UzbekAI

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНИНГ ҚОНУНИ

Ҳуқуқий эксперимент тўғрисида

Қонунчилик палатаси томонидан 2025 йил 1 июлда қабул қилинган Сенат томонидан 2025 йил 18 декабрда маъқулланган

1-боб. Умумий қоидалар

1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади

Ушбу Қонуннинг мақсади ҳуқуқий экспериментни ташкил этишга, ўтказишга, унинг натижаларини баҳолашга ва жорий этишга доир муносабатларни тартибга солишдан иборат.

2-модда. Ҳуқуқий экспериментнинг қўлланилиш соҳаси

Ҳуқуқий эксперимент давлат бошқаруви соҳасида, ижтимоий, иқтисодий ва ушбу Қонун билан чекланмаган бошқа соҳаларда қўлланилиши мумкин.

Инсоннинг Конституция ва қонунларда мустаҳкамлаб қўйилган ҳуқуқлари ҳамда эркинликларини чеклайдиган, бекор қиладиган ёки инсоннинг ҳолатини бошқача тарзда ёмонлаштирадиган ҳолларда ҳуқуқий эксперимент ўтказилишига йўл қўйилмайди.

3-модда. Ҳуқуқий эксперимент тўғрисидаги қонунчилик

Ҳуқуқий эксперимент тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ва бошқа қонун ҳужжатларидан иборатдир.

4-модда. Асосий тушунчалар

Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

ваколатли орган — норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилиш ҳуқуқига эга бўлган орган ёки мансабдор шахс (бундан норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилиш ваколатига эга бўлган вазирлик ва идоралар ҳамда маҳаллий давлат ҳокимияти органлари мустасно);

масъул орган — ҳуқуқий экспериментни ўтказиш ва унинг натижаларини баҳолаш учун масъул этиб белгиланган давлат органи ёки ташкилоти;

экспериментал-ҳуқуқий норма — ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжат билан белгиланган, ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган, муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланган ҳолда, белгиланган вақт оралиғида синовдан ўтказиладиган ҳуқуқий норма;

ҳуқуқий эксперимент — норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг ёки ҳуқуқий норманинг самарадорлигини амалда муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланган ҳолда, белгиланган вақт оралиғида синовдан (тажрибадан, апробациядан ва шу кабилардан) ўтказиш билан боғлиқ чора-тадбирлар мажмуи;

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжат — ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган умуммажбурий қоидаларни белгилайдиган, амалда муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланган ҳолда, белгиланган вақт оралиғида синовдан ўтказиладиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат.

5-модда. Ҳуқуқий экспериментнинг асосий принциплари

Ҳуқуқий экспериментнинг асосий принциплари қуйидагилардан иборат:

қонунийлик;

жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини, жамият ва давлат манфаатларини ҳимоя қилиш ҳамда уларнинг устуворлиги;

жамоат хавфсизлигини, экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилишнинг устуворлиги;

очиқлик ва ошкоралик;

асосланганлик;

долзарблик.

6-модда. Қонунийлик принципи

Ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш, ўтказиш, унинг натижаларини баҳолаш ва жорий этиш Ўзбекистон Республикаси Конституциясига , ушбу Қонунга ва бошқа қонун ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади ҳамда давлат органлари ва ташкилотлари, шунингдек ҳуқуқий экспериментнинг бошқа иштирокчилари уларга оғишмай риоя этиши ҳамда уларни бажариши шарт.

Ушбу Қонун ва бошқа қонун ҳужжатлари талабларини аниқ ва бир хилда бажаришдан ҳамда уларга риоя этишдан ҳар қандай четга чиқиш, уларнинг сабаблари қандай бўлишидан қатъи назар, қонунийликни бузишдир ва у белгиланган жавобгарликка сабаб бўлади.

7-модда. Жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини, жамият ва давлат манфаатларини ҳимоя қилиш ҳамда уларнинг устуворлиги принципи

Ҳуқуқий экспериментни ташкил этишда, ўтказишда, унинг натижаларини баҳолашда ва жорий этишда жисмоний ва юридик шахсларни камситишга, бошқа жисмоний ва юридик шахсларга зарар етказган ҳолда бир жисмоний ва юридик шахсга имтиёзлар ёки преференциялар тақдим этишга, уларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини, шунингдек жамият ва давлат манфаатларини бузишга йўл қўйилмайди.

8-модда. Жамоат хавфсизлигини, экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилишнинг устуворлиги принципи

Ҳуқуқий экспериментни ташкил этишда, ўтказишда, унинг натижаларини баҳолашда ва жорий этишда жамоат хавфсизлигини ҳамда аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталигини бузишга, экологияга ва атроф-муҳитга зарар етказишга йўл қўйилмайди.

9-модда. Очиқлик ва ошкоралик принципи

Ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш, ўтказиш, унинг натижаларини баҳолаш ва жорий этиш очиқ ҳамда ошкора амалга оширилади.

10-модда. Асосланганлик принципи

Ҳуқуқий экспериментни ўтказишнинг мақсадга мувофиқлиги ва зарурлиги таҳлил қилиниши ҳамда ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат ёки экспериментал-ҳуқуқий нормалар орқали юзага келиши мумкин бўлган эҳтимолий оқибатлар асосланган бўлиши керак.

Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ташаббус қилишга, тайёрлашга ва қабул қилишга фақат ушбу норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг оқибатларини норма ижодкорлигининг бошқа усуллари билан аниқлаш имкони мавжуд бўлмаганда йўл қўйилади.

11-модда. Долзарблик принципи

Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат ёки экспериментал-ҳуқуқий норма жамият ва давлат учун долзарб аҳамиятга эга бўлган масалани тартибга солишга қаратилган бўлиши керак.

12-модда. Ҳуқуқий экспериментнинг мақсади

Ҳуқуқий экспериментнинг мақсади экспериментал-ҳуқуқий нормаларни муайян соҳага жорий этишдан, ушбу нормаларнинг самарадорлигини таҳлил қилишдан ҳамда уларнинг натижасида юзага келган ёки келиши мумкин бўлган эҳтимолий оқибатларни ўрганиш ва баҳолаш орқали самарали ҳуқуқий нормаларни амалиётга жорий этишдан иборат.

13-модда. Ҳуқуқий экспериментнинг шартлари

Ҳуқуқий экспериментни ташкил этишда, ўтказишда, унинг натижаларини баҳолашда ва жорий этишда қуйидаги шартларга амал қилинади:

экспериментал-ҳуқуқий нормаларни қўллашда юзага келиши мумкин бўлган салбий оқибатларнинг олдини олиш ва уларни камайтириш чораларини кўриш;

экспериментал-ҳуқуқий нормалар ҳуқуқий экспериментни жорий этиш мақсадлари доирасида синовдан ўтказилаётганлигини асослаш;

экспериментал-ҳуқуқий нормаларни турлича талқин қилинмайдиган ёки ноаниқликка йўл қўйилмайдиган даражада тушунарли тарзда баён этиш;

ҳуқуқий экспериментни ўтказишда иштирокчиларнинг тенглигини таъминлаш, шунингдек етарлича асосланмаган имтиёзлар, давлат ёрдами берилишига ва чекловлар белгиланишига йўл қўймаслик;

ҳуқуқий экспериментнинг оқилоналиги ва манфаатдор тарафларда белгиланган талабларни бажариш имконияти мавжудлиги;

экспериментал-ҳуқуқий нормалар билан белгиланаётган янги талабларга мослашиш учун етарли вақт берилиши;

ҳуқуқий экспериментни ўтказиш шарт-шароитлари ва молиялаштириш манбалари аниқ ҳамда етарли бўлиши;

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини, ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастурини ва ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисоботни жамоатчилик муҳокамасидан ўтказиш;

ҳуқуқий эксперимент ва унинг натижалари ҳақида Ҳуқуқий экспериментнинг ягона реестри, оммавий ахборот воситалари, Интернет жаҳон ахборот тармоғи, шу жумладан расмий манбалар ҳамда ижтимоий тармоқлар орқали жамоатчиликни хабардор қилиш;

фақат кучга кирган, ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ёки экспериментал-ҳуқуқий нормани ҳуқуқий экспериментдан ўтказиш;

ҳуқуқий экспериментни тегишли муносабатларни ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солувчи ўзаро тенг ёки юқорироқ юридик кучга эга бўлган ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжат билан ўтказиш;

ҳуқуқий эксперимент қайси даражадаги норматив-ҳуқуқий ҳужжат билан ўтказилган бўлса, унинг натижаларини ўша даражадаги ёки ундан юқорироқ юридик кучга эга бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжат билан жорий этиш.

14-модда. Ҳуқуқий экспериментнинг муддатини, ҳудудини ва (ёки) шахслар доирасини белгилаш

Ҳуқуқий экспериментнинг муддати ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш, ўтказиш, унинг натижаларини баҳолаш ва жорий этиш учун оқилона сарфланадиган вақт ҳисобга олинган ҳолда олти ойдан уч йилгача бўлган муддатга белгиланади. Ҳуқуқий эксперимент кўрсатилган муддат тугаганидан кейин давом эттирилиши мумкин эмас.

Ҳуқуқий экспериментнинг ҳудуди ҳуқуқий экспериментнинг мазмунидан ҳамда у ўтказиладиган маъмурий-ҳудудий бирликнинг ўзига хос хусусиятларидан ва табиатидан келиб чиққан ҳолда белгиланади.

Ҳуқуқий экспериментнинг шахслар доираси ҳуқуқий экспериментнинг мазмунидан ва унда иштирок этадиган шахсларнинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан холда белгиланади.

Ҳуқуқий экспериментнинг муддатини, ҳудудини ва ушбу ҳудуддаги шахслар доирасини белгилашда тегишли маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари билан маслаҳатлашувлар ўтказилади.

Тегишли маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ҳуқуқий экспериментда иштирок этишга, шу жумладан ҳудудларни ҳуқуқий эксперимент ўтказиладиган ҳудудлар рўйхатига киритишга ёки ундан чиқариш бўйича асослантирилган таклифлар тақдим этишга ҳақли.

15-модда. Ҳуқуқий экспериментнинг ягона реестри

Ҳуқуқий экспериментнинг ягона реестри ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш, ўтказиш ва унинг якунлари бўйича амалга оширилган ишлар тўғрисидаги маълумотларни ўз ичига олади.

Ҳуқуқий эксперимент ўтказилишини назарда тутувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжат ва ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастури қабул қилинганидан кейин бир иш куни ичида ваколатли орган томонидан қуйидаги маълумотлар билан бирга Ҳуқуқий экспериментнинг ягона реестрига киритилади:

ҳуқуқий экспериментни ўтказишнинг мақсади ва вазифалари;

ҳуқуқий экспериментнинг муддати, ҳудуди ва (ёки) шахслар доираси;

масъул органлар ва уларнинг вазифалари;

ҳуқуқий экспериментнинг ўтказилишини назорат қилувчи давлат органлари;

ҳуқуқий экспериментнинг самарадорлиги ва натижадорлигини баҳолашга нисбатан қўйиладиган талаблар ёки мезонлар, шу жумладан баҳолашдан ўтказиладиган кўрсаткичлар.

Ҳуқуқий экспериментнинг ягона реестри ва ундаги маълумотлар барча фойдаланиши учун очиқдир. Бунда ўтказилаётган ҳуқуқий эксперимент юзасидан жисмоний ва юридик шахслар томонидан фикр-мулоҳазалар ва (ёки) таклифлар билдириш имконияти яратилади.

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги Ҳуқуқий экспериментнинг ягона реестри оператори ҳисобланади.

2-боб. Ҳуқуқий экспериментни тартибга солиш ҳамда фуқаролик жамияти институтларининг ҳуқуқий экспериментда иштирок этиши

16-модда. Ваколатли органнинг ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича ваколатлари

Ваколатли орган:

норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилиш тўғрисида;

ҳуқуқий экспериментнинг кўламини кенгайтириш, муддатини узайтириш, уни тўхтатиб туриш ёки муддатидан олдин тугатиш ҳақида;

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг ёки тегишли экспериментал-ҳуқуқий нормаларнинг амал қилишини вақт бўйича, муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланмаган ҳолда қабул қилиш тўғрисида ёки қабул қилиш мақсадга мувофиқ эмаслиги ҳақида қарор қабул қилади.

Ҳуқуқий эксперимент Ўзбекистон Республикасининг қонунлари, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари ва қарорлари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари билан ўтказилади.

Ваколатли орган қонунчиликка мувофиқ ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

17-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича ваколатлари

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш ва ўтказишда вазирликлар ҳамда идораларнинг фаолиятини мувофиқлаштиради;

ҳуқуқий экспериментнинг ўз вақтида, тўлиқ ва сифатли ташкил этилиши ва ўтказилишини таъминлайди;

масъул органни белгилайди;

ҳуқуқий эксперимент ўтказилишига тўсқинлик қилаётган муаммоларни ҳал этиш ва омилларни бартараф қилиш юзасидан тегишли давлат органларининг ҳамда ташкилотларининг зиммасига вазифалар юклатади, уларга ортиқча бюрократик тўсиқларни бартараф этишга доир кўрсатмалар беради;

ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича вақтинчалик низомни қабул қилади ҳамда давлат органлари ва ташкилотларига услубий жиҳатдан кўмаклашади.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қонунчиликка мувофиқ ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

18-модда. Масъул органнинг ҳуқуқий экспериментни ўтказиш ва унинг натижаларини баҳолаш бўйича ваколатлари

Масъул орган:

ҳуқуқий экспериментни ўтказиш ва унинг натижаларини баҳолаш бўйича зарур чоралар кўради;

ҳуқуқий экспериментни ўтказиш ва унинг натижаларини баҳолаш юзасидан давлат ташкилотларига, корхоналар ва муассасаларга мурожаат қилади, маълумотлар олади ҳамда таклифлар билан чиқади;

ҳуқуқий экспериментни ўтказишга ва унинг натижаларини баҳолашга доир йиғилишлар, давра суҳбатлари, учрашувлар ва бошқа тадбирларни ташкил этади;

манфаатдор тарафлар ўртасида ҳуқуқий эксперимент билан боғлиқ масалалар бўйича сўровномалар ўтказади, шунингдек ҳуқуқий экспериментни ўтказиш ва унинг натижаларини баҳолаш юзасидан статистик маълумотларни йиғади ҳамда маълумотлар базасини шакллантиради;

ҳуқуқий экспериментни ўтказиш бўйича экспертларни, илмий-таҳлилий ишларни амалга ошириш учун илмий ва бошқа ташкилотларни, шунингдек олимлар ва мутахассисларни белгиланган тартибда, шу жумладан шартнома асосида жалб қилади;

манфаатдор давлат органлари ва ташкилотлари билан биргаликда ҳуқуқий экспериментга доир стандартларни, қоидаларни қонунчиликда белгиланган тартибда ишлаб чиқади ҳамда тасдиқлайди;

ҳуқуқий экспериментни ўтказиш ва унинг натижаларини баҳолаш учун шарт-шароитлар яратиш юзасидан таклифлар ишлаб чиқади;

ҳуқуқий эксперимент иштирокчиларининг ҳуқуқларини ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш чораларини кўради;

ҳуқуқий экспериментни таҳлил қилади, мониторинг ва ўрганиш ишларини амалга оширади ҳамда унинг натижаларини баҳолайди.

Масъул орган қонунчиликка мувофиқ ҳуқуқий экспериментни ўтказиш ва унинг натижаларини баҳолаш бўйича бошқа ваколатларни ҳам амалга ошириши мумкин.

19-модда. Фуқаролик жамияти институтларининг ҳуқуқий экспериментда иштирок этиши

Фуқаролик жамияти институтлари, шу жумладан жамоат бирлашмалари ва бошқа нодавлат нотижорат ташкилотлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, оммавий ахборот воситалари ўз ваколатлари доирасида:

давлат органларининг ёки улар ҳузуридаги ишчи гуруҳларнинг, комиссияларнинг ва жамоатчилик-маслаҳат органларининг мажлисларида кўриб чиқиш учун ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастурларини ва ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини, тегишли лойиҳаларга доир таклифларни киритиши;

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини ташаббус қилишда, кўриб чиқишда ва тайёрлашда иштирок этиши;

ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш, ўтказиш, унинг натижаларини баҳолаш ва жорий этиш устидан жамоатчилик назоратини амалга ошириши;

ҳуқуқий эксперимент тўғрисидаги қонунчиликни такомиллаштиришга доир таклифлар киритиши мумкин.

Фуқаролик жамияти институтлари ва фуқаролар масъул орган томонидан ўтказиладиган сўровномаларда, давра суҳбатларида ва экспертлар йиғилишларида иштирок этиши, ушбу институтлар ва фуқароларнинг таклифлари мажбурий тартибда кўриб чиқилиши ҳамда натижалари ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича тайёрланган ҳисоботда акс эттирилиши керак.

3-боб. Ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш, ўтказиш, унинг натижаларини баҳолаш ва жорий этиш

20-модда. Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини тайёрлашни ташаббус қилиш

Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини тайёрлашни ташаббус қилишга фақат, башарти:

кўтарилаётган масалаларни ёки муаммоларни тартибга солишда мақбул ечимларни танлаш учун зарур бўлган маълумотларни бошқа усуллар ёрдамида, шу жумладан тартибга солиш таъсирини баҳолаш орқали олиш мумкин бўлмаса;

ушбу Қонун билан тақиқланмаган муносабатларни яхшилашга, енгиллаштиришга, соддалаштиришга ва самарадорликни оширишга қаратилган бўлса, йўл қўйилади.

Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини тайёрлашни ташаббус қилиш қонунчиликка мувофиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ташаббус қилиш ҳуқуқига эга органлар (шахслар) томонидан амалга оширилади.

Ҳуқуқий эксперимент тартибида Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг ҳамда унга ўзгартириш ва қўшимчалар киритилишини назарда тутувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг лойиҳасини тайёрлашни ташаббус қилишга йўл қўйилмайди.

Жисмоний ва юридик шахслар тегишли давлат органларига ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси тўғрисида таклифлар киритишга ҳақли.

21-модда. Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини тайёрлаш ва қабул қилиш

Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини тайёрлаш жараёнида:

ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастури ишлаб чиқилади;

тартибга солиш таъсири баҳолашдан ўтказилади ва баҳолаш натижалари тўғрисида ҳисобот тайёрланади;

ҳуқуқий, коррупцияга қарши ва бошқа зарур экспертиза ўтказилади.

Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси ушбу Қонунда белгиланган ўзига хос хусусиятлар инобатга олинган ҳолда « Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида »ги, « Қонунлар лойиҳаларини тайёрлаш ва Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасига киритиш тартиби тўғрисида »ги Ўзбекистон Республикаси қонунларида ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда тайёрланади ва қабул қилинади.

22-модда. Ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастури

Ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастурида қуйидагилар кўрсатилиши керак:

ҳуқуқий экспериментни ўтказишнинг мақсади ва вазифалари;

ҳуқуқий экспериментнинг муддати, ҳудуди ва (ёки) шахслар доираси ва уларни танлаш асослари. Бунда ҳуқуқий эксперимент ўтказиладиган ҳудудни танлашда ўтказиладиган ҳуқуқий экспериментнинг самарадорлигини таҳлил қилиш ҳамда натижада юзага келган ёки келиши мумкин бўлган эҳтимолий оқибатларни ўрганиш ва баҳолаш имконияти юқори эканлиги инобатга олинади;

ҳуқуқий экспериментни ўтказишнинг асосий босқичлари ва унинг муддатлари;

ҳуқуқий экспериментни ўтказиш учун зарур чора-тадбирлар, зарур бўлган ҳолларда ҳуқуқий экспериментни ташкил этиш ва ўтказиш бўйича вақтинчалик низомни ишлаб чиқиш муҳимлиги;

ҳуқуқий экспериментни ўтказиш учун зарур бўлган ресурслар, шу жумладан молиялаштириш манбалари ва уларнинг миқдори;

ҳуқуқий эксперимент иштирокчилари ва улар бажариши керак бўлган талаблар;

масъул органлар ва уларнинг вазифалари, шу жумладан моддий-техникавий, молиявий ҳамда бошқа ресурслар билан таъминлаш бўйича вазифалари;

шахснинг мол-мулкига, давлат мудофаасига ва (ёки) хавфсизлигига, қонун билан ҳимоя қилинадиган бошқа қадриятларга зарар етказилиши хавфини баҳолаш ҳамда бундай хавфларни камайтириш чоралари;

ҳуқуқий эксперимент вақтида берилган ваколатлар, ҳуқуқлар ва имкониятлардан фойдаланиш тартиби;

ҳуқуқий экспериментнинг назорат қилиниши, шу жумладан назорат функцияларини амалга оширувчи органлар, шунингдек назорат функцияларини амалга ошириш, ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастурининг қоидаларига риоя этилишини текширишни ташкил этиш ва ўтказиш тартиби;

ҳуқуқий экспериментнинг самарадорлиги ва натижадорлигини баҳолашга қўйиладиган талаблар ёки мезонлар, шу жумладан баҳолашдан ўтказиладиган кўрсаткичлар;

экспериментал-ҳуқуқий нормалар ҳамда амалдаги қонунчилик ҳужжатлари билан тартибга солиш ўртасидаги фарқлар тўғрисида ҳуқуқий эксперимент иштирокчиларини хабардор қилиш усуллари;

ҳуқуқий эксперимент жараёни ва унинг натижалари, шу жумладан экспериментал-ҳуқуқий нормалар ҳамда амалдаги қонунчилик ҳужжатлари билан тартибга солиш ўртасидаги фарқлар тўғрисида оммавий ахборот воситалари, Интернет жаҳон ахборот тармоғи, шу жумладан расмий манбалар ва ижтимоий тармоқлар орқали хабардор қилиш усуллари.

Ҳуқуқий эксперимент ўтказиш дастурида бошқа зарур маълумотлар ҳам кўрсатилиши мумкин.

Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган қонун ҳужжатлари бўйича ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастури Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг қарорлари билан тасдиқланади.

Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган қонуности ҳужжатлари бўйича ҳуқуқий эксперимент ўтказиш дастури тегишли ваколатли органнинг қарори билан тасдиқланади.

23-модда. Ҳуқуқий экспериментни ўтказиш

Ҳуқуқий эксперимент муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланган ҳолда, белгиланган вақт оралиғида ўтказилади.

Ҳуқуқий эксперимент экспериментал-ҳуқуқий нормалар асосида ҳуқуқий экспериментнинг тартиб-таомилларини жорий этиш ва уларнинг натижаларини баҳолаш орқали амалга оширилади.

Ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинадиган норматив-ҳуқуқий ҳужжатда қуйидагилар кўрсатилиши шарт:

ҳуқуқий экспериментни ўтказишнинг мақсади ва вазифалари;

экспериментал-ҳуқуқий нормаларнинг барқарор амалга оширилишини таъминловчи кафолатлар, шу жумладан ҳуқуқий ва молиявий кафолатлар;

ҳуқуқий экспериментнинг шаффофлигини ва унинг натижаларининг ишончлилигини таъминлашга қаратилган кўрсатмалар ҳамда тавсиялар;

ҳуқуқий экспериментнинг муддати, ҳудуди ва (ёки) шахслар доираси.

Масъул орган тегишли ваколатли органга ҳуқуқий экспериментни ўтказиш ва унинг натижаларини баҳолаш ҳолати бўйича ҳар чоракда ҳисоботлар тақдим этади.

24-модда. Ҳуқуқий экспериментнинг натижаларини баҳолаш

Масъул орган ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастурида белгиланган муддатларда ва тартибда ҳуқуқий эксперимент жараёнларини мониторинг қилиш орқали унинг натижаларини баҳолаб боради.

Ҳуқуқий эксперимент мониторинги қуйидагиларни ўз ичига олади:

экспериментал-ҳуқуқий норманинг у қўлланилган соҳага нисбатан таъсирини аниқлашни;

сўровлар юбориш, сўровномалар ўтказиш, фикр-мулоҳазаларни йиғиш ва ҳуқуқни қўллаш амалиётида синовдан ўтган экспериментал-ҳуқуқий норманинг самарадорлилик даражасини бошқа усуллар орқали аниқлашни;

экспериментал-ҳуқуқий норма жорий этилганидан кейин қандай ижобий ва салбий оқибатларга олиб келишининг таҳлилини;

жисмоний ва юридик шахсларнинг экспериментал-ҳуқуқий норма юзасидан давлат органларига ҳамда ташкилотларига мурожаатлари таҳлилини;

экспериментал-ҳуқуқий нормани қўллаш амалиёти юзасидан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг ёки назорат қилувчи органларнинг ушбу соҳадаги назорати таҳлилини;

мурожаатлар ҳамда қабул қилинган қарорлар даврийлигини ҳисобга олган ҳолда суд амалиёти ва статистикасининг таҳлилини;

оммавий ахборот воситаларидаги ва Интернет жаҳон ахборот тармоғидаги, шу жумладан ижтимоий тармоқлардаги маълумотларнинг таҳлилини;

экспериментал-ҳуқуқий норманинг ҳуқуқни қўллаш амалиёти бўйича статистика маълумотларини тўплашни ва бошқаларни.

Ҳуқуқий экспериментнинг мониторинги ва унинг натижаларини баҳолаш ҳуқуқий экспериментни ўтказиш дастурида белгиланган назорат қилиш ҳамда натижаларни баҳолаш бўйича услубий воситалар орқали амалга оширилади.

Ҳуқуқий экспериментнинг мониторинги ва унинг натижаларини баҳолаш ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисоботда тўлиқ кўрсатилиши шарт.

25-модда. Ҳуқуқий экспериментнинг натижаларини жорий этиш

Ҳуқуқий экспериментнинг натижаларини жорий этиш ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ёки тегишли экспериментал-ҳуқуқий нормаларни уларнинг амал қилишини вақт бўйича, муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланмаган ҳолда қабул қилиш тўғрисида ижобий хулосага келинганда амалга оширилади.

Ваколатли орган ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисобот асосида ҳуқуқий эксперимент натижаларини жорий этиш ҳақида қарор қабул қилади.

26-модда. Ҳуқуқий экспериментни ўтказишни тўхтатиб туриш ва тугатиш

Ҳуқуқий эксперимент қуйидаги ҳолларда ваколатли орган томонидан тўхтатиб турилади:

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжат доирасида иш олиб борилмаганда;

ҳуқуқий экспериментни ўтказишда молиявий маблағларнинг мақсадсиз ва самарасиз сарфланиши, шунингдек турли хил суиистеъмолчилик ҳоллари юзага келганда.

Ҳуқуқий эксперимент қуйидаги ҳолларда ваколатли орган томонидан тугатилади:

ҳуқуқий эксперимент бўйича муддатидан олдин ижобий натижага эришилган, деган хулосага келинганда;

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжат ёки унинг бир қисми Ўзбекистон Республикасининг Конституциясида ёки қонунларида белгиланган тартибда бекор қилинганда;

экспериментал-ҳуқуқий нормаларни қўллаш оқибатида юзага келган хавф-хатарларнинг олдини олиш ва уларни камайтириш имкони бўлмаганда.

4-боб. Ҳуқуқий эксперимент якунларини расмийлаштириш

27-модда. Ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисобот

Ҳуқуқий эксперимент якунланганидан кейин масъул орган томонидан ҳуқуқий эксперимент натижалари бўйича ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ёки экспериментал-ҳуқуқий нормаларни уларнинг амал қилишини вақт бўйича, муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланмаган ҳолда қабул қилиш тўғрисида ёки қабул қилиш мақсадга мувофиқ эмаслиги ҳақида ўттиз иш куни ичида ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисобот тайёрланади.

Ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисоботда қуйидагилар кўрсатилади:

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ёки экспериментал-ҳуқуқий нормаларни қўллаш амалиёти, ҳуқуқий экспериментнинг ижобий ва салбий оқибатлари, бундай ҳужжатнинг ёки экспериментал-ҳуқуқий нормаларнинг қўлланилишига таъсир ўтказган ижтимоий ҳамда бошқа омиллар, ҳуқуқий эксперимент ўтказилиши муносабати билан қилинган харажатларнинг ва олинган даромадларнинг таҳлили;

ўтказилган ҳуқуқий экспериментнинг самарадорлиги, фойдалилиги ва тежамкорлиги тўғрисидаги маълумотлар;

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ёки экспериментал-ҳуқуқий нормаларни уларнинг амал қилишини вақт бўйича, муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланмаган ҳолда қабул қилиш мақсадга мувофиқлигининг ёки қабул қилиш мақсадга мувофиқ эмаслигининг асослари;

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжат ёки экспериментал-ҳуқуқий нормалар уларнинг амал қилишини вақт бўйича, муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланмаган ҳолда қабул қилинганидан кейин юзага келадиган ижобий ва салбий оқибатларнинг, харажатлар ва даромадларнинг ҳуқуқий эксперимент жараёнида эришилган натижалар ҳақидаги маълумотлар билан асослантирилган прогнози.

Ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисобот манфаатдор давлат органлари ва ташкилотлари билан келишилади.

Ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисобот Ҳуқуқий экспериментнинг ягона реестри, оммавий ахборот воситалари, Интернет жаҳон ахборот тармоғи, шу жумладан масъул органнинг расмий нашрлари ва расмий веб-сайтлари ҳамда ижтимоий тармоқлар орқали жамоатчиликка етказилиши шарт.

Ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисобот тегишлилигига қараб ваколатли органга киритилади.

28-модда. Ҳуқуқий эксперимент натижаси юзасидан қарор қабул қилиш

Ҳуқуқий эксперимент натижаси юзасидан ваколатли орган ҳуқуқий эксперимент якунлари бўйича ҳисобот асосида қуйидаги қарорлардан бирини қабул қилади:

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ёки экспериментал-ҳуқуқий нормаларни уларнинг амал қилишини вақт бўйича, муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланмаган ҳолда қабул қилиш мақсадга мувофиқлиги тўғрисида;

ҳуқуқий эксперимент тартибида қабул қилинган норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ёки экспериментал-ҳуқуқий нормаларни уларнинг амал қилишини вақт бўйича, муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланмаган ҳолда қабул қилиш мақсадга мувофиқ эмаслиги тўғрисида;

ҳуқуқий экспериментни ўтказиш муддатини узайтириш тўғрисида, бунда мазкур муддат ушбу Қонун 14-моддасининг биринчи қисмида назарда тутилган муддат доирасида узайтирилиши мумкин;

ҳуқуқий эксперимент натижаларини инобатга олган ҳолда қонунчиликни такомиллаштириш ҳақида;

ҳуқуқий эксперимент натижаларини инобатга олган ҳолда норматив-ҳуқуқий ҳужжатни ўз кучини йўқотган деб топиш тўғрисида.

29-модда. Ҳуқуқий эксперимент доирасида берилган имтиёзларнинг ва қабул қилинган маъмурий ҳужжатларнинг эксперимент якунларига кўра амал қилиши

Ҳуқуқий эксперимент доирасида жисмоний ва юридик шахсларга берилган имтиёзлар ҳамда қабул қилинган маъмурий ҳужжатлар, агар қонунчилик ҳужжатларида ушбу имтиёзлар ва маъмурий ҳужжатлар ўз кучини йўқотиши назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқий экспериментнинг амал қилиши муддатида сақланиб қолади.

Ҳуқуқий эксперимент якунланганидан кейин ҳуқуқий эксперимент доирасида берилган имтиёзларнинг ва қабул қилинган маъмурий ҳужжатларнинг амал қилиши муддатини узайтиришга йўл қўйилмайди.

5-боб. Якунловчи қоидалар

30-модда. Ҳуқуқий эксперимент натижаларини эълон қилиш

Ҳуқуқий эксперимент натижалари Ҳуқуқий экспериментнинг ягона реестрида, оммавий ахборот воситаларида, Интернет жаҳон ахборот тармоғида, шу жумладан масъул органнинг расмий нашрларида ва расмий веб-сайтларида ҳамда ижтимоий тармоқларда эълон қилиниши керак.

31-модда. Ҳуқуқий экспериментни молиялаштириш манбалари

Ҳуқуқий экспериментни ўтказишни молиялаштириш Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети маблағлари ва қонунчиликда тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан амалга оширилади.

32-модда. Ҳуқуқий экспериментга доир қонунга хилоф ҳаракатлар ва қарорлар устидан шикоят қилиш

Жисмоний ва юридик шахслар ҳуқуқий эксперимент давомида ўз ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатлари бузилганлиги устидан қонунчиликда белгиланган тартибда масъул органга ёки ваколатли органга ёхуд бевосита судга шикоят қилиши мумкин.

Юқори турувчи органга ёки мансабдор шахсга шикоят қилиниши бундай шикоятни судга бериш ҳуқуқини истисно этмайди.

33-модда. Ҳуқуқий эксперимент тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик

Ҳуқуқий эксперимент тўғрисидаги қонунчиликни бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.

34-модда. «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартириш киритиш

Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 20 апрелда қабул қилинган «Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар тўғрисида»ги ЎРҚ-682-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, № 4, 288-модда; 2022 йил, № 3, 213-модда, № 8, 788-модда, № 10, 983-модда; 2023 йил, № 8, 629-модда, № 11, 923-модда; 2024 йил, № 2, 109-модда, № 9, 955-модда, № 10, 1075, 1076-моддалар; 2025 йил, № 4, 516-модда) 34-моддасининг матни қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Ҳуқуқий эксперимент норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг ёки ҳуқуқий норманинг самарадорлигини амалда муайян ҳудудда ва (ёки) шахслар доираси бўйича чекланган ҳолда, белгиланган вақт оралиғида синовдан (тажрибадан, апробациядан ва шу кабилардан) ўтказиш билан боғлиқ чора-тадбирлар мажмуидир.

Ҳуқуқий экспериментни ташкил этишга, ўтказишга, унинг натижаларини баҳолашга ва жорий этишга доир муносабатлар «Ҳуқуқий эксперимент тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни ва бошқа қонун ҳужжатлари билан тартибга солинади».

35-модда. Ушбу Қонуннинг ижросини, етказилишини, моҳияти ва аҳамияти тушунтирилишини таъминлаш

Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.

36-модда. Қонунчиликни ушбу Қонунга мувофиқлаштириш

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳукумат қарорларини ушбу қонунга мувофиқлаштирсин;

республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

37-модда. Ушбу Қонуннинг кучга кириши

Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ой ўтгач кучга киради.

Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ

Тошкент ш.,

2026 йил 27 март,

ЎРҚ- 1127 -сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.03.2026 й., 03/26/1127/0280-сон)

lex.uz

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI

Huquqiy eksperiment toʻgʻrisida

Qonunchilik palatasi tomonidan 2025-yil 1-iyulda qabul qilingan Senat tomonidan 2025-yil 18-dekabrda maʼqullangan

1-bob. Umumiy qoidalar

1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi

Ushbu Qonunning maqsadi huquqiy eksperimentni tashkil etishga, oʻtkazishga, uning natijalarini baholashga va joriy etishga doir munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

2-modda. Huquqiy eksperimentning qoʻllanilish sohasi

Huquqiy eksperiment davlat boshqaruvi sohasida, ijtimoiy, iqtisodiy va ushbu Qonun bilan cheklanmagan boshqa sohalarda qoʻllanilishi mumkin.

Insonning Konstitutsiya va qonunlarda mustahkamlab qoʻyilgan huquqlari hamda erkinliklarini cheklaydigan, bekor qiladigan yoki insonning holatini boshqacha tarzda yomonlashtiradigan hollarda huquqiy eksperiment oʻtkazilishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

3-modda. Huquqiy eksperiment toʻgʻrisidagi qonunchilik

Huquqiy eksperiment toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlaridan iboratdir.

4-modda. Asosiy tushunchalar

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:

vakolatli organ — normativ-huquqiy hujjat qabul qilish huquqiga ega boʻlgan organ yoki mansabdor shaxs (bundan normativ-huquqiy hujjat qabul qilish vakolatiga ega boʻlgan vazirlik va idoralar hamda mahalliy davlat hokimiyati organlari mustasno);

masʼul organ — huquqiy eksperimentni oʻtkazish va uning natijalarini baholash uchun masʼul etib belgilangan davlat organi yoki tashkiloti;

eksperimental-huquqiy norma — huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjat bilan belgilangan, ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan, muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklangan holda, belgilangan vaqt oraligʻida sinovdan oʻtkaziladigan huquqiy norma;

huquqiy eksperiment — normativ-huquqiy hujjatning yoki huquqiy normaning samaradorligini amalda muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklangan holda, belgilangan vaqt oraligʻida sinovdan (tajribadan, aprobatsiyadan va shu kabilardan) oʻtkazish bilan bogʻliq chora-tadbirlar majmui;

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjat — ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan umummajburiy qoidalarni belgilaydigan, amalda muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklangan holda, belgilangan vaqt oraligʻida sinovdan oʻtkaziladigan normativ-huquqiy hujjat.

5-modda. Huquqiy eksperimentning asosiy prinsiplari

Huquqiy eksperimentning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:

qonuniylik;

jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini, jamiyat va davlat manfaatlarini himoya qilish hamda ularning ustuvorligi;

jamoat xavfsizligini, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilishning ustuvorligi;

ochiqlik va oshkoralik;

asoslanganlik;

dolzarblik.

6-modda. Qonuniylik prinsipi

Huquqiy eksperimentni tashkil etish, oʻtkazish, uning natijalarini baholash va joriy etish Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga , ushbu Qonunga va boshqa qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi hamda davlat organlari va tashkilotlari, shuningdek huquqiy eksperimentning boshqa ishtirokchilari ularga ogʻishmay rioya etishi hamda ularni bajarishi shart.

Ushbu Qonun va boshqa qonun hujjatlari talablarini aniq va bir xilda bajarishdan hamda ularga rioya etishdan har qanday chetga chiqish, ularning sabablari qanday boʻlishidan qatʼi nazar, qonuniylikni buzishdir va u belgilangan javobgarlikka sabab boʻladi.

7-modda. Jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini, jamiyat va davlat manfaatlarini himoya qilish hamda ularning ustuvorligi prinsipi

Huquqiy eksperimentni tashkil etishda, oʻtkazishda, uning natijalarini baholashda va joriy etishda jismoniy va yuridik shaxslarni kamsitishga, boshqa jismoniy va yuridik shaxslarga zarar yetkazgan holda bir jismoniy va yuridik shaxsga imtiyozlar yoki preferensiyalar taqdim etishga, ularning huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini, shuningdek jamiyat va davlat manfaatlarini buzishga yoʻl qoʻyilmaydi.

8-modda. Jamoat xavfsizligini, ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilishning ustuvorligi prinsipi

Huquqiy eksperimentni tashkil etishda, oʻtkazishda, uning natijalarini baholashda va joriy etishda jamoat xavfsizligini hamda aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligini buzishga, ekologiyaga va atrof-muhitga zarar yetkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

9-modda. Ochiqlik va oshkoralik prinsipi

Huquqiy eksperimentni tashkil etish, oʻtkazish, uning natijalarini baholash va joriy etish ochiq hamda oshkora amalga oshiriladi.

10-modda. Asoslanganlik prinsipi

Huquqiy eksperimentni oʻtkazishning maqsadga muvofiqligi va zarurligi tahlil qilinishi hamda huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat yoki eksperimental-huquqiy normalar orqali yuzaga kelishi mumkin boʻlgan ehtimoliy oqibatlar asoslangan boʻlishi kerak.

Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatni tashabbus qilishga, tayyorlashga va qabul qilishga faqat ushbu normativ-huquqiy hujjatning oqibatlarini norma ijodkorligining boshqa usullari bilan aniqlash imkoni mavjud boʻlmaganda yoʻl qoʻyiladi.

11-modda. Dolzarblik prinsipi

Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat yoki eksperimental-huquqiy norma jamiyat va davlat uchun dolzarb ahamiyatga ega boʻlgan masalani tartibga solishga qaratilgan boʻlishi kerak.

12-modda. Huquqiy eksperimentning maqsadi

Huquqiy eksperimentning maqsadi eksperimental-huquqiy normalarni muayyan sohaga joriy etishdan, ushbu normalarning samaradorligini tahlil qilishdan hamda ularning natijasida yuzaga kelgan yoki kelishi mumkin boʻlgan ehtimoliy oqibatlarni oʻrganish va baholash orqali samarali huquqiy normalarni amaliyotga joriy etishdan iborat.

13-modda. Huquqiy eksperimentning shartlari

Huquqiy eksperimentni tashkil etishda, oʻtkazishda, uning natijalarini baholashda va joriy etishda quyidagi shartlarga amal qilinadi:

eksperimental-huquqiy normalarni qoʻllashda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan salbiy oqibatlarning oldini olish va ularni kamaytirish choralarini koʻrish;

eksperimental-huquqiy normalar huquqiy eksperimentni joriy etish maqsadlari doirasida sinovdan oʻtkazilayotganligini asoslash;

eksperimental-huquqiy normalarni turlicha talqin qilinmaydigan yoki noaniqlikka yoʻl qoʻyilmaydigan darajada tushunarli tarzda bayon etish;

huquqiy eksperimentni oʻtkazishda ishtirokchilarning tengligini taʼminlash, shuningdek yetarlicha asoslanmagan imtiyozlar, davlat yordami berilishiga va cheklovlar belgilanishiga yoʻl qoʻymaslik;

huquqiy eksperimentning oqilonaligi va manfaatdor taraflarda belgilangan talablarni bajarish imkoniyati mavjudligi;

eksperimental-huquqiy normalar bilan belgilanayotgan yangi talablarga moslashish uchun yetarli vaqt berilishi;

huquqiy eksperimentni oʻtkazish shart-sharoitlari va moliyalashtirish manbalari aniq hamda yetarli boʻlishi;

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat loyihasini, huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturini va huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobotni jamoatchilik muhokamasidan oʻtkazish;

huquqiy eksperiment va uning natijalari haqida Huquqiy eksperimentning yagona reyestri, ommaviy axborot vositalari, Internet jahon axborot tarmogʻi, shu jumladan rasmiy manbalar hamda ijtimoiy tarmoqlar orqali jamoatchilikni xabardor qilish;

faqat kuchga kirgan, huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatni yoki eksperimental-huquqiy normani huquqiy eksperimentdan oʻtkazish;

huquqiy eksperimentni tegishli munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga soluvchi oʻzaro teng yoki yuqoriroq yuridik kuchga ega boʻlgan huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjat bilan oʻtkazish;

huquqiy eksperiment qaysi darajadagi normativ-huquqiy hujjat bilan oʻtkazilgan boʻlsa, uning natijalarini oʻsha darajadagi yoki undan yuqoriroq yuridik kuchga ega boʻlgan normativ-huquqiy hujjat bilan joriy etish.

14-modda. Huquqiy eksperimentning muddatini, hududini va (yoki) shaxslar doirasini belgilash

Huquqiy eksperimentning muddati huquqiy eksperimentni tashkil etish, oʻtkazish, uning natijalarini baholash va joriy etish uchun oqilona sarflanadigan vaqt hisobga olingan holda olti oydan uch yilgacha boʻlgan muddatga belgilanadi. Huquqiy eksperiment koʻrsatilgan muddat tugaganidan keyin davom ettirilishi mumkin emas.

Huquqiy eksperimentning hududi huquqiy eksperimentning mazmunidan hamda u oʻtkaziladigan maʼmuriy-hududiy birlikning oʻziga xos xususiyatlaridan va tabiatidan kelib chiqqan holda belgilanadi.

Huquqiy eksperimentning shaxslar doirasi huquqiy eksperimentning mazmunidan va unda ishtirok etadigan shaxslarning oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan xolda belgilanadi.

Huquqiy eksperimentning muddatini, hududini va ushbu hududdagi shaxslar doirasini belgilashda tegishli mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari bilan maslahatlashuvlar oʻtkaziladi.

Tegishli mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari huquqiy eksperimentda ishtirok etishga, shu jumladan hududlarni huquqiy eksperiment oʻtkaziladigan hududlar roʻyxatiga kiritishga yoki undan chiqarish boʻyicha asoslantirilgan takliflar taqdim etishga haqli.

15-modda. Huquqiy eksperimentning yagona reyestri

Huquqiy eksperimentning yagona reyestri huquqiy eksperimentni tashkil etish, oʻtkazish va uning yakunlari boʻyicha amalga oshirilgan ishlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi.

Huquqiy eksperiment oʻtkazilishini nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjat va huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturi qabul qilinganidan keyin bir ish kuni ichida vakolatli organ tomonidan quyidagi maʼlumotlar bilan birga Huquqiy eksperimentning yagona reyestriga kiritiladi:

huquqiy eksperimentni oʻtkazishning maqsadi va vazifalari;

huquqiy eksperimentning muddati, hududi va (yoki) shaxslar doirasi;

masʼul organlar va ularning vazifalari;

huquqiy eksperimentning oʻtkazilishini nazorat qiluvchi davlat organlari;

huquqiy eksperimentning samaradorligi va natijadorligini baholashga nisbatan qoʻyiladigan talablar yoki mezonlar, shu jumladan baholashdan oʻtkaziladigan koʻrsatkichlar.

Huquqiy eksperimentning yagona reyestri va undagi maʼlumotlar barcha foydalanishi uchun ochiqdir. Bunda oʻtkazilayotgan huquqiy eksperiment yuzasidan jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan fikr-mulohazalar va (yoki) takliflar bildirish imkoniyati yaratiladi.

Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi Huquqiy eksperimentning yagona reyestri operatori hisoblanadi.

2-bob. Huquqiy eksperimentni tartibga solish hamda fuqarolik jamiyati institutlarining huquqiy eksperimentda ishtirok etishi

16-modda. Vakolatli organning huquqiy eksperimentni tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha vakolatlari

Vakolatli organ:

normativ-huquqiy hujjatni huquqiy eksperiment tartibida qabul qilish toʻgʻrisida;

huquqiy eksperimentning koʻlamini kengaytirish, muddatini uzaytirish, uni toʻxtatib turish yoki muddatidan oldin tugatish haqida;

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatning yoki tegishli eksperimental-huquqiy normalarning amal qilishini vaqt boʻyicha, muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklanmagan holda qabul qilish toʻgʻrisida yoki qabul qilish maqsadga muvofiq emasligi haqida qaror qabul qiladi.

Huquqiy eksperiment Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari bilan oʻtkaziladi.

Vakolatli organ qonunchilikka muvofiq huquqiy eksperimentni tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

17-modda. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining huquqiy eksperimentni tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha vakolatlari

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

huquqiy eksperimentni tashkil etish va oʻtkazishda vazirliklar hamda idoralarning faoliyatini muvofiqlashtiradi;

huquqiy eksperimentning oʻz vaqtida, toʻliq va sifatli tashkil etilishi va oʻtkazilishini taʼminlaydi;

masʼul organni belgilaydi;

huquqiy eksperiment oʻtkazilishiga toʻsqinlik qilayotgan muammolarni hal etish va omillarni bartaraf qilish yuzasidan tegishli davlat organlarining hamda tashkilotlarining zimmasiga vazifalar yuklatadi, ularga ortiqcha byurokratik toʻsiqlarni bartaraf etishga doir koʻrsatmalar beradi;

huquqiy eksperimentni tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha vaqtinchalik nizomni qabul qiladi hamda davlat organlari va tashkilotlariga uslubiy jihatdan koʻmaklashadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qonunchilikka muvofiq huquqiy eksperimentni tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

18-modda. Masʼul organning huquqiy eksperimentni oʻtkazish va uning natijalarini baholash boʻyicha vakolatlari

Masʼul organ:

huquqiy eksperimentni oʻtkazish va uning natijalarini baholash boʻyicha zarur choralar koʻradi;

huquqiy eksperimentni oʻtkazish va uning natijalarini baholash yuzasidan davlat tashkilotlariga, korxonalar va muassasalarga murojaat qiladi, maʼlumotlar oladi hamda takliflar bilan chiqadi;

huquqiy eksperimentni oʻtkazishga va uning natijalarini baholashga doir yigʻilishlar, davra suhbatlari, uchrashuvlar va boshqa tadbirlarni tashkil etadi;

manfaatdor taraflar oʻrtasida huquqiy eksperiment bilan bogʻliq masalalar boʻyicha soʻrovnomalar oʻtkazadi, shuningdek huquqiy eksperimentni oʻtkazish va uning natijalarini baholash yuzasidan statistik maʼlumotlarni yigʻadi hamda maʼlumotlar bazasini shakllantiradi;

huquqiy eksperimentni oʻtkazish boʻyicha ekspertlarni, ilmiy-tahliliy ishlarni amalga oshirish uchun ilmiy va boshqa tashkilotlarni, shuningdek olimlar va mutaxassislarni belgilangan tartibda, shu jumladan shartnoma asosida jalb qiladi;

manfaatdor davlat organlari va tashkilotlari bilan birgalikda huquqiy eksperimentga doir standartlarni, qoidalarni qonunchilikda belgilangan tartibda ishlab chiqadi hamda tasdiqlaydi;

huquqiy eksperimentni oʻtkazish va uning natijalarini baholash uchun shart-sharoitlar yaratish yuzasidan takliflar ishlab chiqadi;

huquqiy eksperiment ishtirokchilarining huquqlarini va qonuniy manfaatlarini himoya qilish choralarini koʻradi;

huquqiy eksperimentni tahlil qiladi, monitoring va oʻrganish ishlarini amalga oshiradi hamda uning natijalarini baholaydi.

Masʼul organ qonunchilikka muvofiq huquqiy eksperimentni oʻtkazish va uning natijalarini baholash boʻyicha boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.

19-modda. Fuqarolik jamiyati institutlarining huquqiy eksperimentda ishtirok etishi

Fuqarolik jamiyati institutlari, shu jumladan jamoat birlashmalari va boshqa nodavlat notijorat tashkilotlari, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, ommaviy axborot vositalari oʻz vakolatlari doirasida:

davlat organlarining yoki ular huzuridagi ishchi guruhlarning, komissiyalarning va jamoatchilik-maslahat organlarining majlislarida koʻrib chiqish uchun huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturlarini va huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini, tegishli loyihalarga doir takliflarni kiritishi;

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini tashabbus qilishda, koʻrib chiqishda va tayyorlashda ishtirok etishi;

huquqiy eksperimentni tashkil etish, oʻtkazish, uning natijalarini baholash va joriy etish ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishi;

huquqiy eksperiment toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirishga doir takliflar kiritishi mumkin.

Fuqarolik jamiyati institutlari va fuqarolar masʼul organ tomonidan oʻtkaziladigan soʻrovnomalarda, davra suhbatlarida va ekspertlar yigʻilishlarida ishtirok etishi, ushbu institutlar va fuqarolarning takliflari majburiy tartibda koʻrib chiqilishi hamda natijalari huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha tayyorlangan hisobotda aks ettirilishi kerak.

3-bob. Huquqiy eksperimentni tashkil etish, oʻtkazish, uning natijalarini baholash va joriy etish

20-modda. Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat loyihasini tayyorlashni tashabbus qilish

Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat loyihasini tayyorlashni tashabbus qilishga faqat, basharti:

koʻtarilayotgan masalalarni yoki muammolarni tartibga solishda maqbul yechimlarni tanlash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni boshqa usullar yordamida, shu jumladan tartibga solish taʼsirini baholash orqali olish mumkin boʻlmasa;

ushbu Qonun bilan taqiqlanmagan munosabatlarni yaxshilashga, yengillashtirishga, soddalashtirishga va samaradorlikni oshirishga qaratilgan boʻlsa, yoʻl qoʻyiladi.

Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat loyihasini tayyorlashni tashabbus qilish qonunchilikka muvofiq normativ-huquqiy hujjatlarni tashabbus qilish huquqiga ega organlar (shaxslar) tomonidan amalga oshiriladi.

Huquqiy eksperiment tartibida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining hamda unga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilishini nazarda tutuvchi normativ-huquqiy hujjatning loyihasini tayyorlashni tashabbus qilishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Jismoniy va yuridik shaxslar tegishli davlat organlariga huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat loyihasi toʻgʻrisida takliflar kiritishga haqli.

21-modda. Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat loyihasini tayyorlash va qabul qilish

Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat loyihasini tayyorlash jarayonida:

huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturi ishlab chiqiladi;

tartibga solish taʼsiri baholashdan oʻtkaziladi va baholash natijalari toʻgʻrisida hisobot tayyorlanadi;

huquqiy, korrupsiyaga qarshi va boshqa zarur ekspertiza oʻtkaziladi.

Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjat loyihasi ushbu Qonunda belgilangan oʻziga xos xususiyatlar inobatga olingan holda “ Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida ”gi, “ Qonunlar loyihalarini tayyorlash va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga kiritish tartibi toʻgʻrisida ”gi Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida hamda boshqa qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda tayyorlanadi va qabul qilinadi.

22-modda. Huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturi

Huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturida quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

huquqiy eksperimentni oʻtkazishning maqsadi va vazifalari;

huquqiy eksperimentning muddati, hududi va (yoki) shaxslar doirasi va ularni tanlash asoslari. Bunda huquqiy eksperiment oʻtkaziladigan hududni tanlashda oʻtkaziladigan huquqiy eksperimentning samaradorligini tahlil qilish hamda natijada yuzaga kelgan yoki kelishi mumkin boʻlgan ehtimoliy oqibatlarni oʻrganish va baholash imkoniyati yuqori ekanligi inobatga olinadi;

huquqiy eksperimentni oʻtkazishning asosiy bosqichlari va uning muddatlari;

huquqiy eksperimentni oʻtkazish uchun zarur chora-tadbirlar, zarur boʻlgan hollarda huquqiy eksperimentni tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha vaqtinchalik nizomni ishlab chiqish muhimligi;

huquqiy eksperimentni oʻtkazish uchun zarur boʻlgan resurslar, shu jumladan moliyalashtirish manbalari va ularning miqdori;

huquqiy eksperiment ishtirokchilari va ular bajarishi kerak boʻlgan talablar;

masʼul organlar va ularning vazifalari, shu jumladan moddiy-texnikaviy, moliyaviy hamda boshqa resurslar bilan taʼminlash boʻyicha vazifalari;

shaxsning mol-mulkiga, davlat mudofaasiga va (yoki) xavfsizligiga, qonun bilan himoya qilinadigan boshqa qadriyatlarga zarar yetkazilishi xavfini baholash hamda bunday xavflarni kamaytirish choralari;

huquqiy eksperiment vaqtida berilgan vakolatlar, huquqlar va imkoniyatlardan foydalanish tartibi;

huquqiy eksperimentning nazorat qilinishi, shu jumladan nazorat funksiyalarini amalga oshiruvchi organlar, shuningdek nazorat funksiyalarini amalga oshirish, huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturining qoidalariga rioya etilishini tekshirishni tashkil etish va oʻtkazish tartibi;

huquqiy eksperimentning samaradorligi va natijadorligini baholashga qoʻyiladigan talablar yoki mezonlar, shu jumladan baholashdan oʻtkaziladigan koʻrsatkichlar;

eksperimental-huquqiy normalar hamda amaldagi qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solish oʻrtasidagi farqlar toʻgʻrisida huquqiy eksperiment ishtirokchilarini xabardor qilish usullari;

huquqiy eksperiment jarayoni va uning natijalari, shu jumladan eksperimental-huquqiy normalar hamda amaldagi qonunchilik hujjatlari bilan tartibga solish oʻrtasidagi farqlar toʻgʻrisida ommaviy axborot vositalari, Internet jahon axborot tarmogʻi, shu jumladan rasmiy manbalar va ijtimoiy tarmoqlar orqali xabardor qilish usullari.

Huquqiy eksperiment oʻtkazish dasturida boshqa zarur maʼlumotlar ham koʻrsatilishi mumkin.

Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan qonun hujjatlari boʻyicha huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari bilan tasdiqlanadi.

Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan qonunosti hujjatlari boʻyicha huquqiy eksperiment oʻtkazish dasturi tegishli vakolatli organning qarori bilan tasdiqlanadi.

23-modda. Huquqiy eksperimentni oʻtkazish

Huquqiy eksperiment muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklangan holda, belgilangan vaqt oraligʻida oʻtkaziladi.

Huquqiy eksperiment eksperimental-huquqiy normalar asosida huquqiy eksperimentning tartib-taomillarini joriy etish va ularning natijalarini baholash orqali amalga oshiriladi.

Huquqiy eksperiment tartibida qabul qilinadigan normativ-huquqiy hujjatda quyidagilar koʻrsatilishi shart:

huquqiy eksperimentni oʻtkazishning maqsadi va vazifalari;

eksperimental-huquqiy normalarning barqaror amalga oshirilishini taʼminlovchi kafolatlar, shu jumladan huquqiy va moliyaviy kafolatlar;

huquqiy eksperimentning shaffofligini va uning natijalarining ishonchliligini taʼminlashga qaratilgan koʻrsatmalar hamda tavsiyalar;

huquqiy eksperimentning muddati, hududi va (yoki) shaxslar doirasi.

Masʼul organ tegishli vakolatli organga huquqiy eksperimentni oʻtkazish va uning natijalarini baholash holati boʻyicha har chorakda hisobotlar taqdim etadi.

24-modda. Huquqiy eksperimentning natijalarini baholash

Masʼul organ huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturida belgilangan muddatlarda va tartibda huquqiy eksperiment jarayonlarini monitoring qilish orqali uning natijalarini baholab boradi.

Huquqiy eksperiment monitoringi quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

eksperimental-huquqiy normaning u qoʻllanilgan sohaga nisbatan taʼsirini aniqlashni;

soʻrovlar yuborish, soʻrovnomalar oʻtkazish, fikr-mulohazalarni yigʻish va huquqni qoʻllash amaliyotida sinovdan oʻtgan eksperimental-huquqiy normaning samaradorlilik darajasini boshqa usullar orqali aniqlashni;

eksperimental-huquqiy norma joriy etilganidan keyin qanday ijobiy va salbiy oqibatlarga olib kelishining tahlilini;

jismoniy va yuridik shaxslarning eksperimental-huquqiy norma yuzasidan davlat organlariga hamda tashkilotlariga murojaatlari tahlilini;

eksperimental-huquqiy normani qoʻllash amaliyoti yuzasidan huquqni muhofaza qiluvchi organlarning yoki nazorat qiluvchi organlarning ushbu sohadagi nazorati tahlilini;

murojaatlar hamda qabul qilingan qarorlar davriyligini hisobga olgan holda sud amaliyoti va statistikasining tahlilini;

ommaviy axborot vositalaridagi va Internet jahon axborot tarmogʻidagi, shu jumladan ijtimoiy tarmoqlardagi maʼlumotlarning tahlilini;

eksperimental-huquqiy normaning huquqni qoʻllash amaliyoti boʻyicha statistika maʼlumotlarini toʻplashni va boshqalarni.

Huquqiy eksperimentning monitoringi va uning natijalarini baholash huquqiy eksperimentni oʻtkazish dasturida belgilangan nazorat qilish hamda natijalarni baholash boʻyicha uslubiy vositalar orqali amalga oshiriladi.

Huquqiy eksperimentning monitoringi va uning natijalarini baholash huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobotda toʻliq koʻrsatilishi shart.

25-modda. Huquqiy eksperimentning natijalarini joriy etish

Huquqiy eksperimentning natijalarini joriy etish huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatni yoki tegishli eksperimental-huquqiy normalarni ularning amal qilishini vaqt boʻyicha, muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklanmagan holda qabul qilish toʻgʻrisida ijobiy xulosaga kelinganda amalga oshiriladi.

Vakolatli organ huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobot asosida huquqiy eksperiment natijalarini joriy etish haqida qaror qabul qiladi.

26-modda. Huquqiy eksperimentni oʻtkazishni toʻxtatib turish va tugatish

Huquqiy eksperiment quyidagi hollarda vakolatli organ tomonidan toʻxtatib turiladi:

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjat doirasida ish olib borilmaganda;

huquqiy eksperimentni oʻtkazishda moliyaviy mablagʻlarning maqsadsiz va samarasiz sarflanishi, shuningdek turli xil suiisteʼmolchilik hollari yuzaga kelganda.

Huquqiy eksperiment quyidagi hollarda vakolatli organ tomonidan tugatiladi:

huquqiy eksperiment boʻyicha muddatidan oldin ijobiy natijaga erishilgan, degan xulosaga kelinganda;

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjat yoki uning bir qismi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida yoki qonunlarida belgilangan tartibda bekor qilinganda;

eksperimental-huquqiy normalarni qoʻllash oqibatida yuzaga kelgan xavf-xatarlarning oldini olish va ularni kamaytirish imkoni boʻlmaganda.

4-bob. Huquqiy eksperiment yakunlarini rasmiylashtirish

27-modda. Huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobot

Huquqiy eksperiment yakunlanganidan keyin masʼul organ tomonidan huquqiy eksperiment natijalari boʻyicha huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatni yoki eksperimental-huquqiy normalarni ularning amal qilishini vaqt boʻyicha, muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklanmagan holda qabul qilish toʻgʻrisida yoki qabul qilish maqsadga muvofiq emasligi haqida oʻttiz ish kuni ichida huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobot tayyorlanadi.

Huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobotda quyidagilar koʻrsatiladi:

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatni yoki eksperimental-huquqiy normalarni qoʻllash amaliyoti, huquqiy eksperimentning ijobiy va salbiy oqibatlari, bunday hujjatning yoki eksperimental-huquqiy normalarning qoʻllanilishiga taʼsir oʻtkazgan ijtimoiy hamda boshqa omillar, huquqiy eksperiment oʻtkazilishi munosabati bilan qilingan xarajatlarning va olingan daromadlarning tahlili;

oʻtkazilgan huquqiy eksperimentning samaradorligi, foydaliligi va tejamkorligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatni yoki eksperimental-huquqiy normalarni ularning amal qilishini vaqt boʻyicha, muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklanmagan holda qabul qilish maqsadga muvofiqligining yoki qabul qilish maqsadga muvofiq emasligining asoslari;

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjat yoki eksperimental-huquqiy normalar ularning amal qilishini vaqt boʻyicha, muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklanmagan holda qabul qilinganidan keyin yuzaga keladigan ijobiy va salbiy oqibatlarning, xarajatlar va daromadlarning huquqiy eksperiment jarayonida erishilgan natijalar haqidagi maʼlumotlar bilan asoslantirilgan prognozi.

Huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobot manfaatdor davlat organlari va tashkilotlari bilan kelishiladi.

Huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobot Huquqiy eksperimentning yagona reyestri, ommaviy axborot vositalari, Internet jahon axborot tarmogʻi, shu jumladan masʼul organning rasmiy nashrlari va rasmiy veb-saytlari hamda ijtimoiy tarmoqlar orqali jamoatchilikka yetkazilishi shart.

Huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobot tegishliligiga qarab vakolatli organga kiritiladi.

28-modda. Huquqiy eksperiment natijasi yuzasidan qaror qabul qilish

Huquqiy eksperiment natijasi yuzasidan vakolatli organ huquqiy eksperiment yakunlari boʻyicha hisobot asosida quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatni yoki eksperimental-huquqiy normalarni ularning amal qilishini vaqt boʻyicha, muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklanmagan holda qabul qilish maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisida;

huquqiy eksperiment tartibida qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatni yoki eksperimental-huquqiy normalarni ularning amal qilishini vaqt boʻyicha, muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklanmagan holda qabul qilish maqsadga muvofiq emasligi toʻgʻrisida;

huquqiy eksperimentni oʻtkazish muddatini uzaytirish toʻgʻrisida, bunda mazkur muddat ushbu Qonun 14-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan muddat doirasida uzaytirilishi mumkin;

huquqiy eksperiment natijalarini inobatga olgan holda qonunchilikni takomillashtirish haqida;

huquqiy eksperiment natijalarini inobatga olgan holda normativ-huquqiy hujjatni oʻz kuchini yoʻqotgan deb topish toʻgʻrisida.

29-modda. Huquqiy eksperiment doirasida berilgan imtiyozlarning va qabul qilingan maʼmuriy hujjatlarning eksperiment yakunlariga koʻra amal qilishi

Huquqiy eksperiment doirasida jismoniy va yuridik shaxslarga berilgan imtiyozlar hamda qabul qilingan maʼmuriy hujjatlar, agar qonunchilik hujjatlarida ushbu imtiyozlar va maʼmuriy hujjatlar oʻz kuchini yoʻqotishi nazarda tutilmagan boʻlsa, huquqiy eksperimentning amal qilishi muddatida saqlanib qoladi.

Huquqiy eksperiment yakunlanganidan keyin huquqiy eksperiment doirasida berilgan imtiyozlarning va qabul qilingan maʼmuriy hujjatlarning amal qilishi muddatini uzaytirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

5-bob. Yakunlovchi qoidalar

30-modda. Huquqiy eksperiment natijalarini eʼlon qilish

Huquqiy eksperiment natijalari Huquqiy eksperimentning yagona reyestrida, ommaviy axborot vositalarida, Internet jahon axborot tarmogʻida, shu jumladan masʼul organning rasmiy nashrlarida va rasmiy veb-saytlarida hamda ijtimoiy tarmoqlarda eʼlon qilinishi kerak.

31-modda. Huquqiy eksperimentni moliyalashtirish manbalari

Huquqiy eksperimentni oʻtkazishni moliyalashtirish Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari va qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobidan amalga oshiriladi.

32-modda. Huquqiy eksperimentga doir qonunga xilof harakatlar va qarorlar ustidan shikoyat qilish

Jismoniy va yuridik shaxslar huquqiy eksperiment davomida oʻz huquqlari hamda qonuniy manfaatlari buzilganligi ustidan qonunchilikda belgilangan tartibda masʼul organga yoki vakolatli organga yoxud bevosita sudga shikoyat qilishi mumkin.

Yuqori turuvchi organga yoki mansabdor shaxsga shikoyat qilinishi bunday shikoyatni sudga berish huquqini istisno etmaydi.

33-modda. Huquqiy eksperiment toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik

Huquqiy eksperiment toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.

34-modda. “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartirish kiritish

Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 20-aprelda qabul qilingan “Normativ-huquqiy hujjatlar toʻgʻrisida”gi OʻRQ-682-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 4, 288-modda; 2022-yil, № 3, 213-modda, № 8, 788-modda, № 10, 983-modda; 2023-yil, № 8, 629-modda, № 11, 923-modda; 2024-yil, № 2, 109-modda, № 9, 955-modda, № 10, 1075, 1076-moddalar; 2025-yil, № 4, 516-modda) 34-moddasining matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Huquqiy eksperiment normativ-huquqiy hujjatning yoki huquqiy normaning samaradorligini amalda muayyan hududda va (yoki) shaxslar doirasi boʻyicha cheklangan holda, belgilangan vaqt oraligʻida sinovdan (tajribadan, aprobatsiyadan va shu kabilardan) oʻtkazish bilan bogʻliq chora-tadbirlar majmuidir.

Huquqiy eksperimentni tashkil etishga, oʻtkazishga, uning natijalarini baholashga va joriy etishga doir munosabatlar “Huquqiy eksperiment toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni va boshqa qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi”.

35-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash

Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

36-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu qonunga muvofiqlashtirsin;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

37-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi

Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2026-yil 27-mart,

OʻRQ- 1127 -son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 28.03.2026-y., 03/26/1127/0280-son)

lex.uz