UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг

қарори

НИЗОМ

Банклар томонидан қимматбаҳо металлар билан операцияларни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг «Ўзбекистон Республикасининг Марказий банки тўғрисида»ги Қонунига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқаруви қарор қилади:

1. «Банклар томонидан қимматбаҳо металлар билан операцияларни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги низом» иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Ўзбекистон Республикаси Марказий банки бошқарувининг 2025 йил 14 октябрдаги 25/6-сон қарорига ИЛОВА

Банклар томонидан қимматбаҳо металлар билан операцияларни амалга ошириш тартиби тўғрисидаги

Мазкур Низом банклар, шу жумладан микромолия банклари (бундан буён матнда банклар деб юритилади) томонидан қимматбаҳо металлар билан операцияларни амалга ошириш тартибини белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

ўлчовли олтин қуймалар — Ўзбекистон Республикаси Марказий банки (бундан буён матнда Марказий банк деб юритилади) томонидан муомалага чиқарилган ҳамда ЎзДСт 1174:2020 «Ўлчовли олтин қуймалар. Техникавий шартлар» талабларига мос келадиган ўлчовли қуймалар;

мижоз — ўлчовли олтин қуймаларни банкнинг мобил иловаси орқали сотиб олиш ва қайтариб сотиш ҳамда қимматбаҳо металларни электрон (жисмоний бўлмаган) кўринишда сотиб олиш ва қайтариб сотишни амалга оширувчи жисмоний ва юридик шахслар;

металл ҳисобварағи — банклар томонидан мижозларга қимматбаҳо металлар билан операцияларни амалга ошириш ва уларни ҳисобини юритиш учун очиладиган ҳисобварақ;

қимматбаҳо металларнинг эгасизлантирилган (жисмоний бўлмаган) ҳисобварағи — банклар томонидан қимматбаҳо металларни электрон кўринишда, алоҳида белгиларсиз (серия рақами, ишлаб чиқарувчиси, асиллик даражаси) ҳисобини юритиш ва бошқа операцияларни амалга ошириш мақсадида очиладиган металл ҳисобварақ.

қимматбаҳо металларни масъул сақлаш ҳисобварағи — ўлчовли олтин қуймаларни уларнинг индивидуал белгиларини сақлаб қолган ҳолда масъул сақлаш ҳамда жисмоний шаклда ҳисобга олиш учун банк томонидан мижозга очиладиган металл ҳисобварақ.

2. Ўзбекистон Республикасида ишлаб чиқарилган, қимматбаҳо металлардан тайёрланган, Марказий банк томонидан муомалага чиқарилган ўлчовли олтин қуймаларни Марказий банкнинг ҳудудий бош бошқармалари ва тижорат банклари орқали сотиш ва қайтариб сотиб олиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 30 июндаги 412-сон «Ўзбекистон Республикасида ишлаб чиқарилган ва қимматбаҳо металлардан тайёрланган ўлчовли ёмбиларни сотиш ва қайтариб сотиб олиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарорига мувофиқ амалга оширилади.

3. Мазкур Низомда қимматбаҳо металлар билан боғлиқ қуйидаги операциялар амалга оширилади:

мижозлар томонидан ўлчовли олтин қуймаларни банкнинг мобил иловаси орқали сотиб олиш ва қайтариб сотиш;

банклар томонидан ўлчовли олтин қуймаларни Марказий банкдан сотиб олиш орқали сотиш ва қайтариб сотиб олиш;

банклар томонидан қимматбаҳо металларни электрон (жисмоний бўлмаган) кўринишда сотиш ва қайтариб сотиб олиш.

2-боб. Ўлчовли олтин қуймаларни банкнинг мобил иловаси орқали сотиш ва қайтариб сотиб олиш

4. Мижоз ўлчовли олтин қуймаларни банкнинг мобил иловаси орқали сотиб олиши ва қайтариб сотиши мумкин.

5. Ўлчовли олтин қуймаларни сотиб олиш ва қайтариб сотиш хизматидан фойдаланиш учун мижоз тегишли банкнинг мобил иловасида Мижозларни рақамли идентификация қилиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 3322, 2021 йил 30 сентябрь) асосан рақамли идентификациядан ўтади.

6. Банк ва мижоз ўртасида ўлчовли олтин қуймаларни сотиш ва қайтариб сотиб олиш банкнинг мобил иловасида оферта шартномасини тасдиқлаш орқали амалга оширилади.

7. Банкнинг мобил иловаси орқали ўлчовли олтин қуймани сотиб олиш ва сотиш операцияси Мижозларни рақамли идентификация қилиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 3322, 2021 йил 30 сентябрь) асосан мижоз томонидан рақамли аутентификация ёрдамида тасдиқланиши лозим.

8. Ўлчовли олтин қуймаларни сотиб олиш ва қайтариб сотишда тўлов банкнинг мобил иловасида рўйхатдан ўтган банк картаси, банк ҳисобварағи ёки электрон ҳамён орқали амалга оширилади.

9. Тўлов муваффақиятли ўтганидан сўнг банкнинг мобил иловасида мижоз томонидан сотиб олинган олтин қуйманинг «махфий код»и акс эттирилади.

10. Мижоз ёки унинг вакили (ишончнома асосида) ўлчовли олтин қуймаларни улар сотиб олинган кундан бошлаб беш иш куни ичида олиб кетиши ёки оферта шартномасида кўрсатилган шартларга рози бўлган ҳолда банкда қимматбаҳо металларни масъул сақлаш ҳисобварағида сақлаш учун қолдириши мумкин.

11. Мижоз ёки унинг вакили сотиб олинган ўлчовли олтин қуймаларни банкдан олиш учун шахсни тасдиқловчи ҳужжат, вакилнинг ишончномаси ҳамда банкнинг мобил иловаси орқали келган «махфий код»ни тақдим этади.

12. Ўлчовли олтин қуймаларни масъул сақлашда уларнинг алоҳида белгилари (металл тури, асиллик даражаси, вазни, ишлаб чиқарувчи ташкилот номи, серияси) кўрсатилади.

13. Мижоз томонидан ўлчовли олтин қуймаларни банкнинг мобил иловаси орқали сотиб олиш бўйича тўлов амалга оширилганда банк қуйидаги бухгалтерия ўтказмасини амалга оширади:

дебет «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг ҳисобварағи »;

кредит 29802 Тўланиши лозим бўлган маблағлар — Товар-моддий қимматликлар ва хизматлар учун».

14. Мижоз томонидан сотиб олинган, лекин беш иш куни ичида олиб кетилмаган ўлчовли олтин қуйма бўйича банк қуйидаги бухгалтерия ўтказмасини амалга оширади:

дебет 93609 «Сақланаётган қимматбаҳо буюмлар»;

кредит 96379 «Сақланаётган қимматли қоғозлар ва бошқа қимматбаҳо буюмлар бўйича контр-ҳисобварақ».

15. Мижозга банкнинг мобил иловасида қуйидаги маълумотлар доимий равишда тақдим этиб борилади:

сотув шахобчаларида мавжуд ўлчовли олтин қуймалар қолдиғи;

ўлчовли олтин қуймаларнинг жорий сотиш ва қайтариб сотиб олиш нархлари;

сотув шахобчаларининг манзили ва телефон рақамлари.

16. Мижоз томонидан сотиб олинган ва олиб кетилган ўлчовли олтин қуймаларни қайтариб сотиш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 30 июндаги 412-сон «Ўзбекистон Республикасида ишлаб чиқарилган ва қимматбаҳо металлардан тайёрланган ўлчовли ёмбиларни сотиш ва қайтариб сотиб олиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарорига мувофиқ амалга оширилади.

17. Сотиб олинган, бироқ олиб кетилмасдан банкнинг қимматбаҳо металларни масъул сақлаш ҳисобварағида сақланаётган ўлчовли олтин қуймалар мижоз томонидан банкнинг мобил иловаси орқали қайта сотилиши мумкин.

3-боб. Банклар томонидан ўлчовли олтин қуймаларни Марказий банкдан сотиб олиш орқали мижозга сотиш ва қайтариб сотиб олиш

18. Банк ўлчовли олтин қуймаларни Марказий банкдан шартномага асосан сотиб олиши ҳамда мижозга мустақил равишда сотиши ва қайтариб сотиб олиши мумкин.

19. Банк Марказий банкка шартномада назарда тутилган муддатларда ўлчовли олтин қуймаларнинг керакли миқдори ва номиналини кўрсатган ҳолда буюртманома тақдим этади.

20. Банк Марказий банк томонидан буюртманома расмийлаштирилган санадан бошлаб икки банк иш куни ичида ҳисобварақ-фактурада кўрсатилган тўловни амалга ошириши лозим.

21. Ўлчовли олтин қуймалар банкка буюртманома расмийлаштирилган кундаги Марказий банк томонидан белгиланган нархда сотилади.

22. Марказий банк томонидан ўлчовли олтин қуймаларни банкка сотиш ва қайтариб сотиб олиш нархи миллий валютада Марказий банк томонидан маржа ва чегирмани қўллаш орқали белгиланади.

Бунда Марказий банк фойда олиш мақсадини кўзламайди. Маржа ва чегирма миқдорлари операцион харажатлардан келиб чиқиб белгиланади .

23. Банк томонидан сотиб олинган ўлчовли олтин қуймаларни Марказий банкдан олиб кетиш ва қайтариб олиб келиш харажатлари шартномага мувофиқ амалга оширилади.

24. Марказий банкдан сотиб олинган ўлчовли олтин қуймалар бўйича банк қуйидаги бухгалтерия ўтказмаларини амалга оширади:

дебет 19909 «Олиниши лозим бўлган маблағлар — Товар-моддий қимматликлар учун» (банк);

кредит 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар» (Марказий банк);

дебет 29802 «Товар-моддий қимматликлар ва кўрсатилган хизматлар учун тўланадиган маблағлар» (Марказий банк);

кредит 102ХХ «Тегишли қимматбаҳо металлар ҳисобварағи» (Марказий банк);

дебет 10901 «Қимматбаҳо металлар» (банк);

кредит 19909 «Товар-моддий қимматликлар учун тўланган маблағлар» (банк).

25. Мижозлар ўлчовли олтин қуймаларни тегишли банк филиалида шахсни тасдиқловчи ҳужжат ёки юридик шахс вакилининг шахсини тасдиқловчи ҳужжати асосида сотиши ва қайтариб сотиб олиши мумкин.

Банк томонидан ўлчовли олтин қуймаларни мижозга банкнинг мобил иловаси орқали сотиш ва қайтариб сотиб олиш ушбу Низомнинг 2-бобига мувофиқ амалга оширилади.

26. Марказий банкдан сотиб олинган ўлчовли олтин қуймаларни мижозга сотиш ва қайтариб сотиб олиш нархлари банк томонидан Лондон қимматбаҳо металлар бозори уюшмасининг нархлари ҳамда ўлчовли олтин қуймаларга бўлган талаб ва таклифни ҳисобга олган ҳолда мустақил равишда белгиланади ҳамда ушбу нархларга банк томонидан операцион кун давомида ўзгартириш киритилиши мумкин.

27. Ўлчовли олтин қуймаларни сотишда банк томонидан қуйидаги бухгалтерия ўтказмалари амалга оширилади:

1) банк томонидан даромад олинганда (жисмоний шахслар):

дебет «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг ҳисобварағи» (тўлов суммаси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (металл баҳоси);

кредит 10901 «Қимматбаҳо металлар» (металл баҳоси);

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (олинган даромад суммаси);

кредит 45213 «Қимматбаҳо металлар билан операциялардан олинган даромад» (олинган даромад суммаси);

2) банк томонидан даромад олинганда (юридик шахслар):

дебет «Юридик шахснинг ҳисобварағи» (тўлов суммаси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (металл баҳоси);

кредит 10901 «Қимматбаҳо металлар» (металл баҳоси);

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (олинган даромад суммаси);

кредит 45213 «Қимматбаҳо металлар билан операциялардан олинган даромад» (олинган даромад суммаси);

3) банк томонидан зарар кўрилганда (жисмоний шахслар):

дебет «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг ҳисобварағи» (тўлов суммаси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар»;

дебет 55606 «Қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангалар бўйича тижорат операцияларидан кўрилган зарарлар» (кўрилган зарар суммаси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (металл баҳоси);

4) банк томонидан зарар кўрилганда (юридик шахслар):

дебет Юридик шахснинг ҳисобварағи (тўлов суммаси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (металл баҳоси);

дебет 55606 «Қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангалар бўйича тижорат операцияларидан кўрилган зарарлар» (кўрилган зарар суммаси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (металл баҳоси);

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (металл баҳоси);

кредит 10901 «Қимматбаҳо металлар» (металл баҳоси).

28. Ўлчовли олтин қуймалар жисмоний ва юридик шахслардан қайтариб сотиб олинганда «Қимматбаҳо металлар» ҳисобварағига кирим қилинади ҳамда қуйидаги бухгалтерия ўтказмалари амалга оширилади:

1) банк томонидан даромад олинганда (жисмоний шахслар):

дебет 10901 «Қимматбаҳо металлар» (металл баҳоси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

кредит «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг ҳисобварағи» (тўлов суммаси);

дебет 10901 «Қимматбаҳо металлар» Олинган даромад суммаси (тўлов суммаси);

кредит 45213 «Қимматбаҳо металлар билан операциялардан олинган даромад» (олинган даромад суммаси);

2) банк томонидан даромад олинганда (юридик шахслар):

дебет 10901 «Қимматбаҳо металлар» (металл баҳоси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси;

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

кредит Юридик шахснинг ҳисобварағи;

дебет 10901 «Қимматбаҳо металлар» (олинган даромад суммаси);

кредит 45213 «Қимматбаҳо металлар билан операциялардан олинган даромад» (олинган даромад суммаси);

3) банк томонидан зарар кўрилганда (жисмоний шахслар):

дебет 10901 «Қимматбаҳо металлар» (металл баҳоси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

дебет 55606 «Қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангалар бўйича тижорат операцияларидан кўрилган зарарлар» (кўрилган зарар суммаси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

кредит «Касса ҳисобварағи ёки банкнинг вакиллик ҳисобварағи ёхуд мижознинг ҳисобварағи»;

4) банк томонидан зарар кўрилганда (юридик шахслар):

дебет 10901 «Қимматбаҳо металлар» (металл баҳоси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

дебет 55606 «Қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангалар бўйича тижорат операцияларидан кўрилган зарарлар» (кўрилган зарар суммаси);

кредит 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

дебет 29801 «Мижозлар билан ҳисоб-китоблар» (тўлов суммаси);

кредит Юридик шахснинг ҳисобварағи.

29. Банк томонидан ўлчовли олтин қуймаларни мижоздан қайтариб сотиб олишда қадоқнинг бузилиши ёки техник талабларга мос келмаслик ҳолатлари аниқланган тақдирда, ўлчовли олтин қуймалар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 30 июндаги 412-сон «Ўзбекистон Республикасида ишлаб чиқарилган ва қимматбаҳо металлардан тайёрланган ўлчовли ёмбиларни сотиш ва қайтариб сотиб олиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарорига мувофиқ техник экспертизадан ўтказилади.

30. Банк томонидан ҳар банк иш куни учун Лондон қимматбаҳо металлар бозори уюшмасининг эрталабки фиксинги ва Марказий банкнинг шу кундаги валюта курси асосида олтиннинг ҳисоб нархи аниқланади ҳамда банкнинг балансидаги 10901 «Қимматбаҳо металлар» ҳисобварағидаги олтин қолдиқлари қайта баҳоланади.

31. Лондон қимматбаҳо металлар бозори уюшмасининг ҳар банк иш кунидаги эрталабки фиксинги асосида шу кун учун бир грамм олтиннинг ҳисоб нархи ҳисобланади ва Марказий банкнинг шу кунги валюта курсига кўпайтирилади.

Бунда олтиннинг ҳисоб нархи қимматбаҳо металлар билан боғлиқ бухгалтерия операцияларини амалга ошириш ҳамда банкнинг мобил иловасида эълон қилиб бориш учун қўлланилади.

32. Олтин қолдиқларини ҳар банк иш куни учун қайта баҳолаш қуйидаги формула асосида амалга оширилади:

P G/UZS = P W х E CB Y

Бунда:

P G/UZ — бир грамм олтиннинг сўмдаги нархи (натижа 2 хонали сонгача яхлитланади);

P W — Лондон қимматбаҳо металлар бозори уюшмасининг эрталабки фиксинги (doll./tr.uns.);

Y — бир трой унсиянинг граммдаги эквиваленти (1 tr. uns. = 31.1034768 gramm);

E CB — Марказий банкнинг шу кундаги расмий валюта курси.

33. Олтин қолдиқларини ҳар банк иш куни учун қайта баҳолашда:

а) агар кунлик ҳисоб нархи жорий баланс қийматидан юқори бўлса, қуйидаги бухгалтерия ўтказмалари амалга оширилади:

дебет 10901 «Қимматбаҳо металлар» (ҳар банк иш куни ҳисоб нархида ҳисобланган қимматбаҳо металлнинг баланс қиймати ва қимматбаҳо металлнинг жорий баланс қиймати ўртасидаги фарқ суммаси);

кредит 45403 «Валюта қолдиқларини қайта баҳолашдан олинган фойда»;

б) агар кунлик ҳисоб нархи жорий баланс қийматидан паст бўлса, қуйидаги бухгалтерия ўтказмалари амалга оширилади:

дебет 55304 «Валюта қолдиқларини қайта баҳолашдан кўрилган зарарлар» (ҳар банк иш куни ҳисоб нархида ҳисобланган қимматбаҳо металлнинг баланс қиймати ва қимматбаҳо металлнинг жорий баланс қиймати ўртасидаги фарқ суммаси);

кредит 10901 «Қимматбаҳо металлар».

4-боб. Банклар томонидан қимматбаҳо металларни электрон (жисмоний бўлмаган) кўринишда сотиш ва қайтариб сотиб олиш

34. Мижоз қимматбаҳо металларни сотиб олиш ва қайтариб сотишни банкнинг филиаллари, банк хизматлари марказлари ёки банкнинг мобил иловаси орқали амалга оширади.

35. Банк томонидан мижозга қимматбаҳо металларни электрон (жисмоний бўлмаган) кўринишда сотиш ва қайтариб сотиб олиш металл ҳисобварақларни очиш, юритиш ва ёпиш йўли билан амалга оширилади.

36. Металл ҳисобварақларини очиш, юритиш ва ёпиш мижоз билан банк ўртасида тузиладиган ёзма шартнома ёки мобил илова орқали оферта шартномасини тасдиқлаш йўли билан амалга оширилади.

37. Мижознинг металл ҳисобварақларини очиш, юритиш ва ёпиш Банк ҳисобварақларини очиш, юритиш ва ёпиш тартиби тўғрисидаги йўриқномага (рўйхат рақами 3420, 2023 йил 8 февраль) асосан амалга оширилади.

38. Мижознинг металл ҳисобварақлари таркибида Тижорат банкларида бухгалтерия ҳисобининг ҳисобварақлар режасига (рўйхат рақами 3336, 2021 йил 26 ноябрь) мувофиқ, қимматбаҳо металларнинг эгасизлантирилган (жисмоний бўлмаган) ҳисобварақлари жисмоний шахслар учун 22644 «Мижозларнинг металл ҳисобварақлари бўйича мажбуриятлар» ҳамда юридик шахслар учун мос равишда 202ХХ талаб қилиб олингунча сақланадиган депозитлар ёки 204ХХ жамғарма депозитлар ҳисобварақлари очилади ҳамда тегишли валюта коди (олтин 959, кумуш 961) киритилади.

39. Электрон (жисмоний бўлмаган) кўринишдаги қимматбаҳо металл банк томонидан мижозга сотиш ва қайтариб сотиб олиш объекти бўлиб ҳисобланади. Бунда банк томонидан мижозга қимматбаҳо металл жисмоний кўринишда берилиши таъқиқланади.

40. Металл ҳисобварақ орқали қимматбаҳо металларни банкнинг мобил иловаси орқали сотиб олиш ва қайтариб сотиш хизмати фақат банкнинг мобил иловасида идентификациядан ўтган мижозга тақдим этилади.

41. Металл ҳисобварақ орқали қимматбаҳо металларни банкнинг мобил иловаси орқали сотиб олиш ва қайтариб сотишда Мижозларни рақамли идентификация қилиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 3322, 2021 йил 30 сентябрь) асосан мижоз рақамли аутентификациядан ўтади.

42. Металл ҳисобварақ орқали қимматбаҳо металларни банкнинг мобил иловаси орқали сотиб олиш ва қайтариб сотишда тўлов банкнинг мобил иловасида рўйхатдан ўтган банк картаси, банк ҳисобварағи ёки электрон ҳамён орқали амалга оширилади.

Тўлов муваффақиятли ўтганидан сўнг, банк томонидан банкнинг мобил иловаси орқали мижозга электрон (жисмоний бўлмаган) кўринишдаги қимматбаҳо металл сотиб олинганлиги тўғрисида тасдиқнома берилади.

43. Қимматбаҳо металларни мижозга сотиш ва қайтариб сотиб олиш нархлари қимматбаҳо металларнинг жаҳон бозоридаги нархларини ҳисобга олган ҳолда банк томонидан мустақил равишда белгиланади ва ушбу нархларга операцион кун давомида ўзгартириш киритилиши мумкин.

44. Қимматбаҳо металларнинг сотиш ва қайтариб сотиб олиш нархлари банкларнинг расмий веб-сайти, мобил иловаси ва ижтимоий тармоқлардаги расмий саҳифалари орқали доимий равишда эълон қилиб борилади.

45. Электрон (жисмоний бўлмаган) қимматбаҳо металл (олтин) сотиб олишда банк қуйидаги бухгалтерия ўтказмаларини амалга оширади:

дебет 17409 «Қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа тўловлар бўйича банк карталаридан ҳисобдан чиқарилиши лозим бўлган пул маблағлари бўйича транзит ҳисобварақлари»;

кредит 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

дебет 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

кредит 22644 «Мижозларнинг металл ҳисобварақлари бўйича мажбуриятлар»;

дебет 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

кредит 45213 « 45213 Банкнинг қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангалар билан амалга оширган операциялари бўйича даромадлари»;

дебет 55114 «Воситачилик харажатлари ва хизматлар учун харажатлар — Қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангаларнинг олди-сотди ҳисобварақлари»;

кредит 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

дебет 22618 «Жисмоний шахсларнинг банк карталари бўйича мажбуриятлари»;

ёки 22617 «Пенсионерларнинг банк карталари бўйича мажбуриятлар»;

кредит 23514 «Қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа тўловлар бўйича олувчининг ҳисобварақларига ўтказилиши лозим бўлган банк карталаридан келиб тушган пул маблағлари»;

дебет 23514 «Қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа тўловлар бўйича олувчининг ҳисобварақларига ўтказилиши лозим бўлган банк карталаридан келиб тушган пул маблағлари»;

кредит 17409 «Мижозларнинг банк карталаридан ҳисобдан чиқарилиши лозим бўлган маблағлар бўйича транзит ҳисобварақлари».

46. Электрон (жисмоний бўлмаган) металл (кумуш) сотиб олишда банк қуйидаги бухгалтерия ўтказмаларини амалга оширади:

дебет 17409 «Мижозларнинг банк карталаридан ҳисобдан чиқарилиши лозим бўлган маблағлар бўйича транзит ҳисобварақлари»;

кредит 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

дебет 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

кредит 22644 «Мижозларнинг металл ҳисобварақлари бўйича мажбуриятлар»;

дебет 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

кредит 45213 «Банкнинг қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангалар билан амалга оширган операциялари бўйича даромадлар»;

дебет 55114 «Воситачилик харажатлари ва хизматлар учун харажатлар — Қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангаларнинг олди-сотди ҳисобварақлари»;

кредит 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

дебет 22618 «Жисмоний шахсларнинг банк карталари бўйича мажбуриятлари»;

ёки 22617 «Пенсионерларнинг банк карталари бўйича мажбуриятлар»;

кредит 23514 «Қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа тўловлар бўйича олувчининг ҳисобварақларига ўтказилиши лозим бўлган банк карталаридан келиб тушган пул маблағлари»;

дебет 23514 «Қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган бошқа тўловлар бўйича олувчининг ҳисобварақларига ўтказилиши лозим бўлган банк карталаридан келиб тушган пул маблағлари»;

кредит 17409 «Мижозларнинг банк карталаридан ҳисобдан чиқарилиши лозим бўлган маблағлар бўйича транзит ҳисобварақлари».

47. Электрон (жисмоний бўлмаган) металл (олтин) сотишда банк қуйидаги бухгалтерия ўтказмаларини амалга оширади:

дебет 22644 «Мижозларнинг металл ҳисобварақлари бўйича мажбуриятлар»;

кредит 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

дебет 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

кредит 23120 «Жисмоний шахсларнинг банк карталарига нақд пулсиз ўтказилиши лозим бўлган бошқа маблағлар бўйича транзит ҳисобварақлар»;

дебет 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

кредит 45213 «Банкнинг қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангалар билан амалга оширган операциялари бўйича даромадлари»;

дебет 55114 «Воситачилик харажатлари ва хизматлар учун харажатлар — Қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангаларнинг олди-сотди ҳисобварақлари»;

кредит 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

дебет 23120 «Жисмоний шахсларнинг банк карталарига нақд пулсиз ўтказилиши лозим бўлган бошқа маблағлар бўйича транзит ҳисобварақлари»;

кредит 22618 «Жисмоний шахсларнинг банк карталари бўйича мажбуриятлари»;

ёки 22617 «Пенсионерларнинг банк карталари бўйича мажбуриятлар» ҳисобварағи.

48. Электрон (жисмоний бўлмаган) металл (кумуш) сотишда банк қуйидаги бухгалтерия ўтказмаларини амалга оширади:

дебет 22644 «Мижозларнинг металл ҳисобварақлари бўйича мажбуриятлар»;

кредит 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

дебет 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

кредит 23120 «Жисмоний шахсларнинг банк карталарига нақд пулсиз ўтказилиши лозим бўлган бошқа маблағлар бўйича транзит ҳисобварақлари»;

дебет 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

кредит 45213 «Банкнинг қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангалар билан амалга оширган операциялари бўйича даромадлари»;

дебет 55114 «Воситачилик харажатлари ва хизматлар учун харажатлар-Қимматбаҳо металлар, тошлар ва тангаларнинг олди-сотди ҳисобварақлари»;

кредит 17101 «Валюта позицияси ҳисобварақлари»;

дебет 23120 «Жисмоний шахсларнинг банк карталарига нақд пулсиз ўтказилиши лозим бўлган бошқа маблағлар бўйича транзит ҳисобварақлари».

кредит 22618 «Жисмоний шахсларнинг банк карталари бўйича мажбуриятлари»;

ёки 22617 «Пенсионерларнинг банк карталари бўйича мажбуриятлар» ҳисобварағи.

49. Қимматбаҳо металлар металл ҳисобварақларига алоҳида белгиларисиз (серия рақами, ишлаб чиқарувчиси, асиллик даражаси) кирим қилинади.

50. Металл ҳисобварақларнинг валюта коди олтин (959) ва кумуш (961) учун грамм эквивалентида очилади ҳамда Лондон қимматбаҳо металлар бозори уюшмасининг эрталабки фиксинг нархлари асосида ҳар банк иш куни қайта баҳоланади.

51. Қимматбаҳо металларни мижозларнинг металл ҳисобварақлари ўртасида ўтказиш операцияларини амалга ошириш учун банк бошқа банкларда вакиллик металл ҳисобварағини очиши мумкин.

52. Банк Марказий банкда шартнома асосида вакиллик металл ҳисоварағини очиши ҳамда Марказий банк билан электрон (жисмоний бўлмаган) кўринишдаги қимматбаҳо металлни олиш ва қайтариб сотиш операцияларини амалга ошириши мумкин.

53. Банк металл ҳисобварақларни юритишда Очиқ валюта позициясини юритиш қоидаларида (рўйхат рақами 3301, 2021 йил 7 май) назарда тутилган очиқ валюта позицияси лимитларига риоя этиши лозим.

54. Металл ҳисобварақ мижоз томонидан ёпилган ҳолатда металл ҳисобварақдаги қолдиқлар:

банк томонидан сотиб олиниб, унинг қиймати миллий валютада мижозга нақд кўринишда берилади ёки банк ҳисобварағига ўтказилади;

мижознинг бошқа банкдаги металл ҳисобварағига ўтказилади.

5-боб. Якуний қоида

55. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.

Раис Т. ИШМEТОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 14 октябрь,

25/6-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 03.11.2025 й., 10/25/3698/1001-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining

qarori

NIZOM

Banklar tomonidan qimmatbaho metallar bilan operatsiyalarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasining “Oʻzbekiston Respublikasining Markaziy banki toʻgʻrisida”gi Qonuniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvi qaror qiladi:

1. “Banklar tomonidan qimmatbaho metallar bilan operatsiyalarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi nizom” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki boshqaruvining 2025-yil 14-oktabrdagi 25/6-son qaroriga ILOVA

Banklar tomonidan qimmatbaho metallar bilan operatsiyalarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisidagi

Mazkur Nizom banklar, shu jumladan mikromoliya banklari (bundan buyon matnda banklar deb yuritiladi) tomonidan qimmatbaho metallar bilan operatsiyalarni amalga oshirish tartibini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

oʻlchovli oltin quymalar — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (bundan buyon matnda Markaziy bank deb yuritiladi) tomonidan muomalaga chiqarilgan hamda OʻzDSt 1174:2020 “Oʻlchovli oltin quymalar. Texnikaviy shartlar” talablariga mos keladigan oʻlchovli quymalar;

mijoz — oʻlchovli oltin quymalarni bankning mobil ilovasi orqali sotib olish va qaytarib sotish hamda qimmatbaho metallarni elektron (jismoniy boʻlmagan) koʻrinishda sotib olish va qaytarib sotishni amalga oshiruvchi jismoniy va yuridik shaxslar;

metall hisobvaragʻi — banklar tomonidan mijozlarga qimmatbaho metallar bilan operatsiyalarni amalga oshirish va ularni hisobini yuritish uchun ochiladigan hisobvaraq;

qimmatbaho metallarning egasizlantirilgan (jismoniy boʻlmagan) hisobvaragʻi — banklar tomonidan qimmatbaho metallarni elektron koʻrinishda, alohida belgilarsiz (seriya raqami, ishlab chiqaruvchisi, asillik darajasi) hisobini yuritish va boshqa operatsiyalarni amalga oshirish maqsadida ochiladigan metall hisobvaraq.

qimmatbaho metallarni masʼul saqlash hisobvaragʻi — oʻlchovli oltin quymalarni ularning individual belgilarini saqlab qolgan holda masʼul saqlash hamda jismoniy shaklda hisobga olish uchun bank tomonidan mijozga ochiladigan metall hisobvaraq.

2. Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan, qimmatbaho metallardan tayyorlangan, Markaziy bank tomonidan muomalaga chiqarilgan oʻlchovli oltin quymalarni Markaziy bankning hududiy bosh boshqarmalari va tijorat banklari orqali sotish va qaytarib sotib olish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 30-iyundagi 412-son “Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan va qimmatbaho metallardan tayyorlangan oʻlchovli yombilarni sotish va qaytarib sotib olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq amalga oshiriladi.

3. Mazkur Nizomda qimmatbaho metallar bilan bogʻliq quyidagi operatsiyalar amalga oshiriladi:

mijozlar tomonidan oʻlchovli oltin quymalarni bankning mobil ilovasi orqali sotib olish va qaytarib sotish;

banklar tomonidan oʻlchovli oltin quymalarni Markaziy bankdan sotib olish orqali sotish va qaytarib sotib olish;

banklar tomonidan qimmatbaho metallarni elektron (jismoniy boʻlmagan) koʻrinishda sotish va qaytarib sotib olish.

2-bob. Oʻlchovli oltin quymalarni bankning mobil ilovasi orqali sotish va qaytarib sotib olish

4. Mijoz oʻlchovli oltin quymalarni bankning mobil ilovasi orqali sotib olishi va qaytarib sotishi mumkin.

5. Oʻlchovli oltin quymalarni sotib olish va qaytarib sotish xizmatidan foydalanish uchun mijoz tegishli bankning mobil ilovasida Mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 3322, 2021-yil 30-sentabr) asosan raqamli identifikatsiyadan oʻtadi.

6. Bank va mijoz oʻrtasida oʻlchovli oltin quymalarni sotish va qaytarib sotib olish bankning mobil ilovasida oferta shartnomasini tasdiqlash orqali amalga oshiriladi.

7. Bankning mobil ilovasi orqali oʻlchovli oltin quymani sotib olish va sotish operatsiyasi Mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 3322, 2021-yil 30-sentabr) asosan mijoz tomonidan raqamli autentifikatsiya yordamida tasdiqlanishi lozim.

8. Oʻlchovli oltin quymalarni sotib olish va qaytarib sotishda toʻlov bankning mobil ilovasida roʻyxatdan oʻtgan bank kartasi, bank hisobvaragʻi yoki elektron hamyon orqali amalga oshiriladi.

9. Toʻlov muvaffaqiyatli oʻtganidan soʻng bankning mobil ilovasida mijoz tomonidan sotib olingan oltin quymaning “maxfiy kod”i aks ettiriladi.

10. Mijoz yoki uning vakili (ishonchnoma asosida) oʻlchovli oltin quymalarni ular sotib olingan kundan boshlab besh ish kuni ichida olib ketishi yoki oferta shartnomasida koʻrsatilgan shartlarga rozi boʻlgan holda bankda qimmatbaho metallarni masʼul saqlash hisobvaragʻida saqlash uchun qoldirishi mumkin.

11. Mijoz yoki uning vakili sotib olingan oʻlchovli oltin quymalarni bankdan olish uchun shaxsni tasdiqlovchi hujjat, vakilning ishonchnomasi hamda bankning mobil ilovasi orqali kelgan “maxfiy kod”ni taqdim etadi.

12. Oʻlchovli oltin quymalarni masʼul saqlashda ularning alohida belgilari (metall turi, asillik darajasi, vazni, ishlab chiqaruvchi tashkilot nomi, seriyasi) koʻrsatiladi.

13. Mijoz tomonidan oʻlchovli oltin quymalarni bankning mobil ilovasi orqali sotib olish boʻyicha toʻlov amalga oshirilganda bank quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasini amalga oshiradi:

debet “Kassa hisobvaragʻi yoki bankning vakillik hisobvaragʻi yoxud mijozning hisobvaragʻi ”;

kredit 29802 Toʻlanishi lozim boʻlgan mablagʻlar — Tovar-moddiy qimmatliklar va xizmatlar uchun”.

14. Mijoz tomonidan sotib olingan, lekin besh ish kuni ichida olib ketilmagan oʻlchovli oltin quyma boʻyicha bank quyidagi buxgalteriya oʻtkazmasini amalga oshiradi:

debet 93609 “Saqlanayotgan qimmatbaho buyumlar”;

kredit 96379 “Saqlanayotgan qimmatli qogʻozlar va boshqa qimmatbaho buyumlar boʻyicha kontr-hisobvaraq”.

15. Mijozga bankning mobil ilovasida quyidagi maʼlumotlar doimiy ravishda taqdim etib boriladi:

sotuv shaxobchalarida mavjud oʻlchovli oltin quymalar qoldigʻi;

oʻlchovli oltin quymalarning joriy sotish va qaytarib sotib olish narxlari;

sotuv shaxobchalarining manzili va telefon raqamlari.

16. Mijoz tomonidan sotib olingan va olib ketilgan oʻlchovli oltin quymalarni qaytarib sotish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 30-iyundagi 412-son “Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan va qimmatbaho metallardan tayyorlangan oʻlchovli yombilarni sotish va qaytarib sotib olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq amalga oshiriladi.

17. Sotib olingan, biroq olib ketilmasdan bankning qimmatbaho metallarni masʼul saqlash hisobvaragʻida saqlanayotgan oʻlchovli oltin quymalar mijoz tomonidan bankning mobil ilovasi orqali qayta sotilishi mumkin.

3-bob. Banklar tomonidan oʻlchovli oltin quymalarni Markaziy bankdan sotib olish orqali mijozga sotish va qaytarib sotib olish

18. Bank oʻlchovli oltin quymalarni Markaziy bankdan shartnomaga asosan sotib olishi hamda mijozga mustaqil ravishda sotishi va qaytarib sotib olishi mumkin.

19. Bank Markaziy bankka shartnomada nazarda tutilgan muddatlarda oʻlchovli oltin quymalarning kerakli miqdori va nominalini koʻrsatgan holda buyurtmanoma taqdim etadi.

20. Bank Markaziy bank tomonidan buyurtmanoma rasmiylashtirilgan sanadan boshlab ikki bank ish kuni ichida hisobvaraq-fakturada koʻrsatilgan toʻlovni amalga oshirishi lozim.

21. Oʻlchovli oltin quymalar bankka buyurtmanoma rasmiylashtirilgan kundagi Markaziy bank tomonidan belgilangan narxda sotiladi.

22. Markaziy bank tomonidan oʻlchovli oltin quymalarni bankka sotish va qaytarib sotib olish narxi milliy valyutada Markaziy bank tomonidan marja va chegirmani qoʻllash orqali belgilanadi.

Bunda Markaziy bank foyda olish maqsadini koʻzlamaydi. Marja va chegirma miqdorlari operatsion xarajatlardan kelib chiqib belgilanadi .

23. Bank tomonidan sotib olingan oʻlchovli oltin quymalarni Markaziy bankdan olib ketish va qaytarib olib kelish xarajatlari shartnomaga muvofiq amalga oshiriladi.

24. Markaziy bankdan sotib olingan oʻlchovli oltin quymalar boʻyicha bank quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalarini amalga oshiradi:

debet 19909 “Olinishi lozim boʻlgan mablagʻlar — Tovar-moddiy qimmatliklar uchun” (bank);

kredit 29802 “Tovar-moddiy qimmatliklar va koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlanadigan mablagʻlar” (Markaziy bank);

debet 29802 “Tovar-moddiy qimmatliklar va koʻrsatilgan xizmatlar uchun toʻlanadigan mablagʻlar” (Markaziy bank);

kredit 102XX “Tegishli qimmatbaho metallar hisobvaragʻi” (Markaziy bank);

debet 10901 “Qimmatbaho metallar” (bank);

kredit 19909 “Tovar-moddiy qimmatliklar uchun toʻlangan mablagʻlar” (bank).

25. Mijozlar oʻlchovli oltin quymalarni tegishli bank filialida shaxsni tasdiqlovchi hujjat yoki yuridik shaxs vakilining shaxsini tasdiqlovchi hujjati asosida sotishi va qaytarib sotib olishi mumkin.

Bank tomonidan oʻlchovli oltin quymalarni mijozga bankning mobil ilovasi orqali sotish va qaytarib sotib olish ushbu Nizomning 2-bobiga muvofiq amalga oshiriladi.

26. Markaziy bankdan sotib olingan oʻlchovli oltin quymalarni mijozga sotish va qaytarib sotib olish narxlari bank tomonidan London qimmatbaho metallar bozori uyushmasining narxlari hamda oʻlchovli oltin quymalarga boʻlgan talab va taklifni hisobga olgan holda mustaqil ravishda belgilanadi hamda ushbu narxlarga bank tomonidan operatsion kun davomida oʻzgartirish kiritilishi mumkin.

27. Oʻlchovli oltin quymalarni sotishda bank tomonidan quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshiriladi:

1) bank tomonidan daromad olinganda (jismoniy shaxslar):

debet “Kassa hisobvaragʻi yoki bankning vakillik hisobvaragʻi yoxud mijozning hisobvaragʻi” (toʻlov summasi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (metall bahosi);

kredit 10901 “Qimmatbaho metallar” (metall bahosi);

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (olingan daromad summasi);

kredit 45213 “Qimmatbaho metallar bilan operatsiyalardan olingan daromad” (olingan daromad summasi);

2) bank tomonidan daromad olinganda (yuridik shaxslar):

debet “Yuridik shaxsning hisobvaragʻi” (toʻlov summasi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (metall bahosi);

kredit 10901 “Qimmatbaho metallar” (metall bahosi);

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (olingan daromad summasi);

kredit 45213 “Qimmatbaho metallar bilan operatsiyalardan olingan daromad” (olingan daromad summasi);

3) bank tomonidan zarar koʻrilganda (jismoniy shaxslar):

debet “Kassa hisobvaragʻi yoki bankning vakillik hisobvaragʻi yoxud mijozning hisobvaragʻi” (toʻlov summasi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar”;

debet 55606 “Qimmatbaho metallar, toshlar va tangalar boʻyicha tijorat operatsiyalaridan koʻrilgan zararlar” (koʻrilgan zarar summasi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (metall bahosi);

4) bank tomonidan zarar koʻrilganda (yuridik shaxslar):

debet Yuridik shaxsning hisobvaragʻi (toʻlov summasi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (metall bahosi);

debet 55606 “Qimmatbaho metallar, toshlar va tangalar boʻyicha tijorat operatsiyalaridan koʻrilgan zararlar” (koʻrilgan zarar summasi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (metall bahosi);

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (metall bahosi);

kredit 10901 “Qimmatbaho metallar” (metall bahosi).

28. Oʻlchovli oltin quymalar jismoniy va yuridik shaxslardan qaytarib sotib olinganda “Qimmatbaho metallar” hisobvaragʻiga kirim qilinadi hamda quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshiriladi:

1) bank tomonidan daromad olinganda (jismoniy shaxslar):

debet 10901 “Qimmatbaho metallar” (metall bahosi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

kredit “Kassa hisobvaragʻi yoki bankning vakillik hisobvaragʻi yoxud mijozning hisobvaragʻi” (toʻlov summasi);

debet 10901 “Qimmatbaho metallar” Olingan daromad summasi (toʻlov summasi);

kredit 45213 “Qimmatbaho metallar bilan operatsiyalardan olingan daromad” (olingan daromad summasi);

2) bank tomonidan daromad olinganda (yuridik shaxslar):

debet 10901 “Qimmatbaho metallar” (metall bahosi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi;

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

kredit Yuridik shaxsning hisobvaragʻi;

debet 10901 “Qimmatbaho metallar” (olingan daromad summasi);

kredit 45213 “Qimmatbaho metallar bilan operatsiyalardan olingan daromad” (olingan daromad summasi);

3) bank tomonidan zarar koʻrilganda (jismoniy shaxslar):

debet 10901 “Qimmatbaho metallar” (metall bahosi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

debet 55606 “Qimmatbaho metallar, toshlar va tangalar boʻyicha tijorat operatsiyalaridan koʻrilgan zararlar” (koʻrilgan zarar summasi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

kredit “Kassa hisobvaragʻi yoki bankning vakillik hisobvaragʻi yoxud mijozning hisobvaragʻi”;

4) bank tomonidan zarar koʻrilganda (yuridik shaxslar):

debet 10901 “Qimmatbaho metallar” (metall bahosi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

debet 55606 “Qimmatbaho metallar, toshlar va tangalar boʻyicha tijorat operatsiyalaridan koʻrilgan zararlar” (koʻrilgan zarar summasi);

kredit 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

debet 29801 “Mijozlar bilan hisob-kitoblar” (toʻlov summasi);

kredit Yuridik shaxsning hisobvaragʻi.

29. Bank tomonidan oʻlchovli oltin quymalarni mijozdan qaytarib sotib olishda qadoqning buzilishi yoki texnik talablarga mos kelmaslik holatlari aniqlangan taqdirda, oʻlchovli oltin quymalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 30-iyundagi 412-son “Oʻzbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan va qimmatbaho metallardan tayyorlangan oʻlchovli yombilarni sotish va qaytarib sotib olish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qaroriga muvofiq texnik ekspertizadan oʻtkaziladi.

30. Bank tomonidan har bank ish kuni uchun London qimmatbaho metallar bozori uyushmasining ertalabki fiksingi va Markaziy bankning shu kundagi valyuta kursi asosida oltinning hisob narxi aniqlanadi hamda bankning balansidagi 10901 “Qimmatbaho metallar” hisobvaragʻidagi oltin qoldiqlari qayta baholanadi.

31. London qimmatbaho metallar bozori uyushmasining har bank ish kunidagi ertalabki fiksingi asosida shu kun uchun bir gramm oltinning hisob narxi hisoblanadi va Markaziy bankning shu kungi valyuta kursiga koʻpaytiriladi.

Bunda oltinning hisob narxi qimmatbaho metallar bilan bogʻliq buxgalteriya operatsiyalarini amalga oshirish hamda bankning mobil ilovasida eʼlon qilib borish uchun qoʻllaniladi.

32. Oltin qoldiqlarini har bank ish kuni uchun qayta baholash quyidagi formula asosida amalga oshiriladi:

P G/UZS = P W x E CB Y

Bunda:

P G/UZ — bir gramm oltinning soʻmdagi narxi (natija 2 xonali songacha yaxlitlanadi);

P W — London qimmatbaho metallar bozori uyushmasining ertalabki fiksingi (doll./tr.uns.);

Y — bir troy unsiyaning grammdagi ekvivalenti (1 tr. uns. = 31.1034768 gramm);

E CB — Markaziy bankning shu kundagi rasmiy valyuta kursi.

33. Oltin qoldiqlarini har bank ish kuni uchun qayta baholashda:

a) agar kunlik hisob narxi joriy balans qiymatidan yuqori boʻlsa, quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshiriladi:

debet 10901 “Qimmatbaho metallar” (har bank ish kuni hisob narxida hisoblangan qimmatbaho metallning balans qiymati va qimmatbaho metallning joriy balans qiymati oʻrtasidagi farq summasi);

kredit 45403 “Valyuta qoldiqlarini qayta baholashdan olingan foyda”;

b) agar kunlik hisob narxi joriy balans qiymatidan past boʻlsa, quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalari amalga oshiriladi:

debet 55304 “Valyuta qoldiqlarini qayta baholashdan koʻrilgan zararlar” (har bank ish kuni hisob narxida hisoblangan qimmatbaho metallning balans qiymati va qimmatbaho metallning joriy balans qiymati oʻrtasidagi farq summasi);

kredit 10901 “Qimmatbaho metallar”.

4-bob. Banklar tomonidan qimmatbaho metallarni elektron (jismoniy boʻlmagan) koʻrinishda sotish va qaytarib sotib olish

34. Mijoz qimmatbaho metallarni sotib olish va qaytarib sotishni bankning filiallari, bank xizmatlari markazlari yoki bankning mobil ilovasi orqali amalga oshiradi.

35. Bank tomonidan mijozga qimmatbaho metallarni elektron (jismoniy boʻlmagan) koʻrinishda sotish va qaytarib sotib olish metall hisobvaraqlarni ochish, yuritish va yopish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

36. Metall hisobvaraqlarini ochish, yuritish va yopish mijoz bilan bank oʻrtasida tuziladigan yozma shartnoma yoki mobil ilova orqali oferta shartnomasini tasdiqlash yoʻli bilan amalga oshiriladi.

37. Mijozning metall hisobvaraqlarini ochish, yuritish va yopish Bank hisobvaraqlarini ochish, yuritish va yopish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga (roʻyxat raqami 3420, 2023-yil 8-fevral) asosan amalga oshiriladi.

38. Mijozning metall hisobvaraqlari tarkibida Tijorat banklarida buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasiga (roʻyxat raqami 3336, 2021-yil 26-noyabr) muvofiq, qimmatbaho metallarning egasizlantirilgan (jismoniy boʻlmagan) hisobvaraqlari jismoniy shaxslar uchun 22644 “Mijozlarning metall hisobvaraqlari boʻyicha majburiyatlar” hamda yuridik shaxslar uchun mos ravishda 202XX talab qilib olinguncha saqlanadigan depozitlar yoki 204XX jamgʻarma depozitlar hisobvaraqlari ochiladi hamda tegishli valyuta kodi (oltin 959, kumush 961) kiritiladi.

39. Elektron (jismoniy boʻlmagan) koʻrinishdagi qimmatbaho metall bank tomonidan mijozga sotish va qaytarib sotib olish obyekti boʻlib hisoblanadi. Bunda bank tomonidan mijozga qimmatbaho metall jismoniy koʻrinishda berilishi taʼqiqlanadi.

40. Metall hisobvaraq orqali qimmatbaho metallarni bankning mobil ilovasi orqali sotib olish va qaytarib sotish xizmati faqat bankning mobil ilovasida identifikatsiyadan oʻtgan mijozga taqdim etiladi.

41. Metall hisobvaraq orqali qimmatbaho metallarni bankning mobil ilovasi orqali sotib olish va qaytarib sotishda Mijozlarni raqamli identifikatsiya qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 3322, 2021-yil 30-sentabr) asosan mijoz raqamli autentifikatsiyadan oʻtadi.

42. Metall hisobvaraq orqali qimmatbaho metallarni bankning mobil ilovasi orqali sotib olish va qaytarib sotishda toʻlov bankning mobil ilovasida roʻyxatdan oʻtgan bank kartasi, bank hisobvaragʻi yoki elektron hamyon orqali amalga oshiriladi.

Toʻlov muvaffaqiyatli oʻtganidan soʻng, bank tomonidan bankning mobil ilovasi orqali mijozga elektron (jismoniy boʻlmagan) koʻrinishdagi qimmatbaho metall sotib olinganligi toʻgʻrisida tasdiqnoma beriladi.

43. Qimmatbaho metallarni mijozga sotish va qaytarib sotib olish narxlari qimmatbaho metallarning jahon bozoridagi narxlarini hisobga olgan holda bank tomonidan mustaqil ravishda belgilanadi va ushbu narxlarga operatsion kun davomida oʻzgartirish kiritilishi mumkin.

44. Qimmatbaho metallarning sotish va qaytarib sotib olish narxlari banklarning rasmiy veb-sayti, mobil ilovasi va ijtimoiy tarmoqlardagi rasmiy sahifalari orqali doimiy ravishda eʼlon qilib boriladi.

45. Elektron (jismoniy boʻlmagan) qimmatbaho metall (oltin) sotib olishda bank quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalarini amalga oshiradi:

debet 17409 “Qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar boʻyicha bank kartalaridan hisobdan chiqarilishi lozim boʻlgan pul mablagʻlari boʻyicha tranzit hisobvaraqlari”;

kredit 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

debet 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

kredit 22644 “Mijozlarning metall hisobvaraqlari boʻyicha majburiyatlar”;

debet 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

kredit 45213 “ 45213 Bankning qimmatbaho metallar, toshlar va tangalar bilan amalga oshirgan operatsiyalari boʻyicha daromadlari”;

debet 55114 “Vositachilik xarajatlari va xizmatlar uchun xarajatlar — Qimmatbaho metallar, toshlar va tangalarning oldi-sotdi hisobvaraqlari”;

kredit 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

debet 22618 “Jismoniy shaxslarning bank kartalari boʻyicha majburiyatlari”;

yoki 22617 “Pensionerlarning bank kartalari boʻyicha majburiyatlar”;

kredit 23514 “Qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar boʻyicha oluvchining hisobvaraqlariga oʻtkazilishi lozim boʻlgan bank kartalaridan kelib tushgan pul mablagʻlari”;

debet 23514 “Qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar boʻyicha oluvchining hisobvaraqlariga oʻtkazilishi lozim boʻlgan bank kartalaridan kelib tushgan pul mablagʻlari”;

kredit 17409 “Mijozlarning bank kartalaridan hisobdan chiqarilishi lozim boʻlgan mablagʻlar boʻyicha tranzit hisobvaraqlari”.

46. Elektron (jismoniy boʻlmagan) metall (kumush) sotib olishda bank quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalarini amalga oshiradi:

debet 17409 “Mijozlarning bank kartalaridan hisobdan chiqarilishi lozim boʻlgan mablagʻlar boʻyicha tranzit hisobvaraqlari”;

kredit 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

debet 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

kredit 22644 “Mijozlarning metall hisobvaraqlari boʻyicha majburiyatlar”;

debet 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

kredit 45213 “Bankning qimmatbaho metallar, toshlar va tangalar bilan amalga oshirgan operatsiyalari boʻyicha daromadlar”;

debet 55114 “Vositachilik xarajatlari va xizmatlar uchun xarajatlar — Qimmatbaho metallar, toshlar va tangalarning oldi-sotdi hisobvaraqlari”;

kredit 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

debet 22618 “Jismoniy shaxslarning bank kartalari boʻyicha majburiyatlari”;

yoki 22617 “Pensionerlarning bank kartalari boʻyicha majburiyatlar”;

kredit 23514 “Qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar boʻyicha oluvchining hisobvaraqlariga oʻtkazilishi lozim boʻlgan bank kartalaridan kelib tushgan pul mablagʻlari”;

debet 23514 “Qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar boʻyicha oluvchining hisobvaraqlariga oʻtkazilishi lozim boʻlgan bank kartalaridan kelib tushgan pul mablagʻlari”;

kredit 17409 “Mijozlarning bank kartalaridan hisobdan chiqarilishi lozim boʻlgan mablagʻlar boʻyicha tranzit hisobvaraqlari”.

47. Elektron (jismoniy boʻlmagan) metall (oltin) sotishda bank quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalarini amalga oshiradi:

debet 22644 “Mijozlarning metall hisobvaraqlari boʻyicha majburiyatlar”;

kredit 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

debet 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

kredit 23120 “Jismoniy shaxslarning bank kartalariga naqd pulsiz oʻtkazilishi lozim boʻlgan boshqa mablagʻlar boʻyicha tranzit hisobvaraqlar”;

debet 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

kredit 45213 “Bankning qimmatbaho metallar, toshlar va tangalar bilan amalga oshirgan operatsiyalari boʻyicha daromadlari”;

debet 55114 “Vositachilik xarajatlari va xizmatlar uchun xarajatlar — Qimmatbaho metallar, toshlar va tangalarning oldi-sotdi hisobvaraqlari”;

kredit 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

debet 23120 “Jismoniy shaxslarning bank kartalariga naqd pulsiz oʻtkazilishi lozim boʻlgan boshqa mablagʻlar boʻyicha tranzit hisobvaraqlari”;

kredit 22618 “Jismoniy shaxslarning bank kartalari boʻyicha majburiyatlari”;

yoki 22617 “Pensionerlarning bank kartalari boʻyicha majburiyatlar” hisobvaragʻi.

48. Elektron (jismoniy boʻlmagan) metall (kumush) sotishda bank quyidagi buxgalteriya oʻtkazmalarini amalga oshiradi:

debet 22644 “Mijozlarning metall hisobvaraqlari boʻyicha majburiyatlar”;

kredit 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

debet 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

kredit 23120 “Jismoniy shaxslarning bank kartalariga naqd pulsiz oʻtkazilishi lozim boʻlgan boshqa mablagʻlar boʻyicha tranzit hisobvaraqlari”;

debet 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

kredit 45213 “Bankning qimmatbaho metallar, toshlar va tangalar bilan amalga oshirgan operatsiyalari boʻyicha daromadlari”;

debet 55114 “Vositachilik xarajatlari va xizmatlar uchun xarajatlar-Qimmatbaho metallar, toshlar va tangalarning oldi-sotdi hisobvaraqlari”;

kredit 17101 “Valyuta pozitsiyasi hisobvaraqlari”;

debet 23120 “Jismoniy shaxslarning bank kartalariga naqd pulsiz oʻtkazilishi lozim boʻlgan boshqa mablagʻlar boʻyicha tranzit hisobvaraqlari”.

kredit 22618 “Jismoniy shaxslarning bank kartalari boʻyicha majburiyatlari”;

yoki 22617 “Pensionerlarning bank kartalari boʻyicha majburiyatlar” hisobvaragʻi.

49. Qimmatbaho metallar metall hisobvaraqlariga alohida belgilarisiz (seriya raqami, ishlab chiqaruvchisi, asillik darajasi) kirim qilinadi.

50. Metall hisobvaraqlarning valyuta kodi oltin (959) va kumush (961) uchun gramm ekvivalentida ochiladi hamda London qimmatbaho metallar bozori uyushmasining ertalabki fiksing narxlari asosida har bank ish kuni qayta baholanadi.

51. Qimmatbaho metallarni mijozlarning metall hisobvaraqlari oʻrtasida oʻtkazish operatsiyalarini amalga oshirish uchun bank boshqa banklarda vakillik metall hisobvaragʻini ochishi mumkin.

52. Bank Markaziy bankda shartnoma asosida vakillik metall hisovaragʻini ochishi hamda Markaziy bank bilan elektron (jismoniy boʻlmagan) koʻrinishdagi qimmatbaho metallni olish va qaytarib sotish operatsiyalarini amalga oshirishi mumkin.

53. Bank metall hisobvaraqlarni yuritishda Ochiq valyuta pozitsiyasini yuritish qoidalarida (roʻyxat raqami 3301, 2021-yil 7-may) nazarda tutilgan ochiq valyuta pozitsiyasi limitlariga rioya etishi lozim.

54. Metall hisobvaraq mijoz tomonidan yopilgan holatda metall hisobvaraqdagi qoldiqlar:

bank tomonidan sotib olinib, uning qiymati milliy valyutada mijozga naqd koʻrinishda beriladi yoki bank hisobvaragʻiga oʻtkaziladi;

mijozning boshqa bankdagi metall hisobvaragʻiga oʻtkaziladi.

5-bob. Yakuniy qoida

55. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

Rais T. ISHMETOV

Toshkent sh.,

2025-yil 14-oktabr,

25/6-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 03.11.2025-y., 10/25/3698/1001-son)

lex.uz