UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги директорининг

буйруғи

ВАҚТИНЧАЛИК НИЗОМ

Ипотека облигацияларини чиқариш соҳасида «Тартибга солиш қумдони» махсус ҳуқуқий режими доирасида ипотека облигацияларининг эмиссияси ва муомаласи тўғрисидаги вақтинчалик низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг «Қимматли қоғозлар бозори тўғрисида»ги Қонуни , Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 21 февралдаги ПФ-26-сон «Уй-жой ва ипотека бозорини янада ривожлантиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ буюраман:

1. Ипотека облигацияларини чиқариш соҳасида «Тартибга солиш қумдони» махсус ҳуқуқий режими доирасида ипотека облигацияларининг эмиссияси ва муомаласи тўғрисидаги вақтинчалик низом иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Марказий банки, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ҳамда Савдо-саноат палатаси билан келишилган.

3. Мазкур буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Келишилди:

Ўзбекистон Республикасининг Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги директорининг 2025 йил 28 августдаги 1-сон буйруғига ИЛОВА

Ипотека облигацияларини чиқариш соҳасида «Тартибга солиш қумдони» махсус ҳуқуқий режими доирасида ипотека облигацияларининг эмиссияси ва муомаласи тўғрисидаги

Мазкур вақтинчалик низом ипотека облигацияларини чиқариш соҳасида «Тартибга солиш қумдони» махсус ҳуқуқий режими доирасида ипотека облигацияларининг эмиссияси ва муомаласини амалга ошириш тартибини белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур вақтинчалик низомда қуйидаги тушунчалар қўлланилади:

ипотека облигацияларини чиқариш соҳасида «Тартибга солиш қумдони» махсус ҳуқуқий режими (бундан буён матнда махсус ҳуқуқий режим деб юритилади) — ипотека облигацияларини чиқариш учун махсус ҳуқуқий режим иштирокчиларига алоҳида ташкилий-ҳуқуқий шарт-шароитларни яратиш жараёни;

ипотека облигацияси — ипотека қопламаси билан таъминланган ва ипотека агенти томонидан чиқарилган облигация;

ипотека қопламаси — ипотека агенти томонидан ипотека облигацияларини чиқариш мақсадида олинган ипотека кредитлари мажмуи (портфели), улар бўйича фоизлар ва асосий қарзни тўлашдан тушган пул тушумлари ипотека облигациялари бўйича фоизларни тўлашга ва уларнинг номинал қийматини сўндиришга йўналтирилади;

ипотека кредитларини секюритизация қилиш (бундан буён матнда секюритизация деб юритилади) — ипотека кредитларини йиғиб, уларни ипотека қопламаси сифатида ипотека агентига ўтказиш ва шу ипотека қопламаси таъминоти асосида ипотека облигацияларини чиқариш жараёни;

ипотека кредитини олувчи — оригинатордан ипотека кредитини олган шахс (ипотекага қўювчи);

рўйхатдан ўтказувчи орган — Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги ;

дефолт ҳолати — ипотека қопламаси таркибига киритилган ипотека кредити (фоиз ёки асосий қарз) бўйича қарз олувчи томонидан тўловнинг 90 календар кун ёки ундан ортиқ муддатга кечиктирилганлиги;

loan-level-data файли (бундан буён матнда LLD-файл деб юритилади) — ипотека қопламаси таркибига кирадиган ипотека кредитлари бўйича батафсил маълумотларни ўз ичига олган ҳужжат.

2. Мазкур вақтинчалик низомда назарда тутилган ипотека облигацияларининг эмиссияси ва муомаласи Ипотека облигацияларини чиқариш соҳасида «Тартибга солиш қумдони» махсус ҳуқуқий режимини жорий этиш тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 3648, 2025 йил 14 июль) мувофиқ ташкил этиладиган махсус ҳуқуқий режим доирасида амалга оширилади.

2-боб. Секюритизация иштирокчилари

1-§. Оригинатор

3. Оригинатор — ипотека кредитини олувчига ипотека кредитларини ажратувчи ва кейинчалик мазкур ипотека кредитларини ипотека агентига ипотека облигацияларини чиқариш учун ўтказадиган банк ҳисобланади.

4. Оригинатор ипотека агенти томонидан чиқариладиган ва ушбу оригинаторнинг ипотека кредитларидан шакллантирилган ипотека қопламаси билан таъминланган ипотека облигацияларини сотиб олишга ҳақли.

2-§. Ипотека агенти

5. Ипотека агенти — «Ўзбекистон ипотекани қайта молиялаштириш компанияси» акциядорлик жамияти (бундан буён матнда Компания деб юритилади) томонидан ташкил этилган ҳамда махсус ҳуқуқий режим иштирокчиси бўлган махсус ваколатли ташкилот ҳисобланади.

6. Ипотека агенти ўз ходимларига эга бўлмайди.

Ипотека агенти ва унинг бошқарув органларининг (жумладан, яккабошчилик асосидаги ижроия органининг) барча функциялари ҳамда ваколатлари Компания томонидан амалга оширилади.

7. Ипотека агенти билан тузиладиган шартномалар ипотека агенти номидан Компаниянинг тегишли ваколатли шахси томонидан имзоланади.

8. Ипотека агенти Компаниянинг жойлашган жойи (почта манзили) бўйича давлат рўйхатидан ўтказилади.

Бунда, ипотека агентини давлат рўйхатидан ўтказиш ёки қайта рўйхатдан ўтказишда Компаниянинг кўчмас мулкка бўлган мулк, ижара ёки текин фойдаланиш ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат ипотека агентининг жойлашган жойи (почта манзили) сифатида қайд қилиш учун асос ҳисобланади.

9. Ипотека агентининг фаолияти бўйича бухгалтерия ҳисоби Нобанк кредит ташкилотларида бухгалтерия ҳисобини юритиш тартиби тўғрисидаги йўриқномага (рўйхат рақами 3263, 2020 йил 30 июнь) мувофиқ юритилади.

10. Ипотека агентининг ихтиёрий тугатилишига фақат мазкур ипотека агентининг жойлаштирилган ва муомалада бўлган барча ипотека облигациялари сўндирилганидан кейин йўл қўйилади.

3-§. Хизмат кўрсатувчи агент ва захирадаги хизмат кўрсатувчи агент

11. Хизмат кўрсатувчи агент — ипотека агентининг ипотека қопламаси таркибига киритилган ипотека кредитларига ипотека агенти билан тузилган шартнома асосида хизмат кўрсатувчи банк ҳисобланади.

12. Ипотека агенти билан тузилган шартнома доирасида хизмат кўрсатувчи агент ипотека қопламаси таркибига киритилган ипотека кредитлари билан боғлиқ қуйидаги хизматларни кўрсатади:

ипотека кредитини олувчиларга ипотека агенти номидан хизматлар кўрсатади;

ипотека кредитларини мониторинг қилади ва улар бўйича тўловларнинг ўз вақтида амалга оширилишини назорат қилади;

ипотека кредитини олувчилардан ипотека кредитлари бўйича фоизлар ва асосий қарз суммаларини қайтариш ҳисобига олинган пул маблағларини улар келиб тушган санадан бошлаб уч иш куни мобайнида ипотека агентининг махсус банк ҳисобварағига ўтказади;

хизмат кўрсатиладиган ипотека кредитларининг таҳлилий ҳисобини юритади;

ипотека агенти ва Компанияга ҳар ойда ёки сўров бўйича ипотека кредитлари бўйича батафсил ахборотни, шу жумладан ипотека кредити бўйича асосий қарз ва фоизлар суммаларининг қолдиқларини, шунингдек тўланиши лозим бўлган бошқа тўловларни кўрсатган ҳолда ҳисобот тақдим этади;

кредит ахбороти алмашинуви тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ хизмат кўрсатиладиган ипотека кредитлари тўғрисидаги ахборотни Кредит ахборотининг давлат реестрига ва кредит бюроларига тақдим этади.

13. Захирадаги хизмат кўрсатувчи агент — дастлаб тайинланган хизмат кўрсатувчи агент томонидан ипотека кредитлари бўйича хизмат кўрсатиш рад этилган ёки бажарилиши мумкин бўлмаган тақдирда, ипотека агенти билан тузилган шартнома асосида хизмат кўрсатувчи агент функцияларини ўз зиммасига оладиган банк ҳисобланади.

14. Хизмат кўрсатувчи агент ипотека кредитларига хизмат кўрсатиш захирадаги хизмат кўрсатувчи агентга ўтказилиши тўғрисидаги хабарнома олинган санадан эътиборан икки иш куни ичида захирадаги хизмат кўрсатувчи агентга ипотека қопламаси таркибига кирадиган ипотека кредитлари бўйича барча тўлиқ ва ишончли маълумотларни бериши шарт.

4-§. Компания

15. Компания ипотека агентини ташкил этиб, унинг давлат рўйхатидан ўтказилиши, махсус ҳуқуқий режим иштирокчиси сифатида рўйхатдан ўтказилиши ва фаолияти амалга оширилишини таъминлайди.

16. Компания мазкур бобнинг 2-параграфида белгиланган вазифалардан ташқари қуйидагиларни амалга оширади:

ипотека қопламасининг ҳисобини юритади;

ипотека қопламаси таркибига кирадиган ипотека кредитлари бўйича фоизлар ва асосий қарздан тушган пул маблағларини ҳисобга олган ҳолда ипотека облигацияларининг фоиз тўловлари ва номинал қийматини сўндиришни амалга оширади;

ипотека агентининг учинчи шахслар олдидаги мажбуриятларини бажариш, шунингдек ипотека агенти фаолиятини таъминлаш билан боғлиқ бошқа мажбуриятлар бўйича тўловлар ҳисоб-китобини амалга оширади;

ипотека агентининг фоизларни тўлаш ва ипотека облигацияларининг номинал қийматини сўндириш бўйича мажбуриятлари юзасидан кафил бўлади;

ипотека агенти номидан бухгалтерия ва солиқ ҳисобини юритади;

давлат органлари ҳамда бошқа фойдаланувчиларга ипотека агенти номидан солиқ, молиявий ва бошқа ҳисоботларни тақдим этади;

ипотека агентининг, шу жумладан ипотека облигациялари эмитенти сифатидаги фаолиятига оид маълумотларни ошкор қилади;

ипотека агенти номидан қонунчилик ва шартномаларга мувофиқ бошқа вазифаларни амалга оширади.

5-§. «Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси» акциядорлик жамияти ва махсус хизмат кўрсатувчи агент

17. «Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси » акциядорлик жамияти (бундан буён матнда Марказий депозитарий деб юритилади) — тўлов агенти бўлиб, ипотека облигациялари бўйича фоизларни тўлаш ва уларнинг номинал қийматини сўндириш у орқали амалга оширилади.

18. Махсус хизмат кўрсатувчи агент — Компания билан тузилган шартнома асосида Компаниянинг дефолт ҳолати юзага келган ипотека кредитлари билан ишлаш бўйича хизматлар кўрсатувчи банк ҳисобланади.

19. Махсус хизмат кўрсатувчи агент Компания билан тузилган шартнома доирасида дефолт ҳолати юзага келган ипотека кредитлари бўйича асосий қарз ва фоизларни ундириш ҳамда шартномада белгиланган бошқа хизматларни кўрсатиш бўйича ишларни амалга оширади.

3-боб. Ипотека қопламаси таркибига киритиладиган ипотека кредитларига қўйиладиган талаблар

20. Ипотека қопламаси таркибига киритиладиган ипотека кредитлари қуйидаги шартларга мувофиқ бўлиши керак:

кредитнинг гаровга нисбати кўрсаткичи 75 фоиздан кам бўлмаслиги;

ипотека кредитини олувчининг қарз юки кўрсаткичи 70 фоиздан кўп бўлмаслиги;

ипотека кредити берилган санадан бошлаб 6 ойдан кўп муддат ўтганлиги;

гаровга қўйилган кўчмас мулк ипотека кредитининг бутун муддатига йўқолиш ва (ёки) шикастланиш таваккалчиликларидан оригинатор фойдасига суғурталанган бўлиши;

ипотека кредитлари Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) мувофиқ «стандарт» тоифасига кириши;

ипотека (кредит) шартномасида кредиторнинг (оригинаторнинг) талабидан бошқа шахс фойдасига воз кечиши учун қарздорнинг (ипотека кредитини олувчининг) розилигини олиш шарти назарда тутилмаган бўлиши.

Бунда, ипотека қопламаси таркибига киритиладиган ипотека кредитлари бўйича кредитнинг гаровга нисбати кўрсаткичи ва қарз юки кўрсаткичи Банкларга ўрнатиладиган макропруденциал нормативлар ҳамда улар томонидан бериладиган кредитлар (микроқарзлар) бўйича тўловларнинг энг юқори қийматларига доир талаблар тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 3618, 2025 йил 22 апрель) мувофиқ аниқланади.

21. Ипотека қопламаси таркибига киритиладиган ипотека кредитлари бўйича қуйидаги ҳужжатлар мавжуд бўлиши керак:

ипотека ва кредит шартномалари;

тўловлар жадвали;

суғурта полиси;

ипотека предмети ипотекага берувчига тегишли эканлигини тасдиқловчи ҳужжат;

ипотека шартномаси рўйхатдан ўтказилганлиги тўғрисидаги давлат реестридан кўчирма.

22. Битта ипотека кредити фақат битта ипотека қопламаси таркибига киритилиши мумкин. Битта ипотека қопламасидан ипотека агенти томонидан чиқариладиган ипотека облигацияларининг фақат битта эмиссиясини таъминлаш учун фойдаланилади.

4-боб. Ипотека кредитларини ўтказиш билан боғлиқ битимни расмийлаштириш ва уни давлат рўйхатидан ўтказиш

23. Ипотека кредитларини ўтказиш билан боғлиқ битимни (бундан буён матнда битим деб юритилади) тузиш учун оригинатор мазкур вақтинчалик низомнинг 3-бобида белгиланган талабларга мувофиқ келадиган ҳамда ипотека қопламаси таркибига киритиладиган ипотека кредитлари бўйича LLD-файл кўринишидаги ахборотни илова қилган ҳолда ёзма ёки электрон шаклдаги аризани Компанияга тақдим этади.

Бунда, LLD-файл кўринишидаги ахборот қуйидаги маълумотларни ўз ичига олиши лозим:

ипотека кредитининг шартлари (суммаси, муддати, фоиз ставкаси ва бошқалар);

ипотека кредити бўйича гаров объекти (объектнинг тури, баҳоланган қиймати, гаровга олинган қиймати ва бошқалар);

ипотека кредити бўйича тўловлар (ойлик тўловлар миқдори, ипотека кредитини олувчининг тўлов интизоми ва бошқалар);

ипотека кредитларининг мазкур Низомнинг 3-бобида белгиланган талабларга мувофиқлигини тасдиқловчи маълумотлар;

битимни тузиш учун зарур бўлган бошқа маълумотлар.

24. Компания оригинатор томонидан тақдим этилган аризани кўриб чиқиш жараёнида ипотека кредитлари бўйича бирламчи ҳужжатларни LLD-файл кўринишидаги ахборотга ҳамда мазкур вақтинчалик низомнинг 3-бобида белгиланган талабларга мувофиқлигини танлаб текширишни амалга оширади.

25. Оригинатор томонидан тақдим этилган ипотека қопламаси таркибига киритиладиган ипотека кредитлари бўйича маълумотлар ипотека кредитларининг бирламчи ҳужжатларига ва (ёки) мазкур вақтинчалик низомнинг 3-бобида белгиланган талабларга мувофиқ бўлмаган тақдирда, Компания томонидан оригинатор билан битимни тузиш рад этилади ҳамда бу ҳақида бир иш куни ичида оригинаторга хабарнома юборилади.

26. Ипотека агенти оригинатор томонидан тақдим этилган ва мазкур вақтинчалик низомнинг 3-бобида белгиланган талабларга мувофиқ бўлган ипотека кредитларидан ипотека қопламасига киритиладиган ипотека кредитлари рўйхатини шакллантиради ҳамда оригинатор билан биргаликда битим (олди-сотди шартномаси ёки қонунчиликда белгиланган бошқа шартнома) ва бошқа шартномалар (шу жумладан, хизмат кўрсатувчи агент ва махсус хизмат кўрсатувчи агент билан шартномалар, ипотека агентининг банкдаги ҳисобварағи ҳамда битимни амалга ошириш учун зарур бўлган бошқа шартномалар) лойиҳаларини ишлаб чиқади ва келишади.

27. Битим ипотека қопламаси таркибига киритиладиган ипотека кредитлари бўйича оригинаторга тегишли бўлган ҳуқуқдан (талабдан) ипотека агенти фойдасига воз кечишни назарда тутади ҳамда мазкур битим олди-сотди шартномаси ёки қонунчиликда белгиланган бошқа шартнома шаклида расмийлаштирилиши мумкин.

Бунда, ипотека агентига ўтказилаётган ипотека кредитлари бўйича ипотека (кредит) шартномалари рўйхати битимга илова қилинади.

28. Битим Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 320-моддасига мувофиқ ипотека қопламаси таркибига киритиладиган ипотека кредитлари бўйича ипотека (кредит) шартномалари қайси шаклда (оддий ёзма ёки нотариал) тузилган бўлса, ўша шаклда тузилади.

29. Мазкур вақтинчалик низомнинг 28-бандидан келиб чиқадиган ипотека предметига бўлган ҳуқуқларнинг оригинатордан ипотека агентига ўтиши кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисидаги қонун ҳужжатларига мувофиқ давлат рўйхатидан ўтказилиши керак.

30. Оригинатор ипотека агентига ўтказилган ипотека кредитлари бўйича ипотека кредитини олувчиларни бу ҳақида битим давлат рўйхатидан ўтказилган санадан уч иш кунидан кечиктирмай ёзма равишда хабардор қилиши лозим.

5-боб. Ипотека облигацияларининг эмиссияси ва муомаласи

31. Ипотека облигацияларини чиқариш, давлат рўйхатидан ўтказиш, жойлаштириш ва уларнинг муомаласи Ўзбекистон Республикасининг «Қимматли қоғозлар бозори тўғрисида»ги Қонуни , Қимматли қоғозлар эмиссияси ва эмиссиявий қимматли қоғозлар чиқарилишларини давлат рўйхатидан ўтказиш қоидалари (рўйхат рақами 2000, 2009 йил 30 август), мазкур вақтинчалик низом ва бошқа қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.

Бунда, мазкур вақтинчалик низомда бошқача қоида белгиланмаган бўлса, ипотека облигацияларини чиқариш, давлат рўйхатидан ўтказиш, жойлаштириш ва уларнинг муомаласи корпоратив облигациялар учун белгиланган тартибда амалга оширилади.

Зарур ҳолларда, рўйхатдан ўтказувчи орган ипотека агентининг ипотека облигацияларини чиқарилишини давлат рўйхатидан ўтказиш тўғрисидаги аризасини кўриб чиқиш жараёнида ундан қўшимча маълумотларни сўраб олиш ҳуқуқига эга.

32. Ипотека облигацияларини жойлаштириш ва уларнинг муомаласи «Тошкент» республика фонд биржаси» акциядорлик жамиятида амалга оширилади.

33. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки билан банклар ўртасидаги ипотека облигациялари бўйича РЕПО операциялари «Ўзбекистон республика валюта биржаси» акциядорлик жамиятида биржа савдоси қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.

34. «Ўзбекистон республика валюта биржаси» акциядорлик жамиятида ипотека облигациялари билан РЕПО операциялари амалга оширилганда, Марказий депозитарий кейинчалик РЕПО битимини амалга ошириш учун РЕПО ташаббускори бўлган банкнинг депо ҳисобварағига ипотека облигацияларининг зарур миқдорда етказиб берилишини таъминлайди.

Бунда, «Тошкент» республика фонд биржаси» акциядорлик жамиятида ипотека облигациялари бўйича битимларнинг нархлари тўғрисидаги маълумотлар «Ўзбекистон республика валюта биржаси» акциядорлик жамиятининг савдо платформасида Марказий депозитарий ва (ёки) «Тошкент» республика фонд биржаси» акциядорлик жамиятининг ахборот тизими орқали акс эттирилиши лозим.

35. Ипотека облигациялари эгаларининг реестрини шакллантириш Марказий депозитарий томонидан амалга оширилади.

6-боб. Ипотека облигациялари бўйича фоизлар ва уларнинг номинал қийматини тўлаш

36. Ипотека агенти томонидан ипотека облигациялари бўйича фоизларни тўлаш ва уларнинг номинал қийматини сўндириш фақат Марказий депозитарий орқали амалга оширилади.

37. Ипотека агенти ипотека облигациялари бўйича фоизларни тўлаш ва уларнинг номинал қийматини сўндириш учун Марказий депозитарийда шахсий ҳисобварақ очади.

38. Ипотека агенти ипотека қопламаси таркибига киритилган ипотека кредитлари бўйича ипотека кредитини олувчиларнинг тўловларини (асосий қарз, фоизлар, пеня ва бошқаларни) улар ипотека агентининг махсус банк ҳисобварағига келиб тушган кундан эътиборан уч иш кунидан кечиктирмай Марказий депозитарийдаги шахсий ҳисобварағига ўтказади.

39. Марказий депозитарий ипотека агентининг шахсий ҳисобварағидаги пул маблағларидан ипотека облигациялари бўйича фоиз тўловларини ва номинал қийматининг сўндирилишини ипотека облигацияларининг эгаларига ипотека облигацияларини чиқариш шартларига мувофиқ ўтказиб беради.

40. Марказий депозитарий ипотека агентининг шахсий ҳисобварағига келиб тушадиган ва ипотека облигациялари бўйича фоизларни тўлаш ҳамда уларнинг номинал қийматини сўндириш учун мўлжалланган пул маблағларининг ҳисобини юритади ва ҳар ойнинг 10 санасигача рўйхатдан ўтказувчи органга бу ҳақидаги ахборотни тақдим этади.

41. Ипотека агентининг хизмат кўрсатувчи агентда очилган махсус банк ҳисобварағи ва Марказий депозитарийдаги шахсий ҳисобварағига келиб тушадиган пул маблағларидан мазкур вақтинчалик низомда назарда тутилмаган мақсадларда фойдаланилишига йўл қўйилмайди.

7-боб. Ипотека агенти ва (ёки) ипотека кредитини олувчиларнинг мажбуриятлари бажарилишини таъминлаш

42. Ипотека облигацияларининг улар муомалада бўлган муддат давомида ипотека қопламаси билан таъминланганлик миқдори уларнинг сўндирилмаган номинал қийматидан кам бўлмаслиги лозим.

43 Компания ипотека агентининг ипотека облигациялари эгалари олдидаги фоизларни (купонларни) тўлаш ва ипотека облигацияларининг номинал қийматини сўндириш бўйича мажбуриятлари юзасидан кафил бўлади.

44. Ипотека қопламаси таркибига киритилган ипотека кредитлари бўйича дефолт ҳолати юзага келган тақдирда, хизмат кўрсатувчи агент уч кун ичида ипотека кредитлари бўйича дефолт ҳолати юзага келганлиги тўғрисидаги ахборотни Марказий депозитарий ва Компанияга юборади.

45. Компания дефолт ҳолати юзага келган ипотека кредитини ипотека агентидан сотиб олади ҳамда дефолт ҳолати юзага келган кундан эътиборан беш иш кунидан кечиктирмай хизмат кўрсатувчи агентда очилган ипотека агентининг махсус банк ҳисобварағига ипотека облигациялари бўйича барча ҳисобланган фоизлар суммаси ва дефолт ҳолати юзага келган санадаги ипотека кредити бўйича асосий қарз қолдиғи миқдоридаги пул маблағларини ўтказади.

Компания томонидан дефолт ҳолати юзага келган ипотека кредити сотиб олингандан сўнг, бундай ипотека кредитлари ипотека облигацияларининг таъминотига қўйилган ипотека қопламаси таркибидан чиқарилади ҳамда ипотека облигацияларининг номинал қиймати тегишли миқдорда сўндирилади.

Дефолт ҳолати юзага келган ипотека кредитлари бўйича ипотека кредитини олувчилардан тўловларни ундириш ишлари махсус хизмат кўрсатувчи агент томонидан амалга оширилади.

46. Компания ипотека агенти балансига қабул қилинган ипотека қопламаси ва ипотека агентидан сотиб олинган дефолт ҳолати юзага келган ипотека кредитларини Тижорат банкларида активлар сифатини таснифлаш ва активлар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захиралар шакллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисидаги низомга (рўйхат рақами 2696, 2015 йил 14 июль) мувофиқ таснифлайди ҳамда улар бўйича эҳтимолий йўқотишларни қоплаш учун захираларни шакллантиради.

8-боб. Махсус қоидалар

47. Мазкур вақтинчалик низомга мувофиқ ипотека облигацияларини чиқариш ҳуқуқига эга бўлган ипотека агентидан бошқа шахслар «ипотека облигациялари» ва «ипотека қопламаси» деган сўзлардан фойдаланган ҳолда пул маблағлари ва бошқа мол-мулкни жалб этишга, шунингдек ўз номида «ипотека агенти» деган сўзларни ҳар қандай шаклда ишлатишга ҳақли эмас.

48. Мазкур Вақтинчалик низомда белгиланган ипотека қопламасига киритиладиган ипотека кредитларини оригинатордан ипотека агентига, шунингдек дефолт ҳолати юзага келган ипотека кредитларини ипотека агентидан Компанияга сотиш (ўтказиш) кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар юзасидан кредиторнинг ҳуқуқларидан (талабларидан) бошқа шахс фойдасига воз кечиш (уларни бошқаларга бериш, олиш) бўйича молиявий операцияларга киради.

49. Ипотека облигацияларининг битта чиқарилиши доирасида жойлаштирилган ипотека облигациялари таъминоти сифатида қўйилган ипотека қопламаси таркибига кирувчи ипотека кредитлари бўйича дефолт ҳолати юзага келган тақдирда, рўйхатдан ўтказувчи орган Компания ва ипотека агентига ушбу ипотека облигациялари бўйича мажбуриятларни бажариш тўғрисида кўрсатма киритади.

Ипотека кредитлари бўйича биринчи дефолт ҳолати юзага келганидан кейин бир календар йил ичида иккинчи дефолт ҳолати юзага келганда, рўйхатдан ўтказувчи орган тегишли чиқарилишдаги ипотека облигацияларининг муомаласини муддатидан олдин тўхтатиш ва сўндириш тўғрисида қарор қабул қилади.

9-боб. Якуний қоида

50. Мазкур вақтинчалик низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчиликка мувофиқ жавобгар бўладилар.

Директор Д. ЛИ

Савдо-саноат палатаси раиси Д. ВАХАБОВ

Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил ўринбосари Ж. УРУНОВ

Марказий банк раиси Т. ИШМЕТОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 28 август,

2025 йил 25 август

2025 йил 22 август

2025 йил 20 август

1-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 13.11.2025 й., 10/25/3700/1047-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining

buyrugʻi

VAQTINCHALIK NIZOM

Ipoteka obligatsiyalarini chiqarish sohasida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimi doirasida ipoteka obligatsiyalarining emissiyasi va muomalasi toʻgʻrisidagi vaqtinchalik nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasining “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”gi Qonuni , Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 21-fevraldagi PF-26-son “Uy-joy va ipoteka bozorini yanada rivojlantirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq buyuraman:

1. Ipoteka obligatsiyalarini chiqarish sohasida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimi doirasida ipoteka obligatsiyalarining emissiyasi va muomalasi toʻgʻrisidagi vaqtinchalik nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil hamda Savdo-sanoat palatasi bilan kelishilgan.

3. Mazkur buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Kelishildi:

Oʻzbekiston Respublikasining Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining 2025-yil 28-avgustdagi 1-son buyrugʻiga ILOVA

Ipoteka obligatsiyalarini chiqarish sohasida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimi doirasida ipoteka obligatsiyalarining emissiyasi va muomalasi toʻgʻrisidagi

Mazkur vaqtinchalik nizom ipoteka obligatsiyalarini chiqarish sohasida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimi doirasida ipoteka obligatsiyalarining emissiyasi va muomalasini amalga oshirish tartibini belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur vaqtinchalik nizomda quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi:

ipoteka obligatsiyalarini chiqarish sohasida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimi (bundan buyon matnda maxsus huquqiy rejim deb yuritiladi) — ipoteka obligatsiyalarini chiqarish uchun maxsus huquqiy rejim ishtirokchilariga alohida tashkiliy-huquqiy shart-sharoitlarni yaratish jarayoni;

ipoteka obligatsiyasi — ipoteka qoplamasi bilan taʼminlangan va ipoteka agenti tomonidan chiqarilgan obligatsiya;

ipoteka qoplamasi — ipoteka agenti tomonidan ipoteka obligatsiyalarini chiqarish maqsadida olingan ipoteka kreditlari majmui (portfeli), ular boʻyicha foizlar va asosiy qarzni toʻlashdan tushgan pul tushumlari ipoteka obligatsiyalari boʻyicha foizlarni toʻlashga va ularning nominal qiymatini soʻndirishga yoʻnaltiriladi;

ipoteka kreditlarini sekyuritizatsiya qilish (bundan buyon matnda sekyuritizatsiya deb yuritiladi) — ipoteka kreditlarini yigʻib, ularni ipoteka qoplamasi sifatida ipoteka agentiga oʻtkazish va shu ipoteka qoplamasi taʼminoti asosida ipoteka obligatsiyalarini chiqarish jarayoni;

ipoteka kreditini oluvchi — originatordan ipoteka kreditini olgan shaxs (ipotekaga qoʻyuvchi);

roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ — Oʻzbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi ;

defolt holati — ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritilgan ipoteka krediti (foiz yoki asosiy qarz) boʻyicha qarz oluvchi tomonidan toʻlovning 90 kalendar kun yoki undan ortiq muddatga kechiktirilganligi;

loan-level-data fayli (bundan buyon matnda LLD-fayl deb yuritiladi) — ipoteka qoplamasi tarkibiga kiradigan ipoteka kreditlari boʻyicha batafsil maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjat.

2. Mazkur vaqtinchalik nizomda nazarda tutilgan ipoteka obligatsiyalarining emissiyasi va muomalasi Ipoteka obligatsiyalarini chiqarish sohasida “Tartibga solish qumdoni” maxsus huquqiy rejimini joriy etish toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 3648, 2025-yil 14-iyul) muvofiq tashkil etiladigan maxsus huquqiy rejim doirasida amalga oshiriladi.

2-bob. Sekyuritizatsiya ishtirokchilari

1-§. Originator

3. Originator — ipoteka kreditini oluvchiga ipoteka kreditlarini ajratuvchi va keyinchalik mazkur ipoteka kreditlarini ipoteka agentiga ipoteka obligatsiyalarini chiqarish uchun oʻtkazadigan bank hisoblanadi.

4. Originator ipoteka agenti tomonidan chiqariladigan va ushbu originatorning ipoteka kreditlaridan shakllantirilgan ipoteka qoplamasi bilan taʼminlangan ipoteka obligatsiyalarini sotib olishga haqli.

2-§. Ipoteka agenti

5. Ipoteka agenti — “Oʻzbekiston ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasi” aksiyadorlik jamiyati (bundan buyon matnda Kompaniya deb yuritiladi) tomonidan tashkil etilgan hamda maxsus huquqiy rejim ishtirokchisi boʻlgan maxsus vakolatli tashkilot hisoblanadi.

6. Ipoteka agenti oʻz xodimlariga ega boʻlmaydi.

Ipoteka agenti va uning boshqaruv organlarining (jumladan, yakkaboshchilik asosidagi ijroiya organining) barcha funksiyalari hamda vakolatlari Kompaniya tomonidan amalga oshiriladi.

7. Ipoteka agenti bilan tuziladigan shartnomalar ipoteka agenti nomidan Kompaniyaning tegishli vakolatli shaxsi tomonidan imzolanadi.

8. Ipoteka agenti Kompaniyaning joylashgan joyi (pochta manzili) boʻyicha davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi.

Bunda, ipoteka agentini davlat roʻyxatidan oʻtkazish yoki qayta roʻyxatdan oʻtkazishda Kompaniyaning koʻchmas mulkka boʻlgan mulk, ijara yoki tekin foydalanish huquqini tasdiqlovchi hujjat ipoteka agentining joylashgan joyi (pochta manzili) sifatida qayd qilish uchun asos hisoblanadi.

9. Ipoteka agentining faoliyati boʻyicha buxgalteriya hisobi Nobank kredit tashkilotlarida buxgalteriya hisobini yuritish tartibi toʻgʻrisidagi yoʻriqnomaga (roʻyxat raqami 3263, 2020-yil 30-iyun) muvofiq yuritiladi.

10. Ipoteka agentining ixtiyoriy tugatilishiga faqat mazkur ipoteka agentining joylashtirilgan va muomalada boʻlgan barcha ipoteka obligatsiyalari soʻndirilganidan keyin yoʻl qoʻyiladi.

3-§. Xizmat koʻrsatuvchi agent va zaxiradagi xizmat koʻrsatuvchi agent

11. Xizmat koʻrsatuvchi agent — ipoteka agentining ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritilgan ipoteka kreditlariga ipoteka agenti bilan tuzilgan shartnoma asosida xizmat koʻrsatuvchi bank hisoblanadi.

12. Ipoteka agenti bilan tuzilgan shartnoma doirasida xizmat koʻrsatuvchi agent ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritilgan ipoteka kreditlari bilan bogʻliq quyidagi xizmatlarni koʻrsatadi:

ipoteka kreditini oluvchilarga ipoteka agenti nomidan xizmatlar koʻrsatadi;

ipoteka kreditlarini monitoring qiladi va ular boʻyicha toʻlovlarning oʻz vaqtida amalga oshirilishini nazorat qiladi;

ipoteka kreditini oluvchilardan ipoteka kreditlari boʻyicha foizlar va asosiy qarz summalarini qaytarish hisobiga olingan pul mablagʻlarini ular kelib tushgan sanadan boshlab uch ish kuni mobaynida ipoteka agentining maxsus bank hisobvaragʻiga oʻtkazadi;

xizmat koʻrsatiladigan ipoteka kreditlarining tahliliy hisobini yuritadi;

ipoteka agenti va Kompaniyaga har oyda yoki soʻrov boʻyicha ipoteka kreditlari boʻyicha batafsil axborotni, shu jumladan ipoteka krediti boʻyicha asosiy qarz va foizlar summalarining qoldiqlarini, shuningdek toʻlanishi lozim boʻlgan boshqa toʻlovlarni koʻrsatgan holda hisobot taqdim etadi;

kredit axboroti almashinuvi toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq xizmat koʻrsatiladigan ipoteka kreditlari toʻgʻrisidagi axborotni Kredit axborotining davlat reyestriga va kredit byurolariga taqdim etadi.

13. Zaxiradagi xizmat koʻrsatuvchi agent — dastlab tayinlangan xizmat koʻrsatuvchi agent tomonidan ipoteka kreditlari boʻyicha xizmat koʻrsatish rad etilgan yoki bajarilishi mumkin boʻlmagan taqdirda, ipoteka agenti bilan tuzilgan shartnoma asosida xizmat koʻrsatuvchi agent funksiyalarini oʻz zimmasiga oladigan bank hisoblanadi.

14. Xizmat koʻrsatuvchi agent ipoteka kreditlariga xizmat koʻrsatish zaxiradagi xizmat koʻrsatuvchi agentga oʻtkazilishi toʻgʻrisidagi xabarnoma olingan sanadan eʼtiboran ikki ish kuni ichida zaxiradagi xizmat koʻrsatuvchi agentga ipoteka qoplamasi tarkibiga kiradigan ipoteka kreditlari boʻyicha barcha toʻliq va ishonchli maʼlumotlarni berishi shart.

4-§. Kompaniya

15. Kompaniya ipoteka agentini tashkil etib, uning davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi, maxsus huquqiy rejim ishtirokchisi sifatida roʻyxatdan oʻtkazilishi va faoliyati amalga oshirilishini taʼminlaydi.

16. Kompaniya mazkur bobning 2-paragrafida belgilangan vazifalardan tashqari quyidagilarni amalga oshiradi:

ipoteka qoplamasining hisobini yuritadi;

ipoteka qoplamasi tarkibiga kiradigan ipoteka kreditlari boʻyicha foizlar va asosiy qarzdan tushgan pul mablagʻlarini hisobga olgan holda ipoteka obligatsiyalarining foiz toʻlovlari va nominal qiymatini soʻndirishni amalga oshiradi;

ipoteka agentining uchinchi shaxslar oldidagi majburiyatlarini bajarish, shuningdek ipoteka agenti faoliyatini taʼminlash bilan bogʻliq boshqa majburiyatlar boʻyicha toʻlovlar hisob-kitobini amalga oshiradi;

ipoteka agentining foizlarni toʻlash va ipoteka obligatsiyalarining nominal qiymatini soʻndirish boʻyicha majburiyatlari yuzasidan kafil boʻladi;

ipoteka agenti nomidan buxgalteriya va soliq hisobini yuritadi;

davlat organlari hamda boshqa foydalanuvchilarga ipoteka agenti nomidan soliq, moliyaviy va boshqa hisobotlarni taqdim etadi;

ipoteka agentining, shu jumladan ipoteka obligatsiyalari emitenti sifatidagi faoliyatiga oid maʼlumotlarni oshkor qiladi;

ipoteka agenti nomidan qonunchilik va shartnomalarga muvofiq boshqa vazifalarni amalga oshiradi.

5-§. “Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi” aksiyadorlik jamiyati va maxsus xizmat koʻrsatuvchi agent

17. “Qimmatli qogʻozlar markaziy depozitariysi ” aksiyadorlik jamiyati (bundan buyon matnda Markaziy depozitariy deb yuritiladi) — toʻlov agenti boʻlib, ipoteka obligatsiyalari boʻyicha foizlarni toʻlash va ularning nominal qiymatini soʻndirish u orqali amalga oshiriladi.

18. Maxsus xizmat koʻrsatuvchi agent — Kompaniya bilan tuzilgan shartnoma asosida Kompaniyaning defolt holati yuzaga kelgan ipoteka kreditlari bilan ishlash boʻyicha xizmatlar koʻrsatuvchi bank hisoblanadi.

19. Maxsus xizmat koʻrsatuvchi agent Kompaniya bilan tuzilgan shartnoma doirasida defolt holati yuzaga kelgan ipoteka kreditlari boʻyicha asosiy qarz va foizlarni undirish hamda shartnomada belgilangan boshqa xizmatlarni koʻrsatish boʻyicha ishlarni amalga oshiradi.

3-bob. Ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritiladigan ipoteka kreditlariga qoʻyiladigan talablar

20. Ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritiladigan ipoteka kreditlari quyidagi shartlarga muvofiq boʻlishi kerak:

kreditning garovga nisbati koʻrsatkichi 75 foizdan kam boʻlmasligi;

ipoteka kreditini oluvchining qarz yuki koʻrsatkichi 70 foizdan koʻp boʻlmasligi;

ipoteka krediti berilgan sanadan boshlab 6 oydan koʻp muddat oʻtganligi;

garovga qoʻyilgan koʻchmas mulk ipoteka kreditining butun muddatiga yoʻqolish va (yoki) shikastlanish tavakkalchiliklaridan originator foydasiga sugʻurtalangan boʻlishi;

ipoteka kreditlari Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 2696, 2015-yil 14-iyul) muvofiq “standart” toifasiga kirishi;

ipoteka (kredit) shartnomasida kreditorning (originatorning) talabidan boshqa shaxs foydasiga voz kechishi uchun qarzdorning (ipoteka kreditini oluvchining) roziligini olish sharti nazarda tutilmagan boʻlishi.

Bunda, ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritiladigan ipoteka kreditlari boʻyicha kreditning garovga nisbati koʻrsatkichi va qarz yuki koʻrsatkichi Banklarga oʻrnatiladigan makroprudensial normativlar hamda ular tomonidan beriladigan kreditlar (mikroqarzlar) boʻyicha toʻlovlarning eng yuqori qiymatlariga doir talablar toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 3618, 2025-yil 22-aprel) muvofiq aniqlanadi.

21. Ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritiladigan ipoteka kreditlari boʻyicha quyidagi hujjatlar mavjud boʻlishi kerak:

ipoteka va kredit shartnomalari;

toʻlovlar jadvali;

sugʻurta polisi;

ipoteka predmeti ipotekaga beruvchiga tegishli ekanligini tasdiqlovchi hujjat;

ipoteka shartnomasi roʻyxatdan oʻtkazilganligi toʻgʻrisidagi davlat reyestridan koʻchirma.

22. Bitta ipoteka krediti faqat bitta ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritilishi mumkin. Bitta ipoteka qoplamasidan ipoteka agenti tomonidan chiqariladigan ipoteka obligatsiyalarining faqat bitta emissiyasini taʼminlash uchun foydalaniladi.

4-bob. Ipoteka kreditlarini oʻtkazish bilan bogʻliq bitimni rasmiylashtirish va uni davlat roʻyxatidan oʻtkazish

23. Ipoteka kreditlarini oʻtkazish bilan bogʻliq bitimni (bundan buyon matnda bitim deb yuritiladi) tuzish uchun originator mazkur vaqtinchalik nizomning 3-bobida belgilangan talablarga muvofiq keladigan hamda ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritiladigan ipoteka kreditlari boʻyicha LLD-fayl koʻrinishidagi axborotni ilova qilgan holda yozma yoki elektron shakldagi arizani Kompaniyaga taqdim etadi.

Bunda, LLD-fayl koʻrinishidagi axborot quyidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim:

ipoteka kreditining shartlari (summasi, muddati, foiz stavkasi va boshqalar);

ipoteka krediti boʻyicha garov obyekti (obyektning turi, baholangan qiymati, garovga olingan qiymati va boshqalar);

ipoteka krediti boʻyicha toʻlovlar (oylik toʻlovlar miqdori, ipoteka kreditini oluvchining toʻlov intizomi va boshqalar);

ipoteka kreditlarining mazkur Nizomning 3-bobida belgilangan talablarga muvofiqligini tasdiqlovchi maʼlumotlar;

bitimni tuzish uchun zarur boʻlgan boshqa maʼlumotlar.

24. Kompaniya originator tomonidan taqdim etilgan arizani koʻrib chiqish jarayonida ipoteka kreditlari boʻyicha birlamchi hujjatlarni LLD-fayl koʻrinishidagi axborotga hamda mazkur vaqtinchalik nizomning 3-bobida belgilangan talablarga muvofiqligini tanlab tekshirishni amalga oshiradi.

25. Originator tomonidan taqdim etilgan ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritiladigan ipoteka kreditlari boʻyicha maʼlumotlar ipoteka kreditlarining birlamchi hujjatlariga va (yoki) mazkur vaqtinchalik nizomning 3-bobida belgilangan talablarga muvofiq boʻlmagan taqdirda, Kompaniya tomonidan originator bilan bitimni tuzish rad etiladi hamda bu haqida bir ish kuni ichida originatorga xabarnoma yuboriladi.

26. Ipoteka agenti originator tomonidan taqdim etilgan va mazkur vaqtinchalik nizomning 3-bobida belgilangan talablarga muvofiq boʻlgan ipoteka kreditlaridan ipoteka qoplamasiga kiritiladigan ipoteka kreditlari roʻyxatini shakllantiradi hamda originator bilan birgalikda bitim (oldi-sotdi shartnomasi yoki qonunchilikda belgilangan boshqa shartnoma) va boshqa shartnomalar (shu jumladan, xizmat koʻrsatuvchi agent va maxsus xizmat koʻrsatuvchi agent bilan shartnomalar, ipoteka agentining bankdagi hisobvaragʻi hamda bitimni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan boshqa shartnomalar) loyihalarini ishlab chiqadi va kelishadi.

27. Bitim ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritiladigan ipoteka kreditlari boʻyicha originatorga tegishli boʻlgan huquqdan (talabdan) ipoteka agenti foydasiga voz kechishni nazarda tutadi hamda mazkur bitim oldi-sotdi shartnomasi yoki qonunchilikda belgilangan boshqa shartnoma shaklida rasmiylashtirilishi mumkin.

Bunda, ipoteka agentiga oʻtkazilayotgan ipoteka kreditlari boʻyicha ipoteka (kredit) shartnomalari roʻyxati bitimga ilova qilinadi.

28. Bitim Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 320-moddasiga muvofiq ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritiladigan ipoteka kreditlari boʻyicha ipoteka (kredit) shartnomalari qaysi shaklda (oddiy yozma yoki notarial) tuzilgan boʻlsa, oʻsha shaklda tuziladi.

29. Mazkur vaqtinchalik nizomning 28-bandidan kelib chiqadigan ipoteka predmetiga boʻlgan huquqlarning originatordan ipoteka agentiga oʻtishi koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi kerak.

30. Originator ipoteka agentiga oʻtkazilgan ipoteka kreditlari boʻyicha ipoteka kreditini oluvchilarni bu haqida bitim davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan sanadan uch ish kunidan kechiktirmay yozma ravishda xabardor qilishi lozim.

5-bob. Ipoteka obligatsiyalarining emissiyasi va muomalasi

31. Ipoteka obligatsiyalarini chiqarish, davlat roʻyxatidan oʻtkazish, joylashtirish va ularning muomalasi Oʻzbekiston Respublikasining “Qimmatli qogʻozlar bozori toʻgʻrisida”gi Qonuni , Qimmatli qogʻozlar emissiyasi va emissiyaviy qimmatli qogʻozlar chiqarilishlarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish qoidalari (roʻyxat raqami 2000, 2009-yil 30-avgust), mazkur vaqtinchalik nizom va boshqa qonunchilik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Bunda, mazkur vaqtinchalik nizomda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, ipoteka obligatsiyalarini chiqarish, davlat roʻyxatidan oʻtkazish, joylashtirish va ularning muomalasi korporativ obligatsiyalar uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Zarur hollarda, roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ ipoteka agentining ipoteka obligatsiyalarini chiqarilishini davlat roʻyxatidan oʻtkazish toʻgʻrisidagi arizasini koʻrib chiqish jarayonida undan qoʻshimcha maʼlumotlarni soʻrab olish huquqiga ega.

32. Ipoteka obligatsiyalarini joylashtirish va ularning muomalasi “Toshkent” respublika fond birjasi” aksiyadorlik jamiyatida amalga oshiriladi.

33. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki bilan banklar oʻrtasidagi ipoteka obligatsiyalari boʻyicha REPO operatsiyalari “Oʻzbekiston respublika valyuta birjasi” aksiyadorlik jamiyatida birja savdosi qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

34. “Oʻzbekiston respublika valyuta birjasi” aksiyadorlik jamiyatida ipoteka obligatsiyalari bilan REPO operatsiyalari amalga oshirilganda, Markaziy depozitariy keyinchalik REPO bitimini amalga oshirish uchun REPO tashabbuskori boʻlgan bankning depo hisobvaragʻiga ipoteka obligatsiyalarining zarur miqdorda yetkazib berilishini taʼminlaydi.

Bunda, “Toshkent” respublika fond birjasi” aksiyadorlik jamiyatida ipoteka obligatsiyalari boʻyicha bitimlarning narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar “Oʻzbekiston respublika valyuta birjasi” aksiyadorlik jamiyatining savdo platformasida Markaziy depozitariy va (yoki) “Toshkent” respublika fond birjasi” aksiyadorlik jamiyatining axborot tizimi orqali aks ettirilishi lozim.

35. Ipoteka obligatsiyalari egalarining reyestrini shakllantirish Markaziy depozitariy tomonidan amalga oshiriladi.

6-bob. Ipoteka obligatsiyalari boʻyicha foizlar va ularning nominal qiymatini toʻlash

36. Ipoteka agenti tomonidan ipoteka obligatsiyalari boʻyicha foizlarni toʻlash va ularning nominal qiymatini soʻndirish faqat Markaziy depozitariy orqali amalga oshiriladi.

37. Ipoteka agenti ipoteka obligatsiyalari boʻyicha foizlarni toʻlash va ularning nominal qiymatini soʻndirish uchun Markaziy depozitariyda shaxsiy hisobvaraq ochadi.

38. Ipoteka agenti ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritilgan ipoteka kreditlari boʻyicha ipoteka kreditini oluvchilarning toʻlovlarini (asosiy qarz, foizlar, penya va boshqalarni) ular ipoteka agentining maxsus bank hisobvaragʻiga kelib tushgan kundan eʼtiboran uch ish kunidan kechiktirmay Markaziy depozitariydagi shaxsiy hisobvaragʻiga oʻtkazadi.

39. Markaziy depozitariy ipoteka agentining shaxsiy hisobvaragʻidagi pul mablagʻlaridan ipoteka obligatsiyalari boʻyicha foiz toʻlovlarini va nominal qiymatining soʻndirilishini ipoteka obligatsiyalarining egalariga ipoteka obligatsiyalarini chiqarish shartlariga muvofiq oʻtkazib beradi.

40. Markaziy depozitariy ipoteka agentining shaxsiy hisobvaragʻiga kelib tushadigan va ipoteka obligatsiyalari boʻyicha foizlarni toʻlash hamda ularning nominal qiymatini soʻndirish uchun moʻljallangan pul mablagʻlarining hisobini yuritadi va har oyning 10 sanasigacha roʻyxatdan oʻtkazuvchi organga bu haqidagi axborotni taqdim etadi.

41. Ipoteka agentining xizmat koʻrsatuvchi agentda ochilgan maxsus bank hisobvaragʻi va Markaziy depozitariydagi shaxsiy hisobvaragʻiga kelib tushadigan pul mablagʻlaridan mazkur vaqtinchalik nizomda nazarda tutilmagan maqsadlarda foydalanilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

7-bob. Ipoteka agenti va (yoki) ipoteka kreditini oluvchilarning majburiyatlari bajarilishini taʼminlash

42. Ipoteka obligatsiyalarining ular muomalada boʻlgan muddat davomida ipoteka qoplamasi bilan taʼminlanganlik miqdori ularning soʻndirilmagan nominal qiymatidan kam boʻlmasligi lozim.

43 Kompaniya ipoteka agentining ipoteka obligatsiyalari egalari oldidagi foizlarni (kuponlarni) toʻlash va ipoteka obligatsiyalarining nominal qiymatini soʻndirish boʻyicha majburiyatlari yuzasidan kafil boʻladi.

44. Ipoteka qoplamasi tarkibiga kiritilgan ipoteka kreditlari boʻyicha defolt holati yuzaga kelgan taqdirda, xizmat koʻrsatuvchi agent uch kun ichida ipoteka kreditlari boʻyicha defolt holati yuzaga kelganligi toʻgʻrisidagi axborotni Markaziy depozitariy va Kompaniyaga yuboradi.

45. Kompaniya defolt holati yuzaga kelgan ipoteka kreditini ipoteka agentidan sotib oladi hamda defolt holati yuzaga kelgan kundan eʼtiboran besh ish kunidan kechiktirmay xizmat koʻrsatuvchi agentda ochilgan ipoteka agentining maxsus bank hisobvaragʻiga ipoteka obligatsiyalari boʻyicha barcha hisoblangan foizlar summasi va defolt holati yuzaga kelgan sanadagi ipoteka krediti boʻyicha asosiy qarz qoldigʻi miqdoridagi pul mablagʻlarini oʻtkazadi.

Kompaniya tomonidan defolt holati yuzaga kelgan ipoteka krediti sotib olingandan soʻng, bunday ipoteka kreditlari ipoteka obligatsiyalarining taʼminotiga qoʻyilgan ipoteka qoplamasi tarkibidan chiqariladi hamda ipoteka obligatsiyalarining nominal qiymati tegishli miqdorda soʻndiriladi.

Defolt holati yuzaga kelgan ipoteka kreditlari boʻyicha ipoteka kreditini oluvchilardan toʻlovlarni undirish ishlari maxsus xizmat koʻrsatuvchi agent tomonidan amalga oshiriladi.

46. Kompaniya ipoteka agenti balansiga qabul qilingan ipoteka qoplamasi va ipoteka agentidan sotib olingan defolt holati yuzaga kelgan ipoteka kreditlarini Tijorat banklarida aktivlar sifatini tasniflash va aktivlar boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralar shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga (roʻyxat raqami 2696, 2015-yil 14-iyul) muvofiq tasniflaydi hamda ular boʻyicha ehtimoliy yoʻqotishlarni qoplash uchun zaxiralarni shakllantiradi.

8-bob. Maxsus qoidalar

47. Mazkur vaqtinchalik nizomga muvofiq ipoteka obligatsiyalarini chiqarish huquqiga ega boʻlgan ipoteka agentidan boshqa shaxslar “ipoteka obligatsiyalari” va “ipoteka qoplamasi” degan soʻzlardan foydalangan holda pul mablagʻlari va boshqa mol-mulkni jalb etishga, shuningdek oʻz nomida “ipoteka agenti” degan soʻzlarni har qanday shaklda ishlatishga haqli emas.

48. Mazkur Vaqtinchalik nizomda belgilangan ipoteka qoplamasiga kiritiladigan ipoteka kreditlarini originatordan ipoteka agentiga, shuningdek defolt holati yuzaga kelgan ipoteka kreditlarini ipoteka agentidan Kompaniyaga sotish (oʻtkazish) kredit shartnomalaridan kelib chiqadigan majburiyatlar yuzasidan kreditorning huquqlaridan (talablaridan) boshqa shaxs foydasiga voz kechish (ularni boshqalarga berish, olish) boʻyicha moliyaviy operatsiyalarga kiradi.

49. Ipoteka obligatsiyalarining bitta chiqarilishi doirasida joylashtirilgan ipoteka obligatsiyalari taʼminoti sifatida qoʻyilgan ipoteka qoplamasi tarkibiga kiruvchi ipoteka kreditlari boʻyicha defolt holati yuzaga kelgan taqdirda, roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ Kompaniya va ipoteka agentiga ushbu ipoteka obligatsiyalari boʻyicha majburiyatlarni bajarish toʻgʻrisida koʻrsatma kiritadi.

Ipoteka kreditlari boʻyicha birinchi defolt holati yuzaga kelganidan keyin bir kalendar yil ichida ikkinchi defolt holati yuzaga kelganda, roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ tegishli chiqarilishdagi ipoteka obligatsiyalarining muomalasini muddatidan oldin toʻxtatish va soʻndirish toʻgʻrisida qaror qabul qiladi.

9-bob. Yakuniy qoida

50. Mazkur vaqtinchalik nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilikka muvofiq javobgar boʻladilar.

Direktor D. LI

Savdo-sanoat palatasi raisi D. VAXABOV

Tadbirkorlik subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish boʻyicha vakil oʻrinbosari J. URUNOV

Markaziy bank raisi T. ISHMETOV

Toshkent sh.,

2025-yil 28-avgust,

2025-yil 25-avgust

2025-yil 22-avgust

2025-yil 20-avgust

1-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 13.11.2025-y., 10/25/3700/1047-son)

lex.uz