UzbekAI

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИ ҲУЗУРИДАГИ САНОАТ, РАДИАЦИЯ ВА ЯДРО ХАВФСИЗЛИГИ ҚЎМИТАСИНИНГ

ҚАРОРИ

ТАЛАБЛАР

Атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудига қўйиладиган талабларни тасдиқлаш тўғрисида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 24 декабрдаги ПФ-224-сон «Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги соҳасида давлат назоратини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги Фармонига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси қарор қилади:

1. Атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудига қўйиладиган талаблар иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси, Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Атом энергияси агентлиги ва Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси билан келишилган.

3. Ушбу қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Келишилди:

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитасининг 2026 йил 16 февралдаги 39-сон қарорига ИЛОВА

Атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудига қўйиладиган

Мазкур ҳужжат атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудига қўйиладиган талабларни белгилайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур ҳужжатда қуйидаги тушунчалар қўлланилади:

атом электр станцияси майдончаси — атом электр станцияси блоклари ва унга тегишли бино ва иншоотлар жойлаштириладиган майдон;

атом электр станцияси ҳудуди — атом электр станцияси хавфсизлигига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган табиий ва техноген хусусиятга эга ҳодисалар юзага келиши эҳтимоли мавжуд бўлган ҳудуд;

эксплуатация қилувчи ташкилот — Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан ташкил этилган ҳамда ядровий қурилма ва (ёки) сақлаш пункти учун масъул этиб тайинланган ҳамда ўз кучлари билан ёки бошқа юридик шахсларни жалб этган ҳолда ядровий қурилмани ва (ёки) сақлаш пунктини эксплуатация қилишга қодир бўлган юридик шахс;

фаол ёриқ — ер пўстининг туташ блоклари ўртасида 0,5 метр ва ундан ортиқ нисбий силжиш кузатилган тектоник ёриқ;

сейшалар — ёпиқ ёки қисман ёпиқ сув ҳавзаларида вужудга келадиган тик (стационар) тўлқинлар.

2. Эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудига табиий ва техноген хусусиятга эга ҳодисалар таъсирини ҳисобга олган ҳолда атом электр станцияси хавфсизлигини таъминлаш учун ташкилий чора-тадбирлар дастури ишлаб чиқилиши лозим.

Атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудининг чегаралари муҳандислик-геологик, гидрологик, сейсмологик ва радиациявий-гигиеник тадқиқотлар натижаларини ҳисобга олган ҳолда белгиланиши керак.

3. Атом электр станцияси майдончасининг яроқлилигини аниқлашда қуйидагилар ҳисобга олинади:

атом электр станцияси майдончасида юз бериши мумкин бўлган табиий ва техноген хусусиятига эга ҳодисалар ҳамда уларнинг атом электр станцияси хавфсизлигини таъминлашга таъсири;

атом электр станциясининг нормал эксплуатацияси ва нормал эксплуатациянинг бузилиши, шу жумладан лойиҳа ва лойиҳадан ташқари авариялар ҳолатида аҳоли ва атроф-муҳитга радиациавий таъсири;

радиоактив моддаларнинг тарқалиши ва тўпланишига таъсир этувчи атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудининг табиий-географик, топографик, иқлимий, метеорологик, гидрологик, гидрогеологик ҳамда геокимёвий хусусиятлари.

4. Атом электр станцияси майдончасининг яроқлилигини аниқлаш натижасида қуйидаги омиллардан бири аниқланса, атом электр станциясини жойлаштиришга йўл қўйилмайди:

фаол ёриқлар мавжуд бўлганда;

ерости сувларининг сатҳи юқори бўлганда;

сейсмиклиги «Медведев-Шпонхоер-Карник МСК-64» шкаласи бўйича максимал ҳисобланган зилзила жадаллигининг 8 баллдан юқори қиймати (максимал тезланиши 4 м/с 2 ва ундан ортиқ) билан тавсифланганда;

сульфатли ва тузли карст тарқалиши мавжуд бўлганда;

табиатни муҳофаза қилиш ва ундан фойдаланиш тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ атом электр станцияларини жойлаштириш тақиқланганда.

5. Эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан атроф-муҳит ва аҳоли хавфсизлиги учун атом электр станцияси майдончасидаги фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши лозим.

2-боб. Табиий хусусиятга эга ҳодисаларнинг атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудига таъсирини баҳолаш

6. Атом электр станцияси лойиҳасида атом электр станцияси майдончаси учун қуйидаги сейсмик фаоллик хусусиятлари кўрсатилиши лозим:

ер устидаги тупроқларнинг зилзила таъсиридаги тебранишининг кучи;

атом электр станциясига тегишли бино ва иншоотлар жойлашган ҳудудларда, қурилиш ва эксплуатация жараёнида ўзгариши мумкин бўлган тупроқ тебраниши;

сейсмик юкланишлар таъсирида тупроқнинг суюқланиш эҳтимоли.

7. Атом электр станцияси лойиҳасида атом электр станцияси ҳудуди учун қуйидаги тектоник фаоллик хусусиятлари кўрсатилиши лозим:

тектоник ёриқлар, узилишлар ва эҳтимолий зилзила ўчоқлари зоналарининг жойлашув схемалари, уларнинг хусусиятлари, йўналишлари, чегаралари ҳамда атом электр станциясигача бўлган минимал масофалар;

ер пўстининг сўнгги даврлардаги тектоник силжишлари, тўртламчи ва ҳозирги давр ҳаракатларининг амплитудалари, тезликлари ва градиентлари, шунингдек юз бериши мумкин бўлган силжишларнинг параметрлари;

фаол ёриқ зоналарининг тавсифлари (геометрик хусусиятлари, ёриқлар бўйича силжишларнинг амплитудаси ва йўналиши, охирги фаоллашув вақти).

8. Атом электр станцияси лойиҳасида йилига 10 -4 ва ундан ортиқ эҳтимолликка эга бўлган экстремал ёғинлар, қорнинг жадал эриши, дарё ўзанларининг тўсилиши, қор ва грунт кўчкилари, кучли шамол таъсиридаги сув оқимлари ҳамда сейшалар таъсири ҳисобга олинган ҳолда атом электр станцияси майдончасининг сув босиши мумкин бўлган максимал баландлиги ва давомийлиги аниқланиб, кўрсатиб берилиши зарур.

Агар атом электр станцияси майдончаси сув ҳавзаси қирғоғида жойлашган бўлса, атом электр станцияси лойиҳасида сейшалар, зилзилалар, сув сатҳининг кўтарилиши ва пасайиши, шамол таъсирида сув оқимлари ҳамда тўлқинларнинг қирғоққа чиқиши йилига 10 -4 ва ундан ортиқ эҳтимоллик билан содир бўлиши мумкин бўлган максимал сув тошқинларининг хусусиятлари аниқланиб, кўрсатиб берилиши керак.

9. Атом электр станцияси майдончасида жойлашган атом электр станциясини техник сув билан таъминловчи манбаларда сув сатҳининг йилига 0,9999 эҳтимолликкача бўлган минимал қиймати аниқланиши керак.

10. Атом электр станцияси хавфсизлигига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган табиий хусусиятга эга ҳодисалар учун қуйидагилар ҳисобга олиниши лозим:

табиий хусусиятга эга ҳодисаларнинг максимал интенсивлиги, частотаси ва таъсир манбалари, атом электр станциясигача бўлган минимал масофалар;

табиий хусусиятга эга ҳодисаларнинг эҳтимолий комбинациялари, яъни бир-бирига боғлиқ ёки боғлиқ бўлмаган ҳодисалар биргаликда юзага келиб, алоҳида бир хавф омилига нисбатан янада жиддий оқибатларга олиб келиши эҳтимоли.

3-боб. Техноген хусусиятга эга ҳодисаларнинг атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудига таъсирини баҳолаш

11. Атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудида йилига 10 -6 ва ундан ортиқ эҳтимоллик билан намоён бўлиши мумкин бўлган техноген хусусиятга эга ҳодисалар ҳисобга олиниши лозим.

12. Техноген хусусиятга эга ҳодисаларнинг атом электр станцияси хавфсизлигига таъсирининг таҳлили қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда амалга оширилиши зарур:

ташқи таъсирларнинг максимал интенсивлиги ва эҳтимоллиги;

атом электр станцияси лойиҳасида назарда тутилган ташқи таъсирлар эҳтимоллигининг меъёрий даражаси;

ташқи таъсирлар манбалари ва атом электр станцияси орасидаги хавфсиз масофа.

13. Атом электр станцияси лойиҳасида барча мумкин бўлган стационар ва кўчма авариявий портлаш манбаларининг атом электр станцияси хавфсизлигига таъсирини ҳисобга олган таҳлил қилиниши керак.

Хавфсизлик бўйича таҳлилда стационар ва кўчма авариявий портлаш манбаларидаги моддалар миқдори ва уларнинг хусусиятлари инобатга олиниши лозим.

Атом электр станцияси майдончасидан қуйидаги узоқликда жойлашган объектлар стационар ва кўчма авариявий портлаш манбалари ҳисобланади:

30 км радиусда жойлашган ҳарбий объектлар;

10 км радиусда жойлашган портловчи моддалар ва ўқ-дорилар омборлари ҳамда уларни сақлаш иншоотлари;

5 км радиусда жойлашган технологик портлашлар содир бўлиши мумкин бўлган, шунингдек босим остида ишлайдиган идишлар ҳамда газлар, буғлар ва бошқа суюқликлар билан ишловчи юқори босимли қурилмалар мавжуд бўлган ташкилотлар;

5 км радиусда жойлашган портловчи моддалар ташилиши мумкин бўлган автомобил ва темир йўл йўналишлари ҳамда портловчи моддаларни ташувчи сув транспорти воситалари қатнови;

7 км радиусда жойлашган нефт, газ ва бошқа ёнувчи ёки тез алангаланувчи суюқликларнинг магистрал қувурлари;

7 км радиусда жойлашган зарарли (ифлослантирувчи) ва ёнғин хавфини юзага келтирувчи манбаларга эга корхоналар ҳамда фуқаролик ва ҳарбий авиация учун мўлжалланган ҳаво йўллари ва учиш майдонлари.

14. Атом электр станцияси лойиҳасида энг хавфли авариявий портлашларнинг таъсир параметрлари, зарба тўлқинлари ҳамда портлашларнинг иккиламчи оқибатлари (грунт силкиниши, учувчи жисмлар таъсири, газ булутининг маҳаллий шароитда тарқалиши) ҳисобга олиниши лозим ва атом электр станцияси майдончасигача бўлган хавфсиз масофалар белгиланиши керак.

15. Атом электр станцияси лойиҳасида атом электр станцияси хавфсизлигига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган ва атом электр станцияси майдончасининг чегарасидан 5 км радиусда жойлашган барча фаол кимёвий моддалар ёки фаол кимёвий моддалардан иборат ташланмалар чиқарувчи корхоналар, шунингдек заҳарли ва коррозия таъсирга эга моддаларни қайта ишлаш, қўллаш, сақлаш ва ташишни амалга оширувчи саноат объектларининг таъсири таҳлил этилиши лозим.

4-боб. Атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудидаги атроф-муҳит таркибий қисмларининг мониторинги

16. Атом электр станцияси лойиҳасида муҳандислик изланишлари натижаларини инобатга олган ҳолда, атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудидаги атроф-муҳитнинг таркибий қисмлари эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан мониторинг қилиниши лозим.

17. Атроф-муҳитнинг таркибий қисмлари мониторинг табиий хусусиятга эга ҳодисаларнинг таъсирини режавий кузатувларини ҳамда техноген хусусиятга эга ҳодисаларнинг таъсирини мунтазам назоратини ўз ичига олиши керак.

18. Эксплуатация қилувчи ташкилот томонидан атроф-муҳитнинг таркибий қисмларини мониторинг қилиш натижалари доимий қайд этиб борилиши ҳамда ушбу қайдлар атом электр станциясининг тўлиқ «ҳаётий» даври давомида сақланиб борилиши керак.

19. Атом электр станциясини эксплуатациядан чиқариш босқичида амалга ошириладиган атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудидаги атроф-муҳит таркибий қисмларининг мониторинг натижалари атом электр станцияси блокини эксплуатациядан чиқариш дастурида белгиланиши зарур.

5-боб. Атом электр станцияси майдончаси ва ҳудудини танлашда атом электр станциясининг атроф-муҳитга таъсирини ҳисобга олиш

20. Атом электр станцияси лойиҳасида радионуклидларнинг ерусти ва ерости сувлари бўйлаб кўчиш прогнози ҳамда уларнинг чўкинди қатламларда тўпланиш прогнози қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда таҳлил қилиниши лозим:

радионуклидларнинг чиқиш ерларининг жойлашуви, уларнинг ўлчами ва чиқариш сабаблари;

дренаж ва ерости сувларининг радионуклидлар билан ифлосланиш эҳтимоли;

радионуклидларнинг физик-кимёвий хоссалари;

радионуклидларнинг таъсири натижасида геокимёвий реакциялар кинетикаси ҳамда тоғ жинсларининг минералогик хусусиятларида юз бериши мумкин бўлган ўзгаришлар;

сув ўтказувчи ва сув ўтказмайдиган қатламлар, аэрация зонаси грунтлари ва тупроқларнинг литологик таркиби ҳамда қалинлиги;

тоғ жинслари, грунтлар ва тупроқларнинг ифлослантирувчи моддаларни радионуклидларни ютиш қобилияти;

радионуклидлар тушган сув оқимларининг чиқиш жойлари томон ҳаракат йўналиши ва тезлиги;

сув ўтказувчи ер қатламлари ва гидрогеологик комплексларнинг тавсифлари, уларнинг қатламларга ажралиши ҳамда ерости ва ерусти сувларининг гидравлик боғлиқлиги;

сув ҳавзалари ва гидротехник иншоотларнинг тавсифлари, сувдан фойдаланиш режими, сув сатҳи ва сарфи, дарё оқим тезлиги, шунингдек радионуклидларнинг кўчиш ва чўкиш ҳолатларининг эҳтимоли ҳақидаги маълумотлар.

21. Атом электр станциясининг аҳолига ва атроф-муҳитга радиациавий таъсири қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда таҳлил қилиниши ҳамда таҳлил натижалари атом электр станцияси хавфсизлигини асослаш бўйича ҳисоботда акс эттирилиши керак:

радионуклидларни чиқариш манбаларининг жойлашуви, ўлчамлари ва хусусиятлари;

радионуклидларнинг физик-кимёвий хоссалари;

шамол гули;

ер сатҳига яқин ва атмосфера инверсияларининг мавжудлиги;

атмосферанинг барқарорлик кўрсаткичи;

ёғингарчилик ва туманларнинг мавжудлиги;

сув ҳавзаларининг гидрологик хусусиятлари;

сувдан фойдаланиш тавсифлари;

фойдаланилаётган қишлоқ хўжалиги ерларининг жойлашуви;

аҳолининг маҳаллий ишлаб чиқарилган озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилиш ҳажми;

аҳолининг ёш таркиби;

атом электр станциясига яқин ҳудудлардаги табиий ва инсон омилига боғлиқ атроф-муҳит эволюцияси бўйича прогноз, хусусан, реактор қурилмасининг прогноз қилинаётган бутун ҳаётий даври давомида хавфсизлик билан боғлиқ бўлиши мумкин бўлган аҳоли сонининг ўсиши ва ҳудуд бўйича тақсимоти.

22. Атом электр станциясининг эксплуатацияси жараёнида ҳар 10 йилда бир марта радиациявий таъсирнинг атроф-муҳитга таъсирини таҳлил қилиш учун тадқиқот ўтказилиши керак.

Тадқиқот ўтказилиши жараёнида атом электр станцияси майдончасида содир бўлиши мумкин бўлган йирик авариялар ҳамда табиий ва техноген хусусиятига эга ҳодисалар инобатга олиниши керак.

23. Атом электр станцияси нормал эксплуатация шароитида, лойиҳавий ҳамда лойиҳадан ташқари авариялар ҳолатларида атом электр станциясининг аҳолига ҳамда атроф-муҳитга радиациявий таъсирининг таҳлил натижалари, шунингдек атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва аҳолининг радиациявий хавфсизлигини таъминловчи техник ташкилий чоралар рўйхати ишлаб чиқилиши лозим.

24. Атом электр станцияси лойиҳасида бир вақтнинг ўзида содир бўлиши мумкин бўлган бир нечта табиий ва техноген хусусиятга эга ҳодисаларнинг ўзаро таъсири ҳисобга олиниши керак ҳамда атом электр станцияси лойиҳасидан ташқари авариялар ва атом электр станцияси майдончасидаги турли хил фаолият турларининг умумлашган оқибатлари эътиборга олиниши лозим.

25. Атом электр станцияси майдончасида юзага келиши мумкин бўлган авариявий ҳолатларда радиациявий таъсирнинг таҳлили прогноз қилинаётган аҳолининг максимал нурланиш дозаларига сабаб бўлиши мумкин бўлган энг ноқулай метеорологик шароитлар ҳисобга олинган ҳолда амалга оширилиши лозим.

26. Атом электр станцияси лойиҳасида сув объектлари қисмларининг радионуклидлар билан ифлосланишининг олдини олиш учун атом электр станциясининг нормал эксплуатацияси ва унинг бузилиши ҳамда атом электр станциясини эксплуатациядан чиқариш жараёнларида асослаб берилиши лозим.

Атом электр станцияси лойиҳасида келтирилган юзага келиши мумкин бўлган авариялар ҳолатларида сув объектлари қисмларининг радионуклидлар билан ифлосланишдан ҳимоя қилиш чоралари кўзда тутилиши ҳамда атом электр станцияси лойиҳасидан ташқари авариялар юзага келиши мумкин бўлган ҳолатларда сув объектлари қисмларида радионуклидлар билан ифлосланишни камайтириш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши керак.

27. Атом электр станциясида авариялар содир бўлган ҳолатларда ундаги радионуклидларнинг ташқарига чиқиши натижасида аҳолига ҳамда атроф-муҳитга эҳтимолий радиациявий таъсир оқибатлари қуйидагиларни ҳисобга олган ҳолда таҳлил қилиниши лозим:

сув иншоотларининг тавсифлари;

балиқчилик, балиқ захираларини тиклаш ва бошқа биологик ресурслар учун мўлжалланган сув ҳавзаларининг хусусиятлари;

мавжуд ва прогноз қилинаётган аҳолининг ёш бўйича тақсимоти, шунингдек аҳоли пунктларидан атом электр станциясигача бўлган масофа ҳақидаги маълумотлар.

28. Атом электр станцияси лойиҳасида аҳолини ҳимоя қилиш чораларини режалаштириш жойлари ва унинг тавсифлари келтирилиши лозим.

29. Атом электр станцияси лойиҳасидан ташқари авариялар юзага келган ҳолатларда аҳолини эвакуация қилиш ҳамда радионуклидлар билан ифлосланган озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилишни чеклаш бўйича чоралар СанҚваМ 0193-06 «Радиация хавфсизлиги нормалари (РХН-2006)» ҳамда «Радиация хавфсизлигини таъминлашнинг асосий санитария қоидаларига (РХТАСҚ-2006)» мувофиқ амалга оширилиши керак.

30. Атом электр станцияси майдончаси ва аҳолини ҳимоя қилиш чораларини режалаштириш жойларида радионуклидларнинг тарқалиши ва тўпланиши сабаблари ўрганилиши лозим ҳамда мазкур сабаблар атом электр станциясининг бутун эксплуатация даври давомида доимий таҳлил қилиб борилиши керак.

31. Аҳолини ҳимоя қилиш чораларини режалаштириш жойларида аҳолини эвакуацияси қилишга қийинчилик туғдирувчи бино ва иншоотлар барпо этилишига йўл қўйилмайди.

32. Аҳолини ҳимоя қилиш чораларини режалаштириш жойларида СанҚваМ 0193-06 «Радиация хавфсизлиги нормалари (РХН-2006)» ҳамда «Радиация хавфсизлигини таъминлашнинг асосий санитария қоидаларига (РХТАСҚ-2006)» мувофиқ аҳолининг эвакуациясини амалга ошириш имконини берувчи транспорт коммуникациялари кўзда тутилиши керак.

33. Аҳолини ҳимоя қилиш чораларини режалаштириш жойларининг чегараларидан атом электр станциясигача бўлган масофа 25 км дан ортиқ бўлмаслиги лозим.

34. Атом электр станциясининг бутун эксплуатация даври давомида аҳолини ҳимоя қилиш чораларини режалаштириш жойларида ўртача аҳолининг зичлиги 1 км 2 га 100 кишидан ошмаслиги лозим.

6-боб. Якуний қоида

35. Мазкур ҳужжатнинг талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб беради.

Раис А. РАФИҚОВ

Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси р аиси А. АБДУХАКИМОВ

Атом энергияси агентлиги д иректори А. АХМЕДХАДЖАЕВ

Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазири Ш. ХИДОЯТОВ

Фанлар академияси президенти Ш. АЮПОВ

Тошкент ш.,

2026 йил 16 февраль,

2026 йил 6 февраль

2026 йил 2 февраль

2026 йил 9 январь

2026 йил 9 январь

39-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 07.03.2026 й., 10/26/3785/0212-сон)

lex.uz

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR MAHKAMASI HUZURIDAGI SANOAT, RADIATSIYA VA YADRO XAVFSIZLIGI QOʻMITASINING

QARORI

TALABLAR

Atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududiga qoʻyiladigan talablarni tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 24-dekabrdagi PF-224-son “Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi sohasida davlat nazoratini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi qaror qiladi:

1. Atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududiga qoʻyiladigan talablar ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi, Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Atom energiyasi agentligi va Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi bilan kelishilgan.

3. Ushbu qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Kelishildi:

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining 2026-yil 16-fevraldagi 39-son qaroriga ILOVA

Atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududiga qoʻyiladigan

Mazkur hujjat atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududiga qoʻyiladigan talablarni belgilaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur hujjatda quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi:

atom elektr stansiyasi maydonchasi — atom elektr stansiyasi bloklari va unga tegishli bino va inshootlar joylashtiriladigan maydon;

atom elektr stansiyasi hududi — atom elektr stansiyasi xavfsizligiga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan tabiiy va texnogen xususiyatga ega hodisalar yuzaga kelishi ehtimoli mavjud boʻlgan hudud;

ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tashkil etilgan hamda yadroviy qurilma va (yoki) saqlash punkti uchun masʼul etib tayinlangan hamda oʻz kuchlari bilan yoki boshqa yuridik shaxslarni jalb etgan holda yadroviy qurilmani va (yoki) saqlash punktini ekspluatatsiya qilishga qodir boʻlgan yuridik shaxs;

faol yoriq — yer poʻstining tutash bloklari oʻrtasida 0,5 metr va undan ortiq nisbiy siljish kuzatilgan tektonik yoriq;

seyshalar — yopiq yoki qisman yopiq suv havzalarida vujudga keladigan tik (statsionar) toʻlqinlar.

2. Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududiga tabiiy va texnogen xususiyatga ega hodisalar taʼsirini hisobga olgan holda atom elektr stansiyasi xavfsizligini taʼminlash uchun tashkiliy chora-tadbirlar dasturi ishlab chiqilishi lozim.

Atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududining chegaralari muhandislik-geologik, gidrologik, seysmologik va radiatsiyaviy-gigiyenik tadqiqotlar natijalarini hisobga olgan holda belgilanishi kerak.

3. Atom elektr stansiyasi maydonchasining yaroqliligini aniqlashda quyidagilar hisobga olinadi:

atom elektr stansiyasi maydonchasida yuz berishi mumkin boʻlgan tabiiy va texnogen xususiyatiga ega hodisalar hamda ularning atom elektr stansiyasi xavfsizligini taʼminlashga taʼsiri;

atom elektr stansiyasining normal ekspluatatsiyasi va normal ekspluatatsiyaning buzilishi, shu jumladan loyiha va loyihadan tashqari avariyalar holatida aholi va atrof-muhitga radiatsiaviy taʼsiri;

radioaktiv moddalarning tarqalishi va toʻplanishiga taʼsir etuvchi atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududining tabiiy-geografik, topografik, iqlimiy, meteorologik, gidrologik, gidrogeologik hamda geokimyoviy xususiyatlari.

4. Atom elektr stansiyasi maydonchasining yaroqliligini aniqlash natijasida quyidagi omillardan biri aniqlansa, atom elektr stansiyasini joylashtirishga yoʻl qoʻyilmaydi:

faol yoriqlar mavjud boʻlganda;

yerosti suvlarining sathi yuqori boʻlganda;

seysmikligi “Medvedev-Shponxoyer-Karnik MSK-64” shkalasi boʻyicha maksimal hisoblangan zilzila jadalligining 8 balldan yuqori qiymati (maksimal tezlanishi 4 m/s 2 va undan ortiq) bilan tavsiflanganda;

sulfatli va tuzli karst tarqalishi mavjud boʻlganda;

tabiatni muhofaza qilish va undan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq atom elektr stansiyalarini joylashtirish taqiqlanganda.

5. Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan atrof-muhit va aholi xavfsizligi uchun atom elektr stansiyasi maydonchasidagi favqulodda vaziyatlarning oldini olish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqilishi lozim.

2-bob. Tabiiy xususiyatga ega hodisalarning atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududiga taʼsirini baholash

6. Atom elektr stansiyasi loyihasida atom elektr stansiyasi maydonchasi uchun quyidagi seysmik faollik xususiyatlari koʻrsatilishi lozim:

yer ustidagi tuproqlarning zilzila taʼsiridagi tebranishining kuchi;

atom elektr stansiyasiga tegishli bino va inshootlar joylashgan hududlarda, qurilish va ekspluatatsiya jarayonida oʻzgarishi mumkin boʻlgan tuproq tebranishi;

seysmik yuklanishlar taʼsirida tuproqning suyuqlanish ehtimoli.

7. Atom elektr stansiyasi loyihasida atom elektr stansiyasi hududi uchun quyidagi tektonik faollik xususiyatlari koʻrsatilishi lozim:

tektonik yoriqlar, uzilishlar va ehtimoliy zilzila oʻchoqlari zonalarining joylashuv sxemalari, ularning xususiyatlari, yoʻnalishlari, chegaralari hamda atom elektr stansiyasigacha boʻlgan minimal masofalar;

yer poʻstining soʻnggi davrlardagi tektonik siljishlari, toʻrtlamchi va hozirgi davr harakatlarining amplitudalari, tezliklari va gradiyentlari, shuningdek yuz berishi mumkin boʻlgan siljishlarning parametrlari;

faol yoriq zonalarining tavsiflari (geometrik xususiyatlari, yoriqlar boʻyicha siljishlarning amplitudasi va yoʻnalishi, oxirgi faollashuv vaqti).

8. Atom elektr stansiyasi loyihasida yiliga 10 -4 va undan ortiq ehtimollikka ega boʻlgan ekstremal yogʻinlar, qorning jadal erishi, daryo oʻzanlarining toʻsilishi, qor va grunt koʻchkilari, kuchli shamol taʼsiridagi suv oqimlari hamda seyshalar taʼsiri hisobga olingan holda atom elektr stansiyasi maydonchasining suv bosishi mumkin boʻlgan maksimal balandligi va davomiyligi aniqlanib, koʻrsatib berilishi zarur.

Agar atom elektr stansiyasi maydonchasi suv havzasi qirgʻogʻida joylashgan boʻlsa, atom elektr stansiyasi loyihasida seyshalar, zilzilalar, suv sathining koʻtarilishi va pasayishi, shamol taʼsirida suv oqimlari hamda toʻlqinlarning qirgʻoqqa chiqishi yiliga 10 -4 va undan ortiq ehtimollik bilan sodir boʻlishi mumkin boʻlgan maksimal suv toshqinlarining xususiyatlari aniqlanib, koʻrsatib berilishi kerak.

9. Atom elektr stansiyasi maydonchasida joylashgan atom elektr stansiyasini texnik suv bilan taʼminlovchi manbalarda suv sathining yiliga 0,9999 ehtimollikkacha boʻlgan minimal qiymati aniqlanishi kerak.

10. Atom elektr stansiyasi xavfsizligiga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan tabiiy xususiyatga ega hodisalar uchun quyidagilar hisobga olinishi lozim:

tabiiy xususiyatga ega hodisalarning maksimal intensivligi, chastotasi va taʼsir manbalari, atom elektr stansiyasigacha boʻlgan minimal masofalar;

tabiiy xususiyatga ega hodisalarning ehtimoliy kombinatsiyalari, yaʼni bir-biriga bogʻliq yoki bogʻliq boʻlmagan hodisalar birgalikda yuzaga kelib, alohida bir xavf omiliga nisbatan yanada jiddiy oqibatlarga olib kelishi ehtimoli.

3-bob. Texnogen xususiyatga ega hodisalarning atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududiga taʼsirini baholash

11. Atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududida yiliga 10 -6 va undan ortiq ehtimollik bilan namoyon boʻlishi mumkin boʻlgan texnogen xususiyatga ega hodisalar hisobga olinishi lozim.

12. Texnogen xususiyatga ega hodisalarning atom elektr stansiyasi xavfsizligiga taʼsirining tahlili quyidagilarni hisobga olgan holda amalga oshirilishi zarur:

tashqi taʼsirlarning maksimal intensivligi va ehtimolligi;

atom elektr stansiyasi loyihasida nazarda tutilgan tashqi taʼsirlar ehtimolligining meʼyoriy darajasi;

tashqi taʼsirlar manbalari va atom elektr stansiyasi orasidagi xavfsiz masofa.

13. Atom elektr stansiyasi loyihasida barcha mumkin boʻlgan statsionar va koʻchma avariyaviy portlash manbalarining atom elektr stansiyasi xavfsizligiga taʼsirini hisobga olgan tahlil qilinishi kerak.

Xavfsizlik boʻyicha tahlilda statsionar va koʻchma avariyaviy portlash manbalaridagi moddalar miqdori va ularning xususiyatlari inobatga olinishi lozim.

Atom elektr stansiyasi maydonchasidan quyidagi uzoqlikda joylashgan obyektlar statsionar va koʻchma avariyaviy portlash manbalari hisoblanadi:

30 km radiusda joylashgan harbiy obyektlar;

10 km radiusda joylashgan portlovchi moddalar va oʻq-dorilar omborlari hamda ularni saqlash inshootlari;

5 km radiusda joylashgan texnologik portlashlar sodir boʻlishi mumkin boʻlgan, shuningdek bosim ostida ishlaydigan idishlar hamda gazlar, bugʻlar va boshqa suyuqliklar bilan ishlovchi yuqori bosimli qurilmalar mavjud boʻlgan tashkilotlar;

5 km radiusda joylashgan portlovchi moddalar tashilishi mumkin boʻlgan avtomobil va temir yoʻl yoʻnalishlari hamda portlovchi moddalarni tashuvchi suv transporti vositalari qatnovi;

7 km radiusda joylashgan neft, gaz va boshqa yonuvchi yoki tez alangalanuvchi suyuqliklarning magistral quvurlari;

7 km radiusda joylashgan zararli (ifloslantiruvchi) va yongʻin xavfini yuzaga keltiruvchi manbalarga ega korxonalar hamda fuqarolik va harbiy aviatsiya uchun moʻljallangan havo yoʻllari va uchish maydonlari.

14. Atom elektr stansiyasi loyihasida eng xavfli avariyaviy portlashlarning taʼsir parametrlari, zarba toʻlqinlari hamda portlashlarning ikkilamchi oqibatlari (grunt silkinishi, uchuvchi jismlar taʼsiri, gaz bulutining mahalliy sharoitda tarqalishi) hisobga olinishi lozim va atom elektr stansiyasi maydonchasigacha boʻlgan xavfsiz masofalar belgilanishi kerak.

15. Atom elektr stansiyasi loyihasida atom elektr stansiyasi xavfsizligiga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan va atom elektr stansiyasi maydonchasining chegarasidan 5 km radiusda joylashgan barcha faol kimyoviy moddalar yoki faol kimyoviy moddalardan iborat tashlanmalar chiqaruvchi korxonalar, shuningdek zaharli va korroziya taʼsirga ega moddalarni qayta ishlash, qoʻllash, saqlash va tashishni amalga oshiruvchi sanoat obyektlarining taʼsiri tahlil etilishi lozim.

4-bob. Atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududidagi atrof-muhit tarkibiy qismlarining monitoringi

16. Atom elektr stansiyasi loyihasida muhandislik izlanishlari natijalarini inobatga olgan holda, atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududidagi atrof-muhitning tarkibiy qismlari ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan monitoring qilinishi lozim.

17. Atrof-muhitning tarkibiy qismlari monitoring tabiiy xususiyatga ega hodisalarning taʼsirini rejaviy kuzatuvlarini hamda texnogen xususiyatga ega hodisalarning taʼsirini muntazam nazoratini oʻz ichiga olishi kerak.

18. Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilot tomonidan atrof-muhitning tarkibiy qismlarini monitoring qilish natijalari doimiy qayd etib borilishi hamda ushbu qaydlar atom elektr stansiyasining toʻliq “hayotiy” davri davomida saqlanib borilishi kerak.

19. Atom elektr stansiyasini ekspluatatsiyadan chiqarish bosqichida amalga oshiriladigan atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududidagi atrof-muhit tarkibiy qismlarining monitoring natijalari atom elektr stansiyasi blokini ekspluatatsiyadan chiqarish dasturida belgilanishi zarur.

5-bob. Atom elektr stansiyasi maydonchasi va hududini tanlashda atom elektr stansiyasining atrof-muhitga taʼsirini hisobga olish

20. Atom elektr stansiyasi loyihasida radionuklidlarning yerusti va yerosti suvlari boʻylab koʻchish prognozi hamda ularning choʻkindi qatlamlarda toʻplanish prognozi quyidagilarni hisobga olgan holda tahlil qilinishi lozim:

radionuklidlarning chiqish yerlarining joylashuvi, ularning oʻlchami va chiqarish sabablari;

drenaj va yerosti suvlarining radionuklidlar bilan ifloslanish ehtimoli;

radionuklidlarning fizik-kimyoviy xossalari;

radionuklidlarning taʼsiri natijasida geokimyoviy reaksiyalar kinetikasi hamda togʻ jinslarining mineralogik xususiyatlarida yuz berishi mumkin boʻlgan oʻzgarishlar;

suv oʻtkazuvchi va suv oʻtkazmaydigan qatlamlar, aeratsiya zonasi gruntlari va tuproqlarning litologik tarkibi hamda qalinligi;

togʻ jinslari, gruntlar va tuproqlarning ifloslantiruvchi moddalarni radionuklidlarni yutish qobiliyati;

radionuklidlar tushgan suv oqimlarining chiqish joylari tomon harakat yoʻnalishi va tezligi;

suv oʻtkazuvchi yer qatlamlari va gidrogeologik komplekslarning tavsiflari, ularning qatlamlarga ajralishi hamda yerosti va yerusti suvlarining gidravlik bogʻliqligi;

suv havzalari va gidrotexnik inshootlarning tavsiflari, suvdan foydalanish rejimi, suv sathi va sarfi, daryo oqim tezligi, shuningdek radionuklidlarning koʻchish va choʻkish holatlarining ehtimoli haqidagi maʼlumotlar.

21. Atom elektr stansiyasining aholiga va atrof-muhitga radiatsiaviy taʼsiri quyidagilarni hisobga olgan holda tahlil qilinishi hamda tahlil natijalari atom elektr stansiyasi xavfsizligini asoslash boʻyicha hisobotda aks ettirilishi kerak:

radionuklidlarni chiqarish manbalarining joylashuvi, oʻlchamlari va xususiyatlari;

radionuklidlarning fizik-kimyoviy xossalari;

shamol guli;

yer sathiga yaqin va atmosfera inversiyalarining mavjudligi;

atmosferaning barqarorlik koʻrsatkichi;

yogʻingarchilik va tumanlarning mavjudligi;

suv havzalarining gidrologik xususiyatlari;

suvdan foydalanish tavsiflari;

foydalanilayotgan qishloq xoʻjaligi yerlarining joylashuvi;

aholining mahalliy ishlab chiqarilgan oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmol qilish hajmi;

aholining yosh tarkibi;

atom elektr stansiyasiga yaqin hududlardagi tabiiy va inson omiliga bogʻliq atrof-muhit evolyutsiyasi boʻyicha prognoz, xususan, reaktor qurilmasining prognoz qilinayotgan butun hayotiy davri davomida xavfsizlik bilan bogʻliq boʻlishi mumkin boʻlgan aholi sonining oʻsishi va hudud boʻyicha taqsimoti.

22. Atom elektr stansiyasining ekspluatatsiyasi jarayonida har 10 yilda bir marta radiatsiyaviy taʼsirning atrof-muhitga taʼsirini tahlil qilish uchun tadqiqot oʻtkazilishi kerak.

Tadqiqot oʻtkazilishi jarayonida atom elektr stansiyasi maydonchasida sodir boʻlishi mumkin boʻlgan yirik avariyalar hamda tabiiy va texnogen xususiyatiga ega hodisalar inobatga olinishi kerak.

23. Atom elektr stansiyasi normal ekspluatatsiya sharoitida, loyihaviy hamda loyihadan tashqari avariyalar holatlarida atom elektr stansiyasining aholiga hamda atrof-muhitga radiatsiyaviy taʼsirining tahlil natijalari, shuningdek atrof-muhitni muhofaza qilish va aholining radiatsiyaviy xavfsizligini taʼminlovchi texnik tashkiliy choralar roʻyxati ishlab chiqilishi lozim.

24. Atom elektr stansiyasi loyihasida bir vaqtning oʻzida sodir boʻlishi mumkin boʻlgan bir nechta tabiiy va texnogen xususiyatga ega hodisalarning oʻzaro taʼsiri hisobga olinishi kerak hamda atom elektr stansiyasi loyihasidan tashqari avariyalar va atom elektr stansiyasi maydonchasidagi turli xil faoliyat turlarining umumlashgan oqibatlari eʼtiborga olinishi lozim.

25. Atom elektr stansiyasi maydonchasida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan avariyaviy holatlarda radiatsiyaviy taʼsirning tahlili prognoz qilinayotgan aholining maksimal nurlanish dozalariga sabab boʻlishi mumkin boʻlgan eng noqulay meteorologik sharoitlar hisobga olingan holda amalga oshirilishi lozim.

26. Atom elektr stansiyasi loyihasida suv obyektlari qismlarining radionuklidlar bilan ifloslanishining oldini olish uchun atom elektr stansiyasining normal ekspluatatsiyasi va uning buzilishi hamda atom elektr stansiyasini ekspluatatsiyadan chiqarish jarayonlarida asoslab berilishi lozim.

Atom elektr stansiyasi loyihasida keltirilgan yuzaga kelishi mumkin boʻlgan avariyalar holatlarida suv obyektlari qismlarining radionuklidlar bilan ifloslanishdan himoya qilish choralari koʻzda tutilishi hamda atom elektr stansiyasi loyihasidan tashqari avariyalar yuzaga kelishi mumkin boʻlgan holatlarda suv obyektlari qismlarida radionuklidlar bilan ifloslanishni kamaytirish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqilishi kerak.

27. Atom elektr stansiyasida avariyalar sodir boʻlgan holatlarda undagi radionuklidlarning tashqariga chiqishi natijasida aholiga hamda atrof-muhitga ehtimoliy radiatsiyaviy taʼsir oqibatlari quyidagilarni hisobga olgan holda tahlil qilinishi lozim:

suv inshootlarining tavsiflari;

baliqchilik, baliq zaxiralarini tiklash va boshqa biologik resurslar uchun moʻljallangan suv havzalarining xususiyatlari;

mavjud va prognoz qilinayotgan aholining yosh boʻyicha taqsimoti, shuningdek aholi punktlaridan atom elektr stansiyasigacha boʻlgan masofa haqidagi maʼlumotlar.

28. Atom elektr stansiyasi loyihasida aholini himoya qilish choralarini rejalashtirish joylari va uning tavsiflari keltirilishi lozim.

29. Atom elektr stansiyasi loyihasidan tashqari avariyalar yuzaga kelgan holatlarda aholini evakuatsiya qilish hamda radionuklidlar bilan ifloslangan oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmol qilishni cheklash boʻyicha choralar SanQvaM 0193-06 “Radiatsiya xavfsizligi normalari (RXN-2006)” hamda “Radiatsiya xavfsizligini taʼminlashning asosiy sanitariya qoidalariga (RXTASQ-2006)” muvofiq amalga oshirilishi kerak.

30. Atom elektr stansiyasi maydonchasi va aholini himoya qilish choralarini rejalashtirish joylarida radionuklidlarning tarqalishi va toʻplanishi sabablari oʻrganilishi lozim hamda mazkur sabablar atom elektr stansiyasining butun ekspluatatsiya davri davomida doimiy tahlil qilib borilishi kerak.

31. Aholini himoya qilish choralarini rejalashtirish joylarida aholini evakuatsiyasi qilishga qiyinchilik tugʻdiruvchi bino va inshootlar barpo etilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

32. Aholini himoya qilish choralarini rejalashtirish joylarida SanQvaM 0193-06 “Radiatsiya xavfsizligi normalari (RXN-2006)” hamda “Radiatsiya xavfsizligini taʼminlashning asosiy sanitariya qoidalariga (RXTASQ-2006)” muvofiq aholining evakuatsiyasini amalga oshirish imkonini beruvchi transport kommunikatsiyalari koʻzda tutilishi kerak.

33. Aholini himoya qilish choralarini rejalashtirish joylarining chegaralaridan atom elektr stansiyasigacha boʻlgan masofa 25 km dan ortiq boʻlmasligi lozim.

34. Atom elektr stansiyasining butun ekspluatatsiya davri davomida aholini himoya qilish choralarini rejalashtirish joylarida oʻrtacha aholining zichligi 1 km 2 ga 100 kishidan oshmasligi lozim.

6-bob. Yakuniy qoida

35. Mazkur hujjatning talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradi.

Rais A. RAFIQOV

Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi r aisi A. ABDUXAKIMOV

Atom energiyasi agentligi d irektori A. AXMEDXADJAYEV

Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vaziri Sh. XIDOYATOV

Fanlar akademiyasi prezidenti Sh. AYUPOV

Toshkent sh.,

2026-yil 16-fevral,

2026-yil 6-fevral

2026-yil 2-fevral

2026-yil 9-yanvar

2026-yil 9-yanvar

39-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 07.03.2026-y., 10/26/3785/0212-son)

lex.uz