UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Президентининг

Фармони

«ЙЎЛ ХАРИТАСИ»

Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида

Мамлакатимизда аёллар ва болалар ҳуқуқларини ишончли таъминлаш, уларни ҳар қандай тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш ҳамда жамиятда бундай ҳолатларга нисбатан муросасизлик муҳитини шакллантириш, шунингдек, давлат органлари ва ташкилотларининг мазкур йўналишдаги фаолиятини мувофиқлаштирилган ҳолда самарали йўлга қўйиш мақсадида қарор қиламан:

I. Мақсадлар

1. Қуйидагилар мазкур Фармоннинг асосий мақсадлари этиб белгилансин:

(а) никоҳ ёшига етмаган шахс билан ҳақиқатда никоҳ муносабатларига киришиш ҳолатларининг (эрта никоҳ) олдини олишга эришиш, ота-оналарнинг ўз вояга етмаган фарзандлари учун масъулиятини янада ошириш;

(б) молиявий мустақилликка эришган ва оила қуришга ҳар томонлама тайёр бўлган ёшлар ўртасида никоҳ тузишни рағбатлантириш;

(в) аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш тизимини такомиллаштириш орқали уларнинг сонини кескин қисқартириш, шунингдек, бундай ҳолатга учраган шахсларни қўллаб-қувватлаш тизимини жорий этиш;

(г) оила ва хотин-қизлар масканларида никоҳланувчиларни «маиший зўравонликсиз бахтли оилавий ҳаётга тайёрлаш» махсус курсларида бепул ўқитиш билан қамраб олиш даражасини 2026 йилда 50 фоизга, 2027 йилда 60 фоизга ва 2030 йилда 100 фоизга етказиш ҳамда ушбу курслар сифати ва таъсирчанлигини тубдан ошириш.

II. Эрта турмуш қуриш ҳолатларининг олдини олиш

2. Кенг жамоатчиликнинг ташаббуси ва халқаро ташкилотлар тавсиялари асосида тайёрланган никоҳ ёшини камайтиришнинг аниқ (тугал) асосларини белгилаш тўғрисидаги таклиф маъқуллансин.

3. Ёшларнинг ўз ҳаёт йўлини онгли равишда белгилашига кўмаклашиш, шунингдек, никоҳ шартномаси тузилишини рағбатлантириш мақсадида белгилансинки:

(а) 2027 йилдан бошлаб ҳар иккала тараф камида 21 ёшга тўлганда биринчи маротаба никоҳ тузган ёш оилалар учун:

(i) давлат томонидан қўшимча имтиёз ва бошқа шаклдаги қўллаб-қувватлаш чоралари тақдим этилади;

(ii) ушбу оилалар Ижтимоий реестрга киритилган тақдирда, оилалар аъзоларига уларнинг фаолиятини қўллаб-қувватлаш, ривожлантириш, даромадларини ошириш ёки мураккаб вазиятдан чиқариш учун тақдим этиладиган молиявий кўмаклар (субсидия, ссуда, грантлар) қонунчилик ҳужжатларида белгиланган миқдорлардан 1,5 бараварга оширилган ҳолда берилади;

(б) никоҳ шартномасини тузган никоҳланувчиларни никоҳни қайд этиш учун белгиланган давлат божидан озод этиш тартиби қўлланади.

4. Ҳомиладор талаба-қизларга ёки 3 ёшгача бўлган фарзанд тарбияси билан шуғулланувчи талабаларга олий таълим олиш учун «иккинчи имконият» яратиш мақсадида 2026/2027 ўқув йилидан бошлаб:

(а) курсдан курсга қолган ёхуд талабалар сафидан чиқарилган шахсларга, истисно тариқасида, фанлар фарқини қайта ўзлаштириш шарти билан таълимни давом эттириш имкони яратилсин;

(б) талабалар фанлар фарқини мустақил ўзлаштириши учун қўшимча муддат берилсин ва бошқа зарур шарт-шароитлар ташкил этилсин.

5. Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги уч ой муддатда қуйидагилар юзасидан таклифларни Вазирлар Маҳкамасига киритсин:

(а) ҳомиладор талаба-қизлар ёки 3 ёшгача бўлган фарзанд тарбияси билан шуғулланувчи талабаларга академик таътил даврида, уларнинг хоҳишига кўра, масофавий таълим шаклида ўқишни давом эттириш имкониятини яратиш;

(б) масофавий таълим шаклида кадрлар тайёрлаш бўйича таълим йўналишлари ва қабул кўрсаткичларини ошириш орқали ҳомиладор талаба-қизлар ёки 3 ёшгача бўлган фарзанд тарбияси билан шуғулланувчи талабаларга таълимни давом эттириш учун қўшимча шарт-шароитлар яратиш;

(в) академик таътилга чиққан, курсдан курсга қолган ва талабалар сафидан чиқарилган ҳомиладор талаба-қизлар ёки 3 ёшгача бўлган фарзанд тарбияси билан шуғулланувчи талабалар юзасидан алоҳида статистик маълумотларни юритиш.

6. Адлия вазирлиги, Олий Мажлиснинг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили, Оила ва хотин-қизлар қўмитасининг вояга етмаган шахслар билан никоҳ тузишга даъват этганлик (қизиқтирганлик) ва уни тарғиб қилганлик учун маъмурий жавобгарликни белгилаш тўғрисидаги таклифи маъқуллансин.

7. Белгилансинки, 2026 йил 1 сентябрдан бошлаб никоҳ ёши тўғрисидаги қонунчилик ёки никоҳ тузиш тартибини бузишга оид ҳуқуқбузарликлар учун ундирилган жарима суммасининг 15 фоизини бундай ҳолат ҳақида хабар берган шахсларни рағбатлантиришга йўналтириш тартиби жорий этилади.

III. Ваколатли орган ва ташкилотлар фаолиятини мувофиқлаштирилган ҳолда ташкил этиш ҳамда идоралараро ҳамкорликни таъминлаш

8. Никоҳ ёши тўғрисидаги қонунчилик ёки никоҳ тузиш тартибини бузишга оид ҳуқуқбузарликлар латентлигининг олдини олиш, қилмиш учун жазо муқаррарлигини таъминлаш ва бундай ҳолатга тушиб қолган вояга етмаган шахсларни қўллаб-қувватлаш бўйича идоралараро занжирни яратиш мақсадида шундай тартиб ўрнатилсинки, унга кўра:

(а) эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик билан боғлиқ ҳолатлар тўғрисида ички ишлар органлари ва «Инсон» ижтимоий хизматлар марказларига хабар бериш мажбурияти фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш ҳамда ФҲДЁ органлари, таълим ва соғлиқни сақлаш муассасалари ҳамда диний идора вакиллари зиммасига юклатилади;

(б) фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш ва ФҲДЁ органлари, таълим ва соғлиқни сақлаш муассасалари ҳамда диний идора вакилларининг эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик билан боғлиқ ҳолатлар ҳамда бошқа қонунбузилишлар тўғрисида ички ишлар органлари ва «Инсон» ижтимоий хизматлар марказларига хабар бермаслиги уларнинг маъмурий жавобгарликка тортилишига асос сифатида белгиланади;

(в) эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик аниқланган хотин-қизлар ҳақидаги маълумотларнинг сир сақланиши ва ҳимоя қилинишини таъминлаш кафолатлари назарда тутилади.

9. Ички ишлар вазирлиги Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, Рақамли технологиялар вазирлиги, Бош прокуратура, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги, Адлия вазирлиги ҳамда бошқа манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда:

(а) 2026 йил якунига қадар Ички ишлар вазирлигининг жиноят ва ҳодисаларни рўйхатга олиш бўйича электрон тизимида эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик билан боғлиқ ҳолатлар тўғрисида хабар бериш имконини берувчи «Oʻsmir-signal» модулини ишлаб чиқсин;

(б) фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш ва ФҲДЁ органлари, таълим ва соғлиқни сақлаш муассасалари, диний идора ҳамда бошқа манфаатдор идораларнинг ахборот тизимлари, шунингдек, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимини Ички ишлар вазирлигининг жиноят ва ҳодисаларни рўйхатга олиш бўйича электрон тизимига «Электрон ҳукумат» тизимининг идоралараро интеграциялашув платформаси орқали интеграция қилсин.

10. Вазирлар Маҳкамаси бир ой муддатда Эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик ҳолатлари бўйича ички ишлар органлари ва «Инсон» ижтимоий хизматлар марказларини хабардор қилиш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқласин.

11. Ички ишлар вазирлиги ва Бош прокуратура Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, Олий Мажлиснинг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили ҳамда эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик билан боғлиқ ҳолатлар юзасидан хабар бериш мажбурияти юклатилган ташкилотлар билан келишган ҳолда ҳар ярим йиллик якунига кўра мазкур масала бўйича идоралараро қўшма умумлаштиришни ўтказиб, уларнинг олдини олиш бўйича кўрилаётган чора-тадбирлар ҳақида жамоатчиликни хабардор қилиш амалиётини жорий этсин.

IV. Тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларига қарши курашиш

12. 2026 йил 1 апрелдан бошлаб шундай тартиб ўрнатилсинки, унга кўра ҳимоя ордери берилган жабрланувчи хотин-қизларнинг алоқа воситаларига (телефон, планшет ва бошқа қурилмалар) Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг тазйиқ ва зўравонлик ҳолатлари тўғрисида зудлик билан хабар бериш имконини берувчи («SOS» чақирув) «my.ihma.uz» мобил иловаси уларнинг розилиги билан ўрнатилади.

13. Ички ишлар вазирлиги Бош прокуратура ва бошқа манфаатдор идоралар билан биргаликда уч ой муддатда зўравонлик ҳолатини содир этган шахснинг руҳиятида бузилиш мавжуд деб тахмин қилишга асослар бўлган тақдирда, ички ишлар органлари томонидан унинг мажбурий амбулатор психиатр кўригидан ўтказилишини ташкил этиш, руҳиятида бузилиш аниқланганда белгиланган тартибда тиббий муассасага жойлаштиришни назарда тутувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини киритсин.

14. Бош прокуратура, Олий суд, Адлия вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги ва Ижтимоий ҳимоя миллий агентлигининг қонунчиликка ўзгартириш киритиш орқали 2026 йил 1 ноябрдан бошлаб қуйидаги тартибларни белгилаш ҳақидаги таклифларига розилик берилсин:

(а) Жиноят кодексининг 118 (номусга тегиш), 119 (жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш), 121 (шахсни жинсий алоқа қилишга мажбур этиш), 128 (ўн олти ёшга тўлмаган шахс билан жинсий алоқа қилиш), 128 1 (ўн олти ёшдан ўн саккиз ёшгача бўлган шахс билан моддий қимматликлар бериш ёки мулкий ёхуд бошқача тарзда манфаатдор этиш орқали жинсий алоқа қилиш), 129 (ўн олти ёшга тўлмаган шахсга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар қилиш) моддаларида назарда тутилган жиноятлар бўйича терговга қадар текширув ва дастлабки терговни фақат прокуратура органлари томонидан амалга ошириш;

(б) вояга етмаган шахсга нисбатан содир этилган шаҳвоний шилқимлик бўйича маъмурий ҳуқуқбузарликка оид иш ҳужжатларини қилмишда жиноят аломатлари мавжуд эмаслиги ҳақида прокурор томонидан қарор қабул қилинганидан сўнг судга юбориш.

15. Кенг жамоатчилик, эксперт ва фаолларнинг жиноят-ижроия қонунчилигини такомиллаштиришга қаратилган қуйидаги таклифлари маъқуллансин:

(а) Жиноят кодексининг 118 ва 119-моддаларида назарда тутилган жиноятларни вояга етмаган шахсларга нисбатан содир этганлик учун судланган шахсларни манзил-колонияларга ўтказилмайдиган маҳкумлар тоифасига киритиш;

(б) мазкур банднинг «а» кичик бандида назарда тутилган жиноятлар учун жазони ўтаётган маҳкумларни психологик тузатиш дастуридан ўтмасдан, сақлаш шароитларини енгиллаштириш амалиётига чек қўйиш.

16. 2027 йил 1 январдан бошлаб аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик билан боғлиқ жиноятлар, қоида тариқасида, махсус тайёргарликдан ўтган терговчилар ва судьялар томонидан тергов қилиниши ва кўриб чиқилиши белгилансин.

17. Бош прокуратура, Судьялар олий кенгаши, Олий суд ва Ички ишлар вазирлиги:

(а) 2026 йил якунига қадар ҳар бир ҳудуддаги иш ҳажмидан келиб чиққан ҳолда камида 1 нафар терговчи ва судья халқаро стандартларга асосланган дастур асосида махсус тайёргарликдан ўтказилиши ҳамда улар томонидан аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонликка оид ишлар тергов қилиниши ва кўрилишини таъминласин. Бунда қоида тариқасида махсус тайёргарликдан ўтказишда аёл терговчи ва судьяларга устуворлик берилишига эътибор қаратилсин;

(б) 2026 йил 1 сентябрдан бошлаб Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси, Ички ишлар вазирлиги академияси ва Одил судлов академиясида халқаро ва миллий экспертларни жалб қилган ҳолда терговчи ва судьялар учун «Жиноятдан жабрланган аёллар ва болалар билан ишлашнинг ўзига хос процессуал жиҳатлари» махсус ўқув дастурини ташкил этсин.

18. Ички ишлар вазирлиги Бош прокуратура, Олий суд, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ва Адлия вазирлиги билан биргаликда уч ой муддатда қуйидагиларни назарда тутувчи қонун лойиҳасини киритсин:

(а) Жиноят кодексида вояга етмаганларга нисбатан жинсий эркинликка қарши жиноятлар ҳамда улар билан жинсий алоқа қилиш ва уятсиз-бузуқ ҳаракатларни содир этиш билан боғлиқ жиноятлар учун муқаддам судланган шахслар қуйидаги жиноятларни содир этганда уларга тегишинча умрбод озодликдан маҳрум қилиш ёки узоқ муддатли озодликдан маҳрум қилиш жазосини белгилаш:

(i) ўн тўрт ёшга тўлмаган шахснинг номусига тегиш;

(ii) ўн тўрт ёшга тўлмаган шахсга нисбатан жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш;

(б) ўн олти ёшга тўлмаган шахсга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатларни бир гуруҳ шахслар томонидан содир этганлик учун оғирроқ жавобгарликни белгилаш, шунингдек, тергов ва суд амалиётидан келиб чиққан ҳолда Жиноят кодекси 129-моддаси диспозициясига аниқлик киритиш;

(в) Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексда шаҳвоний шилқимлик ва никоҳ ёши тўғрисидаги қонунчиликни ёки никоҳ тузиш тартибини бузиш билан боғлиқ ҳуқуқбузарлик учун жазо санкцияларини ошириш, шунингдек, жиноят ишини қўзғатиш рад этилган бўлиб, маъмурий ҳуқуқбузарлик аломатлари аниқланган ҳолларда жавобгарликка тортиш тартибини такомиллаштириш.

19. Барча кўринишдаги тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларидан ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштириш мақсадида уч ой муддатда қуйидагилар юзасидан асослантирилган таклифлар киритилсин:

(а) Адлия вазирлиги Бош прокуратура, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, Ички ишлар вазирлиги, Оила ва хотин-қизлар қўмитаси ҳамда Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман) билан биргаликда — аёллар ва болаларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича халқаро стандартлар ва илғор хорижий амалиётни ўрганган ҳолда хотин-қизларни айнан жинси сабабли қасддан ўлдириш (фемицид), оила аъзоларини қасддан ўлдириш (фамилицид), шахсни унинг эркига қарши равишда ноқонуний таъқиб қилиш (сталкинг), Интернет ёки ижтимоий тармоқларда содир этиладиган зўравонлик (киберзўравонлик), вояга етмаган шахслардан жинсий фойдаланиш ҳамда шу мақсадда Интернет орқали вояга етмаган шахснинг ишончини қозониш (онлайн груминг) учун қонунчиликда жавобгарлик белгилаш;

(б) Оила ва хотин-қизлар қўмитаси, Ички ишлар вазирлиги ҳамда Адлия вазирлиги — зўравонлик ҳолатларини содир этган шахслар (агрессор) билан ишлаш тизимини такомиллаштириш, шу жумладан, бу жараёнда оила ва хотин-қизлар масканлари имкониятларидан фойдаланишни кенгайтириш.

V. Фармон ижросини ташкил этиш, таъминлаш ва назорат

20. Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси Оила ва хотин-қизлар қўмитаси, Оммавий ахборот воситалари учун контент тайёрлаш маркази, Ўзбекистон маҳаллалари уюшмаси, Адлия вазирлиги билан биргаликда бир ой муддатда мазкур Фармон мазмун-моҳиятини тушунтириш, шу жумладан, оила институтини мустаҳкамлаш ва маиший зўравонликнинг олдини олиш масалалари бўйича креатив индустрия мутахассислари, блогер ва инфлюенсерларни жалб қилган ҳолда медиамаҳсулотларни тайёрлаш бўйича чора-тадбирлар режасини тасдиқласин.

21. Судьялар олий кенгаши ва Ўзбекистон маҳаллалари уюшмасининг икки ҳафта муддатда қуйидагиларни назарда тутувчи режа-графикни тасдиқлаб, амалиётга жорий этиш ҳақидаги таклифлари маъқуллансин:

(а) ҳар бир вилоят кесимида «маҳалла еттилиги» билан оилавий (маиший) зўравонлик тушунчалари ва унинг олдини олишга қаратилган ўқув семинар машғулотлари ўтказиш;

(б) умумий ўрта, ўрта махсус ва касбий таълим ташкилотларида суд ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари фахрийлари иштирокида аёллар ва болаларнинг ҳуқуқларини таъминлаш, уларнинг жамиятдаги ўрнини ошириш борасида ёшлар билан учрашувлар ўтказиш.

22. Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича «йўл харитаси» иловага мувофиқ тасдиқлансин.

23. Мазкур Фармоннинг ижросини самарали ташкил қилишга масъул ва шахсан жавобгар этиб Бош вазирнинг ўринбосари — Оила ва хотин-қизлар қўмитаси раиси З.Б. Маҳкамова, Бош прокурор Н.Т. Йўлдошев ва ички ишлар вазири А.А. Ташпулатов белгилансин.

24. Фармон ижросини муҳокама қилиб бориш, ижро учун масъул идоралар фаолиятини мувофиқлаштириш ва назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазири А.Н. Арипов ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси раҳбарининг суд тизимини ислоҳ қилиш бўйича ўринбосари Н.Ж. Хакимова зиммасига юклансин.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 3 мартдаги ПФ-33-сон Фармонига ИЛОВА

Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича

Т/р Таклиф этилаётган чора-тадбирлар Амалга ошириш механизми Муддат Масъуллар Эрта турмуш қуриш ҳолатларининг олдини олиш 1. Оила институтини мустаҳкамлаш ва маиший зўравонликнинг олдини олиш масалалари бўйича креатив индустрия мутахассислари, блогер ва инфлюенсер ларни жалб қилган ҳолда медиамаҳсулотлар тайёрлаш. Ташкилий чора-тадбирлар режасини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш 2026 йил март Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси (А. Джурабаев), Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова), Оммавий ахборот воситалари учун контент тайёрлаш маркази (Қ. Аҳмедов), Ўзбекистон маҳаллалари уюшмаси (К. Куранбаев), манфаатдор вазирлик ва идоралар 2. Оила ва хотин-қизлар масканларида барча никоҳланувчиларни махсус бепул ўқитиш билан босқичма-босқич қамраб олиш. Асослантирилган таклифлар киритиш 2026 йил март Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари, манфаатдор вазирлик ва идоралар 3. Вояга етмаган шахслар билан никоҳ тузишга даъват этганлик (қизиқтирганлик) ва уни тарғиб қилганлик учун маъмурий жавобгарлик белгилаш. Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил апрель Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова), Адлия вазирлиги (А. Ташкулов), Болалар омбудсмани (С. Рахмонова), Олий суд (Б. Исламов) , Бош прокуратура (Н. Йўлдошев) 4. Оила кодексида никоҳ ёшини камайтиришнинг аниқ (тугал) асослари ни белгилаш . Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил май Адлия вазирлиги (А. Ташкулов) , Болалар омбудсмани (С. Рахмонова) , Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова) 5. Никоҳ шартномасини тузган никоҳланувчиларни никоҳни қайд этиш учун белгиланган давлат божидан озод этиш . Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил май Адлия вазирлиги (А. Ташкулов), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (А. Хайдаров) 6. Давлат томонидан ёш оилалар учун қўшимча имтиёз ва бошқа шаклдаги қўллаб-қувватлаш чоралари тақдим этиш тартибини такомиллаштириш. Бунда: (а) давлат томонидан ҳар иккала тараф камида 21 ёшга тўлганда биринчи маротаба никоҳ тузган ёш оилалар учун қўшимча имтиёз ва бошқа шаклдаги қўллаб-қувватлаш чораларини тақдим этиш; (б) Ижтимоий реестрга кирган ҳар иккала тараф камида 21 ёшга тўлганда биринчи маротаба никоҳ тузган ёш оилалар аъзоларига уларнинг фаолиятини қўллаб-қувватлаш ва даромадларини ошириш ёки мураккаб вазиятдан чиқариш учун тақдим этиладиган молиявий кўмакларни (субсидия, ссуда, грантлар) қонунчилик ҳужжатларида белгиланган миқдордан 1,5 бараварга оширилган ҳолда бериш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил май Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (О. Фазилкаримов) , Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров) , Марказий банк (Т. Ишметов), Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги (Б. Захидов) , Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова) 7. Ҳомиладор талаба-қизларга ёки 3 ёшгача бўлган фарзанд тарбияси билан шуғулланувчи талабаларга олий таълим олиш учун «иккинчи имконият» яратиш мақсадида 2026/2027 ўқув йилидан бошлаб қуйидагиларни белгиловчи тартиб ўрнатиш: (а) курсдан курсга қолган ёки талабалар сафидан чиқарилган шахсларга, истисно тариқасида, фанлар фарқини қайта ўзлаштириш шарти билан таълимни давом эттириш имконияти яратиш; (б) талабаларга фанлар фарқини мустақил ўзлаштириш учун қўшимча муддат бериш ва зарур шароитлар яратиш; (в) олий таълим муассасаларида талабалар томонидан фанларни мустақил ўзлаштириш, шу жумладан, электрон маърузалар, дарсликлар ва машғулотлар билан танишиш, ўқитувчилардан онлайн маслаҳатлар олиш каби имкониятларга эга бўлган онлайн портални жорий қилиш ; (г) бундай имкониятни ҳар бир ҳомиладорлик ёки 3 ёшгача бўлган фарзанд тарбияси билан боғлиқ ҳолат бўйича бир маротаба тақдим этиш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил июнь Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги (К. Шарипов) , Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги (Э. Каримова), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (О. Фазилкаримов), олий таълим муассасалари 8. Никоҳ ёши тўғрисидаги қонунчиликни ёки никоҳ тузиш тартибини бузиш билан боғлиқ ҳуқуқбузарликлар учун ундирилган жарима суммасининг 15 фоизини бундай ҳолат ҳақида хабар берган шахсларни рағбатлантиришга йўналтириш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил август Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Иқтисодиёт ва молия вазирлиги (А. Хайдаров) 9. Халқаро стандартлар асосида эрта ёшдаги ҳомиладорлик ҳолатларининг олдини олиш ва эрта ёшдаги ҳомиладор хотин-қизларни тиббий-ижтимоий қўллаб-қувватлаш тизимини такомиллаштириш. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил август Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Худаяров), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова) 10. Никоҳ ёши тўғрисидаги қонунчиликни ёки никоҳ тузиш тартибини бузишга қарши самарали ва таъсирчан курашиш мақсадида вояга етмаган билан никоҳга киришган шахс билан бирга вояга етмаганни эрга берган ёки уйлантирган ота-она ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар ҳамда диний маросимни амалга оширган шахсларга нисбатан ҳам маъмурий жазо муқаррарлигини таъминлаб бориш (МЖтК 47 3 -моддаси иккинчи ва учинчи қисмлари ) . Ташкилий чора-тадбирлар Доимий Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Бош прокуратура (Н. Йўлдошев) Ваколатли орган ва ташкилотлар фаолиятини мувофиқлаштирилган ҳолда ташкил этиш ҳамда идоралараро ҳамкорликни таъминлаш 11. Соғлиққа, жинсий эркинликка, оилага, ёшларга ва ахлоққа қарши жиноятлар содир этган шахсларга оид махсус реестр юритиш тартибини такомиллаштириш, жумладан: (а) реестрга киритилган шахсларнинг доимий равишда зўравонликка мойиллигини ўрганиш; (б) уларни хулқ-атворни ўзгартириш бўйича тузатиш (коррекция) дастуридан ўтказиш; (в) уларга оид маълумотларни яшаш жойидаги профилактика инспектори ва тиббиёт муассасасига етказиш ҳамда уларнинг назоратини амалга ошириш; (г) вояга етмаган шахслар билан ишлайдиган давлат органлари ва ташкилотларга шахснинг реестрга киритилган-киритилмаганлиги ҳақида маълумот олиш учун имконият яратиш; (д) реестрга киритилган шахсларнинг вояга етмаган шахслар билан ишлайдиган соҳаларда меҳнат фаолиятига чеклов белгилаш; (ж) «Crime map»ни юритиш амалиётини ташкил этиш, ушбу шахсларни доимий мониторинг қилиш. Асослантирилган таклифлар киритиш 2026 йил май Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги (Э. Каримова) , Спорт вазирлиги (А. Икрамов), Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Худаяров), Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова), Болалар омбудсмани (С. Рахмонова) 12. Эрта никоҳ ёки 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик билан боғлиқ ҳолатлар ва бошқа қонунбузилишлар тўғрисида хабар бериш тартибини бузганлик учун маъмурий жавобгарлик ни белгилаш. Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил август Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова), манфаатдор вазирлик ва идоралар 13. Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ва судлар томонидан вояга етмаганларга қарши жиноятлар тўғрисида Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги, Болалар омбудсмани ҳамда Оила ва хотин-қизлар қўмитасини ахборот-коммуникация технологиялари орқали тезкор хабардор қилиш тизимини йўлга қўйиш. Ташкилий чора-тадбирлар 2026 йил сентябрь Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Болалар омбудсмани (С. Рахмонова) , Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова) , Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Рақамли технологиялар вазирлиги (Ш. Шерматов), Бош прокуратура (Н. Йўлдошев), Олий суд (Б. Исламов), Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов) 14. Болаларга нисбатан жиноят ишларини кўриб чиқишга оид суд амалиётини таҳлил қилиш натижаларини инобатга олган ҳолда МЖТКнинг 41 1 ва 59 2 -моддалари диспозициясига аниқлик киритиш. Асослантирилган таклифлар киритиш 2026 йил октябрь Олий суд (Б. Исламов) 15. 1. Ички ишлар вазирлигининг Жиноят ва ҳодисаларни рўйхатга олиш бўйича электрон тизимида «Oʻsmir-signal» модулини ишлаб чиқиш. 2. Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш ва ФҲДЁ органлари, таълим ва соғлиқни сақлаш муассасалари, диний идора ва бошқа манфаатдор идоралар ахборот тизимлари, шунингдек, «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизимини жиноят ва ҳодисаларни рўйхатга олиш бўйича электрон тизимга «Электрон ҳукумат» тизимининг идоралараро интеграциялашув платформаси орқали интеграция қилиш. Электрон модулни ишлаб чиқиш 2026 йил декабрь Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Рақамли технологиялар вазирлиги (Ш. Шерматов), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), манфаатдор вазирлик ва идоралар 16. Эрта никоҳ ва 16 ёшгача бўлган ҳомиладорлик ҳолатлари юзасидан идоралараро қўшма умумлаштириш , уларнинг олдини олиш бўйича кўрилаётган чоралар ҳақида жамоатчиликни хабардор қилиш амалиётини жорий этиш. Ташкилий чора-тадбирлар Ҳар ярим йиллик якуни бўйича Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Бош прокуратура (Н. Йўлдошев), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Болалар омбудсмани (С. Рахмонова), манфаатдор вазирлик ва идоралар Тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларига қарши курашиш 17. Жиноят кодексининг 118 ва 119-моддаларида назарда тутилган жиноятларни вояга етмаган шахсларга нисбатан содир этганлик учун судланган шахсларни манзил-колонияларга ўтказилмайдиган маҳкумлар тоифасига киритиш ҳамда уларни психологик тузатиш дастуридан ўтмасдан? сақлаш шароитларини енгиллаштиришга чек қўйиш. Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил март Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Бош прокуратура (Н. Йўлдошев) , Олий суд (Б. Исламов) 18. Жиноят кодексининг 118 , 119 , 121 , 128 , 128 1 ва 129-моддаларида назарда тутилган жиноятлар бўйича терговга қадар текширув ва дастлабки терговни амалга ошириш ваколатини прокуратурага ўтказиш. Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил март Бош прокуратура (Н. Йўлдошев), Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов) 19. Қуйидагилар учун жавобгарликни белгилаш масаласини ўрганиш: (а) фемицид — хотин-қизларни айнан жинси сабабли қасддан ўлдириш; (б) фамилицид — оила аъзоларини қасддан ўлдириш; (в) сталкинг — шахсни унинг эркига қарши равишда ноқонуний таъқиб қилиш; (г) киберзўравонлик — Интернет ёки ижтимоий тармоқларда содир этиладиган зўравонлик; (д) вояга етмаган шахслардан жинсий фойдаланиш; (ж) онлайн груминг — жинсий мақсадда фойдаланиш учун Интернет орқали вояга етмаган шахснинг ишончини қозониш. Асослантирилган таклифлар киритиш 2026 йил май Адлия вазирлиги (А. Ташкулов), Бош прокуратура (Н. Йўлдошев) , Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова) , Олий Мажлиснинг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Ф. Эшматова), Болалар омбудсмани (С. Рахмонова), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров) 20. Вояга етмаганларга нисбатан жинсий эркинликка қарши жиноятлар ҳамда улар билан жинсий алоқа қилиш ва уятсиз-бузуқ ҳаракатларни содир этиш билан боғлиқ жиноятлар учун муқаддам судланган шахслар қуйидаги жиноятларни содир этганда уларга тегишинча умрбод озодликдан маҳрум қилиш ёки узоқ муддатли озодликдан маҳрум қилиш жазоси ни белгилаш: (а) ўн тўрт ёшга тўлмаган шахснинг номусига тегиш; (б) ўн тўрт ёшга тўлмаган шахсга нисбатан жинсий эҳтиёжни зўрлик ишлатиб ғайритабиий усулда қондириш. Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил май Бош прокуратура (Н. Йўлдошев) , Олий суд (Б. Исламов), Адлия вазирлиги (А. Ташкулов), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Болалар омбудсмани (С. Рахмонова) 21. Қуйидагиларни назарда тутувчи қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш: (а) ўн олти ёшга тўлмаган шахсга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатларни бир гуруҳ шахслар томонидан содир этганлик учун жиноий жазони оғирлаштириш; (б) Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексда шаҳвоний шилқимлик ҳамда никоҳ ёши тўғрисидаги қонунчиликни ёки никоҳ тузиш тартибини бузишга оид ҳуқуқбузарлик учун жазони ошириш. Бунда вояга етмаган шахс билан никоҳ муносабатларига бевосита киришган шахс ҳамда никоҳ тузиш тартибини бузган бошқа шахслар (ота-оналар, диний маросимни амалга оширган шахслар) учун маъмурий жазоларни қилмишнинг хавфлилигидан келиб чиққан ҳолда мутаносиб равишда белгилаш; (в) жиноят ишини қўзғатиш рад этилган ҳолларда ҳуқуқбузарни маъмурий жавобгарликка тортиш тартибини такомиллаштириш. Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил май Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Бош прокуратура (Н. Йўлдошев) , Олий суд (Б. Исламов), Адлия вазирлиги (А. Ташкулов) 22. « Низоли оила » ва « нотинч оила » тушунчаларига ҳуқуқий таъриф бериш ҳамда улар билан ишлаш тартибини белгилаш. Асослантирилган таклифлар киритиш 2026 йил май Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова), Адлия вазирлиги (А. Ташкулов) 23. Зўравонлик содир этган шахслар билан ишлаш тизими ни такомиллаштириш, шу жумладан, бу жараёнда оила ва хотин-қизлар масканлари имкониятларидан фойдаланишни кенгайтириш. Асослантирилган таклифлар киритиш 2026 йил май Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова), Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Адлия вазирлиги (А. Ташкулов), Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари 24. Зўравонлик ҳолатларини содир этган оиланинг руҳий носоғлом аъзоси тиббиёт муассасасидан уйга чиқарилганда, васийлик ва ҳомийлик органини хабардор қилиш . Асослантирилган таклифлар киритиш 2026 йил июнь Соғлиқни сақлаш вазирлиги (А. Худаяров), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова) 25. Суд жараёнида судланувчини янги айблов бўйича жиноий жавобгарликка тортиш учун асослар ҳамда жиноий жавобгарликка тортилмаган шахс томонидан жиноят содир этилганлигини кўрсатувчи ҳолатлар аниқланганда, жазо муқаррарлигини таъминлаш механизмлари ни такомиллаштириш. Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил август Бош прокуратура (Н. Йўлдошев), Олий суд (Б. Исламов), Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов) 26. Терговчи ва судьяларни махсус тайёргарликдан ўтказиш учун «Жиноятдан жабрланган аёллар ва болалар билан ишлашнинг ўзига хос процессуал жиҳатлари» ўқув дастурини ташкил этиш. Ташкилий-ҳуқуқий чора-тадбирлар 2026 йил сентябрь Бош прокуратура (Н. Йўлдошев) , Судьялар олий кенгаши (Х. Ёдгоров), Одил судлов академияси (Ш. Абдуқодиров), Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси (С. Самадов), Ички ишлар вазирлиги академияси (Р. Хотамов) 27. Вояга етмаган шахсга нисбатан шаҳвоний шилқимлик билан боғлиқ маъмурий ҳуқуқбузарликка оид иш ҳужжатларини жиноят аломатлари мавжуд эмаслиги ҳақида прокурор томонидан қарор қабул қилинганидан сўнг судга юбориш тартибини жорий этиш. Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил сентябрь Бош прокуратура (Н. Йўлдошев), Олий суд (Б. Исламов) , Адлия вазирлиги (А. Ташкулов), Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов) 28. Зўравонликдан жабрланган болаларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш бўйича алоҳида тайёргарликдан ўтган ва тажрибага эга бўлган адвокатларнинг электрон реестри ни юритишни йўлга қўйиш. Ташкилий-ҳуқуқий чора-тадбирлар 2026 йил июнь Адлия вазирлиги (А. Ташкулов), Адвокатлар палатаси (Ш. Садиков) 29. Зўравонликдан жабр кўрган шахсларга тиббий, психологик, ҳуқуқий ва бошқа ёрдам кўрсатишнинг интеграциялашган тизимини « Битта мурожаат нуқтаси » концепцияси асосида жорий этиш. Асослантирилган таклифларни киритиш 2026 йил май Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), манфаатдор вазирлик ва идоралар 30. 1. Маҳаллалар аҳолиси, айниқса, ёшлар орасида «зўравонликка тоқатсизлик» тамойили ни ижтимоий меъёр сифатида шакллантириш, шу жумладан, аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик содир этишнинг ҳуқуқий оқибатларини тушунтириш . 2. Маҳаллаларни « Оилавий (маиший) зўравонлик — маҳалланинг ривожланишига, жамиятнинг юксалишига тўсиқ » номли услубий қўлланма ҳамда таълим ташкилотларини « Бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш » номли қўлланмалар билан таъминлаш. Чора-тадбирлар режасини тасдиқлаш 2026 йил март Ўзбекистон маҳаллалари уюшмаси (К. Куранбаев), Одил судлов академияси (Ш. Абдуқодиров), Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси (С. Самадов), Ички ишлар вазирлиги академияси (Р. Хатамов) Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги (Э. Каримова), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Болалар омбудсмани (С. Рахмонова) 31. Мактаблар ва бошқа таълим муассасаларида болаларга нисбатан зўравонлик ҳолатлари бўйича хабар бериш имконини берувчи махсус алоқа каналлари ҳақида тарғибот ишларини олиб бориш. Ташкилий чора-тадбирлар 2026 йил май Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги (Э. Каримова), Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги (К. Шарипов), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров), Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Бош прокуратура (Н. Йўлдошев), Болалар омбудсмани (С. Рахмонова) 32. 2026/2027 ўқув йилидан бошлаб олий таълим муассасаларининг педагогика йўналишлари тегишли фанлари ўқув дастурларига болалар ва ўсмирлар психологияси ҳамда ўз жонига қасд қилишнинг олдини олиш бўйича мавзуларни киритиш. Ташкилий-ҳуқуқий чора-тадбирлар 2026 йил август Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги (К. Шарипов), Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги (Э. Каримова) 33. Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги ҳамда Жиноят кодексларида вояга етмаган ва бошқа шахсларни тиланчилик қилишга жалб этиш билан боғлиқ ҳуқуқбузарлик учун жазо санкцияларини кучайтириш: (а) ота-оналар ёки уларнинг ўрнини босувчи шахслар томонидан вояга етмаган болаларни тарбиялаш ва уларга таълим бериш борасидаги мажбуриятларни бажармаслик (МЖтК 47-моддаси ); (б) жамоат жойларида пул, озиқ-овқат маҳсулотлари ва бошқа моддий қимматликлар беришни фаол тарзда сўраб, тиланчилик билан шуғулланиш (МЖтК 188 3 -модда 1-қисми ); (в) вояга етмаган шахсларни тиланчилик қилишга жалб этиш (МЖтК 188 3 -модда 2-қисми ); (г) жамоат жойларида пул, озиқ-овқат маҳсулотлари ва бошқа моддий қимматликлар беришни фаол тарзда сўраб, тиланчилик билан шуғулланиш (ЖК 127-моддаси 1-қисми ); (д) вояга етмаган шахсларни тиланчилик қилишга жалб этиш (ЖК 127-моддаси 2-қисми ). Қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш 2026 йил май Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Олий суд (Б. Исламов) , Бош прокуратура (Н. Йўлдошев), Адлия вазирлиги (А. Ташкулов) 34. Аёллар ва болаларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик билан боғлиқ жиноятлар махсус тайёргарликдан ўтган терговчилар ва судьялар томонидан тергов қилиниши ва кўриб чиқилишини йўлга қўйиш. Ташкилий-ҳуқуқий чора-тадбирлар 2026 йил декабрь Бош прокуратура (Н. Йўлдошев) , Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов), Судьялар олий кенгаши (Х. Ёдгоров) , Олий суд (Б. Исламов), Ички ишлар вазирлиги (А. Ташпулатов) 35. Оиладаги зўравонликлар, эрта никоҳга сабаб бўлаётган жамиятдаги муаммоларнинг (иқтисодий, ахлоқий, таълим тизимидаги ва бошқ.) оилага таъсирини баҳолаш, бунда ёш ва кўп йиллик оилалар билан сўровлар ўтказган ҳолда илмий-амалий ечим бера оладиган лойиҳаларни амалга ошириш. Ташкилий чора-тадбирлар Доимий Оила ва хотин-қизлар қўмитаси (З. Махкамова), Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги (М. Оллоёров)

Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ

Тошкент ш.,

2026 йил 3 март,

ПФ-33-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 04.03.2026 й., 06/26/33/0189-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining

Farmoni

“YOʻL XARITASI”

Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish boʻyicha qoʻshimcha tashkiliy-huquqiy choralar toʻgʻrisida

Mamlakatimizda ayollar va bolalar huquqlarini ishonchli taʼminlash, ularni har qanday tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish hamda jamiyatda bunday holatlarga nisbatan murosasizlik muhitini shakllantirish, shuningdek, davlat organlari va tashkilotlarining mazkur yoʻnalishdagi faoliyatini muvofiqlashtirilgan holda samarali yoʻlga qoʻyish maqsadida qaror qilaman:

I. Maqsadlar

1. Quyidagilar mazkur Farmonning asosiy maqsadlari etib belgilansin:

(a) nikoh yoshiga yetmagan shaxs bilan haqiqatda nikoh munosabatlariga kirishish holatlarining (erta nikoh) oldini olishga erishish, ota-onalarning oʻz voyaga yetmagan farzandlari uchun masʼuliyatini yanada oshirish;

(b) moliyaviy mustaqillikka erishgan va oila qurishga har tomonlama tayyor boʻlgan yoshlar oʻrtasida nikoh tuzishni ragʻbatlantirish;

(v) ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish tizimini takomillashtirish orqali ularning sonini keskin qisqartirish, shuningdek, bunday holatga uchragan shaxslarni qoʻllab-quvvatlash tizimini joriy etish;

(g) oila va xotin-qizlar maskanlarida nikohlanuvchilarni “maishiy zoʻravonliksiz baxtli oilaviy hayotga tayyorlash” maxsus kurslarida bepul oʻqitish bilan qamrab olish darajasini 2026-yilda 50 foizga, 2027-yilda 60 foizga va 2030-yilda 100 foizga yetkazish hamda ushbu kurslar sifati va taʼsirchanligini tubdan oshirish.

II. Erta turmush qurish holatlarining oldini olish

2. Keng jamoatchilikning tashabbusi va xalqaro tashkilotlar tavsiyalari asosida tayyorlangan nikoh yoshini kamaytirishning aniq (tugal) asoslarini belgilash toʻgʻrisidagi taklif maʼqullansin.

3. Yoshlarning oʻz hayot yoʻlini ongli ravishda belgilashiga koʻmaklashish, shuningdek, nikoh shartnomasi tuzilishini ragʻbatlantirish maqsadida belgilansinki:

(a) 2027-yildan boshlab har ikkala taraf kamida 21 yoshga toʻlganda birinchi marotaba nikoh tuzgan yosh oilalar uchun:

(i) davlat tomonidan qoʻshimcha imtiyoz va boshqa shakldagi qoʻllab-quvvatlash choralari taqdim etiladi;

(ii) ushbu oilalar Ijtimoiy reyestrga kiritilgan taqdirda, oilalar aʼzolariga ularning faoliyatini qoʻllab-quvvatlash, rivojlantirish, daromadlarini oshirish yoki murakkab vaziyatdan chiqarish uchun taqdim etiladigan moliyaviy koʻmaklar (subsidiya, ssuda, grantlar) qonunchilik hujjatlarida belgilangan miqdorlardan 1,5 baravarga oshirilgan holda beriladi;

(b) nikoh shartnomasini tuzgan nikohlanuvchilarni nikohni qayd etish uchun belgilangan davlat bojidan ozod etish tartibi qoʻllanadi.

4. Homilador talaba-qizlarga yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalarga oliy taʼlim olish uchun “ikkinchi imkoniyat” yaratish maqsadida 2026/2027 oʻquv yilidan boshlab:

(a) kursdan kursga qolgan yoxud talabalar safidan chiqarilgan shaxslarga, istisno tariqasida, fanlar farqini qayta oʻzlashtirish sharti bilan taʼlimni davom ettirish imkoni yaratilsin;

(b) talabalar fanlar farqini mustaqil oʻzlashtirishi uchun qoʻshimcha muddat berilsin va boshqa zarur shart-sharoitlar tashkil etilsin.

5. Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi uch oy muddatda quyidagilar yuzasidan takliflarni Vazirlar Mahkamasiga kiritsin:

(a) homilador talaba-qizlar yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalarga akademik taʼtil davrida, ularning xohishiga koʻra, masofaviy taʼlim shaklida oʻqishni davom ettirish imkoniyatini yaratish;

(b) masofaviy taʼlim shaklida kadrlar tayyorlash boʻyicha taʼlim yoʻnalishlari va qabul koʻrsatkichlarini oshirish orqali homilador talaba-qizlar yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalarga taʼlimni davom ettirish uchun qoʻshimcha shart-sharoitlar yaratish;

(v) akademik taʼtilga chiqqan, kursdan kursga qolgan va talabalar safidan chiqarilgan homilador talaba-qizlar yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalar yuzasidan alohida statistik maʼlumotlarni yuritish.

6. Adliya vazirligi, Oliy Majlisning Bola huquqlari boʻyicha vakili, Oila va xotin-qizlar qoʻmitasining voyaga yetmagan shaxslar bilan nikoh tuzishga daʼvat etganlik (qiziqtirganlik) va uni targʻib qilganlik uchun maʼmuriy javobgarlikni belgilash toʻgʻrisidagi taklifi maʼqullansin.

7. Belgilansinki, 2026-yil 1-sentabrdan boshlab nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki nikoh tuzish tartibini buzishga oid huquqbuzarliklar uchun undirilgan jarima summasining 15 foizini bunday holat haqida xabar bergan shaxslarni ragʻbatlantirishga yoʻnaltirish tartibi joriy etiladi.

III. Vakolatli organ va tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirilgan holda tashkil etish hamda idoralararo hamkorlikni taʼminlash

8. Nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilik yoki nikoh tuzish tartibini buzishga oid huquqbuzarliklar latentligining oldini olish, qilmish uchun jazo muqarrarligini taʼminlash va bunday holatga tushib qolgan voyaga yetmagan shaxslarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha idoralararo zanjirni yaratish maqsadida shunday tartib oʻrnatilsinki, unga koʻra:

(a) erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar toʻgʻrisida ichki ishlar organlari va “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlariga xabar berish majburiyati fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish hamda FHDY organlari, taʼlim va sogʻliqni saqlash muassasalari hamda diniy idora vakillari zimmasiga yuklatiladi;

(b) fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish va FHDY organlari, taʼlim va sogʻliqni saqlash muassasalari hamda diniy idora vakillarining erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar hamda boshqa qonunbuzilishlar toʻgʻrisida ichki ishlar organlari va “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlariga xabar bermasligi ularning maʼmuriy javobgarlikka tortilishiga asos sifatida belgilanadi;

(v) erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik aniqlangan xotin-qizlar haqidagi maʼlumotlarning sir saqlanishi va himoya qilinishini taʼminlash kafolatlari nazarda tutiladi.

9. Ichki ishlar vazirligi Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Raqamli texnologiyalar vazirligi, Bosh prokuratura, Sogʻliqni saqlash vazirligi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Adliya vazirligi hamda boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda:

(a) 2026-yil yakuniga qadar Ichki ishlar vazirligining jinoyat va hodisalarni roʻyxatga olish boʻyicha elektron tizimida erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar toʻgʻrisida xabar berish imkonini beruvchi “Oʻsmir-signal” modulini ishlab chiqsin;

(b) fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish va FHDY organlari, taʼlim va sogʻliqni saqlash muassasalari, diniy idora hamda boshqa manfaatdor idoralarning axborot tizimlari, shuningdek, Ijtimoiy himoya milliy agentligining “Yagona milliy ijtimoiy himoya” axborot tizimini Ichki ishlar vazirligining jinoyat va hodisalarni roʻyxatga olish boʻyicha elektron tizimiga “Elektron hukumat” tizimining idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali integratsiya qilsin.

10. Vazirlar Mahkamasi bir oy muddatda Erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik holatlari boʻyicha ichki ishlar organlari va “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazlarini xabardor qilish tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlasin.

11. Ichki ishlar vazirligi va Bosh prokuratura Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Oliy Majlisning Bola huquqlari boʻyicha vakili hamda erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar yuzasidan xabar berish majburiyati yuklatilgan tashkilotlar bilan kelishgan holda har yarim yillik yakuniga koʻra mazkur masala boʻyicha idoralararo qoʻshma umumlashtirishni oʻtkazib, ularning oldini olish boʻyicha koʻrilayotgan chora-tadbirlar haqida jamoatchilikni xabardor qilish amaliyotini joriy etsin.

IV. Tazyiq va zoʻravonlik holatlariga qarshi kurashish

12. 2026-yil 1-apreldan boshlab shunday tartib oʻrnatilsinki, unga koʻra himoya orderi berilgan jabrlanuvchi xotin-qizlarning aloqa vositalariga (telefon, planshet va boshqa qurilmalar) Ijtimoiy himoya milliy agentligining tazyiq va zoʻravonlik holatlari toʻgʻrisida zudlik bilan xabar berish imkonini beruvchi (“SOS” chaqiruv) “my.ihma.uz” mobil ilovasi ularning roziligi bilan oʻrnatiladi.

13. Ichki ishlar vazirligi Bosh prokuratura va boshqa manfaatdor idoralar bilan birgalikda uch oy muddatda zoʻravonlik holatini sodir etgan shaxsning ruhiyatida buzilish mavjud deb taxmin qilishga asoslar boʻlgan taqdirda, ichki ishlar organlari tomonidan uning majburiy ambulator psixiatr koʻrigidan oʻtkazilishini tashkil etish, ruhiyatida buzilish aniqlanganda belgilangan tartibda tibbiy muassasaga joylashtirishni nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjat loyihasini kiritsin.

14. Bosh prokuratura, Oliy sud, Adliya vazirligi, Ichki ishlar vazirligi va Ijtimoiy himoya milliy agentligining qonunchilikka oʻzgartirish kiritish orqali 2026-yil 1-noyabrdan boshlab quyidagi tartiblarni belgilash haqidagi takliflariga rozilik berilsin:

(a) Jinoyat kodeksining 118 (nomusga tegish), 119 (jinsiy ehtiyojni zoʻrlik ishlatib gʻayritabiiy usulda qondirish), 121 (shaxsni jinsiy aloqa qilishga majbur etish), 128 (oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxs bilan jinsiy aloqa qilish), 128 1 (oʻn olti yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxs bilan moddiy qimmatliklar berish yoki mulkiy yoxud boshqacha tarzda manfaatdor etish orqali jinsiy aloqa qilish), 129 (oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar qilish) moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar boʻyicha tergovga qadar tekshiruv va dastlabki tergovni faqat prokuratura organlari tomonidan amalga oshirish;

(b) voyaga yetmagan shaxsga nisbatan sodir etilgan shahvoniy shilqimlik boʻyicha maʼmuriy huquqbuzarlikka oid ish hujjatlarini qilmishda jinoyat alomatlari mavjud emasligi haqida prokuror tomonidan qaror qabul qilinganidan soʻng sudga yuborish.

15. Keng jamoatchilik, ekspert va faollarning jinoyat-ijroiya qonunchiligini takomillashtirishga qaratilgan quyidagi takliflari maʼqullansin:

(a) Jinoyat kodeksining 118 va 119-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlarni voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan sodir etganlik uchun sudlangan shaxslarni manzil-koloniyalarga oʻtkazilmaydigan mahkumlar toifasiga kiritish;

(b) mazkur bandning “a” kichik bandida nazarda tutilgan jinoyatlar uchun jazoni oʻtayotgan mahkumlarni psixologik tuzatish dasturidan oʻtmasdan, saqlash sharoitlarini yengillashtirish amaliyotiga chek qoʻyish.

16. 2027-yil 1-yanvardan boshlab ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik bilan bogʻliq jinoyatlar, qoida tariqasida, maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan tergovchilar va sudyalar tomonidan tergov qilinishi va koʻrib chiqilishi belgilansin.

17. Bosh prokuratura, Sudyalar oliy kengashi, Oliy sud va Ichki ishlar vazirligi:

(a) 2026-yil yakuniga qadar har bir hududdagi ish hajmidan kelib chiqqan holda kamida 1 nafar tergovchi va sudya xalqaro standartlarga asoslangan dastur asosida maxsus tayyorgarlikdan oʻtkazilishi hamda ular tomonidan ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlikka oid ishlar tergov qilinishi va koʻrilishini taʼminlasin. Bunda qoida tariqasida maxsus tayyorgarlikdan oʻtkazishda ayol tergovchi va sudyalarga ustuvorlik berilishiga eʼtibor qaratilsin;

(b) 2026-yil 1-sentabrdan boshlab Huquqni muhofaza qilish akademiyasi, Ichki ishlar vazirligi akademiyasi va Odil sudlov akademiyasida xalqaro va milliy ekspertlarni jalb qilgan holda tergovchi va sudyalar uchun “Jinoyatdan jabrlangan ayollar va bolalar bilan ishlashning oʻziga xos protsessual jihatlari” maxsus oʻquv dasturini tashkil etsin.

18. Ichki ishlar vazirligi Bosh prokuratura, Oliy sud, Ijtimoiy himoya milliy agentligi va Adliya vazirligi bilan birgalikda uch oy muddatda quyidagilarni nazarda tutuvchi qonun loyihasini kiritsin:

(a) Jinoyat kodeksida voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy erkinlikka qarshi jinoyatlar hamda ular bilan jinsiy aloqa qilish va uyatsiz-buzuq harakatlarni sodir etish bilan bogʻliq jinoyatlar uchun muqaddam sudlangan shaxslar quyidagi jinoyatlarni sodir etganda ularga tegishincha umrbod ozodlikdan mahrum qilish yoki uzoq muddatli ozodlikdan mahrum qilish jazosini belgilash:

(i) oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsning nomusiga tegish;

(ii) oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan jinsiy ehtiyojni zoʻrlik ishlatib gʻayritabiiy usulda qondirish;

(b) oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlarni bir guruh shaxslar tomonidan sodir etganlik uchun ogʻirroq javobgarlikni belgilash, shuningdek, tergov va sud amaliyotidan kelib chiqqan holda Jinoyat kodeksi 129-moddasi dispozitsiyasiga aniqlik kiritish;

(v) Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksda shahvoniy shilqimlik va nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilikni yoki nikoh tuzish tartibini buzish bilan bogʻliq huquqbuzarlik uchun jazo sanksiyalarini oshirish, shuningdek, jinoyat ishini qoʻzgʻatish rad etilgan boʻlib, maʼmuriy huquqbuzarlik alomatlari aniqlangan hollarda javobgarlikka tortish tartibini takomillashtirish.

19. Barcha koʻrinishdagi tazyiq va zoʻravonlik holatlaridan himoya qilish tizimini takomillashtirish maqsadida uch oy muddatda quyidagilar yuzasidan asoslantirilgan takliflar kiritilsin:

(a) Adliya vazirligi Bosh prokuratura, Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Ichki ishlar vazirligi, Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi hamda Oliy Majlisning Inson huquqlari boʻyicha vakili (Ombudsman) bilan birgalikda — ayollar va bolalarning huquqlarini himoya qilish boʻyicha xalqaro standartlar va ilgʻor xorijiy amaliyotni oʻrgangan holda xotin-qizlarni aynan jinsi sababli qasddan oʻldirish (femitsid), oila aʼzolarini qasddan oʻldirish (familitsid), shaxsni uning erkiga qarshi ravishda noqonuniy taʼqib qilish (stalking), Internet yoki ijtimoiy tarmoqlarda sodir etiladigan zoʻravonlik (kiberzoʻravonlik), voyaga yetmagan shaxslardan jinsiy foydalanish hamda shu maqsadda Internet orqali voyaga yetmagan shaxsning ishonchini qozonish (onlayn gruming) uchun qonunchilikda javobgarlik belgilash;

(b) Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi, Ichki ishlar vazirligi hamda Adliya vazirligi — zoʻravonlik holatlarini sodir etgan shaxslar (agressor) bilan ishlash tizimini takomillashtirish, shu jumladan, bu jarayonda oila va xotin-qizlar maskanlari imkoniyatlaridan foydalanishni kengaytirish.

V. Farmon ijrosini tashkil etish, taʼminlash va nazorat

20. Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi, Ommaviy axborot vositalari uchun kontent tayyorlash markazi, Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi, Adliya vazirligi bilan birgalikda bir oy muddatda mazkur Farmon mazmun-mohiyatini tushuntirish, shu jumladan, oila institutini mustahkamlash va maishiy zoʻravonlikning oldini olish masalalari boʻyicha kreativ industriya mutaxassislari, bloger va inflyuyenserlarni jalb qilgan holda mediamahsulotlarni tayyorlash boʻyicha chora-tadbirlar rejasini tasdiqlasin.

21. Sudyalar oliy kengashi va Oʻzbekiston mahallalari uyushmasining ikki hafta muddatda quyidagilarni nazarda tutuvchi reja-grafikni tasdiqlab, amaliyotga joriy etish haqidagi takliflari maʼqullansin:

(a) har bir viloyat kesimida “mahalla yettiligi” bilan oilaviy (maishiy) zoʻravonlik tushunchalari va uning oldini olishga qaratilgan oʻquv seminar mashgʻulotlari oʻtkazish;

(b) umumiy oʻrta, oʻrta maxsus va kasbiy taʼlim tashkilotlarida sud va huquqni muhofaza qilish organlari faxriylari ishtirokida ayollar va bolalarning huquqlarini taʼminlash, ularning jamiyatdagi oʻrnini oshirish borasida yoshlar bilan uchrashuvlar oʻtkazish.

22. Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish boʻyicha “yoʻl xaritasi” ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

23. Mazkur Farmonning ijrosini samarali tashkil qilishga masʼul va shaxsan javobgar etib Bosh vazirning oʻrinbosari — Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi raisi Z.B. Mahkamova, Bosh prokuror N.T. Yoʻldoshev va ichki ishlar vaziri A.A. Tashpulatov belgilansin.

24. Farmon ijrosini muhokama qilib borish, ijro uchun masʼul idoralar faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov hamda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbarining sud tizimini isloh qilish boʻyicha oʻrinbosari N.J. Xakimova zimmasiga yuklansin.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 3-martdagi PF-33-son Farmoniga ILOVA

Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olish boʻyicha

T/r Taklif etilayotgan chora-tadbirlar Amalga oshirish mexanizmi Muddat Masʼullar Erta turmush qurish holatlarining oldini olish 1. Oila institutini mustahkamlash va maishiy zoʻravonlikning oldini olish masalalari boʻyicha kreativ industriya mutaxassislari, bloger va inflyuyenser larni jalb qilgan holda mediamahsulotlar tayyorlash. Tashkiliy chora-tadbirlar rejasini ishlab chiqish va tasdiqlash 2026-yil mart Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi (A. Djurabayev), Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova), Ommaviy axborot vositalari uchun kontent tayyorlash markazi (Q. Ahmedov), Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi (K. Kuranbayev), manfaatdor vazirlik va idoralar 2. Oila va xotin-qizlar maskanlarida barcha nikohlanuvchilarni maxsus bepul oʻqitish bilan bosqichma-bosqich qamrab olish. Asoslantirilgan takliflar kiritish 2026-yil mart Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari, manfaatdor vazirlik va idoralar 3. Voyaga yetmagan shaxslar bilan nikoh tuzishga daʼvat etganlik (qiziqtirganlik) va uni targʻib qilganlik uchun maʼmuriy javobgarlik belgilash. Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil aprel Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova), Adliya vazirligi (A. Tashkulov), Bolalar ombudsmani (S. Raxmonova), Oliy sud (B. Islamov) , Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev) 4. Oila kodeksida nikoh yoshini kamaytirishning aniq (tugal) asoslari ni belgilash . Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil may Adliya vazirligi (A. Tashkulov) , Bolalar ombudsmani (S. Raxmonova) , Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova) 5. Nikoh shartnomasini tuzgan nikohlanuvchilarni nikohni qayd etish uchun belgilangan davlat bojidan ozod etish . Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil may Adliya vazirligi (A. Tashkulov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (A. Xaydarov) 6. Davlat tomonidan yosh oilalar uchun qoʻshimcha imtiyoz va boshqa shakldagi qoʻllab-quvvatlash choralari taqdim etish tartibini takomillashtirish. Bunda: (a) davlat tomonidan har ikkala taraf kamida 21 yoshga toʻlganda birinchi marotaba nikoh tuzgan yosh oilalar uchun qoʻshimcha imtiyoz va boshqa shakldagi qoʻllab-quvvatlash choralarini taqdim etish; (b) Ijtimoiy reyestrga kirgan har ikkala taraf kamida 21 yoshga toʻlganda birinchi marotaba nikoh tuzgan yosh oilalar aʼzolariga ularning faoliyatini qoʻllab-quvvatlash va daromadlarini oshirish yoki murakkab vaziyatdan chiqarish uchun taqdim etiladigan moliyaviy koʻmaklarni (subsidiya, ssuda, grantlar) qonunchilik hujjatlarida belgilangan miqdordan 1,5 baravarga oshirilgan holda berish. Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish 2026-yil may Iqtisodiyot va moliya vazirligi (O. Fazilkarimov) , Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov) , Markaziy bank (T. Ishmetov), Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi (B. Zaxidov) , Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova) 7. Homilador talaba-qizlarga yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan shugʻullanuvchi talabalarga oliy taʼlim olish uchun “ikkinchi imkoniyat” yaratish maqsadida 2026/2027 oʻquv yilidan boshlab quyidagilarni belgilovchi tartib oʻrnatish: (a) kursdan kursga qolgan yoki talabalar safidan chiqarilgan shaxslarga, istisno tariqasida, fanlar farqini qayta oʻzlashtirish sharti bilan taʼlimni davom ettirish imkoniyati yaratish; (b) talabalarga fanlar farqini mustaqil oʻzlashtirish uchun qoʻshimcha muddat berish va zarur sharoitlar yaratish; (v) oliy taʼlim muassasalarida talabalar tomonidan fanlarni mustaqil oʻzlashtirish, shu jumladan, elektron maʼruzalar, darsliklar va mashgʻulotlar bilan tanishish, oʻqituvchilardan onlayn maslahatlar olish kabi imkoniyatlarga ega boʻlgan onlayn portalni joriy qilish ; (g) bunday imkoniyatni har bir homiladorlik yoki 3 yoshgacha boʻlgan farzand tarbiyasi bilan bogʻliq holat boʻyicha bir marotaba taqdim etish. Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish 2026-yil iyun Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi (K. Sharipov) , Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi (E. Karimova), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (O. Fazilkarimov), oliy taʼlim muassasalari 8. Nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilikni yoki nikoh tuzish tartibini buzish bilan bogʻliq huquqbuzarliklar uchun undirilgan jarima summasining 15 foizini bunday holat haqida xabar bergan shaxslarni ragʻbatlantirishga yoʻnaltirish. Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish 2026-yil avgust Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Iqtisodiyot va moliya vazirligi (A. Xaydarov) 9. Xalqaro standartlar asosida erta yoshdagi homiladorlik holatlarining oldini olish va erta yoshdagi homilador xotin-qizlarni tibbiy-ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash tizimini takomillashtirish. Normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish 2026-yil avgust Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Xudayarov), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova) 10. Nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilikni yoki nikoh tuzish tartibini buzishga qarshi samarali va taʼsirchan kurashish maqsadida voyaga yetmagan bilan nikohga kirishgan shaxs bilan birga voyaga yetmaganni erga bergan yoki uylantirgan ota-ona yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar hamda diniy marosimni amalga oshirgan shaxslarga nisbatan ham maʼmuriy jazo muqarrarligini taʼminlab borish (MJtK 47 3 -moddasi ikkinchi va uchinchi qismlari ) . Tashkiliy chora-tadbirlar Doimiy Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev) Vakolatli organ va tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirilgan holda tashkil etish hamda idoralararo hamkorlikni taʼminlash 11. Sogʻliqqa, jinsiy erkinlikka, oilaga, yoshlarga va axloqqa qarshi jinoyatlar sodir etgan shaxslarga oid maxsus reyestr yuritish tartibini takomillashtirish, jumladan: (a) reyestrga kiritilgan shaxslarning doimiy ravishda zoʻravonlikka moyilligini oʻrganish; (b) ularni xulq-atvorni oʻzgartirish boʻyicha tuzatish (korreksiya) dasturidan oʻtkazish; (v) ularga oid maʼlumotlarni yashash joyidagi profilaktika inspektori va tibbiyot muassasasiga yetkazish hamda ularning nazoratini amalga oshirish; (g) voyaga yetmagan shaxslar bilan ishlaydigan davlat organlari va tashkilotlarga shaxsning reyestrga kiritilgan-kiritilmaganligi haqida maʼlumot olish uchun imkoniyat yaratish; (d) reyestrga kiritilgan shaxslarning voyaga yetmagan shaxslar bilan ishlaydigan sohalarda mehnat faoliyatiga cheklov belgilash; (j) “Crime map”ni yuritish amaliyotini tashkil etish, ushbu shaxslarni doimiy monitoring qilish. Asoslantirilgan takliflar kiritish 2026-yil may Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi (E. Karimova) , Sport vazirligi (A. Ikramov), Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Xudayarov), Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova), Bolalar ombudsmani (S. Raxmonova) 12. Erta nikoh yoki 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik bilan bogʻliq holatlar va boshqa qonunbuzilishlar toʻgʻrisida xabar berish tartibini buzganlik uchun maʼmuriy javobgarlik ni belgilash. Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil avgust Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova), manfaatdor vazirlik va idoralar 13. Huquqni muhofaza qiluvchi organlar va sudlar tomonidan voyaga yetmaganlarga qarshi jinoyatlar toʻgʻrisida Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Bolalar ombudsmani hamda Oila va xotin-qizlar qoʻmitasini axborot-kommunikatsiya texnologiyalari orqali tezkor xabardor qilish tizimini yoʻlga qoʻyish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2026-yil sentabr Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Bolalar ombudsmani (S. Raxmonova) , Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova) , Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Raqamli texnologiyalar vazirligi (Sh. Shermatov), Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev), Oliy sud (B. Islamov), Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov) 14. Bolalarga nisbatan jinoyat ishlarini koʻrib chiqishga oid sud amaliyotini tahlil qilish natijalarini inobatga olgan holda MJTKning 41 1 va 59 2 -moddalari dispozitsiyasiga aniqlik kiritish. Asoslantirilgan takliflar kiritish 2026-yil oktabr Oliy sud (B. Islamov) 15. 1. Ichki ishlar vazirligining Jinoyat va hodisalarni roʻyxatga olish boʻyicha elektron tizimida “Oʻsmir-signal” modulini ishlab chiqish. 2. Fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish va FHDY organlari, taʼlim va sogʻliqni saqlash muassasalari, diniy idora va boshqa manfaatdor idoralar axborot tizimlari, shuningdek, “Yagona milliy ijtimoiy himoya” axborot tizimini jinoyat va hodisalarni roʻyxatga olish boʻyicha elektron tizimga “Elektron hukumat” tizimining idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali integratsiya qilish. Elektron modulni ishlab chiqish 2026-yil dekabr Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Raqamli texnologiyalar vazirligi (Sh. Shermatov), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), manfaatdor vazirlik va idoralar 16. Erta nikoh va 16 yoshgacha boʻlgan homiladorlik holatlari yuzasidan idoralararo qoʻshma umumlashtirish , ularning oldini olish boʻyicha koʻrilayotgan choralar haqida jamoatchilikni xabardor qilish amaliyotini joriy etish. Tashkiliy chora-tadbirlar Har yarim yillik yakuni boʻyicha Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Bolalar ombudsmani (S. Raxmonova), manfaatdor vazirlik va idoralar Tazyiq va zoʻravonlik holatlariga qarshi kurashish 17. Jinoyat kodeksining 118 va 119-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlarni voyaga yetmagan shaxslarga nisbatan sodir etganlik uchun sudlangan shaxslarni manzil-koloniyalarga oʻtkazilmaydigan mahkumlar toifasiga kiritish hamda ularni psixologik tuzatish dasturidan oʻtmasdan? saqlash sharoitlarini yengillashtirishga chek qoʻyish. Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil mart Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev) , Oliy sud (B. Islamov) 18. Jinoyat kodeksining 118 , 119 , 121 , 128 , 128 1 va 129-moddalarida nazarda tutilgan jinoyatlar boʻyicha tergovga qadar tekshiruv va dastlabki tergovni amalga oshirish vakolatini prokuraturaga oʻtkazish. Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil mart Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev), Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov) 19. Quyidagilar uchun javobgarlikni belgilash masalasini oʻrganish: (a) femitsid — xotin-qizlarni aynan jinsi sababli qasddan oʻldirish; (b) familitsid — oila aʼzolarini qasddan oʻldirish; (v) stalking — shaxsni uning erkiga qarshi ravishda noqonuniy taʼqib qilish; (g) kiberzoʻravonlik — Internet yoki ijtimoiy tarmoqlarda sodir etiladigan zoʻravonlik; (d) voyaga yetmagan shaxslardan jinsiy foydalanish; (j) onlayn gruming — jinsiy maqsadda foydalanish uchun Internet orqali voyaga yetmagan shaxsning ishonchini qozonish. Asoslantirilgan takliflar kiritish 2026-yil may Adliya vazirligi (A. Tashkulov), Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev) , Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova) , Oliy Majlisning Inson huquqlari boʻyicha vakili (F. Eshmatova), Bolalar ombudsmani (S. Raxmonova), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov) 20. Voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy erkinlikka qarshi jinoyatlar hamda ular bilan jinsiy aloqa qilish va uyatsiz-buzuq harakatlarni sodir etish bilan bogʻliq jinoyatlar uchun muqaddam sudlangan shaxslar quyidagi jinoyatlarni sodir etganda ularga tegishincha umrbod ozodlikdan mahrum qilish yoki uzoq muddatli ozodlikdan mahrum qilish jazosi ni belgilash: (a) oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsning nomusiga tegish; (b) oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan jinsiy ehtiyojni zoʻrlik ishlatib gʻayritabiiy usulda qondirish. Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil may Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev) , Oliy sud (B. Islamov), Adliya vazirligi (A. Tashkulov), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Bolalar ombudsmani (S. Raxmonova) 21. Quyidagilarni nazarda tutuvchi qonun loyihasini ishlab chiqish: (a) oʻn olti yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlarni bir guruh shaxslar tomonidan sodir etganlik uchun jinoiy jazoni ogʻirlashtirish; (b) Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksda shahvoniy shilqimlik hamda nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilikni yoki nikoh tuzish tartibini buzishga oid huquqbuzarlik uchun jazoni oshirish. Bunda voyaga yetmagan shaxs bilan nikoh munosabatlariga bevosita kirishgan shaxs hamda nikoh tuzish tartibini buzgan boshqa shaxslar (ota-onalar, diniy marosimni amalga oshirgan shaxslar) uchun maʼmuriy jazolarni qilmishning xavfliligidan kelib chiqqan holda mutanosib ravishda belgilash; (v) jinoyat ishini qoʻzgʻatish rad etilgan hollarda huquqbuzarni maʼmuriy javobgarlikka tortish tartibini takomillashtirish. Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil may Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev) , Oliy sud (B. Islamov), Adliya vazirligi (A. Tashkulov) 22. “ Nizoli oila ” va “ notinch oila ” tushunchalariga huquqiy taʼrif berish hamda ular bilan ishlash tartibini belgilash. Asoslantirilgan takliflar kiritish 2026-yil may Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova), Adliya vazirligi (A. Tashkulov) 23. Zoʻravonlik sodir etgan shaxslar bilan ishlash tizimi ni takomillashtirish, shu jumladan, bu jarayonda oila va xotin-qizlar maskanlari imkoniyatlaridan foydalanishni kengaytirish. Asoslantirilgan takliflar kiritish 2026-yil may Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova), Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Adliya vazirligi (A. Tashkulov), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari 24. Zoʻravonlik holatlarini sodir etgan oilaning ruhiy nosogʻlom aʼzosi tibbiyot muassasasidan uyga chiqarilganda, vasiylik va homiylik organini xabardor qilish . Asoslantirilgan takliflar kiritish 2026-yil iyun Sogʻliqni saqlash vazirligi (A. Xudayarov), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova) 25. Sud jarayonida sudlanuvchini yangi ayblov boʻyicha jinoiy javobgarlikka tortish uchun asoslar hamda jinoiy javobgarlikka tortilmagan shaxs tomonidan jinoyat sodir etilganligini koʻrsatuvchi holatlar aniqlanganda, jazo muqarrarligini taʼminlash mexanizmlari ni takomillashtirish. Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil avgust Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev), Oliy sud (B. Islamov), Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov) 26. Tergovchi va sudyalarni maxsus tayyorgarlikdan oʻtkazish uchun “Jinoyatdan jabrlangan ayollar va bolalar bilan ishlashning oʻziga xos protsessual jihatlari” oʻquv dasturini tashkil etish. Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar 2026-yil sentabr Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev) , Sudyalar oliy kengashi (X. Yodgorov), Odil sudlov akademiyasi (Sh. Abduqodirov), Huquqni muhofaza qilish akademiyasi (S. Samadov), Ichki ishlar vazirligi akademiyasi (R. Xotamov) 27. Voyaga yetmagan shaxsga nisbatan shahvoniy shilqimlik bilan bogʻliq maʼmuriy huquqbuzarlikka oid ish hujjatlarini jinoyat alomatlari mavjud emasligi haqida prokuror tomonidan qaror qabul qilinganidan soʻng sudga yuborish tartibini joriy etish. Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil sentabr Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev), Oliy sud (B. Islamov) , Adliya vazirligi (A. Tashkulov), Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov) 28. Zoʻravonlikdan jabrlangan bolalarga huquqiy yordam koʻrsatish boʻyicha alohida tayyorgarlikdan oʻtgan va tajribaga ega boʻlgan advokatlarning elektron reyestri ni yuritishni yoʻlga qoʻyish. Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar 2026-yil iyun Adliya vazirligi (A. Tashkulov), Advokatlar palatasi (Sh. Sadikov) 29. Zoʻravonlikdan jabr koʻrgan shaxslarga tibbiy, psixologik, huquqiy va boshqa yordam koʻrsatishning integratsiyalashgan tizimini “ Bitta murojaat nuqtasi ” konsepsiyasi asosida joriy etish. Asoslantirilgan takliflarni kiritish 2026-yil may Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), manfaatdor vazirlik va idoralar 30. 1. Mahallalar aholisi, ayniqsa, yoshlar orasida “zoʻravonlikka toqatsizlik” tamoyili ni ijtimoiy meʼyor sifatida shakllantirish, shu jumladan, ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik sodir etishning huquqiy oqibatlarini tushuntirish . 2. Mahallalarni “ Oilaviy (maishiy) zoʻravonlik — mahallaning rivojlanishiga, jamiyatning yuksalishiga toʻsiq ” nomli uslubiy qoʻllanma hamda taʼlim tashkilotlarini “ Bola huquqlarini himoya qilish ” nomli qoʻllanmalar bilan taʼminlash. Chora-tadbirlar rejasini tasdiqlash 2026-yil mart Oʻzbekiston mahallalari uyushmasi (K. Kuranbayev), Odil sudlov akademiyasi (Sh. Abduqodirov), Huquqni muhofaza qilish akademiyasi (S. Samadov), Ichki ishlar vazirligi akademiyasi (R. Xatamov) Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi (E. Karimova), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Bolalar ombudsmani (S. Raxmonova) 31. Maktablar va boshqa taʼlim muassasalarida bolalarga nisbatan zoʻravonlik holatlari boʻyicha xabar berish imkonini beruvchi maxsus aloqa kanallari haqida targʻibot ishlarini olib borish. Tashkiliy chora-tadbirlar 2026-yil may Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi (E. Karimova), Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi (K. Sharipov), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov), Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev), Bolalar ombudsmani (S. Raxmonova) 32. 2026/2027 oʻquv yilidan boshlab oliy taʼlim muassasalarining pedagogika yoʻnalishlari tegishli fanlari oʻquv dasturlariga bolalar va oʻsmirlar psixologiyasi hamda oʻz joniga qasd qilishning oldini olish boʻyicha mavzularni kiritish. Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar 2026-yil avgust Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi (K. Sharipov), Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi (E. Karimova) 33. Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi hamda Jinoyat kodekslarida voyaga yetmagan va boshqa shaxslarni tilanchilik qilishga jalb etish bilan bogʻliq huquqbuzarlik uchun jazo sanksiyalarini kuchaytirish: (a) ota-onalar yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslar tomonidan voyaga yetmagan bolalarni tarbiyalash va ularga taʼlim berish borasidagi majburiyatlarni bajarmaslik (MJtK 47-moddasi ); (b) jamoat joylarida pul, oziq-ovqat mahsulotlari va boshqa moddiy qimmatliklar berishni faol tarzda soʻrab, tilanchilik bilan shugʻullanish (MJtK 188 3 -modda 1-qismi ); (v) voyaga yetmagan shaxslarni tilanchilik qilishga jalb etish (MJtK 188 3 -modda 2-qismi ); (g) jamoat joylarida pul, oziq-ovqat mahsulotlari va boshqa moddiy qimmatliklar berishni faol tarzda soʻrab, tilanchilik bilan shugʻullanish (JK 127-moddasi 1-qismi ); (d) voyaga yetmagan shaxslarni tilanchilik qilishga jalb etish (JK 127-moddasi 2-qismi ). Qonun loyihasini ishlab chiqish 2026-yil may Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Oliy sud (B. Islamov) , Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev), Adliya vazirligi (A. Tashkulov) 34. Ayollar va bolalarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik bilan bogʻliq jinoyatlar maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan tergovchilar va sudyalar tomonidan tergov qilinishi va koʻrib chiqilishini yoʻlga qoʻyish. Tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar 2026-yil dekabr Bosh prokuratura (N. Yoʻldoshev) , Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov), Sudyalar oliy kengashi (X. Yodgorov) , Oliy sud (B. Islamov), Ichki ishlar vazirligi (A. Tashpulatov) 35. Oiladagi zoʻravonliklar, erta nikohga sabab boʻlayotgan jamiyatdagi muammolarning (iqtisodiy, axloqiy, taʼlim tizimidagi va boshq.) oilaga taʼsirini baholash, bunda yosh va koʻp yillik oilalar bilan soʻrovlar oʻtkazgan holda ilmiy-amaliy yechim bera oladigan loyihalarni amalga oshirish. Tashkiliy chora-tadbirlar Doimiy Oila va xotin-qizlar qoʻmitasi (Z. Maxkamova), Ijtimoiy himoya milliy agentligi (M. Olloyorov)

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2026-yil 3-mart,

PF-33-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 04.03.2026-y., 06/26/33/0189-son)

lex.uz

Президента Республики Узбекистан

Указ

О дополнительных организационно-правовых мерах по усилению защиты прав женщин и детей, а также предотвращению случаев притеснения и насилия в отношении них

В целях надежного обеспечения прав детей и женщин в стране, защиты их от любых проявлений притеснения и насилия, формирования в обществе атмосферы нетерпимости к подобным явлениям, а также налаживания скоординированной и эффективной деятельности государственных органов и организаций в данном направлении постановляю:

I. Цели

1. Определить основными целями настоящего Указа:

(а) предупреждение случаев вступления в фактические брачные отношения с лицом, не достигшим брачного возраста (ранние браки), дальнейшее повышение ответственности родителей за своих несовершеннолетних детей;

(б) стимулирование заключения браков среди молодежи, достигшей финансовой самостоятельности и всесторонне подготовленной к созданию семьи;

(в) кардинальное сокращение числа случаев притеснения и насилия в отношении женщин и детей путем совершенствования системы их предотвращения, а также внедрение системы поддержки лиц, столкнувшихся с такими случаями;

(г) доведение уровня охвата бесплатным обучением вступающих в брак на специальных курсах «Подготовка к счастливой семейной жизни без бытового насилия» при центрах семьи и женщин до 50 процентов в 2026 году, 60 процентов — в 2027 году и 100 процентов — к 2030 году, а также коренное повышение качества и эффективности данных курсов.

II. Предупреждение случаев раннего вступления в брачные отношения

2. Одобрить предложение, подготовленное по инициативе широкой общественности и на основе рекомендаций международных организаций, об установлении конкретных (исчерпывающих) оснований для снижения брачного возраста.

3. В целях содействия осознанному выбору жизненного пути молодежью, а также стимулирования заключения брачных договоров установить, что:

(а) начиная с 2027 года молодым семьям, впервые вступившим в брак по достижении обеими сторонами возраста не менее 21 года:

(i) государством предоставляются дополнительные льготы и иные меры поддержки;

(ii) при включении данных семей в Социальный реестр финансовая поддержка (субсидии, ссуды, гранты), предоставляемая членам семьи для поддержки, развития их деятельности, увеличения доходов либо выхода из сложной жизненной ситуации, предоставляется в размере, увеличенном в 1,5 раза по сравнению с установленными актами законодательства размерами;

(б) в отношении лиц, вступающих в брак, которые заключили брачный договор, применяется порядок освобождения от уплаты государственной пошлины за регистрацию брака.

4. С 2026/2027 учебного года в целях предоставления «второго шанса» на получение высшего образования беременными студентками или студентами, воспитывающими ребенка в возрасте до 3 лет:

(а) создать возможность, в порядке исключения, для продолжения обучения лицами, оставленными на курсе либо отчисленными, при условии повторного освоения ими академической разницы;

(б) предоставить дополнительный срок и создать необходимые условия для самостоятельного освоения академической разницы.

5. Министерству высшего образования, науки и инноваций в трехмесячный срок внести в Кабинет Министров предложения, предусматривающие:

(а) предоставление возможности продолжения, по своему усмотрению, обучения в дистанционной форме в период академического отпуска беременными студентками или студентами, воспитывающими ребенка в возрасте до 3 лет;

(б) создание дополнительных условий для продолжения образования беременными студентками или студентами, воспитывающими ребенка в возрасте до 3 лет, путем увеличения направлений по подготовке кадров и квот приема по дистанционной форме обучения;

(в) ведение отдельной статистики по беременным студенткам или студентам, воспитывающим ребенка в возрасте до 3 лет, вышедшим в академический отпуск, оставленным на курсе либо отчисленным.

6. Одобрить предложение Министерства юстиции, Уполномоченного Олий Мажлиса по правам ребенка, а также Комитета семьи и женщин об установлении административной ответственности за призыв (склонение) к вступлению в брак с несовершеннолетними, а также пропаганду таких браков.

7. Установить, что с 1 сентября 2026 года 15 процентов суммы штрафа, взысканного за правонарушения, связанные с нарушением законодательства о брачном возрасте или порядка заключения брака, направляются на поощрение лиц, сообщивших о таких фактах.

III. Организация скоординированной деятельности уполномоченных органов и организаций, обеспечение межведомственного взаимодействия

8. В целях создания межведомственной цепочки по предупреждению латентности нарушений законодательства о брачном возрасте или порядка заключения брака, обеспечению неотвратимости наказания за содеянное и поддержке несовершеннолетних, оказавшихся в подобных ситуациях, установить порядок, в соответствии с которым:

(а) обязательство по уведомлению органов внутренних дел и центров социальных услуг «Инсон» о случаях ранних браков и беременности в возрасте до 16 лет возлагается на представителей органов самоуправления граждан и загса, образовательных и медицинских учреждений, а также религиозных организаций;

(б) несообщение в органы внутренних дел и центры социальных услуг «Инсон» представителями органов самоуправления граждан и загса, образовательных и медицинских учреждений, а также религиозных организаций о случаях ранних браков и беременности в возрасте до 16 лет определяется в качестве основания для привлечения их к административной ответственности;

(в) предусматриваются гарантии обеспечения конфиденциальности и защиты информации о женщинах, в отношении которых выявлены данные о ранних браках и беременности в возрасте до 16 лет.

9. Министерству внутренних дел совместно с Национальным агентством социальной защиты, Министерством цифровых технологий, Генеральной прокуратурой, Министерством здравоохранения, Министерством дошкольного и школьного образования, Министерством юстиции, а также иными заинтересованными министерствами и ведомствами:

(а) до конца 2026 года разработать модуль «Oʻsmir-signal» в электронной системе учета преступлений и происшествий Министерства внутренних дел, позволяющий осуществлять уведомление о случаях, связанных с ранними браками и беременностью в возрасте до 16 лет;

(б) обеспечить интеграцию информационных систем органов самоуправления граждан и загса, образовательных и медицинских учреждений, религиозных организаций, иных заинтересованных ведомств, а также информационной системы Национального агентства социальной защиты «Единая национальная социальная защита» с электронной системой учета преступлений и происшествий Министерства внутренних дел через Межведомственную интеграционную платформу системы «Электронное правительство».

10. Кабинету Министров в месячный срок утвердить Положение о порядке уведомления органов внутренних дел и центров социальных услуг «Инсон» о случаях раннего брака и беременности в возрасте до 16 лет.

11. Министерству внутренних дел и Генеральной прокуратуре по согласованию с Национальным агентством социальной защиты, Уполномоченным Олий Мажлиса по правам ребенка, а также организациями, на которых возложено обязательство по сообщению о случаях раннего брака и беременности в возрасте до 16 лет, внедрить практику проведения по итогам каждого полугодия межведомственного совместного обобщения по данному вопросу и информирования общественности о принимаемых мерах по предупреждению таких случаев.

IV. Борьба против случаев притеснения и насилия

12. Установить порядок, в соответствии с которым с 1 апреля 2026 года на средства связи (телефон, планшет и другие устройства) пострадавших женщин, получивших охранный ордер, с их согласия устанавливается мобильное приложение «my.ihma.uz» Национального агентства социальной защиты (вызов «SOS»), обеспечивающее возможность незамедлительного сообщения о случаях притеснения и насилия.

13. Министерству внутренних дел совместно с Генеральной прокуратурой и другими заинтересованными ведомствами в трехмесячный срок внести проект нормативно-правового акта, предусматривающий организацию органами внутренних дел, при наличии оснований предполагать наличие психического расстройства у лица, совершившего насилие, проведения обязательного амбулаторного психиатрического освидетельствования, а в случае выявления психических отклонений — помещение в медицинское учреждение в установленном порядке.

14. Согласиться с предложениями Генеральной прокуратуры, Верховного суда, Министерства юстиции, Министерства внутренних дел и Национального агентства социальной защиты об установлении с 1 ноября 2026 года следующих порядков путем внесения изменений в законодательство:

(а) осуществление доследственной проверки и предварительного следствия по преступлениям, предусмотренным статьями 118 (изнасилование), 119 (насильственное удовлетворение половой потребности в противоестественной форме), 121 (понуждение лица к вступлению в половую связь), 128 (половая связь с лицом, не достигшим шестнадцати лет), 128 1 (вступление в половую связь с лицом в возрасте от шестнадцати до восемнадцати лет путём предоставления материальных ценностей либо имущественной или иной выгоды), 129 (развратные действия в отношении лица, не достигшего шестнадцати лет) Уголовного кодекса, только органами прокуратуры;

(б) направление в суд материалов дела об административном правонарушении, связанном с сексуальным домогательством, совершенным в отношении несовершеннолетнего лица, после принятия прокурором решения об отсутствии в деянии признаков преступления.

15. Одобрить следующие предложения широкой общественности, экспертов и активистов, направленные на совершенствование уголовно-исполнительного законодательства:

(а) отнесение к категории осужденных, не подлежащих переводу в колонии-поселения, лиц, осужденных за совершение в отношении несовершеннолетних преступлений, предусмотренных статьями 118 и 119 Уголовного кодекса;

(б) прекращение практики улучшения условий содержания осужденных, отбывающих наказание за преступления, предусмотренные подпунктом «а» настоящего пункта, без прохождения ими программы психологической коррекции.

16. Установить, что с 1 января 2027 года расследование и рассмотрение преступлений, связанных с притеснением и насилием в отношении женщин и детей, как правило, осуществляются следователями и судьями, прошедшими специальную подготовку.

17. Генеральной прокуратуре, Высшему судейскому совету, Верховному суду и Министерству внутренних дел:

(а) до конца 2026 года, исходя из объёма дел в каждом регионе, обеспечить прохождение как минимум одним следователем и одним судьей специальной подготовки по программе, основанной на международных стандартах, а также обеспечить расследование и рассмотрение ими дел, связанных с притеснением и насилием в отношении женщин и детей. При этом при направлении на специальную подготовку, как правило, отдавать приоритет следователям и судьям из числа женщин;

(б) с 1 сентября 2026 года организовать в Правоохранительной академии, Академии Министерства внутренних дел и Академии правосудия с привлечением международных и национальных экспертов специальную учебную программу «Процессуальные аспекты работы с женщинами и детьми, пострадавшими от преступлений» для следователей и судей.

18. Министерству внутренних дел совместно с Генеральной прокуратурой, Верховным судом, Национальным агентством социальной защиты и Министерством юстиции в трехмесячный срок внести проект закона, предусматривающий:

(а) установление в Уголовном кодексе наказания в виде соответственно пожизненного лишения свободы и длительного срока лишения свободы в отношении лиц, ранее судимых за преступления против половой свободы несовершеннолетних, вступление с ними в половую связь и совершение развратных действий, в случае совершения ими следующих преступлений:

(i) изнасилование лица, не достигшего четырнадцати лет;

(ii) насильственное удовлетворение половой потребности в противоестественной форме в отношении лица, не достигшего четырнадцати лет;

(б) установление более строгой ответственности за совершение развратных действий в отношении лица, не достигшего шестнадцати лет, группой лиц, а также внесение уточнения в диспозицию статьи 129 Уголовного кодекса исходя из следственной и судебной практики;

(в) усиление санкций в Кодексе об административной ответственности за сексуальное домогательство и правонарушения, связанные с нарушением законодательства о брачном возрасте или порядка заключения брака, а также совершенствование порядка привлечения к ответственности в случаях, когда в возбуждении уголовного дела отказано, но имеются признаки административного правонарушения.

19. В целях совершенствования системы защиты от всех форм притеснения и насилия в трехмесячный срок внести обоснованные предложения по следующим вопросам:

(а) Министерству юстиции совместно с Генеральной прокуратурой, Национальным агентством социальной защиты, Министерством внутренних дел, Комитетом семьи и женщин, а также Уполномоченным Олий Мажлиса по правам человека (Омбудсманом) — установление в законодательстве ответственности за умышленное убийство женщин по признаку пола (фемицид), умышленное убийство членов семьи (фамилицид), незаконное преследование лица против его воли (сталкинг), насилие, совершаемое в сети Интернет или социальных сетях (кибернасилие), сексуальную эксплуатацию несовершеннолетних и установление доверительных отношений с несовершеннолетним через Интернет в целях их сексуальной эксплуатации (онлайн-груминг) на основе изучения международных стандартов и передового зарубежного опыта в сфере защиты прав женщин и детей;

(б) Комитету семьи и женщин, Министерству внутренних дел и Министерству юстиции — совершенствование системы работы с лицами, совершившими насилие (агрессорами), в том числе расширение использования возможностей центров семьи и женщин в данном процессе.

V. Организация, обеспечение и контроль исполнения Указа

20. Национальной телерадиокомпании Узбекистана совместно с Комитетом семьи и женщин, Центром подготовки контента для средств массовой информации, Ассоциацией махаллей Узбекистана и Министерством юстиции в месячный срок утвердить план мероприятий по подготовке медиапродукции по разъяснению сути и значения настоящего Указа, в том числе вопросам укрепления института семьи и профилактики бытового насилия, с привлечением специалистов креативной индустрии, блогеров и инфлюенсеров.

21. Одобрить предложения Высшего судейского совета и Ассоциации махаллей Узбекистана об утверждении в двухнедельный срок и реализации плана-графика, предусматривающего:

(а) проведение в разрезе каждой области учебных семинаров с участием «махалинской семерки» по вопросам семейного (бытового) насилия и мер, направленных на его профилактику;

(б) проведение в организациях общего среднего, среднего специального и профессионального образования встреч ветеранов судебных и правоохранительных органов с молодежью по вопросам обеспечения прав женщин и детей, повышения их роли в обществе.

22. Утвердить «Дорожную карту» по усилению защиты прав женщин и детей, а также предупреждению случаев притеснения и насилия в отношении них согласно приложению * .

23. Возложить на заместителя Премьер-министра — председателя Комитета семьи и женщин З.Б. Махкамову, Генерального прокурора Н.Т. Йулдошева и министра внутренних дел А.А. Ташпулатова персональную ответственность за эффективную организацию исполнения настоящего Указа.

24. Обсуждение хода исполнения настоящего Указа, осуществление координации и контроля за деятельностью ведомств, ответственных за его исполнение, возложить на Премьер-министра Республики Узбекистан А.Н. Арипова и заместителя руководителя Администрации Президента Республики Узбекистан по реформированию судебной системы Н.Ж. Хакимову.

Президент Республики Узбекистан Ш. МИРЗИЁЕВ

г. Ташкент,

3 марта 2026 г.,

№ УП-33

(Национальная база данных законодательства, 04.03.2026 г., № 06/26/33/0189)

lex.uz