий капиталининг (мазкур банднинг «а» — «г» кичик бандларидаги элементлар чегирилганидан кейин) 50 фоизидан ошган қисми;

ж) консолидациялашмаган молиявий ташкилот устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар ва (ёки) акцияларга инвестициялар натижасида банкнинг ушбу ташкилотдаги улуши 10 фоиздан ошмаган бўлса, бундай ташкилотларга жами инвестициялар йиғиндисининг банк I даражали асосий капиталининг (мазкур банднинг «а» — «г» кичик бандларидаги элементлар чегирилганидан кейин) 10 фоизидан ошган қисми (инвестициялар мазкур банднинг «г» кичик бандига мувофиқ чегирилган бўлса, қайта чегирилмайди);

к) консолидациялашмаган молиявий ташкилот устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар ва (ёки) акцияларга инвестициялар натижасида банкнинг ушбу ташкилотдаги улуши 10 фоиздан ошган бўлса, бундай ташкилотларга жами инвестициялар йиғиндисининг банк I даражали асосий капиталининг (мазкур банднинг «а» — «г» кичик бандларидаги элементлар чегирилганидан кейин) 10 фоизидан ошган қисми (инвестициялар мазкур банднинг «г» кичик бандига мувофиқ чегирилган бўлса, қайта чегирилмайди).

20. I даражали қўшимча капиталдан қуйидагилар чегирилади:

банк томонидан ўзининг I даражали қўшимча капитал элементларига киритилган тўғридан-тўғри ёки билвосита инвестициялар;

банкнинг бошқа банкнинг I даражали қўшимча капиталига киритилган капитал элементларига инвестициялари.

Бунда, I даражали қўшимча капиталдан чегирилувчи элементларнинг жами суммаси банк I даражали қўшимча капитали суммасидан кўп бўлса, етишмаган сумма I даражали асосий капиталдан чегирилади.

21. II даражали капиталдан қуйидагилар чегирилади:

банк томонидан ўзининг II даражали капитал элементларига киритилган тўғридан-тўғри ёки билвосита инвестициялар;

банкнинг бошқа банкнинг II даражали капиталига киритилган капитал элементларига инвестициялари.

Бунда, II даражали капиталдан чегирилувчи элементлар жами суммаси банк II даражали капитали суммасидан кўп бўлса, етишмаган сумма I даражали қўшимча капитал ва (ёки) I даражали асосий капиталдан чегирилади.

22. Капиталнинг монандлик коэффициентлари ва левераж коэффициентини аниқлаш мақсадларида банк регулятив капиталидан мазкур Низомнинг 19 — 21-бандларида белгиланган элементлар ва активлар бўйича яратилган захиралар мос равишда чегирилганидан кейинги сумма олинади.

3-боб. Кредит таваккалчилиги ҳисоб-китоби

1-§. Ҳисоб-китобнинг умумий қоидалари

23. Кредит таваккалчилиги банкнинг активлари ҳамда кредит таваккалчилиги мавжуд бўлган балансдан ташқари ҳисобварақлари, шу жумладан ҳосилавий инструментлар бўйича ҳисобланади.

24. Банкнинг активлари бўйича кредит таваккалчилиги суммаси ҳар бир активнинг жами қийматини тегишлилиги бўйича мазкур Низомнинг 2 — 7-иловаларида белгиланган таваккалчилик даражалари ёки юридик шахсларга бериладиган кредитларнинг йиллик фоиз ставкасидан келиб чиқиб Марказий банк томонидан ўрнатиладиган таваккалчилик даражаларига кўпайтириш орқали топилади.

Бунда, активнинг жами қиймати деганда мазкур актив бўйича асосий қарз ва унга ҳисобланган фоизлар, пеня, комиссион ва бошқа фоизсиз тўловлари қолдиғининг у бўйича яратилган захиралар чегирилган миқдори тушунилади.

25. Активларнинг мазкур Низомнинг 19 — 21-бандларига мувофиқ банк регулятив капиталидан чегириладиган қисми кредит таваккалчилиги ҳисоб-китобига киритилмайди.

2-§. Кредит таваккалчилигини камайтириш

26. Капитал монандлиги ҳисоб-китоби мақсадларида кредит таваккалчилиги мақбул таъминот, шу жумладан гаров ва кафолат ёки кафиллик ҳисобига камайтирилиши мумкин.

27. Мақбул таъминотга қуйидагилар киради:

давлат қимматли қоғозлари;

Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва Марказий банк томонидан таъминланган ёки кафолатланган активлар;

кредитор банкдаги олтин қуймалар;

кредитор банкдаги депозитлар ёки депозит сертификатлари;

капитал монандлиги ҳисоб-китобида мазкур Низомнинг 2 ва 3-иловаларига мувофиқ кредит таваккалчилиги даражаси 100 фоиздан катта бўлмаган хорижий давлатларнинг ҳукуматлари, марказий банклари ва давлат сектори ташкилотлари, шунингдек халқаро молия ташкилотлари кафолати, кафиллиги ёки улар томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар.

28. Гаров кредит таваккалчилигини камайтириш мақсадларида мақбул таъминот ҳисобланиши учун қуйидаги шартларга жавоб бериши лозим:

тегишли тартибда ҳужжатлаштирилиши ва барча томонлар учун мажбурий ҳисобланиши;

қимматли қоғозлар, банкдаги депозитлар, депозит сертификатлари гаров сифатида қабул қилинган бўлса, уларнинг муддати тегишли активни сўндириш муддатидан кам бўлмаслиги;

кредитор банкдаги депозит гаров предмети бўлса, гаров шартномаси шартларига биноан қарз олувчи ўз мажбуриятларини бажармаган ҳолатда банкнинг ушбу маблағларни сўзсиз назорат қилиш ва уларни тасарруф эта олиш ҳуқуқи бўлиши;

банк активи банкдаги депозитлар билан таъминланган бўлса, депозит активни таъминлаш учун тегишли ҳисобварақда юритилиши ҳамда кредит шартномаси ёки бошқа шартномада қарз олувчи томонидан актив қайтарилмаган ёки мажбуриятлари бажарилмаган ҳолда банк акцептсиз тартибда депозитни тасарруф этиши, шунингдек қарз олувчи ихтиёрий равишда ушбу депозитни у билан таъминланган активни сўндириш учун йўналтириши мумкин эканлиги шарт қилиб қўйилиши.

Бунда, банк активни қайтариш муддати етиб келгунга қадар депозитдан маблағларни олишга йўл қўймаслик мақсадида зарур чораларни кўриши ва назорат ўрнатиши керак.

29. Кафолат ёки кафиллик кредит таваккалчилигини камайтириш мақсадларида мақбул таъминот ҳисобланиши учун қуйидаги шартларга жавоб бериши лозим:

кафолат муддати ва асосий мажбурият муддатлари мос бўлиши;

қарз олувчи ўз мажбуриятларини бажармаган ҳолларда, шартнома ва (ёки) ўзаро келишувда кафолат шартларини бажариш муддатларига доир ҳеч қандай чекловлар бўлмаслиги;

кафил томонидан тақдим этилган кафолат ҳужжатлаштирилган мажбурият ҳисобланиши;

банкнинг мажбуриятни кафилдан тўғридан-тўғри талаб қилиш ҳуқуқи бўлиши;

қарз олувчининг банк олдидаги мажбурияти бўйича тақдим этилган кафолат миқдори аниқ белгиланган бўлиши;

кафолат чақириб олинмайдиган ва сўзсиз бўлиши, яъни бир томонлама тартибда кафил кафолатни бекор қилиши, кафолат қийматини ошириши, кафолат муддатини қисқартириши, шунингдек кафолат бўйича маблағларни тўлиқ ёки қисман тўламаслигига имкон яратувчи шартларнинг мавжуд эмаслиги;

қарз олувчи кафолат билан таъминланган мажбуриятларини бажармаган ҳолларда, банкда кафилдан кафолат бўйича тўловни амалга оширишини талаб қилиш ҳуқуқи бўлиши.

30. Капитал монандлиги ҳисоб-китоби мақсадларида кредит таваккалчилигини аниқлаш учун активнинг:

мақбул таъминот билан таъминланган (қопланган) қисмига — таъминотнинг таваккалчилик даражаси;

мақбул таъминот билан таъминланмаган (қопланмаган) қисмига — мазкур активнинг таваккалчилик даражаси кўпайтирилади.

31. Актив ва у бўйича қабул қилинган мақбул таъминот валютаси ўзаро мос тушмаса, мазкур таъминотнинг қиймати 10 фоизга камайтирилади.

3-§. Кредит рейтинглари асосида кредит таваккалчилигини белгилаш

32. Контрагент ёки муайян актив « Standard & Poorʻs », « Fitch Ratings », « Moodyʻs Investors Service » ҳамда Марказий банк томонидан белгиланадиган бошқа рейтинг компанияларининг бир нечтаси томонидан берилган:

иккита рейтинг баҳосига эга бўлганда — мазкур рейтинг баҳоларининг пастроғи;

учта ёки ундан ортиқ рейтинг баҳосига эга бўлганда — иккита энг юқори рейтинг баҳосидан пастроғи ушбу Низом ҳисоб-китобларида ҳисобга олинади.

33. Муайян гуруҳ таркибига кирувчи бир контрагентнинг рейтинг баҳоси ушбу гуруҳга кирувчи бошқа ташкилотларга умумлаштирилиши ёки татбиқ этилиши мумкин эмас.

4-§. Балансдан ташқари ҳисобварақлар бўйича кредит таваккалчилиги

34. Капитал монандлиги ҳисоб-китоби мақсадларида кредит таваккалчилиги суммасини аниқлашда кредит таваккалчилиги мавжуд бўлган балансдан ташқари ҳисобварақлар, шу жумладан фойдаланилмаган кредит линиялари, чақириб олинмайдиган мажбуриятлар, кредитлаш бўйича бошқа мажбуриятлар, савдога оид молиялаштиришлар (аккредитив, кафолат ва кафилликлар) ҳисобга олинади. Ҳосилавий инструментлар бўйича кредит таваккалчилиги мазкур бобнинг 5-параграфига мувофиқ аниқланади.

35. Балансдан ташқари ҳисобварақ бўйича кредит таваккалчилигини аниқлаш мақсадида балансдан ташқари модданинг у бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплашга мўлжалланган захираларни чегирган ҳолда аниқланган қолдиғи кредитни қайта ҳисоблаш омилига кўпайтирилади ва мазкур қиймат балансдан ташқари модданинг баланс эквиваленти ҳисобланади. Ушбу суммага нисбатан мазкур Низомнинг 2 ва 3-иловаларига мувофиқ тегишли кредит таваккалчилиги даражаси кўпайтирилади.

36. 100 фоиз даражасидаги кредитни қайта ҳисоблаш омили қўлланадиган балансдан ташқари ҳисобварақларга қуйидагилар киради:

номидан кафолатлар ёки захира аккредитиви берилган банк мижози битим ва бошқа мажбуриятларга мувофиқ ҳолда учинчи томон мажбуриятларни қоплашга лаёқатсиз бўлса, банкнинг учинчи томонга тўловлар тўғрисидаги юридик жиҳатдан чақириб олинмайдиган мажбуриятларини ўзида акс этган бевосита кредит ўрнини босувчилар, жумладан, умумий кафолатлар, захира аккредитивлари ва бошқа шунга ўхшаш битимлар;

қайта сотиб олиш ҳақидаги келишув ёки белгиланган шартларда активларни банкка қайтариш ҳақидаги келишувга мувофиқ сотилган активлар;

қарзга берилган ёки гаровга қўйилган қимматли қоғозлар;

келажакда активларни сотиб олиш ёки депозит жойлаштириш мажбурияти;

тўланмаган қолдиқ суммасини тўлаш мажбурияти мавжуд бўлган қисман тўланган акциялар ва қимматли қоғозлар;

бошқа кредит ўрнини босувчилар.

37. 50 фоиз даражасидаги кредитни қайта ҳисоблаш омили қўлланадиган балансдан ташқари ҳисобварақлар қуйидагилардан иборат:

битим кафолатлари ёки муайян битимга нисбатан аккредитивлар сингари битимлар билан боғлиқ мажбуриятлар. Бу мажбуриятлар, агар унинг номидан мажбуриятлар чиқарилган банк мижози номолиявий тижорат мажбуриятларини амалга ошира олмаган бўлса, банкнинг учинчи шахсга компенсация тўлаш бўйича чақириб олинмайдиган мажбуриятлари ҳисобланади;

бошланғич тўлов муддати бир йилдан ортиқ бўлган кредит линияси ёки шунга ўхшаш келишув сингари кредит беришга доир мажбуриятларнинг ишлатилмаган қисми.

38. 20 фоиз даражасидаги кредитни қайта ҳисоблаш омили қўлланадиган балансдан ташқари ҳисобварақлар қуйидагилардан иборат:

товарларни етказиб бериш билан таъминланган ҳужжатли аккредитив сингари савдо билан боғлиқ қисқа муддатли ёки ўзини-ўзи тугатувчи мажбуриятлар;

бошланғич тўлов муддати бир йил ва ундан кам бўлган кредит линияси ёки шунга ўхшаш келишув сингари кредит беришга доир мажбуриятларнинг ишлатилмаган қисми.

39. 10 фоиз даражасидаги кредитни қайта ҳисоблаш омили қўлланадиган балансдан ташқари ҳисобварақларга банк томонидан шартномага мувофиқ қарз олувчини олдиндан хабардор қилмасдан, исталган вақт ва сўзсиз бекор қилиши мумкин бўлган чақириб олинувчи мажбуриятлар киради.

5-§. Ҳосилавий инструментлар

40. Капитал монандлиги ҳисоб-китоби мақсадларида ҳосилавий инструментлар, шу жумладан фьючерс, форвард, своп, опцион ва шунга ўхшаш шартномалар бўйича кредит таваккалчилиги миқдори мазкур инструментларнинг номинал қийматини қуйидаги жадвалга мувофиқ кредитни қайта ҳисоблаш омилига кўпайтириш орқали аниқланади:

Тўлов муддатлари Ҳосилавий инструментлар базавий активларидан келиб чиқиб кредитни қайта ҳисоблаш омиллари (фоизда) Фоиз ставкаси Валюта алмашув курслари ва олтин қиймати Акция Қимматбаҳо металлар (олтиндан ташқари) Бошқа қимматликлар Бир йилгача 0,5 2,0 6,0 7,0 10,0 Бир йилдан беш йилгача 1,0 5,0 8,0 7,0 12,0 Беш йилдан кўп 1,5 8,0 10,0 8,0 15,0

41. Кредитни қайта ҳисоблаш омили миқдори ҳосилавий инструмент тавсифи ва барча инструментлар бўйича қолган қоплаш муддатига боғлиқ, бошланғич қоплаш муддати қўлланиладиган валютавий шартномалар ва олтин бундан мустасно. Юқоридаги усул бўйича ҳисобланган эквивалентларга қарздор тури, кафолат табиати ва таъминотига қараб баланс воситалари сингари таваккалчилик қўлланилади.

6-§. Таъминланган облигациялар

42. Капитал монандлиги ҳисоб-китоби мақсадларида мазкур параграфда белгиланган талабларга жавоб берувчи таъминланган облигациялар бўйича кредит таваккалчилиги ушбу облигацияларнинг номинал қиймати ва улар бўйича ҳисобланган фоиз (купон) тўловларини мазкур Низомнинг 6 ва 7-иловаларида белгиланган кредит таваккалчилиги даражаларига тегишлилиги бўйича кўпайтириш орқали аниқланади.

43. Мазкур Низом мақсадларида таъминланган облигацияларни таъминлайдиган махсус ажратилган активлар қуйидагиларни ўз ичига олади:

Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва Марказий банк, хорижий давлатларнинг ҳукуматлари ва марказий банклари, шунингдек давлат сектори ташкилотлари ҳамда халқаро молия ташкилотларига нисбатан талаблар ва (ёки) кафолатланган банк активлари;

кредитнинг гаровга нисбати кўрсаткичи 80 фоиз ва ундан паст таваккалчилик даражасига эга бўлган турар-жой кўчмас мулкини харид қилиш учун берилган ипотека кредитлари;

капитал монандлиги ҳисоб-китобларида 30 фоиз ёки ундан паст таваккалчилик даражасига эга банкларга нисбатан талаблар ва (ёки) улар томонидан кафолатланган активлар. Бунда, мазкур банкларга нисбатан талаблар ва (ёки) улар томонидан кафолатланган активлар суммаси эмитент томонидан чиқарилган таъминланган облигациялар бўйича махсус ажратилган активлар жами миқдорининг 15 фоизидан ошмаслиги зарур.

44. Махсус ажратилган активларнинг таъминланган облигациялар номинал қийматига нисбати камида 110 фоизни ташкил этиши лозим.

45. Мазкур Низомнинг 43-банди учинчи хатбошисида белгиланган ипотека кредитлари қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:

ипотека нарсаси қурилиши тугалланган ва қонунчиликка мувофиқ фойдаланишга топширилган бўлиши;

қарз олувчи ўз мажбуриятларини бажармаган ҳолларда, шартнома ва (ёки) ўзаро келишувда кредитор томонидан ипотека нарсасини амалда реализация қилиш муддатларига доир ҳеч қандай чекловлар бўлмаслиги;

қарз олувчи ўз мажбуриятларини бажармаган ҳолларда кредитор талаби дастлабки навбатда қондирилиши;

ипотека нарсаси Ўзбекистон Республикасининг «Баҳолаш фаолияти тўғрисида»ги Қонуни ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда баҳоланган бўлиши;

ипотека нарсасининг қиймати қарз олувчининг молиявий ҳолатига боғлиқ бўлмаслиги;

тегишли тартибда ҳужжатлаштирилиши ва барча томонлар учун мажбурий ҳисобланиши.

46. Банк таъминланган облигацияларга инвестиция киритган тақдирда, эмитентдан қуйидаги маълумотларни ҳар олти ойда камида бир маротаба олиши лозим:

таъминланган облигациялар ҳамда уларни таъминлайдиган махсус ажратилган активлар қиймати;

махсус ажратилган активларнинг ҳудуд жиҳатидан тақсимоти, турлари ва фоиз ставкалари;

таъминланган облигациялар ҳамда уларни таъминлайдиган махсус ажратилган активларнинг сўндириш муддатлари кесимида тақсимоти;

муаммоли кредитлар улуши.

4-боб. Бозор таваккалчилиги ҳисоб-китоби

1-§. Ҳисоб-китобнинг умумий қоидалари

47. Банкда (бундан микромолия банки мустасно) бозор таваккалчилиги валюта, фоиз ва қимматли қоғозлар таваккалчиликларини ўз ичига олади ва қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

BT = 12,5×(FT×w ft + VT×w vt + FBT×w fbt )

бунда:

BT — бозор таваккалчилиги миқдори;

FT — қимматли қоғозлар, шу жумладан қатъий белгиланган даромад келтирувчи молиявий инструментлар ҳамда ҳосилавий инструментлар қийматига таъсир кўрсатувчи бозор фоиз ставкаларидаги кутилмаган ўзгаришлар туфайли банкнинг савдо портфелида юзага келувчи фоиз таваккалчилиги (бундан буён матнда фоиз таваккалчилиги деб юритилади) суммаси;

VT — банк активлари, мажбуриятлари ва балансдан ташқари моддалари қийматига таъсир ўтказувчи хорижий валюта курслари тебраниши оқибатида юзага келувчи валюта таваккалчилиги (бундан буён матнда валюта таваккалчилиги деб юритилади) суммаси;

FBT — акцияларнинг ва базавий активи акция бўлган ҳосилавий инструментларнинг жорий (ҳаққоний) баҳоси эмитентнинг фаолияти ёки қимматли қоғозлар бозоридаги тебранишлар натижасида ўзгариши туфайли юзага келувчи фонд бозори таваккалчилиги (бундан буён матнда фонд бозори таваккалчилиги деб юритилади) суммаси;

w ft — фоиз таваккалчилигини ҳисобга олиш омили. Мазкур омил банк савдо портфелидаги қимматли қоғозлар, шу жумладан қатъий белгиланган даромад келтирувчи бошқа молиявий инструментлар ҳамда ҳосилавий инструментлар суммаси банк регулятив капиталининг 20 фоизига тенг ёки кўпроқ бўлса 1,3 га, акс ҳолда 0 га тенг бўлади;

w vt — валюта таваккалчилигини ҳисобга олиш омили. Мазкур омил 1,2 га тенг бўлади;

w fbt — фонд бозори таваккалчилигини ҳисобга олиш омили. Мазкур омил акциялар ва базавий активи акция бўлган ҳосилавий инструментлар суммаси банк регулятив капиталининг 20 фоизига тенг ёки кўпроқ бўлса 3,5 га, акс ҳолда 0 га тенг бўлади.

48. Банкнинг савдо портфелига киритилган молиявий инструментлари қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:

олди-сотдига ёки хеджирланишига ҳеч қандай тўсиқларнинг мавжуд эмаслиги;

хеджирлаш ва (ёки) қисқа муддатда сотиш орқали нархларидаги тебранишлардан фойда олиш мақсадида олиниши, мазкур мақсад тегишли тартибда ҳужжатлаштирилган бўлиши;

ҳаққоний қиймати ишончли баҳолаш усулларини қўллаган ҳолда мунтазам равишда қайта баҳоланиши;

ҳаққоний қийматини шакллантирувчи ликвид бозорга эга бўлиши.

49. Фоиз ва фонд бозори таваккалчилигини аниқлаш мақсадида:

банкка тегишли бўлган ва (ёки банк томонидан сотиб олинган, шунингдек бозор баҳоси, даромадлилиги ва (ёки) ҳаққоний қиймати ўсиши натижасида банк учун фойда келтирадиган молиявий инструментлар суммаси узун позиция;

банк томонидан сотилган, бироқ банкка тегишли бўлмаган, шу жумладан қарзга олинган (қопланмаган қисқа сотув операцияси), шунингдек бозор баҳоси, даромадлилиги ва (ёки) ҳаққоний қиймати пасайиши натижасида банк учун фойда келтирадиган молиявий инструментлар суммаси қисқа позиция ҳисобланади.

50. Бозор таваккалчилигини ҳисоб-китоб қилиш мақсадида қуйидаги талабларга жавоб берувчи молиявий инструментлар бир турдаги ҳисобланади:

битта эмитент томонидан чиқарилган;

тенг даражадаги даромадлиликка эга ёки даромадлилигидаги фарқ 10 базис пунктдан катта бўлмаган;

битта валютада ифодаланган;

сўндириш муддати бир хил бўлган.

51. Молиявий инструмент бўйича соф позиция (неттинг) қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

SP i = UP i — QP i

бунда:

SP i — бир турдаги « i » молиявий инструментлар бўйича соф позиция миқдори;

UP i — бир турдаги « i » молиявий инструментлар бўйича жами узун позициялар (балансдаги активлар, балансдан ташқари ҳисобварақлар) миқдори;

QP i — бир турдаги « i » молиявий инструментлар бўйича жами қисқа позициялар (балансдаги активлар, балансдан ташқари ҳисобварақлар) миқдори.

Бир турдаги молиявий инструментлар бўйича жами узун позициялар миқдори жами қисқа позициялар миқдоридан:

катта бўлса — соф узун позиция;

кичик бўлса — соф қисқа позиция ҳисобланади.

2-§. Фоиз таваккалчилиги ҳисоб-китоби

52. Мазкур Низомнинг 53-бандида белгиланган молиявий инструментлар суммаси банк регулятив капиталининг 20 фоизига тенг ёки ундан кўпроқ бўлса, банк томонидан фоиз таваккалчилиги ҳисобланиши лозим.

53. Фоиз таваккалчилигини ҳисоблашда савдо портфелига киритилган қуйидаги молиявий инструментлар инобатга олинади:

давлат қимматли қоғозлари;

хорижий давлатларнинг ҳукуматлари ва марказий банклари, давлат сектори ташкилотлари, халқаро молия ташкилотлари ҳамда бошқа эмитентлар томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар;

оддий акцияларга конвертация қилинмайдиган облигациялар;

депозит сертификатлари;

дивиденд миқдори қатъий белгиланган ва оддий акцияларга конвертация қилинмайдиган имтиёзли акциялар;

REPO битимлари бўйича сотилган ёки сотиб олинган қимматли қоғозлар;

қарз муносабатларини тасдиқловчи бошқа қимматли қоғозлар;

базавий активи қарз қимматли қоғозлари бўлган ҳосилавий инструментлар.

54. Мазкур Низомнинг 53-бандида келтирилган молиявий инструментлар банк портфелига киритилган бўлса, шу жумладан муддати тугагунига қадар банк баланси ёки балансдан ташқари ҳисобварақларида сақланса, мазкур молиявий инструментлар бўйича фоиз таваккалчилиги ҳисобланмайди.

55. Фоиз таваккалчилигининг жами миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

FT = MFT + UFT

бунда:

FT — фоиз таваккалчилигининг жами миқдори;

MFT — молиявий инструментлар эмитенти, муддатлари ва валютаси билан боғлиқ омиллар натижасида уларнинг ҳаққоний қийматидаги кутилмаган ўзгаришлар туфайли юзага келувчи махсус фоиз таваккалчилиги (бундан буён матнда махсус фоиз таваккалчилиги деб юритилади) миқдори;

UFT — молиявий инструментларнинг бозор фоиз ставкалари ўзгариши натижасида уларнинг ҳаққоний қийматидаги кутилмаган ўзгаришлар туфайли юзага келувчи умумий фоиз таваккалчилиги (бундан буён матнда умумий фоиз таваккалчилиги деб юритилади) миқдори.

56. Махсус фоиз таваккалчилиги қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

MFT — махсус фоиз таваккалчилигининг жами миқдори;

SP i — « i » молиявий инструмент бўйича соф позиция миқдори;

k i — « i » молиявий инструмент бўйича мазкур Низомнинг 8-иловасида белгиланган таваккалчилик даражалари миқдори.

Ҳосилавий инструментлар махсус фоиз таваккалчилиги ҳисоб-китобига киритилмайди.

57. Умумий фоиз таваккалчилиги миқдорини аниқлаш мақсадида молиявий инструментлар бўйича соф позициялар қуйидаги талабларни инобатга олган ҳолда мазкур Низомнинг 9-иловасига мувофиқ катта ва кичик гуруҳларга ажратилади:

фоиз (купон) ставкаси қатъий белгиланган молиявий инструментлар — сўндириш санасигача қолган муддат асосида;

фоиз (купон) ставкаси ўзгарувчан молиявий инструментлар — фоиз (купон) ставкасини навбатдаги қайта кўриб чиқиш санасигача қолган муддат асосида;

РЕПО битимлари асосида сотилган молиявий инструментлар — сўндириш санасигача қолган муддат асосида;

ҳосилавий инструментлар — сўндириш санасигача қолган муддат асосида.

58. Умумий фоиз таваккалчилиги молиявий инструментлар валютасидан келиб чиқиб алоҳида ҳисобланиши лозим.

59. Умумий фоиз таваккалчилигини ҳисоблаш мақсадларида тегишли гуруҳ ичида:

ҳам узун, ҳам қисқа позициялар бўлса, мазкур гуруҳ бўйича ёпиқ позиция узун позициялар жами миқдори ва қисқа позициялар жами миқдори мутлақ қийматларининг кичигига;

узун ёки қисқа позициялардан биттаси бўлса ёки позициялар бўлмаса, мазкур гуруҳ бўйича ёпиқ позиция 0 га тенг бўлади.

60. Умумий фоиз таваккалчилиги қуйидагиларнинг йиғиндисидан иборат:

барча кичик гуруҳлар бўйича ёпиқ позицияларнинг жами миқдори;

барча кичик гуруҳлар бўйича очиқ позицияларнинг жами миқдори;

1-катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори;

2-катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори;

3-катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори;

1 ва 2-катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори;

2 ва 3-катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори;

1 ва 3-катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори.

61. Кичик гуруҳ бўйича ёпиқ позиция қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

KichGYP m — « m » кичик гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори;

— « m » кичик гуруҳдаги узун позициялар жами миқдори (мутлақ қиймат);

— « m » кичик гуруҳдаги қисқа позициялар жами миқдори (мутлақ қиймат);

w m — ушбу Низомнинг 9-иловасига мувофиқ « m » кичик гуруҳ омили.

62. Кичик гуруҳ бўйича очиқ (соф узун ёки соф қисқа) позиция миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

KichGSP m — « m » кичик гуруҳ бўйича соф позиция миқдори;

— « m » кичик гуруҳдаги узун позициялар жами миқдори;

— « m » кичик гуруҳдаги қисқа позициялар жами миқдори;

w m — ушбу Низомнинг 9-иловасига мувофиқ « m » кичик гуруҳ омили.

63. Битта катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

KatGYP k — « k » катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори;

— « k » катта гуруҳдаги кичик гуруҳлар бўйича соф узун позицияларнинг жами миқдори (мутлақ қиймат);

— « k » катта гуруҳдаги кичик гуруҳлар бўйича соф қисқа позицияларнинг жами миқдори (мутлақ қиймат);

w k — « k » катта гуруҳ омили. Мазкур омил ушбу Низомнинг 9-иловасига мувофиқ:

1-катта гуруҳ бўйича — 0,4 га;

2-катта гуруҳ бўйича — 0,3 га;

3-катта гуруҳ бўйича — 0,3 га тенг бўлади.

64. Битта катта гуруҳ бўйича соф узун ёки қисқа позиция миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

KatGSP k — « k » катта гуруҳ бўйича соф позиция миқдори;

— « k » катта гуруҳдаги кичик гуруҳлар бўйича соф узун позицияларнинг жами миқдори;

— « k » катта гуруҳдаги кичик гуруҳлар бўйича соф қисқа позицияларнинг жами миқдори.

65. Иккита катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

KatGYP h,j — « h » ва « j » катта гуруҳ бўйича ёпиқ позиция миқдори;

|KatGSUP h | — « h » катта гуруҳ бўйича соф узун позиция миқдори (мутлақ миқдор);

|KatGSQP j | — « j » катта гуруҳ бўйича соф қисқа позиция миқдори (мутлақ миқдор);

W h,j — « h » ва « j » катта гуруҳ омили. Мазкур омил ушбу Низомнинг 9-иловасига мувофиқ:

1 ва 2 катта гуруҳлар бўйича w 1,2 — 0,4 га;

2 ва 3 катта гуруҳлар бўйича w 2,3 — 0,4 га;

1 ва 3 катта гуруҳлар бўйича w 1,3 — 1 га тенг бўлади.

3-§. Валюта таваккалчилиги ҳисоб-китоби

66. Валюта таваккалчилиги миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

VT = OVP × 0,08

бунда:

VT — валюта таваккалчилиги миқдори;

OVP — очиқ валюта позицияларининг жами миқдори.

67. Банк очиқ валюта позицияларининг жами миқдорини ҳисоблашда хорижий валюталарнинг узун ёки қисқа позициялар йиғиндиси мутлақ қийматларининг энг каттаси олинади.

68. Очиқ валюта позицияларининг жами миқдори Очиқ валюта позициясини юритиш қоидаларига (рўйхат рақами 3301, 2021 йил 7 май) мувофиқ ҳисобланади.

4-§. Фонд бозори таваккалчилиги ҳисоб-китоби

69. Мазкур Низомнинг 70-бандида белгиланган молиявий инструментлар суммаси банк регулятив капиталининг 20 фоизига тенг ёки ундан кўпроқ бўлса, банк томонидан фонд бозори таваккалчилиги ҳисобланиши лозим.

70. Фонд бозори таваккалчилигини ҳисоблашда савдо портфелига киритилган қуйидаги молиявий инструментлар инобатга олинади:

акциялар (дивиденд миқдори қатъий белгиланган ва оддий акцияларга конвертация қилинмайдиган имтиёзли акциялар бундан мустасно);

юридик шахснинг устав капиталига эгалик қилиш ҳуқуқини берувчи қимматли қоғозлар;

оддий акцияларга конвертация бўлиш шарти мавжуд бўлган қимматли қоғозлар;

базавий активи акция бўлган ҳосилавий инструментлар;

REPO битимлари бўйича сотиб олинган акциялар.

71. Мазкур Низомнинг 70-бандида келтирилган молиявий инструментлар бўйича қуйидаги ҳолатларда фонд бозори таваккалчилиги ҳисобланмайди:

улар банк портфелига киритилган бўлса;

улар мазкур Низомнинг 19 — 21-бандларига мувофиқ банк регулятив капиталидан чегирилса.

72. Фонд бозори таваккалчилигини ҳисоб-китоб қилиш мақсадида мазкур Низомнинг 70-бандида келтирилган молиявий инструментлар Ўзбекистон Республикаси ёки хорижий ваколатли давлат органлари томонидан тартибга солинадиган капитал бозори воситалари савдосининг ташкилотчиларида савдо қилинса, мазкур молиявий инструментларнинг ҳар бири бўйича очиқ (узун ёки қисқа) позиция аниқланиши лозим.

73. Фонд бозори таваккалчилигини ҳисоб-китоб қилиш мақсадида бир турдаги, шу жумладан битта эмиссия доирасида чиқарилган молиявий инструментлар бўйича соф позиция олинади.

74. Фонд бозори таваккалчилиги қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

FBT = MT + UT

бунда:

FBT — фонд бозори таваккалчилиги миқдори;

MT — эмитенти билан боғлиқ омиллар туфайли мазкур молиявий инструмент ҳаққоний қийматидаги кутилмаган ўзгаришлар натижасида юзага келувчи фонд бозори махсус таваккалчилиги (бундан буён матнда фонд бозори махсус таваккалчилиги деб юритилади) миқдори;

UT — бозордаги фоиз ставкалари ўзгариши туфайли молиявий инструмент ҳаққоний қийматидаги кутилмаган ўзгаришлар натижасида юзага келувчи фонд бозори умумий таваккалчилиги (бундан буён матнда фонд бозори умумий таваккалчилиги деб юритилади) миқдори.

75. Фонд бозори таваккалчилигини ҳисоб-китоб қилиш мақсадида:

базавий активи акция бўлган фьючерс ва форвард битимлари — мазкур битимларнинг бозор нархи асосида;

базавий активи акция бўйича индекслар бўлган фьючерс битимлари — мазкур индекс таркибига киритилган акцияларнинг жорий бозор нархи асосида;

базавий активи акциялар ёки акция бўйича индекслар бўлган своп битимлари — узун ва қисқа позициялар ўртасидаги фарқ асосида;

базавий активи акциялар ёки акция бўйича индекслар бўлган опцион битимлари — мазкур битимларнинг бозор нархи асосида ҳисобга олинади.

76. Фонд бозори махсус таваккалчилиги қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

MT — фонд бозори махсус таваккалчилиги миқдори;

— соф узун позициялар жами миқдори (мутлақ қиймат);

— соф қисқа позициялар жами миқдори (мутлақ қиймат).

77. Фонд бозори умумий таваккалчилиги қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

UT — фонд бозори умумий таваккалчилиги миқдори;

— соф узун позициялар жами миқдори (мутлақ қиймат);

— соф қисқа позициялар жами миқдори (мутлақ қиймат).

5-§. Микромолия банкида бозор таваккалчилиги ҳисоб-китоби

78. Микромолия банкида бозор таваккалчилиги қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

Бунда:

BT — бозор таваккалчилиги миқдори;

OVP — очиқ валюта позициялари жами миқдорининг 10 фоизи.

79. Микромолия банки очиқ валюта позицияларининг жами миқдорини ҳисоблашда хорижий валюталарнинг узун ёки қисқа позициялар йиғиндиси мутлақ қийматларининг энг каттаси олинади.

80. Очиқ валюта позицияларининг жами миқдори Очиқ валюта позициясини юритиш қоидаларига (рўйхат рақами 3301, 2021 йил 7 май) мувофиқ ҳисобланади.

5-боб. Операцион таваккалчилик ҳисоб-китоби

1-§. Банкда операцион таваккалчилик ҳисоб-китоби

81. Банкда (бундан микромолия банки мустасно) операцион таваккалчилик қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

OT = 12,5 × BIK × IYM

бунда:

OT — операцион таваккалчилик миқдори;

BIK — бизнес индикатор компоненти миқдори;

IYM — ички йўқотишлар мультипликатори миқдори.

82. Бизнес индикатор компоненти миқдорини аниқлаш мақсадида банк бизнес индикатор миқдорини ҳисоблаши лозим. Бунда, бизнес индикатор миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

BI = SFDK + XK + MK

бунда:

BI — бизнес индикатор миқдори;

SFDK — соф фоизли даромадлар ва харажатлар компоненти миқдори;

XK — хизматлар компоненти миқдори;

MK — молиявий компонент миқдори.

Соф фоизли даромадлар ва харажатлар компоненти, хизматлар компоненти ва молиявий компонент ҳисоб-китобида банкнинг мазкур Низомнинг 10-иловасида белгиланган даромадлари ва харажатлари, фоизли даромад келтирувчи активлари, шунингдек савдо ҳамда банк портфели бўйича соф фойда (зарар) қиймати инобатга олинади.

83. Операцион таваккалчилик миқдорини аниқлаш мақсадида охирги уч ҳисобот йили учун маълумотлар ҳисобга олинади.

Агар банк банк фаолиятини амалга оширганига уч йилдан ошмаган бўлса, охирги бир ва (ёки) икки ҳисобот йили учун маълумотлар ҳисобга олинади.

Банк фаолиятини амалга оширганига бир йилдан ошмаган банклар операцион таваккалчиликни ҳисобламаслиги мумкин.

84. Соф фоизли даромадлар ва харажатлар компоненти миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

SFDK — соф фоизли даромадлар ва харажатлар компоненти миқдори;

— « t » ҳисобот йили учун банкнинг фоизли даромадлари ва харажатлари ўртасидаги фарқ миқдори (мутлақ қиймати);

AFD t — « t » ҳисобот йили охирги санасига банкнинг фоизли даромад келтирувчи активлари жами қиймати;

— « t » ҳисобот йили учун дивиденд кўринишидаги даромадлар;

n — ҳисоб-китобда олинувчи йиллар сони.

85. Фоизли даромад келтирувчи активларга қуйидагилар киради:

банк томонидан берилган кредитлар ва лизинг шартномалари;

банкнинг Марказий банк ва бошқа банклардаги фоизли даромад келтирувчи вакиллик ҳисобварақлари ва депозитлар;

фоизли даромад келтирувчи қимматли қоғозлар ва ҳосилавий инструментлар.

86. Хизматлар компоненти қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

KD t — « t » ҳисобот йили учун фоизсиз даромадлар;

— « t » ҳисобот йили учун фоизсиз харажатлар;

— « t » ҳисобот йили учун бошқа операцион даромадлар;

— « t » ҳисобот йили учун бошқа операцион харажатлар;

n — ҳисоб-китобда олинувчи йиллар сони.

87. Молиявий компонент қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

— « t » ҳисобот йили учун савдо портфели бўйича соф фойда (зарар) миқдори (мутлақ қиймат);

— « t » ҳисобот йили учун банк портфели бўйича соф фойда (зарар) миқдори (мутлақ қиймат);

n — ҳисоб-китобда олинувчи йиллар сони.

88. Банкнинг бизнес индикатор миқдори 10 трлн. сўмдан ошмаган бўлса, бизнес индикатор компоненти ( BIK ) қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

BIK = BI × 0,12

89. Банк бизнес индикатор миқдори 10 трлн. сўм ва ундан кўп, бироқ 300 трлн. сўмдан ошмаган бўлса, бизнес индикатор компоненти (БИК) қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

BIK = 1,2 trln. soʻm + (BI — 10 trln. sum) × 0,15

90. Банк бизнес индикатор миқдори 300 трлн. сўм ва ундан кўп бўлса, бизнес индикатор компоненти ( BIK ) қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

BIK = 44,7 trln. soʻm + (BI — 300 trln. soʻm) × 0,18

91. Қуйидаги харажатлар бизнес индикатор ҳисоб-китобига киритилмайди:

бошқа фоизсиз харажатлар, шу жумладан банк асосий воситаларини сотиш ёки диспозиция қилишдан кўрилган зарарлар;

банк хизматчиларининг иш ҳақи ва улар учун қилинган бошқа харажатлар;

ижара ва таъминот;

хизмат сафари ва транспорт харажатлари;

маъмурий харажатлар;

репрезентация ва хайрия;

эскириш харажатлари, бундан операцион ижарага берилган асосий воситалар эскириши мустасно;

суғурта харажатлари, шу жумладан банк томонидан тўланган суғурта мукофотлари (бадаллари);

солиқ, шу жумладан фойда солиғи харажатлари;

жарима ва пенялар;

гудвилл қийматидаги ўзгаришлар.

92. Банк ички йўқотишлар мультипликатори миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

IYM — ички йўқотишлар компоненти миқдори;

BIK — бизнес индикатор компоненти миқдори;

YK — йўқотишлар компоненти миқдори.

93. Йўқотишлар компоненти миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

YK = OY × 15

бунда:

OY — банкнинг операцион таваккалчилик ҳолатлари натижасида юзага келган ўртача йиллик зарарлари (йўқотишлар) миқдори.

94. Ички йўқотишлар мультипликатори миқдори 2031 йил 1 январдан бошлаб ҳисоб-китоб қилиниши лозим, бундан мазкур Низомнинг 95-бандида белгиланган ҳолатлар мустасно.

2031 йил 1 январга қадар операцион таваккалчилик ҳисоб-китоби мақсадларида ички йўқотишлар мультипликатори миқдори 1 деб олинади.

95. Қуйидаги ҳолатларда ички йўқотишлар мультипликатори миқдори ҳисобланмайди ва у операцион таваккалчилик ҳисоб-китоби мақсадларида 1 деб олинади:

банкнинг бизнес индикатори миқдори 10 трлн. сўмдан ошмаган бўлса;

банк банк фаолиятини амалга оширганига беш йилдан ошмаган бўлса.

96. Ички йўқотишлар компоненти миқдорини аниқлаш мақсадида банк Банклар ва банклар гуруҳларининг таваккалчиликларни бошқариш тизимига доир талаблар тўғрисидаги низомнинг (рўйхат рақами 3427, 2023 йил 18 апрель) 10-боби талабларига мувофиқ ички операцион таваккалчилик ҳолатлари бўйича маълумотлар базасини шакллантириши лозим.

2-§. Микромолия банкида операцион таваккалчилик ҳисоб-китоби

97. Микромолия банкида операцион таваккалчилик қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

OT=12,5×OʻD

бунда:

OT — операцион таваккалчилик миқдори;

OʻD — охирги уч йилдаги ялпи даромад ўртача суммасининг 15 фоизи.

98. Микромолия банки ялпи даромади қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

Yalpi daromad = (FD — FX) + (KD — KX)

Бунда:

FD — фоизли даромадлар миқдори;

FX — фоизли харажатлар миқдори;

KD — фоизсиз даромадлар миқдори;

KX — фоизсиз харажатлар миқдори.

Агар ялпи даромад қайсидир йилда нолга тенг ёки салбий кўринишда бўлганда, ўртача кўрсаткични ҳисоблашда у махраждан ва суратдан чиқариб ташланиши лозим.

6-боб. Капиталнинг монандлик коэффициентлари

1-§. Капиталнинг монандлик коэффициентлари ҳамда уларнинг ҳисобланиши

99. Банклар (бундан микромолия банклари мустасно) учун капиталнинг монандлик коэффициентларига қуйидагилар киради:

I даражали асосий капиталнинг монандлик коэффициенти;

I даражали капиталнинг монандлик коэффициенти;

регулятив капиталнинг монандлик коэффициенти;

консервацион капитал буфери коэффициенти;

контрсиклик капитал буфери коэффициенти;

Марказий банк томонидан аниқланган тизимли аҳамиятга молик банклар учун тизимли капитал буфери коэффициенти.

100. Микромолия банклари учун капиталнинг монандлик коэффициентларига қуйидагилар киради:

I даражали асосий капиталнинг монандлик коэффициенти;

I даражали капиталнинг монандлик коэффициенти;

регулятив капиталнинг монандлик коэффициенти.

101. Таваккалчиликни ҳисобга олган ҳолдаги активларнинг жами миқдори қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

TAUS = KT + OT + BT

бунда:

TAUS — таваккалчиликни ҳисобга олган ҳолдаги активларнинг умумий суммаси;

KT — кредит таваккалчиликлари миқдори;

OT — операцион таваккалчиликлар миқдори;

BT — бозор таваккалчиликлари миқдори.

102. I даражали асосий капиталнинг монандлик коэффициенти қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

K1 — I даражали асосий капиталнинг монандлик коэффициенти;

TAUS — таваккалчиликни ҳисобга олган ҳолдаги активларнинг умумий суммаси;

1DAK — I даражали асосий капитал миқдори.

103. I даражали капиталнинг монандлик коэффициенти қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

K2 — I даражали капиталнинг монандлик коэффициенти;

TAUS — таваккалчиликни ҳисобга олган ҳолдаги активларнинг умумий суммаси;

1DK — I даражали капитал миқдори.

104. Регулятив капиталнинг монандлик коэффициенти қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

K3 — регулятив капиталнинг монандлик коэффициенти;

TAUS — таваккалчиликни ҳисобга олган ҳолдаги активларнинг умумий суммаси;

RegK — регулятив капитал миқдори.

105. Банклар (бундан микромолия банклари мустасно) учун капитал монандлиги коэффициентлари бўйича минимал талаблар қуйидагича белгиланади:

I даражали асосий капиталнинг монандлик коэффициенти (K1) — 4,5 фоиздан;

I даражали капиталнинг монандлик коэффициенти (K2) — 6 фоиздан;

регулятив капиталнинг монандлик коэффициенти (K3) — 8 фоиздан кам бўлмаслиги лозим.

106. Микромолия банклари учун капитал монандлиги коэффициенти бўйича минимал талаблар қуйидагича белгиланади:

I даражали асосий капиталнинг монандлик коэффициенти (K1) — 8 фоиздан;

I даражали капиталнинг монандлик коэффициенти (K2) — 10 фоиздан;

регулятив капиталнинг монандлик коэффициенти (K3) — 13 фоиздан кам бўлмаслиги лозим.

107. Консервацион капитал буфери коэффициенти банкнинг таваккалчиликни ҳисобга олган ҳолдаги активларининг 2,5 фоизидан кам бўлмаслиги лозим.

108. Контрсиклик капитал буфери коэффициенти ҳисоб-китоби ва унинг минимал миқдори Марказий банк томонидан белгиланади.

109. Марказий банк томонидан аниқланган тизимли аҳамиятга молик банклар учун капитал буфери коэффициенти банкнинг таваккалчиликни ҳисобга олган ҳолдаги активларининг 1 фоизидан кам бўлмаслиги лозим.

110. Консервацион, контрсиклик ҳамда тизимли аҳамиятга молик банклар учун капитал буферлари И даражали асосий капитал шартларига мувофиқ бўлган капитал элементлари ҳисобига шакллантирилиши лозим.

111. Капитал монандлиги коэффициентларига доир минимал талабларни бажариш мақсадида I даражали асосий капитал элементлари регулятив капитал ва капитал буферларини қуйидаги устуворликда шакллантириши лозим:

биринчи навбатда — I даражали асосий капитал;

иккинчи навбатда — I даражали капитал;

учинчи навбатда — регулятив капитал;

тўртинчи навбатда мазкур Низомнинг 99-банди бешинчи — еттинчи хатбошиларида белгиланган капитал буферлари.

112. Марказий банк банклар, банклар гуруҳи ва тизимли аҳамиятга молик банклар учун мазкур банкка, тизимли аҳамиятга молик банкка ва банклар гуруҳига хос таваккалчилик омилларининг энг кўп ўзгаришлари чоғида юзага келадиган эҳтимолдаги зарарларнинг ўрнини қоплаш учун капиталнинг монандлик коэффициентларига қўшимча устамалар белгилашга ҳақли.

113. Банк капиталининг монандлик коэффициентлари мазкур Низом билан белгиланган талаблардан пасайган тақдирда, ушбу банкка нисбатан қонунчиликка мувофиқ чора ва санкциялар қўлланилади.

2-§. Контрсиклик капитал буфери коэффициенти ҳамда унинг ҳисоб-китоби

114. Контрсиклик капитал буфери даражасини белгилашда Марказий банк кредит тафовути қийматини, шунингдек мазкур Низомнинг 117-бандида белгиланган қўшимча омилларни инобатга олади.

Бунда, кредит тафовутини аниқлашда Ўзбекистон Республикаси ялпи ички маҳсулотининг номинал миқдори ҳамда банклар томонидан хусусий секторга берилган кредитлар миқдори инобатга олинади.

115. Кредит тафовути қиймати қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

kredit tafovuti t = nisbat t — trend t

бунда:

kredit tafovuti t — « t » чорак учун ҳисобланган кредит тафовути миқдори;

nisbat t — банклар томонидан хусусий секторга берилган кредитларнинг номинал ялпи ички маҳсулотга нисбатининг мазкур Низомнинг 116-бандига мувофиқ « t » чорак учун ҳисобланган қиймати;

trend t — банклар томонидан хусусий секторга берилган кредитларнинг номинал ялпи ички маҳсулотга нисбатининг « Xodrik-Preskott » омилини ( HP filter ) қўллаш орқали (бунда, силлиқлаш параметри (λ) 400 000 га тенг ) « t » чорак учун ҳисобланган қиймати.

116. Хусусий секторга берилган кредитларнинг номинал ялпи ички маҳсулотга нисбати қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

kredit t — банклар томонидан хусусий секторга берилган кредитларнинг « t » чоракдаги жами миқдори;

YaIM t — Ўзбекистон Республикаси ялпи ички маҳсулотининг номинал « t » чоракдаги миқдори.

117. Контрсиклик капитал буфери даражасини белгилашда инобатга олинувчи қўшимча омилларга Ўзбекистон Республикасининг макроиқтисодий кўрсаткичлари, банк тизими кўрсаткичлари ҳамда бошқа кўрсаткичлар киради.

Макроиқтисодий кўрсаткичлар камида қуйидагиларни ўз ичига олади:

кредитларнинг ялпи ички маҳсулотга нисбатининг ўсиш суръатлари;

уй-жой бозори нархларининг ўсиш суръатлари ҳамда уларнинг фундаментал нархлардан тафовути;

реал ялпи ички маҳсулотнинг ўсиш суръатлари ва ишлаб чиқиш тафовути;

жорий ҳисоб баланси сальдоси (ялпи ички маҳсулотга нисбатан фоизда).

Банк тизими кўрсаткичлари камида қуйидагиларни ўз ичига олади:

ликвидлилик ва капиталнинг монандлик коэффициентлари;

муаммоли активларнинг жами активлардаги улуши;

банкларнинг даромадлилик кўрсаткичлари;

қарз юки кўрсаткичи даражаси.

118. Контрсиклик капитал буфери коэффициенти Марказий банк томонидан банкнинг таваккалчиликни ҳисобга олган ҳолдаги активларининг 2,5 фоизигача белгиланади.

119. Контрсиклик капитал буфери коэффициенти Марказий банк бошқаруви томонидан ҳар олти ойда кўриб чиқилади. Контрсиклик капитал буфери даражасини ўзгартириш юзасидан қарор қабул қилинган тақдирда, унинг даражаси 0,25 фоиз банддан ошмаган миқдорда ўзгартирилиши (оширилиши ёки камайтирилиши) мумкин. Бунда, контрсиклик капитал буфери коэффициентини:

ошириш юзасидан қарор у расмий эълон қилинган кундан эътиборан ўн икки ойдан кейин;

пасайтириш юзасидан қарор у расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Контрсиклик капитал буфери коэффициентини ўзгартириш юзасидан қарор Марказий банкнинг расмий веб-сайтида эълон қилинади.

3-§. Левераж коэффициенти ва унинг ҳисоб-китоби

120. Банклар капиталнинг монандлик коэффициентлари билан бир қаторда левераж коэффициентига риоя этишлари керак.

121. Левераж коэффициенти қуйидаги формулага мувофиқ аниқланади:

бунда:

1DK — I даражали капитал миқдори;

BA — банк активлари ва балансдан ташқари ҳисобварақлари йиғиндисининг миқдори.

122. Левераж коэффициентини аниқлаш мақсадида банк активлари ва балансдан ташқари ҳисобварақларига қуйидагилар киритилади:

баланс активлари, бундан стандарт активларга яратиладиган захиралар, махсус захиралар, шунингдек мазкур Низомнинг 19 — 21-бандларида белгиланган активлар мустасно;

балансдан ташқари ҳисобварақлар;

ҳосилавий инструментлар.

123. Левераж коэффициентини аниқлаш мақсадида:

банк активлари ва балансдан ташқари ҳисобварақлари таваккалчиликка тортилмаган ҳамда улар бўйича таъминот ҳисобга олинмаган қийматда;

балансдан ташқари ҳисобварақлар мазкур Низомнинг 3-боби 4-параграфига мувофиқ кредитни қайта ҳисоблаш омилига кўпайтирилган қийматда ҳисобга олинади. Бунда, келгусида баланс активларида акс этиши эҳтимоли бўлган балансдан ташқари ҳисобварақлар ҳам ҳисобга олиниши лозим.

124. Левераж коэффициентининг энг кичик даражаси 3 фоиздан кам бўлмаслиги лозим.

7-боб. Якуний қоидалар

125. Марказий банк банклардан уларнинг фаолиятига хос таваккалчилик, иқтисодий шарт-шароит ва молиявий аҳволидан келиб чиқиб, капитал монандлигининг янада юқори коэффициенти таъминланишини талаб қилиши мумкин. Бундай таваккалчиликлар муаммоли кредитларнинг катта ҳажми, соф зарарлар, активларнинг юқори даражада ўсиши, фоиз ставкалари бўйича юқори даражали таваккалчиликнинг юзага келиши ёки таваккалчиликка асосланган фаолиятга жалб қилиниш кабиларни ўз ичига олади, бироқ улар билан чекланиб қолмайди.

126. 2028 йил 1 январдан бошлаб банклар гуруҳининг бош банки консолидациялашган тартибда ҳисобланган капиталнинг монандлик коэффициентлари ҳамда левераж коэффициенти тўғрисидаги маълумотларни Марказий банкка ҳар олти ойда камида бир маротаба тақдим этиши лозим.

127. Банк томонидан молиявий йил натижалари бўйича ва оралиқ дивиденд тўланаётган давр учун молиявий ҳисоботнинг тўғрилиги ҳақида аудиторлик хулосаси мавжуд бўлган тақдирда ҳамда капитални оширишга ажратмалар амалга оширилгандан сўнг акциядорларига дивидендлар тўланади.

128. Банк кузатув кенгаши ҳар йили банкнинг кредит ва инвестиция сиёсатининг асосий йўналишларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш чоғида фойдадан капитални оширишга йўналтириладиган ажратмалар миқдорини эътиборга олиши лозим.

129. Капитали мазкур Низом талабларига мувофиқ бўлмаган банклар қуйидагиларни ўз ичига олувчи капиталга қўйиладиган талабларнинг бажарилишини таъминлаш бўйича чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқишлари керак:

банк капиталини монандлик даражасигача кўтариш учун зарур бўлган стратегия ва хатти-ҳаракатлар;

режанинг амал қилиш даври мобайнида белгиланувчи капитал чекланган миқдорлари;

банкнинг фаолиятига белгиланган чекловлар таъсири остида режа билан қамраб олинадиган давр учун тадбирлар режаси;

Марказий банк талабларига мувофиқ бошқа ахборот.

130. Чора-тадбирлар режаси ижро муддатлари кўрсатилган ҳолда, капиталнинг монандлигига қўйиладиган талабларда номувофиқлик юзага келган ва у банкнинг молиявий ҳисоботида акс эттирилган пайтдан бошлаб 30 кун ичида Марказий банкка кўриб чиқиш учун тақдим этилиши керак.

130. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 1-ИЛОВА

II даражали капитал таркибига киритилувчи капитал элементлари амортизацияси

Қолдиқ йил Қолдиқ ой Қолдиқ, фоизда Ойлик амортизация миқдори 5 60 100,00 1,67 59 98,33 1,67 58 96,67 1,67 57 95,00 1,67 56 93,33 1,67 55 91,67 1,67 54 90,00 1,67 53 88,33 1,67 52 86,67 1,67 51 85,00 1,67 50 83,33 1,67 49 81,67 1,67 4 48 80,00 1,67 47 78,33 1,67 46 76,67 1,67 45 75,00 1,67 44 73,33 1,67 43 71,67 1,67 42 70,00 1,67 41 68,33 1,67 40 66,67 1,67 39 65,00 1,67 38 63,33 1,67 37 61,67 1,67 3 36 60,00 1,67 35 58,33 1,67 34 56,67 1,67 33 55,00 1,67 32 53,33 1,67 31 51,67 1,67 30 50,00 1,67 29 48,33 1,67 28 46,67 1,67 27 45,00 1,67 26 43,33 1,67 25 41,67 1,67 2 24 40,00 1,67 23 38,33 1,67 22 36,67 1,67 21 35,00 1,67 20 33,33 1,67 19 31,67 1,67 18 30,00 1,67 17 28,33 1,67 16 26,67 1,67 15 25,00 1,67 14 23,33 1,67 13 21,67 1,67 1 12 20,00 1,67 11 18,33 1,67 10 16,67 1,67 9 15,00 1,67 8 13,33 1,67 7 11,67 1,67 6 10,00 1,67 5 8,33 1,67 4 6,67 1,67 3 5,00 1,67 2 3,33 1,67 1 1,67 1,67

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 2-ИЛОВА

Банк активларининг бир қисми бўйича таваккалчилик даражалари

Т/р Тавсифи Таваккалчилик даражаси 1. Банкда ва унинг филиалларида нақд пул кўринишида сақланаётган миллий ва чет эл валютаси (жумладан, банк омборларида ёки Ўзбекистон Республикаси Марказий банки омборларида сақланаётган тижорат банкларига тегишли олтин қуймалар) 0% 2. Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг вакиллик ва захира ҳисобварақларидаги миллий валютадаги маблағлар 0% 3. Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва Марказий банкига тўғридан-тўғри талаблар ва улар томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар ҳамда ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари ёки уларнинг махсус компаниялари томонидан чиқарилган таъминланган қарз муносабатларини тасдиқловчи қимматли қоғозлар 0% 4. Жорий бозор қийматида баҳоланган ва Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ҳамда Марказий банки томонидан чиқарилган ёки кафолатланган қимматли қоғозлар кўринишидаги гаров билан таъминланган ёки кафолатланган активлар, уларнинг қисмлари ва балансдан ташқари мажбуриятлар. 0% 5. Халқаро валюта фонди ва Жаҳон банки гуруҳи (Халқаро тикланиш ва тараққиёт банки, Халқаро молия корпорацияси, Халқаро инвестицияларни кафолатлаш агентлиги, Халқаро тараққиёт ассоциацияси) ҳамда Осиё тараққиёт банки, Осиё инфраструктура инвестиция банки, Европа тикланиш ва тараққиёт банки, Европа инвестиция банки, Европа инвестиция жамғармаси, Ислом тараққиёт банки ва Европа Кенгашининг тараққиёт банкига нисбатан талаблар, шу жумладан мазкур ташкилотлар: қимматли қоғозларига қилинган инвестициялар; қимматли қоғозлари билан таъминланган ёки кафолатланган банк активлари ва балансдан ташқари моддалари; маблағлари ҳисобидан таваккалчиликларни тўлиқ қоплаш мажбурияти билан амалга оширилган банк операциялари қисми. 0% 6. Таъминотига депозит қабул қилинган ҳамда таъминот валютаси ўзаро мос бўлган активларнинг ёки балансдан ташқари моддаларнинг қисми 0% 7. Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг вакиллик ва захира ҳисобварақларидаги чет эл валютасидаги маблағлар 20% 8. Ўтказиш жараёнидаги пул ҳужжатлари, шу жумладан йўлдаги нақд пуллар 20% 9. Таъминотига депозит қабул қилинган ҳамда таъминот валютаси ўзаро мос бўлмаган активларнинг ёки балансдан ташқари моддаларнинг қисми 20% 10. Ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари томонидан чиқарилган корпоратив облигациялар 20% 11. Тадбиркорлик субъектларига 15 млрд. сўмгача берилган кредитлар бўйича кафолатлар бериш ташкилоти томонидан тақдим этилган кафолат (кафиллик) қисми. Бунда: кафолатлар бериш ташкилотининг Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан ўрнатилган пруденциал талабларга мувофиқ эканлиги; кафолатлар бериш ташкилоти томонидан тақдим этилган кафолат (кафиллик) ҳужжатлаштирилган мажбурият ҳисобланиши; банкнинг кафолатлар бериш ташкилотидан тўғридан-тўғри талаб қилиш ҳуқуқи бўлиши; қарз олувчи кафолат (кафиллик) билан таъминланган мажбуриятларини бажармаган ҳолларда, банк кафолатлар бериш ташкилотидан кафолат (кафиллик) бўйича тўловни амалга оширишини 90 кундан ошганда талаб қилиш ҳуқуқи бўлиши; қарз олувчининг банк олдидаги мажбурияти бўйича тақдим этилган кафолат (кафиллик) миқдори аниқ белгиланган бўлиши; қарз олувчининг тўловга лаёқатлилиги ёмонлашиши оқибатида кафолатлар бериш ташкилоти кафолатни (кафилликни) бир томонлама тартибда бекор қилишига, кафолатнинг (кафилликнинг) воситачилик ҳақини оширишига, берилган кафолат (кафиллик) муддатини қисқартиришига, кафолат (кафиллик) бўйича маблағларни тўлиқ ёки қисман тўламаслигига имкон яратмаслиги. 50% 12. Доимий даромадга эга бўлган ёки камида охирги узлуксиз олти ой давомида ҳар ой банк ҳисобварағида, шу жумладан банк картасида маблағлар айланмасига эга бўлган ҳамда қарз юки кўрсаткичи 50 фоиз ва ундан паст бўлган ўзини ўзи банд қилган шахсларга даромад олишга йўналтирилган фаолияти учун берилган 300 миллион сўм ва ундан кам миқдордаги кредитлар, бундан оилавий тадбиркорликни ривожлантириш дастурлари доирасида берилган кредитлар ва автомобиль сотиб олиш учун берилган кредитлар мустасно. Бунда ўзини ўзи банд қилган шахслар доимий даромадга эга бўлмаган ёки камида охирги узлуксиз олти ой давомида ҳар ой банк ҳисобварағида, шу жумладан банк картасида маблағлар айланмасига эга бўлмаган ёки қарз юки кўрсаткичи 50 фоиздан ошган бўлса ёхуд мазкур кўрсаткични аниқлаш имкони бўлмаган бўлса, мазкур қарз олувчиларга берилган кредитлар ушбу илованинг 17-позициясига мувофиқ таваккалчиликка тортилади. 75% 13. Битта кичик тадбиркорлик субъектига берилган жами кредит қолдиқ суммаси банк регулятив капиталининг 0,2 фоизидан ошмаган, бироқ энг кўпи билан 15 млрд. сўмгача кредитлар, бундан оилавий тадбиркорликни ривожлантириш дастурлари доирасида берилган кредитлар мустасно. Бунда, битта кичик тадбиркорлик субъектига берилган жами кредит қолдиқ суммаси банк регулятив капиталининг 0,2 фоизидан ёки 15 млрд. сўмдан ошган кредитлар йиллик фоиз ставкасидан келиб чиқиб, Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан ўрнатиладиган таваккалчилик даражалари асосида таваккалчиликка тортилади. 75% 14. Банкнинг асосий воситалари ва бошқа хусусий мулклари 100% 15. Дастлабки гаров ҳуқуқи банкка тегишли бўлмаган кредитлар 100% 16. Қарз юки кўрсаткичи 50 фоиз ва ундан паст ҳолда жисмоний шахсларга (бундан мазкур илованинг 12-позициясида белгиланган қарз олувчилар мустасно) берилган кредитлар (микроқарзлар), бундан жисмоний шахсларга автомобиль сотиб олиш учун берилган ва ипотека кредитлари ҳамда оилавий тадбиркорликни ривожлантириш ва таълим дастурлари асосида берилган кредитлар мустасно 100% 17. Қарз юки кўрсаткичи 50 фоиздан юқори бўлган ҳолда ёки ушбу кўрсаткични аниқлаш имкони бўлмаган жисмоний шахсларга берилган кредитлар (микроқарзлар), бундан жисмоний шахсларга автомобиль сотиб олиш учун берилган ва ипотека кредитлари ҳамда оилавий тадбиркорликни ривожлантириш ва таълим дастурлари асосида берилган кредитлар мустасно 150% 18. Қарзини тўлиқ ёки қисман ундириш ҳисобидан банк балансига олинган мулклар 100% 19. Икки йилдан кўп бўлган муддатда фойдаланилмаётган банк фаолиятини амалга ошириш учун зарурияти мавжуд бўлмаган (фойдаланилмайдиган) кўчмас мулк ва бошқа мол-мулк 150% 20. Йирик корхоналар билан боғлиқ хатарларни бошқариш бўйича мувофиқлаштирувчи комиссия томонидан молиявий ҳолатига кўра қуйидагича тоифаланган йирик қарздорларга нисбатан талаблар, шу жумладан кредит, унинг фойдаланилмаган қисми, лизинг, банк кафолати, факторинг ва аккредитивлар: «п аст хатарли »; «ўрта хатарли »; «юқори хатарли » . 100% 125% 150% 21. Сифати «қониқарсиз», «шубҳали» ёки «умидсиз» деб таснифланган активлар ва ушбу активлар бўйича махсус захиралар қуйидагича шаклланганда (мазкур илованинг бошқа позицияларидаги шартларни бажаришидан қатъий назар): 50 фоиздан ошган миқдорда; 25 фоиздан кўп, бироқ 50 фоиздан ошмаган миқдорда; 25 фоиздан ошмаган миқдорда. 50% 100% 150% 22. Консолидациялашмаган молиявий ташкилотлар устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар ёки акцияларга инвестициялар натижасида банкнинг ушбу ташкилотлардаги улуши 10 фоиздан ошган бўлса, бундай ташкилотларга жами инвестициялар йиғиндиси банк I даражали асосий капитали (мазкур Низомнинг 19-банди «а» — «г» кичик бандларидаги элементлар чегирилганидан кейин) 10 фоизидан ошмаган қисми 200% 23. Консолидациялашмаган молиявий ташкилотлар устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар ёки акцияларга инвестициялар натижасида банкнинг ушбу ташкилотлардаги улуши 10 фоиздан ошмаган бўлса, бундай ташкилотларга жами инвестициялар йиғиндиси банк I даражали асосий капитали (Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомнинг 19-банди «а» — «г» кичик бандларидаги элементлар чегирилганидан кейин) 10 фоизидан ошмаган қисми 150% 24. Консолидациялашмаган молиявий бўлмаган битта ташкилот устав фондидаги (устав капиталидаги) улушлар ва (ёки) акцияларга инвестицияларнинг банк I даражали асосий капитали (Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомнинг 19-банди «а» — «г» кичик бандларидаги элементлар чегирилганидан кейин) 15 фоизидан ошмаган қисми 150% 25. Бошқа барча активлар, бундан мазкур Низомнинг 3 — 7-иловаларида кўрсатилган активлар ҳамда йиллик фоиз ставкасидан келиб чиқиб Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан ўрнатиладиган таваккалчилик даражалари белгиланадиган активлар мустасно 100%

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 3-ИЛОВА

Контрагентларнинг рейтинг баҳолари асосида таваккалчилик даражалари *

Т/р Тавсифи Рейтинг баҳолари асосида таваккалчилик даражаси бўйича ажратилган гуруҳлар « Standard & Poorʻs » ва « Fitch Ratings » рейтинг компанияларининг рейтинг баҳолари ** ААА дан АА-гача А+ дан А-гача ВВВ+ дан ВВВ- гача ВВ+ дан В- гача В- дан паст Рейтинг баҳоларига эга эмас « Moodyʼs Investors Service » рейтинг компаниясининг рейтинг баҳолари ** Ааа дан Аа3 гача А1 дан А3 гача Baa1 дан Baa3 гача Ba1 дан B3 гача B3 дан паст Рейтинг баҳоларига эга эмас 1. Хорижий давлатларнинг ҳукуматлари ва марказий банкларига нисбатан талаблар, шу жумладан мазкур ташкилотлар: қимматли қоғозларига қилинган инвестициялар; қимматли қоғозлари билан таъминланган ёки кафолатланган банк активлари ва балансдан ташқари моддалари. 0% 20% 50% 100% 150% 150% 2. Давлат сектори ташкилотларига нисбатан талаблар, шу жумладан мазкур ташкилотлар: қимматли қоғозларига қилинган инвестициялар; қимматли қоғозлари билан таъминланган ёки кафолатланган банк активлари ва балансдан ташқари моддалари. 20% 50% 50% 100% 150% 100% 3. Мазкур Низомнинг 2-иловаси 5-позициясида белгиланмаган халқаро молия ташкилотларига нисбатан талаблар, шу жумладан мазкур ташкилотлар: қимматли қоғозларига қилинган инвестициялар; қимматли қоғозлари билан таъминланган ёки кафолатланган банк активлари ва балансдан ташқари моддалари. 20% 30% 50% 100% 150% 150% 4. Банкларга нисбатан талаблар, шу жумладан: қарзлар ва пул бозори воситалари; ушбу банклар томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар ва банк кафолати билан таъминланган бошқа барча активлар: 90 кун ёки ундан кам 20% 20% 20% 50% 150% 150% 90 кундан юқори 20% 30% 50% 100% 150% 150% 5. Хорижий мамлакатлардаги банклардан бошқа молиявий ташкилотлар ҳамда молиявий бўлмаган ташкилотларга нисбатан талаблар, шу жумладан мазкур ташкилотлар: қимматли қоғозларига қилинган инвестициялар; қимматли қоғозлари билан таъминланган ёки кафолатланган банк активлари ва балансдан ташқари моддалари. 20% 50% 75% 100% 150% 100%

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 4-ИЛОВА

Жисмоний шахсларга берилган ипотека кредитларининг таваккалчилик даражалари *

Тавсифи Қарз юки кўрсаткичи ( QYK ) ** QYK ≤ 50% 50%< QYK ёки QYK ни аниқлаш имкони бўлмаса Кредитнинг гаровга нисбати кўрсаткичи *** (KGN) KGN <50% 35% 50% 50%≤ KGN <80% 50% 100% 80%≤ KGN <100% 100% 150% 100%≤ KGN 150% 150%

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 5-ИЛОВА

Жисмоний шахсларга автомобиль сотиб олиш учун берилган кредитларнинг таваккалчилик даражалари *

Тавсифи Қарз юки кўрсаткичи (QYK) ** QYK ≤ 50% 50% < QYK yoki QYK ни аниқлаш имкони бўлмаса Кредитнинг гаровга нисбати кўрсаткичи *** (KGN) KGN ≤ 75% 100% 150% 75% < KGN 150% 200%

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 6-ИЛОВА

Рейтинг баҳосига эга бўлган таъминланган облигациялар бўйича таваккалчилик даражалари

Таъминланган облигацияларнинг рейтинги ААА дан АА- гача А+ дан А- гача ВВВ+ дан ВВВ- гача ВВ+ дан В- гача В- дан паст Таъминланган облигациянинг таваккалчилик даражаси 10% 20% 20% 50% 100%

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 7-ИЛОВА

Рейтинг баҳосига эга бўлмаган таъминланган облигациялар бўйича таваккалчилик даражалари

Эмиссия қилувчи банкнинг таваккалчилик даражаси * 20% 30% 50% 75% 100% 150% Таъминланган облигациянинг таваккалчилик даражаси 10% 15% 25% 35% 50% 100%

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 8-ИЛОВА

Махсус фоиз таваккалчилиги коэффициентлари

Т/р Тавсифи « Standard & Poorʼs » ва « Fitch Ratings » рейтинг компанияларининг рейтинг баҳолари * ААА дан АА-гача А+ дан ВВВ- гача ВВ+ дан В- гача В- дан паст Рейтинг баҳоларига эга эмас « Moodyʼs Investors Service » рейтинг компаниясининг рейтинг баҳолари * Ааа дан Аа3 гача А1 дан Baa3 гача Ba1 дан B3 гача B3 дан паст Рейтинг баҳоларига эга эмас Коэффициент ва сўндириш санасигача қолган муддат 1. Ўзбекистон Республикаси Ҳукумати ва Марказий банк томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар 0% (муддатидан қатъий назар) 6% (муддатидан қатъий назар) 2. Хорижий давлатларнинг ҳукуматлари ва марказий банклари томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар 0% (муддатидан қатъий назар) 0,25% ( 6 ойгача) 1% ( 6 ойдан 24 ойгача) 1,6% (24 ойдан юқори) 8% (муддати дан қатъий назар) 12% (муддатидан қатъий назар) 3. Халқаро молия ташкилотлари, банклар, компаниялар, банкка алоқадор ҳисобланмаган бошқа ташкилотлар ва хорижий давлатларнинг давлат сектори ташкилотлари томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар 0,25% ( 6 ойгача) 1% ( 6 ойдан 24 ойгача) 1,6% (24 ойдан юқори) 8% (муддатидан қатъий назар) 12% (муддатидан қатъий назар) 4. Ипотекани қайта молиялаштириш ташкилотлари томонидан чиқарилган қимматли қоғозлар 0,25% ( 6 ойгача) 1% ( 6 ойдан 24 ойгача) 1,6% (24 ойдан юқори) 8% (муддатидан қатъий назар) 12% (муддатидан қатъий назар)

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 9-ИЛОВА

Умумий фоиз таваккалчилиги коэффициентлари

Катта гуруҳлар Кичик гуруҳлар Сўндириш санасигача қолган ёки фоиз (купон) ставкасини қайта кўриб чиқиш санасигача қолган муддат Кичик гуруҳ омили 1 1 1 ойгача 0% 2 1 ойдан 3 ойгача 0,2% 3 3 ойдан 6 ойгача 0,4% 4 6 ойдан 12 ойгача 0,7% 2 5 1 йилдан 2 йилгача 1,25% 6 2 йилдан 3 йилгача 1,75% 7 3 йилдан 4 йилгача 2,25% 8 4 йилдан 5 йилгача 2,75% 3 9 5 йилдан 7 йилгача 3,25% 10 7 йилдан 10 йилгача 3,75% 11 10 йилдан 15 йилгача 4,5% 12 15 йилдан 20 йилгача 5,25% 13 20 йил ва ундан юқори 6%

Банклар капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга 10-ИЛОВА

Бизнес индикатор элементлари

Т/р Бизнес индикатор компонентлари Ҳисоб-китобга киритилувчи элементлар Соф фоизли даромадлар ва харажатлар компоненти 1. Фоизли даромадлар Марказий банкдаги ҳисобварақлар бўйича фоизли даромадлар; Бошқа банклардаги ҳисобварақлар бўйича фоизли даромадлар; Амортизацияланган қиймати бўйича баҳоланадиган қарз қимматли қоғозларга қилинган инвестициялар бўйича фоизли даромадлар; Қимматли қоғозлар ва уларга қилинган инвестициялар бўйича фоизли даромадлар; Мижозларнинг мажбуриятлари бўйича ҳисобланган фоизлар; Банкнинг тўланмаган акцептлари юзасидан мижозлар мажбуриятлари бўйича фоизли даромадлар; Кредит ва лизинг операциялари бўйича фоизлар, дисконтлар (чегирмалар) ва бадаллар; Қимматли қоғозлар билан амалга оширилган REPO битимлари бўйича фоизли даромадлар; Бошқа фоизли даромадлар. 2. Фоизли харажатлар Талаб қилиб олингунча сақланадиган депозитлар бўйича фоизли харажатлар; Муддатли депозитлар бўйича фоизли харажатлар; Марказий банкнинг ҳисобварақлари бўйича фоизли харажатлар; Бошқа банкларнинг ҳисобварақлари бўйича фоизли харажатлар; Кредитлар бўйича фоизли харажатлар; Қимматли қоғозлар билан амалга оширилган REPO битимлари бўйича фоизли харажатлар; Бошқа фоизли харажатлар. 3. Фоизли даромад келтирувчи активлар Банкнинг Марказий банкдаги фоизли даромад келтирувчи маблағлари; Бошқа банклар ва молиявий ташкилотлардан олиниши лозим бўлган фоизли даромад келтирувчи маблағлар; Фоизли даромад келтирувчи қимматли қоғозлар ва уларга қилинган инвестициялар; Фоизли даромад келтирувчи инвестициялар; REPO битимлари бўйича сотиб олинган фоизли даромад келтирувчи қимматли қоғозлар; Фоизли даромад келтирувчи кредит ва лизинг операциялари; Фоизли даромад келтирувчи молиявий инструментлар бўйича мижозларнинг мажбуриятлари. 4. Дивиденд кўринишидаги даромадлар Инвестиция қилинган хусусий капитал бўйича олинган дивидендлар. Хизматлар компоненти 5. Фоизсиз даромадлар Кўрсатилган хизматлар ва воситачилик учун олинган даромадлар; Хорижий валюталардаги фойда; Тижорат операцияларидан олинган фойда. 6. Фоизсиз харажатлар Комиссион тўловлар ва кўрсатилган хизматлар бўйича харажатлар; Хорижий валютада кўрилган зарарлар; Тижорат операцияларидан кўрилган зарарлар; Инвестициядан кўрилган зарарлар; Бошқа фоизсиз харажатлар. 7. Бошқа операцион даромадлар Инвестиция мақсадида сотиб олинган кўчмас мулклар бўйича олинган ижара даромадлари; Банк асосий воситаларини сотиш ёки диспозиция қилишдан фойда; Банкнинг бошқа хусусий мулкларини сотиш ёки диспозиция қилишдан фойда. 8. Бошқа операцион харажатлар Кейинчалик сотиш мақсадида сотиб олинган асосий воситалар ва хусусий мулкларни сотиш натижасида зарарлар; Ички операцион таваккалчилик ҳолатлари натижасида кўрилган зарарлар (ички ва ташқи фирибгарлик, банк фаолиятидаги нобарқарорлик ва ички тизимлардаги муаммолар, жарима ва бошқалар). Молиявий компонент 9. Савдо портфели бўйича соф фойда (зарар) қиймати Савдо портфелига киритилган активлар бўйича соф фойда (зарар) 10. Банк портфели бўйича соф фойда (зарар) қиймати Фойда ёки зарар орқали ҳаққоний қийматда баҳоланадиган ва банк портфелига киритилган активлар бўйича соф фойда (зарар)

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 2 октябрдаги 21/6-сон қарорига 2-ИЛОВА

Ўз кучини йўқотган деб топилаётган идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар

1. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2015 йил 13 июндаги 14/3-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693, 2015 йил 6 июль) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2015 й., 27-сон, 360-модда).

2. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2017 йил 24 июндаги 14/17-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар ва қўшимча киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-1, 2017 йил 7 июль) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 й., 27-сон, 632-модда).

3. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2017 йил 23 сентябрдаги 26/7-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-2, 2017 йил 23 октябрь) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 23.10.2017 й., 10/17/2693-2/0167-сон).

4. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2018 йил 31 мартдаги 12/21-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-3, 2018 йил 25 апрель) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 26.04.2018 й., 10/18/2693-3/1099-сон).

5. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2018 йил 27 октябрдаги 34/5-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-4, 2018 йил 28 декабрь) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 28.12.2018 й., 10/18/2693-4/2387-сон).

6. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2019 йил 26 январдаги 2/3-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-5, 2019 йил 6 март) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 07.03.2019 й., 10/19/2693-5/2722-сон).

7. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2019 йил 13 декабрдаги 30/9-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-6, 2019 йил 25 декабрь) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 25.12.2019 й., 10/19/2693-6/4195-сон).

8. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2021 йил 11 январдаги 28/22-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-7, 2021 йил 13 февраль) (Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 13.02.2021 й., 10/21/2693-7/0116-сон).

9. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2021 йил 19 ноябрдаги 27/5-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар ва қўшимча киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-8, 2021 йил 10 декабрь) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 10.12.2021 й., 10/21/2693-8/1151-сон).

10. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2023 йил 2 мартдаги 4/12-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимча киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-9, 2023 йил 17 март) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 18.03.2023 й., 10/23/2693-9/0155-сон).

11. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2023 йил 28 мартдаги 8/11-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-10, 2023 йил 5 апрель) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.04.2023 й., 10/23/2693-10/0196-сон).

12. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2023 йил 6 июндаги 14/7-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар ва қўшимча киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-11, 2023 йил 17 июль) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.07.2023 й., 10/23/2693-11/0493-сон).

13. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2024 йил 31 январдаги 42/14-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-12, 2024 йил 27 февраль) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.02.2024 й., 10/24/2693-12/0162-сон).

14. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 1 апрелдаги 7/6-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-13, 2025 йил 21 апрель) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.04.2025 й., 10/25/2693-13/0369-сон).

15. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 13 июндаги 12/4-сон «Тижорат банклари капиталининг монандлигига қўйиладиган талаблар тўғрисидаги низомга ўзгартиришлар киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 2693-14, 2025 йил 21 июль) (Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 22.07.2025 й., 10/25/2693-14/0639-сон).

Раис Т. ИШМЕТОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 2 октябрь,

21/6-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.10.2025 й., № 10/25/3697/0992; 16.04.2026 й., № 10/26/3697-1/0356; 20.07.2026 й., 10/26/3902/0758-сон; 05.08.2026 й., 10/26/3916/0819-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining

qarori

NIZOM

ROʻYXATI

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi:

1. Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror 2026-yil 1-yanvardan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2025-yil 2-oktabrdagi 21/6-son qaroriga 1-ILOVA

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi

Mazkur Nizom banklar, shu jumladan mikromoliya banklari, shuningdek islomiy bank faoliyatini amalga oshiruvchi banklar va mikromoliya banklari (bundan buyon matnda bank deb yuritiladi) kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

kapital zaxiralar — soliqlar va yigʻimlar toʻlangandan soʻng sof foyda yoki avvalgi yillarning taqsimlanmagan foydasi hisobidan shakllangan zaxiralar. Ulardan bank faoliyatida vujudga keladigan har qanday zararlarni ular yuzaga kelishi bilanoq hech qanday cheklashlarsiz qoplash uchun foydalanilishi mumkin;

standart aktivlarga yaratiladigan zaxiralar — bank faoliyati davomida umuman yoki biror-bir faoliyat turi natijasida ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash maqsadida tashkil qilinadigan zaxiralar;

maxsus zaxiralar — “substandart”, “qoniqarsiz”, “shubhali” va “umidsiz” sifatida tasniflangan aktivlar boʻyicha ehtimoliy zararlarni qoplashga moʻljallangan zaxiralar;

nomoddiy aktivlar — moddiy-ashyoviy koʻrinishga ega boʻlmagan, bir yildan ortiq foydali xizmat muddatiga ega boʻlgan va bank xizmatlarini koʻrsatishda yoki maʼmuriy maqsadlarda foydalaniladigan nomonetar, identifikatsiyalanadigan aktivlar (dasturiy taʼminot, foydalanish huquqi, marketing va texnik maʼlumotlari, gudvill va boshqalar);

gudvill — xaridor tomonidan bank sotib olinishida uning sof aktivlari (barcha aktivlarning bozor bahosi va barcha majburiyatlarning bozor bahosi oʻrtasidagi farq) qiymatidan ortiq toʻlanadigan summa;

leveraj — bank jami aktivlarining kapital bilan taʼminlanganlik darajasini aks ettiruvchi koʻrsatkich;

regulyativ kapital — bank faoliyatini tartibga solish va prudensial normativlar hisob-kitobini amalga oshirish maqsadida hisob-kitob qilish yoʻli bilan aniqlanadigan bank kapitali;

kreditni qayta hisoblash omili — balansdan tashqari hisobvaraqlarning tavakkalchilik darajasini hisoblash maqsadida ularga nisbatan qoʻllaniladigan kredit konversiya koeffitsiyenti (foiz) boʻlib, ushbu koeffitsiyent balansdan tashqari majburiyatlarni tavakkalchilikka tortilgan aktivlarga aylantirish uchun qoʻllaniladi;

bankka aloqador shaxslar — Bir qarz oluvchi, oʻzaro aloqador qarz oluvchilar guruhi, shu jumladan bankka aloqador shaxslar uchun tavakkalchilikning eng koʻp miqdori toʻgʻrisidagi nizomning (roʻyxat raqami 3283, 2020-yil 29-oktabr) 17-bandida keltirilgan shaxslar;

moliyaviy tashkilot — kredit tashkilotlari, sugʻurta tashkilotlari, lizing tashkilotlari, qimmatli qogʻozlar bozorining professional ishtirokchilari, kliring tashkilotlari va moliyaviy xizmatlar koʻrsatuvchi boshqa tashkilotlar;

subordinar qarz — bankning kreditori talabiga koʻra muddatidan oldin qaytarilmaydigan hamda bank tugatilayotganda omonatchilarning va boshqa kreditorlarning talablari qanoatlantirilganidan keyin bajariladigan, taʼminlanmagan qarz majburiyati;

davlat sektori tashkilotlari — davlat organlari, shu jumladan respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan boshqariluvchi va (yoki) ular tomonidan toʻliq yoki qisman moliyalashtiriladigan, shuningdek soliq, yigʻim, jarima va boshqa majburiy toʻlovlar shaklida daromad olish vakolatiga ega boʻlgan tashkilotlar;

savdo portfeli — bank tomonidan moliyaviy instrumentlar narxlaridagi qisqa muddatli tebranishlardan foyda olish maqsadida keyinchalik sotish va (yoki) tavakkalchiliklarni xedjirlash maqsadida xarid qilingan moliyaviy instrumentlar yigʻindisi;

taʼminlangan obligatsiya — emitentning maxsus ajratilgan aktivlari bilan taʼminlangan obligatsiya.

2. Bank I darajali kapitalining miqdori bank ustav kapitalining eng kam miqdoridan kam boʻlmasligi lozim, bundan mazkur bandning ikkinchi xatboshisida belgilangan banklar mustasno.

Bank faoliyatini amalga oshirganiga uch yildan oshmagan banklar I darajali kapitalining miqdori bank ustav kapitali eng kam miqdorining 70 foizidan kam boʻlmasligi lozim.

2-bob. Bank regulyativ kapitalining tarkibiy elementlari

3. Regulyativ kapital I darajali kapital va II darajali kapitalning yigʻindisidan iborat.

II darajali kapitalning jami miqdori I darajali kapitalning 100 foizidan oshmagan miqdorda hisobga olinadi.

4. I darajali kapital I darajali asosiy kapital va I darajali qoʻshimcha kapitalni oʻz ichiga oladi.

5. Regulyativ kapital tarkibiga xavfsiz boʻlmagan va nosogʻlom bank faoliyatining yuzaga kelishiga olib kelishi mumkin boʻlgan shartlar (tashkil qilinadigan jamgʻarmalar va (yoki) zaxiralardan belgilangan maqsadga muvofiq foydalanish, qarz majburiyatlarini chiqarish shartlari va boshqalar) bilan cheklangan kapital elementlari kiritilishi mumkin emas.

6. I darajali asosiy kapital quyidagi elementlarni oʻz ichiga oladi:

bankning mazkur Nizomning 7-bandida keltirilgan shartlarga muvofiq boʻlgan toʻliq toʻlangan oddiy aksiyalari;

qoʻshilgan kapital — oddiy aksiyalar joylashtirilishida ularning nominal qiymatidan yuqori toʻlangan summa;

taqsimlanmagan foyda;

bank balansidagi avvalgi yillarning taqsimlanmagan foydasi hisobidan shakllangan kapital zaxiralar va boshqa ochiqlangan zaxiralar (bankning asosiy vositalari, shuningdek tekinga olingan mulklar va nomoddiy aktivlar qiymatining sezilarli oʻsishi natijasida boshlangʻich qiymatiga nisbatan qiymatining oshgan miqdori bundan mustasno);

oʻtgan yillardagi qoplanmagan zararlar va joriy yil zararlari;

bankning nazoratga oid konsolidatsiyalashgan hisobotlarida aks ettiriladigan, bankning shuʼba tashkilotlari tomonidan chiqarilgan, uchinchi shaxslar, shu jumladan minoritar aksiyadorlar ixtiyorida boʻlgan mazkur Nizomning 7-bandida belgilangan shartlarga muvofiq boʻlgan kapital elementlari.

7. Mazkur Nizomning 6-bandi ikkinchi xatboshisida keltirilgan oddiy aksiyalar quyidagi shartlarga muvofiq boʻlishi lozim:

bank faoliyati tugatilayotganda ularga doir talablar bank depozitorlari, kreditorlari va subordinar qarzlar hamda kapitalning boshqa vositalari boʻyicha talablar bajarilgandan keyin soʻnggi navbatda qondirilishi va ularga doir talablarni qondirish navbati (subordinatsiyasi) oʻzgartirilmasligi;

egalari bank faoliyati tugatilganda ushbu bandning ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan barcha talablar bajarilgandan soʻng oʻzlarining bank kapitalidagi ulushiga mutanosib miqdorda bank ixtiyorida qolgan aktivlarga nisbatan talab qilish huquqiga ega boʻlishi;

muddatsiz boʻlishi va bank tomonidan qaytarib sotib olinmasligi, bundan banklarni sanatsiya qilish va tugatishga oid qonunchilikda belgilangan holatlar mustasno;

shartlari bank tomonidan qaytarib sotib olinishi yoki bekor qilinishi mumkinligini koʻzda tutmasligi hamda bunga oid kutilmalarni shakllantirmasligi, bundan banklarni sanatsiya qilish va tugatishga oid qonunchilikda belgilangan holatlar mustasno;

dividendlar bank tasarrufida qoladigan sof foydasidan va (yoki) oʻtgan yillarning taqsimlanmagan foydasidan toʻlanishi, shuningdek ularning miqdori egalari tomonidan oddiy aksiyalarni sotib olish uchun toʻlangan summadan kelib chiqib belgilanmasligi va bunga oid shartlarning mavjud emasligi;

shartlari dividendlar toʻlanishiga oid majburiyatlarni keltirib chiqarmasligi;

dividendlar toʻlanmaganligi majburiyatlarning bajarilmasligi (toʻlovga qobiliyatsizlik) holati deb baholanmasligi;

dividendlar shartnoma va qonun asosida vujudga kelgan majburiyatlar bajarilganidan hamda bank faoliyati tugatilayotganda talablarni qondirish navbati (subordinatsiyasi) oddiy aksiyalarga nisbatan avvalroq boʻlgan kapital vositalar boʻyicha dividendlar va ularga tenglashtirilgan toʻlovlar toʻlangandan keyin toʻlanishi;

egalariga dividendlarni olishga boʻlgan imtiyozli huquqni taqdim etmasligi;

yuzaga kelgan zararlarni qoplash uchun birinchi navbatda va proporsional ravishda eng koʻp miqdorda hisobdan chiqarilishi;

bankda toʻlovga qobiliyatsizlik yuzaga kelganligini baholash maqsadlarida ular boʻyicha toʻlangan summa kapital sifatida tasniflangan boʻlishi;

buxgalteriya hisobi maqsadlarida ular boʻyicha toʻlangan summa kapital sifatida tasniflangan boʻlishi;

bank tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri chiqarilgan va toʻliq toʻlangan boʻlishi;

bank tomonidan bevosita va bilvosita moliyalashtirilmagan boʻlishi;

bank yoki unga aloqador shaxslar tomonidan kafolatlanmagan va taʼminlanmagan boʻlishi;

shartlari bank faoliyati tugatilayotganda ular boʻyicha talablarni qondirish navbatini (subordinatsiyasi) oʻzgartirmasligi;

aksiyadorlarning umumiy yigʻilishi tomonidan yoki, agar bank ustaviga yoxud aksiyadorlar umumiy yigʻilishining qaroriga muvofiq bankning kuzatuv kengashiga shunday qarorlar qabul qilish huquqi berilgan boʻlsa, bankning kuzatuv kengashi tomonidan chiqarilishi;

bank balansida aniq tarzda va alohida aks etishi.

8. Oddiy aksiyalarning shartlari mazkur Nizomning 7-bandida belgilangan talablarning kamida bittasiga muvofiq boʻlmasa, mazkur aksiyalar hamda ular boʻyicha qoʻshilgan kapital kapital monandligi hisob-kitobida I darajali asosiy kapital tarkibidan chiqariladi.

9. I darajali qoʻshimcha kapital quyidagi elementlarni oʻz ichiga oladi:

bankning mazkur Nizomning 10-bandida keltirilgan shartlarga muvofiq boʻlgan imtiyozli aksiyalari va (yoki) boshqa kapital elementlari;

qoʻshilgan kapital — I darajali qoʻshimcha kapitalga kiritilgan imtiyozli aksiyalar va (yoki) boshqa kapital elementlari birinchi marta joylashtirilishida ularning nominal narxidan yuqori toʻlangan summa;

bankning nazoratga oid konsolidatsiyalashgan hisobotlarida aks ettiriladigan, bankning shuʼba tashkilotlari tomonidan chiqarilgan, uchinchi shaxslar, shu jumladan minoritar aksiyadorlar ixtiyorida boʻlgan mazkur Nizomning 10-bandida belgilangan shartlarga muvofiq boʻlgan kapital elementlari.

10. Mazkur Nizomning 9-bandi ikkinchi xatboshisida keltirilgan imtiyozli aksiyalar va (yoki) boshqa kapital elementlari quyidagi shartlarga muvofiq boʻlishi lozim:

chiqarilgan va toʻliq toʻlangan boʻlishi;

bank tugatilayotganda ularga doir talablar bank depozitorlari, kreditorlari va II darajali kapitalga kiruvchi subordinar qarzlar boʻyicha talablar bajarilgandan soʻng yoxud bunday kapital elementlari bank aksiyalarining nazorat paketiga egalik qiluvchi xolding kompaniyalari tomonidan chiqarilganda barcha kreditorlar talablaridan soʻng qondirilishi;

bank yoki unga aloqador shaxslar tomonidan kafolatlanmagan va taʼminlanmagan boʻlishi hamda shartlari ular boʻyicha talablarni qondirish navbatini (subordinatsiyasi) oʻzgartirmasligi;

muddatsiz boʻlishi, shu jumladan muayyan sotib olish sanasi yoki shartlariga ega boʻlmasligi;

ular chiqarilgan sanadan kamida besh yildan soʻng (bundan mazkur bandning yettinchi xatboshisida belgilangan holat mustasno) bank tashabbusi bilan nominal qiymatda qaytarib sotib olinishi (soʻndirilishi) mumkinligi, bunda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) eʼtirozi mavjud boʻlmasligi, shartlari Markaziy bank tomonidan ruxsat berilishiga va bank tomonidan qaytarib sotib olinishi (soʻndirilishi) mumkinligini koʻzda tutmasligi hamda bunga oid kutilmalarni shakllantirmasligi, shuningdek oʻxshash turdagi muddatsiz imtiyozli aksiyalar va (yoki) boshqa nokumulyativ muddatsiz kapital elementlariga yoxud kapital elementlarining boshqa ulardan yuqoriroq turiga almashtirilishi yoki qaytarib sotib olinishi (soʻndirilishi) natijasida bank I darajali kapitalining monandlik koeffitsiyenti mazkur Nizom talablariga muvofiq oʻrnatilgan minimal talabdan kamida ikki foiz bandga yuqori boʻlishi;

ular chiqarilgan sanadan besh yil ichida soliq qonunchiligiga oʻzgartirishlar kiritilishi natijasida mazkur turdagi imtiyozli aksiyalar va (yoki) kapital elementlariga doir soliq yukining oshishi va (yoki) bank qonunchiligiga oʻzgartirishlar kiritilishi natijasida ularning bank I darajali qoʻshimcha kapitali tarkibiga toʻliq yoki qisman kiritilmasligi sababli bank tomonidan nominal qiymatda qaytarib sotib olinishi (soʻndirilishi) mumkinligi, bunda Markaziy bankning eʼtirozi mavjud boʻlmasligi;

bank aksiyadorlari umumiy yigʻilishi qaroriga muvofiq ularga doir dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari toʻlanmasligi mumkinligi;

ular boʻyicha dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari toʻlanmaganligi bank tomonidan majburiyatlarning bajarilmasligi (toʻlovga qobiliyatsizlik) holati deb baholanmasligi va bank uchun hech qanday cheklovlarni keltirib chiqarmasligi;

ular boʻyicha toʻlanmagan dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari hisobidan shakllangan mablagʻlardan bank hech qanday cheklovlarsiz foydalanish huquqiga egaligi;

ular boʻyicha toʻlanmagan yoki toʻliq toʻlanmagan dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari jamgʻarib borilmasligi va keyinchalik toʻlanmasligi;

ular boʻyicha dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari bank tasarrufida qoladigan sof foyda va (yoki) oʻtgan yillarning taqsimlanmagan foydasidan toʻlanishi;

ular boʻyicha dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari miqdorlari (stavkalari) bankning moliyaviy holati va (yoki) kredit reytingi oʻzgarishi natijasida oʻzgarmasligi;

ular boʻyicha dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari toʻlanishi bank majburiyatlarini uning aktivlaridan ortib ketishiga olib kelmasligi;

bank yoki unga aloqador shaxslar tomonidan sotib olinmasligi hamda bank tomonidan bevosita va bilvosita moliyalashtirilmagan boʻlishi;

bankni kapitallashtirishga toʻsqinlik qiluvchi shartlar, shu jumladan kelgusida bunday kapital elementlari avvalgilariga nisbatan pastroq nominal qiymatda chiqarilganda, avval joylashtirilgan kapital elementlariga egalik qiluvchi shaxslarga kompensatsiya toʻlanishini nazarda tutuvchi shartlarning mavjud emasligi;

buxgalteriya hisobi maqsadlarida majburiyat sifatida tasniflangan kapital elementlari bank zararlarini qoplash shartiga ega boʻlishi, bunda bank I darajali asosiy kapitalining monandlik koeffitsiyenti 5,125 foizdan pasayganda (bundan buyon matnda trigger holati deb yuritiladi) bankning oddiy aksiyalariga toʻliq miqdorda yoki qisman konvertatsiya qilinishi yoxud toʻliq miqdorda yoki qisman hisobdan chiqarilishi;

buxgalteriya hisobi maqsadlarida majburiyat sifatida tasniflangan kapital elementlari trigger holatida bank I darajali asosiy kapitalining monandlik koeffitsiyentini 5,125 foizga yetkazish uchun zarur boʻlgan miqdorda yoxud ularning miqdori I darajali asosiy kapitalining monandlik koeffitsiyentini 5,125 foizga yetkazish uchun yetarli boʻlmasa, toʻliq miqdorda bankning oddiy aksiyalariga konvertatsiya qilinishi yoki hisobdan chiqarilishi.

Bunda, trigger holatida buxgalteriya hisobi maqsadlarida majburiyat sifatida tasniflangan kapital elementlari hisobdan chiqarilganda:

egalarining bank toʻlovga qobiliyatsizligida mazkur kapital elementlari boʻyicha daʼvo summalari;

egalariga mazkur kapital elementlari bank tomonidan qaytarib sotib olinganda (soʻndirilganda) toʻlab beriluvchi summa;

kapital elementlari boʻyicha dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari summalari qisman yoki toʻliq miqdorda kamaytiriladi.

11. I darajali qoʻshimcha kapitalga kiritilgan imtiyozli aksiyalar va (yoki) boshqa kapital elementlarining shartlari mazkur Nizomning 10-bandida belgilangan shartlarning kamida bittasiga muvofiq boʻlmasa, mazkur kapital elementlari hamda ular boʻyicha qoʻshilgan kapital kapital monandligi hisob-kitobida I darajali qoʻshimcha kapital tarkibidan chiqariladi.

Bunda, I darajali qoʻshimcha kapital tarkibiga kiritilmagan kapital elementlari mazkur Nizomning 15-bandida belgilangan shartlarga muvofiq boʻlsa, ular II darajali kapital tarkibiga kiritilishi mumkin.

12. Trigger holati yuzaga kelganda bank quyidagilarni amalga oshirishi lozim:

Markaziy bankka trigger holati yuzaga kelgan kundan boshlab 1 kundan oshmagan muddat ichida maʼlumot berish;

I darajali qoʻshimcha kapitalga kiritilgan buxgalteriya hisobi maqsadlarida majburiyat sifatida tasniflangan kapital elementlarini bir oy ichida bankning oddiy aksiyalariga toʻliq miqdorda yoki qisman konvertatsiya qilish va (yoki) hisobdan chiqarish hamda mazkur kapital elementlari egalarini 3 kundan oshmagan muddat ichida xabardor qilish.

13. Bank I darajali qoʻshimcha kapitalga kiritilgan buxgalteriya hisobi maqsadlarida majburiyat sifatida tasniflangan kapital elementlarini bankning oddiy aksiyalariga toʻliq miqdorda yoki qisman konvertatsiya qilish maqsadida qoʻshimcha aksiyalarni bank ustavida belgilangan, eʼlon qilingan aksiyalarning soni doirasida joylashtiradi. Bunda, mazkur kapital elementlarini toʻliq miqdorda yoki qisman konvertatsiya qilishga hech qanday tartib, shu jumladan bankning taʼsis hujjatlari, ustavi hamda shartnomaviy majburiyatlar toʻsqinlik qilmasligi lozim.

14. II darajali kapital quyidagi elementlarni oʻz ichiga oladi:

mazkur Nizomning 15-bandida belgilangan shartlarga muvofiq boʻlgan kapital elementlari, shu jumladan subordinar qarz;

qoʻshilgan kapital — II darajali kapitalga kiritilgan kapital elementlari birinchi marta joylashtirilishida ularning nominal qiymatidan yuqori toʻlangan summa, shu jumladan emissiyaviy daromad;

kredit tavakkalchiligini hisobga olgan holdagi aktivlar summasining 1,25 foizidan yuqori boʻlmagan miqdordagi standart aktivlarga (shu jumladan balansdan tashqari hisobvaraqlar) yaratiladigan zaxiralar;

joriy yildagi sof foyda;

bankning nazoratga oid konsolidatsiyalashgan hisobotlarida aks ettiriladigan, bankning shuʼba tashkilotlari tomonidan chiqarilgan, uchinchi shaxslar, shu jumladan minoritar aksiyadorlar ixtiyorida boʻlgan mazkur Nizomning 15-bandida belgilangan shartlarga muvofiq boʻlgan kapital elementlari.

15. Mazkur Nizomning 14-bandi ikkinchi xatboshisida keltirilgan kapital elementlari, shu jumladan subordinar qarz quyidagi shartlarga muvofiq boʻlishi lozim:

toʻliq toʻlangan boʻlishi;

bank tugatilganda ularga doir talablar bank depozitorlari va bankning boshqa kreditorlari talablari bajarilgandan soʻng qondirilishi;

bank yoki unga aloqador shaxslar tomonidan kafolatlanmagan va taʼminlanmagan boʻlishi;

besh yildan kam boʻlmagan muddatga chiqarilishi;

ular boʻyicha dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari oshib borilishi hamda asosiy qismining qaytarib sotib olinishiga (soʻndirilishi) oid kutilmalar shakllantirilmasligi, shu jumladan shartnoma shartlariga bunday shartlar kiritilmasligi;

ular chiqarilgan sanadan kamida besh yildan soʻng (bundan mazkur bandning sakkizinchi xatboshisida belgilangan holat mustasno) bank tashabbusi bilan nominal qiymatda qaytarib sotib olinishi (soʻndirilishi) mumkinligi, bunda Markaziy bankning eʼtirozi mavjud boʻlmasligi, shartlari Markaziy bank tomonidan ruxsat berilishiga va bank tomonidan qaytarib sotib olinishiga (soʻndirilishiga) oid kutilmalarni shakllantirmasligi, shuningdek oʻxshash turdagi kapital elementlariga yoxud kapital elementlarining boshqa ulardan yuqoriroq turiga almashtirilishi yoki qaytarib sotib olinishi (soʻndirilishi) natijasida bank regulyativ kapitalining monandlik koeffitsiyenti mazkur Nizom talablariga muvofiq oʻrnatilgan minimal talabdan kamida ikki foiz bandga yuqori boʻlishi;

ular chiqarilgan sanadan besh yil ichida soliq qonunchiligiga oʻzgartirishlar kiritilishi natijasida mazkur turdagi kapital elementlariga doir soliq yukining oshishi va (yoki) bank qonunchiligiga oʻzgartirishlar kiritilishi natijasida ularning bank II darajali kapitali tarkibiga kiritilmasligi sababli bank tomonidan nominal qiymatda qaytarib sotib olinishi (soʻndirilishi) mumkinligi, bunda Markaziy bankning eʼtirozi mavjud boʻlmasligi;

egalariga mazkur kapital elementlar boʻyicha asosiy qism, dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlari toʻlanishini tezlatishga vakolat bermasligi, bundan bankning toʻlovga qobiliyatsizligi yoki faoliyati tugatilishi holatlari mustasno;

ular boʻyicha asosiy qism, dividend va (yoki) foiz (kupon) toʻlovlar miqdorlari (stavkalari) bankning moliyaviy holati va (yoki) kredit reytingi oʻzgarishi natijasida oʻzgarmasligi;

bank yoki unga aloqador shaxslar tomonidan sotib olinmasligi hamda bank tomonidan bevosita va bilvosita moliyalashtirilmagan boʻlishi;

bank sanatsiya qilinayotganda Markaziy bankning qaroriga muvofiq bankning oddiy aksiyalariga toʻliq miqdorda yoki qisman konvertatsiya qilinishi va (yoki) hisobdan chiqarilishi;

bank tomonidan chiqarilmagan boʻlsa, ular orqali jalb qilingan mablagʻlar hech qanday cheklovlarsiz bankning ixtiyorida boʻlishi.

16. Mazkur Nizomning 14-bandi ikkinchi xatboshisida keltirilgan kapital elementlari, shu jumladan subordinar qarz boʻyicha toʻlovlar soʻndirish muddati yetib kelguniga qadar soʻnggi besh yil davomida kapital monandligi hisob-kitobi maqsadlarida II darajali kapital tarkibida bir maromli (toʻgʻri chiziqli) hisoblash usulida mazkur Nizomning 1-ilovasiga muvofiq amortizatsiyalangan qiymatda hisobga olinadi.

17. Bank subordinar qarzni yuridik shaxslardan, shuningdek banklar uchun belgilangan minimal ustav kapitali miqdorining kamida besh foizi va undan yuqori miqdorida investitsiya kirituvchi jismoniy shaxslardan jalb qilishi mumkin.

18. II darajali kapital tarkibiga kiritiluvchi kapital elementlari, shu jumladan subordinar qarz shartlari mazkur Nizomning 15-bandida belgilangan shartlarning kamida bittasiga muvofiq boʻlmasa, mazkur kapital elementlari hamda ular boʻyicha qoʻshilgan kapital kapital monandligi hisob-kitobida II darajali kapital tarkibidan chiqariladi.

19. I darajali asosiy kapitaldan quyidagi elementlar chegiriladi:

a) gudvill hamda bankning boshqa nomoddiy aktivlari, shu jumladan bank dasturiy taʼminotlarining bank I darajali asosiy kapitalining 10 foizidan oshgan qismi. Bunda, mazkur Nizom kuchga kirgan sanada dasturiy taʼminotlar chegirilishi natijasida kapital monandlik koeffitsiyentlari mazkur Nizom talablariga muvofiq boʻlmagan banklar 2030-yilning 1-yanvariga qadar Markaziy bank bilan kelishilgan muddatlarda ushbu talablarga muvofiqlashtirishi lozim;

b) muddati uzaytirilgan soliq talablari (oʻtgan yillardagi muddati uzaytirilgan soliq talablari summasidan (19931) oʻtgan yillardagi muddati uzaytirilgan daromad soligʻi (22508) summasi chegiriladi);

d) pul oqimlarini xedjirlash natijasida hosil boʻlgan foyda yoki zarar;

e) aktivlarni sekyuritizatsiya qilish natijasida olinadigan foyda, agar mazkur aktivlar balans qiymati hamda ular boʻyicha kelajakdagi tushumlarning joriy qiymati oʻrtasidagi farq buxgalteriya hisobi maqsadlarida muddatidan avval bank foydasi sifatida tan olingan boʻlsa;

f) bankning oʻz oddiy aksiyalariga toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita investitsiyalari;

g) bank va boshqa bank oʻzaro bir-birining oddiy aksiyalariga toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita investitsiya kiritgan boʻlsa, bankning boshqa bankning oddiy aksiyalariga kiritgan investitsiyalari summasi;

h) konsolidatsiyalashmagan moliyaviy boʻlmagan bitta tashkilot ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushlar va (yoki) aksiyalarga investitsiyalarning bank I darajali asosiy kapitalining (mazkur bandning “a” — “g” kichik bandlaridagi elementlar chegirilganidan keyin) 15 foizidan oshgan qismi;

i) konsolidatsiyalashmagan moliyaviy boʻlmagan barcha tashkilotlar ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushlar va (yoki) aksiyalarga investitsiyalar yigʻindisining (bunda investitsiyaning mazkur bandning “h” kichik bandiga muvofiq chegirilgan qismi hisobga olinmaydi) bank I darajali asosiy kapitalining (mazkur bandning “a” — “g” kichik bandlaridagi elementlar chegirilganidan keyin) 50 foizidan oshgan qismi;

j) konsolidatsiyalashmagan moliyaviy tashkilot ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushlar va (yoki) aksiyalarga investitsiyalar natijasida bankning ushbu tashkilotdagi ulushi 10 foizdan oshmagan boʻlsa, bunday tashkilotlarga jami investitsiyalar yigʻindisining bank I darajali asosiy kapitalining (mazkur bandning “a” — “g” kichik bandlaridagi elementlar chegirilganidan keyin) 10 foizidan oshgan qismi (investitsiyalar mazkur bandning “g” kichik bandiga muvofiq chegirilgan boʻlsa, qayta chegirilmaydi);

k) konsolidatsiyalashmagan moliyaviy tashkilot ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushlar va (yoki) aksiyalarga investitsiyalar natijasida bankning ushbu tashkilotdagi ulushi 10 foizdan oshgan boʻlsa, bunday tashkilotlarga jami investitsiyalar yigʻindisining bank I darajali asosiy kapitalining (mazkur bandning “a” — “g” kichik bandlaridagi elementlar chegirilganidan keyin) 10 foizidan oshgan qismi (investitsiyalar mazkur bandning “g” kichik bandiga muvofiq chegirilgan boʻlsa, qayta chegirilmaydi).

20. I darajali qoʻshimcha kapitaldan quyidagilar chegiriladi:

bank tomonidan oʻzining I darajali qoʻshimcha kapital elementlariga kiritilgan toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita investitsiyalar;

bankning boshqa bankning I darajali qoʻshimcha kapitaliga kiritilgan kapital elementlariga investitsiyalari.

Bunda, I darajali qoʻshimcha kapitaldan chegiriluvchi elementlarning jami summasi bank I darajali qoʻshimcha kapitali summasidan koʻp boʻlsa, yetishmagan summa I darajali asosiy kapitaldan chegiriladi.

21. II darajali kapitaldan quyidagilar chegiriladi:

bank tomonidan oʻzining II darajali kapital elementlariga kiritilgan toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita investitsiyalar;

bankning boshqa bankning II darajali kapitaliga kiritilgan kapital elementlariga investitsiyalari.

Bunda, II darajali kapitaldan chegiriluvchi elementlar jami summasi bank II darajali kapitali summasidan koʻp boʻlsa, yetishmagan summa I darajali qoʻshimcha kapital va (yoki) I darajali asosiy kapitaldan chegiriladi.

22. Kapitalning monandlik koeffitsiyentlari va leveraj koeffitsiyentini aniqlash maqsadlarida bank regulyativ kapitalidan mazkur Nizomning 19 — 21-bandlarida belgilangan elementlar va aktivlar boʻyicha yaratilgan zaxiralar mos ravishda chegirilganidan keyingi summa olinadi.

3-bob. Kredit tavakkalchiligi hisob-kitobi

1-§. Hisob-kitobning umumiy qoidalari

23. Kredit tavakkalchiligi bankning aktivlari hamda kredit tavakkalchiligi mavjud boʻlgan balansdan tashqari hisobvaraqlari, shu jumladan hosilaviy instrumentlar boʻyicha hisoblanadi.

24. Bankning aktivlari boʻyicha kredit tavakkalchiligi summasi har bir aktivning jami qiymatini tegishliligi boʻyicha mazkur Nizomning 2 — 7-ilovalarida belgilangan tavakkalchilik darajalari yoki yuridik shaxslarga beriladigan kreditlarning yillik foiz stavkasidan kelib chiqib Markaziy bank tomonidan oʻrnatiladigan tavakkalchilik darajalariga koʻpaytirish orqali topiladi.

Bunda, aktivning jami qiymati deganda mazkur aktiv boʻyicha asosiy qarz va unga hisoblangan foizlar, penya, komission va boshqa foizsiz toʻlovlari qoldigʻining u boʻyicha yaratilgan zaxiralar chegirilgan miqdori tushuniladi.

25. Aktivlarning mazkur Nizomning 19 — 21-bandlariga muvofiq bank regulyativ kapitalidan chegiriladigan qismi kredit tavakkalchiligi hisob-kitobiga kiritilmaydi.

2-§. Kredit tavakkalchiligini kamaytirish

26. Kapital monandligi hisob-kitobi maqsadlarida kredit tavakkalchiligi maqbul taʼminot, shu jumladan garov va kafolat yoki kafillik hisobiga kamaytirilishi mumkin.

27. Maqbul taʼminotga quyidagilar kiradi:

davlat qimmatli qogʻozlari;

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va Markaziy bank tomonidan taʼminlangan yoki kafolatlangan aktivlar;

kreditor bankdagi oltin quymalar;

kreditor bankdagi depozitlar yoki depozit sertifikatlari;

kapital monandligi hisob-kitobida mazkur Nizomning 2 va 3-ilovalariga muvofiq kredit tavakkalchiligi darajasi 100 foizdan katta boʻlmagan xorijiy davlatlarning hukumatlari, markaziy banklari va davlat sektori tashkilotlari, shuningdek xalqaro moliya tashkilotlari kafolati, kafilligi yoki ular tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar.

28. Garov kredit tavakkalchiligini kamaytirish maqsadlarida maqbul taʼminot hisoblanishi uchun quyidagi shartlarga javob berishi lozim:

tegishli tartibda hujjatlashtirilishi va barcha tomonlar uchun majburiy hisoblanishi;

qimmatli qogʻozlar, bankdagi depozitlar, depozit sertifikatlari garov sifatida qabul qilingan boʻlsa, ularning muddati tegishli aktivni soʻndirish muddatidan kam boʻlmasligi;

kreditor bankdagi depozit garov predmeti boʻlsa, garov shartnomasi shartlariga binoan qarz oluvchi oʻz majburiyatlarini bajarmagan holatda bankning ushbu mablagʻlarni soʻzsiz nazorat qilish va ularni tasarruf eta olish huquqi boʻlishi;

bank aktivi bankdagi depozitlar bilan taʼminlangan boʻlsa, depozit aktivni taʼminlash uchun tegishli hisobvaraqda yuritilishi hamda kredit shartnomasi yoki boshqa shartnomada qarz oluvchi tomonidan aktiv qaytarilmagan yoki majburiyatlari bajarilmagan holda bank akseptsiz tartibda depozitni tasarruf etishi, shuningdek qarz oluvchi ixtiyoriy ravishda ushbu depozitni u bilan taʼminlangan aktivni soʻndirish uchun yoʻnaltirishi mumkin ekanligi shart qilib qoʻyilishi.

Bunda, bank aktivni qaytarish muddati yetib kelgunga qadar depozitdan mablagʻlarni olishga yoʻl qoʻymaslik maqsadida zarur choralarni koʻrishi va nazorat oʻrnatishi kerak.

29. Kafolat yoki kafillik kredit tavakkalchiligini kamaytirish maqsadlarida maqbul taʼminot hisoblanishi uchun quyidagi shartlarga javob berishi lozim:

kafolat muddati va asosiy majburiyat muddatlari mos boʻlishi;

qarz oluvchi oʻz majburiyatlarini bajarmagan hollarda, shartnoma va (yoki) oʻzaro kelishuvda kafolat shartlarini bajarish muddatlariga doir hech qanday cheklovlar boʻlmasligi;

kafil tomonidan taqdim etilgan kafolat hujjatlashtirilgan majburiyat hisoblanishi;

bankning majburiyatni kafildan toʻgʻridan-toʻgʻri talab qilish huquqi boʻlishi;

qarz oluvchining bank oldidagi majburiyati boʻyicha taqdim etilgan kafolat miqdori aniq belgilangan boʻlishi;

kafolat chaqirib olinmaydigan va soʻzsiz boʻlishi, yaʼni bir tomonlama tartibda kafil kafolatni bekor qilishi, kafolat qiymatini oshirishi, kafolat muddatini qisqartirishi, shuningdek kafolat boʻyicha mablagʻlarni toʻliq yoki qisman toʻlamasligiga imkon yaratuvchi shartlarning mavjud emasligi;

qarz oluvchi kafolat bilan taʼminlangan majburiyatlarini bajarmagan hollarda, bankda kafildan kafolat boʻyicha toʻlovni amalga oshirishini talab qilish huquqi boʻlishi.

30. Kapital monandligi hisob-kitobi maqsadlarida kredit tavakkalchiligini aniqlash uchun aktivning:

maqbul taʼminot bilan taʼminlangan (qoplangan) qismiga — taʼminotning tavakkalchilik darajasi;

maqbul taʼminot bilan taʼminlanmagan (qoplanmagan) qismiga — mazkur aktivning tavakkalchilik darajasi koʻpaytiriladi.

31. Aktiv va u boʻyicha qabul qilingan maqbul taʼminot valyutasi oʻzaro mos tushmasa, mazkur taʼminotning qiymati 10 foizga kamaytiriladi.

3-§. Kredit reytinglari asosida kredit tavakkalchiligini belgilash

32. Kontragent yoki muayyan aktiv “ Standard & Poorʻs ”, “ Fitch Ratings ”, “ Moodyʻs Investors Service ” hamda Markaziy bank tomonidan belgilanadigan boshqa reyting kompaniyalarining bir nechtasi tomonidan berilgan:

ikkita reyting bahosiga ega boʻlganda — mazkur reyting baholarining pastrogʻi;

uchta yoki undan ortiq reyting bahosiga ega boʻlganda — ikkita eng yuqori reyting bahosidan pastrogʻi ushbu Nizom hisob-kitoblarida hisobga olinadi.

33. Muayyan guruh tarkibiga kiruvchi bir kontragentning reyting bahosi ushbu guruhga kiruvchi boshqa tashkilotlarga umumlashtirilishi yoki tatbiq etilishi mumkin emas.

4-§. Balansdan tashqari hisobvaraqlar boʻyicha kredit tavakkalchiligi

34. Kapital monandligi hisob-kitobi maqsadlarida kredit tavakkalchiligi summasini aniqlashda kredit tavakkalchiligi mavjud boʻlgan balansdan tashqari hisobvaraqlar, shu jumladan foydalanilmagan kredit liniyalari, chaqirib olinmaydigan majburiyatlar, kreditlash boʻyicha boshqa majburiyatlar, savdoga oid moliyalashtirishlar (akkreditiv, kafolat va kafilliklar) hisobga olinadi. Hosilaviy instrumentlar boʻyicha kredit tavakkalchiligi mazkur bobning 5-paragrafiga muvofiq aniqlanadi.

35. Balansdan tashqari hisobvaraq boʻyicha kredit tavakkalchiligini aniqlash maqsadida balansdan tashqari moddaning u boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplashga moʻljallangan zaxiralarni chegirgan holda aniqlangan qoldigʻi kreditni qayta hisoblash omiliga koʻpaytiriladi va mazkur qiymat balansdan tashqari moddaning balans ekvivalenti hisoblanadi. Ushbu summaga nisbatan mazkur Nizomning 2 va 3-ilovalariga muvofiq tegishli kredit tavakkalchiligi darajasi koʻpaytiriladi.

36. 100 foiz darajasidagi kreditni qayta hisoblash omili qoʻllanadigan balansdan tashqari hisobvaraqlarga quyidagilar kiradi:

nomidan kafolatlar yoki zaxira akkreditivi berilgan bank mijozi bitim va boshqa majburiyatlarga muvofiq holda uchinchi tomon majburiyatlarni qoplashga layoqatsiz boʻlsa, bankning uchinchi tomonga toʻlovlar toʻgʻrisidagi yuridik jihatdan chaqirib olinmaydigan majburiyatlarini oʻzida aks etgan bevosita kredit oʻrnini bosuvchilar, jumladan, umumiy kafolatlar, zaxira akkreditivlari va boshqa shunga oʻxshash bitimlar;

qayta sotib olish haqidagi kelishuv yoki belgilangan shartlarda aktivlarni bankka qaytarish haqidagi kelishuvga muvofiq sotilgan aktivlar;

qarzga berilgan yoki garovga qoʻyilgan qimmatli qogʻozlar;

kelajakda aktivlarni sotib olish yoki depozit joylashtirish majburiyati;

toʻlanmagan qoldiq summasini toʻlash majburiyati mavjud boʻlgan qisman toʻlangan aksiyalar va qimmatli qogʻozlar;

boshqa kredit oʻrnini bosuvchilar.

37. 50 foiz darajasidagi kreditni qayta hisoblash omili qoʻllanadigan balansdan tashqari hisobvaraqlar quyidagilardan iborat:

bitim kafolatlari yoki muayyan bitimga nisbatan akkreditivlar singari bitimlar bilan bogʻliq majburiyatlar. Bu majburiyatlar, agar uning nomidan majburiyatlar chiqarilgan bank mijozi nomoliyaviy tijorat majburiyatlarini amalga oshira olmagan boʻlsa, bankning uchinchi shaxsga kompensatsiya toʻlash boʻyicha chaqirib olinmaydigan majburiyatlari hisoblanadi;

boshlangʻich toʻlov muddati bir yildan ortiq boʻlgan kredit liniyasi yoki shunga oʻxshash kelishuv singari kredit berishga doir majburiyatlarning ishlatilmagan qismi.

38. 20 foiz darajasidagi kreditni qayta hisoblash omili qoʻllanadigan balansdan tashqari hisobvaraqlar quyidagilardan iborat:

tovarlarni yetkazib berish bilan taʼminlangan hujjatli akkreditiv singari savdo bilan bogʻliq qisqa muddatli yoki oʻzini-oʻzi tugatuvchi majburiyatlar;

boshlangʻich toʻlov muddati bir yil va undan kam boʻlgan kredit liniyasi yoki shunga oʻxshash kelishuv singari kredit berishga doir majburiyatlarning ishlatilmagan qismi.

39. 10 foiz darajasidagi kreditni qayta hisoblash omili qoʻllanadigan balansdan tashqari hisobvaraqlarga bank tomonidan shartnomaga muvofiq qarz oluvchini oldindan xabardor qilmasdan, istalgan vaqt va soʻzsiz bekor qilishi mumkin boʻlgan chaqirib olinuvchi majburiyatlar kiradi.

5-§. Hosilaviy instrumentlar

40. Kapital monandligi hisob-kitobi maqsadlarida hosilaviy instrumentlar, shu jumladan fyuchers, forvard, svop, opsion va shunga oʻxshash shartnomalar boʻyicha kredit tavakkalchiligi miqdori mazkur instrumentlarning nominal qiymatini quyidagi jadvalga muvofiq kreditni qayta hisoblash omiliga koʻpaytirish orqali aniqlanadi:

Toʻlov muddatlari Hosilaviy instrumentlar bazaviy aktivlaridan kelib chiqib kreditni qayta hisoblash omillari (foizda) Foiz stavkasi Valyuta almashuv kurslari va oltin qiymati Aksiya Qimmatbaho metallar (oltindan tashqari) Boshqa qimmatliklar Bir yilgacha 0,5 2,0 6,0 7,0 10,0 Bir yildan besh yilgacha 1,0 5,0 8,0 7,0 12,0 Besh yildan koʻp 1,5 8,0 10,0 8,0 15,0

41. Kreditni qayta hisoblash omili miqdori hosilaviy instrument tavsifi va barcha instrumentlar boʻyicha qolgan qoplash muddatiga bogʻliq, boshlangʻich qoplash muddati qoʻllaniladigan valyutaviy shartnomalar va oltin bundan mustasno. Yuqoridagi usul boʻyicha hisoblangan ekvivalentlarga qarzdor turi, kafolat tabiati va taʼminotiga qarab balans vositalari singari tavakkalchilik qoʻllaniladi.

6-§. Taʼminlangan obligatsiyalar

42. Kapital monandligi hisob-kitobi maqsadlarida mazkur paragrafda belgilangan talablarga javob beruvchi taʼminlangan obligatsiyalar boʻyicha kredit tavakkalchiligi ushbu obligatsiyalarning nominal qiymati va ular boʻyicha hisoblangan foiz (kupon) toʻlovlarini mazkur Nizomning 6 va 7-ilovalarida belgilangan kredit tavakkalchiligi darajalariga tegishliligi boʻyicha koʻpaytirish orqali aniqlanadi.

43. Mazkur Nizom maqsadlarida taʼminlangan obligatsiyalarni taʼminlaydigan maxsus ajratilgan aktivlar quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va Markaziy bank, xorijiy davlatlarning hukumatlari va markaziy banklari, shuningdek davlat sektori tashkilotlari hamda xalqaro moliya tashkilotlariga nisbatan talablar va (yoki) kafolatlangan bank aktivlari;

kreditning garovga nisbati koʻrsatkichi 80 foiz va undan past tavakkalchilik darajasiga ega boʻlgan turar-joy koʻchmas mulkini xarid qilish uchun berilgan ipoteka kreditlari;

kapital monandligi hisob-kitoblarida 30 foiz yoki undan past tavakkalchilik darajasiga ega banklarga nisbatan talablar va (yoki) ular tomonidan kafolatlangan aktivlar. Bunda, mazkur banklarga nisbatan talablar va (yoki) ular tomonidan kafolatlangan aktivlar summasi emitent tomonidan chiqarilgan taʼminlangan obligatsiyalar boʻyicha maxsus ajratilgan aktivlar jami miqdorining 15 foizidan oshmasligi zarur.

44. Maxsus ajratilgan aktivlarning taʼminlangan obligatsiyalar nominal qiymatiga nisbati kamida 110 foizni tashkil etishi lozim.

45. Mazkur Nizomning 43-bandi uchinchi xatboshisida belgilangan ipoteka kreditlari quyidagi talablarga javob berishi lozim:

ipoteka narsasi qurilishi tugallangan va qonunchilikka muvofiq foydalanishga topshirilgan boʻlishi;

qarz oluvchi oʻz majburiyatlarini bajarmagan hollarda, shartnoma va (yoki) oʻzaro kelishuvda kreditor tomonidan ipoteka narsasini amalda realizatsiya qilish muddatlariga doir hech qanday cheklovlar boʻlmasligi;

qarz oluvchi oʻz majburiyatlarini bajarmagan hollarda kreditor talabi dastlabki navbatda qondirilishi;

ipoteka narsasi Oʻzbekiston Respublikasining “Baholash faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonuni hamda boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda baholangan boʻlishi;

ipoteka narsasining qiymati qarz oluvchining moliyaviy holatiga bogʻliq boʻlmasligi;

tegishli tartibda hujjatlashtirilishi va barcha tomonlar uchun majburiy hisoblanishi.

46. Bank taʼminlangan obligatsiyalarga investitsiya kiritgan taqdirda, emitentdan quyidagi maʼlumotlarni har olti oyda kamida bir marotaba olishi lozim:

taʼminlangan obligatsiyalar hamda ularni taʼminlaydigan maxsus ajratilgan aktivlar qiymati;

maxsus ajratilgan aktivlarning hudud jihatidan taqsimoti, turlari va foiz stavkalari;

taʼminlangan obligatsiyalar hamda ularni taʼminlaydigan maxsus ajratilgan aktivlarning soʻndirish muddatlari kesimida taqsimoti;

muammoli kreditlar ulushi.

4-bob. Bozor tavakkalchiligi hisob-kitobi

1-§. Hisob-kitobning umumiy qoidalari

47. Bankda (bundan mikromoliya banki mustasno) bozor tavakkalchiligi valyuta, foiz va qimmatli qogʻozlar tavakkalchiliklarini oʻz ichiga oladi va quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

BT = 12,5×(FT×w ft + VT×w vt + FBT×w fbt )

bunda:

BT — bozor tavakkalchiligi miqdori;

FT — qimmatli qogʻozlar, shu jumladan qatʼiy belgilangan daromad keltiruvchi moliyaviy instrumentlar hamda hosilaviy instrumentlar qiymatiga taʼsir koʻrsatuvchi bozor foiz stavkalaridagi kutilmagan oʻzgarishlar tufayli bankning savdo portfelida yuzaga keluvchi foiz tavakkalchiligi (bundan buyon matnda foiz tavakkalchiligi deb yuritiladi) summasi;

VT — bank aktivlari, majburiyatlari va balansdan tashqari moddalari qiymatiga taʼsir oʻtkazuvchi xorijiy valyuta kurslari tebranishi oqibatida yuzaga keluvchi valyuta tavakkalchiligi (bundan buyon matnda valyuta tavakkalchiligi deb yuritiladi) summasi;

FBT — aksiyalarning va bazaviy aktivi aksiya boʻlgan hosilaviy instrumentlarning joriy (haqqoniy) bahosi emitentning faoliyati yoki qimmatli qogʻozlar bozoridagi tebranishlar natijasida oʻzgarishi tufayli yuzaga keluvchi fond bozori tavakkalchiligi (bundan buyon matnda fond bozori tavakkalchiligi deb yuritiladi) summasi;

w ft — foiz tavakkalchiligini hisobga olish omili. Mazkur omil bank savdo portfelidagi qimmatli qogʻozlar, shu jumladan qatʼiy belgilangan daromad keltiruvchi boshqa moliyaviy instrumentlar hamda hosilaviy instrumentlar summasi bank regulyativ kapitalining 20 foiziga teng yoki koʻproq boʻlsa 1,3 ga, aks holda 0 ga teng boʻladi;

w vt — valyuta tavakkalchiligini hisobga olish omili. Mazkur omil 1,2 ga teng boʻladi;

w fbt — fond bozori tavakkalchiligini hisobga olish omili. Mazkur omil aksiyalar va bazaviy aktivi aksiya boʻlgan hosilaviy instrumentlar summasi bank regulyativ kapitalining 20 foiziga teng yoki koʻproq boʻlsa 3,5 ga, aks holda 0 ga teng boʻladi.

48. Bankning savdo portfeliga kiritilgan moliyaviy instrumentlari quyidagi talablarga javob berishi lozim:

oldi-sotdiga yoki xedjirlanishiga hech qanday toʻsiqlarning mavjud emasligi;

xedjirlash va (yoki) qisqa muddatda sotish orqali narxlaridagi tebranishlardan foyda olish maqsadida olinishi, mazkur maqsad tegishli tartibda hujjatlashtirilgan boʻlishi;

haqqoniy qiymati ishonchli baholash usullarini qoʻllagan holda muntazam ravishda qayta baholanishi;

haqqoniy qiymatini shakllantiruvchi likvid bozorga ega boʻlishi.

49. Foiz va fond bozori tavakkalchiligini aniqlash maqsadida:

bankka tegishli boʻlgan va (yoki bank tomonidan sotib olingan, shuningdek bozor bahosi, daromadliligi va (yoki) haqqoniy qiymati oʻsishi natijasida bank uchun foyda keltiradigan moliyaviy instrumentlar summasi uzun pozitsiya;

bank tomonidan sotilgan, biroq bankka tegishli boʻlmagan, shu jumladan qarzga olingan (qoplanmagan qisqa sotuv operatsiyasi), shuningdek bozor bahosi, daromadliligi va (yoki) haqqoniy qiymati pasayishi natijasida bank uchun foyda keltiradigan moliyaviy instrumentlar summasi qisqa pozitsiya hisoblanadi.

50. Bozor tavakkalchiligini hisob-kitob qilish maqsadida quyidagi talablarga javob beruvchi moliyaviy instrumentlar bir turdagi hisoblanadi:

bitta emitent tomonidan chiqarilgan;

teng darajadagi daromadlilikka ega yoki daromadliligidagi farq 10 bazis punktdan katta boʻlmagan;

bitta valyutada ifodalangan;

soʻndirish muddati bir xil boʻlgan.

51. Moliyaviy instrument boʻyicha sof pozitsiya (netting) quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

SP i = UP i — QP i

bunda:

SP i — bir turdagi “ i ” moliyaviy instrumentlar boʻyicha sof pozitsiya miqdori;

UP i — bir turdagi “ i ” moliyaviy instrumentlar boʻyicha jami uzun pozitsiyalar (balansdagi aktivlar, balansdan tashqari hisobvaraqlar) miqdori;

QP i — bir turdagi “ i ” moliyaviy instrumentlar boʻyicha jami qisqa pozitsiyalar (balansdagi aktivlar, balansdan tashqari hisobvaraqlar) miqdori.

Bir turdagi moliyaviy instrumentlar boʻyicha jami uzun pozitsiyalar miqdori jami qisqa pozitsiyalar miqdoridan:

katta boʻlsa — sof uzun pozitsiya;

kichik boʻlsa — sof qisqa pozitsiya hisoblanadi.

2-§. Foiz tavakkalchiligi hisob-kitobi

52. Mazkur Nizomning 53-bandida belgilangan moliyaviy instrumentlar summasi bank regulyativ kapitalining 20 foiziga teng yoki undan koʻproq boʻlsa, bank tomonidan foiz tavakkalchiligi hisoblanishi lozim.

53. Foiz tavakkalchiligini hisoblashda savdo portfeliga kiritilgan quyidagi moliyaviy instrumentlar inobatga olinadi:

davlat qimmatli qogʻozlari;

xorijiy davlatlarning hukumatlari va markaziy banklari, davlat sektori tashkilotlari, xalqaro moliya tashkilotlari hamda boshqa emitentlar tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar;

oddiy aksiyalarga konvertatsiya qilinmaydigan obligatsiyalar;

depozit sertifikatlari;

dividend miqdori qatʼiy belgilangan va oddiy aksiyalarga konvertatsiya qilinmaydigan imtiyozli aksiyalar;

REPO bitimlari boʻyicha sotilgan yoki sotib olingan qimmatli qogʻozlar;

qarz munosabatlarini tasdiqlovchi boshqa qimmatli qogʻozlar;

bazaviy aktivi qarz qimmatli qogʻozlari boʻlgan hosilaviy instrumentlar.

54. Mazkur Nizomning 53-bandida keltirilgan moliyaviy instrumentlar bank portfeliga kiritilgan boʻlsa, shu jumladan muddati tugaguniga qadar bank balansi yoki balansdan tashqari hisobvaraqlarida saqlansa, mazkur moliyaviy instrumentlar boʻyicha foiz tavakkalchiligi hisoblanmaydi.

55. Foiz tavakkalchiligining jami miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

FT = MFT + UFT

bunda:

FT — foiz tavakkalchiligining jami miqdori;

MFT — moliyaviy instrumentlar emitenti, muddatlari va valyutasi bilan bogʻliq omillar natijasida ularning haqqoniy qiymatidagi kutilmagan oʻzgarishlar tufayli yuzaga keluvchi maxsus foiz tavakkalchiligi (bundan buyon matnda maxsus foiz tavakkalchiligi deb yuritiladi) miqdori;

UFT — moliyaviy instrumentlarning bozor foiz stavkalari oʻzgarishi natijasida ularning haqqoniy qiymatidagi kutilmagan oʻzgarishlar tufayli yuzaga keluvchi umumiy foiz tavakkalchiligi (bundan buyon matnda umumiy foiz tavakkalchiligi deb yuritiladi) miqdori.

56. Maxsus foiz tavakkalchiligi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

MFT — maxsus foiz tavakkalchiligining jami miqdori;

SP i — “ i ” moliyaviy instrument boʻyicha sof pozitsiya miqdori;

k i — “ i ” moliyaviy instrument boʻyicha mazkur Nizomning 8-ilovasida belgilangan tavakkalchilik darajalari miqdori.

Hosilaviy instrumentlar maxsus foiz tavakkalchiligi hisob-kitobiga kiritilmaydi.

57. Umumiy foiz tavakkalchiligi miqdorini aniqlash maqsadida moliyaviy instrumentlar boʻyicha sof pozitsiyalar quyidagi talablarni inobatga olgan holda mazkur Nizomning 9-ilovasiga muvofiq katta va kichik guruhlarga ajratiladi:

foiz (kupon) stavkasi qatʼiy belgilangan moliyaviy instrumentlar — soʻndirish sanasigacha qolgan muddat asosida;

foiz (kupon) stavkasi oʻzgaruvchan moliyaviy instrumentlar — foiz (kupon) stavkasini navbatdagi qayta koʻrib chiqish sanasigacha qolgan muddat asosida;

REPO bitimlari asosida sotilgan moliyaviy instrumentlar — soʻndirish sanasigacha qolgan muddat asosida;

hosilaviy instrumentlar — soʻndirish sanasigacha qolgan muddat asosida.

58. Umumiy foiz tavakkalchiligi moliyaviy instrumentlar valyutasidan kelib chiqib alohida hisoblanishi lozim.

59. Umumiy foiz tavakkalchiligini hisoblash maqsadlarida tegishli guruh ichida:

ham uzun, ham qisqa pozitsiyalar boʻlsa, mazkur guruh boʻyicha yopiq pozitsiya uzun pozitsiyalar jami miqdori va qisqa pozitsiyalar jami miqdori mutlaq qiymatlarining kichigiga;

uzun yoki qisqa pozitsiyalardan bittasi boʻlsa yoki pozitsiyalar boʻlmasa, mazkur guruh boʻyicha yopiq pozitsiya 0 ga teng boʻladi.

60. Umumiy foiz tavakkalchiligi quyidagilarning yigʻindisidan iborat:

barcha kichik guruhlar boʻyicha yopiq pozitsiyalarning jami miqdori;

barcha kichik guruhlar boʻyicha ochiq pozitsiyalarning jami miqdori;

1-katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori;

2-katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori;

3-katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori;

1 va 2-katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori;

2 va 3-katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori;

1 va 3-katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori.

61. Kichik guruh boʻyicha yopiq pozitsiya quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

KichGYP m — “ m ” kichik guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori;

— “ m ” kichik guruhdagi uzun pozitsiyalar jami miqdori (mutlaq qiymat);

— “ m ” kichik guruhdagi qisqa pozitsiyalar jami miqdori (mutlaq qiymat);

w m — ushbu Nizomning 9-ilovasiga muvofiq “ m ” kichik guruh omili.

62. Kichik guruh boʻyicha ochiq (sof uzun yoki sof qisqa) pozitsiya miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

KichGSP m — “ m ” kichik guruh boʻyicha sof pozitsiya miqdori;

— “ m ” kichik guruhdagi uzun pozitsiyalar jami miqdori;

— “ m ” kichik guruhdagi qisqa pozitsiyalar jami miqdori;

w m — ushbu Nizomning 9-ilovasiga muvofiq “ m ” kichik guruh omili.

63. Bitta katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

KatGYP k — “ k ” katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori;

— “ k ” katta guruhdagi kichik guruhlar boʻyicha sof uzun pozitsiyalarning jami miqdori (mutlaq qiymat);

— “ k ” katta guruhdagi kichik guruhlar boʻyicha sof qisqa pozitsiyalarning jami miqdori (mutlaq qiymat);

w k — “ k ” katta guruh omili. Mazkur omil ushbu Nizomning 9-ilovasiga muvofiq:

1-katta guruh boʻyicha — 0,4 ga;

2-katta guruh boʻyicha — 0,3 ga;

3-katta guruh boʻyicha — 0,3 ga teng boʻladi.

64. Bitta katta guruh boʻyicha sof uzun yoki qisqa pozitsiya miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

KatGSP k — “ k ” katta guruh boʻyicha sof pozitsiya miqdori;

— “ k ” katta guruhdagi kichik guruhlar boʻyicha sof uzun pozitsiyalarning jami miqdori;

— “ k ” katta guruhdagi kichik guruhlar boʻyicha sof qisqa pozitsiyalarning jami miqdori.

65. Ikkita katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

KatGYP h,j — “ h ” va “ j ” katta guruh boʻyicha yopiq pozitsiya miqdori;

|KatGSUP h | — “ h ” katta guruh boʻyicha sof uzun pozitsiya miqdori (mutlaq miqdor);

|KatGSQP j | — “ j ” katta guruh boʻyicha sof qisqa pozitsiya miqdori (mutlaq miqdor);

W h,j — “ h ” va “ j ” katta guruh omili. Mazkur omil ushbu Nizomning 9-ilovasiga muvofiq:

1 va 2 katta guruhlar boʻyicha w 1,2 — 0,4 ga;

2 va 3 katta guruhlar boʻyicha w 2,3 — 0,4 ga;

1 va 3 katta guruhlar boʻyicha w 1,3 — 1 ga teng boʻladi.

3-§. Valyuta tavakkalchiligi hisob-kitobi

66. Valyuta tavakkalchiligi miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

VT = OVP × 0,08

bunda:

VT — valyuta tavakkalchiligi miqdori;

OVP — ochiq valyuta pozitsiyalarining jami miqdori.

67. Bank ochiq valyuta pozitsiyalarining jami miqdorini hisoblashda xorijiy valyutalarning uzun yoki qisqa pozitsiyalar yigʻindisi mutlaq qiymatlarining eng kattasi olinadi.

68. Ochiq valyuta pozitsiyalarining jami miqdori Ochiq valyuta pozitsiyasini yuritish qoidalariga (roʻyxat raqami 3301, 2021-yil 7-may) muvofiq hisoblanadi.

4-§. Fond bozori tavakkalchiligi hisob-kitobi

69. Mazkur Nizomning 70-bandida belgilangan moliyaviy instrumentlar summasi bank regulyativ kapitalining 20 foiziga teng yoki undan koʻproq boʻlsa, bank tomonidan fond bozori tavakkalchiligi hisoblanishi lozim.

70. Fond bozori tavakkalchiligini hisoblashda savdo portfeliga kiritilgan quyidagi moliyaviy instrumentlar inobatga olinadi:

aksiyalar (dividend miqdori qatʼiy belgilangan va oddiy aksiyalarga konvertatsiya qilinmaydigan imtiyozli aksiyalar bundan mustasno);

yuridik shaxsning ustav kapitaliga egalik qilish huquqini beruvchi qimmatli qogʻozlar;

oddiy aksiyalarga konvertatsiya boʻlish sharti mavjud boʻlgan qimmatli qogʻozlar;

bazaviy aktivi aksiya boʻlgan hosilaviy instrumentlar;

REPO bitimlari boʻyicha sotib olingan aksiyalar.

71. Mazkur Nizomning 70-bandida keltirilgan moliyaviy instrumentlar boʻyicha quyidagi holatlarda fond bozori tavakkalchiligi hisoblanmaydi:

ular bank portfeliga kiritilgan boʻlsa;

ular mazkur Nizomning 19 — 21-bandlariga muvofiq bank regulyativ kapitalidan chegirilsa.

72. Fond bozori tavakkalchiligini hisob-kitob qilish maqsadida mazkur Nizomning 70-bandida keltirilgan moliyaviy instrumentlar Oʻzbekiston Respublikasi yoki xorijiy vakolatli davlat organlari tomonidan tartibga solinadigan kapital bozori vositalari savdosining tashkilotchilarida savdo qilinsa, mazkur moliyaviy instrumentlarning har biri boʻyicha ochiq (uzun yoki qisqa) pozitsiya aniqlanishi lozim.

73. Fond bozori tavakkalchiligini hisob-kitob qilish maqsadida bir turdagi, shu jumladan bitta emissiya doirasida chiqarilgan moliyaviy instrumentlar boʻyicha sof pozitsiya olinadi.

74. Fond bozori tavakkalchiligi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

FBT = MT + UT

bunda:

FBT — fond bozori tavakkalchiligi miqdori;

MT — emitenti bilan bogʻliq omillar tufayli mazkur moliyaviy instrument haqqoniy qiymatidagi kutilmagan oʻzgarishlar natijasida yuzaga keluvchi fond bozori maxsus tavakkalchiligi (bundan buyon matnda fond bozori maxsus tavakkalchiligi deb yuritiladi) miqdori;

UT — bozordagi foiz stavkalari oʻzgarishi tufayli moliyaviy instrument haqqoniy qiymatidagi kutilmagan oʻzgarishlar natijasida yuzaga keluvchi fond bozori umumiy tavakkalchiligi (bundan buyon matnda fond bozori umumiy tavakkalchiligi deb yuritiladi) miqdori.

75. Fond bozori tavakkalchiligini hisob-kitob qilish maqsadida:

bazaviy aktivi aksiya boʻlgan fyuchers va forvard bitimlari — mazkur bitimlarning bozor narxi asosida;

bazaviy aktivi aksiya boʻyicha indekslar boʻlgan fyuchers bitimlari — mazkur indeks tarkibiga kiritilgan aksiyalarning joriy bozor narxi asosida;

bazaviy aktivi aksiyalar yoki aksiya boʻyicha indekslar boʻlgan svop bitimlari — uzun va qisqa pozitsiyalar oʻrtasidagi farq asosida;

bazaviy aktivi aksiyalar yoki aksiya boʻyicha indekslar boʻlgan opsion bitimlari — mazkur bitimlarning bozor narxi asosida hisobga olinadi.

76. Fond bozori maxsus tavakkalchiligi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

MT — fond bozori maxsus tavakkalchiligi miqdori;

— sof uzun pozitsiyalar jami miqdori (mutlaq qiymat);

— sof qisqa pozitsiyalar jami miqdori (mutlaq qiymat).

77. Fond bozori umumiy tavakkalchiligi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

UT — fond bozori umumiy tavakkalchiligi miqdori;

— sof uzun pozitsiyalar jami miqdori (mutlaq qiymat);

— sof qisqa pozitsiyalar jami miqdori (mutlaq qiymat).

5-§. Mikromoliya bankida bozor tavakkalchiligi hisob-kitobi

78. Mikromoliya bankida bozor tavakkalchiligi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

Bunda:

BT — bozor tavakkalchiligi miqdori;

OVP — ochiq valyuta pozitsiyalari jami miqdorining 10 foizi.

79. Mikromoliya banki ochiq valyuta pozitsiyalarining jami miqdorini hisoblashda xorijiy valyutalarning uzun yoki qisqa pozitsiyalar yigʻindisi mutlaq qiymatlarining eng kattasi olinadi.

80. Ochiq valyuta pozitsiyalarining jami miqdori Ochiq valyuta pozitsiyasini yuritish qoidalariga (roʻyxat raqami 3301, 2021-yil 7-may) muvofiq hisoblanadi.

5-bob. Operatsion tavakkalchilik hisob-kitobi

1-§. Bankda operatsion tavakkalchilik hisob-kitobi

81. Bankda (bundan mikromoliya banki mustasno) operatsion tavakkalchilik quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

OT = 12,5 × BIK × IYM

bunda:

OT — operatsion tavakkalchilik miqdori;

BIK — biznes indikator komponenti miqdori;

IYM — ichki yoʻqotishlar multiplikatori miqdori.

82. Biznes indikator komponenti miqdorini aniqlash maqsadida bank biznes indikator miqdorini hisoblashi lozim. Bunda, biznes indikator miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

BI = SFDK + XK + MK

bunda:

BI — biznes indikator miqdori;

SFDK — sof foizli daromadlar va xarajatlar komponenti miqdori;

XK — xizmatlar komponenti miqdori;

MK — moliyaviy komponent miqdori.

Sof foizli daromadlar va xarajatlar komponenti, xizmatlar komponenti va moliyaviy komponent hisob-kitobida bankning mazkur Nizomning 10-ilovasida belgilangan daromadlari va xarajatlari, foizli daromad keltiruvchi aktivlari, shuningdek savdo hamda bank portfeli boʻyicha sof foyda (zarar) qiymati inobatga olinadi.

83. Operatsion tavakkalchilik miqdorini aniqlash maqsadida oxirgi uch hisobot yili uchun maʼlumotlar hisobga olinadi.

Agar bank bank faoliyatini amalga oshirganiga uch yildan oshmagan boʻlsa, oxirgi bir va (yoki) ikki hisobot yili uchun maʼlumotlar hisobga olinadi.

Bank faoliyatini amalga oshirganiga bir yildan oshmagan banklar operatsion tavakkalchilikni hisoblamasligi mumkin.

84. Sof foizli daromadlar va xarajatlar komponenti miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

SFDK — sof foizli daromadlar va xarajatlar komponenti miqdori;

— “ t ” hisobot yili uchun bankning foizli daromadlari va xarajatlari oʻrtasidagi farq miqdori (mutlaq qiymati);

AFD t — “ t ” hisobot yili oxirgi sanasiga bankning foizli daromad keltiruvchi aktivlari jami qiymati;

— “ t ” hisobot yili uchun dividend koʻrinishidagi daromadlar;

n — hisob-kitobda olinuvchi yillar soni.

85. Foizli daromad keltiruvchi aktivlarga quyidagilar kiradi:

bank tomonidan berilgan kreditlar va lizing shartnomalari;

bankning Markaziy bank va boshqa banklardagi foizli daromad keltiruvchi vakillik hisobvaraqlari va depozitlar;

foizli daromad keltiruvchi qimmatli qogʻozlar va hosilaviy instrumentlar.

86. Xizmatlar komponenti quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

KD t — “ t ” hisobot yili uchun foizsiz daromadlar;

— “ t ” hisobot yili uchun foizsiz xarajatlar;

— “ t ” hisobot yili uchun boshqa operatsion daromadlar;

— “ t ” hisobot yili uchun boshqa operatsion xarajatlar;

n — hisob-kitobda olinuvchi yillar soni.

87. Moliyaviy komponent quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

— “ t ” hisobot yili uchun savdo portfeli boʻyicha sof foyda (zarar) miqdori (mutlaq qiymat);

— “ t ” hisobot yili uchun bank portfeli boʻyicha sof foyda (zarar) miqdori (mutlaq qiymat);

n — hisob-kitobda olinuvchi yillar soni.

88. Bankning biznes indikator miqdori 10 trln. soʻmdan oshmagan boʻlsa, biznes indikator komponenti ( BIK ) quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

BIK = BI × 0,12

89. Bank biznes indikator miqdori 10 trln. soʻm va undan koʻp, biroq 300 trln. soʻmdan oshmagan boʻlsa, biznes indikator komponenti (BIK) quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

BIK = 1,2 trln. soʻm + (BI — 10 trln. sum) × 0,15

90. Bank biznes indikator miqdori 300 trln. soʻm va undan koʻp boʻlsa, biznes indikator komponenti ( BIK ) quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

BIK = 44,7 trln. soʻm + (BI — 300 trln. soʻm) × 0,18

91. Quyidagi xarajatlar biznes indikator hisob-kitobiga kiritilmaydi:

boshqa foizsiz xarajatlar, shu jumladan bank asosiy vositalarini sotish yoki dispozitsiya qilishdan koʻrilgan zararlar;

bank xizmatchilarining ish haqi va ular uchun qilingan boshqa xarajatlar;

ijara va taʼminot;

xizmat safari va transport xarajatlari;

maʼmuriy xarajatlar;

reprezentatsiya va xayriya;

eskirish xarajatlari, bundan operatsion ijaraga berilgan asosiy vositalar eskirishi mustasno;

sugʻurta xarajatlari, shu jumladan bank tomonidan toʻlangan sugʻurta mukofotlari (badallari);

soliq, shu jumladan foyda soligʻi xarajatlari;

jarima va penyalar;

gudvill qiymatidagi oʻzgarishlar.

92. Bank ichki yoʻqotishlar multiplikatori miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

IYM — ichki yoʻqotishlar komponenti miqdori;

BIK — biznes indikator komponenti miqdori;

YK — yoʻqotishlar komponenti miqdori.

93. Yoʻqotishlar komponenti miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

YK = OY × 15

bunda:

OY — bankning operatsion tavakkalchilik holatlari natijasida yuzaga kelgan oʻrtacha yillik zararlari (yoʻqotishlar) miqdori.

94. Ichki yoʻqotishlar multiplikatori miqdori 2031-yil 1-yanvardan boshlab hisob-kitob qilinishi lozim, bundan mazkur Nizomning 95-bandida belgilangan holatlar mustasno.

2031-yil 1-yanvarga qadar operatsion tavakkalchilik hisob-kitobi maqsadlarida ichki yoʻqotishlar multiplikatori miqdori 1 deb olinadi.

95. Quyidagi holatlarda ichki yoʻqotishlar multiplikatori miqdori hisoblanmaydi va u operatsion tavakkalchilik hisob-kitobi maqsadlarida 1 deb olinadi:

bankning biznes indikatori miqdori 10 trln. soʻmdan oshmagan boʻlsa;

bank bank faoliyatini amalga oshirganiga besh yildan oshmagan boʻlsa.

96. Ichki yoʻqotishlar komponenti miqdorini aniqlash maqsadida bank Banklar va banklar guruhlarining tavakkalchiliklarni boshqarish tizimiga doir talablar toʻgʻrisidagi nizomning (roʻyxat raqami 3427, 2023-yil 18-aprel) 10-bobi talablariga muvofiq ichki operatsion tavakkalchilik holatlari boʻyicha maʼlumotlar bazasini shakllantirishi lozim.

2-§. Mikromoliya bankida operatsion tavakkalchilik hisob-kitobi

97. Mikromoliya bankida operatsion tavakkalchilik quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

OT=12,5×OʻD

bunda:

OT — operatsion tavakkalchilik miqdori;

OʻD — oxirgi uch yildagi yalpi daromad oʻrtacha summasining 15 foizi.

98. Mikromoliya banki yalpi daromadi quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

Yalpi daromad = (FD — FX) + (KD — KX)

Bunda:

FD — foizli daromadlar miqdori;

FX — foizli xarajatlar miqdori;

KD — foizsiz daromadlar miqdori;

KX — foizsiz xarajatlar miqdori.

Agar yalpi daromad qaysidir yilda nolga teng yoki salbiy koʻrinishda boʻlganda, oʻrtacha koʻrsatkichni hisoblashda u maxrajdan va suratdan chiqarib tashlanishi lozim.

6-bob. Kapitalning monandlik koeffitsiyentlari

1-§. Kapitalning monandlik koeffitsiyentlari hamda ularning hisoblanishi

99. Banklar (bundan mikromoliya banklari mustasno) uchun kapitalning monandlik koeffitsiyentlariga quyidagilar kiradi:

I darajali asosiy kapitalning monandlik koeffitsiyenti;

I darajali kapitalning monandlik koeffitsiyenti;

regulyativ kapitalning monandlik koeffitsiyenti;

konservatsion kapital buferi koeffitsiyenti;

kontrsiklik kapital buferi koeffitsiyenti;

Markaziy bank tomonidan aniqlangan tizimli ahamiyatga molik banklar uchun tizimli kapital buferi koeffitsiyenti.

100. Mikromoliya banklari uchun kapitalning monandlik koeffitsiyentlariga quyidagilar kiradi:

I darajali asosiy kapitalning monandlik koeffitsiyenti;

I darajali kapitalning monandlik koeffitsiyenti;

regulyativ kapitalning monandlik koeffitsiyenti.

101. Tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning jami miqdori quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

TAUS = KT + OT + BT

bunda:

TAUS — tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning umumiy summasi;

KT — kredit tavakkalchiliklari miqdori;

OT — operatsion tavakkalchiliklar miqdori;

BT — bozor tavakkalchiliklari miqdori.

102. I darajali asosiy kapitalning monandlik koeffitsiyenti quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

K1 — I darajali asosiy kapitalning monandlik koeffitsiyenti;

TAUS — tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning umumiy summasi;

1DAK — I darajali asosiy kapital miqdori.

103. I darajali kapitalning monandlik koeffitsiyenti quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

K2 — I darajali kapitalning monandlik koeffitsiyenti;

TAUS — tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning umumiy summasi;

1DK — I darajali kapital miqdori.

104. Regulyativ kapitalning monandlik koeffitsiyenti quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

K3 — regulyativ kapitalning monandlik koeffitsiyenti;

TAUS — tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarning umumiy summasi;

RegK — regulyativ kapital miqdori.

105. Banklar (bundan mikromoliya banklari mustasno) uchun kapital monandligi koeffitsiyentlari boʻyicha minimal talablar quyidagicha belgilanadi:

I darajali asosiy kapitalning monandlik koeffitsiyenti (K1) — 4,5 foizdan;

I darajali kapitalning monandlik koeffitsiyenti (K2) — 6 foizdan;

regulyativ kapitalning monandlik koeffitsiyenti (K3) — 8 foizdan kam boʻlmasligi lozim.

106. Mikromoliya banklari uchun kapital monandligi koeffitsiyenti boʻyicha minimal talablar quyidagicha belgilanadi:

I darajali asosiy kapitalning monandlik koeffitsiyenti (K1) — 8 foizdan;

I darajali kapitalning monandlik koeffitsiyenti (K2) — 10 foizdan;

regulyativ kapitalning monandlik koeffitsiyenti (K3) — 13 foizdan kam boʻlmasligi lozim.

107. Konservatsion kapital buferi koeffitsiyenti bankning tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarining 2,5 foizidan kam boʻlmasligi lozim.

108. Kontrsiklik kapital buferi koeffitsiyenti hisob-kitobi va uning minimal miqdori Markaziy bank tomonidan belgilanadi.

109. Markaziy bank tomonidan aniqlangan tizimli ahamiyatga molik banklar uchun kapital buferi koeffitsiyenti bankning tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarining 1 foizidan kam boʻlmasligi lozim.

110. Konservatsion, kontrsiklik hamda tizimli ahamiyatga molik banklar uchun kapital buferlari I darajali asosiy kapital shartlariga muvofiq boʻlgan kapital elementlari hisobiga shakllantirilishi lozim.

111. Kapital monandligi koeffitsiyentlariga doir minimal talablarni bajarish maqsadida I darajali asosiy kapital elementlari regulyativ kapital va kapital buferlarini quyidagi ustuvorlikda shakllantirishi lozim:

birinchi navbatda — I darajali asosiy kapital;

ikkinchi navbatda — I darajali kapital;

uchinchi navbatda — regulyativ kapital;

toʻrtinchi navbatda mazkur Nizomning 99-bandi beshinchi — yettinchi xatboshilarida belgilangan kapital buferlari.

112. Markaziy bank banklar, banklar guruhi va tizimli ahamiyatga molik banklar uchun mazkur bankka, tizimli ahamiyatga molik bankka va banklar guruhiga xos tavakkalchilik omillarining eng koʻp oʻzgarishlari chogʻida yuzaga keladigan ehtimoldagi zararlarning oʻrnini qoplash uchun kapitalning monandlik koeffitsiyentlariga qoʻshimcha ustamalar belgilashga haqli.

113. Bank kapitalining monandlik koeffitsiyentlari mazkur Nizom bilan belgilangan talablardan pasaygan taqdirda, ushbu bankka nisbatan qonunchilikka muvofiq chora va sanksiyalar qoʻllaniladi.

2-§. Kontrsiklik kapital buferi koeffitsiyenti hamda uning hisob-kitobi

114. Kontrsiklik kapital buferi darajasini belgilashda Markaziy bank kredit tafovuti qiymatini, shuningdek mazkur Nizomning 117-bandida belgilangan qoʻshimcha omillarni inobatga oladi.

Bunda, kredit tafovutini aniqlashda Oʻzbekiston Respublikasi yalpi ichki mahsulotining nominal miqdori hamda banklar tomonidan xususiy sektorga berilgan kreditlar miqdori inobatga olinadi.

115. Kredit tafovuti qiymati quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

kredit tafovuti t = nisbat t — trend t

bunda:

kredit tafovuti t — “ t ” chorak uchun hisoblangan kredit tafovuti miqdori;

nisbat t — banklar tomonidan xususiy sektorga berilgan kreditlarning nominal yalpi ichki mahsulotga nisbatining mazkur Nizomning 116-bandiga muvofiq “ t ” chorak uchun hisoblangan qiymati;

trend t — banklar tomonidan xususiy sektorga berilgan kreditlarning nominal yalpi ichki mahsulotga nisbatining “ Xodrik-Preskott ” omilini ( HP filter ) qoʻllash orqali (bunda, silliqlash parametri (λ) 400 000 ga teng ) “ t ” chorak uchun hisoblangan qiymati.

116. Xususiy sektorga berilgan kreditlarning nominal yalpi ichki mahsulotga nisbati quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

kredit t — banklar tomonidan xususiy sektorga berilgan kreditlarning “ t ” chorakdagi jami miqdori;

YaIM t — Oʻzbekiston Respublikasi yalpi ichki mahsulotining nominal “ t ” chorakdagi miqdori.

117. Kontrsiklik kapital buferi darajasini belgilashda inobatga olinuvchi qoʻshimcha omillarga Oʻzbekiston Respublikasining makroiqtisodiy koʻrsatkichlari, bank tizimi koʻrsatkichlari hamda boshqa koʻrsatkichlar kiradi.

Makroiqtisodiy koʻrsatkichlar kamida quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

kreditlarning yalpi ichki mahsulotga nisbatining oʻsish surʼatlari;

uy-joy bozori narxlarining oʻsish surʼatlari hamda ularning fundamental narxlardan tafovuti;

real yalpi ichki mahsulotning oʻsish surʼatlari va ishlab chiqish tafovuti;

joriy hisob balansi saldosi (yalpi ichki mahsulotga nisbatan foizda).

Bank tizimi koʻrsatkichlari kamida quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

likvidlilik va kapitalning monandlik koeffitsiyentlari;

muammoli aktivlarning jami aktivlardagi ulushi;

banklarning daromadlilik koʻrsatkichlari;

qarz yuki koʻrsatkichi darajasi.

118. Kontrsiklik kapital buferi koeffitsiyenti Markaziy bank tomonidan bankning tavakkalchilikni hisobga olgan holdagi aktivlarining 2,5 foizigacha belgilanadi.

119. Kontrsiklik kapital buferi koeffitsiyenti Markaziy bank boshqaruvi tomonidan har olti oyda koʻrib chiqiladi. Kontrsiklik kapital buferi darajasini oʻzgartirish yuzasidan qaror qabul qilingan taqdirda, uning darajasi 0,25 foiz banddan oshmagan miqdorda oʻzgartirilishi (oshirilishi yoki kamaytirilishi) mumkin. Bunda, kontrsiklik kapital buferi koeffitsiyentini:

oshirish yuzasidan qaror u rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran oʻn ikki oydan keyin;

pasaytirish yuzasidan qaror u rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Kontrsiklik kapital buferi koeffitsiyentini oʻzgartirish yuzasidan qaror Markaziy bankning rasmiy veb-saytida eʼlon qilinadi.

3-§. Leveraj koeffitsiyenti va uning hisob-kitobi

120. Banklar kapitalning monandlik koeffitsiyentlari bilan bir qatorda leveraj koeffitsiyentiga rioya etishlari kerak.

121. Leveraj koeffitsiyenti quyidagi formulaga muvofiq aniqlanadi:

bunda:

1DK — I darajali kapital miqdori;

BA — bank aktivlari va balansdan tashqari hisobvaraqlari yigʻindisining miqdori.

122. Leveraj koeffitsiyentini aniqlash maqsadida bank aktivlari va balansdan tashqari hisobvaraqlariga quyidagilar kiritiladi:

balans aktivlari, bundan standart aktivlarga yaratiladigan zaxiralar, maxsus zaxiralar, shuningdek mazkur Nizomning 19 — 21-bandlarida belgilangan aktivlar mustasno;

balansdan tashqari hisobvaraqlar;

hosilaviy instrumentlar.

123. Leveraj koeffitsiyentini aniqlash maqsadida:

bank aktivlari va balansdan tashqari hisobvaraqlari tavakkalchilikka tortilmagan hamda ular boʻyicha taʼminot hisobga olinmagan qiymatda;

balansdan tashqari hisobvaraqlar mazkur Nizomning 3-bobi 4-paragrafiga muvofiq kreditni qayta hisoblash omiliga koʻpaytirilgan qiymatda hisobga olinadi. Bunda, kelgusida balans aktivlarida aks etishi ehtimoli boʻlgan balansdan tashqari hisobvaraqlar ham hisobga olinishi lozim.

124. Leveraj koeffitsiyentining eng kichik darajasi 3 foizdan kam boʻlmasligi lozim.

7-bob. Yakuniy qoidalar

125. Markaziy bank banklardan ularning faoliyatiga xos tavakkalchilik, iqtisodiy shart-sharoit va moliyaviy ahvolidan kelib chiqib, kapital monandligining yanada yuqori koeffitsiyenti taʼminlanishini talab qilishi mumkin. Bunday tavakkalchiliklar muammoli kreditlarning katta hajmi, sof zararlar, aktivlarning yuqori darajada oʻsishi, foiz stavkalari boʻyicha yuqori darajali tavakkalchilikning yuzaga kelishi yoki tavakkalchilikka asoslangan faoliyatga jalb qilinish kabilarni oʻz ichiga oladi, biroq ular bilan cheklanib qolmaydi.

126. 2028-yil 1-yanvardan boshlab banklar guruhining bosh banki konsolidatsiyalashgan tartibda hisoblangan kapitalning monandlik koeffitsiyentlari hamda leveraj koeffitsiyenti toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni Markaziy bankka har olti oyda kamida bir marotaba taqdim etishi lozim.

127. Bank tomonidan moliyaviy yil natijalari boʻyicha va oraliq dividend toʻlanayotgan davr uchun moliyaviy hisobotning toʻgʻriligi haqida auditorlik xulosasi mavjud boʻlgan taqdirda hamda kapitalni oshirishga ajratmalar amalga oshirilgandan soʻng aksiyadorlariga dividendlar toʻlanadi.

128. Bank kuzatuv kengashi har yili bankning kredit va investitsiya siyosatining asosiy yoʻnalishlarini ishlab chiqish va tasdiqlash chogʻida foydadan kapitalni oshirishga yoʻnaltiriladigan ajratmalar miqdorini eʼtiborga olishi lozim.

129. Kapitali mazkur Nizom talablariga muvofiq boʻlmagan banklar quyidagilarni oʻz ichiga oluvchi kapitalga qoʻyiladigan talablarning bajarilishini taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqishlari kerak:

bank kapitalini monandlik darajasigacha koʻtarish uchun zarur boʻlgan strategiya va xatti-harakatlar;

rejaning amal qilish davri mobaynida belgilanuvchi kapital cheklangan miqdorlari;

bankning faoliyatiga belgilangan cheklovlar taʼsiri ostida reja bilan qamrab olinadigan davr uchun tadbirlar rejasi;

Markaziy bank talablariga muvofiq boshqa axborot.

130. Chora-tadbirlar rejasi ijro muddatlari koʻrsatilgan holda, kapitalning monandligiga qoʻyiladigan talablarda nomuvofiqlik yuzaga kelgan va u bankning moliyaviy hisobotida aks ettirilgan paytdan boshlab 30 kun ichida Markaziy bankka koʻrib chiqish uchun taqdim etilishi kerak.

130. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 1-ILOVA

II darajali kapital tarkibiga kiritiluvchi kapital elementlari amortizatsiyasi

Qoldiq yil Qoldiq oy Qoldiq, foizda Oylik amortizatsiya miqdori 5 60 100,00 1,67 59 98,33 1,67 58 96,67 1,67 57 95,00 1,67 56 93,33 1,67 55 91,67 1,67 54 90,00 1,67 53 88,33 1,67 52 86,67 1,67 51 85,00 1,67 50 83,33 1,67 49 81,67 1,67 4 48 80,00 1,67 47 78,33 1,67 46 76,67 1,67 45 75,00 1,67 44 73,33 1,67 43 71,67 1,67 42 70,00 1,67 41 68,33 1,67 40 66,67 1,67 39 65,00 1,67 38 63,33 1,67 37 61,67 1,67 3 36 60,00 1,67 35 58,33 1,67 34 56,67 1,67 33 55,00 1,67 32 53,33 1,67 31 51,67 1,67 30 50,00 1,67 29 48,33 1,67 28 46,67 1,67 27 45,00 1,67 26 43,33 1,67 25 41,67 1,67 2 24 40,00 1,67 23 38,33 1,67 22 36,67 1,67 21 35,00 1,67 20 33,33 1,67 19 31,67 1,67 18 30,00 1,67 17 28,33 1,67 16 26,67 1,67 15 25,00 1,67 14 23,33 1,67 13 21,67 1,67 1 12 20,00 1,67 11 18,33 1,67 10 16,67 1,67 9 15,00 1,67 8 13,33 1,67 7 11,67 1,67 6 10,00 1,67 5 8,33 1,67 4 6,67 1,67 3 5,00 1,67 2 3,33 1,67 1 1,67 1,67

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 2-ILOVA

Bank aktivlarining bir qismi boʻyicha tavakkalchilik darajalari

Т/r Tavsifi Tavakkalchilik darajasi 1. Bankda va uning filiallarida naqd pul koʻrinishida saqlanayotgan milliy va chet el valyutasi (jumladan, bank omborlarida yoki Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki omborlarida saqlanayotgan tijorat banklariga tegishli oltin quymalar) 0% 2. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining vakillik va zaxira hisobvaraqlaridagi milliy valyutadagi mablagʻlar 0% 3. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va Markaziy bankiga toʻgʻridan-toʻgʻri talablar va ular tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar hamda ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari yoki ularning maxsus kompaniyalari tomonidan chiqarilgan taʼminlangan qarz munosabatlarini tasdiqlovchi qimmatli qogʻozlar 0% 4. Joriy bozor qiymatida baholangan va Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati hamda Markaziy banki tomonidan chiqarilgan yoki kafolatlangan qimmatli qogʻozlar koʻrinishidagi garov bilan taʼminlangan yoki kafolatlangan aktivlar, ularning qismlari va balansdan tashqari majburiyatlar. 0% 5. Xalqaro valyuta fondi va Jahon banki guruhi (Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki, Xalqaro moliya korporatsiyasi, Xalqaro investitsiyalarni kafolatlash agentligi, Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi) hamda Osiyo taraqqiyot banki, Osiyo infrastruktura investitsiya banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Yevropa investitsiya banki, Yevropa investitsiya jamgʻarmasi, Islom taraqqiyot banki va Yevropa Kengashining taraqqiyot bankiga nisbatan talablar, shu jumladan mazkur tashkilotlar: qimmatli qogʻozlariga qilingan investitsiyalar; qimmatli qogʻozlari bilan taʼminlangan yoki kafolatlangan bank aktivlari va balansdan tashqari moddalari; mablagʻlari hisobidan tavakkalchiliklarni toʻliq qoplash majburiyati bilan amalga oshirilgan bank operatsiyalari qismi. 0% 6. Taʼminotiga depozit qabul qilingan hamda taʼminot valyutasi oʻzaro mos boʻlgan aktivlarning yoki balansdan tashqari moddalarning qismi 0% 7. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining vakillik va zaxira hisobvaraqlaridagi chet el valyutasidagi mablagʻlar 20% 8. Oʻtkazish jarayonidagi pul hujjatlari, shu jumladan yoʻldagi naqd pullar 20% 9. Taʼminotiga depozit qabul qilingan hamda taʼminot valyutasi oʻzaro mos boʻlmagan aktivlarning yoki balansdan tashqari moddalarning qismi 20% 10. Ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari tomonidan chiqarilgan korporativ obligatsiyalar 20% 11. Tadbirkorlik subyektlariga 15 mlrd. soʻmgacha berilgan kreditlar boʻyicha kafolatlar berish tashkiloti tomonidan taqdim etilgan kafolat (kafillik) qismi. Bunda: kafolatlar berish tashkilotining Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan oʻrnatilgan prudensial talablarga muvofiq ekanligi; kafolatlar berish tashkiloti tomonidan taqdim etilgan kafolat (kafillik) hujjatlashtirilgan majburiyat hisoblanishi; bankning kafolatlar berish tashkilotidan toʻgʻridan-toʻgʻri talab qilish huquqi boʻlishi; qarz oluvchi kafolat (kafillik) bilan taʼminlangan majburiyatlarini bajarmagan hollarda, bank kafolatlar berish tashkilotidan kafolat (kafillik) boʻyicha toʻlovni amalga oshirishini 90 kundan oshganda talab qilish huquqi boʻlishi; qarz oluvchining bank oldidagi majburiyati boʻyicha taqdim etilgan kafolat (kafillik) miqdori aniq belgilangan boʻlishi; qarz oluvchining toʻlovga layoqatliligi yomonlashishi oqibatida kafolatlar berish tashkiloti kafolatni (kafillikni) bir tomonlama tartibda bekor qilishiga, kafolatning (kafillikning) vositachilik haqini oshirishiga, berilgan kafolat (kafillik) muddatini qisqartirishiga, kafolat (kafillik) boʻyicha mablagʻlarni toʻliq yoki qisman toʻlamasligiga imkon yaratmasligi. 50% 12. Doimiy daromadga ega boʻlgan yoki kamida oxirgi uzluksiz olti oy davomida har oy bank hisobvaragʻida, shu jumladan bank kartasida mablagʻlar aylanmasiga ega boʻlgan hamda qarz yuki koʻrsatkichi 50 foiz va undan past boʻlgan oʻzini oʻzi band qilgan shaxslarga daromad olishga yoʻnaltirilgan faoliyati uchun berilgan 300 million soʻm va undan kam miqdordagi kreditlar, bundan oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish dasturlari doirasida berilgan kreditlar va avtomobil sotib olish uchun berilgan kreditlar mustasno. Bunda oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar doimiy daromadga ega boʻlmagan yoki kamida oxirgi uzluksiz olti oy davomida har oy bank hisobvaragʻida, shu jumladan bank kartasida mablagʻlar aylanmasiga ega boʻlmagan yoki qarz yuki koʻrsatkichi 50 foizdan oshgan boʻlsa yoxud mazkur koʻrsatkichni aniqlash imkoni boʻlmagan boʻlsa, mazkur qarz oluvchilarga berilgan kreditlar ushbu ilovaning 17-pozitsiyasiga muvofiq tavakkalchilikka tortiladi. 75% 13. Bitta kichik tadbirkorlik subyektiga berilgan jami kredit qoldiq summasi bank regulyativ kapitalining 0,2 foizidan oshmagan, biroq eng koʻpi bilan 15 mlrd. soʻmgacha kreditlar, bundan oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish dasturlari doirasida berilgan kreditlar mustasno. Bunda, bitta kichik tadbirkorlik subyektiga berilgan jami kredit qoldiq summasi bank regulyativ kapitalining 0,2 foizidan yoki 15 mlrd. soʻmdan oshgan kreditlar yillik foiz stavkasidan kelib chiqib, Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan oʻrnatiladigan tavakkalchilik darajalari asosida tavakkalchilikka tortiladi. 75% 14. Bankning asosiy vositalari va boshqa xususiy mulklari 100% 15. Dastlabki garov huquqi bankka tegishli boʻlmagan kreditlar 100% 16. Qarz yuki koʻrsatkichi 50 foiz va undan past holda jismoniy shaxslarga (bundan mazkur ilovaning 12-pozitsiyasida belgilangan qarz oluvchilar mustasno) berilgan kreditlar (mikroqarzlar), bundan jismoniy shaxslarga avtomobil sotib olish uchun berilgan va ipoteka kreditlari hamda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish va taʼlim dasturlari asosida berilgan kreditlar mustasno 100% 17. Qarz yuki koʻrsatkichi 50 foizdan yuqori boʻlgan holda yoki ushbu koʻrsatkichni aniqlash imkoni boʻlmagan jismoniy shaxslarga berilgan kreditlar (mikroqarzlar), bundan jismoniy shaxslarga avtomobil sotib olish uchun berilgan va ipoteka kreditlari hamda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish va taʼlim dasturlari asosida berilgan kreditlar mustasno 150% 18. Qarzini toʻliq yoki qisman undirish hisobidan bank balansiga olingan mulklar 100% 19. Ikki yildan koʻp boʻlgan muddatda foydalanilmayotgan bank faoliyatini amalga oshirish uchun zaruriyati mavjud boʻlmagan (foydalanilmaydigan) koʻchmas mulk va boshqa mol-mulk 150% 20. Yirik korxonalar bilan bogʻliq xatarlarni boshqarish boʻyicha muvofiqlashtiruvchi komissiya tomonidan moliyaviy holatiga koʻra quyidagicha toifalangan yirik qarzdorlarga nisbatan talablar, shu jumladan kredit, uning foydalanilmagan qismi, lizing, bank kafolati, faktoring va akkreditivlar: “p ast xatarli ”; “oʻrta xatarli ”; “yuqori xatarli ” . 100% 125% 150% 21. Sifati “qoniqarsiz”, “shubhali” yoki “umidsiz” deb tasniflangan aktivlar va ushbu aktivlar boʻyicha maxsus zaxiralar quyidagicha shakllanganda (mazkur ilovaning boshqa pozitsiyalaridagi shartlarni bajarishidan qatʼiy nazar): 50 foizdan oshgan miqdorda; 25 foizdan koʻp, biroq 50 foizdan oshmagan miqdorda; 25 foizdan oshmagan miqdorda. 50% 100% 150% 22. Konsolidatsiyalashmagan moliyaviy tashkilotlar ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushlar yoki aksiyalarga investitsiyalar natijasida bankning ushbu tashkilotlardagi ulushi 10 foizdan oshgan boʻlsa, bunday tashkilotlarga jami investitsiyalar yigʻindisi bank I darajali asosiy kapitali (mazkur Nizomning 19-bandi “a” — “g” kichik bandlaridagi elementlar chegirilganidan keyin) 10 foizidan oshmagan qismi 200% 23. Konsolidatsiyalashmagan moliyaviy tashkilotlar ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushlar yoki aksiyalarga investitsiyalar natijasida bankning ushbu tashkilotlardagi ulushi 10 foizdan oshmagan boʻlsa, bunday tashkilotlarga jami investitsiyalar yigʻindisi bank I darajali asosiy kapitali (Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomning 19-bandi “a” — “g” kichik bandlaridagi elementlar chegirilganidan keyin) 10 foizidan oshmagan qismi 150% 24. Konsolidatsiyalashmagan moliyaviy boʻlmagan bitta tashkilot ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushlar va (yoki) aksiyalarga investitsiyalarning bank I darajali asosiy kapitali (Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomning 19-bandi “a” — “g” kichik bandlaridagi elementlar chegirilganidan keyin) 15 foizidan oshmagan qismi 150% 25. Boshqa barcha aktivlar, bundan mazkur Nizomning 3 — 7-ilovalarida koʻrsatilgan aktivlar hamda yillik foiz stavkasidan kelib chiqib Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan oʻrnatiladigan tavakkalchilik darajalari belgilanadigan aktivlar mustasno 100%

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 3-ILOVA

Kontragentlarning reyting baholari asosida tavakkalchilik darajalari *

Т/r Tavsifi Reyting baholari asosida tavakkalchilik darajasi boʻyicha ajratilgan guruhlar “ Standard & Poorʻs ” va “ Fitch Ratings ” reyting kompaniyalarining reyting baholari ** AAA dan AA-gacha A+ dan A-gacha ВВВ+ dan ВВВ- gacha ВВ+ dan В- gacha В- dan past Reyting baholariga ega emas “ Moodyʼs Investors Service ” reyting kompaniyasining reyting baholari ** Aaa dan Aa3 gacha A1 dan A3 gacha Baa1 dan Baa3 gacha Ba1 dan B3 gacha B3 dan past Reyting baholariga ega emas 1. Xorijiy davlatlarning hukumatlari va markaziy banklariga nisbatan talablar, shu jumladan mazkur tashkilotlar: qimmatli qogʻozlariga qilingan investitsiyalar; qimmatli qogʻozlari bilan taʼminlangan yoki kafolatlangan bank aktivlari va balansdan tashqari moddalari. 0% 20% 50% 100% 150% 150% 2. Davlat sektori tashkilotlariga nisbatan talablar, shu jumladan mazkur tashkilotlar: qimmatli qogʻozlariga qilingan investitsiyalar; qimmatli qogʻozlari bilan taʼminlangan yoki kafolatlangan bank aktivlari va balansdan tashqari moddalari. 20% 50% 50% 100% 150% 100% 3. Mazkur Nizomning 2-ilovasi 5-pozitsiyasida belgilanmagan xalqaro moliya tashkilotlariga nisbatan talablar, shu jumladan mazkur tashkilotlar: qimmatli qogʻozlariga qilingan investitsiyalar; qimmatli qogʻozlari bilan taʼminlangan yoki kafolatlangan bank aktivlari va balansdan tashqari moddalari. 20% 30% 50% 100% 150% 150% 4. Banklarga nisbatan talablar, shu jumladan: qarzlar va pul bozori vositalari; ushbu banklar tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar va bank kafolati bilan taʼminlangan boshqa barcha aktivlar: 90 kun yoki undan kam 20% 20% 20% 50% 150% 150% 90 kundan yuqori 20% 30% 50% 100% 150% 150% 5. Xorijiy mamlakatlardagi banklardan boshqa moliyaviy tashkilotlar hamda moliyaviy boʻlmagan tashkilotlarga nisbatan talablar, shu jumladan mazkur tashkilotlar: qimmatli qogʻozlariga qilingan investitsiyalar; qimmatli qogʻozlari bilan taʼminlangan yoki kafolatlangan bank aktivlari va balansdan tashqari moddalari. 20% 50% 75% 100% 150% 100%

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 4-ILOVA

Jismoniy shaxslarga berilgan ipoteka kreditlarining tavakkalchilik darajalari *

Tavsifi Qarz yuki koʻrsatkichi ( QYK ) ** QYK ≤ 50% 50%< QYK yoki QYK ni aniqlash imkoni boʻlmasa Kreditning garovga nisbati koʻrsatkichi *** (KGN) KGN <50% 35% 50% 50%≤ KGN <80% 50% 100% 80%≤ KGN <100% 100% 150% 100%≤ KGN 150% 150%

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 5-ILOVA

Jismoniy shaxslarga avtomobil sotib olish uchun berilgan kreditlarning tavakkalchilik darajalari *

Tavsifi Qarz yuki koʻrsatkichi (QYK) ** QYK ≤ 50% 50% < QYK yoki QYK ni aniqlash imkoni boʻlmasa Kreditning garovga nisbati koʻrsatkichi *** (KGN) KGN ≤ 75% 100% 150% 75% < KGN 150% 200%

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 6-ILOVA

Reyting bahosiga ega boʻlgan taʼminlangan obligatsiyalar boʻyicha tavakkalchilik darajalari

Taʼminlangan obligatsiyalarning reytingi ААА dan АА- gacha А+ dan А- gacha ВВВ+ dan ВВВ- gacha ВВ+ dan В- gacha В- dan past Taʼminlangan obligatsiyaning tavakkalchilik darajasi 10% 20% 20% 50% 100%

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 7-ILOVA

Reyting bahosiga ega boʻlmagan taʼminlangan obligatsiyalar boʻyicha tavakkalchilik darajalari

Emissiya qiluvchi bankning tavakkalchilik darajasi * 20% 30% 50% 75% 100% 150% Taʼminlangan obligatsiyaning tavakkalchilik darajasi 10% 15% 25% 35% 50% 100%

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 8-ILOVA

Maxsus foiz tavakkalchiligi koeffitsiyentlari

T/r Tavsifi “ Standard & Poorʼs ” va “ Fitch Ratings ” reyting kompaniyalarining reyting baholari * ААА dan АА-gacha А+ dan ВВВ- gacha ВВ+ dan В- gacha В- dan past Reyting baholariga ega emas “ Moodyʼs Investors Service ” reyting kompaniyasining reyting baholari * Aaa dan Aa3 gacha A1 dan Baa3 gacha Ba1 dan B3 gacha B3 dan past Reyting baholariga ega emas Koeffitsiyent va soʻndirish sanasigacha qolgan muddat 1. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumati va Markaziy bank tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar 0% (muddatidan qatʼiy nazar) 6% (muddatidan qatʼiy nazar) 2. Xorijiy davlatlarning hukumatlari va markaziy banklari tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar 0% (muddatidan qatʼiy nazar) 0,25% ( 6 oygacha) 1% ( 6 oydan 24 oygacha) 1,6% (24 oydan yuqori) 8% (muddati dan qatʼiy nazar) 12% (muddatidan qatʼiy nazar) 3. Xalqaro moliya tashkilotlari, banklar, kompaniyalar, bankka aloqador hisoblanmagan boshqa tashkilotlar va xorijiy davlatlarning davlat sektori tashkilotlari tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar 0,25% ( 6 oygacha) 1% ( 6 oydan 24 oygacha) 1,6% (24 oydan yuqori) 8% (muddatidan qatʼiy nazar) 12% (muddatidan qatʼiy nazar) 4. Ipotekani qayta moliyalashtirish tashkilotlari tomonidan chiqarilgan qimmatli qogʻozlar 0,25% ( 6 oygacha) 1% ( 6 oydan 24 oygacha) 1,6% (24 oydan yuqori) 8% (muddatidan qatʼiy nazar) 12% (muddatidan qatʼiy nazar)

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 9-ILOVA

Umumiy foiz tavakkalchiligi koeffitsiyentlari

Katta guruhlar Kichik guruhlar Soʻndirish sanasigacha qolgan yoki foiz (kupon) stavkasini qayta koʻrib chiqish sanasigacha qolgan muddat Kichik guruh omili 1 1 1 oygacha 0% 2 1 oydan 3 oygacha 0,2% 3 3 oydan 6 oygacha 0,4% 4 6 oydan 12 oygacha 0,7% 2 5 1 yildan 2 yilgacha 1,25% 6 2 yildan 3 yilgacha 1,75% 7 3 yildan 4 yilgacha 2,25% 8 4 yildan 5 yilgacha 2,75% 3 9 5 yildan 7 yilgacha 3,25% 10 7 yildan 10 yilgacha 3,75% 11 10 yildan 15 yilgacha 4,5% 12 15 yildan 20 yilgacha 5,25% 13 20 yil va undan yuqori 6%

Banklar kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga 10-ILOVA

Biznes indikator elementlari

T/r Biznes indikator komponentlari Hisob-kitobga kiritiluvchi elementlar Sof foizli daromadlar va xarajatlar komponenti 1. Foizli daromadlar Markaziy bankdagi hisobvaraqlar boʻyicha foizli daromadlar; Boshqa banklardagi hisobvaraqlar boʻyicha foizli daromadlar; Amortizatsiyalangan qiymati boʻyicha baholanadigan qarz qimmatli qogʻozlarga qilingan investitsiyalar boʻyicha foizli daromadlar; Qimmatli qogʻozlar va ularga qilingan investitsiyalar boʻyicha foizli daromadlar; Mijozlarning majburiyatlari boʻyicha hisoblangan foizlar; Bankning toʻlanmagan akseptlari yuzasidan mijozlar majburiyatlari boʻyicha foizli daromadlar; Kredit va lizing operatsiyalari boʻyicha foizlar, diskontlar (chegirmalar) va badallar; Qimmatli qogʻozlar bilan amalga oshirilgan REPO bitimlari boʻyicha foizli daromadlar; Boshqa foizli daromadlar. 2. Foizli xarajatlar Talab qilib olinguncha saqlanadigan depozitlar boʻyicha foizli xarajatlar; Muddatli depozitlar boʻyicha foizli xarajatlar; Markaziy bankning hisobvaraqlari boʻyicha foizli xarajatlar; Boshqa banklarning hisobvaraqlari boʻyicha foizli xarajatlar; Kreditlar boʻyicha foizli xarajatlar; Qimmatli qogʻozlar bilan amalga oshirilgan REPO bitimlari boʻyicha foizli xarajatlar; Boshqa foizli xarajatlar. 3. Foizli daromad keltiruvchi aktivlar Bankning Markaziy bankdagi foizli daromad keltiruvchi mablagʻlari; Boshqa banklar va moliyaviy tashkilotlardan olinishi lozim boʻlgan foizli daromad keltiruvchi mablagʻlar; Foizli daromad keltiruvchi qimmatli qogʻozlar va ularga qilingan investitsiyalar; Foizli daromad keltiruvchi investitsiyalar; REPO bitimlari boʻyicha sotib olingan foizli daromad keltiruvchi qimmatli qogʻozlar; Foizli daromad keltiruvchi kredit va lizing operatsiyalari; Foizli daromad keltiruvchi moliyaviy instrumentlar boʻyicha mijozlarning majburiyatlari. 4. Dividend koʻrinishidagi daromadlar Investitsiya qilingan xususiy kapital boʻyicha olingan dividendlar. Xizmatlar komponenti 5. Foizsiz daromadlar Koʻrsatilgan xizmatlar va vositachilik uchun olingan daromadlar; Xorijiy valyutalardagi foyda; Tijorat operatsiyalaridan olingan foyda. 6. Foizsiz xarajatlar Komission toʻlovlar va koʻrsatilgan xizmatlar boʻyicha xarajatlar; Xorijiy valyutada koʻrilgan zararlar; Tijorat operatsiyalaridan koʻrilgan zararlar; Investitsiyadan koʻrilgan zararlar; Boshqa foizsiz xarajatlar. 7. Boshqa operatsion daromadlar Investitsiya maqsadida sotib olingan koʻchmas mulklar boʻyicha olingan ijara daromadlari; Bank asosiy vositalarini sotish yoki dispozitsiya qilishdan foyda; Bankning boshqa xususiy mulklarini sotish yoki dispozitsiya qilishdan foyda. 8. Boshqa operatsion xarajatlar Keyinchalik sotish maqsadida sotib olingan asosiy vositalar va xususiy mulklarni sotish natijasida zararlar; Ichki operatsion tavakkalchilik holatlari natijasida koʻrilgan zararlar (ichki va tashqi firibgarlik, bank faoliyatidagi nobarqarorlik va ichki tizimlardagi muammolar, jarima va boshqalar). Moliyaviy komponent 9. Savdo portfeli boʻyicha sof foyda (zarar) qiymati Savdo portfeliga kiritilgan aktivlar boʻyicha sof foyda (zarar) 10. Bank portfeli boʻyicha sof foyda (zarar) qiymati Foyda yoki zarar orqali haqqoniy qiymatda baholanadigan va bank portfeliga kiritilgan aktivlar boʻyicha sof foyda (zarar)

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2025-yil 2-oktabrdagi 21/6-son qaroriga 2-ILOVA

Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilayotgan idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar

1. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2015-yil 13-iyundagi 14/3-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693, 2015-yil 6-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2015-y., 27-son, 360-modda).

2. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2017-yil 24-iyundagi 14/17-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar va qoʻshimcha kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-1, 2017-yil 7-iyul) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2017-y., 27-son, 632-modda).

3. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2017-yil 23-sentabrdagi 26/7-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-2, 2017-yil 23-oktabr) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 23.10.2017-y., 10/17/2693-2/0167-son).

4. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2018-yil 31-martdagi 12/21-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-3, 2018-yil 25-aprel) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 26.04.2018-y., 10/18/2693-3/1099-son).

5. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2018-yil 27-oktabrdagi 34/5-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-4, 2018-yil 28-dekabr) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 28.12.2018-y., 10/18/2693-4/2387-son).

6. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2019-yil 26-yanvardagi 2/3-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-5, 2019-yil 6-mart) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 07.03.2019-y., 10/19/2693-5/2722-son).

7. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2019-yil 13-dekabrdagi 30/9-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-6, 2019-yil 25-dekabr) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 25.12.2019-y., 10/19/2693-6/4195-son).

8. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2021-yil 11-yanvardagi 28/22-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-7, 2021-yil 13-fevral) (Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 13.02.2021-y., 10/21/2693-7/0116-son).

9. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2021-yil 19-noyabrdagi 27/5-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar va qoʻshimcha kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-8, 2021-yil 10-dekabr) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.12.2021-y., 10/21/2693-8/1151-son).

10. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2023-yil 2-martdagi 4/12-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimcha kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-9, 2023-yil 17-mart) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 18.03.2023-y., 10/23/2693-9/0155-son).

11. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2023-yil 28-martdagi 8/11-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-10, 2023-yil 5-aprel) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.04.2023-y., 10/23/2693-10/0196-son).

12. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2023-yil 6-iyundagi 14/7-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar va qoʻshimcha kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-11, 2023-yil 17-iyul) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 19.07.2023-y., 10/23/2693-11/0493-son).

13. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2024-yil 31-yanvardagi 42/14-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-12, 2024-yil 27-fevral) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.02.2024-y., 10/24/2693-12/0162-son).

14. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2025-yil 1-apreldagi 7/6-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-13, 2025-yil 21-aprel) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.04.2025-y., 10/25/2693-13/0369-son).

15. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2025-yil 13-iyundagi 12/4-son “Tijorat banklari kapitalining monandligiga qoʻyiladigan talablar toʻgʻrisidagi nizomga oʻzgartirishlar kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 2693-14, 2025-yil 21-iyul) (Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 22.07.2025-y., 10/25/2693-14/0639-son).

Rais T. ISHMETOV

Toshkent sh.,

2025-yil 2-oktabr,

21/6-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.10.2025 y., № 10/25/3697/0992; 16.04.2026 y., № 10/26/3697-1/0356; 20.07.2026-y., 10/26/3902/0758-son; 05.08.2026 y., 10/26/3916/0819-son)

lex.uz