UzbekAI

← Qonunlar

📅 2025-yil 24-noyabr · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi

Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.

Yordam | Arxiv | Atamalar | Statistika | API | Havola yuborish | Sayt haqida | Shartlar

← Қонунлар

📅 2025 йил 24 ноябрь · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми

Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.

Ёрдам | Архив | Атамалар | Статистика | API | Ҳавола юбориш | Сайт ҳақида | Шартлар

← Законы

📅 24 ноября 2025 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда

Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.

Помощь | Архив | Термины | Статистика | API | Предложить ссылку | О сайте | Условия

← Laws

📅 24 November 2025 · Other documents · Oliy sudi Plenumi

Official text. Official document. Editorial notes are not included.

Help | Archive | Glossary | Stats | API | Submit | About | Terms

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг

қарори

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳамда баъзи қарорларини ўз кучини йўқотган деб топиш ҳақида

Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлиги муносабати билан, шунингдек, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини бир хил қўллаш мақсадида «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва Олий хўжалик суди Пленумининг «Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги 2006 йил 22 декабрдаги 13/150-сонли қарори :

4-банди қуйидаги мазмундаги тўртинчи — еттинчи хатбошилари билан тўлдирилсин:

«ФКнинг 746 1 -моддасига мувофиқ, кредитни муддатидан олдин суд тартибида ундиришда, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кредитор дастлаб қарзнинг белгиланган муддатда қайтарилмаган қисмини ундириш учун судга мурожаат қилади. Бунда агар қарз олувчи муддати ўтган қарзни тўлиқ тўламаган тақдирда, кредитор кредитнинг қолган барча суммасини муддатидан олдин қайтариш ҳақидаги талаб билан судга мурожаат қилишга ҳақли.

Шунинг учун, судлар кредитнинг қолган қисмини муддатидан олдин қайтариш ҳақидаги даъволарни кўришда, шартнома шартларини ўрганишлари ва шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кредитор дастлаб қарзнинг белгиланган муддатда қайтарилмаган қисмини ундириш учун судга мурожаат қилган ёки қилмаганлигига аниқлик киритишлари лозим.

Агар, кредитор олдин қарзнинг белгиланган муддатда қайтарилмаган қисмини ундириш учун судга мурожаат қилмаганлиги аниқланса, судлар дастлаб фақатгина кредит қарзининг белгиланган муддатда қайтарилмаган қисмини ундириш масаласини муҳокама қилиши, даъвонинг муддати келмаган қарздорликни ундиришга оид қисмини эса қаноатлантиришни рад этиши лозим.

Қарз олувчи муддати ўтган қарзни тўлиқ тўламаганлиги асоси билан кредитор кредитнинг қолган барча суммасини муддатидан олдин қайтариш ҳақидаги талаб билан судга мурожаат қилганда, даъво аризага Мажбурий ижро бюросининг қарз олувчи томонидан муддати ўтган қарзни ундириш ҳақидаги суд ҳужжати бўйича «Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида«ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 30-моддасининг биринчи қисмида белгиланган икки ойлик муддат ичида тўлов тўлиқ ёки қисман амалга оширилмаганлигини тасдиқловчи маълумотномасини илова қилиниши лозим.»;

21-банди қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«ФК 285-моддасининг тўртинчи қисми ва «Гаров тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 47-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, гаров нарсаси бўлган мол-мулк гаровга қўювчидан жиноят ёки бошқа ҳуқуқбузарлик содир этганлик учун қонунда белгиланган тартибда олиб қўйилганда, гаровга олувчида ўз талабларини ушбу мол-мулк ҳисобидан устувор тарзда қаноатлантириш ҳуқуқи сақлаб қолинади. Гаровдаги мулкнинг бундай асосларга кўра олиб қўйилиши кредитни муддатидан олдин қайтариш ҳақида талаб қўйишга асос бўлади.»;

иккинчи хатбошиси тегишлича учинчи хатбошиси деб ҳисоблансин;

қуйидаги мазмундаги 22 1 -банд билан тўлдирилсин:

«22 1 . Судларнинг эътибори ундирувни гаровдаги мол-мулкка қаратиш ҳақидаги талабнинг миқдори гаровга қўйилган мол-мулкнинг қийматига мослигини текшириш лозимлигига қаратилсин. Бунда гаров билан таъминланган мажбуриятнинг қарздор томонидан бузилиши жуда арзимас эканлиги ва гаровга олувчи талабларининг миқдори гаровга қўйилган мол-мулкнинг қийматига мос келмаслиги, ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш ҳақидаги талабни рад этишга асос бўлиши инобатга олиниши лозим.

ФК 279-моддасининг учинчи қисми ва «Гаров тўғрисида«ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 26-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, гаров билан таъминланган мажбуриятнинг бузилиши қуйидаги шартлар бир вақтнинг ўзида мавжуд бўлган тақдирда, жуда арзимас деб ҳисобланади:

агар гаров билан таъминланган, қарздор томонидан қопланмаган мажбуриятнинг суммаси гаров қийматининг ўн беш фоизидан камроқни ташкил қилса;

агар гаров билан таъминланган мажбурият бажарилишининг кечикиши кетма-кет уч ойдан ошмаган бўлса.

Ушбу асосларнинг бир вақтда мавжудлиги ундирувни гаровдаги мол-мулкка қаратишни рад этишга асос бўлади.

Тушунтирилсинки, «Ипотека тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 36-моддасининг иккинчи қисмига кўра, агар ипотека тўғрисидаги шартномада бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, даврий тўловлар билан бажариладиган мажбуриятни таъминлаш учун ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратишга, ушбу тўловларни тўлаш муддатлари кетма-кет уч ойдан ортиқ муддатга бузилган тақдирдагина йўл қўйилиши мумкин.»;

23-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«23. Тушунтирилсинки, «Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида»ги Қонуннинг 54-моддаси тўртинчи қисмига мувофиқ гаровга қўйилган мол-мулк билан таъминланган мажбуриятларни ижро этишда ундирув ушбу мол-мулкка қаратилган тақдирда, гаровга қўйилган мол-мулк суд томонидан мажбурий тарзда баҳолашдан ўтказилади ҳамда ушбу кимошди савдосидаги бошланғич реализация қилиш нархи суд қарори билан баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботда аниқланган миқдорда белгиланади.

Судлар ундирувни гаровдаги мол-мулкка қаратиш ҳақидаги қарорда нафақат бу мол-мулкнинг кимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархи, балки уни аниқ идентификация қилиш имконини берувчи маълумотларни (мол-мулкнинг номи, жойлашган жойи, кўчмас мулкнинг кадастр рақами, автотранспорт воситалари, асбоб-ускуналарнинг маълумотлари ва ҳоказо) ҳам кўрсатиш лозимлигига эътибор қаратсинлар.

Агар кредиторларнинг гаров билан таъминланган талабларини қаноатлантириш тизими янада такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилгунига қадар чиқарилган суд қарори устидан шикоят қилинмаган ва у белгиланган тартибда қонуний кучга кирган бўлса, мажбурий ижро ҳаракатлари қонун ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади ва гаровдаги мол-мулк тижорат банки ва қарз олувчи ўртасида тузилган гаров (ипотека) тўғрисидаги шартномада кўрсатилган нарх бўйича реализация қилинади.

Қарздорликни ундириш ва ундирувни гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш тўғрисидаги ишларни кўриш пайтида гаровга қўйилган мол-мулкни бошланғич баҳоси юзасидан низо бўлганда, у ишда иштирок этувчи шахсларнинг илтимосномасига кўра, суд томонидан мажбурий тарзда баҳоланади.»;

27-банди қуйидаги мазмундаги ўн иккинчи ва ўн учинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Судларга тушунтирилсинки, «Ипотека тўғрисида»ги Қонуннинг 43-моддасининг олтинчи қисмига кўра, гаровга олувчи такрорий кимошди савдоси амалга ошмаган деб эълон қилинганидан кейин бир ой ичида гаровга қўйилган мол-мулкни ўзида қолдириш ҳуқуқидан фойдаланмаган тақдирда ипотека тугатилади.

Бундай ҳолатда, гаровга олувчи Фуқаролик кодекси 281-моддаси олтинчи қисмининг 4-бандида назарда тутилган ҳуқуқдан фойдаланмаганлиги гаров шартномасини бекор қилишга асос бўлмайди.».

2. Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва Олий хўжалик суди Пленумининг «Суд ҳужжатларини ижро этишга оид қонун ҳужжатларини қўллаш бўйича суд амалиётининг айрим масалалари тўғрисида»ги 2009 йил 10 апрелдаги 6/196-сонли қарори :

19-бандининг иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Тушунтирилсинки, иқтисодий суднинг қарздор юридик шахсни банкрот деб топиш ва тугатиш ишини юритишни очиш тўғрисидаги қарорининг кўчирма нусхаси олинганда давлат ижрочиси ижро иши юритишни тамомлайди, бундан ундирувни гаров билан таъминланган мол-мулкка қаратиш, мулк ҳуқуқини эътироф этиш, маънавий зиённи компенсация қилиш, мол-мулкни ўзга шахснинг қонунсиз эгалигидан талаб қилиб олиш, асоссиз орттирилган бойликни қайтариш, битимларни ҳақиқий эмас деб топиш ва уларнинг ҳақиқий эмаслиги оқибатларини қўллаш тўғрисидаги, шунингдек жорий тўловлар бўйича талаблар юзасидан ижро иши юритишлар мустасно.».

3. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Судларда ерга оид низоларни кўришда қонунчилик ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида» 2023 йил 20 ноябрдаги 28-сонли қарори :

5-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«5. Судлар Ер кодексининг 36-моддасига мувофиқ, ижара муддати тугаганлиги муносабати билан ер участкасини ижарага олиш ҳуқуқини бекор қилиш тўғрисидаги даъволарни кўришда, ер участкасини ижарага олиш шартномаси янги муддатга узайтирилган ёки узайтирилмаганлигини аниқлашлари лозим.»;

қуйидаги мазмундаги 6 1 -банд билан тўлдирилсин:

«6 1 . «Ўзбекистон Республикаси ФПК 50-моддасининг биринчи қисми, ИПК 49-моддасининг учинчи қисмига кўра, прокурор ўзининг даъво аризаси (аризаси) асосида қўзғатилган ишларда, шунингдек давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида ерга оид ҳуқуқий муносабатлар билан боғлиқ ишларда, МСИЮтК 46-моддасининг биринчи қисмига кўра эса, маъмурий ва бошқа оммавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган барча ишлар бўйича суд мажлисида иштирок этишга ҳақли.

Шу сабабли судлар ерга оид ҳуқуқий муносабатлар билан боғлиқ ишларни судда кўришда прокурорни хабардор қилиш масаласини ҳал этишлари лозим.»;

15-бандининг биринчи ва иккинчи хатбошилари қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«15. Судларга тушунтирилсинки, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ер муносабатларида тенглик ва шаффофликни таъминлаш, ерга бўлган ҳуқуқларни ишончли ҳимоя қилиш ва уларни бозор активига айлантириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2021 йил 8 июндаги ПФ-6243-сонли Фармонининг 4-банди билан маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг ер участкаларини тўғридан-тўғри ажратиш, фойдаланишга бериш, келгусида ажратиш учун захиралаш, бириктириш, ободонлаштириш учун бериш ёки ерларни бошқача йўл билан тасарруф қилиш (бундан мазкур Фармонга мувофиқ ер участкаларини давлат ташкилотларига доимий фойдаланишга ажратиш, ижара шартномасини имзолаш бўйича ваколатлар мустасно), туман ва шаҳар маҳаллий давлат ҳокимияти органлари томонидан эса ер участкаларига бўлган ҳуқуқларни белгилаш, эътироф этиш, ўзгартириш, бекор қилиш ҳуқуқи 2021 йил 1 августдан бекор қилинган.

Шу билан бирга, мазкур Фармоннинг 8-бандида ушбу Фармон расман эълон қилинган кундан бошлаб Ер кодексига тегишли ўзгартиш ва қўшимчалар киритилгунига қадар Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар, Тошкент шаҳар, туманлар ва шаҳарлар маҳаллий вакиллик ва ижро ҳокимияти органлари томонидан мазкур Фармонда назарда тутилганидан бошқача тартибда ер участкаларини ажратиш қатъиян тўхтатилганлиги қайд этилган.»

17-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«17. Судларнинг эътибори биргаликда эгалик қилинадиган ёки фойдаланиладиган ер участкасини бўлиш ва ундан фойдаланиш тартибини белгилаш ҳақидаги низоларни ҳал қилишда Ер кодекси 22-моддасининг бешинчи қисмига асосан ер участкасини бўлиш ёки ундан фойдаланиш тартибини белгилаш имконияти мавжуд ёки мавжуд эмаслиги кадастр органи мутахассисининг фикри ёки судга оид экспертиза хулосаси билан аниқланиши мумкинлигига қаратилсин.»;

19-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«19. Ер кодекси 62-моддасининг тўртинчи қисми талабига мувофиқ, ер участкасининг ёхуд ундаги иморатнинг у ёки бу қисми коммунал хизматдан (ёритиш, оқова сувларни чиқариб юбориш, трубопровод, суғориш қурилмалари ва шу кабилар), ер участкаларининг эгалари ёки ундан фойдаланувчилар эса, мустақил равишда ўзича ёки транспортда кириб-чиқиш имконидан маҳрум бўлиб қоладиган бўлса, ер участкасининг бўлинишига йўл қўйилмайди.»;

25-банди қуйидаги мазмундаги иккинчи ва учинчи хатбошилар билан тўлдирилсин:

«Ер кодекси 36-моддасининг бешинчи қисмига биноан ушбу модда биринчи қисмининг 1, 2, 6 — 10, 13-бандларида назарда тутилган ҳолларда ер участкасига бўлган ижара ҳуқуқини тугатиш ушбу Кодекснинг 24-моддасида назарда тутилган тартибда ер участкасининг ижара шартномасини бекор қилиш йўли билан амалга оширилади.

Шунга кўра, ижара шартномаси мавжуд бўлиб, даъво аризасида Ер кодекси 36-моддаси биринчи қисмининг 1, 2, 6 — 10, 13-бандлари асос қилиниб, ер участкасига бўлган ижара ҳуқуқини тугатиш ҳақида талаб қўйилса, судлар бундай талабни қаноатлантириш рад этилиши лозимлигига эътибор қаратишлари лозим.»;

26-банди қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«26. Судлар қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан ижара асосида фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлган юридик ёки жисмоний шахслар билан тузилган ер участкаси ижара шартномасини Ер кодекси 36-моддаси биринчи қисмининг 6-7-бандларида кўрсатилган асосларга кўра бекор қилиш тўғрисидаги ишларни кўришда даъвонинг асослилигини Фуқаролик кодексининг 384-моддаси, Ўзбекистон Республикасининг Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 14 январдаги 22-сон қарори билан тасдиқланган «Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлар ва экин майдонларида мониторинг ишларини амалга ошириш тартиби тўғрисида»ги ҳамда 2024 йил 30 декабрдаги 914-сон қарори билан тасдиқланган «Қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан оқилона фойдаланиш тартиби тўғрисида»ги низомлар ҳамда бошқа низога оид норматив ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига риоя қилинганлигини текширишлари лозим.»;

қуйидаги мазмундаги 26 1 -банд билан тўлдирилсин:

«26 1 . Ер кодекси 24 2 -моддасининг еттинчи қисмига кўра, агар қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ер участкасини ижарага бериш шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ушбу шартномани муддатидан илгари бекор қилиш қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ер участкасини иккиламчи ижарага бериш шартномасининг бекор қилинишига сабаб бўлади.

Шу сабабли судлар бундай тоифадаги ишларни кўришда низолашилаётган шартнома бўйича ижарага берилган қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ер участкаси иккиламчи ижарага берилган ёки берилмаганлигини аниқлашлари, зарур ҳолларда эса ер участкасини иккиламчи ижарага олган шахсни ишга иштирок этишга жалб қилиш чораларини кўришлари лозим.»;

27-бандининг учинчи хатбоши қуйидаги учинчи ва тўртинчи хатбошилари билан алмаштирилсин:

«Шу билан бирга, Ер кодекси 24-моддасининг ўн иккинчи қисми мазмунига кўра, ер участкасини ижарага олиш ҳуқуқи фақат кредитлар олиш учун гаровга қўйилиши мумкинлиги инобатга олиниши керак.

Бунда, судлар фермер хўжалиги ер участкасига бўлган ижара ҳуқуқини фақат ўзига кредит олиш учун гаровга қўйишга ҳақли эканлигига эътибор қаратиши лозим.»;

қуйидаги мазмундаги 29 1 -банд билан тўлдирилсин:

«29 1 . Судлар ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган давлат мулкидаги ер участкасини қайтариш ва ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги ишларни кўришда ИПК 203 9 -моддаси талабларига қатъий риоя этишлари шарт.»;

33-банди қуйидаги мазмундаги учинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган, давлат мулкида бўлган ер участкасини қайтариш, ўзбошимчалик билан қурилган иморатни бузиб ташлаш тўғрисидаги иш бўйича келишув битими ёки медиатив келишув тузилишига йўл қўйилмайди.»;

учинчи — олтинчи хатбошилари тегишлича тўртинчи — еттинчи хатбошилари деб ҳисоблансин.

4. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг «Қишлоқ хўжалигида қонунийликни таъминлаш ва ердан фойдаланишдаги суиистеъмолчиликларнинг олдини олишда иқтисодий судларнинг ролини ошириш тўғрисида» 2004 йил 12 мартдаги 115-сонли қарори ўз кучини йўқотган деб топилсин.

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Б. ИСЛАМОВ

Пленум котиби, Олий суд судьяси У. ХОЛОВ

Тошкент ш.,

2025 йил 24 ноябрь,

23 -сон

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining

qarori

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish hamda baʼzi qarorlarini oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish haqida

Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi munosabati bilan, shuningdek, moddiy va protsessual huquq normalarini bir xil qoʻllash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining “Kredit shartnomalaridan kelib chiqadigan majburiyatlar bajarilishini taʼminlash toʻgʻrisidagi fuqarolik qonun hujjatlarini qoʻllashning ayrim masalalari haqida”gi 2006-yil 22-dekabrdagi 13/150-sonli qarori :

4-bandi quyidagi mazmundagi toʻrtinchi — yettinchi xatboshilari bilan toʻldirilsin:

“FKning 746 1 -moddasiga muvofiq, kreditni muddatidan oldin sud tartibida undirishda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, kreditor dastlab qarzning belgilangan muddatda qaytarilmagan qismini undirish uchun sudga murojaat qiladi. Bunda agar qarz oluvchi muddati oʻtgan qarzni toʻliq toʻlamagan taqdirda, kreditor kreditning qolgan barcha summasini muddatidan oldin qaytarish haqidagi talab bilan sudga murojaat qilishga haqli.

Shuning uchun, sudlar kreditning qolgan qismini muddatidan oldin qaytarish haqidagi daʼvolarni koʻrishda, shartnoma shartlarini oʻrganishlari va shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan boʻlmasa, kreditor dastlab qarzning belgilangan muddatda qaytarilmagan qismini undirish uchun sudga murojaat qilgan yoki qilmaganligiga aniqlik kiritishlari lozim.

Agar, kreditor oldin qarzning belgilangan muddatda qaytarilmagan qismini undirish uchun sudga murojaat qilmaganligi aniqlansa, sudlar dastlab faqatgina kredit qarzining belgilangan muddatda qaytarilmagan qismini undirish masalasini muhokama qilishi, daʼvoning muddati kelmagan qarzdorlikni undirishga oid qismini esa qanoatlantirishni rad etishi lozim.

Qarz oluvchi muddati oʻtgan qarzni toʻliq toʻlamaganligi asosi bilan kreditor kreditning qolgan barcha summasini muddatidan oldin qaytarish haqidagi talab bilan sudga murojaat qilganda, daʼvo arizaga Majburiy ijro byurosining qarz oluvchi tomonidan muddati oʻtgan qarzni undirish haqidagi sud hujjati boʻyicha “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida“gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 30-moddasining birinchi qismida belgilangan ikki oylik muddat ichida toʻlov toʻliq yoki qisman amalga oshirilmaganligini tasdiqlovchi maʼlumotnomasini ilova qilinishi lozim.”;

21-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“FK 285-moddasining toʻrtinchi qismi va “Garov toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 47-moddasining toʻrtinchi qismiga koʻra, garov narsasi boʻlgan mol-mulk garovga qoʻyuvchidan jinoyat yoki boshqa huquqbuzarlik sodir etganlik uchun qonunda belgilangan tartibda olib qoʻyilganda, garovga oluvchida oʻz talablarini ushbu mol-mulk hisobidan ustuvor tarzda qanoatlantirish huquqi saqlab qolinadi. Garovdagi mulkning bunday asoslarga koʻra olib qoʻyilishi kreditni muddatidan oldin qaytarish haqida talab qoʻyishga asos boʻladi.”;

ikkinchi xatboshisi tegishlicha uchinchi xatboshisi deb hisoblansin;

quyidagi mazmundagi 22 1 -band bilan toʻldirilsin:

“22 1 . Sudlarning eʼtibori undiruvni garovdagi mol-mulkka qaratish haqidagi talabning miqdori garovga qoʻyilgan mol-mulkning qiymatiga mosligini tekshirish lozimligiga qaratilsin. Bunda garov bilan taʼminlangan majburiyatning qarzdor tomonidan buzilishi juda arzimas ekanligi va garovga oluvchi talablarining miqdori garovga qoʻyilgan mol-mulkning qiymatiga mos kelmasligi, undiruvni garovga qoʻyilgan mol-mulkka qaratish haqidagi talabni rad etishga asos boʻlishi inobatga olinishi lozim.

FK 279-moddasining uchinchi qismi va “Garov toʻgʻrisida“gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 26-moddasining toʻrtinchi qismiga koʻra, garov bilan taʼminlangan majburiyatning buzilishi quyidagi shartlar bir vaqtning oʻzida mavjud boʻlgan taqdirda, juda arzimas deb hisoblanadi:

agar garov bilan taʼminlangan, qarzdor tomonidan qoplanmagan majburiyatning summasi garov qiymatining oʻn besh foizidan kamroqni tashkil qilsa;

agar garov bilan taʼminlangan majburiyat bajarilishining kechikishi ketma-ket uch oydan oshmagan boʻlsa.

Ushbu asoslarning bir vaqtda mavjudligi undiruvni garovdagi mol-mulkka qaratishni rad etishga asos boʻladi.

Tushuntirilsinki, “Ipoteka toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni 36-moddasining ikkinchi qismiga koʻra, agar ipoteka toʻgʻrisidagi shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, davriy toʻlovlar bilan bajariladigan majburiyatni taʼminlash uchun undiruvni garovga qoʻyilgan mol-mulkka qaratishga, ushbu toʻlovlarni toʻlash muddatlari ketma-ket uch oydan ortiq muddatga buzilgan taqdirdagina yoʻl qoʻyilishi mumkin.”;

23-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“23. Tushuntirilsinki, “Sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish toʻgʻrisida”gi Qonunning 54-moddasi toʻrtinchi qismiga muvofiq garovga qoʻyilgan mol-mulk bilan taʼminlangan majburiyatlarni ijro etishda undiruv ushbu mol-mulkka qaratilgan taqdirda, garovga qoʻyilgan mol-mulk sud tomonidan majburiy tarzda baholashdan oʻtkaziladi hamda ushbu kimoshdi savdosidagi boshlangʻich realizatsiya qilish narxi sud qarori bilan baholash toʻgʻrisidagi hisobotda aniqlangan miqdorda belgilanadi.

Sudlar undiruvni garovdagi mol-mulkka qaratish haqidagi qarorda nafaqat bu mol-mulkning kimoshdi savdosidagi boshlangʻich sotish narxi, balki uni aniq identifikatsiya qilish imkonini beruvchi maʼlumotlarni (mol-mulkning nomi, joylashgan joyi, koʻchmas mulkning kadastr raqami, avtotransport vositalari, asbob-uskunalarning maʼlumotlari va hokazo) ham koʻrsatish lozimligiga eʼtibor qaratsinlar.

Agar kreditorlarning garov bilan taʼminlangan talablarini qanoatlantirish tizimi yanada takomillashtirilishi munosabati bilan Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilguniga qadar chiqarilgan sud qarori ustidan shikoyat qilinmagan va u belgilangan tartibda qonuniy kuchga kirgan boʻlsa, majburiy ijro harakatlari qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi va garovdagi mol-mulk tijorat banki va qarz oluvchi oʻrtasida tuzilgan garov (ipoteka) toʻgʻrisidagi shartnomada koʻrsatilgan narx boʻyicha realizatsiya qilinadi.

Qarzdorlikni undirish va undiruvni garovga qoʻyilgan mol-mulkka qaratish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrish paytida garovga qoʻyilgan mol-mulkni boshlangʻich bahosi yuzasidan nizo boʻlganda, u ishda ishtirok etuvchi shaxslarning iltimosnomasiga koʻra, sud tomonidan majburiy tarzda baholanadi.”;

27-bandi quyidagi mazmundagi oʻn ikkinchi va oʻn uchinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Sudlarga tushuntirilsinki, “Ipoteka toʻgʻrisida”gi Qonunning 43-moddasining oltinchi qismiga koʻra, garovga oluvchi takroriy kimoshdi savdosi amalga oshmagan deb eʼlon qilinganidan keyin bir oy ichida garovga qoʻyilgan mol-mulkni oʻzida qoldirish huquqidan foydalanmagan taqdirda ipoteka tugatiladi.

Bunday holatda, garovga oluvchi Fuqarolik kodeksi 281-moddasi oltinchi qismining 4-bandida nazarda tutilgan huquqdan foydalanmaganligi garov shartnomasini bekor qilishga asos boʻlmaydi.”.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining “Sud hujjatlarini ijro etishga oid qonun hujjatlarini qoʻllash boʻyicha sud amaliyotining ayrim masalalari toʻgʻrisida”gi 2009-yil 10-apreldagi 6/196-sonli qarori :

19-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Tushuntirilsinki, iqtisodiy sudning qarzdor yuridik shaxsni bankrot deb topish va tugatish ishini yuritishni ochish toʻgʻrisidagi qarorining koʻchirma nusxasi olinganda davlat ijrochisi ijro ishi yuritishni tamomlaydi, bundan undiruvni garov bilan taʼminlangan mol-mulkka qaratish, mulk huquqini eʼtirof etish, maʼnaviy ziyonni kompensatsiya qilish, mol-mulkni oʻzga shaxsning qonunsiz egaligidan talab qilib olish, asossiz orttirilgan boylikni qaytarish, bitimlarni haqiqiy emas deb topish va ularning haqiqiy emasligi oqibatlarini qoʻllash toʻgʻrisidagi, shuningdek joriy toʻlovlar boʻyicha talablar yuzasidan ijro ishi yuritishlar mustasno.”.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Sudlarda yerga oid nizolarni koʻrishda qonunchilik hujjatlari normalarini qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida” 2023-yil 20-noyabrdagi 28-sonli qarori :

5-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“5. Sudlar Yer kodeksining 36-moddasiga muvofiq, ijara muddati tugaganligi munosabati bilan yer uchastkasini ijaraga olish huquqini bekor qilish toʻgʻrisidagi daʼvolarni koʻrishda, yer uchastkasini ijaraga olish shartnomasi yangi muddatga uzaytirilgan yoki uzaytirilmaganligini aniqlashlari lozim.”;

quyidagi mazmundagi 6 1 -band bilan toʻldirilsin:

“6 1 . “Oʻzbekiston Respublikasi FPK 50-moddasining birinchi qismi, IPK 49-moddasining uchinchi qismiga koʻra, prokuror oʻzining daʼvo arizasi (arizasi) asosida qoʻzgʻatilgan ishlarda, shuningdek davlatning qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida yerga oid huquqiy munosabatlar bilan bogʻliq ishlarda, MSIYUtK 46-moddasining birinchi qismiga koʻra esa, maʼmuriy va boshqa ommaviy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan barcha ishlar boʻyicha sud majlisida ishtirok etishga haqli.

Shu sababli sudlar yerga oid huquqiy munosabatlar bilan bogʻliq ishlarni sudda koʻrishda prokurorni xabardor qilish masalasini hal etishlari lozim.”;

15-bandining birinchi va ikkinchi xatboshilari quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“15. Sudlarga tushuntirilsinki, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Yer munosabatlarida tenglik va shaffoflikni taʼminlash, yerga boʻlgan huquqlarni ishonchli himoya qilish va ularni bozor aktiviga aylantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2021-yil 8-iyundagi PF-6243-sonli Farmonining 4-bandi bilan mahalliy davlat hokimiyati organlarining yer uchastkalarini toʻgʻridan-toʻgʻri ajratish, foydalanishga berish, kelgusida ajratish uchun zaxiralash, biriktirish, obodonlashtirish uchun berish yoki yerlarni boshqacha yoʻl bilan tasarruf qilish (bundan mazkur Farmonga muvofiq yer uchastkalarini davlat tashkilotlariga doimiy foydalanishga ajratish, ijara shartnomasini imzolash boʻyicha vakolatlar mustasno), tuman va shahar mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan esa yer uchastkalariga boʻlgan huquqlarni belgilash, eʼtirof etish, oʻzgartirish, bekor qilish huquqi 2021-yil 1-avgustdan bekor qilingan.

Shu bilan birga, mazkur Farmonning 8-bandida ushbu Farmon rasman eʼlon qilingan kundan boshlab Yer kodeksiga tegishli oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilguniga qadar Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar, Toshkent shahar, tumanlar va shaharlar mahalliy vakillik va ijro hokimiyati organlari tomonidan mazkur Farmonda nazarda tutilganidan boshqacha tartibda yer uchastkalarini ajratish qatʼiyan toʻxtatilganligi qayd etilgan.”

17-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“17. Sudlarning eʼtibori birgalikda egalik qilinadigan yoki foydalaniladigan yer uchastkasini boʻlish va undan foydalanish tartibini belgilash haqidagi nizolarni hal qilishda Yer kodeksi 22-moddasining beshinchi qismiga asosan yer uchastkasini boʻlish yoki undan foydalanish tartibini belgilash imkoniyati mavjud yoki mavjud emasligi kadastr organi mutaxassisining fikri yoki sudga oid ekspertiza xulosasi bilan aniqlanishi mumkinligiga qaratilsin.”;

19-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“19. Yer kodeksi 62-moddasining toʻrtinchi qismi talabiga muvofiq, yer uchastkasining yoxud undagi imoratning u yoki bu qismi kommunal xizmatdan (yoritish, oqova suvlarni chiqarib yuborish, truboprovod, sugʻorish qurilmalari va shu kabilar), yer uchastkalarining egalari yoki undan foydalanuvchilar esa, mustaqil ravishda oʻzicha yoki transportda kirib-chiqish imkonidan mahrum boʻlib qoladigan boʻlsa, yer uchastkasining boʻlinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.”;

25-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi va uchinchi xatboshilar bilan toʻldirilsin:

“Yer kodeksi 36-moddasining beshinchi qismiga binoan ushbu modda birinchi qismining 1, 2, 6 — 10, 13-bandlarida nazarda tutilgan hollarda yer uchastkasiga boʻlgan ijara huquqini tugatish ushbu Kodeksning 24-moddasida nazarda tutilgan tartibda yer uchastkasining ijara shartnomasini bekor qilish yoʻli bilan amalga oshiriladi.

Shunga koʻra, ijara shartnomasi mavjud boʻlib, daʼvo arizasida Yer kodeksi 36-moddasi birinchi qismining 1, 2, 6 — 10, 13-bandlari asos qilinib, yer uchastkasiga boʻlgan ijara huquqini tugatish haqida talab qoʻyilsa, sudlar bunday talabni qanoatlantirish rad etilishi lozimligiga eʼtibor qaratishlari lozim.”;

26-bandi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“26. Sudlar qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlardan ijara asosida foydalanish huquqiga ega boʻlgan yuridik yoki jismoniy shaxslar bilan tuzilgan yer uchastkasi ijara shartnomasini Yer kodeksi 36-moddasi birinchi qismining 6-7-bandlarida koʻrsatilgan asoslarga koʻra bekor qilish toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda daʼvoning asosliligini Fuqarolik kodeksining 384-moddasi, Oʻzbekiston Respublikasining Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 14-yanvardagi 22-son qarori bilan tasdiqlangan “Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar va ekin maydonlarida monitoring ishlarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida”gi hamda 2024-yil 30-dekabrdagi 914-son qarori bilan tasdiqlangan “Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlardan oqilona foydalanish tartibi toʻgʻrisida”gi nizomlar hamda boshqa nizoga oid normativ huquqiy hujjatlar talablariga rioya qilinganligini tekshirishlari lozim.”;

quyidagi mazmundagi 26 1 -band bilan toʻldirilsin:

“26 1 . Yer kodeksi 24 2 -moddasining yettinchi qismiga koʻra, agar qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer uchastkasini ijaraga berish shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, ushbu shartnomani muddatidan ilgari bekor qilish qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer uchastkasini ikkilamchi ijaraga berish shartnomasining bekor qilinishiga sabab boʻladi.

Shu sababli sudlar bunday toifadagi ishlarni koʻrishda nizolashilayotgan shartnoma boʻyicha ijaraga berilgan qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yer uchastkasi ikkilamchi ijaraga berilgan yoki berilmaganligini aniqlashlari, zarur hollarda esa yer uchastkasini ikkilamchi ijaraga olgan shaxsni ishga ishtirok etishga jalb qilish choralarini koʻrishlari lozim.”;

27-bandining uchinchi xatboshi quyidagi uchinchi va toʻrtinchi xatboshilari bilan almashtirilsin:

“Shu bilan birga, Yer kodeksi 24-moddasining oʻn ikkinchi qismi mazmuniga koʻra, yer uchastkasini ijaraga olish huquqi faqat kreditlar olish uchun garovga qoʻyilishi mumkinligi inobatga olinishi kerak.

Bunda, sudlar fermer xoʻjaligi yer uchastkasiga boʻlgan ijara huquqini faqat oʻziga kredit olish uchun garovga qoʻyishga haqli ekanligiga eʼtibor qaratishi lozim.”;

quyidagi mazmundagi 29 1 -band bilan toʻldirilsin:

“29 1 . Sudlar oʻzboshimchalik bilan egallab olingan davlat mulkidagi yer uchastkasini qaytarish va oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishda IPK 203 9 -moddasi talablariga qatʼiy rioya etishlari shart.”;

33-bandi quyidagi mazmundagi uchinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan, davlat mulkida boʻlgan yer uchastkasini qaytarish, oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratni buzib tashlash toʻgʻrisidagi ish boʻyicha kelishuv bitimi yoki mediativ kelishuv tuzilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.”;

uchinchi — oltinchi xatboshilari tegishlicha toʻrtinchi — yettinchi xatboshilari deb hisoblansin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining “Qishloq xoʻjaligida qonuniylikni taʼminlash va yerdan foydalanishdagi suiisteʼmolchiliklarning oldini olishda iqtisodiy sudlarning rolini oshirish toʻgʻrisida” 2004-yil 12-martdagi 115-sonli qarori oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi B. ISLAMOV

Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi U. XOLOV

Toshkent sh.,

2025-yil 24-noyabr,

23 -son

lex.uz

Пленума Верховного суда Республики Узбекистан

Постановление

О внесении изменений и дополнений, а также признании утратившими силу некоторых постановлений Пленума Верховного суда и Пленума Высшего хозяйственного суда Республики Узбекистан

В связи с внесением изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан, а также с целью обеспечения единообразного применения норм материального и процессуального права, на основании статьи 22 Закона Республики Узбекистан «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:

1. В постановление Пленума Верховного суда и Пленума Высшего хозяйственного суда Республики Узбекистан «О некоторых вопросах применения норм гражданского законодательства об обеспечении исполнения обязательств, вытекающих из кредитных договоров» № 13/150 от 22 декабря 2006 года:

пункт 4 дополнить четвертым — седьмым абзацами следующего содержания:

«Согласно статье 746 1 Гражданского кодекса при досрочном взыскании кредита в судебном порядке, если иной порядок не предусмотрен договором, кредитор сначала обращается в суд за взысканием части задолженности, не возвращенной в установленный срок. При этом в случае, если заемщик не погасил просроченную задолженность полностью, кредитор вправе обратиться в суд с требованием о досрочном возврате всей оставшейся суммы кредита.

В связи с этим, при рассмотрении исков о досрочном взыскании оставшейся части кредита суды должны изучить условия договора и если договором не предусмотрено иное, установить, обращался ли кредитор сначала в суд с требованием о взыскании просроченной части долга.

Если будет установлено, что кредитор раннее не обращался с иском о взыскании просроченной части долга, судам следует сначала обсуждать только вопрос о взыскании просроченной части кредитной задолженности, в удовлетворении же части иска о взыскании кредита, по которому не наступил срок возврата отказать.

В случае обращения кредитора с иском о досрочном взыскании всей суммы кредита по основанию неполного погашения заемщиком просроченной задолженности, к исковому заявлению должна быть приложена справка Бюро принудительного исполнения подтверждающая, что должником не была произведена полная или частичная оплата в течение двухмесячного срока по судебному документу о взыскании просроченной задолженности, в соответствии с частью первой статьи 30 Закона Республики Узбекистан «Об исполнении судебных актов и актов других органов».;

пункт 21 дополнить вторым абзацем следующего содержания:

«В соответствии с частью четвертой статьи 285 Гражданского кодекса и частью четвертой статьи 47 Закона Республики Узбекистан «О залоге», в случае изъятия заложенного имущества у залогодателя в установленном законом порядке за совершение преступления или иного правонарушения, залогодержатель сохраняет право на приоритетное удовлетворение своих требований за счет этого имущества. Изъятие заложенного имущества по таким основаниям является основанием для предъявления требования о досрочном возврате кредита.»;

второй абзац соответственно считать третьим;

дополнить пунктом 22 1 следующего содержания:

«22 1 . Обратить внимание судов на необходимость проверки соответствия размера требования об обращении взыскания на заложенное имущество его стоимости. При этом следует иметь в виду, что незначительность нарушения заемщиком обязательства, обеспеченного залогом и несоразмерность размера требований кредитора стоимости заложенного имущества является основанием для отказа в удовлетворении требования об обращении взыскания на заложенное имущество.

Согласно части третьей статьи 279 Гражданского кодекса и части четвертой статьи 26 Закона Республики Узбекистан «О залоге», нарушение считается незначительным при одновременном наличии следующих условий:

если сумма непогашенного обязательства составляет менее пятнадцати процентов стоимости залога;

если просрочка исполнения обязательства, обеспеченного залогом, не превышает более трех месяцев подряд.

Одновременное наличие указанных условий является основанием для отказа в обращении взыскания на заложенное имущество.

Разъяснить, что что в соответствии с частью второй статьи 36 Закона Республики Узбекистан «Об ипотеке», если иное не предусмотрено договором об ипотеке, обращение взыскания на имущество, заложенное для обеспечения обязательства, исполняемого периодическими платежами, допускается при нарушении сроков внесения платежей более трех месяцев подряд.»;

пункт 23 изложить в следующей редакции:

«23. Разъяснить, что согласно части четвертой статьи 54 Закона «Об исполнении судебных актов и актов других органов», в случае обращения взыскания на заложенное имущество при исполнении обязательств, обеспеченных данным заложенным имуществом, заложенное имущество подлежит обязательной оценке судом, и начальная продажная цена на этих публичных торгах определяется решением суда в размере, определенном в отчете об оценке.

Судам следует обратить внимание, что в постановлении суда об обращении взыскания на заложенное имущество необходимо указать не только начальную продажную цену этого имущества, но и сведения, достаточные для его идентификации (название, адрес расположения, кадастровый номер недвижимости, данные о транспортных средствах, оборудовании и др).

Если судебное решение, вынесенное до внесения изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан в связи с дальнейшим совершенствованием системы удовлетворения требований кредиторов, обеспеченных залогом, не обжаловано и оно вступило в законную силу в установленном порядке, принудительные исполнительные действия осуществляются в соответствии с законодательными актами и заложенное имущество реализуется по цене, указанному в договоре залога (ипотеки) между коммерческим банком и залогодателем.

При рассмотрении дел о взыскании задолженности и обращения взыскания на заложенное имущество в случае наличия спора о начальной стоимости залогового имущества, оно оценивается судом в обязательном порядке по ходатайству участвующих в деле лиц.»;

пункт 27 дополнить двенадцатым и тринадцатым абзацами следующего содержания:

«Разъяснить судам, что согласно части шестой статьи 43 Закона «Об ипотеке», если залогодержатель не воспользовался правом оставить заложенное имущество за собой в течение месяца после объявления повторных публичных торгов несостоявшимися, ипотека прекращается.

В таком случае, невоспользование залогодержателем правом, предусмотренным подпунктом 4 части шестой статьи 281 Гражданского кодекса, не является основанием для отмены договора залога.»;

2. В постановление Пленума Верховного суда и Пленума Высшего хозяйственного суда Республики Узбекистан «О некоторых вопросах судебной практики по применению законодательства об исполнении судебных актов» № 6/196 от 10 апреля 2009 года:

абзац второй пункта 19 изложить в следующей редакции:

«Разъяснить, что при получении копии решения экономического суда об открытии дела о признании должника-юридического лица банкротом и ликвидации государственный исполнитель прекращает исполнительное производство, за исключением производств по обращению взыскания на заложенное имущество, признанию права собственности, компенсации морального вреда, истребованию имущества из незаконного владения иного лица, возврату неосновательного обогащения, признанию сделок недействительными и применению последствий их недействительности, а также по текущим платежам.»;

3. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан «О некоторых вопросах применения норм актов законодательства при рассмотрении земельных споров в судах» от 20 ноября 2023 года № 28:

пункт 5 изложить в следующей редакции:

«5. Суды в соответствии со статьей 36 Земельного кодекса при рассмотрении исков о прекращении права аренды земельного участка в связи с истечением срока аренды должны выяснять, продлен ли договор аренды земельного участка на новый срок»;

дополнить пунктом 6 1 следующего содержания:

«6 1 . Согласно части первой статьи 50 ГПК Республики Узбекистан, части третьей статьи 49 ЭПК прокурор вправе участвовать в судебном заседании по делам, возбужденным на основании его искового заявления (заявления), а также в целях защиты охраняемых законом интересов государства по делам, связанным с земельными правоотношениями, а согласно части первой статьи 46 КоАС в судебном заседании по всем делам, вытекающим из административных и иных публичных правоотношений.

В связи с этим судам необходимо при рассмотрении дел, связанных с земельными правоотношениями, решать вопрос об уведомлении прокурора.»;

первый и второй абзацы пункта 15 изложить в следующей редакции:

«15. Разъяснить судам, что согласно пункту 4 Указа Президента Республики Узбекистан «О мерах по обеспечению равенства и прозрачности в земельных отношениях, надежной защите прав на землю и превращению их в рыночный актив» от 8 июня 2021 года № УП-6243, с 1 августа 2021 года отменено право органов местной государственной власти на прямое выделение земельных участков, предоставление в пользование, резервирование для последующего выделения, закрепление, предоставление земель под благоустройство или иное распоряжение земельными участками, (за исключением полномочий по выделению земельных участков в постоянное пользование государственным организациям, подписанию договора аренды в соответствии с настоящим Указом) отменено право районных и городских органов местной государственной власти на установление, признание, изменение и прекращение прав на земельные участки.

Вместе с тем, в пункте 8 указанного Указа отмечено, что с момента его официального опубликования до внесения соответствующих изменений и дополнений в Земельный кодекс строго приостанавливается выделение земельных участков Советом Министров Республики Каракалпакстан, местными представительными и исполнительными органами власти областей, города Ташкента, районов и городов в ином порядке, чем предусмотрено данным Указом.»;

пункт 17 изложить в следующей редакции:

«17. Обратить внимание судов, что при разрешении споров о разделе земельного участка, находящегося в совместном владении или пользовании, и определении порядка пользования им, в соответствии с частью пятой статьи 22 Земельного кодекса наличие или отсутствие возможности раздела земельного участка и определения порядка пользования им может быть установлено мнением специалиста кадастрового органа или заключением судебной экспертизы.»;

пункт 19 изложить в следующей редакции:

«19. В соответствии с требованиями части четвертой статьи 62 Земельного кодекса, разделение земельного участка не допускается, при котором та или другая часть участка или находящегося на нем строения лишаются коммунального обслуживания (освещения, отведения сточных вод, трубопровода, оросительных устройств и т.п.), а их владельцы или пользователи — возможности самостоятельного прохода или проезда».

пункт 25 дополнить вторым и третьим абзацами следующего содержания:

«На основании части пятой статьи 36 Земельного кодекса в случаях, предусмотренных пунктами 1, 2, 6 — 10, 13 части первой данной статьи, прекращение права аренды земельного участка осуществляется путем расторжения договора аренды земельного участка в порядке, установленном статьей 24 настоящего Кодекса.

В связи с этим, необходимо обратить внимание судов на то, что, если при наличии договора аренды в исковом заявлении на основании пунктов 1, 2, 6 — 10, 13 части первой статьи 36 Земельного кодекса заявлено требование о прекращении права аренды на земельный участок, такое требование подлежит отказу в удовлетворении.»;

пункт 26 изложить в следующей редакции:

«26. Судам при рассмотрении дел о расторжении договоров аренды земельного участка, заключенных с юридическими или физическими лицами, имеющими право пользования землями сельскохозяйственного назначения на условиях аренды, по основаниям, указанным в пунктах 6-7 части первой статьи 36 Земельного кодекса, следует проверять обоснованность иска на предмет соблюдения требований статьи 384 Гражданского кодекса, Положения «О порядке проведения мониторинговых работ на землях сельскохозяйственного назначения и посевных площадях», утвержденного постановлением Кабинета Министров Республики Узбекистан № 22 от 14 января 2022 года, Положения «О рациональном использовании земель сельскохозяйственного назначения», утвержденного постановлением Кабинета Министров № 914 от 30 декабря 2024 года, а также иных нормативных правовых актов, относящихся к спору»;

дополнить пунктом 26 1 следующего содержания:

«26 1 . В соответствии с частью седьмой статьи 24 2 Земельного кодекса, если иное не предусмотрено договором аренды земельного участка сельскохозяйственного назначения, досрочное прекращение данного договора влечет прекращение договора субаренды земельного участка сельскохозяйственного назначения.

В связи с этим, суды при рассмотрении дел такой категории должны устанавливать, был ли земельный участок сельскохозяйственного назначения, переданный в аренду по оспариваемому договору, передан или нет в субаренду, а в необходимых случаях — принимать меры по привлечению к участию в деле лица, получившего земельный участок в субаренду.»;

третий абзац пункта 27 заменить третьем и четвертом:

«Вместе с тем, следует учитывать, что согласно смыслу части двенадцатой статьи 24 Земельного кодекса право аренды земельного участка может быть заложено только для получения кредитов.

При этом, судам необходимо обратить внимание на то, что фермерское хозяйство вправе передавать в залог право аренды земельного участка только для получения кредита исключительно для себя.»;

дополнить пунктом 29 1 следующего содержания:

«29 1 . При рассмотрении дел о возврате самовольно занятого земельного участка, находящегося в государственной собственности и о сносе самовольно возведённого строения, суды обязаны строго соблюдать требования статьи 203 9 ЭПК.»;

пункт 33 дополнить третьим абзацем следующего содержания:

«Не допускается заключение мирового соглашения или медиативного соглашения по делу о возврате самовольно захваченного земельного участка, находящегося в государственной собственности, о сносе самовольной постройки.»;

третий — шестой абзацы соответственно считать четвертым — седьмым абзацами.

4. Признать утратившим силу Постановление Пленума Высшего хозяйственного суда Республики Узбекистан «Об усилении роли экономических судов в обеспечении законности в сельском хозяйстве и предупреждении злоупотреблений в использовании земель» от 12 марта 2004 года № 115.

Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Б. ИСЛАМОВ

Секретарь Пленума, судья Верховного суда У. ХОЛОВ

г. Ташкент,

24 ноября 2025 г.,

№ 23

lex.uz