UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

НИЗОМ

СХЕМАСИ

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги фаолиятини самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида» 2023 йил 31 майдаги ПҚ-171-сон қарори ижросини таъминлаш ҳамда мамлакатимизда миллий табиий мерос объектларини сақлаш тизимини янада такомиллаштириш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Қуйидагиларни назарда тутувчи Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин:

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатини шакллантириш тартиби;

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритилган объектларнинг ҳудудлари ва чегараларини аниқлаш тартиби;

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларини муҳофаза қилиш тартиби;

халқаро стандартларга мувофиқ Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларининг тақиқланган ва буфер зоналарини белгилаш тартиби;

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари ҳудудларида қурилиш ишларини амалга ошириш тартиби.

2. Белгилансинки, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳри ҳокимликлари Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларини асл ҳолатида сақлаш учун масъул ҳисобланади.

3. Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитаси 2026 йил 1 апрелдан бошлаб Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларига хорижий ва маҳаллий сайёҳларни белгиланган тартибда жалб қилиш чораларини кўрсин.

4. Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг 2-иловага мувофиқ айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин.

5. Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси икки ой муддатда:

манфаатдор вазирлик ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ушбу қарорга мувофиқлаштирсин;

Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси ҳамда Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги, оммавий ахборот воситалари билан биргаликда ушбу қарорнинг мазмун-моҳияти оммавий ахборот воситалари, шу жумладан, Интернет жаҳон ахборот тармоғи ва ижтимоий тармоқлар орқали кенг жамоатчиликка тушунтирилишини таъминласин.

6. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари А.Ж. Раматов зиммасига ҳамда Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 16 мартдаги 106-сон қарорига 1-ИЛОВА

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низом Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларининг мақоми, турлари, рўйхатини шакллантириш ҳамда ҳудудларида қурилиш ишларини амалга ошириш тартибини белгилайди.

2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

ваколатли орган — Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси;

Глобал геопарклар тармоғи — ЮНЕСКОнинг Халқаро геологик фанлар ва геопарклар дастурининг Глобал геопарклар тармоғига киритилган объектлар;

диққатга сазовор табиий жойлар — фан, табиатни муҳофаза қилиш ёки табиий гўзаллик нуқтаи назаридан беқиёс умуминсоний қадриятга эга бўлган қуруқлик ёки сув ҳавзасининг ноёб ҳудудлари;

Рамсар конвенцияси объектлари — Сувда сузувчи қушларнинг асосий яшаш манзили бўлган халқаро аҳамиятга эга сувли-ботқоқ ерлар тўғрисидаги конвенция талаблари асосида аниқланган ва унинг рўйхатига киритилган объектлар;

табиий геологик тузилма (ҳосила) — қўшни тоғ жинсларидан ажратиб турадиган физик хусусиятларга эга бўлган жинсларнинг қатламлари (метеорит кратерлари, ғорлар, карстлар, ерусти тоғ жинслари, рельеф шакллари);

табиий ёдгорликлар — эстетик ёки илмий нуқтаи назардан алоҳида универсал қийматга эга бўлган физик ва биологик тузилмалар, табиий ёдгорликлар, шунингдек, йўқолиб кетиш хавфи остидаги ҳайвонлар ва ўсимликлар ареалини ташкил этувчи геологик ва физиографик тузилмалар, қатъий чекланган табиий муҳофаза қилиш ҳудудлари ҳамда табиий гўзаллик нуқтаи назаридан диққатга сазовор жойлар;

табиий ландшафтлар — хўжалик ва бошқа фаолият натижасида ўзгармаган ҳамда бир хил иқлим шароитида шаклланган релъеф, тупроқ, ўсимликлар айрим турларининг аралашмаси (комбинацияси) билан тавсифланган ҳудуд;

табиий мерос объектлари — табиий ёдгорликлар, геологик ва физиографик тузилмалар, қатъий чекланган зоналар, диққатга сазовор табиий жойлар, табиий ландшафтлар, беқиёс умуминсоний қадрият мезонларига мос келувчи ҳамда Умумжаҳон маданий ва табиий меросни муҳофаза қилиш тўғрисидаги конвенция талаблари асосида аниқланадиган табиий объектлар;

табиий объектлар — келиб чиқиши табиий тизимлар билан ўзаро боғлиқ бўлган, экологик, иқтисодий, маданий ва рекреацион функцияларни бажара оладиган табиий муҳитнинг таркибий қисмлари;

физиографик тузилмалар — ўзига хос иқлими, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсига эга бўлган ер юзасининг ноёб ҳудудлари;

ядро зонаси — табиий мерос объекти жойлашган ҳудуднинг энг марказий ва дахлсиз қисми бўлиб (тақиқланган ёки қатъий муҳофаза ҳудуди), табиат инсон аралашувисиз ўз ҳолича ривожланган, шунингдек, ушбу ҳудуднинг асосий вазифаси экотизимларни, ноёб ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини дастлабки ҳолатида асраб қолиш мумкин бўлган ҳудуд;

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхати — ваколатли орган томонидан шакллантириладиган ва тасдиқланадиган табиий мерос объектлари тўғрисидаги очиқ ахборот ресурси;

қатъий чегараланган зоналар — фан ёки табиатни муҳофаза қилиш нуқтаи назаридан беқиёс умуминсоний қадриятга эга бўлган, йўқолиб кетиш хавфи остида турган ҳайвонлар ва ўсимликлар ареали;

қўриқланма (буфер) зона — табиий мерос объектининг жойлашган ҳудудига туташган ва уни ўраб турган, ундан фойдаланиш ва ривожлантириш бўйича қўшимча қонуний ва умумий қабул қилинган чекловларга эга бўлган ҳудуд.

3. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари қуйидаги турларга бўлинади:

биологик — 50 йиллик ва ундан ортиқ ёшдаги дарахтлар, реликт дарахтзорлар, қимматбаҳо дарахт турлари бўлган ўрмонлар, табиий ландшафтлар ва экотизимлар, Бутунжаҳон биосфера қўриқхоналари, Рамсар конвенцияси объектлари, диққатга сазовор табиий жойлар, мавсумий табиий ҳодисалар, қатъий чегараланган зоналар (ўсимлик ва ҳайвонларнинг муҳим ўсиш ҳамда яшаш ареаллари, муҳим орнитологик ҳудудлар, муҳим биологик хилма-хил ҳудудлар);

геологик — геологик кесимлар, геоморфологик объектлар, табиий геологик тузилма (ҳосила), глобал геопарклар, физиографик тузилмалар (жарликлар, каньон, даралар, рельеф шакллари ва музликлар), шифобахш конлар ёки ётқизиқли жойлар, табиий ёдгорликлар (лойли, тузли);

гидрологик — табиий сув ҳавзаси, шаршара, булоқ, кўл ва дарёлар;

палеонтологик — қадимги ҳаёт шакллари қолдиқлари.

4. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларига муҳофаза этиладиган табиий ҳудуд мақоми қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда берилади.

Давлат қўриқхоналари, мажмуа (ландшафт) буюртма қўриқхоналари, табиат боғлари, давлат буюртма қўриқхоналари, давлат табиат ёдгорликлари, шунингдек, давлат биосфера резерватлари миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритилади.

5. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларининг илмий, экологик, маданий ва табиий ноёблиги, алоҳида қиймати муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ белгиланади.

6. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари Умумжаҳон маданий ва табиий мероси ҳамда Рамсар конвенцияси объектлари рўйхатига, шунингдек, Бутунжаҳон биосфера қўриқхоналари ва Глобал геопарклар тармоғига киритилиши мумкин.

7. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатининг шакли ваколатли орган томонидан тасдиқланади.

8. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхати ушбу Низомга иловага мувофиқ схема асосида шакллантиради.

2-боб. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатини шакллантириш тартиби

9. Республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, хўжалик бирлашмалари, нодавлат нотижорат ташкилотлари, шунингдек, фуқаролар (кейинги ўринларда — таклиф этувчи) табиий объектни Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритиш масаласини кўриб чиқиш бўйича ёзма ёки электрон шаклда таклифларни ваколатли органнинг ҳудудий бўлинмасига (кейинги ўринларда — ҳудудий бўлинма) тақдим қилади.

Таклифга ушбу табиий объект тўғрисида маълумотнома, унинг геолокацияси, фото ва видео тасвирлари электрон шаклда илова қилинади.

10. Ҳудудий бўлинма таклиф келиб тушган кундан бошлаб ўн беш иш куни ичида уни кўриб чиқади. Бунда ушбу муддат табиий объектнинг географик жойлашуви ва об-ҳавонинг ноқулайлигидан келиб чиқиб, ваколатли органнинг рухсати билан ўн иш кунигача узайтирилиши мумкин.

Ушбу Низомнинг 9-банди иккинчи хатбошисида кўрсатилган ҳужжатлар ва маълумотлар таклифга тўлиқ илова қилинмаган тақдирда, ҳудудий бўлинма томонидан таклиф келиб тушган кундан бошлаб икки иш куни ичида уни кўриб чиқишни рад этиш тўғрисида таклиф этувчига ёзма ёки электрон шаклда хабарнома юборилади.

Ҳудудий бўлинма томонидан таклифни кўриб чиқиш рад этилган тақдирда, таклиф этувчига беш иш куни ичида камчиликларни бартараф этиш имконияти берилади.

11. Табиий объект Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритилиши учун қуйидаги талабларга жавоб бериши лозим:

биофизик жараёнлар ва рельеф шаклининг ўзига хослиги ҳамда нисбатан бузилмаган бўлиши;

табиий ҳолатда бўлган асосий ўзаро алоқа ва боғлиқлик элементларининг барчасини ёки кўп қисмини ўз ичига олиши;

объект экотизим ва биологик хилма-хилликни узоқ муддатли сақлашда аҳамиятга эга бўлган табиий жараёнларнинг зарур бўлган барча элементларини қамраб олиши;

биологик хилма-хилликни сақлаш нуқтаи назаридан муҳим объект бўлиши, тегишли биогеографик минтақа ва экотизимларга хос бўлган фауна ва флора яшаш ҳудудларини ҳамда уларнинг ареалларини қамраб олиши;

кўчиб юрувчи турларнинг яшаш ҳудудлари, кўпайиш ва уялаш жойлари ҳамда кўчиш йўллари мавжуд бўлиши;

биологик хилма-хиллик ёки инсоният ҳаёти учун аҳамиятли ҳисобланган гидрологик объектлар мавжуд бўлиши;

ер ривожланиши тарихини ўзида акс эттирган геологик кесим ёки тузилмани, геоморфологик объект, палеонтологик ётқизиқлар, ҳосилалар ёки объектлар ҳамда шифобахш кон ёки ётқизиқли ҳудудларни қамраб олиши.

12. Ҳудудий бўлинма табиий объектнинг ҳақиқатда ушбу Низомнинг 11-бандида белгиланган талабларга жавоб беришини жойига чиққан ҳолда ўрганиб чиқиб, натижаси бўйича икки нусхада далолатнома тузади ҳамда унинг бир нусхасини таклиф этувчига тақдим этади. Бунда далолатномага фото ва видео тасвирлар илова қилинади.

Далолатнома шакли ҳамда фото ва видео тасвирларга қўйиладиган талаблар ваколатли орган томонидан тасдиқланади.

Ҳудудий бўлинма таклифни кўриб чиқишда тегишли вазирлик ва идораларнинг ҳудудий бўлинмалари вакилларини ҳам жалб қилиши мумкин.

13. Далолатномада табиий объект ушбу Низомнинг 11-бандида белгиланган талабларга жавоб бериши қайд этилган тақдирда, ҳудудий бўлинма бир иш куни ичида уни Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритиш учун таклиф этувчи томонидан ушбу Низомнинг 8-бандига мувофиқ тақдим этилган таклиф, унга иловалар, далолатнома ҳамда унга оид материалларни кўриб чиқиш учун ваколатли органга тавсия этади.

14. Ҳудудий бўлинма қуйидаги ҳолларда табиий объектни Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритиш учун тавсия этишни рад этади:

табиий объект ушбу Низомнинг 11-бандида белгиланган талабларга жавоб бермаганда;

таклиф ва унга илова қилинган ҳужжатларда маълумотлар нотўғри кўрсатилганда.

Табиий объектни Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритиш учун тавсия этишни бошқа асосларга кўра рад этишга йўл қўйилмайди.

15. Ҳудудий бўлинма томонидан табиий объектни Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритиш учун тавсия этиш рад этилган тақдирда, таклиф этувчи камчиликларни бартараф этиб, ушбу бобда белгиланган тартибда қайта таклиф киритиши мумкин.

16. Ваколатли орган ҳудудий бўлинма томонидан юборилган ҳужжатларни беш иш куни ичида кўриб чиқиб, табиий объектни ваколатли органнинг буйруғи асосида Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритади.

17. Ваколатли орган шу куннинг ўзида табиий объект Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритилгани тўғрисида таклиф этувчига ёзма ёки электрон шаклда хабарнома юборади.

18. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхати ваколатли органнинг расмий веб-сайтида жойлаштирилади.

19. Табиий объектнинг чегараси Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритилган кундан бошлаб бир ой муддат ичида ваколатли орган, Ўзбекистон Республикаси Урбанизация ва уй-жой бозорини барқарор ривожлантириш миллий қўмитаси ҳузуридаги Кадастр агентлиги, ҳокимлик ҳамда бошқа манфаатдор вазирлик ва идоралар иштирокида аниқланиб, белгиланган тартибда расмийлаштирилади.

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларининг асл ҳолатида сақланишини таъминлаш учун улар белгиланган тартибда муҳофаза қилиниши ва бошқарилиши, шунингдек, уларнинг жойлашган ҳудуди, қўриқланма (буфер) зонаси, ядро зонаси ва чегараси тўғри аниқланиши лозим.

3-боб. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларини муҳофаза қилиш тартиби

20. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларининг ҳудудларида қуйидагилар тақиқланади:

табиий ресурсларни қазиб олиш фаолияти билан шуғулланиш;

ўсимлик ва ҳайвонот дунёсига зарар етказиш;

ноқонуний қурилиш ишларини амалга ошириш;

дарахт ва буталарни кесиш (парваришлаш йўсинидаги ва санитария мақсадидаги кесиш бундан мустасно);

гидрологик ва гидрогеологик режимни ўзгартирадиган ҳаракатлар;

тупроқ эрозиясини, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсининг таназзулини келтириб чиқарувчи ҳаракатлар;

йўл ва муҳандислик-коммуникация ишларини амалга ошириш (объектга зарар етказмаган ҳолда, унинг туризм инфратузилмасини ташкил этиш билан боғлиқ ишлар бундан мустасно);

чиқиндиларни сақлаш ва кўмиш, оқова сувларни оқизиш;

заҳарли кимёвий моддаларни қўллаш;

ҳаром ўлган чорва моллар кўмиладиган жойларни ташкил этиш;

заҳарли кимёвий моддалар ва минерал ўғитлар омборларини қуриш;

кимё, целлюлоза-қоғоз ва металлургия саноати корхоналари фаолиятини йўлга қўйиш;

чорвачилик ва паррандачилик мажмуаларини жойлаштириш, шунингдек суғориш учун «шарбат» (суюқ гўнг) ишлатиш;

автомобиль транспортини қўйиб туриш, уларга ёнилғи қуйиш, уларни ювиш ва таъмирлаш жойларини ташкил этиш;

нефть маҳсулотлари омборларини ташкил этиш;

зиғир, каноп ва тери ювиш;

тирик организмларнинг янги ва кенжа турларини иқлимлаштириш мақсадида жойлаштириш.

Муҳофаза этиладиган табиий ҳудуд мақоми берилган Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари Ўзбекистон Республикасининг «Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар тўғрисида»ги Қонунида белгиланган тартибда муҳофаза қилинади.

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари ҳудудларидан фойдаланишда қонунчилик ҳужжатлари талабаларига риоя қилиниши шарт.

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари ҳудудларида фаолият юритадиган жисмоний ва юридик шахслар ушбу бандда белгиланган талабларни бажармаган тақдирда, уларнинг ушбу ҳудудда фаолият юритишлари белгиланган тартибда тўхтатилиши мумкин.

4-боб. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари ҳудудларида қурилиш ишларини амалга ошириш тартиби

21. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектининг буфер (муҳофаза) зонасида экотуризмни ташкил этиш учун енгил турдаги қурилмалар (конструкциялар) экологик экспертиза хулосаси асосида ваколатли орган билан келишган ҳолда ўрнатилади.

Маданий ёки археологик қийматга эга бўлган Ўзбекистон миллий табиий мерос объекти ҳудудида қурилиш ишлари Ўзбекистон Республикаси Маданий мерос агентлиги билан келишган ҳолда амалга оширилади.

Архитектура-режалаштириш топшириғида иншоотнинг баландлиги, ташқи кўриниши ва ишлатиладиган материаллари маҳаллий ландшафтга тўлиқ уйғун бўлиши лозим.

Қурилишда фақат табиий ва экологик тоза материаллардан (тош, ёғоч, шиша ва бошқалар) фойдаланишга рухсат берилади.

22. Қурилиш жараёнида рельефни ўзгартириш, дарахтларни кесиш, ўсимликларга зарар етказиш ва сув объектларининг табиий ўзанларини ўзгартиришга йўл қўйилмайди.

23. Ваколатли орган қурилиш ишлари устидан доимий инспекция назоратини амалга оширади.

Қурилиш жараёнида белгиланган талаблар бузилган тақдирда, қурилиш ишлари зудлик билан тўхтатилади ва айбдор шахсларга ҳудудни рекультивация қилиш (аввалги ҳолатига қайтариш) мажбурияти юкланади ҳамда етказилган зарарни белгиланган тартибда ундириш чоралари кўрилади.

24. Қуйидагилар учун ер ажратиш ва қурилиш ишларини амалга оширишга йўл қўйилмайди:

саноат ва ишлаб чиқариш корхоналарини ташкил этиш;

кўп квартирали уйлар ва баланд иншоотларни қуриш;

чиқинди полигонлари ва кимёвий моддалар омборларини қуриш.

25. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари ядро зонасида ҳар қандай турдаги қурилиш, таъмирлаш ҳамда енгил турдаги қурилмаларни (конструкциялар) ўрнатишга йўл қўйилмайди.

5-боб. Якунловчи қоидалар

26. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларини сақлаш билан боғлиқ харажатлар грантлар, жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳомийлик хайриялари ҳамда қонунчилик ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан молиялаштирилади.

27. Ваколатли орган Ўзбекистон миллий табиий мерос объектларининг сақланиш ҳолатини доимий мониторинг қилиб боради.

28. Ушбу Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари тўғрисидаги низомга ИЛОВА

Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатини шакллантириш

Босқичлар Субъектлар Тадбирлар Бажариш муддатлари 1-босқич Республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, хўжалик бирлашмалари, нодавлат нотижорат ташкилотлари, шунингдек, фуқаролар (кейинги ўринларда — таклиф этувчи) Табиий объектни Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритиш масаласини кўриб чиқиш бўйича ёзма ёки электрон шаклда таклифларни Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасининг (кейинги ўринларда — ваколатли орган) ҳудудий бўлинмасига (кейинги ўринларда — ҳудудий бўлинма) тақдим қилади. Заруратга кўра 2-босқич Ҳудудий бўлинма 1. Таклифни жойига чиққан ҳолда ўрганиб чиқиб, натижаси бўйича далолатнома тузади. Ўн беш иш куни 2. Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритиш учун таклиф этувчи томонидан тақдим этилган таклиф, унга иловалар, далолатнома ҳамда унга оид материалларни кўриб чиқиш учун Ўзбекистон Республикаси ваколатли органга тавсия этади. Бир иш куни 3-босқич Ваколатли орган 1. Ҳудудий бўлинма томонидан юборилган ҳужжатларни кўриб чиқиб, табиий объектни Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритади ҳамда тасдиқлайди. Беш иш куни 2. Табиий объект Ўзбекистон миллий табиий мерос объектлари рўйхатига киритилгани тўғрисида таклиф этувчига ёзма ёки электрон шаклда хабарнома юборади. Рўйхатга киритилган куннинг ўзида

Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 16 мартдаги 106-сон қарорига 2-ИЛОВА

Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг айрим қарорларига киритилаётган ўзгартириш ва қўшимчалар

1. Вазирлар Маҳкамасининг 2011 йил 26 августдаги 243-сон қарори билан тасдиқланган Қуйи Амударё давлат биосфера резервати тўғрисидаги низомда :

а) 1-банд «табиий ҳудуд» сўзларидан кейин «ва миллий табиий мерос объекти» сўзлари билан тўлдирилсин;

б) 7-банд «иштирок этиши» сўзларидан кейин «Умумжаҳон маданий ва табиий меросни муҳофаза қилиш тўғрисидаги Конвенция талабларига мувофиқ Умумжаҳон мероси рўйхатига тақдим этиши» сўзлари билан тўлдирилсин.

2. Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил 22 июлдаги 238-сон қарори билан тасдиқланган Мажмуа (ландшафт) буюртма қўриқхоналари тўғрисидаги низомнинг 1-банди қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Мажмуа буюртма қўриқхоналар миллий табиий мерос объектлари ҳисобланиб, агар Умумжаҳон маданий ва табиий меросни муҳофаза қилиш тўғрисидаги Конвенция талабларига мос келса, улар Умумжаҳон мероси рўйхатига тақдим этилиши мумкин».

3. Вазирлар Маҳкамасининг «Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунини талабларини амалга оширишга йўналтирилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни тасдиқлаш тўғрисида» 2018 йил 4 майдаги 339-сон қарорида:

а) Давлат қўриқхоналари тўғрисида низомнинг 2-банди қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Қўриқхоналар миллий табиий мерос объектлари ҳисобланиб, агар Умумжаҳон маданий ва табиий меросни муҳофаза қилиш тўғрисидаги Конвенция талабларига мос келса, улар Умумжаҳон мероси рўйхатига тақдим этилиши мумкин»;

б) Табиат боғи тўғрисидаги намунавий низомнинг 2-банди қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Табиат боғлари миллий табиий мерос объектлари ҳисобланиб, агар Умумжаҳон маданий ва табиий меросни муҳофаза қилиш тўғрисидаги Конвенция талабларига мос келса, улар Умумжаҳон мероси рўйхатига тақдим этилиши мумкин»;

в) Давлат табиат ёдгорликлари тўғрисидаги низомнинг 2-банди қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Табиат ёдгорликлари миллий табиий мерос объектлари ҳисобланиб, агар Умумжаҳон маданий ва табиий меросни муҳофаза қилиш тўғрисидаги Конвенция талабларига мос келса, улар Умумжаҳон мероси рўйхатига тақдим этилиши мумкин»;

иккинчи хатбоши учинчи хатбоши деб ҳисоблансин.

4. Вазирлар Маҳкамасининг «Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларнинг қўриқланма зоналарини белгилаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида» 2021 йил 5 майдаги 282-сон қарорида :

а) қарорнинг номи «ҳудудларнинг» сўзидан кейин «ва табиий мерос объектларининг» сўзлари билан тўлдирилсин;

б) 2-банднинг еттинчи хатбоши «ҳудудларнинг» сўзидан кейин «ва табиий мерос объектларининг» сўзлари билан тўлдирилсин;

в) Муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларнинг қўриқланма зоналари тўғрисидаги низомда :

номи «ҳудудларнинг» сўзидан кейин «ва табиий мерос объектларининг» сўзлари билан тўлдирилсин;

1-банд қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:

«Буюртма қўриқхоналар, табиий питомникларда курорт табиий ҳудудларда, рекреация зоналарида, сувни муҳофаза қилиш зоналарида белгиланган режим улар ҳудудида жойлашган табиий мерос объектини сақлаб қолишни таъминламаса, табиий мерос объекти ҳудудига туташган ер майдонида ушбу Низомга мувофиқ қўриқланма зоналари белгиланади».

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2026 йил 16 март,

106-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 17.03.2026 й., 09/26/106/0245-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

NIZOM

SXEMASI

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi faoliyatini samarali tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 2023-yil 31-maydagi PQ-171-son qarori ijrosini taʼminlash hamda mamlakatimizda milliy tabiiy meros obyektlarini saqlash tizimini yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatini shakllantirish tartibi;

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgan obyektlarning hududlari va chegaralarini aniqlash tartibi;

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarini muhofaza qilish tartibi;

xalqaro standartlarga muvofiq Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining taqiqlangan va bufer zonalarini belgilash tartibi;

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari hududlarida qurilish ishlarini amalga oshirish tartibi.

2. Belgilansinki, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahri hokimliklari Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarini asl holatida saqlash uchun masʼul hisoblanadi.

3. Oʻzbekiston Respublikasi Turizm qoʻmitasi 2026-yil 1-apreldan boshlab Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlariga xorijiy va mahalliy sayyohlarni belgilangan tartibda jalb qilish choralarini koʻrsin.

4. Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining 2-ilovaga muvofiq ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin.

5. Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi ikki oy muddatda:

manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda oʻzlari qabul qilgan normativ-huquqiy hujjatlarni ushbu qarorga muvofiqlashtirsin;

Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi hamda Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi, ommaviy axborot vositalari bilan birgalikda ushbu qarorning mazmun-mohiyati ommaviy axborot vositalari, shu jumladan, Internet jahon axborot tarmogʻi va ijtimoiy tarmoqlar orqali keng jamoatchilikka tushuntirilishini taʼminlasin.

6. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari A.J. Ramatov zimmasiga hamda Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 16-martdagi 106-son qaroriga 1-ILOVA

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining maqomi, turlari, roʻyxatini shakllantirish hamda hududlarida qurilish ishlarini amalga oshirish tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

vakolatli organ — Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi;

Global geoparklar tarmogʻi — YUNESKOning Xalqaro geologik fanlar va geoparklar dasturining Global geoparklar tarmogʻiga kiritilgan obyektlar;

diqqatga sazovor tabiiy joylar — fan, tabiatni muhofaza qilish yoki tabiiy goʻzallik nuqtai nazaridan beqiyos umuminsoniy qadriyatga ega boʻlgan quruqlik yoki suv havzasining noyob hududlari;

Ramsar konvensiyasi obyektlari — Suvda suzuvchi qushlarning asosiy yashash manzili boʻlgan xalqaro ahamiyatga ega suvli-botqoq yerlar toʻgʻrisidagi konvensiya talablari asosida aniqlangan va uning roʻyxatiga kiritilgan obyektlar;

tabiiy geologik tuzilma (hosila) — qoʻshni togʻ jinslaridan ajratib turadigan fizik xususiyatlarga ega boʻlgan jinslarning qatlamlari (meteorit kraterlari, gʻorlar, karstlar, yerusti togʻ jinslari, relyef shakllari);

tabiiy yodgorliklar — estetik yoki ilmiy nuqtai nazardan alohida universal qiymatga ega boʻlgan fizik va biologik tuzilmalar, tabiiy yodgorliklar, shuningdek, yoʻqolib ketish xavfi ostidagi hayvonlar va oʻsimliklar arealini tashkil etuvchi geologik va fiziografik tuzilmalar, qatʼiy cheklangan tabiiy muhofaza qilish hududlari hamda tabiiy goʻzallik nuqtai nazaridan diqqatga sazovor joylar;

tabiiy landshaftlar — xoʻjalik va boshqa faoliyat natijasida oʻzgarmagan hamda bir xil iqlim sharoitida shakllangan relyef, tuproq, oʻsimliklar ayrim turlarining aralashmasi (kombinatsiyasi) bilan tavsiflangan hudud;

tabiiy meros obyektlari — tabiiy yodgorliklar, geologik va fiziografik tuzilmalar, qatʼiy cheklangan zonalar, diqqatga sazovor tabiiy joylar, tabiiy landshaftlar, beqiyos umuminsoniy qadriyat mezonlariga mos keluvchi hamda Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi konvensiya talablari asosida aniqlanadigan tabiiy obyektlar;

tabiiy obyektlar — kelib chiqishi tabiiy tizimlar bilan oʻzaro bogʻliq boʻlgan, ekologik, iqtisodiy, madaniy va rekreatsion funksiyalarni bajara oladigan tabiiy muhitning tarkibiy qismlari;

fiziografik tuzilmalar — oʻziga xos iqlimi, oʻsimlik va hayvonot dunyosiga ega boʻlgan yer yuzasining noyob hududlari;

yadro zonasi — tabiiy meros obyekti joylashgan hududning eng markaziy va daxlsiz qismi boʻlib (taqiqlangan yoki qatʼiy muhofaza hududi), tabiat inson aralashuvisiz oʻz holicha rivojlangan, shuningdek, ushbu hududning asosiy vazifasi ekotizimlarni, noyob oʻsimlik va hayvonot dunyosini dastlabki holatida asrab qolish mumkin boʻlgan hudud;

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxati — vakolatli organ tomonidan shakllantiriladigan va tasdiqlanadigan tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisidagi ochiq axborot resursi;

qatʼiy chegaralangan zonalar — fan yoki tabiatni muhofaza qilish nuqtai nazaridan beqiyos umuminsoniy qadriyatga ega boʻlgan, yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan hayvonlar va oʻsimliklar areali;

qoʻriqlanma (bufer) zona — tabiiy meros obyektining joylashgan hududiga tutashgan va uni oʻrab turgan, undan foydalanish va rivojlantirish boʻyicha qoʻshimcha qonuniy va umumiy qabul qilingan cheklovlarga ega boʻlgan hudud.

3. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari quyidagi turlarga boʻlinadi:

biologik — 50 yillik va undan ortiq yoshdagi daraxtlar, relikt daraxtzorlar, qimmatbaho daraxt turlari boʻlgan oʻrmonlar, tabiiy landshaftlar va ekotizimlar, Butunjahon biosfera qoʻriqxonalari, Ramsar konvensiyasi obyektlari, diqqatga sazovor tabiiy joylar, mavsumiy tabiiy hodisalar, qatʼiy chegaralangan zonalar (oʻsimlik va hayvonlarning muhim oʻsish hamda yashash areallari, muhim ornitologik hududlar, muhim biologik xilma-xil hududlar);

geologik — geologik kesimlar, geomorfologik obyektlar, tabiiy geologik tuzilma (hosila), global geoparklar, fiziografik tuzilmalar (jarliklar, kanon, daralar, relyef shakllari va muzliklar), shifobaxsh konlar yoki yotqiziqli joylar, tabiiy yodgorliklar (loyli, tuzli);

gidrologik — tabiiy suv havzasi, sharshara, buloq, koʻl va daryolar;

paleontologik — qadimgi hayot shakllari qoldiqlari.

4. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlariga muhofaza etiladigan tabiiy hudud maqomi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda beriladi.

Davlat qoʻriqxonalari, majmua (landshaft) buyurtma qoʻriqxonalari, tabiat bogʻlari, davlat buyurtma qoʻriqxonalari, davlat tabiat yodgorliklari, shuningdek, davlat biosfera rezervatlari milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritiladi.

5. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining ilmiy, ekologik, madaniy va tabiiy noyobligi, alohida qiymati muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlariga muvofiq belgilanadi.

6. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari Umumjahon madaniy va tabiiy merosi hamda Ramsar konvensiyasi obyektlari roʻyxatiga, shuningdek, Butunjahon biosfera qoʻriqxonalari va Global geoparklar tarmogʻiga kiritilishi mumkin.

7. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatining shakli vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadi.

8. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxati ushbu Nizomga ilovaga muvofiq sxema asosida shakllantiradi.

2-bob. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatini shakllantirish tartibi

9. Respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari, nodavlat notijorat tashkilotlari, shuningdek, fuqarolar (keyingi oʻrinlarda — taklif etuvchi) tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish masalasini koʻrib chiqish boʻyicha yozma yoki elektron shaklda takliflarni vakolatli organning hududiy boʻlinmasiga (keyingi oʻrinlarda — hududiy boʻlinma) taqdim qiladi.

Taklifga ushbu tabiiy obyekt toʻgʻrisida maʼlumotnoma, uning geolokatsiyasi, foto va video tasvirlari elektron shaklda ilova qilinadi.

10. Hududiy boʻlinma taklif kelib tushgan kundan boshlab oʻn besh ish kuni ichida uni koʻrib chiqadi. Bunda ushbu muddat tabiiy obyektning geografik joylashuvi va ob-havoning noqulayligidan kelib chiqib, vakolatli organning ruxsati bilan oʻn ish kunigacha uzaytirilishi mumkin.

Ushbu Nizomning 9-bandi ikkinchi xatboshisida koʻrsatilgan hujjatlar va maʼlumotlar taklifga toʻliq ilova qilinmagan taqdirda, hududiy boʻlinma tomonidan taklif kelib tushgan kundan boshlab ikki ish kuni ichida uni koʻrib chiqishni rad etish toʻgʻrisida taklif etuvchiga yozma yoki elektron shaklda xabarnoma yuboriladi.

Hududiy boʻlinma tomonidan taklifni koʻrib chiqish rad etilgan taqdirda, taklif etuvchiga besh ish kuni ichida kamchiliklarni bartaraf etish imkoniyati beriladi.

11. Tabiiy obyekt Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilishi uchun quyidagi talablarga javob berishi lozim:

biofizik jarayonlar va relyef shaklining oʻziga xosligi hamda nisbatan buzilmagan boʻlishi;

tabiiy holatda boʻlgan asosiy oʻzaro aloqa va bogʻliqlik elementlarining barchasini yoki koʻp qismini oʻz ichiga olishi;

obyekt ekotizim va biologik xilma-xillikni uzoq muddatli saqlashda ahamiyatga ega boʻlgan tabiiy jarayonlarning zarur boʻlgan barcha elementlarini qamrab olishi;

biologik xilma-xillikni saqlash nuqtai nazaridan muhim obyekt boʻlishi, tegishli biogeografik mintaqa va ekotizimlarga xos boʻlgan fauna va flora yashash hududlarini hamda ularning areallarini qamrab olishi;

koʻchib yuruvchi turlarning yashash hududlari, koʻpayish va uyalash joylari hamda koʻchish yoʻllari mavjud boʻlishi;

biologik xilma-xillik yoki insoniyat hayoti uchun ahamiyatli hisoblangan gidrologik obyektlar mavjud boʻlishi;

yer rivojlanishi tarixini oʻzida aks ettirgan geologik kesim yoki tuzilmani, geomorfologik obyekt, paleontologik yotqiziqlar, hosilalar yoki obyektlar hamda shifobaxsh kon yoki yotqiziqli hududlarni qamrab olishi.

12. Hududiy boʻlinma tabiiy obyektning haqiqatda ushbu Nizomning 11-bandida belgilangan talablarga javob berishini joyiga chiqqan holda oʻrganib chiqib, natijasi boʻyicha ikki nusxada dalolatnoma tuzadi hamda uning bir nusxasini taklif etuvchiga taqdim etadi. Bunda dalolatnomaga foto va video tasvirlar ilova qilinadi.

Dalolatnoma shakli hamda foto va video tasvirlarga qoʻyiladigan talablar vakolatli organ tomonidan tasdiqlanadi.

Hududiy boʻlinma taklifni koʻrib chiqishda tegishli vazirlik va idoralarning hududiy boʻlinmalari vakillarini ham jalb qilishi mumkin.

13. Dalolatnomada tabiiy obyekt ushbu Nizomning 11-bandida belgilangan talablarga javob berishi qayd etilgan taqdirda, hududiy boʻlinma bir ish kuni ichida uni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun taklif etuvchi tomonidan ushbu Nizomning 8-bandiga muvofiq taqdim etilgan taklif, unga ilovalar, dalolatnoma hamda unga oid materiallarni koʻrib chiqish uchun vakolatli organga tavsiya etadi.

14. Hududiy boʻlinma quyidagi hollarda tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun tavsiya etishni rad etadi:

tabiiy obyekt ushbu Nizomning 11-bandida belgilangan talablarga javob bermaganda;

taklif va unga ilova qilingan hujjatlarda maʼlumotlar notoʻgʻri koʻrsatilganda.

Tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun tavsiya etishni boshqa asoslarga koʻra rad etishga yoʻl qoʻyilmaydi.

15. Hududiy boʻlinma tomonidan tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun tavsiya etish rad etilgan taqdirda, taklif etuvchi kamchiliklarni bartaraf etib, ushbu bobda belgilangan tartibda qayta taklif kiritishi mumkin.

16. Vakolatli organ hududiy boʻlinma tomonidan yuborilgan hujjatlarni besh ish kuni ichida koʻrib chiqib, tabiiy obyektni vakolatli organning buyrugʻi asosida Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritadi.

17. Vakolatli organ shu kunning oʻzida tabiiy obyekt Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgani toʻgʻrisida taklif etuvchiga yozma yoki elektron shaklda xabarnoma yuboradi.

18. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxati vakolatli organning rasmiy veb-saytida joylashtiriladi.

19. Tabiiy obyektning chegarasi Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgan kundan boshlab bir oy muddat ichida vakolatli organ, Oʻzbekiston Respublikasi Urbanizatsiya va uy-joy bozorini barqaror rivojlantirish milliy qoʻmitasi huzuridagi Kadastr agentligi, hokimlik hamda boshqa manfaatdor vazirlik va idoralar ishtirokida aniqlanib, belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi.

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining asl holatida saqlanishini taʼminlash uchun ular belgilangan tartibda muhofaza qilinishi va boshqarilishi, shuningdek, ularning joylashgan hududi, qoʻriqlanma (bufer) zonasi, yadro zonasi va chegarasi toʻgʻri aniqlanishi lozim.

3-bob. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarini muhofaza qilish tartibi

20. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining hududlarida quyidagilar taqiqlanadi:

tabiiy resurslarni qazib olish faoliyati bilan shugʻullanish;

oʻsimlik va hayvonot dunyosiga zarar yetkazish;

noqonuniy qurilish ishlarini amalga oshirish;

daraxt va butalarni kesish (parvarishlash yoʻsinidagi va sanitariya maqsadidagi kesish bundan mustasno);

gidrologik va gidrogeologik rejimni oʻzgartiradigan harakatlar;

tuproq eroziyasini, oʻsimlik va hayvonot dunyosining tanazzulini keltirib chiqaruvchi harakatlar;

yoʻl va muhandislik-kommunikatsiya ishlarini amalga oshirish (obyektga zarar yetkazmagan holda, uning turizm infratuzilmasini tashkil etish bilan bogʻliq ishlar bundan mustasno);

chiqindilarni saqlash va koʻmish, oqova suvlarni oqizish;

zaharli kimyoviy moddalarni qoʻllash;

harom oʻlgan chorva mollar koʻmiladigan joylarni tashkil etish;

zaharli kimyoviy moddalar va mineral oʻgʻitlar omborlarini qurish;

kimyo, sellyuloza-qogʻoz va metallurgiya sanoati korxonalari faoliyatini yoʻlga qoʻyish;

chorvachilik va parrandachilik majmualarini joylashtirish, shuningdek sugʻorish uchun “sharbat” (suyuq goʻng) ishlatish;

avtomobil transportini qoʻyib turish, ularga yonilgʻi quyish, ularni yuvish va taʼmirlash joylarini tashkil etish;

neft mahsulotlari omborlarini tashkil etish;

zigʻir, kanop va teri yuvish;

tirik organizmlarning yangi va kenja turlarini iqlimlashtirish maqsadida joylashtirish.

Muhofaza etiladigan tabiiy hudud maqomi berilgan Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari Oʻzbekiston Respublikasining “Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisida”gi Qonunida belgilangan tartibda muhofaza qilinadi.

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari hududlaridan foydalanishda qonunchilik hujjatlari talabalariga rioya qilinishi shart.

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari hududlarida faoliyat yuritadigan jismoniy va yuridik shaxslar ushbu bandda belgilangan talablarni bajarmagan taqdirda, ularning ushbu hududda faoliyat yuritishlari belgilangan tartibda toʻxtatilishi mumkin.

4-bob. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari hududlarida qurilish ishlarini amalga oshirish tartibi

21. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektining bufer (muhofaza) zonasida ekoturizmni tashkil etish uchun yengil turdagi qurilmalar (konstruksiyalar) ekologik ekspertiza xulosasi asosida vakolatli organ bilan kelishgan holda oʻrnatiladi.

Madaniy yoki arxeologik qiymatga ega boʻlgan Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyekti hududida qurilish ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi bilan kelishgan holda amalga oshiriladi.

Arxitektura-rejalashtirish topshirigʻida inshootning balandligi, tashqi koʻrinishi va ishlatiladigan materiallari mahalliy landshaftga toʻliq uygʻun boʻlishi lozim.

Qurilishda faqat tabiiy va ekologik toza materiallardan (tosh, yogʻoch, shisha va boshqalar) foydalanishga ruxsat beriladi.

22. Qurilish jarayonida relyefni oʻzgartirish, daraxtlarni kesish, oʻsimliklarga zarar yetkazish va suv obyektlarining tabiiy oʻzanlarini oʻzgartirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

23. Vakolatli organ qurilish ishlari ustidan doimiy inspeksiya nazoratini amalga oshiradi.

Qurilish jarayonida belgilangan talablar buzilgan taqdirda, qurilish ishlari zudlik bilan toʻxtatiladi va aybdor shaxslarga hududni rekultivatsiya qilish (avvalgi holatiga qaytarish) majburiyati yuklanadi hamda yetkazilgan zararni belgilangan tartibda undirish choralari koʻriladi.

24. Quyidagilar uchun yer ajratish va qurilish ishlarini amalga oshirishga yoʻl qoʻyilmaydi:

sanoat va ishlab chiqarish korxonalarini tashkil etish;

koʻp kvartirali uylar va baland inshootlarni qurish;

chiqindi poligonlari va kimyoviy moddalar omborlarini qurish.

25. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari yadro zonasida har qanday turdagi qurilish, taʼmirlash hamda yengil turdagi qurilmalarni (konstruksiyalar) oʻrnatishga yoʻl qoʻyilmaydi.

5-bob. Yakunlovchi qoidalar

26. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarini saqlash bilan bogʻliq xarajatlar grantlar, jismoniy va yuridik shaxslarning homiylik xayriyalari hamda qonunchilik hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi.

27. Vakolatli organ Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlarining saqlanish holatini doimiy monitoring qilib boradi.

28. Ushbu Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javob beradilar.

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari toʻgʻrisidagi nizomga ILOVA

Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatini shakllantirish

Bosqichlar Subyektlar Tadbirlar Bajarish muddatlari 1-bosqich Respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, xoʻjalik birlashmalari, nodavlat notijorat tashkilotlari, shuningdek, fuqarolar (keyingi oʻrinlarda — taklif etuvchi) Tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish masalasini koʻrib chiqish boʻyicha yozma yoki elektron shaklda takliflarni Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasining (keyingi oʻrinlarda — vakolatli organ) hududiy boʻlinmasiga (keyingi oʻrinlarda — hududiy boʻlinma) taqdim qiladi. Zaruratga koʻra 2-bosqich Hududiy boʻlinma 1. Taklifni joyiga chiqqan holda oʻrganib chiqib, natijasi boʻyicha dalolatnoma tuzadi. Oʻn besh ish kuni 2. Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritish uchun taklif etuvchi tomonidan taqdim etilgan taklif, unga ilovalar, dalolatnoma hamda unga oid materiallarni koʻrib chiqish uchun Oʻzbekiston Respublikasi vakolatli organga tavsiya etadi. Bir ish kuni 3-bosqich Vakolatli organ 1. Hududiy boʻlinma tomonidan yuborilgan hujjatlarni koʻrib chiqib, tabiiy obyektni Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritadi hamda tasdiqlaydi. Besh ish kuni 2. Tabiiy obyekt Oʻzbekiston milliy tabiiy meros obyektlari roʻyxatiga kiritilgani toʻgʻrisida taklif etuvchiga yozma yoki elektron shaklda xabarnoma yuboradi. Roʻyxatga kiritilgan kunning oʻzida

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 16-martdagi 106-son qaroriga 2-ILOVA

Oʻzbekiston Respublikasi Hukumatining ayrim qarorlariga kiritilayotgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar

1. Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 26-avgustdagi 243-son qarori bilan tasdiqlangan Quyi Amudaryo davlat biosfera rezervati toʻgʻrisidagi nizomda :

a) 1-band “tabiiy hudud” soʻzlaridan keyin “va milliy tabiiy meros obyekti” soʻzlari bilan toʻldirilsin;

b) 7-band “ishtirok etishi” soʻzlaridan keyin “Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga muvofiq Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etishi” soʻzlari bilan toʻldirilsin.

2. Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 22-iyuldagi 238-son qarori bilan tasdiqlangan Majmua (landshaft) buyurtma qoʻriqxonalari toʻgʻrisidagi nizomning 1-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Majmua buyurtma qoʻriqxonalar milliy tabiiy meros obyektlari hisoblanib, agar Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga mos kelsa, ular Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etilishi mumkin”.

3. Vazirlar Mahkamasining “Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunini talablarini amalga oshirishga yoʻnaltirilgan normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida” 2018-yil 4-maydagi 339-son qarorida:

a) Davlat qoʻriqxonalari toʻgʻrisida nizomning 2-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Qoʻriqxonalar milliy tabiiy meros obyektlari hisoblanib, agar Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga mos kelsa, ular Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etilishi mumkin”;

b) Tabiat bogʻi toʻgʻrisidagi namunaviy nizomning 2-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Tabiat bogʻlari milliy tabiiy meros obyektlari hisoblanib, agar Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga mos kelsa, ular Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etilishi mumkin”;

v) Davlat tabiat yodgorliklari toʻgʻrisidagi nizomning 2-bandi quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Tabiat yodgorliklari milliy tabiiy meros obyektlari hisoblanib, agar Umumjahon madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Konvensiya talablariga mos kelsa, ular Umumjahon merosi roʻyxatiga taqdim etilishi mumkin”;

ikkinchi xatboshi uchinchi xatboshi deb hisoblansin.

4. Vazirlar Mahkamasining “Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning qoʻriqlanma zonalarini belgilash boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida” 2021-yil 5-maydagi 282-son qarorida :

a) qarorning nomi “hududlarning” soʻzidan keyin “va tabiiy meros obyektlarining” soʻzlari bilan toʻldirilsin;

b) 2-bandning yettinchi xatboshi “hududlarning” soʻzidan keyin “va tabiiy meros obyektlarining” soʻzlari bilan toʻldirilsin;

v) Muhofaza etiladigan tabiiy hududlarning qoʻriqlanma zonalari toʻgʻrisidagi nizomda :

nomi “hududlarning” soʻzidan keyin “va tabiiy meros obyektlarining” soʻzlari bilan toʻldirilsin;

1-band quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:

“Buyurtma qoʻriqxonalar, tabiiy pitomniklarda kurort tabiiy hududlarda, rekreatsiya zonalarida, suvni muhofaza qilish zonalarida belgilangan rejim ular hududida joylashgan tabiiy meros obyektini saqlab qolishni taʼminlamasa, tabiiy meros obyekti hududiga tutashgan yer maydonida ushbu Nizomga muvofiq qoʻriqlanma zonalari belgilanadi”.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2026-yil 16-mart,

106-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 17.03.2026-y., 09/26/106/0245-son)

lex.uz