UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

Қарори

НИЗОМ

Йирик инвестиция лойиҳаларини тайёрлаш ва амалга ошириш жараёнида коррупцияга қарши ҳамда рақобатни таъминловчи стандартларни жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Коррупцияга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш бўйича белгиланган устувор вазифалар ижросини самарали ташкил этишга доир чора-тадбирлар тўғрисида» 2025 йил 21 апрелдаги ПФ-71-сон Фармони ижросини таъминлаш, шунингдек, давлат ресурслари иштирокидаги йирик инвестиция лойиҳаларини амалга оширишда ошкоралик, ҳисобдорлик ва соғлом рақобат муҳитини таъминлаш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагиларни назарда тутувчи Йирик инвестиция лойиҳаларини тайёрлаш ва амалга ошириш жараёнида коррупцияга қарши ҳамда рақобатни таъминловчи стандартларни жорий этиш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин:

йирик инвестиция лойиҳаларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш;

йирик инвестиция лойиҳаларининг рақобат муҳитига таъсирини баҳолаш;

йирик инвестиция лойиҳаларини коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш ва рақобат муҳитига таъсирини баҳолаш устидан назорат ҳамда жавобгарлик.

2. Қуйидагилар:

Коррупцияга қарши курашиш агентлиги — йирик инвестиция лойиҳаларини коррупцияга қарши экспертиза қилиш жараёнини мувофиқлаштириш ва методологик таъминлаш;

Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси — йирик инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш шартларининг рақобат муҳитига таъсирини баҳолаш жараёнини мувофиқлаштириш ва методологик таъминлаш;

Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги — йирик инвестиция лойиҳалари бўйича умумий раҳбарлик, рақамли мониторинг платформасини шакллантириш ва мазкур жараёнларни ягона инвестиция даврига интеграция қилиш учун масъул этиб белгилансин.

3. Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги:

а) Рақамли технологиялар вазирлиги билан биргаликда 2026 йил 1 мартга қадар:

расмий веб-сайти билан интеграция қилинган, инвестиция лойиҳаларини танлаш ва хулосаларни олиш ҳамда бошқариш, шунингдек, лойиҳаларни кузатиб бориш бўйича назорат қилиш имкониятларига эга бўлган Ягона рақамли платформада платформанинг ишга туширилишини таъминласин.

Бунда электрон платформани яратиш ва модернизация қилиш билан боғлиқ харажатлар Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигининг бюджетдан ташқари маблағлар ҳисобидан қопланади;

б) келгуси йил харажатларида йирик инвестиция лойиҳаларини тайёрлаш ва амалга ошириш жараёнида коррупцияга қарши курашишга оид халқаро стандартларга ва рақобат муҳитига таъсирини баҳолаш, экспертизадан мажбурий тартибда ўтказиш учун зарур бўлган рақамли платформани доимий равишда такомиллаштириш, сақлаш ҳамда фойдаланувчиларни ўқитишни таъминлаш харажатларини назарда тутсин.

4. Коррупцияга қарши курашиш агентлиги, Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси ҳамда Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги икки ой муддатда вазирлик ва идораларнинг ички назоратни амалга оширувчи масъул бўлинмалари учун йўриқномалар ишлаб чиқсин ҳамда ўқув машғулотларини, шунингдек, методологик ёрдамни ташкил этсин.

5. Коррупцияга қарши курашиш агентлиги Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги ҳамда манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни бир ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсин.

6. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосарлари Ж.А. Ходжаев ва Ж.А. Қўчқоров зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 3 февралдаги 44-сон қарорига ИЛОВА

Йирик инвестиция лойиҳаларини тайёрлаш ва амалга ошириш жараёнида коррупцияга қарши ҳамда рақобатни таъминловчи стандартларни жорий этиш тартиби тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низом йирик инвестиция лойиҳаларини тайёрлаш ва амалга ошириш жараёнида коррупцияга қарши ва рақобатни таъминловчи стандартларни мажбурий тарзда жорий этиш тартибини белгилайди.

2. Ушбу Низом қуйидаги йирик инвестиция лойиҳаларига нисбатан қўлланади:

Давлат бюджети ёки давлат мақсадли жамғармалари маблағлари ҳисобидан молиялаштириладиган инвестиция лойиҳалари;

давлат-хусусий шериклик (ДХШ) асосида амалга ошириладиган инвестиция лойиҳалари;

давлат кафолатлари, имтиёзлар ёки давлат томонидан қўллаб-қувватлашнинг бошқа шаклларини назарда тутувчи хорижий инвестициялар ва халқаро молия институтлари иштирокидаги инвестиция лойиҳалари.

3. Ушбу Низомда қўйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

ваколатли органлар — Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ҳамда Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси;

давлат-хусусий шериклик (ДХШ) — давлат шериги ва хусусий шерик ўртасидаги битим ҳамда концессия шартномаси асосида давлат-хусусий шериклик тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари асосида амалга ошириладиган лойиҳа;

йирик инвестиция лойиҳаси (кейинги ўринларда — лойиҳа) — молиявий ресурслар қиймати камида 50,0 млн АҚШ доллари эквивалентида (жумладан, давлат инвестициялари, халқаро молия институтлари кредитлари) жалб этилган ҳолда амалга ошириладиган, иқтисодий ва ижтимоий аҳамиятга эга объектлар, хизматлар ёки бошқа инфратузилмани яратиш, кенгайтириш ёки модернизация қилишга қаратилган инвестиция лойиҳалари;

лойиҳани коррупцияга қарши экспертизадан (кейинги ўринларда — экспертиза) ўтказиш — Коррупцияга қарши курашиш агентлиги томонидан лойиҳани режалаштириш, молиялаштириш, тайёрлаш, давлат харидларини амалга ошириш ва эксплуатация, мониторинг қилиш босқичларида коррупция ҳолатларини келтириб чиқариши мумкин бўлган омиллар ва хавфларни аниқлаш ҳамда таҳлил қилиш, шунингдек, уларни бартараф этиш ёки камайтириш бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш жараёни;

лойиҳанинг рақобат муҳитига таъсирини баҳолаш (кейинги ўринларда баҳолаш) — Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси томонидан лойиҳанинг тегишли бозорларда рақобатга таъсирини баҳолаш, рақобатни чеклаш, айрим иштирокчиларга устунлик бериш ёки монопол ҳолатни юзага келтириш хавфларини аниқлаш бартараф этиш, шунингдек, барча хўжалик юритувчи субъектлар учун тенг бўлган шарт-шароитларни таъминлаш бўйича чора-тадбирларни белгилаш жараёни.

4. Ушбу Низом талаблари асосида давлат органлари ва ташкилотларининг коррупцияга қарши ички назорат тузилмалари томонидан амалга оширилаётган ишлар мувофиқлаштирилади ҳамда уларнинг бажарилиши мониторинг қилинади, шунингдек, рақобат қонунчилигига риоя этилиши назорат қилинади.

5. Ваколатли органлар ҳамкорликда лойиҳани экспертизадан ўтказиш ва баҳолаш бўйича методик тавсиялар ва зарур ҳужжат шаклларини ишлаб чиқади ва тасдиқлайди.

Давлат органлари ва ташкилотларининг коррупцияга қарши ички назорат тузилмалари (кейинги ўринларда — ички назорат тузилмалари) ўз ваколати доирасидаги лойиҳаларни тўғридан-тўғри экспертиза қилади ва баҳолайди.

6. Лойиҳаларда коррупцияга қарши ва соғлом рақобат муҳитини таъминловчи стандартларни жорий этишда қуйидаги асосий тамойиллардан фойдаланилади:

қонунийлик ва қонун устуворлиги — барча экспертизадан ўтказиш ва баҳолаш жараёнлари Ўзбекистон Республикасининг қонунчилик ҳужжатлари талабларига ҳамда қонун устуворлиги тамойилларига риоя қилинган ҳолда амалга оширилади;

шаффофлик ва очиқлик — экспертизадан ўтказиш ва баҳолаш, уларнинг услубиёти, натижалари ҳамда ишлаб чиқилган тавсиялар манфаатдор томонлар учун очиқ бўлиши лозим, махфий маълумотлар бундан мустасно. Бунда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Коррупцияга қарши конвенцияси (кейинги ўринларда — UNCAC) талаблари асосида лойиҳаларда иштирок этиш шартлари ва жараёнлари бўйича маълумотларни кенг жамоатчиликка етказиш тўлиқ ҳисобга олинади;

касб маҳорати ва экспертизанинг (баҳолашнинг) мустақиллиги — экспертизадан ўтказадиган ва баҳолайдиган ички назорат тузилмалари ходимлари тегишли малакага, коррупциянинг олдини олиш ва соғлом рақобат муҳитини таъминлаш соҳасида билимларга эга бўлиши шарт. Экспертиза ва баҳолаш лойиҳа ташаббускорлари ёки манфаатдор шахслар таъсиридан холи равишда, холисона ва мустақил равишда амалга оширилади;

экспертизадан ўтказиш ва баҳолаш UNCACда белгиланган ҳисобдорлик ва ҳалоллик тамойилларини лойиҳа мувофиқлигини таъминлаш мақсадида амалга оширилади;

комплекслилик ва мувофиқлаштириш — экспертиза ва баҳолаш ўзаро боғлиқ ҳолда ўтказилади, натижалар таққосланади. Ваколатли органлар ўзаро ҳамкорлик қилади, зарур маълумотлар алмашилади, қўшма маслаҳатлар ўтказилади. Зарур ҳолларда келишилган тавсияларни ишлаб чиқиш учун идоралараро кўриб чиқиш ташкил этилади;

муқаррарлик — экспертизадан ўтказиш ва баҳолаш жараёнида аниқланган коррупция хавфлари ва рақобатни чекловчи омиллар мажбурий равишда бартараф этилиши ёки камайтирилиши лозим. Аниқланган коррупция хавфлари ва рақобатни чекловчи омиллар бартараф этилмагунча лойиҳа амалга ошириш учун маъқулланиши мумкин эмас;

халқаро стандартларга мувофиқлик — жорий этилаётган механизмлар энг илғор халқаро амалиётларга мос келади. Жумладан, лойиҳанинг барча босқичларида коррупциядан холи бўлиш таъминланади ҳамда давлат органлари ва ташкилотлари ҳам давлат, ҳам хусусий секторлар томонидан ҳалолликни таъминлаш чораларини кўради. Шунингдек, давлат-хусусий шериклик (ДХШ) лойиҳаларида коррупцияга нисбатан ноль толерантлик тамойили ва бозор иштирокчилари учун тенг шарт-шароитларни кафолатловчи соғлом рақобат муҳити тамойилига риоя этилади.

2-боб. Лойиҳани экспертизадан ўтказиш

7. Ушбу Низомнинг 2-бандида кўрсатилган барча лойиҳалар режалаштириш, молиялаштириш, тайёрлаш, давлат харидларини амалга ошириш ва эксплуатация, мониторинг қилиш босқичларида мажбурий тарзда экспертизадан ўтказилади. Экспертиза қуйидаги ҳолатларда ўтказилади:

лойиҳа ташаббуси босқичида — концепция, техник-иқтисодий асос (ТИА), лойиҳани баҳолаш ҳужжати (ЛБҲ) ёки лойиҳани асословчи бошқа дастлабки ҳужжатлар ишлаб чиқилаётганда, молиялаштириш тўғрисида қарор қабул қилиниши ёки шартнома тузилиши (ДХШ учун) олдидан;

давлат хариди босқичида — лойиҳа бўйича етказиб берувчилар, пудратчилар, инвесторлар ёки ҳамкорларни танлаш учун рақобатбардош танлов жараёнлари ўтказилиши пайтида;

амалга ошириш босқичида — лойиҳа шартларида сезиларли ўзгаришлар бўлганда, қўшимча шартномалар тузилганда, шартномаларнинг ижросини мониторинг қилиш пайтида коррупция ҳолатларини аниқлаш ва уларнинг олдини олиш мақсадида.

Экспертизадан ўтказиш лойиҳани тасдиқлаш жараёнининг ажралмас қисми ҳисобланади.

8. Ички назорат тузилмалари экспертизани ташкил этиш ва ўтказиш учун масъул этиб белгиланади. Экспертиза қуйидагича ташкил этилади ва ўтказилади:

биринчи босқич — лойиҳани тайёрлаётган давлат органи ёки ташкилоти (кейинги ўринларда — лойиҳа ташаббускори) лойиҳани ички назорат тузилмалари кўриб чиқиши учун лойиҳа бўйича тўлиқ ҳужжатлар тўпламини (концепция, ТИА, ЛБҲ, келишув лойиҳаси, ҳамкорни танлашга оид материаллар ва бошқалар) ҳамда коррупция хавфларини аниқлашга қаратилган олдиндан тўлдирилган чек-листни (ваколатли органлар томонидан тасдиқланадиган шаклда) тақдим этади;

иккинчи босқич — ички назорат тузилмалари лойиҳани идоравий назорат журналида рўйхатдан ва белгиланган тартибда экспертизадан ўтказади. Зарур ҳолларда мустақил экспертлар, жамоатчилик кенгашлари, илмий муассасалар ва лойиҳага дахлдор иқтисодиёт соҳаси мутахассислари жалб этилади;

учинчи босқич — экспертиза ўн беш иш кундан кечиктирмасдан ўтказилади. Экспертиза жараёнида лойиҳа ҳужжатлари таҳлил қилинади, унда коррупция хавфлари мавжудлиги, яъни коррупция учун замин яратилиши мумкин бўлган мезон ва кўрсаткичлар борлиги ўрганилади, лойиҳани тайёрлаш жараёни таҳлил қилинади, очиқлик талаблари (оммавий муҳокама, танловлар ва бошқалар) бажарилгани, масъул шахслар ўртасида манфаатлар тўқнашуви мавжудлиги, лойиҳа ижрочиларининг (инвесторларнинг, ҳамкорларнинг, пудратчиларнинг) шаффофлиги ва ишончлилиги текширилади, очиқ манбалар, коррупция ҳолатлари тўғрисидаги маълумотлар орқали ўрганилади. Хорижий инвесторлар бўлса, Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (кейинги ўринларда — ИҲТТ) ва Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга қарши курашиш бўйича молиявий чоралар ишлаб чиқувчи гуруҳ (кейинги ўринларда — FATF) стандартлари бўйича ҳамкорларни зарур даражада текшириш талаблари ҳисобга олинади, агар лойиҳа улар иштирокида молиялаштирилаётган бўлса, халқаро коррупцияга қарши стандартларга (UNCAC, ИҲТТ) ва донорларнинг талабларига мос келиши баҳоланади (масалан, келишувларда коррупцияга қарши шартлари, комплаенс режалар мавжудлиги ва бошқалар);

тўртинчи босқич — таҳлил якунларига кўра ички назорат тузилмалари тасдиқланган шакл асосида хулоса ва тавсияларни ўз ичига олган экспертиза хулосасини тайёрлайди. Экспертиза хулосаси ички назорат тузилмаси томонидан ички рўйхатдан ўтказилади ва уни ички назорат тузилмаси раҳбари имзолайди ҳамда лойиҳа ташаббускорига юборилади.

9. Экспертизадан ўтказишда қуйидаги асосий мезонлар ва коррупция омиллари тасдиқланган коррупция хавфларини аниқлаш бўйича методикалар асосида ҳисобга олинади:

ташкил этиш ва ўтказиш жараёнининг ошкоралиги — лойиҳа иштирокчилари қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда экспертизадан ўтказилгани, салоҳиятли иштирокчилар учун барча маълумотлар тўлиқ эълон қилингани, таклифларни тақдим этиш учун етарли муддат берилгани (UNCAC талаби бўйича);

меъёрларнинг аниқлиги ва холислиги — инвесторни (пудратчини) танлаш мезонлари ва лойиҳа муваффақияти кўрсаткичлари олдиндан белгиланган ва изчил қўллангани;

манфаатлар тўқнашуви мавжуд эмаслиги — лойиҳани тайёрлаш ёки қарор қабул қилишда шахсан манфаатдор шахслар (қариндошлар, мулкий алоқалар, лавозимдаги боғлиқлик) иштирок этмаётгани ўрганилади. Бунда манфаатлар тўқнашуви аниқланганда, қонунчилик ҳужжатларида белгиланган чоралар кўрилади;

дискрецион ваколатлар мавжуд эмаслиги — лойиҳа ёки унга боғлиқ қарорларда мансабдор шахсларга ортиқча ва ноаниқ ваколатлар бериш ҳолатлари аниқланади (масалан, шартноманинг муҳим шартларини ошкора тартибда ўзгартириш ваколати, захира маблағларини якка қарор билан сарфлаш ҳуқуқи);

чекловлар ва тўсиқлар мавжуд эмаслиги — лойиҳа иштирокчилари учун белгиланган чекловларнинг (талабларнинг, лицензияларнинг, розиликларнинг) мақсадга мувофиқлиги, ортиқча юкламаларга олиб келмаслиги ва муайян иштирокчининг манфаатини кўзлаб яратилмагани нуқтаи назаридан таҳлил қилинади;

назорат ва ҳисобот — лойиҳа амалга оширилиши устидан ташқи назорат механизмлари (аудит, мониторинг, жамоатчилик назорати) ва лойиҳа амалга оширилиши тўғрисида доимий оммавий ҳисобот тақдим этиш мажбуриятлари назарда тутилгани ёки йўқлиги баҳоланади;

жавобгарлик чоралари — лойиҳа ҳужжатларида коррупциявий ҳуқуқбузарликлар учун таъсирчан жазо чоралари белгилангани (масалан, порахўрлик ҳолати аниқланганда, шартномани бекор қилиш, жарима санкциялари, пудратчини четлатиш ва бошқалар), шунингдек, ИҲТТ стандартларига кўра лойиҳа иштирокчиларидан ички комплаенс дастурлари ёки этика сиёсати мавжудлиги тўғрисида ахборот талаб этилиши керак;

бошқа омиллар — методикаларда келтирилган бошқа коррупция омиллари ҳам ҳисобга олинади (масалан, ҳуқуқий тартибга солишдаги бўшлиқлар, ҳуқуқ ва мажбуриятларни тақсимлашда аниқлик йўқлиги, нормаларни турлича талқин қилиш имконияти ва бошқалар).

Аниқланган ҳар бир коррупция омили бўйича тегишли чек-лист тўлдирилади ва хулосада коррупция омилини бартараф этиш (лойиҳа ҳужжатларига ўзгартириш киритиш) ёки бартараф этиш имкони бўлмаса, хавфларни камайтириш учун комплекс назорат чораларини жорий этиш каби тавсиялар берилади.

10. Экспертиза натижалари бўйича хулосада қуйидагилар келтирилади:

лойиҳадаги хавф даражасини умумлаштирувчи баҳолаш — аниқланган омиллар асосида лойиҳанинг коррупциявий хавф даражасига (масалан, паст, ўртача, юқори хавф) мувофиқ тоифа берилади;

аниқланган хавфлар ва қонун бузилишлари рўйхати — лойиҳадаги аниқ ҳолатлар (манфаатлар тўқнашуви, ноаниқ мезонлар ва бошқалар) кўрсатилади;

хавфларни бартараф этиш бўйича тавсиялар — чора-тадбирлар режаси, лойиҳа ҳужжатларига қандай ўзгартиришлар киритиш, қандай қўшимча тартиб-таомилларни амалга ошириш (қайта танлов, жамоатчилик муҳокамаси), қандай комплаенс-механизмларни жорий этиш;

юқори хавфли лойиҳалар учун алоҳида чоралар — лойиҳа амалга оширилиши бўйича мустақил кузатувчи (монитор) тайинлаш, доимий коррупцияга қарши аудитлар ўтказиш таклиф этилади;

тавсияларни бажариш муддатлари ва масъуллар — лойиҳа ташаббускори тавсияларни амалга ошириши керак бўлган давр ва назорат қилувчи масъул шахслар белгиланади;

лойиҳанинг мақбуллиги бўйича хулоса — якуний хулоса, тавсиялар бажарилган тақдирда, лойиҳа амалга оширилмаган ёки аниқланган ҳолатлар бартараф этилмаган тақдирда, лойиҳа тўхтатилиши мумкин. Агар лойиҳа асосий коррупцияга қарши талабларга жавоб бермаса, Коррупцияга қарши кураш агентлиги лойиҳани рад этиш ёки қайта ишлаш учун қайтаришни таклиф этади.

Хулоса лойиҳа ташаббускорига, қарор қабул қилувчи ваколатли давлат органи ва ташкилотига юборилади. Лойиҳа ташаббускори белгиланган муддатда ички назорат тузилмасига тавсияларни бажариш бўйича амалга оширилган чора-тадбирлар тўғрисида ҳисобот тақдим этади. Ички назорат тузилмаси тавсияларнинг ижроси устидан назорат қилади.

Агар тавсиялар тўлиқ ва тўғри бажарилмаган бўлса, ички назорат тузилмаси юқори турувчи органларни ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларни хабардор қилади. Башарти баҳолаш жараёнида коррупциявий ҳуқуқбузарлик аломатлари (масалан, рақобатбардош танлов жараёнлари босқичида пора таклиф қилиш, ҳужжатларни сохталаштириш ва бошқалар) аниқланса, ички назорат тузилма ушбу ҳолатлар тўғрисида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга дарҳол хабар беради.

3-боб. Лойиҳани баҳолаш

11. Лойиҳалар экспертиза билан бир вақтда ёки ундан сўнг баҳоланади. Лойиҳалар қуйидаги мезонлар асосида баҳоланади:

лойиҳада ёки унинг натижасида юзага келиши мумкин бўлган рақобат муҳитига салбий таъсир кўрсатувчи ҳолатларни аниқлаш;

лойиҳани амалга оширишда амалдаги рақобат тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларида белгиланган талабларга мувофиқликни таъминлаш;

лойиҳа амалга оширилиши муносабати билан бозорнинг барча эҳтимолий иштирокчилари учун тенг шарт-шароитларни кафолатлайдиган тавсияларни ишлаб чиқиш, яъни лойиҳаларда алоҳида тадбиркорлик субъектларига рақобат муҳитига салбий таъсир кўрсатувчи давлат ёрдами берилмаслигини таъминлаш;

рақобат муҳити таъминланмаслиги оқибатида монополияларнинг пайдо бўлиши ва бунинг натижасида сифатсиз хизматлар ёки ортиқча юқори нархлар юзага келишининг олдини олиш орқали истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш.

12. Баҳолаш ички назорат тузилмалари ёки давлат органлари ва ташкилотларининг ваколатли бўлинмалари томонидан амалдаги рақобат тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари талаблари доирасида амалга оширилади.

13. Баҳолаш тартиби қуйидагилардан иборат:

биринчи босқич — лойиҳа ташаббускори ички назорат тузилмаси, шунингдек, монополияга қарши комплаенс тизими жорий этилган давлат органлари ва ташкилотларида монополияга қарши комплаенс бўйича масъул ходимга материалларни тақдим этади;

иккинчи босқич — ички назорат тузилмаси ва/ёки монополияга қарши комплаенс бўйича масъул ходим материалларни рўйхатдан ўтказганидан сўнг баҳолаш учун масъул мутахассисларни ёки комиссияни тайинлайди. Агар лойиҳа мураккаб бўлса, соҳавий мутахассислар, монополияга қарши орган вакиллари иштирокида ишчи гуруҳ тузади;

учинчи босқич — баҳолаш муддати экспертиза билан мос бўлади (масалан, ўн беш иш куни, заруратга қараб лойиҳалар учун 20 иш кунигача узайтирилади).

14. Баҳолаш давомида қуйидагилар таҳлил қилинади:

бозор ва иштирокчилар — лойиҳани амалга оширишга таъсир кўрсатадиган тегишли бозор (ёки фаолият соҳаси), бозордаги асосий ва салоҳиятли иштирокчилар ва уларнинг улушлари аниқланади. Лойиҳа натижасида бир иштирокчининг бозорда монопол ташкилотга айланиб қолиши ёки бошқа иштирокчиларнинг бозордан чиқиб кетиши хавфи бор-йўқлиги баҳоланади;

кириш шартлари ва махсус ҳуқуқлар — лойиҳа хусусий шерик ёки инвесторга давлат ёрдамини беришни назарда тутаётган ҳолатларда баҳоланади, шунингдек, давлат ёрдамига самарадорлиги жиҳатидан ўхшаш бўлган, бироқ камроқ юклама ва чекловларни назарда тутувчи муқобил ёндашувларни амалга ошириш имконияти таҳлил қилинади;

давлатнинг аралашуви — давлат томонидан қўллаб-қувватлаш чоралари (масалан, субсидиялар, минимал даромад кафолати, маҳсулотни харид қилиб олиш ва бошқалар) бозор рақобат муҳитини бузадиган афзалликни яратиши ёки йўқлиги таҳлил қилинади. Агар давлат тегишли бозорда одатда иштирокчилар томонидан қилинадиган таваккалчилик ёки харажатларни ўз зиммасига олса, бунинг очиқ-ойдинлиги, вақтинчалиги ва бошқа иштирокчиларни ноқулай ҳолатга қўймаслиги таъминланганига ишонч ҳосил қилиниши лозим;

боғлиқ бозорларга таъсир — лойиҳанинг боғлиқ тармоқ ва бозорларга эҳтимолий таъсири кўриб чиқилади (масалан, йўл қурилиши — транспорт хизматлари бозорига; эркин иқтисодий зона ташкил этилиши — бошқа ҳудудлардаги ишлаб чиқарувчилар ўртасидаги рақобатга). Боғлиқ соҳаларда рақобат мувозанатининг бузилиши хавфи аниқланади;

рақобат қонунчилигига мувофиқлик — лойиҳа шартларида Ўзбекистон Республикасининг «Рақобат тўғрисида»ги Қонуни бузилиши ҳолатлари (картел келишувлари, иқтисодий фаолиятни ноқонуний мувофиқлаштириш, рақобатга асосланган юқори нархларни мажбурлаш ва бошқалар) мавжуд эмаслиги ўрганилади. Агар лойиҳада устун мавқега эга хўжалик юритувчи субъектлар иштирок этаётган бўлса, уларнинг амалдаги қонунчилик ҳужжатларига зид равишда устунликлардан фойдаланишининг олдини олиш талабларига риоя этилгани ҳисобга олинади.

Ички назорат тузилмаси ва/ёки монополияга қарши комплаенс бўйича масъул ходим таҳлил якунлангандан сўнг баҳолаш юзасидан (алоҳида ёки экспертиза билан биргаликда) хулосалар ва тавсиялар тайёрлайди. Баҳолаш хулосаси ички назорат тузилмаси раҳбари томонидан тасдиқланади ва лойиҳа ташаббускорига, лойиҳа бўйича қарор қабул қилувчи ваколатли органга, шунингдек, ваколатли органларга маълумот ва назорат учун юборилади.

15. Баҳолашда қуйидаги жиҳатларга алоҳида эътибор қаратилади:

таъминотчилар (пудратчилар) сонига таъсири — лойиҳада товарларни (ишларни, хизматларни) етказиш имконига эга бўлган иштирокчилар сонининг таъсир доираси ўрганилади. ИҲТТ методологиясига кўра, агар лойиҳа муайян иштирокчилар сони ёки доирасини чекласа, бу баҳолашни чуқур ўтказиш зарурлигини тақозо этади. Рақобатни чеклаш кўзда тутилган, яъни битта ижрочини назарда тутувчи лойиҳа манфий баҳоланади;

бозорга киришдаги тўсиқлар — лойиҳа доирасида бошқа тадбиркорлик субъектлари учун янги тўсиқлар яратилиши эҳтимоли, жумладан, ҳаддан ташқари талаблар, узоқ муддатли лицензиялар, махсус стандартлар баҳоланади. Агар бундай тўсиқлар мавжуд бўлса, мазкур шартларни қайта кўриб чиқиш ёки компенсация чораларини (бошқа тўсиқларни енгиллаштириш, махсус шартларнинг очиқ қайта кўриб чиқилиши ва бошқалар) қўллаш мақсадга мувофиқлиги кўриб чиқилади;

ўзаро келишув хавфи ва танлов жараёнининг шаффоф эмаслиги — хусусий шерик ёки инвестор танлови қай даражада ошкора ва рақобатли бўлгани баҳоланади. Агар танлов (тендер) иштирокчилари ўртасида келишув белгилари ёки камситувчи талаблар мавжуд бўлса, бу жиддий омил сифатида қайд этилади, шунингдек, қайта танлов (тендер) ўтказиш ёки лойиҳа доирасида нархлар ва сифат устидан қатъий назорат механизмларини жорий этиш талаб этилади;

давлат томонидан қўллаб-қувватлашнинг зарурлиги — лойиҳани давлат томонидан қўллаб-қувватлаш чораларининг (субсидиялар, кафолатланган даромад, маҳсулотни харид қилиш ва бошқалар) асослилиги «оқилона етарлилик» нуқтаи назаридан таҳлил қилинади. Халқаро талабларга кўра, лойиҳалар орқали давлат мажбуриятларини «баланс ортида» қолдирмаслиги, барча хавф-хатар ва кафолатлар бюджетда ошкора акс эттирилиши керак. Агар хусусий шерикка даромад кафолати берилган ёки бошқа имтиёзлар тақдим этилган бўлса, хулосада бу «пул учун қиймат» амалиётига мос келиши, яъни давлат ўз навбатида етарли фойда олиши ёки ололмаслиги каби ҳолатлар ўрганилади;

истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш — лойиҳанинг амалга оширилиши аҳоли ва бизнес каби якуний истеъмолчиларга кўрсатиши мумкин бўлган таъсир оқибатлари прогноз қилинади. Рақобатнинг камайиши сифатнинг ёмонлашишига, танлов имкониятларининг чекланишига ёки нархларнинг ошишига олиб келиши мумкин бўлган ҳолатлар аниқланганда, бундай хатарларни камайтириш мақсадида тегишли тартибга солиш механизмларини назарда тутиш мақсадга мувофиқ ҳисобланади. Бундай механизмларга, жумладан, тарифларни давлат томонидан тартибга солиш, хизмат сифатига минимал талаблар жорий этиш, келгусида янги иштирокчиларни бозорга киритиш имкониятини яратиш кабилар киради;

рақобатга оид халқаро мажбуриятлар — халқаро молия институтлари ва донор ташкилотлар билан тузилган келишувларда рақобатни таъминлашга оид талаблар инобатга олинади. Жумладан, Жаҳон банки стандартларига мувофиқ инфратузилма лойиҳаларида очиқ ва холис танловларни ўтказиш талаб этилади. Европа тикланиш ва тараққиёт банки ўз лойиҳаларида рақобатнинг бузилишига йўл қўймаслик ҳамда келишув хатарларига оид ҳуқуқий экспертиза ўтказилишини талаб қилади.

16. Ички назорат тузилмаси ва/ёки монополияга қарши комплаенс бўйича масъул ходим томонидан лойиҳа бўйича тайёрланган хулосада қуйидагилар акс эттирилади:

рақобатни чекловчи ҳолатлар — лойиҳа доирасида рақобатга салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган жиҳатлар баён этилади;

ИҲТТ тавсияларига кўра баҳолаш лойиҳанинг рақобат муҳитига таъсирини таҳлил қилиш ва ундан камроқ чекловчи муқобил ечимларни излашни назарда тутади. Бунда асосий восита — рақобат чек-листи (ваколатли органлар томонидан тасдиқланган шакл) бўлиб, у рақобатни чеклаш эҳтимоли мавжуд бўлган ҳолатларни аниқлаш учун саволлар рўйхатини ўз ичига олади;

шартларнинг мақбуллигини баҳолаш — хулосада ушбу чеклов рақобат тўғрисидаги қонунчилик ва жамоат манфаатларига мос келадими-йўқми кўрсатилади. Агар мос келса (масалан, лойиҳанинг ўзини оқлаши учун эксклюзивлик зарур бўлса), бунга асос ва қандай шартларда қабул қилиниши мумкинлиги баён этилади (кейинчалик қайта кўриб чиқиш, тариф назорати остида ва бошқалар). Агар мос келмаса, шарт қайта кўриб чиқилиши ёки бекор қилиниши тавсия этилади;

рақобатни таъминлаш бўйича тавсиялар — белгиланиши зарур бўлган аниқ чоралар. Улар қаторига қуйидагилар кириши мумкин: рақобатли тартиблар ўтказиш (агар аввал ўтказилмаган бўлса), эксклюзив ҳуқуқлар муддатини қисқартириш, лойиҳани бир нечта ижрочилар иштирок этиши учун лотларга ажратиш, лойиҳа доирасида қўшимча танловлар ўтказиш, лойиҳа доирасида яратилган инфратузилмага учинчи шахсларнинг киришини таъминлаш мажбуриятини жорий этиш (масалан, тармоқ қурилган бўлса, бошқа операторларни улашга рухсат бериш);

мониторинг ва кейинги назорат шартлари — монополияга қарши орган лойиҳани амалга оширишга рухсат бериш чоғида белгиланган шартлар асосида мониторинг механизмларини назарда тутувчи талабларни белгилайди. Масалан, лойиҳа мазкур орган томонидан белгиланган шартлар асосида маъқулланади, жумладан, оператор-компаниянинг бозордаги улуши рақобат муҳитига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган даражада ошмаслиги лозим, акс ҳолда белгиланган тартибда рақобатни таъминлашга қаратилган чоралар кўрилади;

амалга ошириш имконияти бўйича хулоса — умумий хулоса, таклиф этилган чоралар бажарилганидан сўнг лойиҳа рақобат нуқтаи назаридан амалга оширилиши мумкин. Агар хатарлар қабул қилинмас даражада деб баҳоланса, рад этиш хулосаси берилади ҳамда сабаблари кўрсатилади.

Ушбу хулоса лойиҳа ташаббускори ва қарор қабул қилиш учун масъул органга юборилади. Ташаббускор хулосада келтирилган тавсияларни лойиҳа амалга оширилишидан олдин бажариши шарт (шартномаларга, харид қилиш ҳужжатлари белгиланган талабларга ўзгартиришлар киритиш ва бошқалар). Ички назорат тузилмаси ва/ёки монополияга қарши комплаенс бўйича масъул ходим тавсияларнинг бажарилишини назорат қилади. Агар тавсияларнинг ижроси таъминланмаса, лойиҳа мувофиқлаштирилмайди, шунингдек, рақобат тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари бузилиши аниқланган тақдирда, тегишли маълумот қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда зарур чораларни кўриш мақсадида Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитасига юборилади.

17. Ушбу Низомнинг 2 ва 3-бобларида баён этилган тартиблар келишилган ҳолда амалга оширилади. Мос келмайдиган талабларнинг олдини олиш мақсадида қуйидаги ишлар амалга оширилади:

ички назорат тузилмасида экспертизадан ўтказиш ва баҳолаш учун масъул ходимлар ушбу жараёнлар тўғрисида маълумот алмашадилар, зарур ҳолларда лойиҳа бўйича қўшма учрашувлар ўтказадилар;

агар ички назорат тузилмаси ҳамда монополияга қарши комплаенс бўйича масъул ходимларнинг тавсиялари ўзаро боғлиқ бўлса (масалан, харид қилиш тартиб-таомилини қайта ўтказиш зарурати ҳам коррупциявий, ҳам рақобат хатарларига тааллуқли бўлса), улар томонидан биргаликдаги тавсиялар ишлаб чиқилади. Бу тавсиялар ҳар иккала хулосада ёки алоҳида Қўшма хулосада акс эттирилади;

лойиҳа учун коррупциявий ва рақобат муҳитига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган хавф-хатарлар бўйича ягона Қўшма хулосани тайёрлаш мумкин. Бунда қўшма ишчи гуруҳ тузилади ва якуний ҳужжат ушбу гуруҳ аъзолари томонидан биргаликда имзоланади;

агар масъул ходимлар ўртасида хулосалар бўйича қарама-қаршиликлар юзага келса, тегишли ички назорат тузилмаси ҳамда монополияга қарши комплаенс бўйича масъул ходимлари раҳбарлари даражасида музокаралар орқали улар ҳал этилади. Қарама-қаршилик ҳал этилмаса, масала ваколатли органларга юборилади ва келишилган қарор қабул қилинади.

4-боб. Экспертиза ва баҳолаш натижаларига муносабат билдириш

18. Экспертиза ва баҳолаш натижалари бўйича тайёрланган хулосалар лойиҳани маъқуллаш ёки молиялаштириш учун қарор қабул қилувчи органлар томонидан мажбурий тартибда кўриб чиқилади. Бунда:

лойиҳани амалга ошириш бўйича қарор қабул қилиш ваколати берилган давлат органлари ва ташкилотлари (кейинги ўринларда — ваколатли давлат органлари ва ташкилотлари) лойиҳаларни танлаш комиссияси ва бошқалар лойиҳа бўйича йиғилишда белгиланган муддатдан кечикмасдан хулосаларни қабул қилади;

лойиҳа бўйича қарор (маъқуллаш, молиялаштиришни тасдиқлаш, келишув тузиш) хулосалардаги хулоса ва тавсиялар ҳисобга олинган ҳолда қабул қилиниши лозим. Бунда:

а) агар хулосаларда шартлар ёки чекловлар кўрсатилган бўлса, улар қарорга киритилади (масалан: «лойиҳа ички назорат тузилмалари тавсиялари бажарилган тақдирда маъқулланади»);

б) агар экспертиза ва баҳолаш хулосалари салбий бўлса (лойиҳа амалга оширилиши тавсия этилмаса), ушбу хулосаларда кўрсатилган сабаблар бартараф этилмасдан ваколатли давлат органлари ва ташкилотлари лойиҳани маъқуллашга ҳақли эмас;

қарор қабул қилинишида ваколатли давлат органлари ва ташкилотлари қарорнинг асословчи қисмида (ёки алоҳида баённомада) тавсиялар қандай инобатга олинганини қайд этади. Агар қандайдир тавсияни қабул қилмасликка қарор қилинса, уни рад этиш сабаблари ёзма равишда асослаб берилиши керак. Аммо қонунчилик ҳужжатларидан келиб чиқадиган мажбурий талабларни рад этишга (масалан, агар лойиҳа рақобат тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига зид бўлса) йўл қўйилмайди.

Хулосалар лойиҳа материалларига илова қилинади. Кейинги барча ҳужжатлар (лойиҳани амалга ошириш бўйича буйруқлар, қарорлар) ўтказилган экспертизалар ва улар натижасида кўрилган чоралар ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олиши лозим.

19. Экспертиза ва баҳолаш хулосалари асосида лойиҳа ташаббускори ваколатли органлар билан ҳамкорликда коррупция ва рақобат муҳитига қарши хавф-хатарларни камайтириш бўйича чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқади. Чора-тадбирлар режасида қуйидагилар назарда тутилади:

аниқланган камчиликларни бартараф этиш бўйича ҳаракатлар рўйхати — лойиҳа ҳужжатларига тузаттиришлар киритиш, танлов шартларини ўзгартириш, шартномаларга ўзгартишлар киритиш, назоратнинг ички тартибларини ишлаб чиқиш ва бошқалар;

ташкилий тадбирлар — лойиҳани амалга оширишда иштирок этувчи ходимлар учун этика ва коррупциянинг олдини олиш бўйича ўқув машғулотлари, лойиҳа жамоасида коррупцияга қарши ва рақобат муҳитини таъминлаш учун масъулларни тайинлаш, муҳим қарорлар учун икки томонлама текширув тизимини жорий этиш («тўрт кўз қоидаси»);

шаффофликни таъминловчи технологияларни жорий этиш — масалан, лойиҳани электрон тизимлар орқали амалга ошириш (тендерларни рақамлаштириш, молиялаштиришни электрон мониторинг қилиш), лойиҳа жараёни тўғрисидаги маълумотларни очиқ маълумотлар порталларида эълон қилиш;

халқаро молия институтлари билан ҳамкорлик — агар лойиҳа халқаро молия институтлари кўмагида молиялаштирилса, режага уларнинг коррупцияга қарши ва экологик стандартларига мувофиқлик бўйича талаблар киритилади;

тавсияларни амалга ошириш жадвали — аниқ муддатлар, ҳар бир ҳаракат учун масъул шахслар, бажарилиш кўрсаткичлари (индикаторлари).

Ушбу чора-тадбирлар режаси лойиҳа ташаббускорининг раҳбари томонидан тасдиқланади ва зарурат бўлса, ички назорат тузилмаси билан келишилади. Чора-тадбирлар режасини амалга ошириш мажбурий ҳисобланади.

Лойиҳа ижроси давомида ташаббускор шахс коррупцияга қарши ва рақобат талабларига риоя этилишини мониторинг қилиши шарт. Ушбу йўналишлар бўйича асосий кўрсаткичлар (KPI) мунтазам равишда кузатилиши керак. Аниқланган қоидабузарликлар сони, ўрганишлар натижалари, бозорда соғлом рақобат муҳитига риоя этилиши кузатилиши лозим.

20. Агар лойиҳа амалга оширилиши жараёнида ёки қўшимча ўрганишлар натижасида янги коррупция хавфлари ёки рақобат муҳитига салбий таъсир кўрсатиш ҳолатлари аниқланса, ваколатли органлар қуйидаги чораларни кўриш ҳуқуқига эга:

лойиҳа шартлари ўзгарган тақдирда, коррупцияга қарши ёки рақобат муҳитига таъсирни баҳолаш таҳлилини белгиланган муддатдан ташқари тартибда ўтказишни талаб қилиш;

янги қоидабузарликларни бартараф этиш бўйича кўрсатмалар бериш (масалан, шубҳали шартномани бекор қилиш, қолган ишлар учун янги тендер ўтказиш ва бошқалар);

жиддий қонун бузилиши ҳолатлари аниқланган тақдирда, лойиҳани молиялаштиришни тўхтатиш ёки давлат-хусусий шериклик (ДХШ) шартномасини бекор қилиш ташаббуси билан чиқиш, айбдорларни жавобгарликка тортиш.

Лойиҳани амалга оширишда иштирок этувчи барча субъектлар (давлат органлари ва ташкилотлари, хусусий шериклар) ваколатли органлар билан ҳалол ҳамкорлик қилиши шарт. Зарур маълумотларни тақдим этиши, ўрганишларга кўмаклашиши, берилган кўрсатмаларни бажариши лозим. Бундай талабларни бажармаслик амалдаги қонунчилик ҳужжатлари ва шартнома шартларига мувофиқ чоралар кўрилишига сабаб бўлади (масалан, жарималар, ҳамкорликни муддатидан аввал тўхтатиш ва бошқалар).

5-боб. Ахборот тизимлари билан интеграция ва шаффофлик

21. Ушбу стандартларни самарали жорий этиш мақсадида давлат харидлари ва инвестиция лойиҳаларини бошқариш соҳасидаги давлат ахборот тизимлари билан интеграция қилинган Ягона рақамли платформа (кейинги ўринларда — портал) орқали қуйидагилар таъминланади:

инвестиция лойиҳалари реестри — ҳар бир лойиҳа бўйича экспертизадан ўтказиш ва баҳолаш ҳолати кўрсатилади. Лойиҳалар ташаббускорлари портал орқали лойиҳаларни рўйхатдан ўтказиши, зарур ҳужжатларни юклашлари шарт. Ваколатли органлар кўриб чиқиш натижаларини белгилайдилар (хулоса олинган санаси, қисқа хулоса);

ички назорат тузилмалари, ваколатли органлар ҳамда бошқа давлат органлари ва ташкилотлари ўртасида электрон ўзаро алоқа — ҳужжатлар алмашиш, сўровлар юбориш, ўрганишлар жадвалини келишиш каби барча ишлар тизим орқали амалга оширилади, бу жараённи тезлаштиради ва аудиторлик изини қолдиради;

автоматлаштирилган чек-листлар ва шакллар — иловалар (анкета, чек-листлар) электрон шаклда жорий этилади. Ташаббускор лойиҳани кўриб чиқишга тақдим этганда, онлайн тарзда тўлдиради. Платформа хавф-хатарлар юқори бўлган жавобларни (масалан, бир неча коррупциявий омиллар белгиланган бўлса) автоматик равишда ажратиб кўрсатади, бу мутахассисларнинг алоҳида эътиборини талаб қилади;

очиқ маълумотлар учун жамоат модули — лойиҳалар ҳақида шахсий ва махфий бўлмаган маълумотлар (номи, қиймати, қатнашувчилар, хавфнинг умумий баҳоси, қабул қилинган чоралар) жамоатчилик учун очиқ тақдим этилади. Бу (UNCACда) белгиланган очиқлик талабларига мос келади. Фуқаролар ва оммавий ахборот воситаларида лойиҳалар экспертиза ва баҳолашдан ўтказилганини кузатишлари мумкин;

давлат харидлари портали билан интеграция — экспертиза ва баҳолаш натижалари (масалан, тендерни қайта ўтказиш тавсияси) давлат харидлари тизимига автоматик равишда юборилади. Агар лойиҳа реестрда баҳоланмаган ёки ҳал қилинмаган хавфларга эга деб белгиланган бўлса, портал тендерни эълон қилиш ёки шартнома тузиш имконини бермайди;

ҳисоботлар ва таҳлил — ваколатли органлар платформа орқали ўтказилган баҳолашлар, типик хавфлар ва қабул қилинган чораларнинг самарадорлиги бўйича статистика ҳисоботлари тузадилар.

22. Рақамли платформа маълумотларни, айниқса, махфий маълумотларни (инвесторларнинг тижорат сирлари, мутахассисларнинг шахсий маълумотлари, миллий хавфсизликка тааллуқли маълумотлар) ҳимоя қилишни таъминлаши шарт. Фойдаланувчиларнинг турли тоифалари учун кириш ҳуқуқлари чекланади. Маълумотларни қайта ишлаш амалиёти шахсга доир маълумот тўғрисидаги қонунчилик талабларига мувофиқ бўлиши таъминланади. Шу билан бирга, жамият манфаатига тегишли бўлган маълумотлар (коррупция ва рақобатга оид хавфлар тўғрисида) имконият даражасида очиқ эълон қилиниши лозим. Бу жамият ишончини оширишга хизмат қилади.

23. Платформада қуйидаги механизмлар назарда тутилади:

фуқаролар, бизнес ва мустақил мутахассислар портал орқали аниқ лойиҳа доирасидаги эҳтимолий коррупция ҳолатлари ёки рақобатни чеклаш ҳолатлари ҳақида хабар беришлари мумкин (масалан, тендерда сўзлашув тўғрисида сигнал). Бундай хабарлар автоматик тарзда рўйхатдан ўтказилади ва тегишли органлар томонидан кўриб чиқилади;

жамоатчилик муҳокамалари ўтказилади (амалдаги қонунчилик ҳужжатлари асосида жамоатчилик муҳокамаси талаб қилинган ҳолларда). Фуқаролар томонидан келиб тушган шарҳ ва таклифлар таҳлил қилинади ҳамда экспертиза ва баҳолаш жараёнида инобатга олинади;

халқаро ва нодавлат ташкилотлар билан ҳамкорлик. Платформа халқаро молия институтлари лойиҳаларини кузатиш тизимларига (масалан, Жаҳон банкининг лойиҳа мониторинги тизимига) уланиши мумкин, бу хавфлар ҳақида ахборот алмашиш имконини беради. Шунингдек, «жамоатчилик мониторинги» модули жорий этилиши мумкин. Бу орқали нодавлат ва нотижорат ташкилотлари (ННТ) ҳамда оммавий ахборот воситалари вакиллари махсус рўйхатдан ўтгандан сўнг кенгайтирилган маълумотларга эга бўладилар ва лойиҳаларни амалга оширишни кузатиш бўйича ўз ҳисоботларини тақдим этишлари мумкин.

6-боб. Экспертиза ва баҳолаш устидан назорат ва жавобгарлик

24. Экспертиза ва баҳолаш натижалари бўйича белгиланган тартиб-қоидаларга риоя этилмаслик қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ мансабдор шахслар ва ташкилотларнинг жавобгарлигига олиб келади.

Экспертиза ва баҳолаш бўйича таҳлиллар ўтказилмасдан ёки улар якунланишидан аввал молиялаштириш бўйича қарор қабул қилинмайди ёхуд ДХШ шартномаси тузилмайди. Бундай қарор ваколатли органлар ёки прокуратура тақдимномаси асосида юқори турувчи орган ёхуд суд томонидан ҳақиқий эмас деб топилади ёки бекор қилинади.

25. Ваколатли органлар ўз ваколати доирасида ҳар йили Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси ва Вазирлар Маҳкамасига экспертиза ва баҳолаш натижалари юзасидан таҳлилий маълумотлар киритади. Бунда таҳлилий маълумотларда ўтказилган экспертиза ва баҳолашлар сони, аниқланган хавф-хатарлар, кўрилган чоралар тўғрисида, шунингдек, амалдаги тизимдаги муаммолар таҳлили ва уни такомиллаштириш бўйича таклифлар ҳам акс эттирилиши лозим.

7-боб. Якунловчи қоида

26. Ушбу Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2026 йил 3 февраль,

44-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 04.02.2026 й., 09/26/44/0109-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

Qarori

NIZOM

Yirik investitsiya loyihalarini tayyorlash va amalga oshirish jarayonida korrupsiyaga qarshi hamda raqobatni taʼminlovchi standartlarni joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Korrupsiyaga qarshi kurashish tizimini yanada takomillashtirish boʻyicha belgilangan ustuvor vazifalar ijrosini samarali tashkil etishga doir chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2025-yil 21-apreldagi PF-71-son Farmoni ijrosini taʼminlash, shuningdek, davlat resurslari ishtirokidagi yirik investitsiya loyihalarini amalga oshirishda oshkoralik, hisobdorlik va sogʻlom raqobat muhitini taʼminlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Yirik investitsiya loyihalarini tayyorlash va amalga oshirish jarayonida korrupsiyaga qarshi hamda raqobatni taʼminlovchi standartlarni joriy etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

yirik investitsiya loyihalarini korrupsiyaga qarshi ekspertizadan oʻtkazish;

yirik investitsiya loyihalarining raqobat muhitiga taʼsirini baholash;

yirik investitsiya loyihalarini korrupsiyaga qarshi ekspertizadan oʻtkazish va raqobat muhitiga taʼsirini baholash ustidan nazorat hamda javobgarlik.

2. Quyidagilar:

Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi — yirik investitsiya loyihalarini korrupsiyaga qarshi ekspertiza qilish jarayonini muvofiqlashtirish va metodologik taʼminlash;

Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi — yirik investitsiya loyihalarini amalga oshirish shartlarining raqobat muhitiga taʼsirini baholash jarayonini muvofiqlashtirish va metodologik taʼminlash;

Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi — yirik investitsiya loyihalari boʻyicha umumiy rahbarlik, raqamli monitoring platformasini shakllantirish va mazkur jarayonlarni yagona investitsiya davriga integratsiya qilish uchun masʼul etib belgilansin.

3. Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi:

a) Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan birgalikda 2026-yil 1-martga qadar:

rasmiy veb-sayti bilan integratsiya qilingan, investitsiya loyihalarini tanlash va xulosalarni olish hamda boshqarish, shuningdek, loyihalarni kuzatib borish boʻyicha nazorat qilish imkoniyatlariga ega boʻlgan Yagona raqamli platformada platformaning ishga tushirilishini taʼminlasin.

Bunda elektron platformani yaratish va modernizatsiya qilish bilan bogʻliq xarajatlar Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligining budjetdan tashqari mablagʻlar hisobidan qoplanadi;

b) kelgusi yil xarajatlarida yirik investitsiya loyihalarini tayyorlash va amalga oshirish jarayonida korrupsiyaga qarshi kurashishga oid xalqaro standartlarga va raqobat muhitiga taʼsirini baholash, ekspertizadan majburiy tartibda oʻtkazish uchun zarur boʻlgan raqamli platformani doimiy ravishda takomillashtirish, saqlash hamda foydalanuvchilarni oʻqitishni taʼminlash xarajatlarini nazarda tutsin.

4. Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi, Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi hamda Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ikki oy muddatda vazirlik va idoralarning ichki nazoratni amalga oshiruvchi masʼul boʻlinmalari uchun yoʻriqnomalar ishlab chiqsin hamda oʻquv mashgʻulotlarini, shuningdek, metodologik yordamni tashkil etsin.

5. Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi hamda manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni bir oy muddatda ushbu qarorga muvofiqlashtirsin.

6. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosarlari J.A. Xodjayev va J.A. Qoʻchqorov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 3-fevraldagi 44-son qaroriga ILOVA

Yirik investitsiya loyihalarini tayyorlash va amalga oshirish jarayonida korrupsiyaga qarshi hamda raqobatni taʼminlovchi standartlarni joriy etish tartibi toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom yirik investitsiya loyihalarini tayyorlash va amalga oshirish jarayonida korrupsiyaga qarshi va raqobatni taʼminlovchi standartlarni majburiy tarzda joriy etish tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizom quyidagi yirik investitsiya loyihalariga nisbatan qoʻllanadi:

Davlat budjeti yoki davlat maqsadli jamgʻarmalari mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladigan investitsiya loyihalari;

davlat-xususiy sheriklik (DXSH) asosida amalga oshiriladigan investitsiya loyihalari;

davlat kafolatlari, imtiyozlar yoki davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning boshqa shakllarini nazarda tutuvchi xorijiy investitsiyalar va xalqaro moliya institutlari ishtirokidagi investitsiya loyihalari.

3. Ushbu Nizomda qoʻyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

vakolatli organlar — Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi hamda Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi;

davlat-xususiy sheriklik (DXSH) — davlat sherigi va xususiy sherik oʻrtasidagi bitim hamda konsessiya shartnomasi asosida davlat-xususiy sheriklik toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari asosida amalga oshiriladigan loyiha;

yirik investitsiya loyihasi (keyingi oʻrinlarda — loyiha) — moliyaviy resurslar qiymati kamida 50,0 mln AQSH dollari ekvivalentida (jumladan, davlat investitsiyalari, xalqaro moliya institutlari kreditlari) jalb etilgan holda amalga oshiriladigan, iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyatga ega obyektlar, xizmatlar yoki boshqa infratuzilmani yaratish, kengaytirish yoki modernizatsiya qilishga qaratilgan investitsiya loyihalari;

loyihani korrupsiyaga qarshi ekspertizadan (keyingi oʻrinlarda — ekspertiza) oʻtkazish — Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi tomonidan loyihani rejalashtirish, moliyalashtirish, tayyorlash, davlat xaridlarini amalga oshirish va ekspluatatsiya, monitoring qilish bosqichlarida korrupsiya holatlarini keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan omillar va xavflarni aniqlash hamda tahlil qilish, shuningdek, ularni bartaraf etish yoki kamaytirish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish jarayoni;

loyihaning raqobat muhitiga taʼsirini baholash (keyingi oʻrinlarda baholash) — Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi tomonidan loyihaning tegishli bozorlarda raqobatga taʼsirini baholash, raqobatni cheklash, ayrim ishtirokchilarga ustunlik berish yoki monopol holatni yuzaga keltirish xavflarini aniqlash bartaraf etish, shuningdek, barcha xoʻjalik yurituvchi subyektlar uchun teng boʻlgan shart-sharoitlarni taʼminlash boʻyicha chora-tadbirlarni belgilash jarayoni.

4. Ushbu Nizom talablari asosida davlat organlari va tashkilotlarining korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmalari tomonidan amalga oshirilayotgan ishlar muvofiqlashtiriladi hamda ularning bajarilishi monitoring qilinadi, shuningdek, raqobat qonunchiligiga rioya etilishi nazorat qilinadi.

5. Vakolatli organlar hamkorlikda loyihani ekspertizadan oʻtkazish va baholash boʻyicha metodik tavsiyalar va zarur hujjat shakllarini ishlab chiqadi va tasdiqlaydi.

Davlat organlari va tashkilotlarining korrupsiyaga qarshi ichki nazorat tuzilmalari (keyingi oʻrinlarda — ichki nazorat tuzilmalari) oʻz vakolati doirasidagi loyihalarni toʻgʻridan-toʻgʻri ekspertiza qiladi va baholaydi.

6. Loyihalarda korrupsiyaga qarshi va sogʻlom raqobat muhitini taʼminlovchi standartlarni joriy etishda quyidagi asosiy tamoyillardan foydalaniladi:

qonuniylik va qonun ustuvorligi — barcha ekspertizadan oʻtkazish va baholash jarayonlari Oʻzbekiston Respublikasining qonunchilik hujjatlari talablariga hamda qonun ustuvorligi tamoyillariga rioya qilingan holda amalga oshiriladi;

shaffoflik va ochiqlik — ekspertizadan oʻtkazish va baholash, ularning uslubiyoti, natijalari hamda ishlab chiqilgan tavsiyalar manfaatdor tomonlar uchun ochiq boʻlishi lozim, maxfiy maʼlumotlar bundan mustasno. Bunda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi (keyingi oʻrinlarda — UNCAC) talablari asosida loyihalarda ishtirok etish shartlari va jarayonlari boʻyicha maʼlumotlarni keng jamoatchilikka yetkazish toʻliq hisobga olinadi;

kasb mahorati va ekspertizaning (baholashning) mustaqilligi — ekspertizadan oʻtkazadigan va baholaydigan ichki nazorat tuzilmalari xodimlari tegishli malakaga, korrupsiyaning oldini olish va sogʻlom raqobat muhitini taʼminlash sohasida bilimlarga ega boʻlishi shart. Ekspertiza va baholash loyiha tashabbuskorlari yoki manfaatdor shaxslar taʼsiridan xoli ravishda, xolisona va mustaqil ravishda amalga oshiriladi;

ekspertizadan oʻtkazish va baholash UNCACda belgilangan hisobdorlik va halollik tamoyillarini loyiha muvofiqligini taʼminlash maqsadida amalga oshiriladi;

komplekslilik va muvofiqlashtirish — ekspertiza va baholash oʻzaro bogʻliq holda oʻtkaziladi, natijalar taqqoslanadi. Vakolatli organlar oʻzaro hamkorlik qiladi, zarur maʼlumotlar almashiladi, qoʻshma maslahatlar oʻtkaziladi. Zarur hollarda kelishilgan tavsiyalarni ishlab chiqish uchun idoralararo koʻrib chiqish tashkil etiladi;

muqarrarlik — ekspertizadan oʻtkazish va baholash jarayonida aniqlangan korrupsiya xavflari va raqobatni cheklovchi omillar majburiy ravishda bartaraf etilishi yoki kamaytirilishi lozim. Aniqlangan korrupsiya xavflari va raqobatni cheklovchi omillar bartaraf etilmaguncha loyiha amalga oshirish uchun maʼqullanishi mumkin emas;

xalqaro standartlarga muvofiqlik — joriy etilayotgan mexanizmlar eng ilgʻor xalqaro amaliyotlarga mos keladi. Jumladan, loyihaning barcha bosqichlarida korrupsiyadan xoli boʻlish taʼminlanadi hamda davlat organlari va tashkilotlari ham davlat, ham xususiy sektorlar tomonidan halollikni taʼminlash choralarini koʻradi. Shuningdek, davlat-xususiy sheriklik (DXSH) loyihalarida korrupsiyaga nisbatan nol tolerantlik tamoyili va bozor ishtirokchilari uchun teng shart-sharoitlarni kafolatlovchi sogʻlom raqobat muhiti tamoyiliga rioya etiladi.

2-bob. Loyihani ekspertizadan oʻtkazish

7. Ushbu Nizomning 2-bandida koʻrsatilgan barcha loyihalar rejalashtirish, moliyalashtirish, tayyorlash, davlat xaridlarini amalga oshirish va ekspluatatsiya, monitoring qilish bosqichlarida majburiy tarzda ekspertizadan oʻtkaziladi. Ekspertiza quyidagi holatlarda oʻtkaziladi:

loyiha tashabbusi bosqichida — konsepsiya, texnik-iqtisodiy asos (TIA), loyihani baholash hujjati (LBH) yoki loyihani asoslovchi boshqa dastlabki hujjatlar ishlab chiqilayotganda, moliyalashtirish toʻgʻrisida qaror qabul qilinishi yoki shartnoma tuzilishi (DXSH uchun) oldidan;

davlat xaridi bosqichida — loyiha boʻyicha yetkazib beruvchilar, pudratchilar, investorlar yoki hamkorlarni tanlash uchun raqobatbardosh tanlov jarayonlari oʻtkazilishi paytida;

amalga oshirish bosqichida — loyiha shartlarida sezilarli oʻzgarishlar boʻlganda, qoʻshimcha shartnomalar tuzilganda, shartnomalarning ijrosini monitoring qilish paytida korrupsiya holatlarini aniqlash va ularning oldini olish maqsadida.

Ekspertizadan oʻtkazish loyihani tasdiqlash jarayonining ajralmas qismi hisoblanadi.

8. Ichki nazorat tuzilmalari ekspertizani tashkil etish va oʻtkazish uchun masʼul etib belgilanadi. Ekspertiza quyidagicha tashkil etiladi va oʻtkaziladi:

birinchi bosqich — loyihani tayyorlayotgan davlat organi yoki tashkiloti (keyingi oʻrinlarda — loyiha tashabbuskori) loyihani ichki nazorat tuzilmalari koʻrib chiqishi uchun loyiha boʻyicha toʻliq hujjatlar toʻplamini (konsepsiya, TIA, LBH, kelishuv loyihasi, hamkorni tanlashga oid materiallar va boshqalar) hamda korrupsiya xavflarini aniqlashga qaratilgan oldindan toʻldirilgan chek-listni (vakolatli organlar tomonidan tasdiqlanadigan shaklda) taqdim etadi;

ikkinchi bosqich — ichki nazorat tuzilmalari loyihani idoraviy nazorat jurnalida roʻyxatdan va belgilangan tartibda ekspertizadan oʻtkazadi. Zarur hollarda mustaqil ekspertlar, jamoatchilik kengashlari, ilmiy muassasalar va loyihaga daxldor iqtisodiyot sohasi mutaxassislari jalb etiladi;

uchinchi bosqich — ekspertiza oʻn besh ish kundan kechiktirmasdan oʻtkaziladi. Ekspertiza jarayonida loyiha hujjatlari tahlil qilinadi, unda korrupsiya xavflari mavjudligi, yaʼni korrupsiya uchun zamin yaratilishi mumkin boʻlgan mezon va koʻrsatkichlar borligi oʻrganiladi, loyihani tayyorlash jarayoni tahlil qilinadi, ochiqlik talablari (ommaviy muhokama, tanlovlar va boshqalar) bajarilgani, masʼul shaxslar oʻrtasida manfaatlar toʻqnashuvi mavjudligi, loyiha ijrochilarining (investorlarning, hamkorlarning, pudratchilarning) shaffofligi va ishonchliligi tekshiriladi, ochiq manbalar, korrupsiya holatlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar orqali oʻrganiladi. Xorijiy investorlar boʻlsa, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (keyingi oʻrinlarda — IHTT) va Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish boʻyicha moliyaviy choralar ishlab chiquvchi guruh (keyingi oʻrinlarda — FATF) standartlari boʻyicha hamkorlarni zarur darajada tekshirish talablari hisobga olinadi, agar loyiha ular ishtirokida moliyalashtirilayotgan boʻlsa, xalqaro korrupsiyaga qarshi standartlarga (UNCAC, IHTT) va donorlarning talablariga mos kelishi baholanadi (masalan, kelishuvlarda korrupsiyaga qarshi shartlari, komplayens rejalar mavjudligi va boshqalar);

toʻrtinchi bosqich — tahlil yakunlariga koʻra ichki nazorat tuzilmalari tasdiqlangan shakl asosida xulosa va tavsiyalarni oʻz ichiga olgan ekspertiza xulosasini tayyorlaydi. Ekspertiza xulosasi ichki nazorat tuzilmasi tomonidan ichki roʻyxatdan oʻtkaziladi va uni ichki nazorat tuzilmasi rahbari imzolaydi hamda loyiha tashabbuskoriga yuboriladi.

9. Ekspertizadan oʻtkazishda quyidagi asosiy mezonlar va korrupsiya omillari tasdiqlangan korrupsiya xavflarini aniqlash boʻyicha metodikalar asosida hisobga olinadi:

tashkil etish va oʻtkazish jarayonining oshkoraligi — loyiha ishtirokchilari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda ekspertizadan oʻtkazilgani, salohiyatli ishtirokchilar uchun barcha maʼlumotlar toʻliq eʼlon qilingani, takliflarni taqdim etish uchun yetarli muddat berilgani (UNCAC talabi boʻyicha);

meʼyorlarning aniqligi va xolisligi — investorni (pudratchini) tanlash mezonlari va loyiha muvaffaqiyati koʻrsatkichlari oldindan belgilangan va izchil qoʻllangani;

manfaatlar toʻqnashuvi mavjud emasligi — loyihani tayyorlash yoki qaror qabul qilishda shaxsan manfaatdor shaxslar (qarindoshlar, mulkiy aloqalar, lavozimdagi bogʻliqlik) ishtirok etmayotgani oʻrganiladi. Bunda manfaatlar toʻqnashuvi aniqlanganda, qonunchilik hujjatlarida belgilangan choralar koʻriladi;

diskretsion vakolatlar mavjud emasligi — loyiha yoki unga bogʻliq qarorlarda mansabdor shaxslarga ortiqcha va noaniq vakolatlar berish holatlari aniqlanadi (masalan, shartnomaning muhim shartlarini oshkora tartibda oʻzgartirish vakolati, zaxira mablagʻlarini yakka qaror bilan sarflash huquqi);

cheklovlar va toʻsiqlar mavjud emasligi — loyiha ishtirokchilari uchun belgilangan cheklovlarning (talablarning, litsenziyalarning, roziliklarning) maqsadga muvofiqligi, ortiqcha yuklamalarga olib kelmasligi va muayyan ishtirokchining manfaatini koʻzlab yaratilmagani nuqtai nazaridan tahlil qilinadi;

nazorat va hisobot — loyiha amalga oshirilishi ustidan tashqi nazorat mexanizmlari (audit, monitoring, jamoatchilik nazorati) va loyiha amalga oshirilishi toʻgʻrisida doimiy ommaviy hisobot taqdim etish majburiyatlari nazarda tutilgani yoki yoʻqligi baholanadi;

javobgarlik choralari — loyiha hujjatlarida korrupsiyaviy huquqbuzarliklar uchun taʼsirchan jazo choralari belgilangani (masalan, poraxoʻrlik holati aniqlanganda, shartnomani bekor qilish, jarima sanksiyalari, pudratchini chetlatish va boshqalar), shuningdek, IHTT standartlariga koʻra loyiha ishtirokchilaridan ichki komplayens dasturlari yoki etika siyosati mavjudligi toʻgʻrisida axborot talab etilishi kerak;

boshqa omillar — metodikalarda keltirilgan boshqa korrupsiya omillari ham hisobga olinadi (masalan, huquqiy tartibga solishdagi boʻshliqlar, huquq va majburiyatlarni taqsimlashda aniqlik yoʻqligi, normalarni turlicha talqin qilish imkoniyati va boshqalar).

Aniqlangan har bir korrupsiya omili boʻyicha tegishli chek-list toʻldiriladi va xulosada korrupsiya omilini bartaraf etish (loyiha hujjatlariga oʻzgartirish kiritish) yoki bartaraf etish imkoni boʻlmasa, xavflarni kamaytirish uchun kompleks nazorat choralarini joriy etish kabi tavsiyalar beriladi.

10. Ekspertiza natijalari boʻyicha xulosada quyidagilar keltiriladi:

loyihadagi xavf darajasini umumlashtiruvchi baholash — aniqlangan omillar asosida loyihaning korrupsiyaviy xavf darajasiga (masalan, past, oʻrtacha, yuqori xavf) muvofiq toifa beriladi;

aniqlangan xavflar va qonun buzilishlari roʻyxati — loyihadagi aniq holatlar (manfaatlar toʻqnashuvi, noaniq mezonlar va boshqalar) koʻrsatiladi;

xavflarni bartaraf etish boʻyicha tavsiyalar — chora-tadbirlar rejasi, loyiha hujjatlariga qanday oʻzgartirishlar kiritish, qanday qoʻshimcha tartib-taomillarni amalga oshirish (qayta tanlov, jamoatchilik muhokamasi), qanday komplayens-mexanizmlarni joriy etish;

yuqori xavfli loyihalar uchun alohida choralar — loyiha amalga oshirilishi boʻyicha mustaqil kuzatuvchi (monitor) tayinlash, doimiy korrupsiyaga qarshi auditlar oʻtkazish taklif etiladi;

tavsiyalarni bajarish muddatlari va masʼullar — loyiha tashabbuskori tavsiyalarni amalga oshirishi kerak boʻlgan davr va nazorat qiluvchi masʼul shaxslar belgilanadi;

loyihaning maqbulligi boʻyicha xulosa — yakuniy xulosa, tavsiyalar bajarilgan taqdirda, loyiha amalga oshirilmagan yoki aniqlangan holatlar bartaraf etilmagan taqdirda, loyiha toʻxtatilishi mumkin. Agar loyiha asosiy korrupsiyaga qarshi talablarga javob bermasa, Korrupsiyaga qarshi kurash agentligi loyihani rad etish yoki qayta ishlash uchun qaytarishni taklif etadi.

Xulosa loyiha tashabbuskoriga, qaror qabul qiluvchi vakolatli davlat organi va tashkilotiga yuboriladi. Loyiha tashabbuskori belgilangan muddatda ichki nazorat tuzilmasiga tavsiyalarni bajarish boʻyicha amalga oshirilgan chora-tadbirlar toʻgʻrisida hisobot taqdim etadi. Ichki nazorat tuzilmasi tavsiyalarning ijrosi ustidan nazorat qiladi.

Agar tavsiyalar toʻliq va toʻgʻri bajarilmagan boʻlsa, ichki nazorat tuzilmasi yuqori turuvchi organlarni va huquqni muhofaza qiluvchi organlarni xabardor qiladi. Basharti baholash jarayonida korrupsiyaviy huquqbuzarlik alomatlari (masalan, raqobatbardosh tanlov jarayonlari bosqichida pora taklif qilish, hujjatlarni soxtalashtirish va boshqalar) aniqlansa, ichki nazorat tuzilma ushbu holatlar toʻgʻrisida huquqni muhofaza qiluvchi organlarga darhol xabar beradi.

3-bob. Loyihani baholash

11. Loyihalar ekspertiza bilan bir vaqtda yoki undan soʻng baholanadi. Loyihalar quyidagi mezonlar asosida baholanadi:

loyihada yoki uning natijasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan raqobat muhitiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi holatlarni aniqlash;

loyihani amalga oshirishda amaldagi raqobat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan talablarga muvofiqlikni taʼminlash;

loyiha amalga oshirilishi munosabati bilan bozorning barcha ehtimoliy ishtirokchilari uchun teng shart-sharoitlarni kafolatlaydigan tavsiyalarni ishlab chiqish, yaʼni loyihalarda alohida tadbirkorlik subyektlariga raqobat muhitiga salbiy taʼsir koʻrsatuvchi davlat yordami berilmasligini taʼminlash;

raqobat muhiti taʼminlanmasligi oqibatida monopoliyalarning paydo boʻlishi va buning natijasida sifatsiz xizmatlar yoki ortiqcha yuqori narxlar yuzaga kelishining oldini olish orqali isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish.

12. Baholash ichki nazorat tuzilmalari yoki davlat organlari va tashkilotlarining vakolatli boʻlinmalari tomonidan amaldagi raqobat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari talablari doirasida amalga oshiriladi.

13. Baholash tartibi quyidagilardan iborat:

birinchi bosqich — loyiha tashabbuskori ichki nazorat tuzilmasi, shuningdek, monopoliyaga qarshi komplayens tizimi joriy etilgan davlat organlari va tashkilotlarida monopoliyaga qarshi komplayens boʻyicha masʼul xodimga materiallarni taqdim etadi;

ikkinchi bosqich — ichki nazorat tuzilmasi va/yoki monopoliyaga qarshi komplayens boʻyicha masʼul xodim materiallarni roʻyxatdan oʻtkazganidan soʻng baholash uchun masʼul mutaxassislarni yoki komissiyani tayinlaydi. Agar loyiha murakkab boʻlsa, sohaviy mutaxassislar, monopoliyaga qarshi organ vakillari ishtirokida ishchi guruh tuzadi;

uchinchi bosqich — baholash muddati ekspertiza bilan mos boʻladi (masalan, oʻn besh ish kuni, zaruratga qarab loyihalar uchun 20 ish kunigacha uzaytiriladi).

14. Baholash davomida quyidagilar tahlil qilinadi:

bozor va ishtirokchilar — loyihani amalga oshirishga taʼsir koʻrsatadigan tegishli bozor (yoki faoliyat sohasi), bozordagi asosiy va salohiyatli ishtirokchilar va ularning ulushlari aniqlanadi. Loyiha natijasida bir ishtirokchining bozorda monopol tashkilotga aylanib qolishi yoki boshqa ishtirokchilarning bozordan chiqib ketishi xavfi bor-yoʻqligi baholanadi;

kirish shartlari va maxsus huquqlar — loyiha xususiy sherik yoki investorga davlat yordamini berishni nazarda tutayotgan holatlarda baholanadi, shuningdek, davlat yordamiga samaradorligi jihatidan oʻxshash boʻlgan, biroq kamroq yuklama va cheklovlarni nazarda tutuvchi muqobil yondashuvlarni amalga oshirish imkoniyati tahlil qilinadi;

davlatning aralashuvi — davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash choralari (masalan, subsidiyalar, minimal daromad kafolati, mahsulotni xarid qilib olish va boshqalar) bozor raqobat muhitini buzadigan afzallikni yaratishi yoki yoʻqligi tahlil qilinadi. Agar davlat tegishli bozorda odatda ishtirokchilar tomonidan qilinadigan tavakkalchilik yoki xarajatlarni oʻz zimmasiga olsa, buning ochiq-oydinligi, vaqtinchaligi va boshqa ishtirokchilarni noqulay holatga qoʻymasligi taʼminlanganiga ishonch hosil qilinishi lozim;

bogʻliq bozorlarga taʼsir — loyihaning bogʻliq tarmoq va bozorlarga ehtimoliy taʼsiri koʻrib chiqiladi (masalan, yoʻl qurilishi — transport xizmatlari bozoriga; erkin iqtisodiy zona tashkil etilishi — boshqa hududlardagi ishlab chiqaruvchilar oʻrtasidagi raqobatga). Bogʻliq sohalarda raqobat muvozanatining buzilishi xavfi aniqlanadi;

raqobat qonunchiligiga muvofiqlik — loyiha shartlarida Oʻzbekiston Respublikasining “Raqobat toʻgʻrisida”gi Qonuni buzilishi holatlari (kartel kelishuvlari, iqtisodiy faoliyatni noqonuniy muvofiqlashtirish, raqobatga asoslangan yuqori narxlarni majburlash va boshqalar) mavjud emasligi oʻrganiladi. Agar loyihada ustun mavqega ega xoʻjalik yurituvchi subyektlar ishtirok etayotgan boʻlsa, ularning amaldagi qonunchilik hujjatlariga zid ravishda ustunliklardan foydalanishining oldini olish talablariga rioya etilgani hisobga olinadi.

Ichki nazorat tuzilmasi va/yoki monopoliyaga qarshi komplayens boʻyicha masʼul xodim tahlil yakunlangandan soʻng baholash yuzasidan (alohida yoki ekspertiza bilan birgalikda) xulosalar va tavsiyalar tayyorlaydi. Baholash xulosasi ichki nazorat tuzilmasi rahbari tomonidan tasdiqlanadi va loyiha tashabbuskoriga, loyiha boʻyicha qaror qabul qiluvchi vakolatli organga, shuningdek, vakolatli organlarga maʼlumot va nazorat uchun yuboriladi.

15. Baholashda quyidagi jihatlarga alohida eʼtibor qaratiladi:

taʼminotchilar (pudratchilar) soniga taʼsiri — loyihada tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) yetkazish imkoniga ega boʻlgan ishtirokchilar sonining taʼsir doirasi oʻrganiladi. IHTT metodologiyasiga koʻra, agar loyiha muayyan ishtirokchilar soni yoki doirasini cheklasa, bu baholashni chuqur oʻtkazish zarurligini taqozo etadi. Raqobatni cheklash koʻzda tutilgan, yaʼni bitta ijrochini nazarda tutuvchi loyiha manfiy baholanadi;

bozorga kirishdagi toʻsiqlar — loyiha doirasida boshqa tadbirkorlik subyektlari uchun yangi toʻsiqlar yaratilishi ehtimoli, jumladan, haddan tashqari talablar, uzoq muddatli litsenziyalar, maxsus standartlar baholanadi. Agar bunday toʻsiqlar mavjud boʻlsa, mazkur shartlarni qayta koʻrib chiqish yoki kompensatsiya choralarini (boshqa toʻsiqlarni yengillashtirish, maxsus shartlarning ochiq qayta koʻrib chiqilishi va boshqalar) qoʻllash maqsadga muvofiqligi koʻrib chiqiladi;

oʻzaro kelishuv xavfi va tanlov jarayonining shaffof emasligi — xususiy sherik yoki investor tanlovi qay darajada oshkora va raqobatli boʻlgani baholanadi. Agar tanlov (tender) ishtirokchilari oʻrtasida kelishuv belgilari yoki kamsituvchi talablar mavjud boʻlsa, bu jiddiy omil sifatida qayd etiladi, shuningdek, qayta tanlov (tender) oʻtkazish yoki loyiha doirasida narxlar va sifat ustidan qatʼiy nazorat mexanizmlarini joriy etish talab etiladi;

davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning zarurligi — loyihani davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash choralarining (subsidiyalar, kafolatlangan daromad, mahsulotni xarid qilish va boshqalar) asosliligi “oqilona yetarlilik” nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Xalqaro talablarga koʻra, loyihalar orqali davlat majburiyatlarini “balans ortida” qoldirmasligi, barcha xavf-xatar va kafolatlar budjetda oshkora aks ettirilishi kerak. Agar xususiy sherikka daromad kafolati berilgan yoki boshqa imtiyozlar taqdim etilgan boʻlsa, xulosada bu “pul uchun qiymat” amaliyotiga mos kelishi, yaʼni davlat oʻz navbatida yetarli foyda olishi yoki ololmasligi kabi holatlar oʻrganiladi;

isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish — loyihaning amalga oshirilishi aholi va biznes kabi yakuniy isteʼmolchilarga koʻrsatishi mumkin boʻlgan taʼsir oqibatlari prognoz qilinadi. Raqobatning kamayishi sifatning yomonlashishiga, tanlov imkoniyatlarining cheklanishiga yoki narxlarning oshishiga olib kelishi mumkin boʻlgan holatlar aniqlanganda, bunday xatarlarni kamaytirish maqsadida tegishli tartibga solish mexanizmlarini nazarda tutish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Bunday mexanizmlarga, jumladan, tariflarni davlat tomonidan tartibga solish, xizmat sifatiga minimal talablar joriy etish, kelgusida yangi ishtirokchilarni bozorga kiritish imkoniyatini yaratish kabilar kiradi;

raqobatga oid xalqaro majburiyatlar — xalqaro moliya institutlari va donor tashkilotlar bilan tuzilgan kelishuvlarda raqobatni taʼminlashga oid talablar inobatga olinadi. Jumladan, Jahon banki standartlariga muvofiq infratuzilma loyihalarida ochiq va xolis tanlovlarni oʻtkazish talab etiladi. Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki oʻz loyihalarida raqobatning buzilishiga yoʻl qoʻymaslik hamda kelishuv xatarlariga oid huquqiy ekspertiza oʻtkazilishini talab qiladi.

16. Ichki nazorat tuzilmasi va/yoki monopoliyaga qarshi komplayens boʻyicha masʼul xodim tomonidan loyiha boʻyicha tayyorlangan xulosada quyidagilar aks ettiriladi:

raqobatni cheklovchi holatlar — loyiha doirasida raqobatga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan jihatlar bayon etiladi;

IHTT tavsiyalariga koʻra baholash loyihaning raqobat muhitiga taʼsirini tahlil qilish va undan kamroq cheklovchi muqobil yechimlarni izlashni nazarda tutadi. Bunda asosiy vosita — raqobat chek-listi (vakolatli organlar tomonidan tasdiqlangan shakl) boʻlib, u raqobatni cheklash ehtimoli mavjud boʻlgan holatlarni aniqlash uchun savollar roʻyxatini oʻz ichiga oladi;

shartlarning maqbulligini baholash — xulosada ushbu cheklov raqobat toʻgʻrisidagi qonunchilik va jamoat manfaatlariga mos keladimi-yoʻqmi koʻrsatiladi. Agar mos kelsa (masalan, loyihaning oʻzini oqlashi uchun eksklyuzivlik zarur boʻlsa), bunga asos va qanday shartlarda qabul qilinishi mumkinligi bayon etiladi (keyinchalik qayta koʻrib chiqish, tarif nazorati ostida va boshqalar). Agar mos kelmasa, shart qayta koʻrib chiqilishi yoki bekor qilinishi tavsiya etiladi;

raqobatni taʼminlash boʻyicha tavsiyalar — belgilanishi zarur boʻlgan aniq choralar. Ular qatoriga quyidagilar kirishi mumkin: raqobatli tartiblar oʻtkazish (agar avval oʻtkazilmagan boʻlsa), eksklyuziv huquqlar muddatini qisqartirish, loyihani bir nechta ijrochilar ishtirok etishi uchun lotlarga ajratish, loyiha doirasida qoʻshimcha tanlovlar oʻtkazish, loyiha doirasida yaratilgan infratuzilmaga uchinchi shaxslarning kirishini taʼminlash majburiyatini joriy etish (masalan, tarmoq qurilgan boʻlsa, boshqa operatorlarni ulashga ruxsat berish);

monitoring va keyingi nazorat shartlari — monopoliyaga qarshi organ loyihani amalga oshirishga ruxsat berish chogʻida belgilangan shartlar asosida monitoring mexanizmlarini nazarda tutuvchi talablarni belgilaydi. Masalan, loyiha mazkur organ tomonidan belgilangan shartlar asosida maʼqullanadi, jumladan, operator-kompaniyaning bozordagi ulushi raqobat muhitiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan darajada oshmasligi lozim, aks holda belgilangan tartibda raqobatni taʼminlashga qaratilgan choralar koʻriladi;

amalga oshirish imkoniyati boʻyicha xulosa — umumiy xulosa, taklif etilgan choralar bajarilganidan soʻng loyiha raqobat nuqtai nazaridan amalga oshirilishi mumkin. Agar xatarlar qabul qilinmas darajada deb baholansa, rad etish xulosasi beriladi hamda sabablari koʻrsatiladi.

Ushbu xulosa loyiha tashabbuskori va qaror qabul qilish uchun masʼul organga yuboriladi. Tashabbuskor xulosada keltirilgan tavsiyalarni loyiha amalga oshirilishidan oldin bajarishi shart (shartnomalarga, xarid qilish hujjatlari belgilangan talablarga oʻzgartirishlar kiritish va boshqalar). Ichki nazorat tuzilmasi va/yoki monopoliyaga qarshi komplayens boʻyicha masʼul xodim tavsiyalarning bajarilishini nazorat qiladi. Agar tavsiyalarning ijrosi taʼminlanmasa, loyiha muvofiqlashtirilmaydi, shuningdek, raqobat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlari buzilishi aniqlangan taqdirda, tegishli maʼlumot qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda zarur choralarni koʻrish maqsadida Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasiga yuboriladi.

17. Ushbu Nizomning 2 va 3-boblarida bayon etilgan tartiblar kelishilgan holda amalga oshiriladi. Mos kelmaydigan talablarning oldini olish maqsadida quyidagi ishlar amalga oshiriladi:

ichki nazorat tuzilmasida ekspertizadan oʻtkazish va baholash uchun masʼul xodimlar ushbu jarayonlar toʻgʻrisida maʼlumot almashadilar, zarur hollarda loyiha boʻyicha qoʻshma uchrashuvlar oʻtkazadilar;

agar ichki nazorat tuzilmasi hamda monopoliyaga qarshi komplayens boʻyicha masʼul xodimlarning tavsiyalari oʻzaro bogʻliq boʻlsa (masalan, xarid qilish tartib-taomilini qayta oʻtkazish zarurati ham korrupsiyaviy, ham raqobat xatarlariga taalluqli boʻlsa), ular tomonidan birgalikdagi tavsiyalar ishlab chiqiladi. Bu tavsiyalar har ikkala xulosada yoki alohida Qoʻshma xulosada aks ettiriladi;

loyiha uchun korrupsiyaviy va raqobat muhitiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan xavf-xatarlar boʻyicha yagona Qoʻshma xulosani tayyorlash mumkin. Bunda qoʻshma ishchi guruh tuziladi va yakuniy hujjat ushbu guruh aʼzolari tomonidan birgalikda imzolanadi;

agar masʼul xodimlar oʻrtasida xulosalar boʻyicha qarama-qarshiliklar yuzaga kelsa, tegishli ichki nazorat tuzilmasi hamda monopoliyaga qarshi komplayens boʻyicha masʼul xodimlari rahbarlari darajasida muzokaralar orqali ular hal etiladi. Qarama-qarshilik hal etilmasa, masala vakolatli organlarga yuboriladi va kelishilgan qaror qabul qilinadi.

4-bob. Ekspertiza va baholash natijalariga munosabat bildirish

18. Ekspertiza va baholash natijalari boʻyicha tayyorlangan xulosalar loyihani maʼqullash yoki moliyalashtirish uchun qaror qabul qiluvchi organlar tomonidan majburiy tartibda koʻrib chiqiladi. Bunda:

loyihani amalga oshirish boʻyicha qaror qabul qilish vakolati berilgan davlat organlari va tashkilotlari (keyingi oʻrinlarda — vakolatli davlat organlari va tashkilotlari) loyihalarni tanlash komissiyasi va boshqalar loyiha boʻyicha yigʻilishda belgilangan muddatdan kechikmasdan xulosalarni qabul qiladi;

loyiha boʻyicha qaror (maʼqullash, moliyalashtirishni tasdiqlash, kelishuv tuzish) xulosalardagi xulosa va tavsiyalar hisobga olingan holda qabul qilinishi lozim. Bunda:

a) agar xulosalarda shartlar yoki cheklovlar koʻrsatilgan boʻlsa, ular qarorga kiritiladi (masalan: “loyiha ichki nazorat tuzilmalari tavsiyalari bajarilgan taqdirda maʼqullanadi”);

b) agar ekspertiza va baholash xulosalari salbiy boʻlsa (loyiha amalga oshirilishi tavsiya etilmasa), ushbu xulosalarda koʻrsatilgan sabablar bartaraf etilmasdan vakolatli davlat organlari va tashkilotlari loyihani maʼqullashga haqli emas;

qaror qabul qilinishida vakolatli davlat organlari va tashkilotlari qarorning asoslovchi qismida (yoki alohida bayonnomada) tavsiyalar qanday inobatga olinganini qayd etadi. Agar qandaydir tavsiyani qabul qilmaslikka qaror qilinsa, uni rad etish sabablari yozma ravishda asoslab berilishi kerak. Ammo qonunchilik hujjatlaridan kelib chiqadigan majburiy talablarni rad etishga (masalan, agar loyiha raqobat toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga zid boʻlsa) yoʻl qoʻyilmaydi.

Xulosalar loyiha materiallariga ilova qilinadi. Keyingi barcha hujjatlar (loyihani amalga oshirish boʻyicha buyruqlar, qarorlar) oʻtkazilgan ekspertizalar va ular natijasida koʻrilgan choralar haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olishi lozim.

19. Ekspertiza va baholash xulosalari asosida loyiha tashabbuskori vakolatli organlar bilan hamkorlikda korrupsiya va raqobat muhitiga qarshi xavf-xatarlarni kamaytirish boʻyicha chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqadi. Chora-tadbirlar rejasida quyidagilar nazarda tutiladi:

aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish boʻyicha harakatlar roʻyxati — loyiha hujjatlariga tuzattirishlar kiritish, tanlov shartlarini oʻzgartirish, shartnomalarga oʻzgartishlar kiritish, nazoratning ichki tartiblarini ishlab chiqish va boshqalar;

tashkiliy tadbirlar — loyihani amalga oshirishda ishtirok etuvchi xodimlar uchun etika va korrupsiyaning oldini olish boʻyicha oʻquv mashgʻulotlari, loyiha jamoasida korrupsiyaga qarshi va raqobat muhitini taʼminlash uchun masʼullarni tayinlash, muhim qarorlar uchun ikki tomonlama tekshiruv tizimini joriy etish (“toʻrt koʻz qoidasi”);

shaffoflikni taʼminlovchi texnologiyalarni joriy etish — masalan, loyihani elektron tizimlar orqali amalga oshirish (tenderlarni raqamlashtirish, moliyalashtirishni elektron monitoring qilish), loyiha jarayoni toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ochiq maʼlumotlar portallarida eʼlon qilish;

xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlik — agar loyiha xalqaro moliya institutlari koʻmagida moliyalashtirilsa, rejaga ularning korrupsiyaga qarshi va ekologik standartlariga muvofiqlik boʻyicha talablar kiritiladi;

tavsiyalarni amalga oshirish jadvali — aniq muddatlar, har bir harakat uchun masʼul shaxslar, bajarilish koʻrsatkichlari (indikatorlari).

Ushbu chora-tadbirlar rejasi loyiha tashabbuskorining rahbari tomonidan tasdiqlanadi va zarurat boʻlsa, ichki nazorat tuzilmasi bilan kelishiladi. Chora-tadbirlar rejasini amalga oshirish majburiy hisoblanadi.

Loyiha ijrosi davomida tashabbuskor shaxs korrupsiyaga qarshi va raqobat talablariga rioya etilishini monitoring qilishi shart. Ushbu yoʻnalishlar boʻyicha asosiy koʻrsatkichlar (KPI) muntazam ravishda kuzatilishi kerak. Aniqlangan qoidabuzarliklar soni, oʻrganishlar natijalari, bozorda sogʻlom raqobat muhitiga rioya etilishi kuzatilishi lozim.

20. Agar loyiha amalga oshirilishi jarayonida yoki qoʻshimcha oʻrganishlar natijasida yangi korrupsiya xavflari yoki raqobat muhitiga salbiy taʼsir koʻrsatish holatlari aniqlansa, vakolatli organlar quyidagi choralarni koʻrish huquqiga ega:

loyiha shartlari oʻzgargan taqdirda, korrupsiyaga qarshi yoki raqobat muhitiga taʼsirni baholash tahlilini belgilangan muddatdan tashqari tartibda oʻtkazishni talab qilish;

yangi qoidabuzarliklarni bartaraf etish boʻyicha koʻrsatmalar berish (masalan, shubhali shartnomani bekor qilish, qolgan ishlar uchun yangi tender oʻtkazish va boshqalar);

jiddiy qonun buzilishi holatlari aniqlangan taqdirda, loyihani moliyalashtirishni toʻxtatish yoki davlat-xususiy sheriklik (DXSH) shartnomasini bekor qilish tashabbusi bilan chiqish, aybdorlarni javobgarlikka tortish.

Loyihani amalga oshirishda ishtirok etuvchi barcha subyektlar (davlat organlari va tashkilotlari, xususiy sheriklar) vakolatli organlar bilan halol hamkorlik qilishi shart. Zarur maʼlumotlarni taqdim etishi, oʻrganishlarga koʻmaklashishi, berilgan koʻrsatmalarni bajarishi lozim. Bunday talablarni bajarmaslik amaldagi qonunchilik hujjatlari va shartnoma shartlariga muvofiq choralar koʻrilishiga sabab boʻladi (masalan, jarimalar, hamkorlikni muddatidan avval toʻxtatish va boshqalar).

5-bob. Axborot tizimlari bilan integratsiya va shaffoflik

21. Ushbu standartlarni samarali joriy etish maqsadida davlat xaridlari va investitsiya loyihalarini boshqarish sohasidagi davlat axborot tizimlari bilan integratsiya qilingan Yagona raqamli platforma (keyingi oʻrinlarda — portal) orqali quyidagilar taʼminlanadi:

investitsiya loyihalari reyestri — har bir loyiha boʻyicha ekspertizadan oʻtkazish va baholash holati koʻrsatiladi. Loyihalar tashabbuskorlari portal orqali loyihalarni roʻyxatdan oʻtkazishi, zarur hujjatlarni yuklashlari shart. Vakolatli organlar koʻrib chiqish natijalarini belgilaydilar (xulosa olingan sanasi, qisqa xulosa);

ichki nazorat tuzilmalari, vakolatli organlar hamda boshqa davlat organlari va tashkilotlari oʻrtasida elektron oʻzaro aloqa — hujjatlar almashish, soʻrovlar yuborish, oʻrganishlar jadvalini kelishish kabi barcha ishlar tizim orqali amalga oshiriladi, bu jarayonni tezlashtiradi va auditorlik izini qoldiradi;

avtomatlashtirilgan chek-listlar va shakllar — ilovalar (anketa, chek-listlar) elektron shaklda joriy etiladi. Tashabbuskor loyihani koʻrib chiqishga taqdim etganda, onlayn tarzda toʻldiradi. Platforma xavf-xatarlar yuqori boʻlgan javoblarni (masalan, bir necha korrupsiyaviy omillar belgilangan boʻlsa) avtomatik ravishda ajratib koʻrsatadi, bu mutaxassislarning alohida eʼtiborini talab qiladi;

ochiq maʼlumotlar uchun jamoat moduli — loyihalar haqida shaxsiy va maxfiy boʻlmagan maʼlumotlar (nomi, qiymati, qatnashuvchilar, xavfning umumiy bahosi, qabul qilingan choralar) jamoatchilik uchun ochiq taqdim etiladi. Bu (UNCACda) belgilangan ochiqlik talablariga mos keladi. Fuqarolar va ommaviy axborot vositalarida loyihalar ekspertiza va baholashdan oʻtkazilganini kuzatishlari mumkin;

davlat xaridlari portali bilan integratsiya — ekspertiza va baholash natijalari (masalan, tenderni qayta oʻtkazish tavsiyasi) davlat xaridlari tizimiga avtomatik ravishda yuboriladi. Agar loyiha reyestrda baholanmagan yoki hal qilinmagan xavflarga ega deb belgilangan boʻlsa, portal tenderni eʼlon qilish yoki shartnoma tuzish imkonini bermaydi;

hisobotlar va tahlil — vakolatli organlar platforma orqali oʻtkazilgan baholashlar, tipik xavflar va qabul qilingan choralarning samaradorligi boʻyicha statistika hisobotlari tuzadilar.

22. Raqamli platforma maʼlumotlarni, ayniqsa, maxfiy maʼlumotlarni (investorlarning tijorat sirlari, mutaxassislarning shaxsiy maʼlumotlari, milliy xavfsizlikka taalluqli maʼlumotlar) himoya qilishni taʼminlashi shart. Foydalanuvchilarning turli toifalari uchun kirish huquqlari cheklanadi. Maʼlumotlarni qayta ishlash amaliyoti shaxsga doir maʼlumot toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga muvofiq boʻlishi taʼminlanadi. Shu bilan birga, jamiyat manfaatiga tegishli boʻlgan maʼlumotlar (korrupsiya va raqobatga oid xavflar toʻgʻrisida) imkoniyat darajasida ochiq eʼlon qilinishi lozim. Bu jamiyat ishonchini oshirishga xizmat qiladi.

23. Platformada quyidagi mexanizmlar nazarda tutiladi:

fuqarolar, biznes va mustaqil mutaxassislar portal orqali aniq loyiha doirasidagi ehtimoliy korrupsiya holatlari yoki raqobatni cheklash holatlari haqida xabar berishlari mumkin (masalan, tenderda soʻzlashuv toʻgʻrisida signal). Bunday xabarlar avtomatik tarzda roʻyxatdan oʻtkaziladi va tegishli organlar tomonidan koʻrib chiqiladi;

jamoatchilik muhokamalari oʻtkaziladi (amaldagi qonunchilik hujjatlari asosida jamoatchilik muhokamasi talab qilingan hollarda). Fuqarolar tomonidan kelib tushgan sharh va takliflar tahlil qilinadi hamda ekspertiza va baholash jarayonida inobatga olinadi;

xalqaro va nodavlat tashkilotlar bilan hamkorlik. Platforma xalqaro moliya institutlari loyihalarini kuzatish tizimlariga (masalan, Jahon bankining loyiha monitoringi tizimiga) ulanishi mumkin, bu xavflar haqida axborot almashish imkonini beradi. Shuningdek, “jamoatchilik monitoringi” moduli joriy etilishi mumkin. Bu orqali nodavlat va notijorat tashkilotlari (NNT) hamda ommaviy axborot vositalari vakillari maxsus roʻyxatdan oʻtgandan soʻng kengaytirilgan maʼlumotlarga ega boʻladilar va loyihalarni amalga oshirishni kuzatish boʻyicha oʻz hisobotlarini taqdim etishlari mumkin.

6-bob. Ekspertiza va baholash ustidan nazorat va javobgarlik

24. Ekspertiza va baholash natijalari boʻyicha belgilangan tartib-qoidalarga rioya etilmaslik qonunchilik hujjatlariga muvofiq mansabdor shaxslar va tashkilotlarning javobgarligiga olib keladi.

Ekspertiza va baholash boʻyicha tahlillar oʻtkazilmasdan yoki ular yakunlanishidan avval moliyalashtirish boʻyicha qaror qabul qilinmaydi yoxud DXSH shartnomasi tuzilmaydi. Bunday qaror vakolatli organlar yoki prokuratura taqdimnomasi asosida yuqori turuvchi organ yoxud sud tomonidan haqiqiy emas deb topiladi yoki bekor qilinadi.

25. Vakolatli organlar oʻz vakolati doirasida har yili Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi va Vazirlar Mahkamasiga ekspertiza va baholash natijalari yuzasidan tahliliy maʼlumotlar kiritadi. Bunda tahliliy maʼlumotlarda oʻtkazilgan ekspertiza va baholashlar soni, aniqlangan xavf-xatarlar, koʻrilgan choralar toʻgʻrisida, shuningdek, amaldagi tizimdagi muammolar tahlili va uni takomillashtirish boʻyicha takliflar ham aks ettirilishi lozim.

7-bob. Yakunlovchi qoida

26. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2026-yil 3-fevral,

44-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 04.02.2026-y., 09/26/44/0109-son)

lex.uz