UzbekAI

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИ ҲУЗУРИДАГИ ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСИ, НЕФТЬ МАҲСУЛОТЛАРИ ВА ГАЗДАН ФОЙДАЛАНИШНИ НАЗОРАТ ҚИЛИШ ИНСПЕКЦИЯСИ БОШЛИҒИНИНГ

БУЙРУҒИ

ҚОИДАЛАРИ

ЖУРНАЛИ

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида

Ўзбекистон Республикасининг « Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида »ги ва « Давлат тили ҳақида »ги қонунларига мувофиқ буюраман:

1. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидалари иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Мазкур буйруқ Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги, Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси ҳамда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги билан келишилган.

3. Ушбу буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Келишилди:

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси бошлиғининг 2026 йил 3 апрелдаги 17-сон буйруғига ИЛОВА

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш

Мазкур Қоидалар иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш тартибини белгилайди.

Ушбу Қоидаларнинг талаблари иссиқлик энергияси ишлаб чиқарувчи ташкилотлар, иссиқлик энергиясининг узатилишини, тақсимланишини амалга оширувчи корхона ва ташкилотлар, ушбу ташкилотларга тааллуқли ишларни (таъмирлаш, лойиҳалаш, қурилиш-монтаж, созлаш ва синаш) бажарувчи корхона ва ташкилотлар ҳамда мулкчилик шаклидан ва идоравий мансублигидан қатъи назар иссиқликдан фойдаланувчи истеъмолчилар (аҳолидан ташқари) учун мажбурий ҳисобланади.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Мазкур Қоидаларда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:

авария — иссиқлик таъминотининг тўхтатилишига ёхуд ҳажмининг пасайишига ва иссиқлик таъминоти хизматлари сифатига таъсир кўрсатишга олиб келган иссиқлик таъминоти тизимларининг бузилиши ёки ишдан чиқиши ;

амалиёт — назарий машғулотдан сўнг ёки у билан бир вақтда мутахассисликни амалий эгаллаш, хизмат кўрсатиш ва бошқарув объектларига мослашиш, иш жойига тез мослашиш кўникмаларига ва бошқа иш усулларига эга бўлиш мақсадида машғулотларга масъул шахснинг раҳбарлиги остида ходимларни иш жойида ўргатиш;

айланадиган механизмлар — электр, механик ёки бошқа юритмали насослар, вентиляторлар ва бошқалар;

баландликдаги ишлар — ишларни бажариш жараёнида ишчи ер сатҳидан, бостирмадан ёки ишчи тўшама юзасидан 1,3 метр ва ундан юқори баландликда ва баландлик бўйича фарқ чегарасидан 2 метрдан кам масофада бажариладиган ишлар;

бригада — таркибида иш бажарувчи билан бирга икки ёки ундан ортиқ аъзолари бўлган ишчи жамоа;

дублёрлик қилиш (дублёрлик) — дублёрни тайёрлашга масъул шахс кузатуви остида иш жойида иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини бошқариш ва бошқа функцияларни бажариш;

ижозат (рухсат) — иш жойи тўғри тайёрланганлигини, иш бажариш учун зарур бўлган хавфсизлик чораларининг етарлилигини ва улар фармойиш ёки топшириқ (наряд) бўйича ишнинг хусусияти ва жойига мослигини таъминлайдиган тадбир;

иссиқлик (иссиқлик энергияси) манбаи — иссиқлик (иссиқлик энергияси) ишлаб чиқаришга мўлжалланган энергетика қурилмаси;

иссиқлик таъминоти — истеъмолчиларни иссиқлик энергияси билан таъминлаш;

иссиқлик таъминоти корхонаси — иссиқлик энергиясидан фойдаланиш шартномаси бўйича иссиқлик энергиясини сотиш ва тақсимлаш ҳуқуқига эга бўлган юридик шахс, шу жумладан улгуржи истеъмолчи-қайта сотувчи ;

иссиқлик таъминоти тизими — умумий иссиқлик тармоғига уланган иссиқлик энергияси манбалари, иссиқлик энергиясини етказиб бериш ва истеъмол қилиш учун мўлжалланган ускуналар мажмуаси;

иссиқлик таъминотининг ёпиқ тизими — иссиқлик таъминоти тизимининг тури бўлиб, бунда иситиш суви иссиқлик тармоқларидаги сирқиб тўкилишлардан ташқари истеъмолчи тизимларида иссиқликни бериб, иссиқлик энергияси манбаига қайтади;

иссиқлик таъминотининг очиқ тизими — иссиқлик таъминоти тизимининг тури бўлиб, бунда иссиқлик таъминоти тармоқларидан олинган иситиш сувининг бир қисми тўғридан-тўғри коммунал-маиший эҳтиёжлар учун иссиқ сув сифатида фойдаланилади ва иссиқлик энергияси манбаига қайтарилмайди;

иссиқлик истеъмоли тизимлари — иссиқлик юкламасининг бир ёки бир нечта кўринишини (иситиш, шамоллатиш, иссиқ сув таъминоти, технологик эҳтиёжларни) қондириш учун мўлжалланган, иссиқликдан фойдаланадиган қурилмалар билан уловчи қувур ўтказгичлар ёки иситиш тармоқлари мажмуи;

иссиқлик тармоғи — иссиқлик энергиясини истеъмолчиларга узатиш учун мўлжалланган қурилмалар тўплами;

иссиқлик пункти — иссиқликни истеъмол қилиш (иситиш, вентиляция, иссиқ сув таъминоти) турларига қараб иссиқлик элтувчисини тақсимлаш, иссиқлик элтувчиси параметрларини, иссиқлик энергиясини истеъмол қилиш режимини назорат қилиш ва тезкор қайта улашларни амалга ошириш учун мўлжалланган боғлама;

иссиқлик узели — иссиқлик энергиясини истеъмолчиларга тарқатиш учун мўлжалланган қурилмалар тўплами;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилма — иссиқликдан иситиш, шамоллатиш, иссиқ сув таъминоти ва технологик эҳтиёжлар учун фойдаланиладиган қурилмалар мажмуи;

иссиқлик энергияси истеъмолчиси (истеъмолчи) — иссиқлик таъминоти корхонасининг (ташкилотининг) иссиқлик тармоқларига иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалари ёки иссиқлик тармоқлари бевосита уланган корхоналар, ташкилотлар, алоҳида жойлашган цехлар, қурилиш майдонлари ва бошқа муассасалар;

иш жойи — ходимлар ишларни бажариши учун ижозат (рухсат) бериладиган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг қисми;

иш жойини тайёрлаш — ишлар хавфсиз бажарилишини таъминлайдиган ускунани ўчириш, бўшатиш, совутиш, ювиш, шамоллатиш, ускунанинг хатолик билан ишга киритилишини олдини олиш бўйича зарур операцияларни амалга ошириш, ортиқча босим ва зарарли моддаларнинг йўқлигини текшириш, тўсиқларни ўрнатиш ва ушбу иш жойида хавфсизлик белгиларини ўрнатиш;

маъмурий-техник ходимлар — корхона ва ташкилотлар раҳбарлари, цех, бўлим, лаборатория бошлиқлари, уларнинг ўринбосарлари, муҳандислар ва техниклар, эксплуатация ва таъмирлаш хизматлари билан шуғулланувчи усталар; (ташкилотларнинг раҳбарлари, бўлим бошлиқлари, уларнинг ўринбосарлари, шунингдек, зиммасига маъмурий вазифалар юклатилган муҳандислар, техниклар ва усталар);

марказий иссиқлик пункти (бундан буён матнда МИП деб юритилади) — бир ёки бир нечта иссиқлик пунктларининг функцияларини бажарадиган узел;

навбатчи ходимлар — сменада навбатчилик қилаётган, ускуналарни тезкор бошқариш ёки тезкор алмашлаб-улашни амалга оширишга рухсат этилган ходимлар (иссиқлик пунктлари, конденсат станциялари ва энерготаъминот диспетчерлари, иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига хизмат кўрсатувчи технологик цехларнинг ходимлари ва бошқалар);

топшириқ (наряд) — белгиланган шаклдаги махсус бланкада расмийлаштирилган ҳамда иш мазмуни ва жойини, уни бошлаш ва тамомлаш вақтини, хавфсиз бажарилиш шартларини, бригада таркибини, хавфсиз бажарилиши учун масъул шахсларни ва бошқаларни белгилаб берувчи топшириқ ;

рад этиш — объектнинг ишлаш қобилияти ҳолати бузилганлиги акс этилган ҳодиса;

сақлаш клапанлари — қозон, ускуна, қувур ўтказгич ва бошқа ортиқча босимдан сақлаш учун мўлжалланган қурилмалар;

таъмирлаш — қурилманинг (ускунанинг) ишлаш қобилияти ёки созлигини тиклаш ва унинг ресурсини ёки таркибий қисмларини тиклаш бўйича операциялар мажмуи;

таъмирлаш ходимлари — иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини таъмирлаш билан шуғулланувчи муҳандис, техник, уста ва ишчилар;

техник хизмат кўрсатиш бўйича йўриқнома — қурилмага (ускунага) техник хизмат кўрсатиш тартиби ва қоидаларини белгиловчи ҳужжат;

тезкор-таъмирловчи ходимлар — тасдиқланган ҳажмда ўзига бириктирилган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига тезкор хизмат кўрсатиш учун махсус тайёрланган ва ўргатилган, таъмирловчи ходимлар тоифасига кирувчи хизматчилар;

техник хизмат кўрсатиш — иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларидан фойдаланиш, уларни сақлаш ва ташиш жараёнида қурилманинг (ускунанинг) созлигини ёки хизмат кўрсатиш муддатини сақлаш бўйича операциялар мажмуи;

қурилма (ускуналарга) хизмат кўрсатиш — ускуналарни эксплуатация қилиш, таъмирлаш, ишга тушириш ва синовдан ўтказиш, шунингдек, уларда ишга тушириш-созлаш ишларини амалга ошириш;

эксплуатация — иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларидан мунтазам фойдаланиш, уларга техник хизмат кўрсатиш ва уларни таъмирлаш;

эксплуатация қилиш бўйича йўриқнома — қурилмани (ускунани) тўғри эксплуатация қилиш (фойдаланиш, ташиш, сақлаш ва техник хизмат кўрсатиш) ва уни доимо ишлашга тайёрлигини таъминлаш учун зарур бўлган маълумотлар келтирилган ҳужжат;

эксплуатация қилишга топшириш — иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларидан мақсадли фойдаланиш учун уларнинг тайёрлигини белгиловчи ва белгиланган тартибда ҳужжатлаштириладиган жараён;

энергия таъминоти ташкилоти — ихтиёрида иссиқлик энергиясини генерация қилувчи ускуналар бўлган, иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилувчи ва шартнома асосида истеъмолчиларни иссиқлик энергияси билан таъминловчи юридик шахс.

2. Мазкур Қоидаларда назарда тутилмаган, алоҳида ишлаб чиқариш шароитларига ёки махсус иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларга эга бўлган корхоналарда (ташкилотларда) ушбу шароитлар ва қурилмаларнинг алоҳида хусусиятлари ва ишлаб чиқариш характери инобатга олинган ҳолда эксплуатация қилиш бўйича маҳаллий йўриқномалар ишлаб чиқилиб, корхона ёки ташкилот раҳбари ёки унинг юқори турувчи ташкилоти томонидан тасдиқланиши керак.

3. Корхона раҳбарининг буйруғи ёки фармойиши билан ишлаб чиқариш бўлинмалари ҳамда энергия хизмати ўртасида иссиқлик тармоқлари ва иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни эксплуатация қилиш бўйича уларнинг функционал жавобгарлиги чегаралари белгиланиши керак.

4. Истеъмолчи ва иссиқлик таъминоти корхонаси ўртасида иссиқлик энергиясидан фойдаланиш бўйича жавобгарлик тақсимоти иссиқлик энергиясидан фойдаланиш шартномасида белгиланади.

5. Фойдаланишга топширилган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари техник шартларга мувофиқ ишлаб чиқилган бўлиши ва амалдаги стандарт талабларига жавоб бериши керак.

Амалдаги хизмат муддати ёки ҳисобланган ресурси тугаган хавфли ишлаб чиқариш объектидаги иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари саноат хавфсизлиги экспертизаси хулосаси асосида эксплуатация қилиниши мумкин.

6. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари, бино ва иншоотларнинг тузилиши, эксплуатация қилиниши ва таъмирланиши, шунингдек хавфсизлик техникаси бўйича ишларни ташкил этиш Ўзбекистон Республикасининг «Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида»ги Қонуни , Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилишда хавфсизлик техникаси қоидалари (рўйхат рақами 3809, 2026 йил 8 апрель) (бундан буён матнда ХТҚ деб юритилади) талабларига мувофиқ амалга оширилиши керак .

7. Янги ва реконструкция қилинаётган ишлаб чиқариш лойиҳаларининг техник-иқтисодий қисмига иссиқлик энергиясини солиштирма сарфи кўрсаткичлари, шунингдек, маҳсулот ишлаб чиқариш (хизмат кўрсатиш) учун ушбу соҳада юқори кўрсаткичларга мос келадиган умумий энергия сарфи кўрсаткичлари киритилиши керак.

2-боб. Эксплуатация қилишни ташкил этиш

1-§. Ходимларнинг вазифалари, масъулияти ва мазкур Қоидаларнинг бажарилишини назорат қилиш

8. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига хизмат кўрсатувчи ходимлар ўз корхонаси (ташкилоти) технологик хусусиятларини аниқ тушунишлари, мазкур Қоидалар, ХТҚ ва бошқа норматив ҳужжатлар талабларини билиши ва уларга риоя қилишлари, шунингдек, қуйидагиларни:

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари техник соз ҳолатда бўлишини;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари хавфсиз эксплуатация қилинишини;

иссиқлик энергиясини истеъмолчиларга ишончли етказиб берилишини таъминлаши;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларида юзага келиши мумкин бўлган фавқулодда ҳолатларда ҳаракат қилиш тартибини билишлари шарт.

9. Иссиқлик энергияси истеъмолчиларининг иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалари ва иссиқлик тармоқлари ҳамда иссиқлик хўжалигининг, шунингдек, технологик цехларнинг техник ҳолати ва хавфсиз ишлаши учун раҳбар буйруғи билан корхона муҳандис-техник ходимлари (бундан буён матнда МТХ деб юритилади) орасидан масъул шахслар тайинланади.

Иссиқлик энергияси истеъмолчиларининг қолган ходимлари ўз фаолиятларини ушбу Қоидалар ва лавозим йўриқномаларига мувофиқ олиб боришга масъул ҳисобланади.

10. Иссиқлик энергиясидан фақат иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув таъминоти учун фойдаланилганда корхонанинг (ташкилотнинг) иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалари ва иссиқлик тармоқларининг техник соз ҳолати ҳамда хавфсиз ишлаши учун жавобгарлик иссиқлик техникаси бўйича маълумотга эга бўлмаган, аммо махсус курсларда ўқитилган ва тегишли назорат қилувчи органлар вакили иштирокида корхона комиссиясида билимлар синовидан ўтган мутахассисга берилиши мумкин.

Цехлар ва бўлимлар бўйича масъул шахсларни тайинлаш зарурати корхона (ташкилот) раҳбарияти томонидан ҳар бир муайян ҳолатда корхонанинг (ташкилотнинг) энергетика хизмати тузилмаси, иссиқлик элтувчиларнинг параметрлари, иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг қуввати ҳамда цехлар ва бўлимларнинг иссиқлик истеъмоли ҳажмларидан келиб чиққан ҳолда белгиланади.

Иссиқлик хўжалиги учун масъул қилиб тайинланаётган шахс Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 21 январдаги 26-сон қарори билан тасдиқланган Хавфли ишлаб чиқариш объектларидан фойдаланувчи ташкилотларнинг раҳбар ва муҳандис-техник ходимларини тайёрлаш, қайта тайёрлаш, уларнинг малакасини ошириш ҳамда аттестациядан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ саноат хавфсизлиги талаблари бўйича тайёргарликдан ва аттестациядан ўтган ҳамда тиббий талабларга мувофиқ бўлиши шарт.

11. Иссиқлик энергияси истеъмолчиси томонидан иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига техник хизмат кўрсатишни шартнома асосида иссиқлик техникаси бўйича малакага эга ходимлари бўлган ихтисослаштирилган корхонага (ташкилотга) ёки бошқа корхонанинг ходимларига беришга рухсат этилади. Бунда мазкур Қоидалар ва шартнома шартларига риоя қилиш бўйича жавобгарлик иссиқлик энергияси истеъмолчиси зиммасида сақланади.

12. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига техник хизмат кўрсатиш учун ходимлари бўлмаган иссиқлик энергиясидан фойдаланадиган кичик корхона ва ташкилотлар (мактаб, касалхона, дўкон, меҳмонхона, цех, ошхона ва бошқалар) эксплуатация ишларини амалга оширишни иссиқлик техникаси малакасига эга ходимлари бўлган махсус ихтисослаштирилган корхоналарга (ташкилотларга) шартнома асосида топшириши ёки малакали ходимларни ўзида сақлаши керак. Бунда малакали ходимларни ўзида сақлаш бошқа кичик корхоналар (ташкилотлар) билан биргаликда амалга оширилиши мумкин.

Иссиқлик энергиясидан фойдаланадиган кичик корхона ва ташкилотларнинг буйруғи билан ушбу Қоидаларнинг бажарилишини таъминлаш учун иссиқлик хўжалигига масъул шахс тайинланиши лозим.

Кичик корхона ва ташкилотларда МТХ лавозими кўзда тутилмаганда иссиқлик хўжалиги учун юқори ташкилотнинг МТХларидан бири масъул шахс сифатида белгиланиши мумкин. Агар юқори турувчи ташкилот мавжуд бўлмаса, жавобгарлик корхона раҳбари ёки унинг ўринбосарига юклатилади.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларидан тегишли тайёргарликдан ўтган ходимларсиз фойдаланиш тақиқланади.

13. Иссиқлик энергияси истеъмолчилари қуйидагиларни таъминлашлари лозим:

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2009 йил 22 августдаги 245-сон қарори билан тасдиқланган Иссиқлик энергиясидан фойдаланиш қоидалари , ХТҚ ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига ва ушбу Қоидаларга мувофиқ иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини ишончли, тежамкор ва хавфсиз эксплуатация қилинишини;

иссиқлик таъминоти ташкилоти билан иссиқлик энергиясидан фойдаланиш шартномасида белгиланган иссиқлик энергиясини истеъмол қилишнинг гидравлик ва иссиқлик режимларига риоя этилишини;

корхона (ташкилот) томонидан иссиқлик юкламаси жадвалига риоя этилиши ва белгиланган иссиқлик истеъмоли режими сақланишини;

иссиқлик энергиясини истеъмол қилишнинг илмий асосланган стандартлари ишлаб чиқилиши ва амалга оширилиши, уни тежаш чоралари кўрилиши, конденсатнинг иссиқлик энергияси манбасига қайтиши кўпайишини, иссиқлик таъминоти схемасини такомиллаштириш ва хўжалик ёки технологик мақсадлар учун паст даражали иссиқликдан фойдаланиш йўли билан қайтиб келадиган сувнинг ҳароратини пасайтиришни;

меҳнат унумдорлигини ошириш учун янги ускуналар ва технологияларни жорий этишни;

гидравлик ва иссиқлик режимларини назорат қилиш, шунингдек, иссиқлик энергияси истеъмолини ҳисобга олиш учун автоматлаштирилган тизимлар ва ускуналар жорий этилишини;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини мукаммал ва режали таъмирлаш ишлари ташкил этилишини ва ўз вақтида ўтказилишини, шунингдек, иссиқлик ускуналарининг узлуксиз ишлаши учун зарур бўлган эҳтиёт қисмлари ва материаллари билан таъминланишини;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 21 январдаги 26-сон қарори билан тасдиқланган Хавфли ишлаб чиқариш объектларидан фойдаланувчи ташкилотларнинг раҳбар ва муҳандис-техник ходимларини тайёрлаш, қайта тайёрлаш, уларнинг малакасини ошириш ҳамда аттестациядан ўтказиш тартиби тўғрисидаги низомга мувофиқ саноат хавфсизлиги талаблари бўйича тайёргарликдан ва аттестациядан ўтганлиги;

иссиқлик манбасига қайтариладиган конденсатнинг миқдори ва сифати бўйича иссиқлик энергиясидан фойдаланиш бўйича шартнома меъёрлари бажарилишини;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига ўз вақтида сифатли техник хизмат кўрсатилиши ва таъмирланишини;

корхонанинг энергия баланслари ишлаб чиқилиши ва уларнинг таҳлил қилинишини;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси (бундан буён матнда Ўзэнергоинспекция деб юритилади) ва иссиқлик таъминоти ташкилотининг кўрсатмалари ўз вақтида бажарилишини;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари ишидаги носозликлар, шунингдек, уларни эксплуатацияси билан боғлиқ бахтсиз ҳодисалар ўз вақтида ўрганиб чиқилишини;

ишлаб чиқарувчи корхоналарга бут бўлмаган, сифатсиз ёки буюртма таснифлари, давлат стандартлари ва техник шартларга мос келмайдиган асбоб-ускуналар етказиб берилганда эътирозлар юборилишини;

монтаж ташкилотларига сифатсиз монтаж қилинганда, лойиҳа ҳужжатларидан четга чиқилганда ва монтаж жараёнларида ускуналар шикастланганда эътирознома юборилишини;

иссиқлик таъминоти ташкилоти билан биргаликда иссиқлик энергиясидан фойдаланиш шартномасига мувофиқ иссиқлик таъминоти корхоналарининг иссиқлик манбаларида иссиқлик энергияси ва қуввати вақтинча етишмовчилиги кузатилганда иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни чеклаш ҳамда ўчириш жадвалларини ишлаб чиқилиши ва амалга оширилишини;

технологик ва бошқа бўлимлар, шунингдек, ихтисослаштирилган лойиҳалаштириш ва фойдаланишга топшириш ташкилотлари мутахассисларини жалб қилган ҳолда маҳсулот бирлигига иссиқлик энергиясининг солиштирма сарфи меъёрлари ва маҳсулот энергия сиғими камайишига йўналтирилган узоқ муддатли режалар ишлаб чиқилишини;

иссиқликни иккиламчи энергия ресурсларидан фойдаланган ҳолда энергия тежайдиган ва экологик тоза технологиялар асосида жорий этилишини;

энергия тежашни иқтисодий рағбатлантиришнинг прогрессив шаклларидан фойдаланишни;

янги ва реконструкция қилинган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни ва иссиқлик тармоқларини амалдаги қонунчилик ҳужжатларига мувофиқлиги текширилиши ва эксплуатацияга қабул қилинишини.

14. Корхона ва ташкилотлар томонидан иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг ишлашидаги авария ва носозликларнинг ҳар бир ҳолати текширилиши ва ҳисобга олиниши керак.

Текшириш маълумотлари асосида мазкур авариялар ва носозликларни олдини олиш чора-тадбирлари ишлаб чиқилиши лозим. Бунда ишлаб чиқилган чора-тадбирлар корхона ёки ташкилот раҳбарияти томонидан тасдиқланиши ва ўз вақтида бажарилиши керак.

15. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларидаги авариялар ва рад этишлар учун қуйидагилар шахсан масъул ҳисобланади:

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига бевосита хизмат кўрсатаётган ходимлар (тезкор, тезкор-таъмирлаш ва технологик ходимлар) — уларнинг айби билан содир бўлган ҳар бир авария ва рад этиш, шунингдек, улар хизмат кўрсатаётган участкада ҳар қандай авария ва ишлашни рад этиш нотўғри бартараф этилиши учун;

қурилмаларни (ускуналарни) таъмирловчи ходимлар — таъмирлаш ишларини сифатсиз бажарганлиги туфайли келиб чиққан авария ва носозлик учун, корхонанинг муҳандислик-техник ходимлари эса — уларнинг айби билан қурилмаларни (ускуналарни) ўз вақтида таъмирланмаганлиги ва таъмирлашдан сўнг сифатсиз қабул қилинганлиги учун;

катта тезкор ходимлар — қўл остидаги ходимлар ҳамда ўзларининг айблари билан содир бўлган авариялар ва рад этишлар учун;

раҳбарлар (ёки бош муҳандислар), бош энергетиклар (механиклар), иссиқлик ва энергетика цехлари бошлиқлари, иссиқлик техникаси усталари ва бошқа МТХлар — қўл остидаги ходимларининг ва ўзларининг айблари, шунингдек, таъмирлаш ишлари қониқарсиз ташкил этилганлиги ва аварияга қарши чоралар кўрилмаганлиги туфайли авариялар ва ишлашни рад этишлар содир бўлганлиги учун.

16. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилишда юз берган бахтсиз ҳодисалар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1997 йил 6 июндаги 286-сон қарори билан тасдиқланган Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларни ва ходимлар саломатлигининг меҳнат вазифаларини бажариш билан боғлиқ бошқа хил зарарланишини текшириш ва ҳисобга олиш тўғрисидаги низом асосида текширилиши ва ҳисобга олиниши лозим.

17. Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалар учун жавобгарлик бевосита Қоидаларни бузган ва бахтсиз ҳодисаларнинг келиб чиқиш имконияти истисно этиладиган ташкилий-техник чоралар бажарилишини (иш жойи хавфсизлик техникаси талабларига мувофиқлигини, ишларни хавфсиз олиб борилишига ўқитишлар ўтказилганлигини ва бошқаларни) таъминламаган шахслар зиммасига юкланади.

18. Корхона (ташкилот) иссиқлик хўжалигига хизмат кўрсатувчи ходимларнинг штати корхона (ташкилот) раҳбари томонидан мазкур Қоидалар талабларини инобатга олган ҳолда белгиланади.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига техник хизмат кўрсатиш ва уларни эксплуатация қилиш бўйича ходимлар ўртасида жавобгарлик тақсимоти корхона (ташкилот) раҳбарияти томонидан лавозим йўриқномаларида белгиланади.

19. Мазкур Қоидалар ва ХТҚ талаблари бажарилиши устидан давлат назорати Ўзэнергоинспекция томонидан амалга оширилади.

20. Корхоналарда (ташкилотларда) ХТҚ қоидалари талабларига риоя этилишини назорат қилиш, корхоналарнинг (ташкилотларнинг) хавфсизлик техникаси бўлимлари ва уларнинг юқори турувчи ташкилотлари томонидан амалга оширилади.

2-§. Ходимларни тайёрлаш

21. Корхонанинг иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалари ва иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилишни махсус тайёрланган ходимлар амалга ошириши керак. Бунда, мутахассислар ўзларининг лавозимларига мувофиқ маълумотга, ишчилар эса малака тавсифи талаблари доирасида тайёргарликка эга бўлишлари керак.

22. Корхонада ходимларнинг ишлаб чиқариш малакасини ошириш, бахтсиз ҳодисалар ва шикастланишларнинг олдини олишга қаратилган ишлар тизимли равишда олиб борилиши керак.

23. Навбатчи ва тезкор таъмирлаш гуруҳи билан ишлаш қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:

янги лавозимга тайёрлаш ва тажриба муддатини (стажировкани) ўташ;

мазкур Қоидалар, ХТҚ, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 11 ноябрдаги 711-сон қарори билан тасдиқланган Энергетика ташкилотлари учун ёнғин хавфсизлиги қоидаларида (бундан буён матнда ЁХҚ деб юритилади), белгиланган лавозим йўриқномалари ва бошқа норматив ҳужжатлар бўйича билимларини синовдан ўтказиш;

дублёрлик қилишни (тажрибали ходимнинг раҳбарлиги остида иш жойида вазифаларини бажариш);

меҳнатни муҳофаза қилиш ва ёнғин хавфсизлиги бўйича йўриқдан ўтказиш;

авария ва ёнғинга қарши машқлар ўтказиш;

касбий ва иқтисодий ўқитиш.

24. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига техник хизмат кўрсатиш, созлаш ва синовдан ўтказиш билан боғлиқ ходимлар билан ишлаш қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:

янги лавозимга тайёрлаш ва тажриба муддатини (стажировкани) ўташ;

малака тавсифлари талаблари ҳажмида билимлар синовидан ўтказиш;

меҳнатни муҳофаза қилиш ва ёнғин хавфсизлиги бўйича йўриқдан ўтказиш;

касбий тайёргарлик.

25. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини бошқаришда ёки уларга техник хизмат кўрсатишда бевосита иштирок этмайдиган мутахассислар билан ишлаш янги лавозимга тайёрлашдан, лавозим йўриқномаларида назарда тутилган ҳажмда билимларни текширишдан, шунингдек касбий ва иқтисодий ўқитишдан иборат бўлиши керак.

26. Давлат органларининг назорати остидаги объектларга хизмат кўрсатадиган ходимларни билимлар синовидан ўтказиш ушбу органларнинг талабларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.

27. Ходимга мустақил ишга тайинлангунга қадар ёки иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига хизмат кўрсатиш билан боғлиқ бошқа ишга (лавозимга) ўтганда, шунингдек, ушбу ишда (лавозимда) 6 ойдан ортиқ меҳнат фаолиятини олиб бормаганда, иш жойида ишлаб чиқаришни ўрганиши шарт.

Ходимлар ишлаб чиқариш машғулотларидан ўтиш, амалий кўникмаларни эгаллаш, асбоб-ускуналар, жиҳозлар билан танишиш билан бир вақтда, ушбу лавозим учун зарур ҳажмда қуйидагиларни:

мазкур Қоидалар ва ХТҚни;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилиш хусусиятларини, техник паспортларини, тузилишини, схемаларини;

ишлаб чиқариш йўриқномаларини;

бажарилган ишларга қараб қўшимча қоидалар ва йўриқномаларни ўзлаштириш учун етарли вақт ажратилишини билиши лозим.

Ўрганаётган ходимга корхона, цех ёки бўлим буйруғи (фармойиши) билан малакали ўргатувчи ходим бириктирилади.

28. Ўқув муддати тугаши билан ўрганаётган ходим ушбу Қоидаларнинг 24 — 27-бандлари талабларига мувофиқ махсус комиссияда билимлар синовидан ўтиши керак.

Билимлар синовидан муваффақиятли ўтган ходимга комиссия томонидан белгиланган муддатга дублёрлик қилишга рухсат этилади.

Таъмирловчи ходимлар учун дублёрлик қилиш талаб этилмайди.

29. Янги лавозимга тайёрлаш ва амалиёт жараёнида навбатчилар ва тезкор таъмирловчи ходимлар:

ушбу Қоидалар, ХТҚ, ЁХҚни ўзлаштириши ва уларни амалий қўлланилишини ўрганиши;

ушбу лавозимда ишлаш учун зарур бўлган меҳнатни муҳофаза қилиш ва ишлаб чиқариш йўриқномаларини, схемаларни ўрганиши;

ишлаб чиқариш жараёнида зарур бўлган амалий кўникмаларни эгаллаши;

хизмат кўрсатадиган иссиқликдан фойдаланувчи қурилма ва иссиқлик тармоқларининг хавфсиз, ишончли, тежамкор ишлаши усулларини ҳамда шартларини ўрганиши шарт.

30. Ходимларни бевосита корхонанинг ўзида тайёрлаш ва қайта тайёрлашда, уларнинг иккинчи мутахассисликни эгаллашида хавфсиз ишлаш усулларига ўқитиш, ушбу вазифалар зиммасига юкланган ходим томонидан, зарурат туғилганда, корхонанинг энергия хизматининг тегишли мутахассисларини жалб этган ҳолда ташкил этилиши керак.

31. Ходимларни бевосита корхонанинг ўзида тайёрлаш ва қайта тайёрлашда, уларнинг иккинчи мутахассисликни эгаллашида хавфсиз ишлаш усулларига ўқитиш олиб бориладиган ишлар ва касбларнинг рўйхати, шунингдек, ўқитиш тартиби, шакли, даврийлиги ва давомийлиги корхона раҳбари томонидан, касаба уюшма қўмитаси билан келишилган ҳолда соҳа талабларидан келиб чиқиб, касбнинг хусусиятлари, иш тури, ишлаб чиқариш хусусиятлари ва меҳнат шароитлари инобатга олинган холда белгиланади.

Бунда ўқитиш учун соҳа бўйича намунавий дастурлар асосида ўқув режалари ишлаб чиқилиб, раҳбар (ёки бош муҳандис) томонидан тасдиқланиши ва хавфсизлик техникаси бўлими (муҳандиси) билан келишилиши керак. Ўқув дастурлари назарий ва ишлаб чиқариш тайёргарлигини, шу жумладан, амалиёт ўташни ўз ичига олиши керак.

32. Назарий машғулотлар меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича ёки махсус технологияларнинг тегишли бўлими бўйича ишлаб чиқилган 20 соатдан кам бўлмаган ҳажмдаги дастур бўйича ўтказилиши керак.

33. Хавфсиз меҳнат усуллари ва йўналишлари бўйича ишлаб чиқариш машғулотлари корхонада махсус тайёрланган иш жойларида, цехларда, устахоналарда ишлаб чиқариш таълими устаси ёки юқори малакали ишчи раҳбарлиги остида ўтказилиши керак.

Тажриба муддатини ўташ давомийлиги ўрганувчининг тайёргарлиги ҳисобга олинган ҳолда индивидуал равишда белгиланиши ва иккидан йигирма сменагача бўлиши керак.

Тажриба муддатини ўташга ижозат (рухсат) маъмурий ҳужжат билан расмийлаштирилади.

Тажриба муддатини ўташ охирида ўрганувчи дастлабки билимлар синовидан ўтиши керак, шундан сўнг унга дублёрлик қилиш учун рухсат берилади.

34. Ходимнинг дублёрлик қилишига рухсат бериш буйруқ (фармойиш) билан расмийлаштирилади, унда дублёрлик қилиш муддати ва дублёрни тайёрлаш учун масъул шахс кўрсатилади. Дублёрни тайёрлаш дастури ва дублёрлик қилиш муддати хизмат кўрсатиладиган ускунанинг мураккаблигига боғлиқ. Дублёрлик қилишнинг муддати икки иш сменасидан кам бўлмаслиги керак. Иш жойида дублёрнинг барча хатти-ҳаракатлари учун асосий ишчи ва дублёр тенг масъулдир.

Иш жойида дублёрликни амалга оширишда ўрганувчи ходим, иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни кўрикдан ўтказиш, тезкор ўчириш-ёқиш ёки бошқа ишларни фақат ўргатувчининг назорати остида амалга ошириши мумкин.

Ўрганувчи ходим, унинг тўғри ҳаракати, унинг ушбу Қоидаларга, шунингдек, ХТҚга мувофиқлиги бўйича жавобгарлик ўргатувчи ва ўрганувчининг ўзига юкланади.

Агар дублёрлик даврида ходимнинг ушбу фаолият учун касбий салоҳияти етмаслиги аниқланса, уни ўқитиш тўхтатилади. Бундай ходимни келгусида ишни давом эттириш масаласи корхона маъмурияти томонидан ҳал қилинади.

35. Муайян турдаги ишда, касбда ва мансабда уч йилдан ортиқ ёки юқори хавф билан боғлиқ ишда бир йилдан ортиқ танаффус бўлганда, мустақил ишни бошлашдан олдин барча ишчилар ишнинг хавфсиз усуллари ва йўналишлари бўйича машғулотлардан ўтишлари шарт.

36. Билимлар синовида қониқарсиз баҳо олган ходимга мустақил ишлашга рухсат берилмайди ва у бир ой ичида қайта билимлар синовидан ўтиши керак. Қайта билимлар синовидан қониқарсиз баҳо олган тақдирда, ушбу шахснинг мазкур лавозимда ишлашига рухсат берилмайди. Мазкур шахснинг келгусида ишлаш масаласи корхона маъмурияти томонидан ҳал этилади.

37. Тезкор ва тезкор таъмирловчи ходим ишда уч ҳафтадан икки ойгача танаффус қилган бўлса 1-2 смена, икки ойдан олти ойгача танаффус қилган бўлса 6 сменагача ўз иш жойида дублёрлик қилиши керак.

38. Янгидан ишга қабул қилинган ёки ишда олти ойдан кўпроқ танаффус қилган тезкор ва тезкор таъмирловчи ходимлар йўриқдан, стажировкадан, билимлар синовидан ва дублёрлик қилишдан сўнг, таъмирлаш ва созлаш ходимлари эса фақат йўриқдан, стажировкадан, билимлар синовидан ўтганидан сўнг мустақил ишлашига рухсат берилади.

Ишда уч ҳафтадан олти ойгача танаффус қилган ходимларни ишлашига рухсат бериш шартлари ушбу танаффуснинг давомийлиги билан белгиланади.

39. Ходимларни мустақил ишлашга рухсат этиш корхона ёки таркибий бўлинма раҳбарининг буйруқ (фармойиш) билан расмийлаштирилиши керак.

40. Ишда уч ҳафтадан олти ойгача танаффус қилган тезкор ва тезкор таъмирловчи ходимлар мустақил ишлашдан аввал иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар, иссиқлик тармоқлари иш режимлари ва схемалари, қурилмалардаги қуйида келтирилган ўзгаришлар билан танишиши керак:

йўриқномаларга киритилган ўзгартиришлар;

янги қабул қилинган норматив ҳужжатлар;

эгаллаган лавозими бўйича янги буйруқлар, техник фармойишлар ва бошқа ҳужжатлар.

41. Билимлар синови мажбурий бўлган шахсларнинг мустақил иш бажаришлари учун ижозат (рухсат) муддати кейинги билимлар синовигача сақланади. Агар улар ишлаб чиқариш ёки лавозим йўриқномаларида белгиланган қоидаларни бузсалар, корхона ва таркибий бўлинма раҳбарияти ёки давлат назорати органининг қарорига биноан ижозат (рухсат) муддати тўхтатилиши мумкин.

42. Ишда бир ойдан икки ойгача танаффус қилган таъмирловчи ва созловчи ходимларнинг ишлашига ижозат (рухсат) беришдан аввал улар режадан ташқари йўриқдан, ишда икки ойдан олти ойгача танаффус қилганда йўриқ ва бир ёки икки смена стажировкадан, ишда олти ойдан ортиқ танаффус қилганда йўриқ, стажировка ва билимлар синовидан ўтишлари керак.

43. Ходимларнинг ушбу Қоидалар, ХТҚ ва ишлаб чиқариш йўриқномалари бўйича билимлар синовидан ўтишлари қуйидаги муддатларда амалга оширилади:

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига бевосита хизмат кўрсатувчи ёки уларни монтаж қилиш, созлаш ва таъмирлаш ишларини бажарувчи ходимлар бир йилда бир марта;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилиш ва таъмирлаш билан боғлиқ бўлган муҳандис-техник ходимлар ҳар уч йилда бир марта;

тезкор ходимлар тоифасига кирувчи муҳандис-техник ходимлар бир йилда бир марта.

44. Билимлар синови ушбу Қоидалар, ХТҚ, ЁХҚ, ишлаб чиқариш ва лавозим йўриқномалари бўйича қуйидаги ҳолатларда ўтказилиши керак:

бирламчи — ўқитилгандан ва янги лавозимга тайёрлангандан сўнг мустақил ишлашга ижозат беришдан аввал ва бошқа ишга (лавозимга) ўтганда;

даврий — мазкур Қоидаларнинг 43-бандида кўрсатилган муддатларда;

навбатдан ташқари — мазкур Қоидалар, ХТҚ ёки ишлаб чиқариш йўриқномаларини бузган ходимлар;

Ўзэнергоинспекция, Ўзбекистон Республикаси Тоғ-кон саноати ва геология вазирлиги ҳузуридаги Тоғ-кон саноати ва геология соҳасини назорат қилиш инспекцияси (бундан буён матнда Контехназорат деб юритилади), Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси ва Давлат меҳнат инспекцияси (бундан буён матнда назорат қилувчи органлар деб юритилади), шунингдек, касаба уюшмаларининг инспекциялари талабига биноан;

қоидабузарликни ўрганиш ёки текшириш комиссияларининг хулосаси бўйича ва юқори турувчи ташкилотларнинг қарорига биноан;

нормал ва авария ҳолатларида ходимнинг нотўғри хатти-ҳаракатлари ёки билимлари етарли даражада эмаслиги аниқланганда;

меҳнат муҳофазаси ва эксплуатация қилиш бўйича янги қоидалар ёки норматив ҳужжатлар кучга кирганда;

янги технологик ускуналар татбиқ этилганда;

ишда бир йилдан ортиқ танаффус бўлганда;

ходим меҳнат муҳофазаси ва эксплуатация қилиш бўйича қўшимча билим талаб этадиган бошқа иш жойига ўтказилганда ёки бошқа лавозимга тайинланганда.

45. Навбатдан ташқари билимлар синовини ўтказиш даврий билимлар синовидан ўтказиш муддатларини бекор қилмайди (янги қоидалар кучга кирган ҳолатлар бундан мустасно).

46. Ҳар бир лавозим, иш жойи бўйича билимлар ҳажмига қўйиладиган талаблар лавозим йўриқномаларида белгиланиши керак.

Барча тоифадаги ходимлар учун хавфсизлик техникаси бўйича билиши зарур бўлган талаблар меҳнат муҳофазаси бўйича йўриқномаларда белгиланади.

47. Ҳар бир ходимнинг билимини синаш якка тартибда амалга оширилиши керак. Бунда қуйидагилар текширилади:

ушбу Қоидалар, хавфсизлик техникаси ва ёнғин хавфсизлиги қоидалари;

лавозим ва ишлаб чиқариш йўриқномалари ва схемалари;

лавозим йўриқномаларида ходим билиши назарда тутилган бошқа ҳужжатлар.

48. Корхонада (ташкилотларда) ушбу Қоидалар, шунингдек ТЭҚ ва ХТҚ бўйича билимлар синови камида уч кишидан иборат таркибдаги малака комиссиялари томонидан амалга оширилиши лозим. Бунда:

корхона (ташкилот) иссиқлик хўжалигига масъул шахс, унинг ўринбосари, хавфсизлик техникаси муҳандиси учун — корхонанинг бош муҳандиси ёки директори (комиссия раиси), тегишли назорат қилувчи органлар ва касаба уюшмаларининг инспекциясининг вакили иштирокида;

иссиқликдан фойдаланувчи ускуналар ва иссиқлик тармоқларининг техник ҳолати ва хавфсиз ишлаши учун масъул иссиқлик цехлари раҳбарлари учун — иссиқлик хўжалигига масъул шахс ёки унинг ўринбосари (комиссия раиси), хавфсизлик техникаси бўлими вакили, бош энергетик (механик) бўлими вакили таркибидан иборат комиссия томонидан;

қолган МТХлар учун — мазкур банднинг учинчи хатбошисига мувофиқ комиссияда билимлар синовидан ўтган шахс (раис) ва бош энергетик бўлими, хавфсизлик техникаси бўлими ва корхонанинг (ташкилотнинг) касаба уюшмасининг вакилидан иборат комиссия томонидан ўтказилади;

қолган эксплуатация қилувчи ходимлар учун — таркиби, бош энергетик ёки иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари учун масъул шахс томонидан белгиланган бир неча комиссия тузилиши мумкин;

иссиқлик ва иссиқ сув таъминотига кунига 15 Гкал дан кам иссиқлик энергияси истеъмол қиладиган кичик корхоналар ходимлари билимлар синовидан ўтказилмайди. Бунда кичик корхоналардаги иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш бўйича масъул шахс тегишли назорат қилувчи органларда иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилишда хавфсизлик техникаси бўйича йўриқдан ўтказилади ва алоҳида истеъмолчилар журналида расмийлаштирилади.

Назорат қилувчи органлар ва касаба уюшмаси инспекцияси вакиллари ўз хоҳишларига кўра мазкур Қоидаларнинг учинчи ва тўртинчи хатбошиларида кўрсатилган билимлар синовидан ўтказиш бўйича малака комиссияларида иштирок этишлари мумкин. Бунда назорат қилувчи органлар ва касаба уюшмаси инспекцияси вакиллари малака комиссияси иш бошлашидан камида ўн кун олдин корхона (ташкилот) томонидан хабардор қилиниши керак.

49. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитасининг назорати остидаги хавфли ишлаб чиқариш объектларида хизмат кўрсатадиган ишчилар ва айрим тоифадаги мутахассисларни билимлар синовидан ўтказиш белгиланган тартибда ушбу Қўмита вакиллари иштирокида амалга оширилади.

50. Мазкур Қоидаларнинг 48-бандида назарда тутилган малака комиссиялари билимлар синовидан ўтаётган ходим ишлаётган корхонада (ташкилотда) ўтказилиши керак (хизмат сафаридаги ва мазкур Қоидаларнинг 48-банднинг олтинчи хатбошисидаги ходимлар бундан мустасно).

Билимлар синови натижалари ушбу Қоидаларнинг 1-иловасида келтирилган шаклдаги журналда қайд этилади.

Билимлар синовидан муваффақиятли ўтган ҳар бир ходимга мазкур Қоидаларнинг 2-иловасида келтирилган шаклда гувоҳнома берилади.

51. Хавфсизлик техникаси бўйича йўриқлардан иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини бошқариш, бевосита уларга хизмат кўрсатиш билан шуғулланувчи барча ходимлар ва раҳбарлар ўтишлари керак.

52. Йўриқлар қуйидагиларга бўлинади:

кириш йўриғи;

иш жойида бирламчи йўриқ;

такрорий (даврий) йўриқ;

режадан ташқари йўриқ;

мақсадли (жорий) йўриқ.

53. Йўриқларнинг мақсади ходимлар ва раҳбарларга ХТҚга риоя этиш ва хавфсиз иш шароитларини ташкил этишдаги асосий талабларни етказишдан, иш жойида юзага келган ёки юзага келиш эҳтимоли бўлган хатоларни таҳлил қилиш, хавфсиз ишлаш бўйича билим ва кўникмаларни чуқурлаштириш, ёнғин хавфсизлиги қоидалари бўйича билимларни ўзлаштириш ва чуқурлаштиришдан иборатдир.

Йўриқлар бериш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 18 октябрдаги 608-сон қарори билан тасдиқланган Электр энергетикаси объектларида ходимлар билан ишлашни ташкил этиш қоидаларида белгиланган тартибда амалга оширилади.

Йўриқлар берилиши тегишли журналда қайд этилиши керак.

54. Аварияга қарши машғулотлар иш жойларида ёки тренажёр қурилмаларида ўтказилади. Аварияга қарши ва ёнғинга қарши машғулотлар натижалари махсус журналларда қайд этилади.

55. Аварияга қарши машғулотлар ёнғинга қарши машғулотлар билан биргаликда ўтказилишига рухсат берилади.

Машғулотлар ўтказиш даврийлиги маҳаллий шароитларга қараб корхонанинг бош энергетиги томонидан белгиланади. Машғулотлар махсус дастурлар бўйича ўтказилади.

56. Янги ишга қабул қилинган раҳбар ходимлар ва мутахассислар, кириш йўриғидан ташқари, юқори турувчи мансабдор шахслар томонидан:

унга бириктирилаётган объектда (цех, бўлим ва бошқалар) иш шароитлари ва иш муҳити ҳолати;

ишлаб чиқаришнинг хавфли ва зарарли омиллари таъсиридан ишчиларни ҳимоя қилиш воситаларининг ҳолати;

ишлаб чиқаришдаги шикастланишлар ва касбий касалликлар;

меҳнат муҳофазаси ва иш шароитларини яхшилаш бўйича зарур чоралар;

меҳнат муҳофазаси бўйича лавозим мажбуриятлари ва раҳбарий ҳужжатлар билан таништирилиши керак.

3-§. Навбатчи ходимларнинг мажбуриятлари

57. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига хизмат кўрсатиш қуйидагилар томонидан амалга оширилади:

тезкор ходимлар томонидан (корхоналарнинг тезкор ходимларига иссиқлик пунктлари ва конденсат станцияларига хизмат кўрсатувчи барча ходимлар ҳамда энергия таъминоти бўйича диспетчерлар киради);

тезкор-таъмирловчи ходимлар томонидан (ички ва ташқи қувур ўтказгичларга, иссиқлик таъминоти тизимларига хизмат кўрсатувчи технологик, механик а ва бошқа цехларнинг навбатчи ходимлари тезкор-таъмирловчи ходимларига киради);

технологик ходимлар томонидан (технологик ходимларга иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларга хизмат кўрсатувчи технологик цехлар ходимлари киради).

Цехлар, шунингдек, цех ва бош энергетик (механик) бўлими ўртасидаги иссиқлик ўтказгичларига хизмат кўрсатиш ва техник ҳолати бўйича жавобгарлик чегаралари мазкур Қоидаларнинг 142-банди талабларига мувофиқ белгиланади.

58. Навбатчи ходимларнинг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари лавозим йўриқномасида белгиланади. Лавозим йўриқномаларидан ташқари қуйидаги йўриқнома ва ҳужжатлар ишлаб чиқариш бўлинмасининг жавобгар шахси томонидан тузилиши ва корхона иссиқлик хўжалигига жавобгар шахс ёки бош муҳандис томонидан тасдиқланиши лозим:

эксплуатация қилиш бўйича йўриқнома;

хавфсизлик техникаси ва ёнғин хавфсизлиги бўйича йўриқнома;

аварияларни бартараф этиш бўйича йўриқнома;

технологик хариталар ва иссиқлик схемалари;

меҳнат муҳофазаси бўйича йўриқномалар.

Навбатчи ходимлар қуйидаги тезкор журналларни юритишлари керак:

тезкор журнал (сменаларни топшириш-қабул қилиш, топшириқ (наряд) бўйича ишларни ёзиб бориш, иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини таъмирга чиқариш ҳамда таъмирдан кейин қабул қилиб олиш ва бошқалар);

носозликлар ва бажарилган таъмирлаш ишлари, иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларидаги носозликлар журнали.

Ушбу журналда ёзув киритилган сана, носозлик характери ва кимга тегишлилиги кўрсатилади. Масъул шахс носозликлар билан таништирилганлиги ва ушбу носозликлар бартараф этилганлиги ҳақида ёзувлар киритилади.

59. Навбатчи ходим цех (бўлим) бошлиғи томонидан тасдиқланган жадвалга мувофиқ ишлаши керак. Зарур ҳолларда, навбатчи ходимни иккинчисига алмаштиришга фақат цех (бўлим) бошлиғи ёки унинг ўринбосарининг рухсати билан йўл қўйилади. Кетма-кет икки смена давомида ишлаш тақиқланади.

60. Навбатчи ходимлар тоифасидан бўлган ҳар бир ходим ишга киришаётганда ўзидан олдин ишлаган ходимдан сменани қабул қилиб олиши, ишни тугатганидан сўнг эса жадвал бўйича ўзидан кейинги ходимга топшириши шарт. Сменани топширмасдан навбатчиликдан кетиш тақиқланади.

61. Навбатчи ходим сменани қабул қилишда қуйидагиларни бажариши шарт:

ўзининг участкасидаги иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари, арматура ва қурилмаларнинг ҳолати, схемаси ва ишлаш режими билан танишиши ва шахсан лавозим йўриқномасида белгиланган ҳажмда кўрикдан ўтказиши;

сменани топширувчидан ишда аварияга ва бузилишга олиб келиши мумкин бўлган, алоҳида кузатиш талаб этиладиган ускуналар, захира ва таъмирдаги ускуналар ҳақида маълумотларни олиши;

иш жойи, хона ва ускуналарнинг (қурилмалар) тозалигини текшириши;

ускуналар (қурилмалар), материаллар, хоналарнинг калитлари, тезкор журналлар ва иш жойининг ҳужжатларини текшириши ва қабул қилиб олиши;

ўзининг охирги навбатчилигидан кейинги барча ёзувлар ва фармойишлар билан танишиб чиқиши;

сменани қабул қилиш-топширишни журналга ёзиб, уни қабул қилувчи ва топширувчи имзоси билан расмийлаштириши. Лавозим йўриқномасида навбатчиликни қабул қилувчи ва топширувчи навбатчи ходимларнинг вазифалари доираси, ҳуқуқлари ва мажбуриятлари кўрсатилиши;

бевосита сменадаги бошлиққа навбатчиликни қабул қилганлигини ва сменани қабул қилишда аниқланган барча камчиликлар тўғрисида хабар бериши;

ёнғинни ўчиришнинг бирламчи воситалари мавжудлигини текшириб кўриши ва қабул қилиб олиши.

62. Аварияни бартараф этиш пайтида сменани қабул қилиш ва топшириш, шунингдек иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни ишга тушириш ва тўхтатиш тақиқланади.

63. Ускуналар (қурилмалар) ишдан чиққанда сменани қабул қилиш ва топширишга фақат цех (бўлим) бошлиғи, ўринбосари ёки корхонанинг бош энергетиги (механиги) ижозати билан рухсат этилади.

64. Сменадаги навбатчи ходим унга бириктирилган участкада жойлашган барча ускуналарга (қурилмаларга) тўғри хизмат кўрсатиши ва уларнинг авариясиз ишлаши учун масъул ҳисобланади.

Навбатчи ходим ўзидан юқори турувчи навбатчи ходимларнинг тезкор топшириқларига ва тасдиқланган технологик режимларга мувофиқ ускунанинг тежамкор ва ишончли ишлашини таъминлаши керак.

65. Ҳар бир навбатчи ходим ишлаш режимлари, ишлаб чиқаришдаги алмашлаб улашлар, иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини ишга тушириш ва ўчиришлар, ишлашни рад этилиши, топшириқнинг (наряднинг) рақами ва иш мазмунини кўрсатган ҳолда топшириқ (наряд) бўйича ишлашга рухсат этишни ва ишнинг тугалланиши вақтини кўрсатиб тезкор журналга ёзувлар киритиб бориши керак.

66. Иш режимлари бузилганда ёки ускуна шикастланганда навбатчи, унга бўйсунувчи ходимлардан фойдаланиб, зудлик билан ускунанинг (қурилманинг) нормал иш режимини тиклаш ёки аварияни бартараф этиш ва технологик бузилишларнинг ривожланишини олдини олиш чораларини кўриши ва бу ҳақида смена бошлиғига ёки бошқа, уни алмаштирувчи шахсга хабар бериши керак.

67. Навбатчи эксплуатация қилувчи ходимнинг нотўғри хатти-ҳаракатларида, маъмурий-техник шахслар тезкор журналга тегишли ёзувлар киритган ҳолда масъул навбатчини четлатишгача чора кўриб, аварияни бартараф этишга раҳбарлик қилишга ва жавобгарликни ўзларига олган ҳолда аварияни бартараф этишга аралашишга мажбур.

68. Ҳар бир технологик бузилиш синчковлик билан ўрганилиши керак. Технологик бузилишни текширишда махсус тузилган комиссия ёки масъул ходим томонидан қуйидагилар аниқланиши керак:

технологик бузилишнинг келиб чиқиши ва ривожланиши сабаблари;

технологик бузилишнинг содир бўлиши ва ривожланишига айбдор шахслар;

ходимлар хатти-ҳаракатларининг тўғрилиги;

ускуналар (қурилмалар) нуқсонлари ва шикастланиш характери;

келгусида шу каби технологик бузилишларни олдини олиш имкониятлари.

Аварияга қарши чора-тадбирлар корхона (ташкилот) раҳбари (ёки бош муҳандиси) томонидан тасдиқланади, шундан сўнг уларнинг бажарилиши мажбурий ҳисобланади.

69. Технологик бузилишларнинг классификацияси «Истеъмолчилар энергетика хўжалиги объектлари ишида авариялар, номувофиқ ва бошқа бузилишларни текшириш бўйича намунавий йўриқнома»га мувофиқ белгиланади.

4-§. Техник-иқтисодий кўрсаткичлар ва техник ҳисобот

70. Кунлик иссиқлик энергияси истеъмоли ўртача 15 Гкал ва ундан ортиқ бўлган барча корхоналар (ташкилотлар) кун, ой, йил мобайнида қуйидагиларни аниқлаш имконини берадиган назорат-ўлчаш воситалари (қурилмалари) билан жиҳозланган бўлиши керак:

корхона (ташкилот) бўйича, корхонанинг (ташкилотнинг) ҳар бир цехи бўйича, иситиш, иссиқ сув таъминоти ва технологик эҳтиёжлар учун харажатларни ажратган ҳолда буғ, иссиқ сув сарфи ва конденсатнинг қайтарилишини;

ўзининг қозонхонасидан ва иссиқлик таъминоти манбаидан олинган иссиқлик энергияси миқдорини;

буғ, иссиқ сув ва қайтаётган конденсат параметрларини (ҳарорат ва босимни);

тўғридан-тўғри ва қайтиб келаётган иситиш суви ҳароратини;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларида иситиш сувининг сизиб чиқиш миқдорини.

71. Корхонада қуйидагилар ташкил этилиши керак:

корхона (ташкилот) бўйича, корхонанинг (ташкилотнинг) технологик ва ёрдамчи цехлари бўйича, меъёрлашнинг қисмлар ва бошқа истеъмоллар бўйича иссиқлик элтувчиси ва иссиқлик энергияси сарфини ҳисобга олиш;

иссиқлик энергиясининг солиштирма сарфларини меъёрлаш, назорат ва таҳлил қилиш;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг ҳолати ва иш режимларини баҳолаш учун уларнинг техник-иқтисодий кўрсаткичларни таҳлил қилиш;

энергияни тежаш бўйича амалга оширилаётган ташкилий-техник тадбирларнинг самарадорлигини таҳлил қилиш;

иссиқлик элтувчиси ва иссиқлик энергиясини тежаш учун ходимларни иқтисодий рағбатлантириш;

иссиқлик энергиясидан фойдаланиш натижалари бўйича ҳисоботни юритиш.

72. Иссиқлик таъминоти ташкилоти билан, шунингдек, корхонанинг иссиқлик энергияси истеъмолчилари билан ҳисоб-китоб қилиш учун иссиқлик ташувчи ва иссиқлик энергияси сарфининг тижорий ҳисоби Вазирлар Маҳкамасининг 2009 йил 22 августдаги 245-сон қарори билан тасдиқланган Иссиқлик энергиясидан фойдаланиш қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.

73. Иссиқлик элтувчиси ва иссиқлик энергияси сарфларини меъёрлаш, уларнинг амалдаги солиштирма сарфи ва энергияни тежаш бўйича тадбирларнинг самарадорлиги энергияни тежаш ва меъёрлаш бўйича идоравий норматив ҳужжатларга мувофиқ бўлиши керак.

74. Корхонада иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг энергетика синовлари ўтказилиши ва уларнинг натижалари бўйича Саноат корхонасининг энергетик а қуввати 10 МВт ва ундан юқори бўлган ҳар бир иссиқлик электр станциясида, қуввати 30 МВт ва ундан юқори бўлган гидроэлектр станцияларда, иссиқлик ишлаб чиқариш унумдорлиги 50 Гкал/соат (209,5 ГДж/соат) ва ундан юқори бўлган қозонхонада, ускуналар ишининг техник-иқтисодий кўрсаткичларининг мутлақ ёки нисбий ҳисобланган электр ва иссиқлик юкламаларига боғлиқлигини белгиловчи энергетик характеристикалари ишлаб чиқилган бўлиши шарт.

Бунда энергетика синовлари ўтказилиши керак бўлган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар рўйхати корхона раҳбари ёки бош муҳандиси томонидан тасдиқланиши керак.

Энергетика тавсифлари ва алоҳида кўрсаткичлар нормалари режим хариталари, жадваллар, графиклар шаклида эксплуатация қилиш бўйича йўриқномаларда келтирилиши ёки эксплуатация қилувчи ходимларга етказилиши керак.

75. Корхоналар (ташкилотлар) ҳар йили мазкур Қоидаларга 3-иловада келтирилган шаклда буғ-конденсат балансини тузишлари шарт.

76. Саноат корхоналари ва уларга тенглаштирилган корхоналар энергетика кўрсаткичлари бўйича ҳисоботларни Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган муддатларда ва шаклларда тақдим этадилар.

77. Кунлик иссиқлик энергияси истеъмоли 5,0 Гкал/соат ва ундан ортиқ бўлган саноат корхоналарида фойдаланилмаётган иккиламчи энергия ресурслари аниқланганда, Ўзэнергоинспекция талабига биноан, лекин камида 5 йилда бир марта иссиқлик баланси тузилиши керак.

78. Корхонанинг иссиқлик хўжалигига масъул шахс ҳар ойда бутун корхонанинг ва унинг алоҳида цехларининг иссиқлик ва буғ-конденсат балансини таҳлил қилиши, иссиқлик энергиясидан фойдаланиш самарадорлиги ва конденсат қайтишини ошириш бўйича зарур чораларни кўриши керак.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг иссиқлик балансини кўриб чиқишда ҳар бир иссиқликдан фойдаланувчи қурилма ҳамда унинг алоҳида элементларининг иссиқлик самарадорлиги кўрсаткичлари таҳлил қилиниши керак.

79. Ҳар бир корхонада иссиқлик энергияси, ёқилғи ва конденсат қайтарилиши тежалганлиги учун амалдаги намунавий низомларга мувофиқ мукофотлаш тизими ишлаб чиқилиши керак.

5-§. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларга техник хизмат кўрсатиш ва уларни таъмирлаш

80. Корхонада (ташкилотда) иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига техник хизмат кўрсатиш ва уларни таъмирлаш ташкил этилиши керак.

81. Техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш тизими қуйидагиларни ўз ичига олиши керак:

техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлашга тайёрлаш;

ускунани (қурилмани) таъмирлашга чиқариш;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг техник ҳолатини баҳолаш ҳамда нуқсонлар рўйхатини тузиш;

техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш;

ускунани (қурилмани) таъмирдан қабул қилиш;

техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш амалга оширилиши юзасидан назорат ва ҳисобот.

82. Техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича жавобгарлик, корхона (ташкилот) иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларига масъул бўлган маъмурий-техник ходимларга юкланади.

83. Техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ҳажми иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг ишлаш қобилияти ҳолатига қараб белгиланиши керак.

84. Техник хизмат кўрсатиш жараёнида назорат хусусиятига эга бўлган операциялар (кўрикдан ўтказиш, эксплуатация бўйича йўриқномаларга риоя этилишини назорат қилиш, техник синовлар ва техник ҳолатни текшириш) ҳамда тиклаш хусусиятига эга айрим технологик операциялар (созлаш ва қайта созлаш, тозалаш, мойлаш, катта ҳажмда ажратмасдан ишдан чиққан қисмларни алмаштириш, турли майда нуқсонларни бартараф этиш) амалга оширилиши лозим.

85. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва ускуналарни таъмирлаш бўйича барча турдаги йиллик ва ойлик режалаштирилган профилактик таъмирлашлар жадваллари тузилиши, корхона раҳбари (ёки бош муҳандиси) томонидан тасдиқланиши керак. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва ускуналарни таъмирлаш жадваллари энергия таъминоти ташкилотининг (цехнинг) тегишли ишлаб чиқариш ускуналарини таъмирлаш жадвалларига мувофиқ бўлиши керак.

86. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини таъмирлашнинг асосий турлари мукаммал ва жорий таъмирлаш ҳисобланади.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни мукаммал таъмирлаш ўтказилганда ускуна ва жиҳозларнинг узлуксиз ишлаш муддатини кўпайтириш ва техник-иқтисодий кўрсаткичларини яхшилаш, эскирган бутловчи қисмларни тиклаш ва алмаштириш, шунингдек, зарурат бўлганда, эксплуатация қилишнинг илғор тажрибаларини ва янги техника жорий этишни инобатга олган ҳолда уларни модернизация қилиш чоралари кўрилиши керак.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни жорий таъмирлашда унинг кейинги таъмиргача номинал қувват, унумдорлик ва самарадорлик билан ишлашини таъминлайдиган кўрикдан ўтказиш, тозалаш ва таъмирлаш бўйича ишлар амалга оширилади.

87. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини мукаммал ва жорий таъмирлаш ўтказилишида, бир пайтнинг ўзида унга тегишли ёрдамчи қурилмаларни ҳам таъмирлаши ўтказилади.

Ёрдамчи иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар захираси мавжуд бўлганда, уларни асосий иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни мукаммал таъмирлаш оралиғида таъмирлаш мумкин.

88. Ҳар бир иссиқликдан фойдаланувчи қурилма ва бошқа ускуналарини (қурилмаларни) мукаммал таъмирлашга чиқаришдан аввал қуйидаги тайёргарлик чоралари кўрилиши керак:

ускунани (қурилмани) очиш ва текширишдан кейин аниқлик киритиладиган нуқсонлар ва ишлар ҳажми рўйхатлари тузилиши;

таъмирлаш ишларини ўтказиш жадвали тузилиши;

нуқсонлар ва ишлар ҳажми рўйхатларига мувофиқ зарур материаллар ва эҳтиёт қисмлар, шунингдек, ёнғинни ўчиришнинг бирламчи воситалари тайёрланиши;

ускуналар (қурилмалар), мосламалар, маҳкамлаш ускуналари, кўтариш-транспорт механизмлари тўлиқ жиҳозланган ҳамда фойдаланишга тайёр бўлиши;

таъмирлаш учун иш жойлари тайёр бўлиши, қисмлар ва деталларнинг жойлашуви кўрсатилган ҳолда майдон режалаштирилиши;

бутун иш ҳажмини ўз вақтида бажарилишини таъминлайдиган таъмирлаш бригадалари ташкил этилиши.

89. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини мукаммал таъмирлаш бўйича ҳужжатлар белгиланган тартибда тузилиши ва корхона (ташкилот) раҳбари (ёки бош муҳандиси) томонидан тасдиқланиши керак.

Мукаммал таъмирлаш пайтида иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларда ва иссиқлик тармоқларида конструктив ўзгаришлар киритиш ва принципиал иссиқлик схемаларини ўзгартириш фақат тасдиқланган лойиҳага мувофиқ амалга оширилиши мумкин.

90. Мукаммал ва жорий таъмирлаш жадвали ушбу участкадаги бошқа цехларнинг таъмирлаш ишлари билан келишилган бўлиши керак. Жадвалда участкалар бўйича ишчи гуруҳлар ва масъул раҳбарлар ўртасида иш тақсимоти кўрсатилиши керак.

91. Мукаммал ва жорий таъмирлашни ташкил этиш ва уни бажарилишини назорат қилиш таъмирланаётган ускунага (қурилмага) бириктирилган шахс томонидан амалга оширилиши керак.

92. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини таъмирлаш учун корхонада (ташкилотда) ушбу корхона (ташкилот) раҳбари (ёки бош муҳандис) томонидан тасдиқланган номенклатурага мувофиқ зарур эҳтиёт қисмлар ва материаллар тайёрланган бўлиши керак.

93. Корхонада (ташкилотда) эҳтиёт қисмлар, эҳтиёт ускуналар ва авария материаллари мавжудлигининг аниқ ҳисоби юритилиши керак, улар таъмирлаш ишларида сарфланишига қараб ўз вақтида тўлдириб борилиши лозим.

94. Эҳтиёт қисмлар ва эҳтиёт ускуналарни сақлашда уларни бузилиш ва коррозиядан сақланиши таъминланиши шарт.

Намликда ўз хусусиятларини йўқотадиган иссиқлик изоляцияси ва бошқа материаллар ёпиқ омборлар ёки айвонларда сақланиши керак.

95. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини мукаммал таъмирлашдан қабул қилиш корхона (ташкилот) буйруғи билан тайинланган ишчи комиссия томонидан амалга оширилади.

Жорий таъмирлашдан қабул қилиш ушбу иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг таъмирланиши, техник ҳолати ва хавфсиз ишлаши учун масъул бўлган шахслар томонидан амалга оширилади.

96. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини мукаммал ва жорий таъмирлашдан сўнг қабул қилишда нуқсонлар рўйхатида кўрсатилган барча ишлар бажарилган бўлиши ва қабул синовлари ўтказилиши керак, шундан сўнг таъмирлаш сифатига баҳо берилади.

97. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини мукаммал таъмирлаш бўйича бажарилган ишлар далолатнома асосида қабул қилинади. Қабул қилиш далолатномаларига таъмирлаш бўйича барча техник ҳужжатлар (эскизлар, фотосуратлар, индивидуал компонентлар учун оралиқ қабул қилиш далолатномалари ва оралиқ синовлар баённомаси, таъмирлашни бажариш жадвали ва бошқалар) илова қилиниши керак.

98. Қурилмалар ва жиҳозларни таъмирдан қабул қилиш далолатномалари барча техник ҳужжатлар паспортлари билан бирга сақланиши керак.

Мукаммал ва жорий таъмирлаш вақтида аниқланган ва киритилган барча ўзгаришлар паспортлар, схемалар ва чизмаларга киритилиши керак.

99. Мукаммал ва жорий таъмирлашни ташкил этиш, таъмирлаш ишларининг технологияси, таъмирлашга тайёргарлик кўриш ва таъмирга чиқариш тартиби, шунингдек, таъмирланган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини қабул қилиш ва баҳолаш белгиланган норматив ҳужжатлар талабларига мувофиқ бўлиши керак.

6-§. Техник ҳужжатлар

100. Ҳар бир иссиқликдан фойдаланувчи қурилма учун қуйидагилар бўлиши керак:

белгиланган шаклдаги паспорти, синов, текширув ва таъмирлаш баённомалари ва далолатномалари;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг ишчи чизмалари;

тегишли сертификатлар ва янги ўрнатиладиган электротехник мослама ва ускуналарни электрмагнит мослашувчанлиги талабларига мувофиқлигини тасдиқловчи синов баённомаси;

барча қувур ўтказгичларнинг арматураси рақамланган ва назорат-ўлчаш приборлари жойлаштирилган ижро схемалари;

эксплуатация қилиш ва таъмирлаш бўйича йўриқномалар;

ходимларнинг ҳуқуқлари ва мажбуриятлари тўғрисидаги низом;

яширин ишлар бўйича кўрик далолатномалари, иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни, технологик қувур ўтказгичларни, иссиқ сув таъминоти, иситиш ва вентиляция тизимларини, иссиқлик тармоқларини якка тартибда синовдан ўтказиш далолатномалари;

оралиқ қабул қилиш далолатномалари ҳамда ишчи ва давлат комиссиялари томонидан иссиқлик тармоқлари, иссиқлик пунктлари, насос станциялари ва иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни эксплуатацияга қабул қилиш далолатномалари.

101. Корхона (ташкилот) раҳбарияти навбатчи ва тезкор таъмирловчи ходимлар учун зарур техник ҳужжатларни белгилаши ҳамда мазкур ҳужжатларни иш жойида бўлишини таъминлаши керак.

102. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг схемалари ва чизмаларининг тўлиқ тўплами техник архивда сақланиши керак. Қурилмаларнинг тезкор схемалари ва чизмалари цех (участка) бошлиғида ва навбатчи ходимларнинг иш жойида бўлиши керак.

Зарур иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг схемалари навбатчи ходимларнинг хоналарида кўринадиган жойларда жойлаштирилиши керак. Схемалардаги ўзгаришлар тўғрисидаги маълумотлар барча ходимларга етказилиши керак, ходимлар учун ушбу схемаларни билиш мажбурийдир.

Ҳар уч йилда камида бир марта ишчи схемаларнинг корхона (ташкилот) иссиқлик таъминоти тизимидаги барча элементларнинг ҳақиқий ҳолатига мувофиқлиги объектнинг бош муҳандиси ёки иссиқлик хўжалигига жавобгар шахс томонидан текширилади.

103. Схемалар ва чизмалар мавжуд шароитларга (амалдаги ҳолатга) мос келиши керак. Қурилма, ускуна, жиҳоз ва ҳоказолардаги ҳар қандай ўзгариш дарҳол чизма ёки схемада, ким томонидан, қачон ва нима сабабдан киритилгани келтирилган ҳолда кўрсатилиши шарт.

104. Ҳар бир иш жойи учун лавозим йўриқномасида қуйидагилар кўрсатилиши керак:

ходимлар билиши мажбурий бўлган йўриқномалар ва бошқа норматив ҳужжатлар рўйхати, қурилмалар (ускуналар) схемалари рўйхати;

ходимларнинг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлиги;

ходимнинг юқори турувчи, унга бўйсунувчи ва бошқа тегишли ходимлар билан муносабатлари.

105. Ҳар бир иш жойида эксплуатация қилиш бўйича йўриқномалар ва хизмат кўрсатиладиган қурилманинг (ускунанинг) асосий тавсифлари кўрсатилган яққол кўринадиган ҳолда жойлаштирилган схемаси бўлиши керак.

106. Эксплуатация қилиш бўйича йўриқномада қуйидагилар кўрсатилиши лозим:

қурилмани (ускунани) ишга тушириш ва тўхтатиш бўйича операциялар кетма-кетлиги;

нормал иш ҳолатида қурилмани (ускунани) эксплуатация қилиш тартиби ва авария содир бўлганида кўриладиган чоралар;

қурилмани (ускунани) таъмирлашга ижозат (рухсат) бериш тартиби;

хавфсизлик ва ёнғин хавфсизлиги чоралари.

Агар мазкур Қоидаларнинг 3-бандида белгиланган алоҳида ишлаб чиқариш шароитларига ёки махсус иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларга эга бўлган корхоналардаги (ташкилотлардаги) хизмат кўрсатувчи ходимларнинг ҳуқуқлари, мажбуриятлари, ўзаро муносабатлари ва жавобгарлиги эксплуатация қилиш бўйича йўриқномаларида қўшимча равишда кўрсатилади.

Ускуналарга (қурилмаларга) хизмат кўрсатиш бўйича йўриқномалар ушбу ускуналарни эксплуатация қилиш бўйича намунавий йўриқномаларга мувофиқ, завод маълумотлари ва йўриқномалари, эксплуатация ва аварияга қарши циркулярлар ҳамда бошқа директив ҳужжатлар асосида, шунингдек маҳаллий шароитлар ва ускунанинг ўзига хос хусусиятларини инобатга олган ҳолда эксплуатация тажрибаси асосида тузилиши керак.

Маъмуриятнинг қарорига кўра, ускунанинг (қурилманинг) мураккаблигини ҳисобга олган ҳолда, қўшимча равишда унинг техник хизмат кўрсатиш бўйича йўриқномалари ва техник тавсифи ишлаб чиқилиши мумкин.

107. Йўриқномалар цех бошлиғи томонидан имзоланиши, бош энергетик (механик) билан келишилиши ва корхона (ташкилот) раҳбари (ёки бош муҳандис) томонидан тасдиқланиши керак.

Йўриқномалар уч йилда камида бир марта эксплуатация шароитлари ўзгариши, янги технологияларнинг жорий этилиши, шунингдек, чиқарилаётган раҳбарий ҳужжатлар инобатга олинган ҳолда қайта кўриб чиқилиши ва қайта тасдиқланиши керак.

Амалдаги йўриқномаларга киритилган барча муҳим ўзгартириш ва қўшимчалар, уларни билиши зарур бўлган ходимларга фармойишлар журналига ёзиб қўйиш ёки бошқа усуллар билан етказилиши керак.

108. Йўриқномада корхонанинг (ташкилотнинг) бош энергетик (механик) бўлими ва ишлаб чиқариш цехлари ходимлари ўртасида ускунага (қурилмага) техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича аниқ чегаралар белгиланиши ва ушбу йўриқномани билиши мажбурий бўлган ходимлар рўйхати кўрсатилиши керак.

109. Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича йўриқномаларда умумий хавфсизлик талаблари, иш бошланишидан аввал, иш бажариш вақтида, авария ҳолатларида ва иш тугаганида хавфсизлик талаблари кўрсатилган бўлиши керак.

110. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитасида рўйхатга олинадиган ва рўйхатга олинмайдиган барча иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар (идишлар), босим остида ишлайдиган ускуналарнинг тузилиши ва уларни хавфсиз эксплуатация қилиш талабларига мувофиқ, эгалари томонидан корхонадаги ускуналарни (идишларни) назорат қилувчи ёки иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг техник ҳолати ва хавфсиз ишлаши учун масъул шахсда сақланадиган ускуналарни қайд этиш ва текширишдан ўтказиш махсус китобида ҳисобга олиниши керак.

111. Қувур ўтказгичлар учун, унинг паспортига қўшимча равишда қуйидаги ҳужжатлар тузилиши керак:

қувурларнинг диаметрларини;

таянчлар, компенсаторлар, арматуралар, дренаж қурилмалари ва назорат ўлчаш воситалари жойлашишини кўрсатган ҳолда қувур ўтказгичларнинг ижро схемалари;

қувур ўтказгичлар ишлаб чиқарилиши ва ўрнатилиши сифати тўғрисида гувоҳномалар;

қувур ўтказгичларнинг эгаси томонидан монтаж ташкилотидан фойдаланишга қабул қилинганлиги тўғрисидаги далолатнома.

иссиқлик тармоқларининг ажралмас қисми бўлган ускуналар учун паспортлар ва бошқа ҳужжатлар (сув ажратгичлар, лой коллекторлари ва бошқалар).

112. Навбатчи ходимлар қуйидаги рўйхатга мувофиқ тезкор ҳужжатларни юритишлари керак:

тезкор журнал унда иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг (иссиқлик тармоқларининг белгиланган режимини таъминлаш учун амалга оширилаётган тезкор ҳаракатлар ва юқори турувчи ва маъмурий-техник ходимлар фармойишларини хронологик тартибда (бир дақиқагача аниқлик билан) рўйхатга олишлар, ускуналарнинг (қурилмаларнинг) носозликлари ва рад этишлари ҳамда нормал режимни тиклаш бўйича чоралар тўғрисида ёзувлар, топшириқ (наряд) ва фармойишлар бўйича ишлашга дастлабки ва кунлик ижозат бериш тўғрисида маълумотлар, ускуналар ҳолати қайд этилган ҳолда (ишда, таъмирлашда, захирада) сменани қабул қилиш ва топшириш тўғрисида ва навбатчилик билан боғлиқ бошқа ёзувлар қайд этилади);

иситиш (сув, буғ, конденсат) тармоқларининг тезкор схемаси — қувур ўтказгичларнинг диаметри ва рақами, арматураси, тушириш, пуфлаш ва дренаж қурилмалари кўрсатилган иситиш тармоқларининг схемаси;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг тезкор схемаси — иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни тушириш, пуфлаш ва дренаж қурилмалари кўрсатилган схемаси, кирувчи ва чиқувчи қувур ўтказгичлари билан;

фармойишлар журнали — корхона (ташкилот) раҳбарияти, энергия хизмати раҳбар ходимларининг фармойишлари ёзуви;

наряд ва фармойишлар бўйича ишларни қайд этиш журнали — ХТҚга мувофиқ;

ускуналарни (қурилмаларни) ишлашдан чиқариш талабномалари журнали — ускуналарни ишлашдан чиқаришга цехларнинг (бўлимларнинг) ускуна (қурилма) номи, уни ишлашдан чиқариш сабаби ва вақти, шунингдек, ўчириладиган ускунанинг (қурилманинг) иссиқлик истеъмоли ҳажми кўрсатилган талабномаларини рўйхатга олиш журнали;

нуқсонлар журнали — иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар (иситиш тармоқлари) носозликлари тўғрисидаги ёзувлар. Бунда ёзув санаси, носозлик характери ва қурилма кимга тегишлилиги қайд этилади. Техник ҳолат ва хавфсиз эксплуатация учун масъул шахс таништирилганлиги тўғрисида ва нуқсонларнинг бартараф этилиши бўйича ёзувлар;

алмашлаб улаш бланки — алмашлаб улашлар ҳажми, уларнинг бошлаш ва тугаш вақти, ўтказиш шароитлари, алмашлаб улашни амалга оширадиган ходимлар тўғрисида маълумотлар, алмашлаб улаш кетма-кетлиги, улар тугаганидан сўнг беркитиш ва бошқариш арматураларининг ҳолати ёзилган бланк ҳамда алмашлаб улаш жараёнини назорат қиладиган ва улар учун масъул бўлган ходимнинг фамилияси;

иссиқлик таъминоти тизимини марказий тартибга солишнинг ҳарорат жадвали — иситиш тармоғининг етказиб бериш ва қайтариш иссиқлик тармоқларида тармоқ суви ҳароратининг ташқи ҳароратга боғлиқлиги графиги;

режим харитаси — иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг ишончли ва самарали ишлашига эришиш учун параметрларнинг мақбул қийматлари рўйхатини ўз ичига олган ҳужжат.

Маҳаллий шароитга қараб, тезкор ҳужжатлар рўйхати корхона (ташкилот) раҳбари ёки бош муҳандиси қарори билан ўзгартирилиши мумкин.

113. МТХ томонидан ҳар куни эксплуатация ҳужжатлари текширилиши ва корхонанинг (ташкилотнинг) иссиқлик таъминоти тизимидаги ускуналар (қурилмалар) камчиликлари ва ходимлар томонидан содир этилган носозликларни бартараф этиш чоралари кўрилиши лозим.

7-§. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилишга ижозат бериш

114. Қурилиш ва монтаж ишлари тугалланган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 20 апрелдаги 200-сон «Қурилиш соҳасига оид ягона маъмурий қурилиш регламентларини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарориг а асосан қабул қилинади ва фойдаланишга топширилади.

Истеъмолчиларнинг барча янгидан монтаж қилинган, реконструкция ва модернизация қилинган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалари, иссиқлик тармоқлари ва иссиқлик энергиясини ўлчаш воситалари амалдаги қонунчилик ҳужжатлари ва давлат стандартларига мувофиқ амалга оширилиши керак. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик энергиясини ўлчаш воситалари мувофиқлик сертификатига эга бўлиши керак.

115. Эксплуатацияга қабул қилинаётган барча иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар иссиқлик таъминоти лойиҳасига мувофиқ амалга оширилиши ва мазкур Қоидалар, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси томонидан қабул қилинган қоидалар, саноат хавфсизлиги талаблари ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2009 йил 22 августдаги 245-сон қарори билан тасдиқланган Иссиқлик энергиясидан фойдаланиш қоидалари талабларига жавоб бериши шарт.

Иссиқлик таъминоти лойиҳаси бўлмаган ва амалдаги қоидаларни бузган ҳолда ўрнатилган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни эксплуатация қилишга ижозат (рухсат) берилмайди.

116. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитасида рўйхатдан ўтказилиши керак бўлган янгидан ўрнатилган иссиқликдан фойдаланувчи ускуналарни (идишларни) эксплуатацияга киритиш ушбу қўмита инспектори кўригидан сўнг амалга оширилади.

117. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитасида рўйхатдан ўтказилиши керак бўлмаган ускуналар ва тармоқларни эксплуатацияга қабул қилиш буғ ва сув иситиш қозонлари, босим остида ишлайдиган ускуналар ва иссиқлик тармоқларининг техник ҳолати ва хавфсиз ишлаши учун масъул шахс томонидан ҳужжатларни текшириш ва паспортга тегишли ёзувларни қайд этиш натижалари асосида амалга оширилади.

118. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини эксплуатацияга киритишдан аввал:

қабул комиссияси ҳамда Ўзэнергоинспекция томонидан белгиланган нуқсонлар ва камчиликлар бартараф этилиши;

иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини тўлиқ қувват билан ишончли ишлашини аниқлаш учун, улар синалиши ва кафолат ҳамда лойиҳа маълумотларига мувофиқлиги текширилиши керак.

119. Қурилиш ёки реконструкция ишлари тугаллангандан сўнг иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 20 апрелдаги 200-сон «Қурилиш соҳасига оид ягона маъмурий қурилиш регламентларини тасдиқлаш тўғрисида»ги қарорига асосан қурилиши тугалланган объектни соҳа талабларига мувофиқ эксплуатацияга қабул қилинади.

120. Қурилиш-монтаж ишлари тугаллангандан сўнг иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари ишга туширилишидан аввал, якка тартибда ва комплекс синовлари амалга оширилиши керак .

Қурилиш ва монтаж қилиш давомида йўл қўйилган нуқсонлар ва камчиликлар, шунингдек, якка тартибда ва комплекс синовлари жараёнида аниқланган ускуналарнинг (қурилмаларнинг) нуқсонлари қурилиш-монтаж ташкилотлари ва ишлаб чиқарувчи заводлар томонидан комплекс синовлар бошлангунга қадар бартараф этилган бўлиши шарт.

121. Иссиқ сув таъминоти, иситиш, шамоллатиш тизимларининг ҳамда иссиқликдан фойдаланувчи технологик ускуналарнинг якка тартибдаги синовлари ШНҚ 2.04.05-22 «Иситиш, вентиляция ва кондициялаш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (ҳисоб рақами 287, 2024 йил 11 сентябрь) талабларига мувофиқ амалга оширилади.

122. Комплекс синашда асосий агрегатлар ва уларнинг ёрдамчи ускуналарини биргаликда юклама остида ишлаши текширилиши керак.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг комплекс технологик синовлари, ушбу қурилмалар юклама остида ишлаган ҳолда лойиҳа қуввати ўзлаштирилишини бошланғич даври учун ўрнатилган ҳажмдаги маҳсулотнинг биринчи партияси ишлаб чиқарилишини таъминлайдиган лойиҳавий технологик режимга чиққанда, ўтказилган ҳисобланади.

Комплекс синовларнинг давомийлиги соҳанинг қабул қилиш қоидалари билан белгиланади.

Иссиқлик тармоқларининг комплекс синови, ускуналар (қурилмалар) лойиҳада кўзда тутилган номинал босим билан 24 соат давомида узлуксиз ва нормал ишлаганда, ўтказилган ҳисобланади.

Бино ва цехларни (шу жумладан, улар ичида мавжуд бўлган иссиқликдан фойдаланувчи иситиш-шамоллатиш қурилмаларини), шунингдек, ушбу бинолар ва цехларни таъминлайдиган иссиқлик тармоқларини ишга туширилиши иситиш мавсумлари орасидаги даврга тўғри келганда, иссиқлик истеъмоли тизими ва иссиқлик тармоқларини комплекс синовдан ўтказиш муддатини иситиш мавсуми бошланишига қадар қолдиришга рухсат берилади.

123. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг қабул қилиш синовлари бошланишига қадар ходимлар ўқитилган ва билимлар синовидан ўтказилган, шунингдек, иссиқликдан фойдаланувчи ускуналар ва иссиқлик тармоқларининг тегишли техник ҳолати ва хавфсиз ишлаши учун масъул шахслар тайинланган бўлиши керак.

124. Саноат хавфсизлиги қоидалари талабларига мувофиқ барча босим остида ишловчи буғ ва иссиқ сув қувур ўтказгичларини эксплуатацияга қабул қилишдан олдин, уларнинг тоифасидан келиб чиқиб, Қўмитанинг ҳудудий бошқармаларида ёки эгалик қилаётган корхонанинг ўзида рўйхатга олиниши лозим.

125. Иссиқлик истеъмоли тизимларини иссиқлик энергияси манбаларига улаш Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2009 йил 22 августдаги 245-сон қарори билан тасдиқланган Иссиқлик энергиясидан фойдаланиш қоидаларига мувофиқ амалга оширилади.

8-§. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг ташкилий тузилиши ва бошқаруви

126. Ҳар бир корхона (ташкилот):

белгиланган иш режимларини олиб бориш;

иш режимини қайта тиклаш ҳамда ишдаги бузилишлар ва носозликларни маҳаллийлаштириш ҳамда бартараф этиш;

таъмирлаш ишлари учун алмашлаб улашларни амалга ошириш, иш жойларини тайёрлаш, ишга тушириш ва тўхтатишлардан иборат бўлган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг ишлаш режимини кечаю-кундуз бошқаруви ташкил этилиши керак.

127. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини бошқариш қурилмаси маҳаллий шароитлардан келиб чиққан ҳолда корхона (ташкилот) раҳбарияти томонидан белгиланади. Бунда тезкор назорат ва бошқарувнинг алоҳида даражалари ўртасида бошқарув функцияларининг тақсимланиши, шунингдек, бошқарувнинг қуйи даражаларини юқори даражаларига бўйсунуви назарда тутилиши керак.

128. Корхонанинг (ташкилотнинг) иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини бошқаруви икки даражага (икки тоифага): корхона (ташкилот) бўйича навбатчининг (диспетчернинг) тезкор бошқаруви ва тезкор юритувига эга бўлиши керак.

Корхона (ташкилот) бўйича навбатчининг (диспетчернинг) тезкор бошқаруви остида операциялар бажарилишида қуйи диспетчер ходимларнинг ҳаракатларини мувофиқлаштириш талаб қилинадиган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари бўлиши керак. Кўрсатилган ускуналар (қурилмалар) ва иссиқлик тармоқлари билан операциялар фақат корхона (ташкилот) бўйича навбатчи (диспетчер) раҳбарлиги остида амалга оширилиши керак.

Корхона (ташкилот) бўйича навбатчининг (диспетчернинг) тезкор юритувида ҳолати ва ишлаш режими корхона (ташкилот) иситиш тармоқларининг ишлашига ва ишончлилигига таъсир қиладиган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва алоҳида иссиқлик тармоқлари бўлиши керак. Ушбу қурилмалар билан операциялар корхона (ташкилот) бўйича навбатчининг (диспетчернинг) рухсати билан амалга оширилиши керак .

129. Барча иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари корхона (ташкилот) раҳбари (ёки бош муҳандиси) томонидан бошқарув даражалари бўйича тақсимланиши керак. Турли хил бошқарув даражасидаги мутахассисларнинг ўзаро муносабатлари маҳаллий йўриқномалар билан тартибга солинади.

Корхонада (ташкилотда) энергия таъминоти ташкилоти билан мулоқотлар олиб бориш ҳуқуқига эга бўлган шахслар рўйхати тузилиши ва раҳбар (ёки бош муҳандис) томонидан тасдиқланиши керак. Ушбу рўйхат энергия таъминоти ташкилотига тақдим этилиши керак.

130. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари тезкор навбатчи ёки тезкор таъмирловчи ходимлар томонидан бошқарилиши керак. Навбатчи ходимнинг хонаси (иш жойи) алоқа, техник ҳужжатлар, ёнғинга қарши воситалар, ускуналар, эҳтиёт қисмлари ва материаллар билан таъминланиши керак.

131. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ёки иссиқлик тармоқларини зудлик билан ўчириш керак бўлганда, ушбу ўчириш навбатчи ёки тезкор-таъмирловчи ходим томонидан, ишлаб чиқариш йўриқномаси талабларига мувофиқ, олдиндан юқори турувчи тезкор ходимни огоҳлантириб (агар бунинг иложи бўлса), ёки кейинчалик зудлик билан уни хабардор қилган ҳолда амалга оширилиши керак.

132. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг иссиқлик схемаларидаги барча алмашлаб улашлар эксплуатация қилиш бўйича йўриқномаларга мувофиқ амалга оширилиши керак. Мураккаб алмашлаб улашлар, шунингдек, икки ёки ундан ортиқ ижрочи томонидан амалга оширилиши керак бўлган алмашлаб улашлар, алмашлаб улаш бланклари бўйича амалга оширилиши керак. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларининг иссиқлик схемаларидаги мураккаб алмашлаб улашлар, шунингдек, ўчириш мосламаларини бошқаришга ваколатли шахслар рўйхати корхона (ташкилот) раҳбари ёки бош муҳандиси томонидан тасдиқланиши керак.

9-§. Ёнғин хавфсизлиги

133. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқлари, бино ва иншоотларнинг тузилиши, эксплуатация қилиниши ва таъмирланиши Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 11 ноябрдаги 711-сон қарори билан тасдиқланган Энергетика ташкилотлари учун ёнғин хавфсизлиги қоидалари талабларига жавоб бериши керак.

134. Ҳар бир ходим ёнғин хавфсизлиги қоидалари талабларини билиши ва уларга риоя қилиши, шунингдек, ёнғин келиб чиқиши мумкин бўлган ҳаракатларга йўл қўймаслиги шарт.

135. Ходим ёнғинга қарши йўриқдан ўтиши, малакасини оширишда ёнғин хавфсизлиги қоидалари бўйича билимларини тўлдирилиши, ёнғинга қарши машқларда иштирок этиши ва даврий равишда ёнғин хавфсизлиги қоидалари бўйича билимлар синовидан ўтиши керак.

136. Ҳар бир корхонада (ташкилотда) ёнғинга қарши режим ўрнатилиши ҳамда ишлаб чиқариш хусусиятлари ва соҳа нормаларидан келиб чиқиб ёнғинга қарши чоралар кўрилиши керак.

137. Объект ҳудуди, хона, бино ва иншоотлар ёнғин хавфсизлиги қоидалари талабларига мувофиқ ёнғинни ўчиришнинг бирламчи воситалари билан таъминланиши керак.

138. Пайвандлаш ва бошқа очиқ оловдан фойдаланиш билан боғлиқ ишлар ёнғин хавфсизлиги қоидаларига мувофиқ амалга оширилиши лозим.

139. Корхоналарда (ташкилотларда) ёнғинга қарши режимни ташкил этиш, ёнғинга қарши режим учун мансабдор шахсларнинг жавобгарлиги, ёнғин ҳамда ёнғинга олиб келувчи ҳолатларини текшириш ва қайд этиш тартиби мазкур соҳадаги қоидалар ва йўриқномаларга мувофиқ бўлиши керак.

140. Ёнғин ва ўт олишнинг ҳар бир ҳолати ёнғин сабабларини бартараф этиш ва ёнғинга қарши чоралар ишлаб чиқиш учун текширилиши керак.

3-боб. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилишга талаблар

1-§. Иссиқлик тармоқлари

141. Иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилувчи ходимларнинг асосий вазифаси иссиқлик узатилишидаги йўқотишларни камайтирган ҳолда иссиқлик энергияси истеъмолчиларини белгиланган параметрлардаги иссиқ сув ва буғ билан узлуксиз таъминлашдан иборат.

142. Саноат корхонасининг барча иситиш тармоқлари ва кириш қисмлари корхонанинг бош энергетик (механик) бўлими бошқарувида бўлиши керак, одатда цехлар томонидан эксплуатация қилинадиган цехларнинг ички тармоқлари бундан мустасно. Цехлар (участкалар) ўртасидаги иссиқлик қувурларининг мансублик чегараси беркитиш арматураси билан белгиланади.

Иссиқлик қувурларини цехлар ўртасида тақсимланиши корхона (ташкилот) раҳбарияти томонидан тасдиқланади.

Масъул ходимга бириктирилмаган иссиқлик тармоқлари ва участкаларини эксплуатация қилиш тақиқланади.

143. Иссиқлик тармоқларини ўтказиш, қувур ўтказгичлар конструкцияси ва иссиқлик изоляцияси ШНҚ 2.04.07-22 «Иссиқлик тармоқлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари (ҳисоб рақами 125, 2022 йил 19 декабрь) талабларига жавоб бериши керак.

144. Корхоналар ҳудуди бўйлаб иссиқлик тармоқларини ер устидан алоҳида устунлар ва эстакадаларда ўтказилиши назарда тутилиши керак.

145. Иссиқлик тармоқларининг трассалари бўйича ер юзаси ер усти сувларининг каналларга тушишига йўл қўймайдиган тарзда режалаштирилиши керак.

146. Иссиқлик тармоқлари учун материаллар, қувурлар ва арматуралар амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар талабларига мувофиқ қўлланилиши лозим.

147. Иссиқлик тармоқларининг хизмат кўрсатиш мумкин бўлган жойларига ётқизилган ва металл қопламага эга бўлмаган барча иссиқлик қувурлари ушбу Қоидаларнинг 4-иловасига мувофиқ ташқи рангга ёки рангли учларга ва ёзувларга эга бўлиши керак.

148. Саноат хавфсизлиги қоидалари талабларига мувофиқ хавфли ишлаб чиқариш объектларида фойдаланиладиган босим остида ишловчи барча қувур ўтказгичлар ишга туширилишидан аввал, уларнинг тоифасига қараб, Қўмитанинг ҳудудий бошқармаларида ёки қувур ўтказгич эгаси бўлган корхонада рўйхатга олинган бўлиши керак .

149. Иссиқлик тармоқларининг ҳолатини назорат қилиш учун корхонанинг (ташкилотнинг) эксплуатация қилувчи ходимлари томонидан иссиқлик киришлари, ўтиш каналлари, камералар ва барча тармоқлар тизимли равишда айланиб чиқилиши керак. Айланиб чиқиш ҳафтада камида бир марта корхонанинг цех бошлиғи, бош энергетик (механик) томонидан тасдиқланган жадвал бўйича амалга оширилади.

Айланиб чиқиш пайтида ускуналарнинг ҳолати, ишлаш режими ҳамда тармоқлар, киришлар ва ички тизимларнинг зичлиги текширилиши керак. Айланиб чиқиш натижалари айланиб чиқиш журналида қайд этилиши керак.

Аниқланган нуқсонлар дарҳол ёки имкон қадар тезроқ бартараф этилиши керак.

Ускуна ишдан чиқишига олиб келиши мумкин бўлган камчилик ва нуқсонлар дарҳол тузатилиши керак. Қувур ўтказгичларни беркитмасдан бартараф этиб бўлмайдиган, ишдан чиқиш даражасида хавф туғдирмайдиган нуқсонлар тўғрисидаги маълумотлар қувурларни кейинги беркитишда ёки таъмирлаш пайтида ушбу нуқсонларни бартараф этиш учун таъмирлаш журналига киритилиши керак.

150. Иссиқлик тармоқларининг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 5-иловада кўрсатилган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

2-§. Иссиқлик пунктлари

151. Ўз иссиқлик манбаларига эга корхоналарда (ташкилотларида) иссиқлик пункти ушбу Қоидаларнинг талабларига жавоб берадиган алоҳида хонада ёки қозонхонада жиҳозланиши мумкин.

152. Корхоналарнинг (ташкилотларнинг) иссиқлик пунктлари марказий иссиқлик пунктларига (МИП) ва индивидуал иссиқлик пунктларига (ИИП) га бўлинади.

Иссиқлик пунктлари хоналарининг қурилиш қисми ШНҚ талабларига мувофиқ бўлиши керак.

Иссиқлик пунктлари хонаси киритиш-чиқариш вентиляцияси билан жиҳозланган бўлиши керак.

153. Барча иссиқлик пунктлари, уларнинг баланс бўйича мансублигидан қатъий назар, иссиқлик таъминоти ташкилоти (иссиқлик энергияси манбаи) назорати остида бўлиши керак.

154. Иссиқлик пунктларида буғ ва сув тармоғининг схемаси, конденсат йиғиш ва қайтариш схемаси, иссиқлик элтувчиси сарфининг белгиланган меъёрлари ҳамда хизмат кўрсатиш йўриқномалари ва режим жадвали бўлиши керак.

155. Иссиқлик пунктидаги барча беркитиш ва бошқариш арматуралари схема бўйича рақамланиши керак.

Қувур ўтказгичлар ва сиғимлар мазкур Қоидаларга 4-иловага мувофиқ фарқланадиган рангга эга бўлиши керак.

156. Сув иситкичлари орқали иситиш тармоқларига уланган иссиқ сув таъминоти тизимларининг ускуналари ва қувурларини чўкиндилардан ва коррозиядан ҳимоя қилиш учун сувга ишлов бериш одатда МИПда амалга оширилиши керак. Бунда унинг сифати санитария меъёрларига мос келиши керак.

157. Иссиқлик пунктларини эксплуатацияси навбатчилар ёки тезкор таъмирловчи ходимлар томонидан амалга оширилиши керак.

Иссиқлик пунктларида ходимни навбатчилик қилиши ва унинг давомийлиги Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексига мувофиқ маҳаллий шароитга қараб корхона (ташкилот) раҳбарияти томонидан белгиланади.

158. Иссиқлик пунктлари вақти-вақти билан ҳафтасига камида бир марта корхонанинг (ташкилотнинг) маъмурий-техник ходимлари томонидан кўздан кечирилиши керак. Кўздан кечириш натижалари тезкор журналда акс эттирилиши керак.

159. Иссиқлик энергиясини истеъмол қилишнинг шартномавий режимларига риоя этилишини назорат қилиш энергия таъминоти ташкилоти ва Ўзэнергоинспекция вакили томонидан амалга оширилади.

160. Иссиқлик пунктларини, иссиқлик истеъмоли тизимларини ёқиш ва ўчириш ҳамда иссиқлик элтувчиси сарфини ўрнатиш корхонанинг (ташкилотнинг) иссиқлик пунктларига хизмат кўрсатувчи ходимлари томонидан, энергия таъминоти ташкилоти диспетчерининг рухсати ва истеъмолчининг масъул ходими назорати остида амалга оширилади.

161. Корхонанинг (ташкилотнинг) иссиқлик тармоқлари ва иссиқлик истеъмоли тизимларида авария ҳолатлари юзага келганда, корхона (ташкилот) бўйича навбатчи энергия таъминоти ташкилотининг диспетчерини хабардор қилиши ва ишдаги носозликларни локаллаштириш ва бартараф этиш чораларини кўриши керак.

162. Ўлчаш натижаларини автоматик тарзда қайта ишлайдиган ўлчаш тизимлари метрологик қиёслашдан ўтганлиги тўғрисида сертификатга эга бўлиши шарт .

163. Иссиқлик пунктларининг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 6-иловада кўрсатилган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

3-§. Иссиқликни аккумуляцияловчи (йиғувчи) баклар

164. Иссиқликни аккумуляцияловчи (йиғувчи) баклар (бундан буён матнда Бак-Аккумуляторлар деб юритилади) техник шартлар асосида алоҳида ишлаб чиқилган лойиҳалар бўйича тайёрланиши керак.

Янги ишга тушириладиган ва эксплуатация қилинаётган барча Бак-Аккумуляторларда уларнинг бузилишини олдини олиш учун ташқи мустаҳкамловчи конструкциялар ўрнатилиши керак.

165. Бак-Аккумуляторларнинг ишчи ҳажми, уларнинг иссиқлик тармоқларида ва иссиқлик манбаларида жойлашиши ШНҚда келтирилган биноларнинг ички сув таъминоти ва канализациясига қўйиладиган талабларга мувофиқ бўлиши керак.

166. Мавжуд нефть маҳсулотлари учун ишлатиладиган бакларни Бак-Аккумуляторларни алмаштириш учун қўллаш тақиқланади.

167. Бак-Аккумуляторларни коррозиядан ҳимоя қилиш корхона (ташкилот) раҳбари томонидан тасдиқланадиган Аккумулятор бакларини коррозия ва улардаги сувнинг аэрациясидан ҳимоя қилиш бўйича методик кўрсатмаларга мувофиқ амалга оширилади.

168. Бак-Аккумуляторлар ўрнатилган хоналар шамоллатилиши ва ёритилиши керак. Хонанинг асосий конструкциялари ёнмайдиган материаллардан тайёрланиши зарур. Баклар остида тагликлар ўрнатилиши керак.

169. Баклар ёки алоҳида ўрнатилган бак, камида 0,5 метр баландликдаги ва кенглиги камида 0,5 метр бўлган тупроқли уюм билан ўралган бўлиши, бак атрофида отмостка қилиниши керак. Баклар ва тўсиқлар орасидаги бўшлиқда сувни канализация тизимига қуйилиши ташкил этилиши зарур. Корхона (ташкилот) ёки иссиқлик манбаи ҳудудидан ташқарида жойлашган баклар атрофида камида 2,5 метр баландликдаги тўсиқ бўлиши ва тақиқлаш белгилари ўрнатилиши керак.

170. Бак-Аккумуляторларни монтаж ва таъмирлаш ишлари тугатилгандан кейин, ишга туширишдан олдин уларнинг синовлари норматив ҳужжатлар талаблари ҳисобга олинган ҳолда ўтказилиши керак. Эксплуатацияга қабул қилинадиган ҳар бир бакнинг паспорти бўлиши керак.

171. Бак-Аккумуляторларни эксплуатация қилишга бевосита алоқаси бўлмаган шахсларнинг Бак-Аккумуляторлар муҳофаза зонасида бўлишлари тақиқланади.

172. Бак-Аккумуляторларнинг ҳолатини аниқлаш ва уларнинг кейинги эксплуатация қилишга яроқлилиги тўғрисида хулоса ҳар йили ишлаб турган бакнинг кириш ва чиқиш қувурлари, таъминот қувурларини компенсациялаш қурилмалари, асослари, уларнинг конструкцияларини кўз билан кўриш орқали берилади. Кўрик натижалари бўйича далолатнома тузилади ва уни бакни эксплуатация қилишга масъул ходим имзолайди.

Коррозияга қарши герметик билан ҳимояланган Бак-Аккумуляторларни кўрикдан ўтказиш уларни алмаштиришда амалга оширилади.

173. Бак-Аккумуляторлар атрофида муҳофаза зоналари ўрнатилиши ва уларни эксплуатация қилишга бевосита алоқаси бўлмаган шахсларнинг ушбу зонада бўлишини тақиқловчи белги ўрнатилиши керак.

174. Бак-Аккумуляторларнинг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 7-иловада кўрсатилган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

4-§. Сув иситиш қурилмалари

175. Ҳар бир сув иситиш қурилмаси учун лойиҳа ҳужжатлари ва синовлар асосида қуйидаги кўрсаткичлар бўйича техник тавсиф белгиланиши керак:

иссиқлик ишлаб чиқариш қобилияти ва унинг иссиқлик элтувчи параметрларига мувофиқлиги;

иситилган сувнинг юқори ҳарорати;

иссиқлик элтувчиларнинг номинал сарфи;

бирламчи ва иккиламчи иссиқлик элтувчилар томонидан максимал рухсат этилган босим.

176. Иссиқ сув таъминоти тизимида (очиқ ёки ёпиқ схема бўйича) сувнинг сифати санитария меъёрларига жавоб бериши керак.

Технологик мақсадлар учун сувнинг сифати сув иситиш қурилмаси нормал эксплуатация қилинишини таъминлаши керак.

Агар сувнинг сифати қониқарсиз бўлса, тиндириш фильтрлари, сув юмшатгичлар ва бошқаларни ўрнатиш орқали қўшимча ишлов берилиши керак.

177. Сув иситиш қурилмаларининг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 8-иловада кўрсатилган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

5-§. Конденсат йиғиш ва қайтариш тизими

178. Буғ ишлатадиган қурилмаларга эга бўлган иссиқлик энергияси истеъмолчилари конденсат йиғиш ва қайтаришнинг ёпиқ тизимига эга бўлиши, шунингдек, улар конденсат сифатини назорат қилишлари керак.

Конденсат йиғадиган бакларда ортиқча босим камида 0,005 MPa (0,05 kgf/cm 2 ) бўлиши керак. Конденсат миқдори 10 t/s дан кам ва иссиқлик манбаидан 0,5 km гача масофада бўлса, конденсат йиғиш ва қайтаришнинг очиқ тизимларига рухсат берилади. Агар истеъмолчининг конденсат қайтариши мақсадга мувофиқ эмаслиги Ўзэнергоинспекция билан келишилган техник-иқтисодий асосланган ҳолда, ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун конденсатдан тўлиқ фойдаланиш шарти билан истеъмолчи конденсатни қайтаришдан озод этилади.

179. Конденсатни йиғиш ва қайтариш тизимлари конденсат иссиқлигидан корхонанинг ўз эҳтиёжи учун фойдаланилиши керак.

180. Конденсат қайтарилишини ошириш учун саноат корхонаси қуйидаги асосий чора-тадбирларни амалга ошириши керак:

буғ ишлатадиган қурилмаларда ва буғ ўтказгичларнинг пастки нуқталарида энг самарали конденсат ажратгичларни ўрнатиш ва буғ ўтказгичлар ва йўлдошларнинг доимий ишлаб турадиган дренажларидан конденсатни ажратиш учун улар ҳамроҳ конденсат ўтказгичларга уланган бўлиши керак;

аралаштириш иситкичларини сирт иситкичларига алмаштириш;

учиб ўтаётган буғдан ва иккиламчи қайнаш буғидан иссиқлик алмашинувчилар, сепараторлар, иссиқлик компрессорлари ва бошқаларни ўрнатиш йўли билан максимал даражада фойдаланиш;

буғ юритмасини электрлисига ўтказиш;

конденсатни мой ва бошқа аралашмалардан тозалаш;

технологик ёки бошқа эҳтиёжлар учун конденсат истеъмолини максимал камайтириш;

ишлаб чиқариш конденсати сифатини доимий назорат қилишни ташкил этиш.

Иссиқлик таъминоти ташкилоти иссиқлик энергияси билан боғлиқ бундай тадбирларни рўйхатини истеъмолчига тақдим этишга ва улар билан биргаликда бундай тадбирларни амалга ошириш муддатларини белгилашга ҳақлидир.

181. Ўз иссиқлик манбаига қайтарилган конденсат миқдори лойиҳа ёки корхонанинг буғ-конденсат баланси асосида белгиланади. Бегона иссиқлик манбаидан буғ оладиган корхоналар учун конденсатнинг қайтарилиш даражаси (истеъмол қилинадиган буғ миқдорига нисбатан фоизда) ва унинг миқдори буғ-конденсат баланси лойиҳасига мувофиқ белгиланади ва иссиқлик энергиясидан фойдаланиш шартномасида қайд этилади. Конденсатнинг қайтариб бериш миқдорини ҳар йили қайтарилган конденсат миқдорини оширишга қаратилган чора-тадбирларни амалга ошириш натижаларини ҳисобга олган ҳолда қайта кўриб чиқиш керак.

182. Вақти-вақти билан, лекин камида олти ойда бир марта барча конденсат тўплагичлар текширувдан (кўрик) ўтказилиши керак.

Шунингдек, (тескари) клапанларининг зичлиги маҳаллий йўриқномаларда белгиланган муддат ичида назорат қилиниши керак.

Корхоналарда (ташкилотларда) конденсат тўплагичларнинг ишлашини текшириш ва созлаш учун доимий стенд ўрнатилиши керак.

183. Йил давомида мавсумий танаффусларсиз ишлайдиган конденсат йиғиш ва қайтариш тизимларининг ускуналари (қувур ўтказгичлар, арматура, баклар, насослар, электр моторлари ва бошқалар) учун икки йилда камида бир марта мукаммал таъмир амалга оширилиши керак.

Танаффус билан ишлайдиган ускуналар ҳар йили таъмирланади. Жорий таъмир йилига камида бир марта амалга оширилади.

Конденсат йиғиш ва қайтариш тизимидаги ускуналарни (қурилмаларни) таъмирлаш тегишли иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни ва иссиқлик таъминоти манбаларини таъмирлаш билан бирлаштирилиши керак.

184. Конденсат йиғиш ва қайтариш тизимининг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 9-иловада кўрсатилган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

6-§. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар

185. Ҳар бир иссиқликдан фойдаланувчи қурилманинг тузилиши иложи борича иккиламчи энергия ресурслари чиқаришни истисно қиладиган, илғор энергия тежайдиган ва экологик тоза технологияларни ҳисобга олган ҳолда бажарилган бўлиши керак. Бунда, ҳосил бўладиган иккиламчи энергия ресурсларидан техник имкониятлар ва иқтисодий самарадорлик чегаралари доирасида максимал фойдаланиш лозим.

Иссиқликни утилизация қилиш қурилмаси иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар гуруҳида кўзда тутилиши мумкин. Иссиқликни утилизация қилиш қурилмаларининг сони технологик иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг иш тартиби билан белгиланади. Иккиламчи энергия ресурсларидан фойдаланишни рад этиш техник ва иқтисодий ҳисоб-китоблар билан асосланиши керак.

Янги шамоллатиш тизимларини лойиҳалаш ва қуриш, шунингдек, уларни реконструкция жараёнида шамоллатиш чиқиндиларининг иссиқлигидан фойдаланиш кўзда тутилиши керак.

186. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг конструкцияси ишончли бўлиши, хавфсиз эксплуатация қилиш, кўрикдан ўтказиш, тозалаш, ювиш ва таъмирлаш имкониятини таъминлаши керак.

187. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар, қувур ўтказгичлар ва уларга ёрдамчи ускуналар ушбу Қоидаларга 4-иловага мувофиқ ускуналар ўрнатиладиган хонада чиқадиган буғ ва газларга чидамли лаклар ёки бўёқлар билан бўялган бўлиши керак. Бўяш икки йилда камида бир марта амалга оширилиши керак.

188. Босим остида ишлайдиган ускуналар (қурилмалар) ишлаб чиқарувчи томонидан белгиланган муддатларда ва саноат хавфсизлиги бўйича қоидалар ҳамда маҳаллий эксплуатация қилиш йўриқномаларига мувофиқ ташқи ва ички кўрикдан, гидравлик синовлардан ўтказилади.

189. Қуйидаги ҳолларда иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни ишлатиш тақиқланади:

қурилманинг хизмат қилиш муддати тугаганида;

Қўмита томонидан рўйхатдан ўтказилмаган қурилмалар (рўйхатдан ўтказилиши керак бўлса);

эксплуатация қилиш бўйича йўриқномаларда кўрсатилган барча талабларга риоя қилинишига қарамай, босим рухсат этилганидан юқори бўлганида;

хавфсизлик клапанлари носоз бўлса;

агар манометр ишламаётган бўлса , ва бошқа ускуналардан фойдаланиб босимни аниқлаш имконияти бўлмаганда;

қопқоқлар ва люкларнинг маҳкамлаш деталлари носоз бўлганда ёки умуман бўлмаганда;

сақловчи блокировка қилувчи қурилмалар носозлигида;

лойиҳада кўзда тутилган назорат-ўлчаш воситалари ва автоматика воситалари носоз бўлса;

техник паспорти бўлмаганда.

190. Автоматик ростлагич таъсир қиладиган беркитиш ва бошқариш арматураларининг электр юритмаларига техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш (электр двигателларни қайта ўрашдан ташқари) ва профилактик синаш иссиқлик назорати ускуналарига хизмат кўрсатувчи ходимлар томонидан амалга оширилиши керак.

Электр юритмаларга ҳамда бошқа беркитиш-бошқариш арматураларига техник хизмат кўрсатиш электротехник ходимлар томонидан амалга оширилиши керак.

191. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 10-илова талабларига мувофиқ амалга оширилади.

7-§. Буғ болғалари

192. Тушаётган қисмининг вазни 250 кгдан ортиқ бўлган болғаловчи ва штампловчи буғ болғаларини эксплуатация қилишда ушбу параграф талабларига амал қилиш керак.

193. Ҳар бир корхонада (ташкилотда) буғ болғаларида ишлатиладиган буғдан фойдаланишнинг иқтисодий асосланган схемаси тузилиши ва раҳбар ёки бош муҳандис томонидан тасдиқланиши керак.

194. Ҳар бир цехда, ҳар бир болғанинг ишлаш соати, ҳар ойда ва сменада ҳар бир болға учун зарблар оғирлиги ҳисобга олиниши ташкил этилиши, шунингдек, болғалар сарфлаган умумий буғ аниқланиши керак.

195. Буғ болғаларининг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 11-иловада кўрсатилган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

8-§. Қуритиш қурилмалари

196. Атмосфера босими ёки вакуум остида доимий ёки даврий ишлайдиган барча қуритиш қурилмаларини (қуриткичларни) ишлатишда мазкур параграф талабларига амал қилиниши керак.

197. Корхона (ташкилот) ёки цех лабораториясида электр қуритиш шкафи мавжуд бўлганида, қуритилган материаллар намлигини аниқлаш учун аналитик ва техник тарозилар ҳамда камида иккита эксикаторлар амалда бўлиши керак.

198. Қуритиш ускуналарининг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 12-иловада кўрсатилган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

9-§. Буғлатиш қурилмалари

199. Босим ёки вакуум остида доимий ва даврий ишлайдиган буғлатиш қурилмаларини эксплуатация қилишда мазкур параграф талабларига риоя қилиш керак.

200. Буғлатиш қурилмаларининг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 13-иловада кўрсатилган талабларга мувофиқ амалга оширилади.

10-§. Ректификация қурилмалари

201. Босим ёки вакуум остида доимий ва даврий ишлайдиган ректификация қурилмаларини эксплуатация қилишда мазкур параграф талабларига риоя қилиш керак.

202. Спирт ёки бошқа ёнадиган маҳсулотларни ректификацияси жараёнида ректификация қурилмаларининг эксплуатацияси ёнғин хавфсизлиги қоидаларига мувофиқ ишлаб чиқилган махсус йўриқномаларга мувофиқ амалга оширилиши керак.

203. Ректификация ускуналарининг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 14-иловага мувофиқ амалга оширилади.

11-§. Темир-бетон буюмларига термик-намлаш ишлови берадиган қурилмалар

204. Иссиқлик элтувчиси сифатида буғ ёки иссиқ сувдан фойдаланган ҳолда, атмосфера босими ёки вакуум остида ишлайдиган темир-бетон буюмларига термик-намлаш ишлови берадиган қурилмаларнинг эксплуатациясида ушбу параграф талабларига риоя қилиш керак.

205. Ҳар бир қурилма учун технологик йўриқнома, шу жумладан, иссиқлик схемаси, иссиқлик энергиясини истеъмол қилиш нормалари ишлаб чиқилиши ва уларнинг бажарилиши назорат қилиниши керак.

206. Темир-бетон маҳсулотларига термик-намлаш билан ишлов бериш ускуналарининг эксплуатацияси мазкур Қоидаларга 15-илованинг талабларига мувофиқ амалга оширилади.

12-§. Иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув тизимлари

207. Бинолари буғли иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув тизимига эга корхоналарни (ташкилотларни) реконструкция қилиш ёки кенгайтириш пайтида мавжуд тизимларни буғдан иссиқ сувга ўтказишнинг иқтисодий мақсадга мувофиқлиги текширилиши керак.

208. Қувур ўтказгичлар ва иситиш тармоқлари мойли бўёқ билан бўялган бўлиши керак. Улар темирни оксидловчи буғ ёки газлар чиқадиган хоналарда кислотага чидамли рангга бўялиши, намлиги юқори бўлган хоналарда барча сув ўтказгичлар ва иситиш мосламалари икки марта мойли бўёқ билан қопланган бўлиши зарур.

209. Иситилмайдиган хоналарда жойлашган барча иссиқлик ўтказувчилар ва арматуралар изоляция қилиниши керак.

210. Иситиш мосламаларига бемалол кириш таъминланиши зарур.

Арматура техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш қулай бўлган жойда ўрнатилиши керак.

211. Эксплуатация қилиш ва иситиш тизимини текшириш пайтида аниқланган камчиликлар нуқсонлар рўйхатига ёзилиши ва таъмирлаш режасини тузишда ҳисобга олиниши керак. Тизимни бўшатишни талаб қилмайдиган нуқсонлар дарҳол тузатилиши керак.

212. Иссиқлик тизимларини жорий ва мукаммал таъмирлаш ишлари жадвали иситиладиган хоналарни таъмирлаш жадвалига мувофиқ бўлиши ва барча ишлар иситиш мавсуми бошланишидан камида 15 кун олдин тўлиқ бажарилиши таъминланиши керак.

213. Иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув тизимларининг ишлаши мазкур Қоидаларга 16-илова талабларига мувофиқ амалга оширилади.

13-§. Ҳавони иситиш ва вентиляция тизимларининг агрегатлари

214. Корхоналарнинг (ташкилотларнинг) барча ҳаво иситиш ва вентиляция тизимларини эксплуатация қилишда ушбу параграф талабларига амал қилиш керак.

215. Корхоналарда (ташкилотларда) иситиш ва вентиляция ускуналарининг эксплуатациясини техник бошқариш учун шамоллатиш хўжалиги ҳажмига қараб, бош энергетик (механик) бўлимида вентиляция бюроси ёки масъул ходим ажратилиши керак. Цехдаги вентиляция тизимларининг эксплуатацияси учун одатда цех раҳбари жавоб беради.

Цех раҳбари вентиляция тизимларининг ҳолатини назорат қилишга мажбурдир.

216. Смена раҳбари ўз сменасида вентиляция қурилмаларининг эксплуатацияси учун масъулдир. Авария содир бўлганида ёки цехда вентиляция мосламасининг тўхтатилишига сабаб бўлган бошқа ҳолатлар бўлса, у эксплуатация журналида ўзининг имзоси билан вентиляция мосламаларида узилишларнинг сабаби ва давомийлигини тасдиқлаши керак.

217. Ҳар бир ҳаво киритадиган вентиляция ускунаси ва ҳаво иситиш тизими учун техник тавсиф ва ўрнатиш схемаси бўлган паспорт тузилиши керак.

Вентиляция ускуналарига киритилган ўзгаришлар, шунингдек, синов натижалари эксплуатация журналида ва паспортда қайд этилиши керак.

218. Ҳафтада камида бир маротаба эксплуатация қилувчи ходимлар ҳаво иситиш ва вентиляция ускуналарининг кириш ва чиқишининг белгиланган режимига, қопқоқларнинг ҳолатига, ҳаво иситкичларида ҳаво иситилишига, иссиқлик тармоқларининг ҳолатига ва ҳоказоларга қараб синчковлик билан текширишлари керак.

Навбатчи слесарлар вентиляция ускуналарини ҳар куни кўрикдан ўтказиш керак.

219. Вентиляция ускуналарини таъмирлаш технологик жараён билан боғлиқ технологик ускуналарни таъмирлаш билан бир вақтда амалга оширилади.

220. Ҳавони иситиш ва вентиляция тизимлари агрегатларининг ишлаши мазкур Қоидаларга 17-илова талабларига мувофиқ амалга оширилади.

14-§. Иссиқлик алмашуви аппаратлари

221. Иссиқлик элтувчилари сув буғи ёки иссиқ сув бўлган рекуператив ишлайдиган иссиқлик алмашуви аппаратларини эксплуатация қилишда ушбу параграф талабларига амал қилиниши керак.

222. Иссиқлик алмашуви аппаратларини эксплуатация қилиш мазкур Қоидаларга 18-илова талабларига мувофиқ амалга оширилади.

15-§. Иссиқлик ўлчаш воситалари ва иссиқлик жараёнларининг автоматик ростлагичлари

223. Технологик режимнинг тўғрилиги, ускуналарнинг хавфсиз ишлаши ва иссиқлик энергиясини ҳисобга олишни таъминлайдиган барча иссиқлик ўлчаш воситалари ва иссиқлик жараёнларининг автоматик ростлагичларини эксплуатация қилишда ушбу параграф талабларига амал қилиш керак.

224. Корхоналарда (ташкилотларда) иссиқлик ўлчаш воситаларини эксплуатация қилиш ўлчаш воситаларининг эксплуатация ва техник ҳужжатларига мувофиқ амалга оширилади.

Иссиқлик энергиясини ўлчаш воситалари қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда метрология хизматлари томонидан қиёслашдан ўтказилиши лозим.

225. Корхоналарда (ташкилотларда) техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатларнинг мажбурий талаблари, ўлчашларнинг ягона бирликда бўлиши ва тўғрилиги таъминланиши, мажбурий сертификатлаштириш қоидаларига амал қилиниши юзасидан давлат назоратини ташкил этиш Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги ҳузуридаги Ўзбекистон миллий метрология институти давлат муассасаси томонидан амалга оширилади.

Иссиқлик назорати ва автоматикаси лабораторияси ёки цехининг фаолиятига қуйидагилар киради:

иссиқлик ўлчаш воситасининг калибрлаш схемаларини ва калибрлаш жадвалларини ишлаб чиқиш, уларни Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги ҳузуридаги Ўзбекистон миллий метрология институти давлат муассасаси билан келишиш ва тасдиқлаш учун корхона (ташкилот) раҳбариятига тақдим этиш;

иссиқлик ўлчаш воситаларини белгиланган муддатларда калибрлашни ўтказиш ва ўлчаш ускунасини қиёслашдан ўтказиш учун ўз вақтида Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги ҳузуридаги Ўзбекистон миллий метрология институти давлат муассасасига топшириш;

иссиқлик ўлчаш воситасини таъмирлаш, созлаш ва тўғри ишлашини ташкил этиш;

иссиқлик ўлчаш воситаси тўғри ишлаши ва ишончлилигини таъминлаш учун уларнинг тўғри монтаж қилинишини назорат қилиш;

номувофиқ ёки нотўғри ишлайдиган иссиқлик ўлчаш воситаларидан фойдаланиш натижасида ишдаги номувофиқ ва бошқа йўқотишларни аниқлашда, шунингдек, ушбу йўқотишларнинг олдини олиш ва бартараф этиш чораларини ишлаб чиқишда ҳамда амалга оширишда иштирок этиш;

ўзининг ходимларини ўқитиш ва малакасини оширишни ташкил этиш ва ўлчаш воситаларидан бевосита фойдаланадиган шахсларнинг малакасини ошириш бўйича тадбирларда иштирок этиш;

мавжуд иссиқлик ўлчаш воситаларининг ҳисобини юритиш, уларга эҳтиёжларни аниқлаш ва етишмаётган ўлчаш воситаларига талабномаларни тузиш, корхонада ўлчаш воситаларини тақсимлаш;

қайд этувчи асбоблар ўрнатилиши, улардан диаграммалар олиниши ва кўрсаткичлар ёзувлари қайта ишланиши устидан назорат қилиш.

226. Метрологик хизматнинг махсус бўлинмалари мавжуд бўлмаган корхоналарда иссиқликни ўлчаш учун масъул шахс тайинланади ва унга қуйидаги вазифалар юкланади:

иссиқлик ўлчаш ускунасининг тўғри қўлланиши ва сақланишини назорат қилиш;

эксплуатация қилинаётган ўлчаш ускунасини қиёслашдан ўтказиш жадвалларини тузиш, уларни Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги ҳузуридаги Ўзбекистон миллий метрология институти давлат муассасаси билан келишиш ва корхона раҳбариятига тасдиқлаш учун тақдим этиш;

ўлчаш воситаларини қиёслашдан ўтказиш ва таъмирлаш учун топшириш;

техник талабларга жавоб бермайдиган ва бошқа мақсадлар учун фойдаланилаётган ўлчаш воситаларини мажбурий равишда олиб қўйиш.

227. Иссиқлик ўлчаш воситаларини қиёслаганда иссиқлик ўлчаш воситаларининг белгилаб қўйилган метрологик талабларга мувофиқлигини аниқлаш ва тасдиқлаш бажариладиган операциялар кетма-кетлигини белгиловчи ўлчаш воситаларини қиёслаш услубиёти асосида амалга оширилади.

228. Барча корхона ва ташкилотларда Ўзбекистон Республикасида қўлланишга рухсат берилган катталик бирликлари ва Ўзбекистон Республикаси ўлчаш воситалари давлат реестрига киритилган ҳамда амалдаги метрология текширувидан ўтган иссиқлик ўлчаш воситалари қўлланилиши мумкин.

229. Барча иссиқлик ўлчаш воситалари учун метрология текширувлари бўйича белгилар ва хулосалар бўлган паспортлар тузилиши керак.

Иссиқлик назорати ва автоматика лабораторияси ускуналар ва автоматик ростлагичларнинг барча калибрлаш ва таъмирлаш натижаларини қайд этиш учун журналлар юритиши керак.

230. Иссиқлик ўлчаш воситалари ва автоматик ростлагичларнинг бутлиги ва ташқи ҳолати учун улар ўрнатилган цехларнинг ходимлари масъул бўлади.

231. Ҳарорат, оқим, босим, сатҳ, шўрланиш ва вакуумни ўлчаш учун белгиланган аниқлик классига мос келадиган иссиқлик ўлчаш воситаларидан фойдаланиш керак.

232. Иссиқлик ўлчаш воситалари ва иссиқлик жараёнларини автоматик ростлагичларини эксплуатация қилиш мазкур Қоидаларга 19-иловага асосан амалга оширилади.

4-боб. Якуний қоида

233. Мазкур Қоидалар талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 1-ИЛОВА

ТЭҚҚ ва ХТҚ бўйича билимлар синовидан ўтиш

Корхона _____________________________________________________________ Цех (бўлим) __________________________________________________________ Фамилияси, исми ва отасининг исми, лавозими ва ушбу лавозимдаги иш стажи Аввалги билимлар синови санаси ва баҳоси Билимлар синови санаси ва сабаби Билимларини умумий баҳоси ва хулоса Билимлар синовидан ўтаётган шахснинг имзоси Кейинги билимлар синови санаси Комиссия раиси (мансаби, имзо, фамилияси, исми, отасининг исми) Комиссия аъзолари (мансаби, имзо, фамилияси, исми, отасининг исми)

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 2-ИЛОВА

Билимлар синовидан ўтганлик тўғрисида гувоҳноманинг шакли

Ташкилот, корхона ________________________________________________________________ _______-сон гувоҳнома Ф.И.О. ___________________________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________ сифатида хизмат кўрсатишга ижозат берилди Асос: Малака комиссиясининг баённомаси 20___ йил «_____» __________, _____-сон _______________ Комиссия раиси ________________________ (имзо) (Орқа томонида) ТЭҚҚ, ХТҚ ва йўриқномалар бўйича билимлар синови натижаси Сана Билимлар синови сабаби Баённома рақами ва санаси Умумий баҳо Комиссия раисининг имзоси

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 3-ИЛОВА

Буғ конденсати баланси

Корхона (ташкилот) 20___ йил _______________________________ Агрегат, цех номи Иссиқлик жараёнининг хусусияти Агрегатлар сони Технология бўйича лойиҳа параметрлари Бир пайтда ишлаш коэффициенти Истеъмол қилинадиган буғ миқдори, t/ h Конденсатнинг қайтарилиши изоҳ Битта агрегат билан Барча агрегатлар билан қишда ёзда kg/sm 2 О С қишда ёзда t/h % t/h %

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 4-ИЛОВА

Қувур ўтказгичлар учун ранглар ва ёзувлар

Иссиқлик элтувчи номи Шартли белги Бўёқ ранги Асосий Ҳалқа ёки чизиқлар Иссиқ қизиган буғ (39 kgf/cm 2 гача) П.П. с.д. қизил ҳалқасиз Тўйинган буғ қизил сариқ Қарши босим ва танланган буғ қизил яшил Тозаланган кимёвий сув яшил оқ Конденсат яшил кўк Дренаж ва пуфлаш яшил қизил Таъминловчи сув яшил ҳалқасиз Техник сув қора ҳалқасиз Ўт ўчириш қувур ўтказгичи тўқ сариқ ҳалқасиз Иситиш тармоғи: O.С. a) узатувчи тармоқ қизил сариқ б) ортга қайтиш тармоғи сариқ жигарранг

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 5-ИЛОВА

Иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Қувур ўтказгичларнинг элементлари (деталлари) ихтисослашган завод ва корхона (ташкилот) томонидан ишлаб чиқарилган бўлиши керак. Электр пайвандланган спирал чокли қувурлардан ясалган деталларни қўллаш тақиқланади.

2. Қувур ўтказгичлар элементларининг барча уланишлари пайвандланган бўлиши керак. Фланецли бирикмалардан фойдаланишда қувур ўтказгичларни арматурага ва ускуналарнинг фланецли деталларига улаш учун рухсат берилади. Фланецли арматурани тўғридан-тўғри қувур ўтказгичларга пайвандлашга рухсат берилади.

3. Иситиш тизимини лойиҳалаштиришда иссиқлик тармоқларининг барча қувур ўтказгичлари учун ташқи ҳаво ҳарорати минус 10°С дан паст бўлган жойларда кулранг чўяндан фойдаланиш тақиқланади, иссиқлик пунктлари ва иссиқ сув таъминоти бундан истисно.

Чиқариб ташлаш ва дренаж қурилмаларда кулранг чўян арматуралардан фойдаланиш тақиқланади.

4. Диаметри 500 миллиметр ва ундан ортиқ ва шартли босими 1,6 MPa (16 kgs/cm 2 ) ёки ундан ортиқ ҳамда диаметри 300 миллиметр ва ундан ортиқ ва шартли босими 2,5 MPa (25 kgs/cm 2 ) ёки ундан ортиқ сувли иссиқлик тармоқларида, шунингдек, диаметри 200 миллиметр ва ундан ортиқ ва шартли босими 1,6 MPa (16 kgs/cm 2 ) ёки ундан ортиқ бўлган буғ тармоқларида сурилма қопқоқлар ва очиб-ёпувчи механизмлар олдида ёпувчи арматурали айланиб ўтувчи қувур ўтказгичлар (байпаслар) ўрнатилиши керак.

5. Фланецли бирикмалар учун қистирмалар паранитдан тайёрланиши керак, салниклар учун эса графитланган асбест тўлдирма ёки иссиққа чидамли резина тўлдирма қўлланилиши керак.

Фланецли бирикмаларда картон ва каучук қистирмалардан, шунингдек, пахтақоғозли ва кўпикли тўлдирмалардан фойдаланиш тақиқланади.

6. Иссиқлик қувурларининг вентиллари ва сурилма қопқоқлари қуйидагиларга эга бўлиши керак:

а) иссиқлик қувурларидаги вентиллари, сурилма қопқоқларининг тезкор схемаси ва йўриқномаларга (паспорт ҳужжатларига) мувофиқ номланиши ҳамда рақамланиш ёзувларига;

б) иссиқлик элтувчининг йўналиши ва маховикнинг айланиш кўрсаткичларига;

в) бевосита хизмат кўрсатиш қийин ёки ходимлар учун хавфли бўлган ҳолларда масофадан туриб механик ёки электр бошқарувга;

г) диаметри 500 мм ва ундан ортиқ бўлган сурилма қопқоқлар қўлда ишлатиладиган юритмадан ташқари, механизациялашган (электр ёки гидравлик) юритмага эга бўлиши керак.

500 мм ва ундан ортиқ диаметрли сурилма қопқоқлар ва тамбалар электр юритмага эга бўлиши керак. Иссиқлик тармоқлари ер устидан ўтганда, атмосфера ёғингарчилигидан сақлаш мақсадида электр юритмали сурилма қопқоқлар хоналарда ўрнатилиши ёки бегона кишилар унга тегишини олдини олиш учун ғилофга жойлаштирилиши керак.

7. Иссиқлик тармоқларида беркитиш арматуралари қуйидагиларда ўрнатилиши керак:

иссиқлик элтувчиларининг параметрлари ва қувур ўтказгичларнинг диаметрларидан қатъи назар иссиқлик манбаларидан иссиқлик тармоқларининг барча қувур ўтказгичларида;

бир-биридан 1000 м дан ортиқ бўлмаган масофадаги диаметри 100 мм ва ундан ортиқ сувли иссиқлик тармоқларининг қувур ўтказгичларида (секцияловчи задвижкаларда);

сувли ва буғли иссиқлик тармоқларининг диаметри 100 мм ва ундан ортиқ бўлган, шунингдек, алоҳида биноларга шаҳобчаланиш узелларида.

8. Сувли иссиқлик тармоқлари ва конденсат ўтказгичларнинг пастки нуқталарида, шунингдек, секцияловчи участкаларида, сувни тўкиш учун беркитувчи арматурали штуцерлар (тушириш ускуналари) ўрнатилиши керак.

9. Ер ости сувли қувур ўтказгичлардан сувни оқизиш ўзи оқиб кетадиган сув ташлаш қудуқларига ёки кўчма насослар ёрдамида оқова сувни чиқариш тизимларида амалга оширилиши керак. Қудуқлардан оқизиб юбориладиган сувнинг ҳарорати 40°С дан юқори бўлмаслиги керак. Оқова сувларни чиқариб юбориш тизими сув оқизилганда оқиб кетадиган қувур ўтказгичда гидроберкитгич — агар сувнинг тескари оқими бўлиши мумкин бўлса, қўшимча ўчирадиган (тескари) клапан ўрнатилиши керак.

10. Буғ ўтказгичнинг доимий дренажларидан конденсат йиғиш, конденсат йиғувчи тизимда амалга оширилиши керак. Агар дренаж конденсат ўтказгичдаги босим, қувур ўтказгичдаги босимдан камида 0,1 MPa дан (1 kgs/cm 2 дан) юқори бўлса, уни босим конденсат ўтказгичга қуйишга рухсат берилади.

11. Иссиқлик тармоқлари қувур ўтказгичларининг энг юқори нуқталарида, шу жумладан ҳар бир секцияловчи участкасида ҳавони чиқариш учун штуцерли беркитиш арматураси ўрнатилиши керак.

12. Иссиқлик тармоқларида қувур ўтказгичларнинг иссиқликдан узайишини ишончли компенсацияси таъминланиши керак.

13. Иссиқлик тармоқларида қуйидаги мазмундаги ёзувлар бўлиши керак:

а) магистрал линияларда — магистрал рақами (рим рақамлари билан) ва ишчи муҳитнинг ҳаракат йўналишини кўрсатувчи стрелка. Агар нормал режимда у ҳар иккала йўналишда ҳам ҳаракатланиши мумкин бўлса, иккала йўналишда иккита стрелка кўрсатилади;

б) магистрал яқинидаги асосий (масъул) шахобчаларда — магистралнинг рақами (рим рақамлари билан), агрегатларнинг (қурилмаларнинг) ҳарфли белгилари, агрегатлар рақамлари (араб рақамлари билан) ва ишчи муҳитининг ҳаракат йўналишини кўрсатувчи стрелкалар;

в) агрегатлар яқинидаги магистраллардан тармоқланган шахобчаларда — магистрал рақами (рим рақамлари билан) ва ишчи муҳитининг ҳаракат йўналишини кўрсатувчи стрелкалар.

14. Агрегатлар қуйидагича ҳарфлар билан белгиланади:

Насос Н Турбонасос ТН Турбина Т Электронасос ЭН Буғ машинаси БМ Деаэратор Д Конденсатор Кр Парлагич (Буғлагич) П Иситиш тизими Ит Регенератив тизим иситкичи И Шамоллатиш Вт Технология Тх Иссиқ сув таъминоти ИСТ Бошқалар Б Кимёвий сув тозалаш КСТ Бойлер Бр

15. Ҳарфлар ва рақамларнинг ўлчамлари қувур ўтказгичнинг ташқи диаметрига қараб, 150 миллиметрдан 300 миллиметргача белгиланади, ҳарфларнинг баландлиги 100 миллиметр бўлиши керак.

300 миллиметрдан ортиқ бўлса — 150 миллиметр бўлиши лозим, агар 5 метр масофада кучсиз ёруғликда ёзувнинг кўриниши шарти таъминланмаса, ҳарфлар ва рақамларнинг баландлиги оширилади.

16. Ташқи изоляциясининг диаметри 150 миллиметрдан кам бўлган қувур ўтказгичларга ёзувлар қувур ўтказгичларга осиб қўйилган ёрлиқларда ёзилади. Ёзув ва белгилар учун ёрлиқларнинг тахминий ўлчамлари қуйидагича белгиланади:

Ёзувнинг (ҳарфлар) баландлиги, миллиметр ( mm) Ёрлиқ ўлчамлари, миллиметр ( mm) баландлиги узунлиги 100 200 350 дан 400 гача 150 250 400 дан 700 гача 225 350 700 дан 800 гача

17. Иссиқлик тармоқлари изоляциясининг сирти бўялиши билан бир қаторда рангли ҳалқалар белгиланиши керак. Ҳалқаларнинг ранги мазкур Қоидаларга 4-иловада келтирилган.

Маҳаллий шароитларга қараб ҳалқалар орасидаги масофа 1 миллиметрдан 5 миллиметргача бўлиши керак. Қулайлик учун ҳалқалар деворга киришдан олдин ва девордан чиқишдан кейин, шунингдек, сурилма қопқоқ ва вентилларнинг иккала томонида қўлланилиши керак. Ўтиш мумкин бўлмаган каналларда ва каналсиз ўтишларда қувур ўтказгичлар фақат камералар доирасида бўялади.

Ҳалқа ўлчамлари қуйидагича белгиланади:

Иссиқлик тармоқлари ёки изоляциянинг ташқи диаметри, миллиметр ( mm) Рангли ҳалқанинг кенглиги , миллиметр ( mm) 150 гача 50 150 дан 300 гача 70 300 дан ортиқ 100

18. Қувур ўтказгич изоляцияси юзаси металл қоплама (алюминий, цинкланган темир ва бошқа коррозияга чидамли металлар) билан қопланганда, қоплама бутун узунлиги бўйлаб бўялмаслиги мумкин. Бунда узатилаётган муҳитга қараб, мазкур Илованинг 13-банди талабларига мувофиқ, қувур ўтказгичларнинг текис участкаларида камида 50 миллиметрдан кам бўлмаган масофада, деворга киришдан олдин ва девордан чиқишдан кейин, ўлчаш воситалари, сурилма қопқоқлар ва бошқа арматуралар олдида шартли белгилар ва ҳалқалар қўлланилиши керак.

19. Иссиқлик ўтказгичларнинг горизонтал участкалари 0,002 дан кам бўлмаган қиялик билан ётқизилиши ва пастки нуқталарида вентилли дренажларга эга бўлиши шарт.

20. Иссиқлик тармоқларида иссиқлик ўтказувчиларининг ҳароратдан узайиши компенсацияси участкалари қимирламайдиган таянчлар билан бўлинган ҳолда ишончли компенсация билан таъминланиши шарт. Сальникли компенсаторлар, компенсатор стаканининг совуқ ва қайноқ ҳолатини чегараловчи реперларга эга бўлиши шарт.

21. Диаметри 150 миллиметр ва ундан ортиқ, буғ ҳарорати 300°С ва ундан юқори бўлган буғ иссиқлик тармоқларида буғ қувурининг кенгайишини ва таянчларнинг тўғри ишлашини кузатиб бориш учун индикаторлар ўрнатилиши керак.

22. Иссиқлик элтувчининг параметрларини назорат қилиш учун сувли иссиқлик тармоғи асосий магистралининг узатувчи ва қайтаётган қувур ўтказгичлари барча диаметр ўзгарган нуқталарда, шунингдек, шахобчаланиш диаметри 150 миллиметрдан ортиқ бўлган йирик узелли нуқталарда термометрлар учун гилзалар ва манометрлар учун штуцерлар ёки замонавий электрон қурилмалар билан жиҳозланиши керак.

Иссиқлик элтувчининг параметрларини назорат қилиш учун иссиқлик тармоғи қуйидагиларни ўлчаш учун намуна олувчи қурилмалар билан жиҳозланиши керак:

узатувчи ва қайтаётган қувур ўтказгичлардаги ҳароратни, секцияловчи сурилма қопқоқлар олдида ва диаметри 300 миллиметр ва ундан ортиқ шахобчалар қайтаётган қувур ўтказгич сурилма қопқоғи олдида (сув йўли бўйлаб);

узатувчи ва қайтаётган қувур ўтказгичлардаги босимни, секцияловчи сурилма қопқоқлар ва ростловчи қурилмалардан олдин ва кейин, шахобчаланишларнинг узатувчи ва қайтаётган қувур ўтказгичларида, сурилма қопқоқлар олдида;

шахобчалар қувур ўтказгичларидаги буғ босимини (сурилма қопқоқдан олдин).

23. Иссиқлик тармоқларининг камераларида қувур ўтказгичдаги ҳарорат ва босимни ўлчаш учун маҳаллий кўрсатувчи назорат-ўлчаш воситалари ўрнатилиши керак.

24. Иссиқлик элтувчининг ҳарорати 45°Сдан юқори бўлган хона ичида ёки хона ташқарисида жойлашган қувур ўтказгичлар, шунингдек, уларнинг фланецли бирикмалари ва арматуралари иссиқлик изоляциясига эга бўлиши шарт. Иссиқлик элтувчисининг ҳарорати 60°Сдан юқори бўлган хона ташқарисида жойлашган қувур ўтказгичлар ҳам иссиқлик изоляциясига эга бўлиши шарт.

Фланецли бирикмаларнинг ва арматураларнинг иссиқлик изоляциясини конструкцияси ечиладиган бўлиши керак.

Очиқ иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва уларга келган иссиқлик ўтказгичлари изоляцияси устидан дюралюминий ғилофларга ёки уларни алмаштирувчи етарли даражада механик жиҳатдан мустаҳкам бошқа қопламаларга эга бўлиши керак.

Ёнғинга хавфли, чирийдиган, ўзидан кислота ёки кучли ишқор чиқарадиган материалларни қўллаш тақиқланади.

Иссиқлик тармоқларини металл конструкцияларини (балкалар, қопламалар, таянчлар, эстакадалар, мачталар ва бошқалар) коррозиядан сақлаш учун иложи бор жойларда бўялиши керак.

Бўяш даврийлиги маҳаллий шароитларга қараб белгиланади.

Техник-иқтисодий асосланган иссиқлик ўтказгичларини қуйидаги ҳолларда иссиқлик изоляцияси қопламасисиз ишлатишга рухсат берилади:

иссиқлик тармоғининг қайтаётган қувур ўтказгични корхона цехи ичидан ўтган иссиқлик оқими иситиш мақсадида фойдаланилганда;

конденсат тармоқлари ўтиб бўлмайдиган каналларда буғ тармоқлари билан биргаликда ётқизилганда.

Даврий назорат қилинадиган фланецли бирикмалар, арматуралар, қувур ўтказгичлар участкалари, шунингдек, компенсаторларнинг иссиқлик изоляцияси ечиладиган бўлиши керак.

Хоналардан ташқарида ётқизилган иссиқлик тармоқлари, ётқизиш усулидан қатъий назар, намлик таъсиридан ҳимояга эга бўлиши керак.

25. Иссиқлик тармоқлари қувур ўтказгичлари ва металл конструкцияларининг (балкалар, таянчлар, мачталар, эстакадалар ва бошқалар) ташқи юзаси коррозияга қарши қопламалар билан ҳимояланган бўлиши шарт.

Иссиқлик тармоқларининг қурилиши ёки капитал таъмирланиши тугагандан кейин қувурлар ва металл конструкцияларни ташқи коррозияга қарши қопламасиз эксплуатация қилиш тақиқланади.

26. Иссиқлик тармоқларининг қувур ўтказгичларини ер остида ётқизилишида, улар қувур ўтказгич метали ва нам изоляцияни ўзаро таъсиридаги ташқи коррозиядан ёки тупроқ ва дайди токларнинг юқори коррозиявий фаоллигидан ҳимояланган бўлиши керак.

27. 2,5 метрдан ортиқ баландликда ўрнатилган ва хизмат кўрсатилиши ёки даврий назорат қилиниши талаб этиладиган ускуналар элементлари ўрнатилган мачталарда, эстакадалар участкаларида, шунингдек, кронштейнлар остида ушлагичи бор стационар нарвонли майдончалар ўрнатилиши керак.

28. Даврий хизмат кўрсатиладиган ва кўрикдан ўтказиладиган ер ости иссиқлик ўтказгичларининг ускуналари элементлари, арматураси ва иссиқлик назорати ускуналари хизмат кўрсатилиши осон бўлган махсус камераларда ёки ертўлаларда жойлаштирилиши керак.

29. Ер ости қистирмаларига хизмат кўрсатиш камераларида иккита нарвонли ёки илгакли камида иккита қопқоқ (люк) бўлиши керак. Ички майдончаси 2,5 квадрат метргача бўлган камераларда битта қопқоқ (люк) ўрнатилишига рухсат этилади.

Ўтиладиган ва ярим ўтиладиган каналлар трассаси бўйлаб бундай қопқоқ (люк) камида ҳар 300 метрда ўрнатилиши керак. Камералар қопқоқ (люк) лари ишончли беркитилиши ва сиртдаги сувларни ўтказмаслиги керак.

Авария қопқоқ (люк) лари ичкаридан осон очилиши керак.

Ўтиладиган ва ярим ўтиладиган каналлар (тунеллар) қопқоқларининг (люк) ёпилиш конструкцияси қопқоқ (люк) ларни ичкаридан осон очилишини таъминлаши керак.

30. Электр қурилмалар ўрнатилган ўтиш каналлари, шунингдек, йирик узеллар камералари Электр қурилмаларнинг тузилиши қоидаларига мувофиқ ўта намлик ва ҳавонинг юқори ҳарорати учун жиҳозланган доимий сунъий ёритишга эга бўлиши керак.

Ушбу хоналарга портловчи газлар кириши имконияти бўлса, ёритиш учун портлашдан ҳимояланган арматура қўлланилиши керак.

Электр қурилмалар ўрнатиладиган жойлар (насос хоналари, иссиқлик пунктлари, туннеллар, камералар), шунингдек, электр юритмалар арматуралари, ростлагичлар ва назорат-ўлчаш воситалари ўрнатиладиган жойлар Электр қурилмаларнинг тузилиши қоидаларига мувофиқ электр ёритишга эга бўлиши керак.

31. Тўкиб юборадиган ва ҳаво штуцерларининг диаметри қувур ўтказгичларнинг бўшатилиши шартига қараб, 300 миллиметргача суюқлик бўлганда икки соатдан, 500 миллиметргача суюқлик бўлганда эса тўрт соатдан ортмаслиги керак.

Транзит магистралларда секцияловчи сурилма қопқоқлар орасидаги масофа, қувур ўтказгич участкаларидан юқорида келтирилган муддатларда сув тушириб юборилиши шартлигидан келиб чиқиб, узайтирилиши мумкин.

32. Буғўтказгичлар трассасини барча пастки нуқталарида ва вертикал участкалари олдида ҳаво билан ҳайдаш (пуфлаш) учун дренаж қурилмалар кўзда тутилиши керак.

Буғўтказгичнинг оқим томонга қиялигида тўкувчи дренаж қурилмалар ҳар 400 — 500 метрда, қарама-қарши қияликда эса — ҳар 200 — 300 метрда ўрнатилиши керак.

Тўйинтирилган буғ узатиладиган буғ тармоқлари учун тўкиб юборувчи дренажлар тўғри участкаларда оқим томон қияликда ҳар 250 — 300 метрда, қарама-қарши қияликда эса — ҳар 200 метрда ўрнатилиши керак.

33. Буғ ўтказгичнинг эксплуатация жараёнида буғнинг ҳолати тўйинганга яқинлашадиган участкаларини барча пастки нуқталарида автоматик конденсат чиқарувчилар ўрнатилиши керак.

34. Каналлар ва тунелларнинг дренажи учун иссиқлик ўтказгич трассаси бўйлаб канал туби 0,003 дан кам бўлмаган қияликка эга бўлиши керак. Трассанинг паст нуқталарида сув чиқариб ташлаш учун қурилма кўзда тутилиши керак. Сувнинг ўзи оқиб чиқиб кетиш имконияти бўлмаса, даврий равишда унинг чиқариб ташланиши таъминланиши керак. Каналлардаги сувнинг сатҳи иссиқлик ўтказгич изоляциясини остигача кўтарилишига рухсат этилмайди.

35. Иссиқлик ўтказгичнинг канализация билан бирикиши узилиш билан (раковина, воронка ёки гидроқулф орқали) бажарилиши шарт.

Сув қувурининг иссиқлик ўтказгичга барча уланишлари сгонларда бажарилиши шарт, улар нормал эксплуатация шароитида ажратилган бўлиши керак.

36. Иссиқлик тармоқларини бошқа қувур ўтказгичлар билан бирга умумий каналда ўтказишга рухсат этилади, енгил ёниб кетадиган, кимёвий ўювчан ва заҳарли моддалар қувур ўтказгичлари бундан истисно. Уларни иссиқлик тармоқларининг қувур ўтказгичлари билан бирга умумий каналда ўтказилиши қатъиян ман этилади.

37. Иссиқлик тармоқларини каналсиз ётқизишда қурилиш конструкцияларидан ёки қувурларни изоляциялаш қобиғидан иншоотлар ва муҳандислик тармоқларигача бўлган масофа, ШНҚ 2.04.07-22 «Иссиқлик тармоқлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларининг (ҳисоб рақами 125, 2022 йил 19 декабрь) 8-иловасига мувофиқ бўлиши керак.

Эксплуатация қилувчи ташкилотнинг олдиндан рухсатисиз иссиқлик қувурлари йўналишларида бинолар қуриш, материалларни сақлаш, ахлат ташлаш, дарахт ва буталар экиш, шунингдек хандақ (траншея) қазишга йўл қўйилмайди.

38. Иссиқлик ўтказгичлари кўчалар ва транспорт юрадиган йўллар устидан ҳавода ўтказилганда ер сатҳидан қувур ўтказгичлар изоляциясини ташқи юзасигача масофа 4,5 метрдан кам бўлмаслиги керак, темир йўллар устидан ўтишлар бундан мустасно. Иссиқлик ўтказгичлар темир йўл полотноси устидан ўтганда рельс устки сатҳидан изоляция ташқи юзасигача масофа 6,4 метрдан, электрлаштирилган темир йўллар учун эса — 7,0 метрдан кам бўлмаслиги керак.

39. Иссиқлик ўтказгич изоляцияси пастки нуқтасидан ер сатҳигача масофа 2 метрдан кам бўлганда, ўтиш жойлари махсус ўтиш қурилмалари билан таъминланиши керак.

40. Барча иссиқлик тармоқлари доимий эксплуатацияга қабул қилишдан аввал қуйидагиларга синалиши керак:

зичликка (опрессовка) — узатувчи қувурлар ва арматураларнинг механик мустаҳкамлигини текшириш учун;

иссиқлик элтувчининг ҳисобланган ҳароратига — иссиқлик элтувчининг ҳарорати ҳисобланган қийматгача кўтарилганда, ҳарорат деформацияси шароитларида, тармоқнинг мустаҳкамлигини ва компенсациялаш қобилиятини текшириш учун;

гидравлик синовларига — қувур ўтказгичларнинг гидравлик тавсифларини билиш учун;

иссиқлик синовларига — тармоқнинг амалдаги иссиқлик йўқотишларини аниқлаш учун.

Иссиқлик тармоғини эксплуатацияга топширишдаги синовлар маълумотлари асосида иссиқлик йўқотишларининг меъёрлари белгиланади ва корхона раҳбари (ёки бош муҳандиси) томонидан тасдиқланади. Қувур ўтказгичларнинг иссиқлик йўқотишлари ва гидравлик тавсифларини назорат ўлчашлари ҳар 5 йилда бир марта ўтказилади ҳамда техник ҳисобот тузилиши шарт.

41. Иссиқлик тармоқларининг қувур ўтказгичлари монтаж ёки капитал таъмирдан кейин, уларни эксплуатацияга киритишдан аввал тозаланиши шарт:

буғ ўтказгичлар — буғни босим остида атмосферага чиқариб ташлаш билан;

иссиқлик таъминоти ёпиқ тизимларидаги сув тармоқлари ва конденсатўтказгичлар — гидропневматик ювиш билан;

иссиқлик таъминоти очиқ тизимларидаги сув тармоқлари — гидропневматик ювиш ва кейинчалик ичимлик суви билан ювган ҳолда дезинфекциялаш билан.

Дезинфекциядан сўнг қайта ювиш, тушириб юборилаётган сув сифат кўрсаткичлари ичимлик суви санитар нормаларига эришишга қадар амалга оширилади.

42. Гидравлик опрессовка 1,25 ишчи синов босими, лекин ишчи босим плюс 3105 Pa (3 kgs/cm 2 ) дан кам бўлмаган босим билан амалга оширилади. Қувур ўтказгичлар синов босими остида беш дақиқа ушлаб турилади, шундан сўнг босим ишчи босим даражасигача пасайтирилади. Ишчи босим бўлганида қувур ўтказгич бутун узунлиги бўйлаб синчиклаб кўрикдан ўтказилади. Агар опрессовка вақтида босим тушиши ва узилиш кузатилмаса, арматуранинг сальникларида, фланецли бирикмалар ва ҳ.к. ларда сув оқиши ёки сув босиши аниқланмаган бўлса, унинг натижалари қониқарли ҳисобланади.

43. Монтаж, таъмирлаш ёки вақтинчалик тўхтатилгандан кейин иссиқлик тармоқларини ишга тушириш олдиндан тузилган, иссиқлик таъминоти ташкилоти билан келишилган дастур бўйича амалга оширилади.

44. Буғ тармоқларини ишга тушириш қуйидаги операциялардан ташкил топиши керак:

буғ тармоқларини қиздириш ва сиқилган ҳаво билан пуфлашдан;

конденсат ўтказгичларни тўлдириш ва ювишдан;

истеъмолчиларни улаш ва тармоқни ростлашдан.

Қиздириш бошланишидан аввал қиздирилаётган участкадан барча шахобчалардаги сурилма қопқоқлар зич беркитилган бўлиши шарт.

Аввал асосий магистрал, кейин навбатма-навбат унинг шахобчалари қиздирилиши керак. Унча узун бўлмаган (200 метрдан ортмаган) буғ ўтказгичлар учун қиздиришни асосий буғ ўтказгич ва унинг шахобчаларида бир пайтда ўтказиш мумкин.

45. Сувли иссиқлик тармоқларини ишга тушириш қуйидаги асосий операцияларни ўтказишдан иборат:

сувли иссиқлик тармоғини сув билан тўлдириш;

сувли иссиқлик тармоғини ювишдан;

циркуляцияни ўрнатишдан;

сувли иссиқлик тармоғи зичлигини текширишдан;

истеъмолчиларни улаш ва сувли иссиқлик тармоғини ростлашдан иборат.

Монтаждан кейин сувли иссиқлик тармоғини ишга туширишда уни ювиш, сув оқими бўйлаб иссиқлик ўтказгичлар бошида ва охирида ўрнатиладиган вақтинчалик лойқаушлагичлар орқали амалга оширилади. Лойқаушлагичлар бир йилдан сўнг, иккинчи ювишдан кейин олиб ташланади.

Иссиқлик истеъмоли тизими ўчиқлигида иссиқлик тармоқларининг иссиқлик ўтказгичлари ҳарорати 70 °С дан юқори бўлмаган сув билан тўлдирилиши керак.

46. Ишга туширилиши пайтида қувур ўтказгичларнинг тўлдирилиши ва қиздирилиши, беркитувчи арматуралар, сальникли компенсаторлар ва дренаж қурилмалар ҳолати устидан назорат ўрнатилиши зарур.

Ишга тушириш операцияларининг кетма-кетлиги ва тезлиги шундай бўлиши керакки, бунда иссиқлик ўтказгичларини ортиқча иссиқлик деформацияси истисно этилиши керак. Ишга тушириш қувур ўтказгичларини ёки улар билан боғлиқ ускуналарни шикастланиши содир бўлса, ушбу шикастланишларни бартараф этиш чоралари кўрилиши керак.

47. Беркитиш арматураси билан иссиқлик элтувчиси сарфини ростлаш тақиқланади.

48. Ҳар йили иситиш мавсуми тугаганидан сўнг, мукаммал таъмирлаш пайтида бартараф этилиши керак бўлган нуқсонларни аниқлаш учун иссиқлик тармоқлари ва киритмаларининг гидравлик опрессовкаси амалга оширилиши керак. Таъмирлашдан сўнг иссиқлик тармоқлари яна опрессовка қилиниши керак.

Иссиқлик тармоқларини ҳавода ўтказилишида, Ўзэнергоинспекция билан келишилган ҳолда, гидравлик синовлар заруриятга қараб, лекин беш йилда камида бир марта ўтказилиши керак.

49. Иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилувчи корхоналарда (ташкилотларда) уларни иссиқлик элтувчиси ҳароратига, иссиқлик ва гидравлик йўқотишларга ва дайди токлар потенциали мавжудлигига синовлари ўтказилиши керак.

Ушбу кўринишдаги синовлар зарурияти ва даврийлигини корхона (ташкилот) раҳбари (бош муҳандиси) белгилайди.

Дайди токлар потенциали мавжудлигига синовларни Иссиқлик тармоқларини электркимё коррозиядан ҳимоя қилиш бўйича йўриқнома билан белгиланган даврийликда ўтказилади.

Алоҳида ҳолатларда иссиқлик тармоқларини назорат очишлари амалга оширилиши мумкин, унинг заруриятини корхонанинг (ташкилотнинг) иссиқлик тармоқлари техник ҳолатига масъул шахс белгилайди.

Иссиқлик тармоқларининг барча синовлари алоҳида:

Сувли иссиқлик тармоқлари иссиқлик элтувчисини ҳисобланган ҳароратга синовлари бўйича методик кўрсатмаларга;

Сувли иссиқлик тармоқларини гидравлик йўқотишларга синовлари бўйича методик кўрсатмаларга;

Сувли ва буғли иссиқлик тармоқларида иссиқлик йўқотишларини аниқлаш бўйича методик кўрсатмаларга мувофиқ амалга оширилиши керак.

50. Ер ости иссиқлик ўтказгичларининг ҳолатини назорат қилиш учун икки йилда камида бир марта, трассанинг ҳар 2 км ида камида битта, ташқи коррозияга ва иссиқлик изоляцияси намланишига учраши мумкин бўлган жойларда иссиқлик тармоғи, қурилиш конструкцияси ва иссиқлик изоляциясини очиш (бундан буён матнда шурфовка деб юритилади) бажарилиши керак. Шурфовка амалга ошириш бўйича барча ишлар иссиқлик тармоғи эксплуатациясининг учинчи йилидан бошлаб амалга оширилади.

Ҳар бир очишга далолатнома тузилиб, унда тупроқ, қурилиш конструкциялари ва қувурларнинг изоляцияси ҳолати ҳамда конструкцияларни тиклаш усули белгиланиши керак.

51. Иссиқлик тармоқларини жорий эксплуатация қилиш жараёнида қуйидагилар амалга оширилиши лозим:

иссиқлик тармоқларининг барча ускуналарини, қурилиш ва бошқа конструкцияларини ўз вақтида кўриклари ва таъмирлашларини ўтказиб, ишга яроқли ҳолда ушлаб туриш;

компенсаторлар, таянчлар, арматуралар, дренажлар, назорат ўлчаш воситалари ва ускуналарнинг бошқа элементлари ишлашини кузатиб, аниқланган носозликларни ўз вақтида бартараф этиб бориш;

тармоқнинг ишламаётган участкаларини ўчириш, каналлар ва камераларда тўпланган сувни йўқотиш, у ерга сув киришини олдини олиш, бузилган изоляцияни аниқлаш ва бартараф қилиш йўли билан иссиқлик энергияси ва иссиқлик элтувчининг меъёрдан ортиқ йўқотилишига йўл қўймаслик;

иссиқлик ўтказгичларидан ҳавони ўз вақтида тортиб олиш, иссиқлик тармоқларига ҳавонинг сўрилиб киришига йўл қўймаслик, тармоқ ва иссиқлик истеъмолчилари тизимидаги барча нуқталарда доимий зарур ортиқча босимни ушлаб туриш;

камералар ва ўтиш каналларида тозаликни ушлаб туриш, уларда бегона кишиларнинг бўлишига йўл қўймаслик;

иссиқлик тармоғи ишидаги носозликлар ва ишламай қолишларнинг олдини олиш, тарқалишини чеклаш ва бартараф этиш чораларини кўриш.

52. Тармоқ суви ва конденсатини таҳлилларини олиш, шунингдек, характерли нуқталарга коррозия индикаторларини ўрнатиш йўли билан сувли иссиқлик тармоқларининг ички коррозияси устидан тизимли назорат олиб борилиши керак.

Иссиқлик тармоғини тўлдириб туриш юмшатилган деаэрацияланган сув билан амалга оширилиши керак.

Тармоқнинг барча уланган тизимларининг исталган нуқтасидаги ортиқча босим, иссиқлик элтувчиси циркуляциясида ҳам, циркуляция вақтинча тўхтатилганда ҳам 0,05 MPa (0,5 kgs/cm 2 ) дан паст бўлмаслиги керак.

53. Қувур ўтказгичларнинг дайди токлар ташқи коррозияси устидан назорат қилиш учун иссиқлик тармоғи ҳар уч йилда камида бир марта электроразведка билан текширилиши керак. Электрокоррозия аниқланганда, дайди токлардан ҳимоялаш бўйича чоралар кўрилиши керак. Коррозия аниқланган участкаларнинг назорат текшируви йилига камида бир марта ўтказилиши керак.

54. Иссиқлик тармоқлари ва иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни гидравлик ва ҳарорат режимларини назорат қилиш учун режали кўрикдан ўтказишларда тармоқнинг шахобчаланиш нуқталаридаги босим ва ҳароратни манометр ва термометрлар бўйича текшириш зарур.

55. Иссиқлик тармоқларидаги иссиқлик элтувчининг ўртача йиллик сизиб кетиши, ишлаётган тармоқ ва унга уланган маҳаллий тизимдаги сув ҳажмининг 0,25 % дан ошмаслиги шарт.

Иссиқлик таъминоти ташкилоти томонидан ҳар бир иссиқлик тармоғи учун ушбу норма доирасида иссиқлик элтувчиси сизилишининг мавсумий нормаси ўрнатилади.

Иссиқлик элтувчисининг ўрнатилган нормадан ортиқ сизилишида, сизилаётган жойни аниқлаш ва бартараф этиш чоралари кўрилиши керак. Сувнинг ортиқча сизилиб кетиши иссиқлик манбаида тўлдирилаёган сув сарфи ортишидан ва (ёки) қувур ўтказгичларда берилаётган ва қайтарилаётган сув фарқи ортишидан аниқланади.

56. Қувур ўтказгичлар кўрикдан ўтказилишида, зич бўлмаган ҳолатларни ва ифлосланишларни бартараф этган, шунингдек, вақти-вақти билан қувур ўтказгичларда йиғилиб қолган ҳавони чиқариб ташлаган ҳолда дренаж ва ҳаво кранлари ҳамда вентилларининг ҳолати текширилиши керак.

57. Иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилиш жараёнида вақти-вақти билан ўрнатилган сарфўлчагичлар, манометрлар, термометрлар ва бошқа назорат-ўлчаш воситалари кўрсаткичларининг тўғрилигини эталон назорат ускуналари бўйича текшириб туриш керак. Носоз назорат-ўлчаш воситалари алмаштирилиши керак.

58. Ҳар йили иситиш мавсуми бошланмасдан олдин барча насос станциялари таъмирлаш сифатини аниқлаш, барча иссиқлик механика ва электротехника ускуналарини, назорат воситалари, автоматика, телемеханика, иссиқлик тизими ускуналарининг ҳимояси тўғри ишлашини ва иситиш мавсумига тайёрлик даражасини аниқлаш учун комплекс синовдан ўтказилиши зарур.

59. Автоматлаштирилган насос станциялари ускуналарини жорий кўрикдан ўтказиш, электр ускуна юкламасини, подшипниклар ҳароратини, мойлар мавжудлигини, сальниклар ҳолатини, совутиш тизимини текширган ҳолда ҳар ойда амалга ошириш лозим.

60. Автоматлаштирилмаган насос станциялар ускуналарига ҳар сменада хизмат кўрсатиш ташкил этилган бўлиши керак.

61. Насосларни ишга туширишдан аввал, агар улар суткада бир марта ишласа, насос ва унга боғлиқ ускуналар ҳолати текширилиши зарур.

62. Автоматик ростлагичларни эксплуатация қилишда вақти-вақти билан уларнинг ҳолатини кўрикдан ўтказиш, ишлашини текшириш, ҳаракатланувчи қисмларини тозалаш ва мойлаш, бошқарув органларини созлаш амалга оширилиши керак. Иссиқлик тармоқларининг автоматлаштириш ва технологик ҳимоя қурилмаларини ишлашдан чиқариб қўйиш, фақат бош энергетик фармойиши бўйича амалга оширилиши мумкин, маҳаллий йўриқномада кўзда тутилган ускуна ишга туширилишида айрим ҳимояларни ўчириб туриш ҳолатлари бундан мустасно.

63. Иссиқлик тармоқларини ва иссиқлик тизимларини таъминловчи қурилмалар (насослар, баклар) ўрнатилади. Иссиқлик таъминотини ёпиқ тизимидаги таъминловчи қурилмалар ва сувни тайёрлашнинг унумдорлиги, иссиқлик тармоғи ва тизимлар ҳажмининг 0,5 % миқдоридаги суви сизиб чиқишини қоплаши керак.

Иссиқ сув таъминотига бевосита сув олишда таъминлаш қурилмалари ва сув тайёрлаш унумдорлиги бак-аккумуляторлар мавжуд бўлганда ўртача соатлик сарф бўйича, улар мавжуд бўлмаганда эса максимал сарф бўйича қўшимча сув беришни таъминланиши керак.

64. Иссиқлик тармоқларини мукаммал ва жорий таъмирлаш, иссиқлик тармоқларини эксплуатация қилиш жараёнида, иссиқлик тармоқларини босим билан текшириш ва синовларда аниқланган носозликлар асосида тузиладиган режалар бўйича ўтказилиши лозим.

65. Ишлашида мавсумий танаффусга эга иссиқлик тармоқларида мукаммал таъмир йилига бир марта ўтказилади. Иссиқлик тармоқларининг мукаммал таъмирланиши орасида ишлаши даврини икки йилгача узайтириш мумкин.

66. Йил мобайнида узлуксиз ишлайдиган иссиқлик тармоқларида таъмирлаш ҳар икки-уч йилда бир марта, иситиш ускуналарини таъмирлаш билан бир пайтда амалга оширилади.

Иссиқлик тармоқларининг жорий таъмирлаш йилига камида бир марта амалга оширилиши керак.

67. Магистрал иссиқлик ўтказгичларини таъмирлаш билан бир пайтда, улардан барча шахобчаланишларни, иссиқлик киритмаларини, бошқарув узелларини, маҳаллий тизимлари ва назорат-ўлчаш воситаларини таъмирланиши амалга оширилиши керак.

68. Таъмирлаш тугаганидан сўнг иссиқлик тармоқлари сув тиниқлашгунга қадар ювилиши ва 1,25 ишчи синов босими, лекин ишчи босими плюс 0,3 MPa (3 kgs/ cm 2 ) дан паст бўлмаган босимда синовдан ўтказилиши керак. Қувурлар камида беш дақиқа синов босими остида ушлаб турилади, шундан сўнг босим ишчи босимгача пасайтирилади.

Ишчи босим сифатида қуйидагилар қабул қилинади:

магистрал иссиқлик қувур ўтказгичлари ва иссиқлик пунктларига шахобчалар учун — ИЭМ ёки қозонхона коллекторидаги босим (лойиҳага мувофиқ);

ички иссиқлик ўтказгичлар учун — иссиқлик пунктини узатувчи қувур ўтказгичидаги (коллектордаги) босим (лойиҳага мувофиқ). Иссиқлик тармоқларини таъмирдан қабул қилиш мазкур Қоидаларнинг 96-бандига мувофиқ амалга оширилади.

69. Иссиқлик тармоқларини таъмирлашдан сўнг эксплуатацияга киритиш зарурияти мавжуд бўлмаганида, мавсумий консервациялаш учун иссиқлик тармоқлари юмшатилган деаэрацияланган сув ёки конденсат билан тўлдириб қўйилиши керак.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 6-ИЛОВА

Иссиқлик пунктларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Иссиқлик пунктида қуйидагиларни амалга оширадиган ускуна (қурилма), арматура, назорат қилиш, бошқариш ва автоматлаштириш ускуналари жойлаштирилиши лозим:

иссиқлик элтувчининг кўринишини айлантириш ёки унинг параметрларини ўлчаш;

иссиқлик элтувчининг параметрларини назорат қилиш;

иссиқлик энергиясини, иссиқлик элтувчиси ва конденсат сарфини ҳисобга олиш;

иссиқлик элтувчининг сарфини ростлаш ва уни иссиқлик таъминоти тизимлари бўйича тақсимлаш;

маҳаллий тизимларни иссиқлик элтувчининг параметрларининг аварияли кўтарилишидан ҳимоя қилиш;

иссиқлик таъминоти тизимларини тўлдириш ва таъминлаб туриш;

конденсатни йиғиш, совутиш, қайтариш ва унинг сифатини назорат қилиш;

иссиқлик энергиясини аккумуляциялаш;

иссиқ сув таъминоти учун сув тайёрлаш.

Эксплуатацияга киритилаётган барча иссиқлик пунктлари (ИИП, МИП, иссиқлик таъминотининг буғ тизими) иссиқлик энергиясини ҳисобга олишнинг автоматлаштирилган ускуналари билан жиҳозланиши шарт.

2. Иситиш хоналарининг сони биттадан ортиқ бўлган корхоналарда (ташкилотларда) МИП қурилмасини бўлиши шарт. Ўзининг иссиқлик манбаига эга бўлган корхоналарда (ташкилотларда), МИП иссиқлик манбаида жиҳозланган бўлиши мумкин.

Ҳар бир бино учун ИИП бўлиши шарт, бунда уни иссиқлик тармоғига улаш учун ускуна, шунингдек, МИПда бўлмаган (ўрнатилмаган) ускуна монтаж қилинган бўлиши шарт.

3. Иссиқлик энергияси истеъмолчиларини сувли иссиқлик тармоқларига иссиқлик пунктларда улаш схемалари, тармоқ сувининг минимал солиштирма сарфини ва иссиқлик энергиясини тежашни таъминлаши шарт.

4. Иссиқлик пункти қуйидагилар билан жиҳозланиши шарт:

а) сув тармоғининг узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичларида, шунингдек буғ ва конденсат қувур ўтказгичларида беркитувчи арматура билан;

б) юқори нуқталарда ҳавони чиқариш ва пастки нуқталарда дренаж қилиш қурилмалари билан;

в) иссиқлик тармоғининг узатувчи ва қайтувчи қувурўтказувчиларида, шунингдек, буғ ўтказгичларда ва магистрал конденсат ўтказгичларда босимни, иссиқ сувнинг ҳароратини ва сарфини ўлчаш учун ўзи ёзувчи ускуналар билан;

г) узатувчи ва қайтувчи иссиқликни ўтказувчининг атрофидаги асосий сурилма клапанда сувли иссиқлик тармоғининг зичлигини назорат қилиш учун сув ўлчагичи билан;

д) босимни ўлчаш учун кўрсатувчи ускуналар билан:

узатувчи ва қайтувчи қувурли ўтказгичларда кириш сурилма клапанларгача, ҳар бир қувурли ўтказгичларда сурилма клапанлардан кейин тақсимловчи коллекторда;

ҳар бир насоснинг сўрувчи ва ҳайдовчи патрубкаларида;

е) кўрсатувчи термометрлар билан:

сув тармоғининг барча қайтувчи қувур ўтказгичларда;

йиғма қайтувчи коллектор олдида;

умумий узатувчи ва қайтувчи иссиқликни ўтказгичларда;

конденсат ўтказгичларда.

Иссиқлик пунктларида иссиқлик тармоқларини иссиқлик пунктларидан ажратувчи қувур ўтказгичларда ва ҳар бир тақсимловчи ва йиғувчи коллекторлардан шахобчада сурилмали клапанлар ўрнатилган бўлиши шарт.

5. Иссиқлик пунктлари қуйидагиларни таъминловчи автоматлаштириш воситалари билан жиҳозланиши лозим:

иссиқликни истеъмол қилиш тизимларида (технологик қурилмаларда ҳавони иситиш, вентиляция ва кондесациялаш) иссиқлик энергияси сарфини ростлашни;

истеъмолчиларда тармоқ сувининг максимал сарфини чегаралашни;

иссиқ сув таъминоти тизимида сувнинг берилган ҳароратини;

иссиқликни истеъмол тизимларини мустақил уланишларида талаб этилаётган босимини; қайтувчи қувурли ўтказгичда берилган босимни ёки иссиқлик тармоқларнинг узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичларидаги босимлар фарқини;

иссиқликни ташувчининг ижозат этилган параметрлари чегара қийматидан ошгандаги сувнинг юқори босими ва ҳароратидан иссиқликни истеъмол қилувчи тизимларни ҳимоясини;

ишчи насослари узилганда захирадаги насосни улашни;

бак-аккумуляторда сувнинг сатҳи юқори бўлганда, уни узатишни ва пастки сатҳга етганда сув олишни тўхтатишни;

иссиқлик таъминоти тизими бўшаб қолишини олдини олишни.

6. Сувли иссиқлик тармоғининг иссиқлик пунктларида ҳамма қувур ўтказгичларнинг юқори нуқталаридан ҳавони чиқарувчи ва сув ҳамда конденсат қувурли ўтказгичларнинг пастки нуқталаридан сув чиқариш қурилмалари монтаж қилинган бўлиши шарт.

7. Иссиқлик пунктининг киришидаги ва чиқишидаги қувурўткагичларда сув сарфини ва иссиқлик энергиясини ростловчи қурилма ва ҳисобга олиш ускуналари олдида сувни муаллақ заррачалардан механик тозаловчи (лойдан тозаловчи) қурилмалар монтаж қилинган бўлиши шарт.

8. Иссиқлик пунктларидаги элеваторларнинг узатувчи ва қайтувчи ҳамда айланиб ўтувчи қувур ўтказгичлари, ростловчи клапанлари, лойдан тозаловчи қурилмалар ҳамда иссиқлик энергияси ва иссиқлик элтувчи сарфини ҳисобга олиш учун ускуналари орасида кашаклар бўлмаслиги керак.

9. МИПнинг ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимида қайтувчи қувур ўтказгичнинг сурилма клапанининг айланмасида иссиқлик тармоғи зичлигини назорати учун сув ўлчагич ўрнатишга рухсат этилади.

10. Иссиқлик шахобланишлари иссиқлик таъминоти тизимини ювиш ва бўшатиш учун сув ўтказгич ва сиқилган ҳаво линияси уланиши мумкин бўлган вентилли штуцерлар билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Дренаж қурилмасини канализация билан уланиши кўринадиган узилиш билан бажарилиши шарт.

11. Буғнинг ҳисобланган босими буғ ўтказгичдагидан кам бўлган иссиқлик таъминотининг буғли тизими иссиқлик истеъмоли тизимининг иссиқлик пунктлари босим ростлагичлари (редукцион клапан) билан жиҳозланган бўлиши шарт. Буғ ўтказгичда редукцион клапандан кейин сақлаш клапани ўрнатилиши керак.

12. Буғли иссиқлик истеъмоли тизимининг иссиқлик пунктида ишга тушириш ва эксплуатация дренаж қурилмалари жиҳозланиши шарт.

13. Сувли иссиқлик истеъмоли тизимининг МИП қуйидаги назорат-ўлчаш воситалари билан жиҳозланган бўлиши керак:

узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичларда кириш сурилма клапанигача ва ундан кейин, тақсимловчи коллектордаги ҳар бир узатувчи қувур ўтказгичлардаги сурилма клапанлардан кейин, ҳар бир насоснинг сўрувчи ва ҳайдовчи патрубкаларида, кўрсатувчи манометрлар билан;

умумий узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичларда, йиғувчи ва қайтувчи коллекторларнинг олдидаги барча қайтувчи қувур ўтказгичларда, кўрсатувчи термометрлар билан;

узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичларда, қайд этувчи сарфўлчагичлар ва термометрлар билан;

иссиқлик энергияси сарфини ўлчаш воситалари билан.

14. Сувли иссиқлик истеъмоли тизимнинг ИИП қуйидаги назорат-ўлчаш воситалари билан жиҳозланган бўлиши керак:

узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичларда, кириш сурилма клапанидан кейин, кўрсатувчи манометрлар билан;

узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичларда, кириш сурилма клапанидан кейин, аралашган сув узатувчи қувур ўтказгичда, элеватордан ёки аралаштирувчи насосдан кейин, кўрсатувчи термометрлар билан;

иссиқ сув таъминоти тизимига сув узатувчи қувур ўтказгичда ва циркуляция линиясида (очиқ иссиқликни таъминловчи тизимларда), сарфўлчагичлар билан.

Бундан ташқари, сувли иссиқлик истеъмоли тизими ИИП қуйидагилар:

узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичларда сурилма клапанларгача ва узатувчи қувур ўтказгичнинг барча шахобланишларида сурилма клапанларидан ва аралаштирувчи қурилмадан кейин манометрлар учун штуцерлар;

иссиқликдан фойдаланувчи тизимлардан ёки ушбу тизимнинг алоҳида қисмидан барча қайтувчи қувур ўтказгичларида термометрлар учун гильзалар билан жиҳозланган бўлиши керак.

15. Буғли иссиқлик истеъмоли тизимларининг иссиқлик пунктлари қуйидаги назорат-ўлчаш воситалари билан жиҳозланган бўлиши керак:

қайд этувчи ва қўшувчи сарфўлчагичлар билан;

буғ ўтказгичларнинг киришларида, қайд этувчи ва қўшувчи манометрлар ва термометрлар билан;

конденсат ўтказгичларда, қўшувчи сарфўлчагичлар, кўрсатувчи манометрлар ва термометрлар билан;

редукцион клапанлардан олдин ва кейин, кўрсатувчи манометрлар ва термометрлар билан.

16. МИП техник паспортга эга бўлиши шарт, унда ускуна, уланиш схемаси ва иссиқлик энергияси истеъмолчисининг юкламаси тўғрисидаги маълумотлар кўрсатилиши лозим.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 7-ИЛОВА

Бак-аккумуляторларни эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Бак-аккумуляторлар қуйидагилар билан жиҳозланган бўлиши керак:

қалқи клапанли бакка сув берувчи қувур ўтказгич билан. Ҳар бир қалқи клапаннинг олдига беркитувчи арматура ўрнатилиши керак;

чиқарувчи қувур ўтказгич билан, тубдан сув чиқариш учун;

циркуляцияловчи қувур ўтказгич билан;

ҳаво қувури билан. Қувурнинг кўндаланг кесими ҳаво ва буғни эркин кириши ва чиқиб кетишини таъминлаши керак;

сув сатҳини назорати учун аппаратлар, навбатчи ходим доимий бўладиган хонага сигнал берувчи энг юқори сатҳнинг сигнализацияси билан. Улар қуйидагиларни таъминлашлари керак:

сув энг юқори сатҳга етганда бакка сув беришни тўхтатиш, ишчи насослар ўчганда захирадаги насосларни улаш, бак-аккумуляторлар билан боғлиқ бўлган асосий электр манбаида кучланиш йўқолишида захира кучланиш манбаи уланишини;

бакларда сув ҳароратини ҳамда узатувчи ва чиқарувчи қувур ўтказгичлардаги босимни ўлчаш учун назорат-ўлчаш воситалари мавжудлигини;

атмосфера факторлари таъсиридан ҳимояланган иссиқлик изоляциясини.

2. Дренаж қувур ўтказгичдан ташқари, барча бошқа қувур ўтказгичлар, аккумулятор бакларининг тик деворларига компенсацияловчи қурилмалар ўрнатилган ҳолда уланишлари шарт. Бакка, қувурли ўтказгичларни улашнинг конструктив ечими бу қувурли ўтказгичлардаги зўриқишларни, унинг деворига ва тагига берилиш имконини йўқ қилиши шарт.

3. Ҳар бир бакка сув узатувчи қувур ўтказгичдаги сурилма клапанлар ва баклар орасидаги сурилма клапанлар электр юритмаларга эга бўлиши шарт. Сурилма клапанларнинг электр юритмалари юз бериши мумкин бўлган сув босиши зонасидан ташқарида шундай жойлашиши керакки, бунда баклардан бирида авария содир бўлганда, бошқа параллел ишловчи бакларни ундан тезкор узишни таъминлаш керак.

4. Бакларнинг қумли асоси нотекис чўкиши олдини олиш учун сиртдаги ва лойли сувларни чиқариш қурилмаси назарда тутилиши керак.

5. Бак-аккумуляторни гидравлик синаш, уларда лойиҳада кўрсатилган сатҳгача сувни тўлдириш йўли билан, амалга оширилади. Сув тўлдирилаётган пайтда унинг конструкциясини ва пайвандланган уланиш жойларини кузатиб туриш керак. Таглик тагидан сувнинг сизиб чиқиши аниқланганда синашни тўхтатиш, сувни тўкиб ташлаш, сизиб чиқиш сабабини аниқлаш ва бартараф этиш керак. 24 соат ўтгандан кейин унинг юзасида ёки тагликнинг қирралари атрофида сувнинг сизиб чиқиши ва бакдаги сатҳнинг камайиши кузатилмаса, бак синовдан ўтган деб ҳисобланади.

6. Бак-аккумуляторлар ҳарорати 95°С дан юқори бўлмаган деаэрацияланган сув билан тўлдирилиши шарт. Янги монтаж қилинган, шунингдек, таъмирдан ва ички кўриб чиқишдан кейин баклар ташқи ҳавонинг ҳарорати -10°С дан паст бўлмаганда, ҳарорати +45°Сдан ошмаган сув билан тўлдирилиши керак.

Бакни сув билан тўлдириш тезлиги тўлдирувчи қувурнинг ўтказиш қобилиятига мос келиши шарт.

7. Ички юзаси коррозияга қарши ҳимояга эга бўлмаган бак-аккумуляторларни эксплуатация қилишга ижозат берилмайди.

8. Аккумулятор бакларини ташқи кўриб чиқиш ҳар куни ўтказилиши шарт. Бунда узатувчи ва чиқарувчи қувур ўтказгичларнинг иссиқлик изоляцияси, компенсация қилувчи қурилмалар ва сизиб чиқишнинг йўқлигига эътибор бериш керак. Аниқланган носозлик зудлик билан бартараф этилиши шарт, агар буни иложи бўлмаса, бакнинг ишлатилиши тўхтатилиши керак.

Бакдаги сигнализациянинг электр схемаси тезкор журналга ёзилган ҳолда ҳар сменада ишлатилиб кўрилиши керак.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 8-ИЛОВА

Сув иситиш қурилмаларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Иситгичлардан чиққан конденсат ўтказгичларда конденсат тарқатувчилардан кейин конденсатнинг сифатини текшириш учун намуна олиш нуқталари ўрнатилган бўлиши, шунингдек, конденсатнинг сифати қониқарсиз бўлганда, иситгични умумий конденсат йиғиш схемасидан узиш кўзда тутилган бўлиши керак.

2. Сув иситиш қурилмалари қайта ҳайдовчи насосларининг умумий унумдорлиги ёзги иш режимини ҳисобга олган ҳолда ҳисобланган гидравлик режим ва унумдорликни таъминлаши шарт. Насослар сони иккитадан кам бўлмаслиги шарт. Бир вақтнинг ўзида бир неча насос ишлаганда, уларнинг тавсифлари параллел ишлаш имкониятига эга бўлиши керак.

Ҳайдаш тарафидаги насослар беркитувчи сурилма қопқоқлар ва тескари клапанларга эга бўлиши керак.

3. Сув иситиш қурилмаси қуйидаги асосий назорат-ўлчаш воситалари билан жиҳозланган бўлиши шарт:

буғ ўтказгичларда, насосларнинг сўрувчи ва ҳайдовчи линияларида, исиган ва иситилаётган сувнинг кириш ва чиқиш узатувчи қувурларида — манометрлар билан;

буғ ўтказгичларда ва конденсат ўтказгичларда, ҳар бир исиган ва иситилаётган сувнинг кириш ва чиқиш узатувчи қувурларида, совуқ ва иссиқ сувнинг умумий узатувчи қувурларида — термометрлар билан;

қувур ўтказгичларнинг бирламчи ва иккиламчи иссиқлик элтувчиларида — сарфлагичлар ёки сув ўлчагичлар билан;

Қўмита талабларига мувофиқ — сақловчи клапанлар билан;

ҳавони дренажлаб чиқариб юбориш учун — дренаж қурилмалар билан;

конденсацияловчи иссиқлик элтувчи тарафида сув кўрсатувчи шиша билан.

4. Иссиқлик алмаштиргич юзасида ҳисобланган иссиқлик узатиш коэффициентини ушлаб туриш учун, уни мунтазам равишда кимёвий ёки механик тозалаб туриш керак.

5. Иситгичлар мукаммал ва жорий таъмирлашдан кейин гидравлик синаш йўли билан зичликка текширилиши шарт.

6. Иситгичлар, уларни эксплуатация қилиш даврида мунтазам равишда, лекин уч ойда камида бир марта зичликка сув узатувчи ёки иссиқлик элтувчининг босими остида текширувдан ўтказилиши керак. Бунда зичлик сувнинг (конденсатнинг) кимёвий таҳлили ёки манометр, термометр кўрсаткичлари бўйича аниқланади.

Текширув натижалари таъмирлаш журналида қайд қилиниши лозим.

7. Вальцовка қилганда ёки қувурларнинг ўзида оқиш пайқалса сувиситгич ишдан таъмирлашга тўхтатилиши шарт.

Қувурнинг бузилган жойига тиқин ўрнатишга фақат истисно тариқасида ва вақтинчалик чора сифатида рухсат берилиши мумкин.

8. Барча иситгичлар зичликка текширишдан ташқари, беш йилда камида бир марта унумдорликка иссиқлик синовларидан ўтказилиши шарт.

9. Сув иситувчи қурилма берилган режимга мос равишда сувнинг ҳароратини таъминловчи автоматик ҳарорат ростлагич билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Иссиқ сув таъминоти тизими учун сувнинг ҳарорати 60 — 75°С чегарасида бўлиши керак.

10. Сув иситиш қурилмалари ва уларнинг барча ёрдамчи қурилмаларини таъмирлаш, ҳар йили иссиқлик билан таъминловчи тизимнинг иссиқлик элтувчилари ва иссиқлик ускуналарини таъмирлаш жадвали билан боғланган ҳолда ўтказилади.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 9-ИЛОВА

Конденсат йиғиш ва қайтариш тизимларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Қозонларни таъминлаш учун ишлатиладиган ишлаб чиқариш конденсатининг сифати шундай бўлиши керакки, бунда унинг бошқа таркибий қисмлар билан аралашмаси мазкур иссиқлик билан таъминловчи манбанинг таъминловчи сувнинг меъёрига мос келиши керак.

Электр станциялар ва қозонхоналарга қайтарилаётган конденсатда ишлаб чиқариш маҳсулотлари бўлмаслиги шарт.

2. Конденсатни йиғиш ва қайтаришнинг берк тизимларидаги конденсатни йиғиш бакларида ортиқча босим 0,005 MPa (0,05 kgs/cm 2 ) дан кам бўлмаслиги керак.

3. Катта ҳудудда тарқалган буғ қабул қилгичларнинг сони кўп бўлганда марказий конденсатни йиғиш станциясидан ташқари, махсус конденсатни йиғиш подстанциялари қурилиши мумкин.

Ҳар бир станция ва подстанцияда иккитадан кам бўлмаган конденсат баклари ўрнатилиши керак. Конденсатни йиғиш станциялари ва подстанцияларидаги конденсатли бакларнинг сиғими ўттиз дақиқа ичида келиб тушадиган конденсат миқдори билан аниқланади. Конденсатни насос билан тортиб олиш автоматлаштирилганда, унинг сиғими ўн беш дақиқа ичида келиб тушадиган конденсат миқдорига камайтирилиши мумкин. Конденсатни йиғиш тизими баклари туби доирадан иборат цилиндр шаклида бўлиши керак. Конденсатни йиғиш бакларининг ички юзаси коррозияга қарши қопламага эга бўлиши шарт.

Конденсат йиғувчи сифатида тўғри бурчак шаклидаги бакларни қўллаш ман қилинади. Бундай бакларни қўллашга, фақат конденсатни тиндириш учун ишлатишда рухсат берилади.

Мойли конденсат бакларининг сиғими унинг сифатли тинишини таъминлаши шарт.

4. Йиғма конденсат баклари қуйидагилар билан жиҳозланган бўлиши шарт:

а) сувни кўрсатувчи ускуналар билан;

б) паст ёки юқори сатҳ сигнализацияси ёки сатҳни масофавий кўрсаткичлар билан;

в) бакдаги конденсат ҳароратини ўлчаш учун термометрлар билан;

г) бакдаги ортиқча босимни ушлаб туришни назорат қилиш учун мановакуумметрлар билан;

д) конденсатни намуна олиш учун жўмракли штуцерлар ва совуткичлар билан;

е) бак ичидаги босимнинг ортишидан сақловчи қурилмалар билан;

ж) ташқарида стационар металл зиналар билан, бак баландлиги 1500 миллиметрдан ортиқ бўлганда эса — бакнинг ичида стационар зиналар билан.

Очиқ тизимда конденсат баклари уларни атмосфера билан боғлаш учун қурилмалар билан жиҳозланиши шарт.

Эксплуатацияга янгидан қабул қилинаётган корхоналарда, шунингдек, реконструкциядан кейин конденсатни йиғиш тизимлари берк кўринишда бўлиши шарт.

5. Конденсатни йиғиш тизимлари бакни, иссиқликдан фойдаланувчи қурилманинг нормал эксплуатациясига халақит бермасдан, ўчиришни назарда тутиши керак.

6. Конденсатни йиғиш станциялари ва подстанцияларидаги насослар сони иккитадан кам бўлмаслиги шарт. Насосларнинг тавсифи уларнинг параллел ишлашига имкон бериши керак.

Буғ иситишга ва вентиляцияга истеъмол қилинганда, ҳар бир насос қайтарилаётган конденсатнинг 60% дан, технологик истеъмолчилар учун 100 % дан келиб чиқиб танланади.

7. Конденсатни йиғиш ва қайтариб бериш тизимининг тортиб олувчи насослари тартиб рақамига эга бўлиши шарт ва бир нечта подстанциялар бўлганда рақамлар такрорланмаслиги шарт.

Йиғиш бакидаги конденсатнинг сатҳи ва насослар ўқи ўртасидаги белгилар фарқи конденсатнинг максимал ҳароратида тортувчи қисқа қувурда муҳит қайнаб кетишининг олдини олиш учун етарли (0,5 метрдан кам эмас) бўлиши шарт.

8. Умумий конденсат узатувчи қувурга ишлаётган конденсатли насосларнинг тортувчи линиясида сурилма қопқоқлар, ҳайдаш томонида эса — сурилма қопқоқлар ва тескари клапанлар ўрнатилиши шарт. Тескари клапанлар носоз ёки ўчирилган бўлганида, насосларнинг ишлашига рухсат берилмайди.

9. Конденсат станциялари амалдаги меъёрлар ва Қоидаларга мувофиқ лойиҳа бўйича бажарилган хоналарда жойлашиши шарт.

Ҳар бир станция ва подстанция электр ёритишга ҳамда вентиляцияга эга бўлиши, станциянинг хонаси қулфланиши шарт.

Конденсат йиғиш станциялари ёки подстанциялари ертўлаларда ёки тупроқ ёхуд оқова сувлар чўкиши мумкин бўлган жойларда қурилганда, ишончли гидроизоляция ва мос дренаж қурилмалари бажарилиши шарт.

Конденсат станциялари ёки подстанцияларининг конденсат баклари, конденсат узатувчилари, бошқа иссиқлик ускуналари иссиқлик изоляциясига эга бўлиши шарт.

10. Конденсатни йиғиш тизими эксплуатациясини кузатиш учун мунтазам равишда қайтиб келаётган конденсатнинг миқдори, сифати, босими ва ҳарорати устидан назорат ўтказилиши шарт.

Назоратнинг ва конденсатни таҳлил қилишнинг даврийлиги ҳар бир ҳолда энергия билан таъминловчи ташкилот (цех) билан келишилади.

Даврийлик шундай бўлиши керакки, бунда иссиқлик энергияси манбаига сифатсиз конденсат тушиш имконияти истисно этилган бўлиши керак.

11. Конденсатни йиғиш тизими ишлашини назорат қилиш учун конденсатни насос ёрдамида тортиб олувчи қурилмалар қуйидагилар билан жиҳозланиши шарт:

йиғма конденсат ўтказгичда, тортувчи насосдан олдинги ва кейинги босимни ўлчаш учун, манометрлар билан;

тортиб олинаётган конденсатнинг ҳароратини ўлчаш учун, ускуналар билан;

тортиб олинаётган конденсатнинг миқдорини ўлчаш учун, оқим ўлчагич ёки сув ўлчаш воситалари билан;

конденсат намуналарини олиш учун — жўмракли штуцерлар ва совутгичлар билан;

энергия билан таъминловчи ташкилот (цех) томонидан мазкур истеъмолчига қўйилган талабларини бажариш учун — автоматик ускуналар билан.

12. Конденсатни йиғиш ва қайтиш тизимини коррозиядан ҳимоялаш учун:

конденсат йиғишнинг ёпиқ тизимлари;

конденсатни йиғувчи бакларнинг тагидан киритиш;

конденсатни узлуксиз сўриб олиш;

конденсат узатувчи қувур кесимини доимо бутунлай тўлдириш;

конденсат йиғувчида ортиқча босим ушлаб туриш амалга оширилиши керак.

Конденсатни йиғиш ва қайтиш тизимини эксплуатация қилишни яхшилаш мақсадида, буғ ўтказгичлардан ва иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалардан конденсатни йўқотиш, йиғиш бакларидан конденсатни тортиб олиш ва конденсат ўтказгичларни ҳимоялашни автоматлаштириш лозим.

13. Умумий конденсат ўтказгичдан параллел ишлаётган истеъмолчиларнинг йиғма бакларига конденсат тушишини бартараф этиш учун ҳар бир истеъмолчининг конденсат ўтказгичи тескари клапанлар билан жиҳозланиши шарт.

14. Конденсатни йиғиш ва қайтиш тизимини эксплуатация қилиш, уни гидравлик синашлардан ва ювишлардан кейин ўтказилиши шарт.

Конденсат ўтказгични ювиш, кимёвий таҳлил тасдиқланган конденсатнинг қониқарли сифати олингандан кейин, тугаган ҳисобланади. Конденсатни таҳлил қилиш учун у текширишга йиғма баклардан ва конденсатни дренажга тушириш жойидан олиниши шарт.

15. Конденсатнинг йиғма баклари зичликка ҳаво, мустаҳкамликка эса сув билан синалади.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 10-ИЛОВА

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларни эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар қуйидагиларга эга бўлиши шарт:

хизмат кўрсатиш ва мунтазам кўрикдан ўтказиш талаб қилинадиган асосий элементлар ва назорат ўлчаш воситаларига хизмат кўрсатишни таъминлайдиган зиналар ва майдончаларга;

иситадиган ва иситиладиган муҳитнинг кириш ва чиқиш линияларида беркитувчи арматурага;

саноат хавфсизлиги қоидаларига мувофиқ сақловчи клапанларга;

қурилмадаги суюқликнинг сатҳи ёки ҳолати, массаси устидан кўрик ўтказиш зарур бўлган ҳолларда кўрик майдончалари ва сув кўрсаткичли ойналарга;

ҳаво, газ, технологик маҳсулот, конденсатдан намуна олиш ва чиқариб юбориш учун қурилмаларга;

иссиқлик элтувчи ва иситилаётган муҳитнинг босими ҳамда ҳароратини ўлчаш учун манометрлар ва термометрларга;

иссиқлик элтувчи ва иссиқлик энергияси сарфини ҳисобга олиш ускуналарига;

лойиҳада кўзда тутилган бошқа ускуна ва автоматикага.

2. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилманинг босими иссиқлик билан таъминловчи манбанинг босимидан паст босимга ҳисобланган бўлган ҳолларда, босимни, зарур бўлганда ҳароратни камайтирувчи қурилма кўзда тутилиши керак.

3. Буғдан фойдаланувчи юза турдаги қурилмалардан конденсатни қайтариш автоматик конденсат қайтаргичлар орқали амалга оширилиши лозим.

4. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмага берилаётган иссиқлик элтувчининг босими ва ҳарорати технологик режимларда белгиланган қийматларга мос келиши керак. Иссиқлик элтувчининг параметри чегаралари эксплуатация бўйича йўриқномада келтирилиши шарт.

5. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмага нам буғ келганда, уни қуритиш зарурияти бўлса, қурилманинг олдига сепараторлар ўрнатилади.

6. Ҳар бир иссиқликдан фойдаланувчи қурилма аниқ кўринадиган тартиб рақамига эга бўлиши шарт.

Беркитувчи ва ростловчи арматурада, шунингдек, иссиқлик узатувчи қувурлар ва технологик қувурларнинг атрофидаги участкаларда стрелка билан иссиқлик элтувчининг ва технологик аралашманинг ҳаракат йўналиши кўрсатилиши, уларнинг шартли белгиланиши, арматурани очиш ва ёпиш кўрсаткичлари аниқ кўрсатилиши шарт.

7. Барча иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик ўтказгичларнинг ташқи қисмлари шундай изоляцияланган бўлиши керакки, бунда изоляция юзасидаги ҳарорат атрофдаги муҳит ҳарорати 25°С бўлганда 45°С дан ошмаслиги шарт. Маҳаллий шароитларга кўра иссиқликдан фойдаланувчи қурилма изоляцияси остидаги металл емириладиган бўлса, изоляция ечиладиган бўлиши шарт.

8. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар очиқ ҳавода (хоналардан ташқарида) ўрнатилса, иссиқлик изоляцияси гидроизоляцияловчи қопламага эга бўлиши керак.

9. Электр двигателлар, вентиляторлар, калориферлар ва бошқа ёрдамчи ускуналар технологик жараёнлар бўйича улар боғлиқ бўлган қурилманинг рақамига эга бўлиши шарт. Агар иссиқликдан фойдаланувчи қурилма бир нечта электр двигателлар, вентиляторлар ва бошқа ёрдамчи ускуналарга эга бўлса, уларнинг ҳар бири иссиқликдан фойдаланувчи қурилма рақамига қўшимча тартиб индекси қўшиш билан рақамланади.

10. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар гидравлик синовлардан ўтказилиши бирга, уларга тегишли арматура, узатувчи қувур ва ёрдамчи ускуналар ҳам гидравлик синовлардан ўтказилиши керак.

11. 0,07 MPa (0,5 kgs/cm 2 ) дан кам босим ёки сийраклашган босим остида ишлашга мўлжалланган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ёки уларнинг қисмлари, мустаҳкамликка 0,2 MPa (2 kgs/cm 2 ) босим ва зичликка 0,15 MPa (1,5 kgs/cm 2 ) босим билан синалади.

12. Кимёвий муҳит таъсирида металлининг ҳолати ўзгарадиган ва механик хусусиятлари ёмонлашадиган иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар, шунингдек, қаттиқ коррозия муҳитига эга ёки девордаги ҳарорат 475 °С дан ортиқ иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар махсус йўриқномага мувофиқ қўшимча кўриклардан ўтказилиши шарт.

13. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларнинг навбатдан ташқари гидравлик синовлари ва ички кўриклари, мукаммал ёки жорий таъмирлашдан ёки реконструкциядан кейин, шунингдек, қурилма бир йилдан ортиқ ишламай турганида ўтказилади.

14. Иссиқлик элтувчининг параметрлари камайганда ёки кўпайганда авария содир бўлиши ёки одамларнинг ҳаётига хавф солиши мумкин бўлган, хавфи юқори иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар, қурилмаларни ва уларнинг элементларини авариясиз ишлашини таъминлайдиган хавфсизлик ускуналари билан жиҳозланган бўлиши керак.

15. Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмаларда:

пломбаси ёки тамғаси (металл муҳр, штамп) йўқ бўлган;

қиёслаш муддати ўтган;

ойнаси синган;

рухсат этилган чегаравий ишчи босимни кўрсатувчи қизил чизиқ ёки назорат пластинаси йўқ бўлган;

манометр стрелкаси ўчирилганда шкаланинг ноль кўрсаткичига ушбу манометр учун рухсат этилган хатоликнинг ярмидан ортиқ катталигига қайтмаган манометрларни қўллаш ман қилинади.

16. Ҳар бир манометр яхши ёритилган бўлиши, иссиқлик нури ва музлаш таъсиридан ҳимояланган бўлиши шарт. Манометрга келувчи линияда муҳитни намуна олиш учун улашни бажариш ман қилинади.

17. Босим остида ишлаётган ҳар бир иссиқликдан фойдаланувчи қурилма ўрнатилганидан ва рўйхатдан ўтганидан кейин, махсус тахтачада формати 200 — 150 миллиметрдан кам бўлмаган шрифтда қуйидагилар ёзилиши шарт:

рўйхат рақами;

рухсат этилган босим;

кейинги ички синашлар ва гидравлик синашлар санаси (ойи ва йили).

Ҳарорат бўйича маълумот ёзилади, агар у 250 °С дан ортиқ бўлса.

18. Ишга тушириш қурилмаларининг конструкцияси ва ҳолати (ишга туширувчи тугмалар, қўл билан бошқариш ричаги ва бошқалар) ускуналарни ва иссиқлик ўтказгичларнинг участкаларини тез ва ишончли улаш ва узишни ҳамда ўз ўзидан ишлаб кетиш имкониятини бартараф қилишни таъминлаши шарт.

19. Авария узгичлари ва масофавий бошқариш тугмаларининг конструкцияси ва жойлашиши турли ишчи ҳолатларда улардан фойдаланиш имкониятини таъминлаши шарт.

20. Барча ишга тушириш қурилмалари уларнинг вазифалари кўрсатилган ёзувларга эга бўлиши шарт. Асосий тезкор ва авариявий сурилма қопқоқлар ва вентилларнинг маховикларида уларнинг очиш ва ёпиш йўналишини кўрсатувчи чизиқлар бўлиши керак.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 11-ИЛОВА

Буғ болғаларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Эксплуатацияда бўлган буғ болғалари, қуйидаги асосий шароитларни қониқтириши шарт:

цилиндрдан буғ ажралиб чиқмаслиги;

цилиндрнинг ички бўшлиғи конденсат тарқатувчи билан жиҳозланган трубкалар ёрдамида дренаж қилиниши;

буғ беркитувчи арматура зич бўлиши, шунингдек, ёпиқ ҳолатда буғни ўтказмаслиги;

поршен ва цилиндр орасидаги, поршен ҳалқалари ва поршен ариқчаларининг деворлари, золотник ва золотник втулкаси, дроссель ва втулка орасидаги тирқишлар йиғиш ва таъмир бўйича йўриқномаларда кўрсатилган қийматларга мос келиши;

буғ беркитувчи вентил очиқ бўлганда ва золотник тўсиб қўйилганда чиқарувчи қувурдан буғланиш чиқмаслиги;

сальник ёғланган ва графитланган зичланиш билан зич тўлдирилган, нормал тортилган ва буғланмаган бўлиши;

тепки ва бошқариш дастагининг ҳаракати ишчи томонидан катта куч талаб этмай амалга оширилиши;

болға, буғнинг берилган босимида нормал зарб кучини таъминлаши;

болғанинг ҳамма қисмлари қийшиқ ва бўш маҳкамланмасдан йиғилиши;

мойлаш ускуналари соз ҳолда ишлаши;

конденсатни чиқариб ташловчи қурилма ва сақлагич мосламаси доимо соз ҳолатда бўлиши;

шиббани рухсат этилган четки ҳолатини қайд қилган белгилар, золотникнинг четки ҳолатига мос келувчи дастакнинг кўрсаткичлари, текширилган ва аниқ белгиланган бўлиши.

2. Болғанинг ишлаши қисқа вақтга тўхташида буғни узиш учун айлантириб бурувчи ясси сурилма клапанлар ўрнатилиши керак.

3. Буғ болғасини буғни ташқарига чиқариб юбориш билан ишлашига рухсат этилмайди.

4. Буғнинг соатлик ва солиштирма сарфини ҳамда сизиб чиқиш қийматини аниқлаш учун тўқмоқни синаш ҳар уч йилда бир марта, даврий равишда олиб борилиши шарт.

5. Буғ тақсимловчи механизмни ташқи кўриб чиқиш ва ишлатиб кўриш, тўқмоқда ишлаётган ходимнинг ҳар бир сменани қабул қилишида ва топширишида ва қўшимча сменада камида бир марта навбатчи слесар томонидан амалга оширилиши керак.

6. Сув ўтказгичларга борувчи ишлатилган буғ буғўтказгичларда, буғ машиналарида (тўқмоқ, пресс ва бошқалар) берилган қарши босимни ушлаб турувчи (чиқариб ташловчи) қурилмалар ҳамда буғ ўтказгичларни тозалаш учун қопқоқ (люк) кўзда тутилиши керак.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмани ишончли ишлашини таъминловчи ишлатилган буғни 10 мг/кг гача ёғдан механик тозалаш кўзда тутилиши керак.

7. Золотникларни, буғ тақсимловчи клапанларни, дросселларни, сурилма клапанларни ва поршенни зичловчи ҳалқаларини ташқи қўриб чиқиш ҳамда қисман текшириш ҳар ойда камида бир марта амалга оширилиши керак.

8. Цилиндр ичига қопқоқнинг тешиги орқали мой тўлдириш йўли билан цилиндрнинг ички қисмини мойлаш ман этилади.

9. Буғ болғалари учун қурилиш меъёрлари ва қоидалари ҳамда техник шартларда кўзда тутилган мойловчи материаллар қўлланиши шарт.

10. Болғани мойловчи тизим ҳафтада камида бир марта кўриб чиқилиши, тозаланиши ва пуфланиши керак.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 12-ИЛОВА

Қуритиш қурилмаларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Қуритиш қурилмаларининг камералари зич ёпилган бўлиши шарт. Камеранинг эшикларида, эшикни зич ёпувчи ричагли, понали, винтли ёки бошқа қурилмалар ўрнатилган бўлиши шарт.

2. Агар конвейерли қуритиш қурилмаларида эксплуатация шароити бўйича эшикларни қуриш иложи бўлмаса ёки қуритиш қурилмасининг конструкцияси нолли босим зонасини таъминлай олмаса, қуритиш қурилмасининг киришида ва чиқишида иссиқ (ҳаво) парда ўрнатилиши лозим.

3. Қуритиш қурилмалари иссиқликнинг минимал йўқолишини таъминловчи иссиқлик изоляциясига эга бўлиши, қуритиш қурилмаси очиқ ҳавога ўрнатилганда иссиқлик изоляцияси намга чидамли бўлиши керак.

4. Материални ёки маҳсулотни буғлаб димланадиган қуритиш қурилмаларида ҳамма тўсиқлар гидроизоляция қатлами билан қопланиши керак.

5. Портлайдиган материаллар учун қуритиш қурилмалари портловчи клапанлар билан таъминланиши шарт. Клапанларнинг қувурлари ташқарига, цех ташқарисига чиқарилган бўлиши шарт.

6. Ўткир заҳарли материаллар учун қуритиш қурилмалари махсус изоляция қилинган хоналарга ўрнатилиши керак. Уларни юклаш ва бўшатиш, одатда механизациялаштирилган бўлиши шарт.

7. Барча қуритиш қурилмалари (конденсацион қуритиш қурилмаларидан ташқари) сўриб олувчи шамоллатиш (вентиляция) билан таъминланиши керак.

8. Қуритиш қурилмасида битта ўқда бир нечта вентилятор ўрнатилганда, ҳавони текис циркуляцияси учун ўқнинг бир томонига ўнг томонга айланувчи, бошқа томонига — чапга айланувчи вентиляторлар ўрнатилиши ёки реверсив юритма бўлиши керак.

9. Ҳаво мажбурий циркуляция қилинадиган қуритиш қурилмаларида қовурғали ёки силлиқ қувурли иситгичлар ёки пластинкали калориферлар ўрнатилиши керак. Конденсатни яхши оқишини таъминлаш учун пластинкали калориферлар вертикал ўрнатилиши шарт.

10. Қуритиш қурилмасининг камерасида ҳавони текис тақсимланишини таъминлаш учун йўналтирувчи экранлар, тўрлар ва бошқа қурилмалар ўрнатилиши лозим. Қуритиш қурилмаларининг камераларида баландлик бўйича тўлиқ габаритга эга бўлмаган материалларни қуритишга рухсат этилмайди.

11. Кукунсимон ёки майдаланган материалларни қуритишда, чанг тиндирувчи, қуруқ ёки нам циклонлар, мультициклонлар, мато фильтрлари ёки электр фильтрларни ўрнатиш йўли билан қуритиш қурилмасидан чиқаётган ҳавони тозалаш шарт. Ушбу қуритиш қурилмаларида ҳавонинг рециркуляцияси қўлланилиши лозим.

12. Қуритиш қурилмасига хизмат кўрсатишда, технологик ходимнинг иш жойида режим картаси бўлиши шарт. Қуритиш қурилмасини эксплуатация қилиш жараёнида, зона бўйича ҳарорат аниқ белгиланган иссиқлик элтувчининг параметр кўрсаткичлари тезкор журналда қайд этилиб, қуритилаётган материалнинг сифати назорат қилиб борилиши керак.

13. Қуритиш қурилмасининг ишлаш режими ҳамда асосий ва ёрдамчи ускуналарнинг тавсифлари эксплуатацион синовлар билан аниқланади. Улар:

қуриткичлар мукаммал таъмирлангандан сўнг;

тасдиқлашни талаб қиладиган конструктив ўзгартиришлар киритилгандан ёки рационализация чораларидан сўнг;

маҳсулот бузилиши билан боғлиқ ҳолда, қуритишнинг нотекислигини бартараф этиш учун амалга оширилади.

14. Қуритиш қурилмасини синаш пайтида, қиздирувчи иссиқлик элтувчининг миқдори ва параметрлари, камеранинг турли нуқталарида қуритилган ҳавонинг намлиги, ҳарорати, қиздириш юзаларининг иссиқлик узатиш коэффициенти, вентилятор ва электр двигателларнинг (ҳавони мажбурий циркуляция қиладиган қуритиш қурилмаларида) унумдорлиги аниқланиши керак.

15. Қуритиш қурилмалари калориферларининг қиздириш юзаси даврий тозаланиб туриши шарт.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 13-ИЛОВА

Буғ қурилмаларини эксплуатация қилиш учун техник талаблар

1. Биринчи корпусга тушувчи қоришмани қайнашга яқин ҳароратигача иситиш учун конденсат ёки ширали буғ билан иситиладиган махсус қиздиргичлар ўрнатилиши лозим.

2. Қиздиргичларнинг коммуникацияси, ўчириш учун беркитиш қурилмасига, ҳар бир иситгичда айланма линияга, шунингдек биринчи корпус узлуксиз иситилган қоришмани қабул қила олмаган даврда, оралиқ бакка (қиздиргич орқали қоришма циркуляциясини амалга ошириш учун) қиздирилган қоришмани оралиқ бакка қайтариш учун линияга эга бўлиши шарт.

3. Конденсат узлуксиз чиқариб юборилишини, шунингдек, унинг сифатини назорат қилиш учун конденсат чиқарувчилардан кейин линияда кўриш ойнаси ва намуна олиш крани ўрнатилади.

Конденсатнинг сифатига қараб (кимёвий таркиби бўйича ва аралашмани борлиги) у алоҳида ёки бирга барча буғ қурилмаларидан йиғилиши лозим.

Конденсатнинг сифатини узлуксиз назорат қилиш учун сигнал берувчи туз ўлчагичлар ва бошқа ускуналар ўрнатилиши керак.

4. Буғ қурилмаларида қоришманинг сатҳини кузатиш учун кўрувчи ойна ўрнатилиши керак.

5. Буғ қурилмалари қуйидаги назорат-ўлчаш ёки ростловчи ускуналар билан жиҳозланиши керак:

биринчи корпусга кирувчи буғ босимини автоматик ростлагич;

цехга буғ берувчи линияда, қайд этувчи манометр;

биринчи корпуснинг иситувчи камерасида ва буғли муҳитда манометрлар билан, кейинги корпусларнинг иситувчи камералари ва буғли муҳитларида, манометрлар ва вакуумметрлар;

қоришма сатҳини автоматик ростлагичлар;

барометрик ёки юзали конденсаторлардан келувчи қувур ўтказгичларда, кўрсатувчи ва сигнал берувчи вакуумметрлар;

барча буғловчи аппаратларда, иситгичларда ва барометрик ёки юзали конденсатларда, симобли ёки қаршиликли термометрлар;

цехга кирувчи сув сарфини ҳисобга олиш учун, сарфўлчагич;

буғлашга кирувчи қоришмани ҳисобга олиш учун, сарфўлчагич;

ҳар бир буғловчи аппаратдан кейин, концентратомерлар.

6. Буғ қурилмаларининг нормал иш режимини таъминлаш учун қуйидагилар шарт:

иситувчи буғни биринчи корпусга берилишини кузатиш ва қиздирувчи буғ босимининг чегарасига тушишига ва кўтарилишига йўл қўймаслик (0,01 MPa (0.1 kgs/cm 2 ) чегарасида ўзгаришга рухсат этилади);

буғ қурилмасининг корпуси бўйича кўзда тутилган ҳарорат ва босим тақсимланиши жараёнини ушлаб туриш;

буғ қурилмасининг иситиш камераларида конденсатларни узлуксиз тармоғланишини кузатиш, шунингдек конденсат сифатини тизимли текшириш;

буғга айлантирувчи қурилмани қайнаш ҳароратига яқин бўлган ҳароратгача иситилган қоришма билан тизимли равишда таъминланишини таъминлаш;

буғ қурилмасида қоришмани корпусдан корпусга нормал ўтказилишини кузатиш ва қоришманинг ўрнатилган сатҳини ушлаб туриб ва иситувчи камераларни бўшаб қолишига йўл қўймаслик, охирги корпусдан тайёр маҳсулотни тизимли чиқариб туриш;

қоришмалар, концентраторлар ва иссиқлик элтувчиларнинг минимал йўқотишини таъминлаш;

режимда кўзда тутилган сатҳда вакуум остида ишловчи буғга айлантирувчи қурилмаларида сийракланишни ушлаб туриш ва вакуум тушганида дарҳол сабабларини аниқлаш ва уларни бартараф этиш, барометрик конденсатордан тармоқланувчи сувнинг ҳароратини ушлаб туриш;

сменада камида бир марта иситувчи камералардан ҳавони махсус вентиллар орқали чиқариш;

буғ қурилмаларида кўзда тутилган ювиш жадвали ва тартибига риоя қилиш, зарурат бўлганда навбатдан ташқари ювишни ва уларни тозалашни ўтказиш;

автоматик ускуналарни, иссиқликни ўлчаш ва ростловчи ускуналарни, арматураларни, шунингдек, буғловчи станциянинг ёрдамчи ускуналарини узлуксиз ва соз ишлашини таъминлаш.

7. Буғ қурилмалари қувур ўтказгичлари схемаси бирламчи ва иккиламчи қиздирувчи буғнинг оқимлари, шунингдек, уларнинг конденсатлари аралашиб кетиш имкониятини истисно этиши шарт.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 14-ИЛОВА

Ректификация қурилмаларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Ректификация қурилмалари колонкага кирувчи суюқликни иситиш учун иссиқлик алмаштирувчилар (қиздирувчи қурилмалар) билан жиҳозланган бўлиши шарт. Қиздиргичларни бурама найчаларининг чўлғамлари, конденсат тармоқланишини осонлаштириш учун иложи борича қисқа бўлиши шарт.

2. Ректификация қурилмалари ажралиб чиқаётган буғни конденсация қилиш учун мосламалар (конденсаторлар, дефлегматорлар) билан жиҳозланишлари керак. Иссиқлик узатиш коэффициентини кўпайтириш учун бир йўлли конденсаторларни кўп йўлли конденсаторлар билан алмаштирилади.

3. Ректификация қурилмалари, кирувчи ва чиқувчи маҳсулот миқдорини ўлчаш учун ўлчагич ёки сатҳўлчагич билан жиҳозланган бўлиши шарт.

4. Ректификация қурилмаларида ўтаётган маҳсулотни кузатиш ва сарфини ростлаш учун кўрсатувчи ойна ўрнатилган бўлиши керак.

5. Ректификация қурилмалари қуйидаги назорат-ўлчаш ускуналар:

буғ бериш линиясида қайд этувчи ва қўшувчи буғ ўлчагич;

қайд этувчи манометрлар;

ректификация қурилмаларида босим ва ҳароратни ўлчаш учун манометрлар, вакуумметрлар ва термометрлар;

ректификация қурилмалари сувни киритувчи ва чиқариб ташловчи линияларида термометрлар;

ҳайдалаётган аралашмани ҳароратини ўлчаш учун назорат фонарида ўрнатилган термометрлар;

автоматик назорат қилиш ҳамда ҳарорат ва босимни (биринчи навбатда узлуксиз таъсир этувчи аппаратлар) масофавий ўлчаш воситалари;

чиқаётган конденсат ўтказгичлар совутгичлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

6. Вакуум остида ишловчи дистиллаш қурилмалари, мазкур Қоидаларнинг 14-иловасининг 5-бандида кўрсатилган ускуналардан ташқари қуйидагилар:

тизимни кескин ўзгариб туришидан ҳимоя қилиш учун, вакуум ростлагич;

вакуум-насосни унга суюқлик киришидан ҳимоя қилиш оралиқ цилиндр;

буғ таркибидаги дистиллят томчисини ушлаб қолиш учун томчи ушлагич билан жиҳозланган бўлиши керак.

7. Ректификация қурилмасининг нормал режимини таъминлаш учун қуйидагилар лозим:

иситувчи буғ босими ўзгариши 0,02-0,03 MPa (0,2-0,3 kgs/cm 2 )дан ортиқ бўлишига йўл қўймасдан буғ ростлагичларнинг ишини назоратини таъминлаш;

конденсаторлар, дифлегматорлар ва совутгичларга ҳайдалаётган маҳсулот кириб қолишига йўл қўймасдан, уларга совитувчи сув киришини ва унинг ҳароратини кузатиш;

дистиллаш қурилмасида технологик режим билан ўрнатилган ҳароратлар ва босимлар тақсимланишини ушлаб туриш;

ўрнатилган технологик йўриқномаларга мос равишда дистиллаш қурилмасидан навли маҳсулотларни танлаб олишни амалга ошириш;

дистиллаш қурилмасининг иситувчи юзасидан конденсатни чиқариб олишни таъминлаш, тизимли равишда конденсат сифатини текшириш (кимёвий таҳлил билан);

дистиллаш қурилмаси аппарати ва арматурасини герметиклигини кузатиш, ҳайдалаётган аралашмани ёки ҳайдаш маҳсулотини зичланмаган арматуралар, уланишлар ва бошқалар орқали йўқотилишига йўл қўймаслик. Иситувчи камераларга, юзали конденсаторларга ва бошқаларга ҳайдаш маҳсулотлари кириб қолишини олдини олиш учун улардан чиқарилаётган сув ҳарорати ва сифатининг назоратини ўрнатиш;

дистиллаш қурилмасининг автоматик ростлагичлари, арматуралари, назорат-ўлчаш воситалари ва ёрдамчи ускуналарнинг ҳолати ҳамда иши устидан назорат ўрнатиш.

8. Ректификация қурилмаларида турли параметрли буғлардан (ўткир буғ, ишлатилган буғ ва бошқалар) фойдаланилганда, алоҳида конденсат тармоқловчилар ўрнатилиши шарт. Турли параметрли буғлар конденсатини умумий конденсация тувагига чиқаришга йўл қўйилмайди.

Турли параметрли буғлар конденсатини, унинг сифати ва фойдаланиш имкониятига боғлиқ равишда умумий ёки алоҳида конденсат йиғувчи бакларга йўналтириш лозим.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 15-ИЛОВА

Темир-бетон маҳсулотларини термал намлик билан ишлов бериш қурилмаларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Маҳсулотларни қиздириш учун, электр энергияси, табиий газ, иссиқ ҳаво ва бошқалар қўлланилганда қурилмаларни эксплуатацияси ўрнатилган тартибда тасдиқланган йўриқномалар бўйича амалга оширилади.

2. Қурилманинг деворлари иссиқлик сиғими ва иссиқлик ўтказувчанлиги паст бўлган материаллардан бўлиши шарт. Материални танлаш ва деворнинг қалинлиги иссиқлик — техник ҳисоб-китоб билан асосланиши керак. Иссиқлик ўтказувчи материал (пўлат ва бошқалар) қўлланилганда иссиқлик изоляциясини қўллаш лозим.

3. Қурилмаларнинг бетон поли иссиқ қатлам устида гидроизоляцияга ва конденсатни гидроқулф орқали канализацияга оқиши учун 0,005 дан кам бўлмаган қияликка эга бўлиши шарт.

4. Буғловчи камералар қопқоқлари, гидроқулфлаш ёки бошқа махсус конструкциялар билан герметизация қилинган бўлиши шарт. Қопқоқлар статик ва динамик юкламаларни қабул қилиши шарт. Полигонда эксплуатация қилинувчи камералар қопқоқларининг юқори қатлами сув ўтказмайдиган бўлиши шарт.

Буғлаб турувчи камеранинг қопқоқлари, гидроқулфлаш ёки бошқа махсус конструкцияли қурилма билан тўлиқ герметизацияни таъминлаши шарт.

Гидроқулфлар ўзгартирилганда қуйидагилар тавсия этилади:

буғлаб турадиган камера қопқоғи қаттиқ пўлат каркасдан ва қопламаси иссиқлик изоляциясидан (минералли момиқ пахтадан) бажарилиши керак. Буюмга томчилар тушмаслиги ва гидроқулфни ўз вақтида сув (конденсат) билан тўлдириш учун қопқоқнинг пастки юзаси ён томонга қия қилиб бажарилиши мақсадга мувофиқ. Гидроқулфга конденсатни тушиши етарли бўлмаганда, гидроқулф сув билан тўлдириш қурилмасига эга бўлиши керак;

қопқоқ ва девор оралиғидаги гидравлик оралиқ, деворнинг юқори четида ётувчи швеллердан бажарилади, унга тепадан қопқоққа пайвандланган контурли тик қовурға туширилади;

гидроқулф швеллери остидан буғ ўтиб кетишини олдини олиш учун, деворни тешигини бекитиш учун унга деворларга тик қовурға пайвандланади;

гидроқулфни қум ёки қипиқ билан тўлғизиш ман этилади.

5. Алоҳида қурилмаларнинг магистрал вентиляция каналидан ажратувчи клапанлар камераларнинг герметик узилишини таъминлаши керак.

6. Маҳсулотлар даврий ва узлуксиз кириб турадиган узлуксиз ишлайдиган қурилмалар маҳсулотнинг кириш ва чиқишида, зич, осон очиладиган ва ёпиладиган заслонка ва юмшоқ пардаларга эга бўлиши керак.

7. Буғ қурилмаларга диаметри 5-6 мм дан кам бўлмаган, камера полининг периметри бўйича жойлашган қувурлар орқали берилиши керак. Қувурлар конденсатни оқиши учун қиялик билан ва пастки нуқталарда дренаж билан ўрнатилиши шарт.

8. Темирбетон буюмларга термонамлик билан ишлов берувчи қурилмалар қуйидаги талабларга жавоб бериши шарт:

буғ ўтказгичлар ва конденсат ўтказгичлар, беркитувчи ва ростловчи арматуралар, шунингдек, автоматлаштирилган бошқариш тизимларининг датчиклари камера бўйлаб ўтувчи тунелларда жойлаштирилиши керак. Камераларга хизмат кўрсатиш учун ўтувчи тунеллар чиқарувчи — сўрувчи вентиляция ва стационар электр ёритишнинг тармоғи билан жиҳозланган бўлиши шарт;

кириш ва чиқишдаги камералар механик юритмали эшиклар ёки иссиққа чидамли резина лентадан бўлган пардалар билан жиҳозланиши керак. Камераларнинг эшиклари юкланишда ва юксизланишда навбатма — навбат очилиши ва ёпилиши шарт;

актив ишлов бериш зонаси билан совутиш зонаси орасида тўрт қатор иссиққа чидамли резина лентадан пардалар бўлиши шарт;

актив иссиқ ишлов бериш зонасида буюмларни иситиш ва уларга ишлов бериш, буғли пўлат регистрлар билан қиздирилган иссиқ ҳаво билан амалга оширилиши керак. Регистрлар полга ва шип остига ўрнатилади ҳамда деталлар турган тагликлар сонига қараб гуруҳларга бирлаштирилади. Камерадаги ҳавони циркуляция қилиш вентиляторлар билан амалга оширилади.

9. 0,07 MPa (0,7 kgs/cm 2 ) ортиқча босим остида ишловчи қурилмалар ва автоклавлар қуйидагилар:

буғ сарфини ўлчагичлар;

босим ростлагичлари ва сақловчи клапанлар;

автоклав ичидаги ҳароратни ўлчаш учун пастки ва юқори зоналарда ўрнатилган термометрлар;

манометрлар (ишчи ва назорат);

конденсат тарқатувчилар;

қопқоқлар тўлиқ ёпилмаганда ва автоклавда босим қолганда автоклавга буғ киришини истисно этадиган блокировкали сақлагич қурилмалари;

автоклав қопқоқлари зич ёпилишининг ёруғлик сигнализацияси;

автоклавда ортиқча босим борлигини текшириш учун вентилли назорат трубкаси билан жиҳозланиши керак.

10. Автоклавнинг нормал иш режимини таъминлаш учун қуйидагилар зарур:

автоклавни 50 °С/мин дан юқори бўлмаган тезлик билан қиздириш ва совутиш;

қурилмада ҳарорат тақсимлашининг ўрнатилган режим картасини сақлаб туриш;

технологик жараёнларнинг тугашидан кейин ишлатиб бўлинган буғни иссиқлик алмашувчида фойдаланишни назарда тутиш;

қопқоқни, фақат босим бутунлай тушганидан кейин очиш.

11. Катта бўшлиқли йирик буюмларга буғни бериш уларнинг ўқи бўйлаб сопло орқали таклиф этилади.

12. Қурилма самарадорлигини ошириш ва иссиқлик энергияси сарфини камайтириш мақсадида юклаш ва бўшатиш вақтларини қисқартириш чораларини кўриш, маҳсулотнинг юқори сифатини сақлаган ҳолда иссиқлик алмашиш интенсификацияси юқори чегарасига эришиши, буюм шакли ва бетон аралашмасининг энг фойдалисини танлаб олиш лозим.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 16-ИЛОВА

Иситиш, шамоллатиш ва иссиқ сув тизимларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Битта иссиқлик бошқаруви узелига турли характердаги юкламаларни маиший хоналарнинг иссиқлик ускуналарини, шамоллатиш вентилятор қурилмалари ва ҳаво иситиш агрегатларини, цехлардаги иситиш ускуналарини, иссиқ сув таъминоти қурилмаларини, иссиқликдан фойдаланувчи технологик қурилмаларни улашда, ушбу кўринишдаги юкламаларнинг ҳар бирини бошқарув узелини коллекторига алоҳида уланган мустақил шахобча бўйича таъминлаш лозим.

2. Бошқарув узели қуйидагилар:

тизимни бошқариш узелини ташқи иссиқлик тармоғидан ажратувчи сурилма клапанлар;

барча узатувчи ва қайтувчи қувурўтказгичларнинг шахобчаларида ўрнатилган сурилма клапанлар;

буғли иситишнинг маҳаллий тизими босимига ростланган редукцияли клапанлар;

редукция қилинган буғ линиясида ўрнатиладиган сақловчи клапанлар;

сув тизимининг узатувчи ва қайтувчи иссиқлик ўтказгичларида ўрнатиладиган лойқаушлагичлар;

тизимни бўшатиш ва тўлдириш учун қурилма;

маиший хоналарнинг сувли иситиш тизими учун, агар узатувчи иссиқлик ўтказгичлардаги сувнинг ҳарорати ушбу хоналар учун ҳисобланган қийматдан ошса, элеватор ёки бошқа аралаштирувчи қурилмалар;

тармоқ суви бевосита иссиқ сув таъминотига олинганда, олинаётган линиядаги чегараловчи шайба;

иссиқ сув таъминоти тизимида ҳароратни ва сарфни автоматик ростлагичлар билан ва иситиш тизимида сарфни ростлагич;

ишга тушириш ва эксплуатация дренажлари билан жиҳозланган бўлиши керак.

3. Сувли иссиқлик тармоғининг бошқариш узели қуйидаги назорат-ўлчаш воситалари билан жиҳозланиши керак:

узатувчи ва қайтувчи иссиқлик ўтказгичлар асосий сурилма клапанларидан кейин манометрлар билан ва асосий сурилма клапанлардан олдин манометрлар учун штуцерлар билан;

узатувчи ва қайтувчи кириш иссиқлик ўтказгичларда термометрлар билан ҳамда барча қайтарувчи иссиқлик ўтказгичларда термометрлар учун гильзалар билан;

уланган қуввати 5 MPa (0,7 kgs/cm 2 ) ҳамда ундан ортиқ бўлган узатувчи ва қайтувчи иссиқлик ўтказгичларда ўрнатиладиган сарф ўлчагичлар билан, иссиқ сув таъминотига сув олиш линиясида эса — сув ўлчагичлар билан;

аралашган сув узатиш линиясида манометр учун штуцер ва термометр учун гильза билан.

4. Буғли тармоқнинг бошқариш узели қуйидаги назорат-ўлчаш воситалари билан жиҳозланиши керак:

буғ ўтказгичларнинг киришида асосий сурилма клапанлардан сўнг — манометр ва термометр билан;

редукцион клапандан олдин ва ундан кейин — манометрлар билан;

конденсат ўтказгичда — манометр билан;

редукцияланган буғ линияларида ва конденсат ўтказгичда термометрлар билан;

уланган қуввати 2 Гкал/с (8,4 GJ/h) бўлган буғ ўтказгичда — сарфўлчагичлар билан.

5. Тарқатувчи иссиқлик ўтказгичларнинг барча юқори нуқталари ҳаво чиқарувчи қурилмалар, ҳамма пастки нуқталари эса — сувни оқизиш ва конденсатни чиқариб ташлаш учун кранлар билан жиҳозланган бўлиши керак.

6. Қувурўтказгичлар ҳаво қопларини ва конденсатни тўпланишини ҳосил бўлишини бартараф этувчи қияликка эга бўлиши шарт.

7. Цех ичидаги иссиқлик ўтказгичларнинг шахобланиш нуқталари, алоҳида участкаларни барча тизимдан узиш имконини берувчи секцияли сурилма клапанлар (вентиллар) билан жиҳозланиши керак.

8. Иситиш ускуналарининг юзасидаги максимал ҳарорат иситилаётган хонанинг қўлланишига боғлиқ ҳолда, санитар меъёрларга мувофиқ қабул қилиниши лозим.

9. Иситиш ускуналари, ускуналарнинг иссиқлик беришини ростлаш учун кранлар ва вентилларга эга бўлиши шарт.

10. Корхонада буғли иситиш тизимининг эксплуатацияси қуйидагиларни таъминлаши шарт:

барча иситиш ускуналари бир хил исишини;

иситувчи ускуналарга кирувчи буғ учиб ўтиб кетмасдан, тўлиқ конденсацияланишини;

тизимдан олинган конденсатнинг тўлиқ қайтишини.

11. Корхонада сувли иситиш тизимининг эксплуатацияси қуйидагиларни таъминлаши шарт:

барча иситиш ускуналари бир хил исишини;

тизимдан қайтаётган сувнинг ҳарорати ҳисобланган (график бўйича) қийматдан четга чиқиши 2°С дан ошмаслигини;

тизимнинг юқори нуқталари қуйилишни;

тизимдаги босим иситиш ускуналари учун рухсат этилган қийматдан ошмаслигини;

иссиқлик элтувчининг маҳаллий тизимдан ўртача йиллик силқиб чиқиши ишлаётган тизим суви ҳажмининг 0,25% дан ошмаслигини;

силжиш коэффициентини ҳисобланганидан кам бўлмаслигини.

12. Сувли иситиш тизимларини тўлдириш ва таъминлаб туриш иссиқлик тармоғидан олинган юмшатилган деаэрацияланган сув билан амалга оширилиши шарт. Тўлдиришнинг тезлиги ва тартиби иссиқлик энергияси билан таъминловчи ташкилот билан келишилиши шарт.

13. Сувли ва буғли иситиш тизимини эксплуатацияси жараёнларида қуйидагилар бажарилиши лозим:

доимий кўзга ташланмайдиган тизим элементларини ойида камида 1 марта синчиклаб кўриб чиқиш;

асосий тизим элементларини (насослар, беркитувчи магистрал арматура, назорат-ўлчаш аппаратлари, автоматик қурилмалар) ҳафтада камида 1 марта синчиклаб кўриб чиқиш;

иситиш тизимидан йўриқнома бўйича ҳавони чиқариб юбориш;

иситиш ускуналарининг ташқи юзасини чангдан ва лойдан ҳафтада камида 1 марта тозалаш;

ўрнатилган лойқаушлагичларни ювиш. Ювиш муддатлари лойқаушлагичлардан олдин ва кейин ўрнатилган манометрлар кўрсаткичлари фарқидан, лойқаланиш даражасидан келиб чиқиб ўрнатилади;

иссиқлик элтувчининг босими ва ҳарорати, иситиш ускуналарининг қизиши ва назорат нуқталари ҳарорати, шунингдек, иситилаётган хоналар иситилишини (фрамугалар, эшиклар, деразалар ва ш.ў.) ҳолатини кунлик назорати.

14. Иситиш мавсуми тугагандан сўнг, иситиш тизимларини нормал сарфи босимидан 4-5 марта ортиқ босимдаги сиқилган ҳаво ёки сув билан, то сув тўлиқ тинишига қадар ювилиши керак.

Тизимни коррозиядан ҳимоялаш учун, таъмирлаш давридан ташқари, уни деаэрацияланган сув билан тўлдириш шарт.

15. Иситиш мавсуми бошланмасдан олдин барча иситиш тизимлари гидравлик босим билан текширилиши шарт. Гидравлик босим билан текшириш тизим таъмирланган ёки таъмирланмаганлигидан қатъий назар, ўтказилиши шарт.

Гидравлик босим билан текшириш мустаҳкамликка ва зичликка қуйидагиларда ўтказилади:

бошқариш (кириш) узелларида 1,25 ишчи босимга тенг босим билан. Ишчи босим деб, тармоқ томондаги кириш сурилма қопқоғи олдидаги босим қабул қилинади;

элеватор узелларида, калориферларда ҳамда иситиш ва иссиқ сув таъминотининг сув иситгичларида — 1,25 ишчи босимга тенг босим билан, лекин 1 MPa (10 kgs/cm 2 ) дан кам эмас;

чўян иситиш ускуналарига эга иситиш тизимларида — 1,25 ишчи босимга тенг босим билан, лекин 0,6 MPa (6 kgs/cm 2 ) дан кўп эмас;

панелли ва конвекторли иситиш тизимларида — 1 MPa (10 kgs/cm 2 ) босим билан;

иссиқ сув билан таъминлаш тизимларида — тизимдаги ишчи босим плюс 0,5 MPa (5 kgs/cm 2 ) га тенг босим билан, лекин 1 MPa (10 kgs/cm 2 ) дан кўп эмас.

Гидравлик босим билан текшириш атрофдаги ҳаво ҳарорати мусбат бўлганда ўтказилади. Атрофдаги ҳаво ҳарорати нолдан паст бўлганда истисно тариқасида зичликка текшириш мумкин.

16. Барча янгидан уланаётган иссиқ сув билан таъминлаш тизимлари ёки таъмирдан сўнг уланаётган тизимлар зичликка ишчи босим плюс 5 kgs/cm 2 га тенг, лекин 10 kgs/cm 2 дан ортиқ бўлмаган босим билан текширилиши шарт.

Иссиқ сув билан таъминлаш тизимларини зичликка текшириш албатта бу тизимни эксплуатацияга қабул қилаётган энергия билан таъминловчи ташкилот (цех) вакили иштирокида ўтказилади.

17. Ҳисоблаш шайбалари ва элеваторларнинг соплолари пламбаланиши шарт.

18. Ишчи босими 0,07 MPa (0,7 kgs/cm 2 ) гача бўлган иситишнинг буғли тизимлари 0,25 MPa (2,5 kgs/cm 2 ) босим билан тизимнинг пастки нуқтасида синалиши керак. 0,07 MPa дан ортиқ ишчи босимли тизимлар эса тизимнинг юқори нуқтасида ишчи босим плюс 0,1 MPa (1 kgs/cm 2 ) га тенг босим билан, лекин 0,3 MPa (3 kgs/cm 2 ) дан кам бўлмаган босим билан синалиши керак.

19. Тизимлар қуйидаги ҳолларда синовдан ўтган ҳисобланади:

иситиш ускуналари, арматуралар ва бошқа ускуналарнинг пайвандланган чокларида «терлаш» ёки оқиш пайқалмаса;

иссиқлик билан таъминловчи сувли ва буғли тизим босим билан текширилганда беш дақиқа давомида босимнинг пасайиши 0,02 MPa (0,2 kgs/cm 2 ) дан ортмаса;

панелли иситиш тизимини босим билан текширилганда ўн беш дақиқа давомида босимнинг пасайиши 0,01 MPa (0,1 kgs/cm 2 ) дан ортмаса;

иссиқ сув билан таъминлаш тизими босим билан текширилганда ўн дақиқа давомида босимнинг пасайиши 0,05 MPa (0,5 kgs/cm 2 ) дан ортмаса.

Текшириш натижалари босим билан текширишни ўтказиш далолатномаси билан расмийлаштирилади.

Агар босим билан текшириш натижалари берилган шартларга жавоб бермаса, сизилишларни аниқлаш ва бартараф қилиш зарур, ундан кейин тизим қайта зичликка текширилади.

Гидравлик синовларда аниқлик синфи 1,5 дан кам бўлмаган, корпус диаметри 160 миллиметрдан кам бўлмаган, шкаласи ўлчанаётган 4/3 номинал босимига, бўлиниши 0,01 MPa (0,1 kgs/cm 2 ), текширувлардан ўтган ва пломбаланган пружинали манометрларни қўллаш шарт.

20. Иссиқ сув билан таъминлаш тизимларининг узатувчи қувурларини одатда, рухланган пўлат қувурлардан ўтказиш зарур. Иссиқ сув билан таъминлаш тизимларининг узатувчи қувурлари учун иситилаётган сув емириш хоссасига эга бўлмаса рухланмаган пўлат қувурлардан, шунингдек, иссиқлик билан таъминлашнинг очиқ тизимларида пластмассали қувурлардан ёки қўллашга рухсат этилган ички юзаси иссиқликка чидамли материаллар билан қопланган пўлат қувурлардан фойдаланишга рухсат берилади.

21. Ёпиқ схема бўйича бажарилган иссиқ сув билан таъминлаш тизимида талаб қилинган босимни ушлаб туриш учун совуқ сувни узатувчи қувурда бир даражали сув иситгичдан олдин «ўзидан кейин» босимни ростловчи қурилма ўрнатиш мажбурийдир.

22. Иссиқ сув билан таъминлаш тизимининг узатувчи қувурлари тармоғида, мос қувур диаметрларини танлаш йўли билан, босимни ростлаш имконияти бўлмаган ҳолларда, тизимнинг циркуляцион қувурўтказгичларида диафрагмаларни ўрнатишни кўзда тутиш зарур. Тешик диаметри 5 миллиметрдан кам бўлмаслиги шарт. Ҳисоб бўйича диафрагма диаметри 5 миллиметрдан кам бўлса, диафрагмалар ўрнига босимни ростлаш учун кранлар ўрнатишга рухсат берилади.

23. Саноат корхоналарида иссиқ сув билан таъминлашга сарфлар даврий ва қисқа вақтли, лекин катта сарфлар бўлганда, бак-аккумуляторлар ёки катта сиғимли сув иситгичларни қўллаш лозим.

24. Иситиш ва иссиқ сув билан таъминлаш учун иссиқлик манбаи сифатида иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалардан кейин конденсатни совутиш қурилмаси ёки бак-аккумуляторларни ўрнатиш орқали иложи борича иккиламчи қайнаш буғи ишлатилиши керак.

25. Иссиқ сув билан таъминлаш тизими учун очиқ бак-аккумуляторлар ўрнатилганда баклар сатҳ ростлагичлари, сатҳ кўрсаткичлари, бакни атмосфера билан боғловчи сигналли, тўкадиган ва чиқиш қувурлари билан жиҳозланиши шарт. Сигнал ва тўкиш қувурларида беркитувчи арматурани ўрнатишга рухсат берилмайди.

Бак корпуси коррозияга қарши қопламага ва иссиқлик изоляциясига эга бўлиши шарт.

26. Бевосита сув олишда иссиқлик ва сувни ҳисобга олиш учун иссиқлик пункти ёки бошқариш узели узатувчи ва тескари узатувчи қувурларида ўрнатилган иккита сарф ўлчагич (сув ўлчагич) билан жиҳозланиши шарт.

27. Иситиш тизимини таъмирлашдан кейин эксплуатацияга улашдан олдин унинг иссиқлик синовларини ўтказиш керак.

Иссиқлик синовлари иссиқлик элтувчининг синов давридаги ташқи ҳароратга мос ҳароратида ўтказилиши шарт.

Термал синовлар пайтида тизимни созлаш керак. Синов натижалари далолатнома билан расмийлаштирилади.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 17-ИЛОВА

Ҳавони иситиш мосламалари ва шамоллатиш тизимларининг эксплуатацияси учун техник талаблар

1. Шамоллатиш вентиляцияси ва ҳавони иситиш тизимларининг калорифер қурилмалари хона ичида берилган ҳароратни, ҳисобланган ташқи ҳаво ҳарорати ва иситиш сувининг берилган ҳарорат жадвалини автоматик ростлаш йўли билан таъминлаши шарт.

Вентилятор ўчирилганда автоматик блокировка амалга оширилиши шарт, бунда иситиш қурилмаларининг қувурчалари музлашининг олдини олишни ҳисобга олиб, иссиқлик элтувчини беришни таъминлайди.

2. Ҳаво иситиш ва унинг шамоллатиш вентиляцияси камераларининг тузилиши калорифер секциялари, шунингдек, калориферлар, вентиляторлар ва ташқи тўсиқлар орасида тўлиқ герметикликни, шунингдек, ёзги режимлар учун зарур бўлган айланма каналларни беркитиш зичлигини таъминлаши шарт.

3. Ҳаво иситиш ва унинг шамоллатиш вентиляцияси калориферлари буғли иссиқлик тармоқларига уланганда параллел уланади, сувли иссиқлик тармоқларидан иссиқлик билан таъминланганда эса одатда кетма-кет ёки параллел-кетма-кет уланади. Қандай уланиш қурилма лойиҳасида асосланиб берилган бўлиши керак.

Сувли тармоқларга уланаётган калорифер қурилмаларида тармоқнинг сувли оқими ҳаво оқимига нисбатан тескари бўлиши шарт.

4. Ҳар бир калорифер қурилмаси иссиқлик элтувчининг кириш ва чиқишларида ўчирувчи арматура билан, шунингдек, узатувчи ва тескари қувурўтказгичларда термометрлар учун гильзалар билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Жуфтликда ишлаётган калорифер қурилмалари қўшимча конденсат тарқатувчи билан жиҳозланган бўлиши шарт.

Унумдорлиги 0,25 Гкал/с ва ундан юқори бўлган калорифер қурилмалари ўлчаш диафрагмалари билан жиҳозланган бўлиши шарт.

5. Калориферларда эзилган ёки букилган қирралар сони 10% дан ошмаслиги, бир йўлли калориферларда сўндирувчи қувурлар 5% дан ошмаслиги шарт. Кўп йўлли калориферларда сўндирувчи қувурлар сони 1%дан ошмаслигига рухсат берилади.

6. Иситиш ва вентиляция камералари сунъий ёритишга, шунингдек, ундаги ўрнатилган ускуналарга хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш учун яқинлашиш имкониятига эга бўлиши шарт.

Камералар қулфланиши шарт.

7. Ҳаво сарфини ростлаш учун хизмат қиладиган тўсиқлар ва дросселли клапанлар осон очилиши ва ёпилиши ҳамда хизмат қилишга қулай ҳавоўтказгич участкаларида жойлашиши лозим. Тўсиқлар ва клапанларга эркин яқинлашиш имконияти бўлмаса, дистанцион юритма ўрнатилиши шарт.

Ҳар бир юритма клапаннинг оралиқ ва охирги ҳолати кўрсатилган секторга эга бўлиши шарт. Ҳаво ўтказувчи тармоқнинг алоҳида шахобчалари бўйича ҳавонинг тўғри тақсимланиши учун шиберлар ўрнатилиши керак.

8. Ҳаво ўтказгич билан бирлашмаган вентиляторларнинг сўрувчи бўшлиғининг ўлчами 15 дан 25 миллиметргача бўлган ячейкали ҳимоя тўрлари билан беркитилган бўлиши керак.

9. Юритмали узатувчи валлар ва механизмларнинг (шкифлар, муфталар, тишли ғилдираклар, тасмалар) айланувчи қисмлари амалдаги хавфсизлик техникаси қоидаларига мувофиқ ишончли тўсилган ёки қўзғалмас маҳкамланган қобиқларга беркитилган бўлиши шарт.

10. Полдан 3 метр юқорида жойлашган ҳавонинг ростланишини амалга оширадиган фонар ва ойналарнинг табақалари қўл ёки электр юритмали ростловчи механизмлар гуруҳи билан жиҳозланиши керак.

11. Барча ҳаво ўтказгичлар мойли ёки махсус бўёқлар билан бўялиши шарт. Бўёқлар мунтазам янгиланиши керак.

12. Вентилятор ғилофида ва электр моторнинг корпусида ёрқин бўёқ билан роторнинг айланиш йўналишини кўрсатувчи стрелка чизилиши шарт. Ўқли вентиляторларда стрелка ҳаво ўтказгичга чизилади.

13. Монтаж ёки реконструкциядан кейин вентиляция тизимининг ҳаволи иситиш қурилмаларини эксплуатацияга қабул қилишдан олдин қурилманинг самарали ишлашини аниқлайдиган синовлар ўтказилиши ва унинг паспортдаги ҳамда лойиҳавий маълумотларга мослиги текширилиши шарт.

Синов жараёнида қуйидагилар аниқланиши керак:

унумдорлик, вентиляторнинг тўлиқ ва статик босими;

вентилятор ва электр моторлар айланишлари сони;

электр моторнинг ўрнатилган қуввати ва ҳақиқий юкламаси;

ҳаво ўтказувчи тармоқнинг алоҳида шахобчалари бўйлаб, шунингдек, барча участкаларнинг охирги нуқталарида ҳаво ҳажми ва босимининг тақсимланиши;

кириб келаётган ва чиқариб юборилаётган ҳавонинг ҳарорати ҳамда солиштирма намлиги;

иссиқлик бўйича калориферларнинг унумдорлиги;

сувнинг калориферларгача ва ундан кейинги ҳарорати;

намлаш камераларигача ва ундан кейин ҳаво ҳарорати ҳамда намлиги;

фильтрларнинг тозалаш коэффициенти;

қурилманинг алоҳида элементлари бўйича (ҳаво ўтказгич, фланецлар, камералар, фильтлар ва бошқалар) ҳаво сўриб олиш ёки сизиб кетиши мавжудлиги;

иссиқлик элтувчининг ҳисобланган сарфида калориферларнинг гидравлик қаршилиги.

14. Синовлар ташқи ҳароратга мос иссиқлик элтувчининг ҳаводаги ҳарорати бўйича ҳисобланган юкламада ўтказилиши шарт.

15. Синовлар бошланишидан аввал кўрикларда аниқланган носозликларни бартараф қилиш шарт.

Вентиляция тизимини синаш ва созлаш вақтида аниқланган етишмовчиликлар носозликлар қайдномасига киритилиши ва кейинчалик бартараф этилиши шарт.

16. Вентиляция қурилмаларини улаш ва узиш тартиби маҳаллий йўриқномалар билан аниқланади.

Навбатчи иситиш мавжуд бўлган тақдирда ишдан ташқари вақтда ва дам олиш кунлари иситиш вентиляцияси қурилмалари ўчирилиши керак.

17. Ҳавони иситиш ва шамоллатиш вентиляцияси калориферларнинг ифлосланишига қараб, лекин ҳар кварталда камида 1 марта, сиқилган ҳаво ёки буғ билан пуфлаб тозаланиши шарт.

Иситиш мавсумидан олдин пуфлаб тозалаш мажбурийдир. Эксплуатация даврида мунтазам равишда ҳаво фильтрларининг чангланиш даражасини текшириш ва уни тозалаш (регенерация қилиш) керак.

18. Ёз вақтида барча калориферлар ифлосланишнинг олдини олиш учун ҳаво кириш тарафидан беркитилиши керак.

Ҳаво ўтказгичлар чангдан йилда камида 2 марта тозаланиши шарт, агар эксплуатация шароити бўйича ундан кўпроқ тозалаш талаб қилинмаса.

Вентилятор олдидаги ҳимоя тўрлари ҳамда жалюзалар чанг ва ифлослардан чоракда камида 1 марта тозаланиши шарт.

19. Металл ҳаво қабул қилгичлар ва ташлама шахталар, шунингдек, ташқи жалюзали панжаралар коррозияга қарши қопламага эга бўлиши шарт. Уларнинг ҳолати ҳар йили текширилиши ва тикланиши шарт.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 18-ИЛОВА

Иссиқлик алмашув аппаратларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Ҳар бир иссиқлик алмашув аппарати қуйидагилар кўрсатилган завод паспорт маълумоти билан таъминланиши шарт, унда:

ишлаб чиқарган завод номи;

маҳсулотнинг номи ва унинг белгиланиши;

иситилаётган ва иситилган муҳит учун рухсат этилган синов босими, MPa (kgs/cm 2 );

иситилаётган муҳитнинг максимал ҳарорати, °С;

завод рақами, ишлаб чиқарилган йил.

2. Буғда ишлайдиган иссиқлик алмашув аппаратларидан кейин конденсатнинг сифатини текшириш учун музлатгичли намуна олиш қурилмалари ўрнатилиши, шунингдек, сифат қониқарсиз бўлганда конденсатни йиғиш умумий схемасидан ва унинг дренажидан иссиқлик алмашинув аппаратини узиб қўйиш имконияти бўлиши керак.

3. Иссиқлик алмашув аппаратлари қуйидаги назорат ўлчаш воситалари билан жиҳозланиши керак:

манометрлар билан — иситилаётган ва иситилган муҳитнинг (буғ, иссиқ сув, технологик маҳсулотлар) кириш ва чиқиш қувур ўтказгичларида;

термометрлар билан — иситилаётган ва иситилган муҳитнинг кириш ва чиқиш қувур ўтказгичларида;

Саноат хавфсизлиги қоидалари талабларига мувофиқ сақловчи клапанлар билан;

дренаж қурилмалари билан;

конденсацияланган иссиқлик элтувчи томонидан — сув кўрсатувчи ойналар билан.

4. Иссиқлик алмашув қурилмалари даврий равишда кимёвий ёки механик йўл билан тозаланиши шарт.

5. Иссиқлик алмашув қурилмаларини иссиқлик унумдорлигига синовлардан беш йилда камида бир марта ўтиши шарт.

6. Иситиш ва иссиқ сув билан таъминлаш тизимининг сув-сувли иситгичлари зичликка синалиши шарт. Сув-сувли иссиқлик алмашувчининг қувур тизими емирилиши ёки вальцовканинг зич эмаслиги сабабли, иссиқ сув билан таъминлаш тизимининг узатувчи қувурларида тармоқ сувининг йўқотишларини аниқлаш ёки иссиқлик тармоқларидаги узатувчи қувурда ва сув ўтказгичдан сувнинг оқиб кетишини аниқлаш учун барча иссиқлик алмашувчиларни зичликка иссиқлик тармоғи ёки сув ўтказгич босимига тенг босим билан 4 ойда камида 1 марта текширилиши керак.

Агар сув ўтказгичдаги босим иссиқлик тармоғининг тескари узатувчи қувуридаги босимдан ортиқ бўлса, эксплуатация шароитида иситгичларнинг зичлигини иситишдан кейин тескари узатувчи қувурда тармоқ сувини кимёвий таҳлил қилиш йўли билан текширишга рухсат берилади.

7. Сув иситгичнинг вальцовкасида ёки қувурида оқиш пайқалса, улар таъмирлаш учун тўхтатилиши шарт.

Шикастланган қувурга тиқин ўрнатишга оқишни бартараф қилиш учун вақтинчалик чора сифатида рухсат берилади.

8. Иссиқлик алмашув аппаратлари ҳароратни автоматик росталгичлар билан жиҳозланган бўлиши шарт, улар жадвалга мувофиқ иситиш муҳитининг белгиланган ҳароратини таъминлайди. Тармоқ сувида ишлаётган иссиқлик алмашув аппаратлари тармоқ сувини ҳарорат жадвалига мос бўлган ҳарорат билан тармоққа қайтариши шарт.

Иссиқ сув билан таъминлаш тизимлари учун иссиқ сувнинг ҳарорати 55 — 75°С чегарасида бўлиши шарт.

9. Иссиқлик алмашув аппаратларини қисқа вақтга тўхташга мажбур бўлганда ва тизим дренажланганда, иссиқлик алмашувчиларни сув билан тўлдириш фақат қувур панжаралари совутилганидан кейин амалга оширилиши лозим.

Иссиқликдан фойдаланувчи қурилмалар ва иссиқлик тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидаларига 19-ИЛОВА

Иссиқликни ўлчаш воситалари ва иссиқлик жараёнларининг автоматик ростлагичларини эксплуатация қилишда техник талаблар

1. Назорат ўлчаш воситалари, автоматика ва иссиқликни техник назорат қилиш аппаратуралари техник шартлар бўйича рухсат этилган қийматдан ортиқ вибрацияга дучор бўлмаслиги шарт. Иссиқликни техник назорат қилиш ускуналари кўрсаткичлари ҳар бир ускунанинг аниқлик синфи учун белгиланганига мос келиши шарт. Иссиқлик жараёнларини автоматик ростлагичларнинг ҳолати агрегатларнинг тежамкорлик билан ишлашини, технологик ҳимоя қурилмаларининг ҳолати эса ускунанинг нормал ишлаш режими бузилганда унинг ишончли ишлашини таъминлаши шарт.

2. Буғ ва сув сарфини ростловчи клапанлар доимо зич ушлаб турилиши шарт.

Ростловчи клапанларнинг ўтиш кесими агрегатнинг ҳисобланган тавсифларига мос келиши шарт.

3. Агрегатлар ишини назорат қилувчи ускуналар, шунингдек, техник ҳисобга олиш ускуналари қулфланиши ва пломбаланиши шарт.

4. Иссиқлик чиқарувчи юзалар бўйлаб ва бевосита уларнинг яқинида кабелларни ўтказишга рухсат берилмайди.

5. Ускуналар ва аппаратура ўрнатилган жойларда атрофдаги ҳаво ҳарорати, намлиги, вибрация, чангланганлик шу аппаратурага стандартлар, техник шартлар ва паспортида рухсат берилган чегарада бўлиши шарт.

6. Автоматик ростлагичлар ва масофавий бошқарув схемаларини электр таъминоти захирадаги таъминлаш манбаидан амалга оширилиши керак. Кучланишни назорат қилиш учун ёруғлик ва товуш сигнализацияси кўзда тутилган бўлиши шарт.

Захирадаги электр таъминотни автоматик улаш воситаларининг ишга яроқлилиги корхона бош муҳандиси (энергетиги) тасдиқлаган жадвал бўйича даврий равишда текширилиши шарт. Ростловчи арматуранинг гидро ёки пневмоюритмасининг мойли насослари ва компрессор қурилмалари захираланган, захира механизмларини автоматик улаш билан бажарилган бўлиши шарт.

7. Иссиқликни назорат қилувчи ва автоматика лабораторияси ёки цехи симоб билан тўлдирилган ускуналарни таъминлаш учун саноат санитарияси ва хавфсизлик техникаси қоидаларига мувофиқ махсус изоляция қилинган хоналар, ускуналарга эга бўлиши шарт.

8. Ўлчаш воситаларини қиёслашдан ўтказиш қонунчиликда белгиланган муддатларда амалга оширилиши зарур.

9. Иссиқлик жараёнларини автоматик ростлагичлари ускуналарнинг режим карталарига мос оптимал шароитга мўлжалланган ва агрегатнинг ишлаш вақтида доимо ёқилган бўлиши керак.

10. Ускуна ўлчаётган максимал ишчи босими текис юкламада шкаласининг 2/3 қисми ва тебранувчи юкламада ярим шкаласи чегарасидан чиқмаслиги керак. Минимал босимни ўлчаш шкаласининг 1/3 дан кам бўлмаган қисмида тавсия этилади.

Қайд этувчи ва кўрсатувчи термометрлар шкаласининг юқори чегараси ўлчаш муҳитининг максимал ҳароратига тенг бўлиши шарт. Ўзи ёзадиган манометрлар шкаласининг юқори чегараси ўлчаш муҳитининг 1,5 ишчи босимига мос келиши лозим.

11. Иссиқлик ўтказгичлардаги ҳароратни ўлчашда термометрлар оқимга қарши қувур ўқига қия қилиб ёки бурилишларда — қувур ўқи бўйича ўрнатилиши шарт.

12. Рухсат этилган максимал босимни белгилаш учун ускуна шкаласида қизил чизиқ чизилган бўлиши ёки ускуна ишчи стрелкасининг ҳаракатланишига боғлиқ бўлмаган, қўшимча қизил стрелкасига эга бўлиши шарт. Ускунанинг ойнасига қизил чизиқ тортиш ман этилади.

13. Пружинали манометрларни буғ ўтказгичларга бирлаштириш сифонли қувур орқали амалга оширилиши керак.

14. Манометрлар қувурўтказгичларга ва аппаратларга назорат ускуналарини улаш учун уч йўлли фланецли кранлар орқали бирлаштирилиши шарт.

15. Сарф ўлчагичларнинг диафрагмалари ва тезкор сув ўлчагичлар амалдаги қоидаларга мувофиқ иссиқлик ўтказгичнинг тўғри чизиқли участкаларида ўрнатилиши керак.

16. Ҳар бир ўлчаш диафрагмасининг қувурдан чиқиб турган юзасида диафрагма ва иссиқлик ўтказгичнинг диаметри, иссиқлик элтувчи йўналишини кўрсатувчи стрелка ва ўлчаш воситаларига улаш учун «плюс» ва «минус» белгилари кўрсатилиши шарт.

17. Автоматик ростлагичлар ва масофавий бошқариш қурилмаларини таъмирлаш асосий ускуналарни таъмирлаш вақтида ўтказилиши керак.

18. Ускуналарни даврий қиёслашдан ўтказишда яроқсиз деб топилган симобли ёки суюқлик термометрларни ихтисослаштирилган корхоналарга утилизация қилиш учун топширилиши шарт.

Бошлиқ Д. ИСАҚУЛОВ

Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси раиси А. РАФИҚОВ

Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазири Ш. ХИДОЯТОВ

Техник жиҳатдан тартибга солиш агентли директори А. ЖУМАНАЗАРОВ

Энергетика вазири Ж. МИРЗАМАҲМУДОВ

Тошкент ш.,

2026 йил 3 апрель,

2026 йил 3 апрель

2026 йил 13 март

2026 йил 13 март

2026 йил 16 январь

17-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.05.2026 й., 10/26/3836/0501-сон)

lex.uz

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR MAHKAMASI HUZURIDAGI ELEKTR ENERGIYASI, NEFT MAHSULOTLARI VA GAZDAN FOYDALANISHNI NAZORAT QILISH INSPEKSIYASI BOSHLIGʻINING

BUYRUGʻI

QOIDALARI

JURNALI

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalarini tasdiqlash toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasining “ Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida ”gi va “ Davlat tili haqida ”gi qonunlariga muvofiq buyuraman:

1. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Mazkur buyruq Oʻzbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi bilan kelishilgan.

3. Ushbu buyruq rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Kelishildi:

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi boshligʻining 2026-yil 3-apreldagi 17-son buyrugʻiga ILOVA

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish

Mazkur Qoidalar issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish tartibini belgilaydi.

Ushbu Qoidalarning talablari issiqlik energiyasi ishlab chiqaruvchi tashkilotlar, issiqlik energiyasining uzatilishini, taqsimlanishini amalga oshiruvchi korxona va tashkilotlar, ushbu tashkilotlarga taalluqli ishlarni (taʼmirlash, loyihalash, qurilish-montaj, sozlash va sinash) bajaruvchi korxona va tashkilotlar hamda mulkchilik shaklidan va idoraviy mansubligidan qatʼi nazar issiqlikdan foydalanuvchi isteʼmolchilar (aholidan tashqari) uchun majburiy hisoblanadi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Mazkur Qoidalarda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:

avariya — issiqlik taʼminotining toʻxtatilishiga yoxud hajmining pasayishiga va issiqlik taʼminoti xizmatlari sifatiga taʼsir koʻrsatishga olib kelgan issiqlik taʼminoti tizimlarining buzilishi yoki ishdan chiqishi ;

amaliyot — nazariy mashgʻulotdan soʻng yoki u bilan bir vaqtda mutaxassislikni amaliy egallash, xizmat koʻrsatish va boshqaruv obyektlariga moslashish, ish joyiga tez moslashish koʻnikmalariga va boshqa ish usullariga ega boʻlish maqsadida mashgʻulotlarga masʼul shaxsning rahbarligi ostida xodimlarni ish joyida oʻrgatish;

aylanadigan mexanizmlar — elektr, mexanik yoki boshqa yuritmali nasoslar, ventilyatorlar va boshqalar;

balandlikdagi ishlar — ishlarni bajarish jarayonida ishchi yer sathidan, bostirmadan yoki ishchi toʻshama yuzasidan 1,3 metr va undan yuqori balandlikda va balandlik boʻyicha farq chegarasidan 2 metrdan kam masofada bajariladigan ishlar;

brigada — tarkibida ish bajaruvchi bilan birga ikki yoki undan ortiq aʼzolari boʻlgan ishchi jamoa;

dublyorlik qilish (dublyorlik) — dublyorni tayyorlashga masʼul shaxs kuzatuvi ostida ish joyida issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarish va boshqa funksiyalarni bajarish;

ijozat (ruxsat) — ish joyi toʻgʻri tayyorlanganligini, ish bajarish uchun zarur boʻlgan xavfsizlik choralarining yetarliligini va ular farmoyish yoki topshiriq (naryad) boʻyicha ishning xususiyati va joyiga mosligini taʼminlaydigan tadbir;

issiqlik (issiqlik energiyasi) manbai — issiqlik (issiqlik energiyasi) ishlab chiqarishga moʻljallangan energetika qurilmasi;

issiqlik taʼminoti — isteʼmolchilarni issiqlik energiyasi bilan taʼminlash;

issiqlik taʼminoti korxonasi — issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasi boʻyicha issiqlik energiyasini sotish va taqsimlash huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxs, shu jumladan ulgurji isteʼmolchi-qayta sotuvchi ;

issiqlik taʼminoti tizimi — umumiy issiqlik tarmogʻiga ulangan issiqlik energiyasi manbalari, issiqlik energiyasini yetkazib berish va isteʼmol qilish uchun moʻljallangan uskunalar majmuasi;

issiqlik taʼminotining yopiq tizimi — issiqlik taʼminoti tizimining turi boʻlib, bunda isitish suvi issiqlik tarmoqlaridagi sirqib toʻkilishlardan tashqari isteʼmolchi tizimlarida issiqlikni berib, issiqlik energiyasi manbaiga qaytadi;

issiqlik taʼminotining ochiq tizimi — issiqlik taʼminoti tizimining turi boʻlib, bunda issiqlik taʼminoti tarmoqlaridan olingan isitish suvining bir qismi toʻgʻridan-toʻgʻri kommunal-maishiy ehtiyojlar uchun issiq suv sifatida foydalaniladi va issiqlik energiyasi manbaiga qaytarilmaydi;

issiqlik isteʼmoli tizimlari — issiqlik yuklamasining bir yoki bir nechta koʻrinishini (isitish, shamollatish, issiq suv taʼminoti, texnologik ehtiyojlarni) qondirish uchun moʻljallangan, issiqlikdan foydalanadigan qurilmalar bilan ulovchi quvur oʻtkazgichlar yoki isitish tarmoqlari majmui;

issiqlik tarmogʻi — issiqlik energiyasini isteʼmolchilarga uzatish uchun moʻljallangan qurilmalar toʻplami;

issiqlik punkti — issiqlikni isteʼmol qilish (isitish, ventilyatsiya, issiq suv taʼminoti) turlariga qarab issiqlik eltuvchisini taqsimlash, issiqlik eltuvchisi parametrlarini, issiqlik energiyasini isteʼmol qilish rejimini nazorat qilish va tezkor qayta ulashlarni amalga oshirish uchun moʻljallangan bogʻlama;

issiqlik uzeli — issiqlik energiyasini isteʼmolchilarga tarqatish uchun moʻljallangan qurilmalar toʻplami;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilma — issiqlikdan isitish, shamollatish, issiq suv taʼminoti va texnologik ehtiyojlar uchun foydalaniladigan qurilmalar majmui;

issiqlik energiyasi isteʼmolchisi (isteʼmolchi) — issiqlik taʼminoti korxonasining (tashkilotining) issiqlik tarmoqlariga issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari yoki issiqlik tarmoqlari bevosita ulangan korxonalar, tashkilotlar, alohida joylashgan sexlar, qurilish maydonlari va boshqa muassasalar;

ish joyi — xodimlar ishlarni bajarishi uchun ijozat (ruxsat) beriladigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining qismi;

ish joyini tayyorlash — ishlar xavfsiz bajarilishini taʼminlaydigan uskunani oʻchirish, boʻshatish, sovutish, yuvish, shamollatish, uskunaning xatolik bilan ishga kiritilishini oldini olish boʻyicha zarur operatsiyalarni amalga oshirish, ortiqcha bosim va zararli moddalarning yoʻqligini tekshirish, toʻsiqlarni oʻrnatish va ushbu ish joyida xavfsizlik belgilarini oʻrnatish;

maʼmuriy-texnik xodimlar — korxona va tashkilotlar rahbarlari, sex, boʻlim, laboratoriya boshliqlari, ularning oʻrinbosarlari, muhandislar va texniklar, ekspluatatsiya va taʼmirlash xizmatlari bilan shugʻullanuvchi ustalar; (tashkilotlarning rahbarlari, boʻlim boshliqlari, ularning oʻrinbosarlari, shuningdek, zimmasiga maʼmuriy vazifalar yuklatilgan muhandislar, texniklar va ustalar);

markaziy issiqlik punkti (bundan buyon matnda MIP deb yuritiladi) — bir yoki bir nechta issiqlik punktlarining funksiyalarini bajaradigan uzel;

navbatchi xodimlar — smenada navbatchilik qilayotgan, uskunalarni tezkor boshqarish yoki tezkor almashlab-ulashni amalga oshirishga ruxsat etilgan xodimlar (issiqlik punktlari, kondensat stansiyalari va energotaʼminot dispetcherlari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga xizmat koʻrsatuvchi texnologik sexlarning xodimlari va boshqalar);

topshiriq (naryad) — belgilangan shakldagi maxsus blankada rasmiylashtirilgan hamda ish mazmuni va joyini, uni boshlash va tamomlash vaqtini, xavfsiz bajarilish shartlarini, brigada tarkibini, xavfsiz bajarilishi uchun masʼul shaxslarni va boshqalarni belgilab beruvchi topshiriq ;

rad etish — obyektning ishlash qobiliyati holati buzilganligi aks etilgan hodisa;

saqlash klapanlari — qozon, uskuna, quvur oʻtkazgich va boshqa ortiqcha bosimdan saqlash uchun moʻljallangan qurilmalar;

taʼmirlash — qurilmaning (uskunaning) ishlash qobiliyati yoki sozligini tiklash va uning resursini yoki tarkibiy qismlarini tiklash boʻyicha operatsiyalar majmui;

taʼmirlash xodimlari — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini taʼmirlash bilan shugʻullanuvchi muhandis, texnik, usta va ishchilar;

texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnoma — qurilmaga (uskunaga) texnik xizmat koʻrsatish tartibi va qoidalarini belgilovchi hujjat;

tezkor-taʼmirlovchi xodimlar — tasdiqlangan hajmda oʻziga biriktirilgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga tezkor xizmat koʻrsatish uchun maxsus tayyorlangan va oʻrgatilgan, taʼmirlovchi xodimlar toifasiga kiruvchi xizmatchilar;

texnik xizmat koʻrsatish — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan foydalanish, ularni saqlash va tashish jarayonida qurilmaning (uskunaning) sozligini yoki xizmat koʻrsatish muddatini saqlash boʻyicha operatsiyalar majmui;

qurilma (uskunalarga) xizmat koʻrsatish — uskunalarni ekspluatatsiya qilish, taʼmirlash, ishga tushirish va sinovdan oʻtkazish, shuningdek, ularda ishga tushirish-sozlash ishlarini amalga oshirish;

ekspluatatsiya — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan muntazam foydalanish, ularga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash;

ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnoma — qurilmani (uskunani) toʻgʻri ekspluatatsiya qilish (foydalanish, tashish, saqlash va texnik xizmat koʻrsatish) va uni doimo ishlashga tayyorligini taʼminlash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar keltirilgan hujjat;

ekspluatatsiya qilishga topshirish — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan maqsadli foydalanish uchun ularning tayyorligini belgilovchi va belgilangan tartibda hujjatlashtiriladigan jarayon;

energiya taʼminoti tashkiloti — ixtiyorida issiqlik energiyasini generatsiya qiluvchi uskunalar boʻlgan, issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchi va shartnoma asosida isteʼmolchilarni issiqlik energiyasi bilan taʼminlovchi yuridik shaxs.

2. Mazkur Qoidalarda nazarda tutilmagan, alohida ishlab chiqarish sharoitlariga yoki maxsus issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga ega boʻlgan korxonalarda (tashkilotlarda) ushbu sharoitlar va qurilmalarning alohida xususiyatlari va ishlab chiqarish xarakteri inobatga olingan holda ekspluatatsiya qilish boʻyicha mahalliy yoʻriqnomalar ishlab chiqilib, korxona yoki tashkilot rahbari yoki uning yuqori turuvchi tashkiloti tomonidan tasdiqlanishi kerak.

3. Korxona rahbarining buyrugʻi yoki farmoyishi bilan ishlab chiqarish boʻlinmalari hamda energiya xizmati oʻrtasida issiqlik tarmoqlari va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiya qilish boʻyicha ularning funksional javobgarligi chegaralari belgilanishi kerak.

4. Isteʼmolchi va issiqlik taʼminoti korxonasi oʻrtasida issiqlik energiyasidan foydalanish boʻyicha javobgarlik taqsimoti issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasida belgilanadi.

5. Foydalanishga topshirilgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari texnik shartlarga muvofiq ishlab chiqilgan boʻlishi va amaldagi standart talablariga javob berishi kerak.

Amaldagi xizmat muddati yoki hisoblangan resursi tugagan xavfli ishlab chiqarish obyektidagi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari sanoat xavfsizligi ekspertizasi xulosasi asosida ekspluatatsiya qilinishi mumkin.

6. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari, bino va inshootlarning tuzilishi, ekspluatatsiya qilinishi va taʼmirlanishi, shuningdek xavfsizlik texnikasi boʻyicha ishlarni tashkil etish Oʻzbekiston Respublikasining “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonuni , Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi qoidalari (roʻyxat raqami 3809, 2026-yil 8-aprel) (bundan buyon matnda XTQ deb yuritiladi) talablariga muvofiq amalga oshirilishi kerak .

7. Yangi va rekonstruksiya qilinayotgan ishlab chiqarish loyihalarining texnik-iqtisodiy qismiga issiqlik energiyasini solishtirma sarfi koʻrsatkichlari, shuningdek, mahsulot ishlab chiqarish (xizmat koʻrsatish) uchun ushbu sohada yuqori koʻrsatkichlarga mos keladigan umumiy energiya sarfi koʻrsatkichlari kiritilishi kerak.

2-bob. Ekspluatatsiya qilishni tashkil etish

1-§. Xodimlarning vazifalari, masʼuliyati va mazkur Qoidalarning bajarilishini nazorat qilish

8. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar oʻz korxonasi (tashkiloti) texnologik xususiyatlarini aniq tushunishlari, mazkur Qoidalar, XTQ va boshqa normativ hujjatlar talablarini bilishi va ularga rioya qilishlari, shuningdek, quyidagilarni:

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari texnik soz holatda boʻlishini;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari xavfsiz ekspluatatsiya qilinishini;

issiqlik energiyasini isteʼmolchilarga ishonchli yetkazib berilishini taʼminlashi;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarida yuzaga kelishi mumkin boʻlgan favqulodda holatlarda harakat qilish tartibini bilishlari shart.

9. Issiqlik energiyasi isteʼmolchilarining issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari va issiqlik tarmoqlari hamda issiqlik xoʻjaligining, shuningdek, texnologik sexlarning texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun rahbar buyrugʻi bilan korxona muhandis-texnik xodimlari (bundan buyon matnda MTX deb yuritiladi) orasidan masʼul shaxslar tayinlanadi.

Issiqlik energiyasi isteʼmolchilarining qolgan xodimlari oʻz faoliyatlarini ushbu Qoidalar va lavozim yoʻriqnomalariga muvofiq olib borishga masʼul hisoblanadi.

10. Issiqlik energiyasidan faqat isitish, shamollatish va issiq suv taʼminoti uchun foydalanilganda korxonaning (tashkilotning) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari va issiqlik tarmoqlarining texnik soz holati hamda xavfsiz ishlashi uchun javobgarlik issiqlik texnikasi boʻyicha maʼlumotga ega boʻlmagan, ammo maxsus kurslarda oʻqitilgan va tegishli nazorat qiluvchi organlar vakili ishtirokida korxona komissiyasida bilimlar sinovidan oʻtgan mutaxassisga berilishi mumkin.

Sexlar va boʻlimlar boʻyicha masʼul shaxslarni tayinlash zarurati korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan har bir muayyan holatda korxonaning (tashkilotning) energetika xizmati tuzilmasi, issiqlik eltuvchilarning parametrlari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning quvvati hamda sexlar va boʻlimlarning issiqlik isteʼmoli hajmlaridan kelib chiqqan holda belgilanadi.

Issiqlik xoʻjaligi uchun masʼul qilib tayinlanayotgan shaxs Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 21-yanvardagi 26-son qarori bilan tasdiqlangan Xavfli ishlab chiqarish obyektlaridan foydalanuvchi tashkilotlarning rahbar va muhandis-texnik xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash, ularning malakasini oshirish hamda attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq sanoat xavfsizligi talablari boʻyicha tayyorgarlikdan va attestatsiyadan oʻtgan hamda tibbiy talablarga muvofiq boʻlishi shart.

11. Issiqlik energiyasi isteʼmolchisi tomonidan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatishni shartnoma asosida issiqlik texnikasi boʻyicha malakaga ega xodimlari boʻlgan ixtisoslashtirilgan korxonaga (tashkilotga) yoki boshqa korxonaning xodimlariga berishga ruxsat etiladi. Bunda mazkur Qoidalar va shartnoma shartlariga rioya qilish boʻyicha javobgarlik issiqlik energiyasi isteʼmolchisi zimmasida saqlanadi.

12. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatish uchun xodimlari boʻlmagan issiqlik energiyasidan foydalanadigan kichik korxona va tashkilotlar (maktab, kasalxona, doʻkon, mehmonxona, sex, oshxona va boshqalar) ekspluatatsiya ishlarini amalga oshirishni issiqlik texnikasi malakasiga ega xodimlari boʻlgan maxsus ixtisoslashtirilgan korxonalarga (tashkilotlarga) shartnoma asosida topshirishi yoki malakali xodimlarni oʻzida saqlashi kerak. Bunda malakali xodimlarni oʻzida saqlash boshqa kichik korxonalar (tashkilotlar) bilan birgalikda amalga oshirilishi mumkin.

Issiqlik energiyasidan foydalanadigan kichik korxona va tashkilotlarning buyrugʻi bilan ushbu Qoidalarning bajarilishini taʼminlash uchun issiqlik xoʻjaligiga masʼul shaxs tayinlanishi lozim.

Kichik korxona va tashkilotlarda MTX lavozimi koʻzda tutilmaganda issiqlik xoʻjaligi uchun yuqori tashkilotning MTXlaridan biri masʼul shaxs sifatida belgilanishi mumkin. Agar yuqori turuvchi tashkilot mavjud boʻlmasa, javobgarlik korxona rahbari yoki uning oʻrinbosariga yuklatiladi.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridan tegishli tayyorgarlikdan oʻtgan xodimlarsiz foydalanish taqiqlanadi.

13. Issiqlik energiyasi isteʼmolchilari quyidagilarni taʼminlashlari lozim:

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalari , XTQ va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga va ushbu Qoidalarga muvofiq issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ishonchli, tejamkor va xavfsiz ekspluatatsiya qilinishini;

issiqlik taʼminoti tashkiloti bilan issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasida belgilangan issiqlik energiyasini isteʼmol qilishning gidravlik va issiqlik rejimlariga rioya etilishini;

korxona (tashkilot) tomonidan issiqlik yuklamasi jadvaliga rioya etilishi va belgilangan issiqlik isteʼmoli rejimi saqlanishini;

issiqlik energiyasini isteʼmol qilishning ilmiy asoslangan standartlari ishlab chiqilishi va amalga oshirilishi, uni tejash choralari koʻrilishi, kondensatning issiqlik energiyasi manbasiga qaytishi koʻpayishini, issiqlik taʼminoti sxemasini takomillashtirish va xoʻjalik yoki texnologik maqsadlar uchun past darajali issiqlikdan foydalanish yoʻli bilan qaytib keladigan suvning haroratini pasaytirishni;

mehnat unumdorligini oshirish uchun yangi uskunalar va texnologiyalarni joriy etishni;

gidravlik va issiqlik rejimlarini nazorat qilish, shuningdek, issiqlik energiyasi isteʼmolini hisobga olish uchun avtomatlashtirilgan tizimlar va uskunalar joriy etilishini;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va rejali taʼmirlash ishlari tashkil etilishini va oʻz vaqtida oʻtkazilishini, shuningdek, issiqlik uskunalarining uzluksiz ishlashi uchun zarur boʻlgan ehtiyot qismlari va materiallari bilan taʼminlanishini;

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 21-yanvardagi 26-son qarori bilan tasdiqlangan Xavfli ishlab chiqarish obyektlaridan foydalanuvchi tashkilotlarning rahbar va muhandis-texnik xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash, ularning malakasini oshirish hamda attestatsiyadan oʻtkazish tartibi toʻgʻrisidagi nizomga muvofiq sanoat xavfsizligi talablari boʻyicha tayyorgarlikdan va attestatsiyadan oʻtganligi;

issiqlik manbasiga qaytariladigan kondensatning miqdori va sifati boʻyicha issiqlik energiyasidan foydalanish boʻyicha shartnoma meʼyorlari bajarilishini;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga oʻz vaqtida sifatli texnik xizmat koʻrsatilishi va taʼmirlanishini;

korxonaning energiya balanslari ishlab chiqilishi va ularning tahlil qilinishini;

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Oʻzenergoinspeksiya deb yuritiladi) va issiqlik taʼminoti tashkilotining koʻrsatmalari oʻz vaqtida bajarilishini;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari ishidagi nosozliklar, shuningdek, ularni ekspluatatsiyasi bilan bogʻliq baxtsiz hodisalar oʻz vaqtida oʻrganib chiqilishini;

ishlab chiqaruvchi korxonalarga but boʻlmagan, sifatsiz yoki buyurtma tasniflari, davlat standartlari va texnik shartlarga mos kelmaydigan asbob-uskunalar yetkazib berilganda eʼtirozlar yuborilishini;

montaj tashkilotlariga sifatsiz montaj qilinganda, loyiha hujjatlaridan chetga chiqilganda va montaj jarayonlarida uskunalar shikastlanganda eʼtiroznoma yuborilishini;

issiqlik taʼminoti tashkiloti bilan birgalikda issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasiga muvofiq issiqlik taʼminoti korxonalarining issiqlik manbalarida issiqlik energiyasi va quvvati vaqtincha yetishmovchiligi kuzatilganda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni cheklash hamda oʻchirish jadvallarini ishlab chiqilishi va amalga oshirilishini;

texnologik va boshqa boʻlimlar, shuningdek, ixtisoslashtirilgan loyihalashtirish va foydalanishga topshirish tashkilotlari mutaxassislarini jalb qilgan holda mahsulot birligiga issiqlik energiyasining solishtirma sarfi meʼyorlari va mahsulot energiya sigʻimi kamayishiga yoʻnaltirilgan uzoq muddatli rejalar ishlab chiqilishini;

issiqlikni ikkilamchi energiya resurslaridan foydalangan holda energiya tejaydigan va ekologik toza texnologiyalar asosida joriy etilishini;

energiya tejashni iqtisodiy ragʻbatlantirishning progressiv shakllaridan foydalanishni;

yangi va rekonstruksiya qilingan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni va issiqlik tarmoqlarini amaldagi qonunchilik hujjatlariga muvofiqligi tekshirilishi va ekspluatatsiyaga qabul qilinishini.

14. Korxona va tashkilotlar tomonidan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishlashidagi avariya va nosozliklarning har bir holati tekshirilishi va hisobga olinishi kerak.

Tekshirish maʼlumotlari asosida mazkur avariyalar va nosozliklarni oldini olish chora-tadbirlari ishlab chiqilishi lozim. Bunda ishlab chiqilgan chora-tadbirlar korxona yoki tashkilot rahbariyati tomonidan tasdiqlanishi va oʻz vaqtida bajarilishi kerak.

15. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridagi avariyalar va rad etishlar uchun quyidagilar shaxsan masʼul hisoblanadi:

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga bevosita xizmat koʻrsatayotgan xodimlar (tezkor, tezkor-taʼmirlash va texnologik xodimlar) — ularning aybi bilan sodir boʻlgan har bir avariya va rad etish, shuningdek, ular xizmat koʻrsatayotgan uchastkada har qanday avariya va ishlashni rad etish notoʻgʻri bartaraf etilishi uchun;

qurilmalarni (uskunalarni) taʼmirlovchi xodimlar — taʼmirlash ishlarini sifatsiz bajarganligi tufayli kelib chiqqan avariya va nosozlik uchun, korxonaning muhandislik-texnik xodimlari esa — ularning aybi bilan qurilmalarni (uskunalarni) oʻz vaqtida taʼmirlanmaganligi va taʼmirlashdan soʻng sifatsiz qabul qilinganligi uchun;

katta tezkor xodimlar — qoʻl ostidagi xodimlar hamda oʻzlarining ayblari bilan sodir boʻlgan avariyalar va rad etishlar uchun;

rahbarlar (yoki bosh muhandislar), bosh energetiklar (mexaniklar), issiqlik va energetika sexlari boshliqlari, issiqlik texnikasi ustalari va boshqa MTXlar — qoʻl ostidagi xodimlarining va oʻzlarining ayblari, shuningdek, taʼmirlash ishlari qoniqarsiz tashkil etilganligi va avariyaga qarshi choralar koʻrilmaganligi tufayli avariyalar va ishlashni rad etishlar sodir boʻlganligi uchun.

16. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishda yuz bergan baxtsiz hodisalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 6-iyundagi 286-son qarori bilan tasdiqlangan Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining mehnat vazifalarini bajarish bilan bogʻliq boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish toʻgʻrisidagi nizom asosida tekshirilishi va hisobga olinishi lozim.

17. Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar uchun javobgarlik bevosita Qoidalarni buzgan va baxtsiz hodisalarning kelib chiqish imkoniyati istisno etiladigan tashkiliy-texnik choralar bajarilishini (ish joyi xavfsizlik texnikasi talablariga muvofiqligini, ishlarni xavfsiz olib borilishiga oʻqitishlar oʻtkazilganligini va boshqalarni) taʼminlamagan shaxslar zimmasiga yuklanadi.

18. Korxona (tashkilot) issiqlik xoʻjaligiga xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning shtati korxona (tashkilot) rahbari tomonidan mazkur Qoidalar talablarini inobatga olgan holda belgilanadi.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni ekspluatatsiya qilish boʻyicha xodimlar oʻrtasida javobgarlik taqsimoti korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan lavozim yoʻriqnomalarida belgilanadi.

19. Mazkur Qoidalar va XTQ talablari bajarilishi ustidan davlat nazorati Oʻzenergoinspeksiya tomonidan amalga oshiriladi.

20. Korxonalarda (tashkilotlarda) XTQ qoidalari talablariga rioya etilishini nazorat qilish, korxonalarning (tashkilotlarning) xavfsizlik texnikasi boʻlimlari va ularning yuqori turuvchi tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.

2-§. Xodimlarni tayyorlash

21. Korxonaning issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishni maxsus tayyorlangan xodimlar amalga oshirishi kerak. Bunda, mutaxassislar oʻzlarining lavozimlariga muvofiq maʼlumotga, ishchilar esa malaka tavsifi talablari doirasida tayyorgarlikka ega boʻlishlari kerak.

22. Korxonada xodimlarning ishlab chiqarish malakasini oshirish, baxtsiz hodisalar va shikastlanishlarning oldini olishga qaratilgan ishlar tizimli ravishda olib borilishi kerak.

23. Navbatchi va tezkor taʼmirlash guruhi bilan ishlash quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

yangi lavozimga tayyorlash va tajriba muddatini (stajirovkani) oʻtash;

mazkur Qoidalar, XTQ, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 711-son qarori bilan tasdiqlangan Energetika tashkilotlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalarida (bundan buyon matnda YOXQ deb yuritiladi), belgilangan lavozim yoʻriqnomalari va boshqa normativ hujjatlar boʻyicha bilimlarini sinovdan oʻtkazish;

dublyorlik qilishni (tajribali xodimning rahbarligi ostida ish joyida vazifalarini bajarish);

mehnatni muhofaza qilish va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqdan oʻtkazish;

avariya va yongʻinga qarshi mashqlar oʻtkazish;

kasbiy va iqtisodiy oʻqitish.

24. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatish, sozlash va sinovdan oʻtkazish bilan bogʻliq xodimlar bilan ishlash quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

yangi lavozimga tayyorlash va tajriba muddatini (stajirovkani) oʻtash;

malaka tavsiflari talablari hajmida bilimlar sinovidan oʻtkazish;

mehnatni muhofaza qilish va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqdan oʻtkazish;

kasbiy tayyorgarlik.

25. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarishda yoki ularga texnik xizmat koʻrsatishda bevosita ishtirok etmaydigan mutaxassislar bilan ishlash yangi lavozimga tayyorlashdan, lavozim yoʻriqnomalarida nazarda tutilgan hajmda bilimlarni tekshirishdan, shuningdek kasbiy va iqtisodiy oʻqitishdan iborat boʻlishi kerak.

26. Davlat organlarining nazorati ostidagi obyektlarga xizmat koʻrsatadigan xodimlarni bilimlar sinovidan oʻtkazish ushbu organlarning talablariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

27. Xodimga mustaqil ishga tayinlangunga qadar yoki issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq boshqa ishga (lavozimga) oʻtganda, shuningdek, ushbu ishda (lavozimda) 6 oydan ortiq mehnat faoliyatini olib bormaganda, ish joyida ishlab chiqarishni oʻrganishi shart.

Xodimlar ishlab chiqarish mashgʻulotlaridan oʻtish, amaliy koʻnikmalarni egallash, asbob-uskunalar, jihozlar bilan tanishish bilan bir vaqtda, ushbu lavozim uchun zarur hajmda quyidagilarni:

mazkur Qoidalar va XTQni;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish xususiyatlarini, texnik pasportlarini, tuzilishini, sxemalarini;

ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini;

bajarilgan ishlarga qarab qoʻshimcha qoidalar va yoʻriqnomalarni oʻzlashtirish uchun yetarli vaqt ajratilishini bilishi lozim.

Oʻrganayotgan xodimga korxona, sex yoki boʻlim buyrugʻi (farmoyishi) bilan malakali oʻrgatuvchi xodim biriktiriladi.

28. Oʻquv muddati tugashi bilan oʻrganayotgan xodim ushbu Qoidalarning 24 — 27-bandlari talablariga muvofiq maxsus komissiyada bilimlar sinovidan oʻtishi kerak.

Bilimlar sinovidan muvaffaqiyatli oʻtgan xodimga komissiya tomonidan belgilangan muddatga dublyorlik qilishga ruxsat etiladi.

Taʼmirlovchi xodimlar uchun dublyorlik qilish talab etilmaydi.

29. Yangi lavozimga tayyorlash va amaliyot jarayonida navbatchilar va tezkor taʼmirlovchi xodimlar:

ushbu Qoidalar, XTQ, YOXQni oʻzlashtirishi va ularni amaliy qoʻllanilishini oʻrganishi;

ushbu lavozimda ishlash uchun zarur boʻlgan mehnatni muhofaza qilish va ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini, sxemalarni oʻrganishi;

ishlab chiqarish jarayonida zarur boʻlgan amaliy koʻnikmalarni egallashi;

xizmat koʻrsatadigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilma va issiqlik tarmoqlarining xavfsiz, ishonchli, tejamkor ishlashi usullarini hamda shartlarini oʻrganishi shart.

30. Xodimlarni bevosita korxonaning oʻzida tayyorlash va qayta tayyorlashda, ularning ikkinchi mutaxassislikni egallashida xavfsiz ishlash usullariga oʻqitish, ushbu vazifalar zimmasiga yuklangan xodim tomonidan, zarurat tugʻilganda, korxonaning energiya xizmatining tegishli mutaxassislarini jalb etgan holda tashkil etilishi kerak.

31. Xodimlarni bevosita korxonaning oʻzida tayyorlash va qayta tayyorlashda, ularning ikkinchi mutaxassislikni egallashida xavfsiz ishlash usullariga oʻqitish olib boriladigan ishlar va kasblarning roʻyxati, shuningdek, oʻqitish tartibi, shakli, davriyligi va davomiyligi korxona rahbari tomonidan, kasaba uyushma qoʻmitasi bilan kelishilgan holda soha talablaridan kelib chiqib, kasbning xususiyatlari, ish turi, ishlab chiqarish xususiyatlari va mehnat sharoitlari inobatga olingan xolda belgilanadi.

Bunda oʻqitish uchun soha boʻyicha namunaviy dasturlar asosida oʻquv rejalari ishlab chiqilib, rahbar (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlanishi va xavfsizlik texnikasi boʻlimi (muhandisi) bilan kelishilishi kerak. Oʻquv dasturlari nazariy va ishlab chiqarish tayyorgarligini, shu jumladan, amaliyot oʻtashni oʻz ichiga olishi kerak.

32. Nazariy mashgʻulotlar mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoki maxsus texnologiyalarning tegishli boʻlimi boʻyicha ishlab chiqilgan 20 soatdan kam boʻlmagan hajmdagi dastur boʻyicha oʻtkazilishi kerak.

33. Xavfsiz mehnat usullari va yoʻnalishlari boʻyicha ishlab chiqarish mashgʻulotlari korxonada maxsus tayyorlangan ish joylarida, sexlarda, ustaxonalarda ishlab chiqarish taʼlimi ustasi yoki yuqori malakali ishchi rahbarligi ostida oʻtkazilishi kerak.

Tajriba muddatini oʻtash davomiyligi oʻrganuvchining tayyorgarligi hisobga olingan holda individual ravishda belgilanishi va ikkidan yigirma smenagacha boʻlishi kerak.

Tajriba muddatini oʻtashga ijozat (ruxsat) maʼmuriy hujjat bilan rasmiylashtiriladi.

Tajriba muddatini oʻtash oxirida oʻrganuvchi dastlabki bilimlar sinovidan oʻtishi kerak, shundan soʻng unga dublyorlik qilish uchun ruxsat beriladi.

34. Xodimning dublyorlik qilishiga ruxsat berish buyruq (farmoyish) bilan rasmiylashtiriladi, unda dublyorlik qilish muddati va dublyorni tayyorlash uchun masʼul shaxs koʻrsatiladi. Dublyorni tayyorlash dasturi va dublyorlik qilish muddati xizmat koʻrsatiladigan uskunaning murakkabligiga bogʻliq. Dublyorlik qilishning muddati ikki ish smenasidan kam boʻlmasligi kerak. Ish joyida dublyorning barcha xatti-harakatlari uchun asosiy ishchi va dublyor teng masʼuldir.

Ish joyida dublyorlikni amalga oshirishda oʻrganuvchi xodim, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni koʻrikdan oʻtkazish, tezkor oʻchirish-yoqish yoki boshqa ishlarni faqat oʻrgatuvchining nazorati ostida amalga oshirishi mumkin.

Oʻrganuvchi xodim, uning toʻgʻri harakati, uning ushbu Qoidalarga, shuningdek, XTQga muvofiqligi boʻyicha javobgarlik oʻrgatuvchi va oʻrganuvchining oʻziga yuklanadi.

Agar dublyorlik davrida xodimning ushbu faoliyat uchun kasbiy salohiyati yetmasligi aniqlansa, uni oʻqitish toʻxtatiladi. Bunday xodimni kelgusida ishni davom ettirish masalasi korxona maʼmuriyati tomonidan hal qilinadi.

35. Muayyan turdagi ishda, kasbda va mansabda uch yildan ortiq yoki yuqori xavf bilan bogʻliq ishda bir yildan ortiq tanaffus boʻlganda, mustaqil ishni boshlashdan oldin barcha ishchilar ishning xavfsiz usullari va yoʻnalishlari boʻyicha mashgʻulotlardan oʻtishlari shart.

36. Bilimlar sinovida qoniqarsiz baho olgan xodimga mustaqil ishlashga ruxsat berilmaydi va u bir oy ichida qayta bilimlar sinovidan oʻtishi kerak. Qayta bilimlar sinovidan qoniqarsiz baho olgan taqdirda, ushbu shaxsning mazkur lavozimda ishlashiga ruxsat berilmaydi. Mazkur shaxsning kelgusida ishlash masalasi korxona maʼmuriyati tomonidan hal etiladi.

37. Tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodim ishda uch haftadan ikki oygacha tanaffus qilgan boʻlsa 1-2 smena, ikki oydan olti oygacha tanaffus qilgan boʻlsa 6 smenagacha oʻz ish joyida dublyorlik qilishi kerak.

38. Yangidan ishga qabul qilingan yoki ishda olti oydan koʻproq tanaffus qilgan tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlar yoʻriqdan, stajirovkadan, bilimlar sinovidan va dublyorlik qilishdan soʻng, taʼmirlash va sozlash xodimlari esa faqat yoʻriqdan, stajirovkadan, bilimlar sinovidan oʻtganidan soʻng mustaqil ishlashiga ruxsat beriladi.

Ishda uch haftadan olti oygacha tanaffus qilgan xodimlarni ishlashiga ruxsat berish shartlari ushbu tanaffusning davomiyligi bilan belgilanadi.

39. Xodimlarni mustaqil ishlashga ruxsat etish korxona yoki tarkibiy boʻlinma rahbarining buyruq (farmoyish) bilan rasmiylashtirilishi kerak.

40. Ishda uch haftadan olti oygacha tanaffus qilgan tezkor va tezkor taʼmirlovchi xodimlar mustaqil ishlashdan avval issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, issiqlik tarmoqlari ish rejimlari va sxemalari, qurilmalardagi quyida keltirilgan oʻzgarishlar bilan tanishishi kerak:

yoʻriqnomalarga kiritilgan oʻzgartirishlar;

yangi qabul qilingan normativ hujjatlar;

egallagan lavozimi boʻyicha yangi buyruqlar, texnik farmoyishlar va boshqa hujjatlar.

41. Bilimlar sinovi majburiy boʻlgan shaxslarning mustaqil ish bajarishlari uchun ijozat (ruxsat) muddati keyingi bilimlar sinovigacha saqlanadi. Agar ular ishlab chiqarish yoki lavozim yoʻriqnomalarida belgilangan qoidalarni buzsalar, korxona va tarkibiy boʻlinma rahbariyati yoki davlat nazorati organining qaroriga binoan ijozat (ruxsat) muddati toʻxtatilishi mumkin.

42. Ishda bir oydan ikki oygacha tanaffus qilgan taʼmirlovchi va sozlovchi xodimlarning ishlashiga ijozat (ruxsat) berishdan avval ular rejadan tashqari yoʻriqdan, ishda ikki oydan olti oygacha tanaffus qilganda yoʻriq va bir yoki ikki smena stajirovkadan, ishda olti oydan ortiq tanaffus qilganda yoʻriq, stajirovka va bilimlar sinovidan oʻtishlari kerak.

43. Xodimlarning ushbu Qoidalar, XTQ va ishlab chiqarish yoʻriqnomalari boʻyicha bilimlar sinovidan oʻtishlari quyidagi muddatlarda amalga oshiriladi:

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga bevosita xizmat koʻrsatuvchi yoki ularni montaj qilish, sozlash va taʼmirlash ishlarini bajaruvchi xodimlar bir yilda bir marta;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish va taʼmirlash bilan bogʻliq boʻlgan muhandis-texnik xodimlar har uch yilda bir marta;

tezkor xodimlar toifasiga kiruvchi muhandis-texnik xodimlar bir yilda bir marta.

44. Bilimlar sinovi ushbu Qoidalar, XTQ, YOXQ, ishlab chiqarish va lavozim yoʻriqnomalari boʻyicha quyidagi holatlarda oʻtkazilishi kerak:

birlamchi — oʻqitilgandan va yangi lavozimga tayyorlangandan soʻng mustaqil ishlashga ijozat berishdan avval va boshqa ishga (lavozimga) oʻtganda;

davriy — mazkur Qoidalarning 43-bandida koʻrsatilgan muddatlarda;

navbatdan tashqari — mazkur Qoidalar, XTQ yoki ishlab chiqarish yoʻriqnomalarini buzgan xodimlar;

Oʻzenergoinspeksiya, Oʻzbekiston Respublikasi Togʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi huzuridagi Togʻ-kon sanoati va geologiya sohasini nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Kontexnazorat deb yuritiladi), Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi va Davlat mehnat inspeksiyasi (bundan buyon matnda nazorat qiluvchi organlar deb yuritiladi), shuningdek, kasaba uyushmalarining inspeksiyalari talabiga binoan;

qoidabuzarlikni oʻrganish yoki tekshirish komissiyalarining xulosasi boʻyicha va yuqori turuvchi tashkilotlarning qaroriga binoan;

normal va avariya holatlarida xodimning notoʻgʻri xatti-harakatlari yoki bilimlari yetarli darajada emasligi aniqlanganda;

mehnat muhofazasi va ekspluatatsiya qilish boʻyicha yangi qoidalar yoki normativ hujjatlar kuchga kirganda;

yangi texnologik uskunalar tatbiq etilganda;

ishda bir yildan ortiq tanaffus boʻlganda;

xodim mehnat muhofazasi va ekspluatatsiya qilish boʻyicha qoʻshimcha bilim talab etadigan boshqa ish joyiga oʻtkazilganda yoki boshqa lavozimga tayinlanganda.

45. Navbatdan tashqari bilimlar sinovini oʻtkazish davriy bilimlar sinovidan oʻtkazish muddatlarini bekor qilmaydi (yangi qoidalar kuchga kirgan holatlar bundan mustasno).

46. Har bir lavozim, ish joyi boʻyicha bilimlar hajmiga qoʻyiladigan talablar lavozim yoʻriqnomalarida belgilanishi kerak.

Barcha toifadagi xodimlar uchun xavfsizlik texnikasi boʻyicha bilishi zarur boʻlgan talablar mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalarda belgilanadi.

47. Har bir xodimning bilimini sinash yakka tartibda amalga oshirilishi kerak. Bunda quyidagilar tekshiriladi:

ushbu Qoidalar, xavfsizlik texnikasi va yongʻin xavfsizligi qoidalari;

lavozim va ishlab chiqarish yoʻriqnomalari va sxemalari;

lavozim yoʻriqnomalarida xodim bilishi nazarda tutilgan boshqa hujjatlar.

48. Korxonada (tashkilotlarda) ushbu Qoidalar, shuningdek TEQ va XTQ boʻyicha bilimlar sinovi kamida uch kishidan iborat tarkibdagi malaka komissiyalari tomonidan amalga oshirilishi lozim. Bunda:

korxona (tashkilot) issiqlik xoʻjaligiga masʼul shaxs, uning oʻrinbosari, xavfsizlik texnikasi muhandisi uchun — korxonaning bosh muhandisi yoki direktori (komissiya raisi), tegishli nazorat qiluvchi organlar va kasaba uyushmalarining inspeksiyasining vakili ishtirokida;

issiqlikdan foydalanuvchi uskunalar va issiqlik tarmoqlarining texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul issiqlik sexlari rahbarlari uchun — issiqlik xoʻjaligiga masʼul shaxs yoki uning oʻrinbosari (komissiya raisi), xavfsizlik texnikasi boʻlimi vakili, bosh energetik (mexanik) boʻlimi vakili tarkibidan iborat komissiya tomonidan;

qolgan MTXlar uchun — mazkur bandning uchinchi xatboshisiga muvofiq komissiyada bilimlar sinovidan oʻtgan shaxs (rais) va bosh energetik boʻlimi, xavfsizlik texnikasi boʻlimi va korxonaning (tashkilotning) kasaba uyushmasining vakilidan iborat komissiya tomonidan oʻtkaziladi;

qolgan ekspluatatsiya qiluvchi xodimlar uchun — tarkibi, bosh energetik yoki issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari uchun masʼul shaxs tomonidan belgilangan bir necha komissiya tuzilishi mumkin;

issiqlik va issiq suv taʼminotiga kuniga 15 Gkal dan kam issiqlik energiyasi isteʼmol qiladigan kichik korxonalar xodimlari bilimlar sinovidan oʻtkazilmaydi. Bunda kichik korxonalardagi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish boʻyicha masʼul shaxs tegishli nazorat qiluvchi organlarda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi boʻyicha yoʻriqdan oʻtkaziladi va alohida isteʼmolchilar jurnalida rasmiylashtiriladi.

Nazorat qiluvchi organlar va kasaba uyushmasi inspeksiyasi vakillari oʻz xohishlariga koʻra mazkur Qoidalarning uchinchi va toʻrtinchi xatboshilarida koʻrsatilgan bilimlar sinovidan oʻtkazish boʻyicha malaka komissiyalarida ishtirok etishlari mumkin. Bunda nazorat qiluvchi organlar va kasaba uyushmasi inspeksiyasi vakillari malaka komissiyasi ish boshlashidan kamida oʻn kun oldin korxona (tashkilot) tomonidan xabardor qilinishi kerak.

49. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasining nazorati ostidagi xavfli ishlab chiqarish obyektlarida xizmat koʻrsatadigan ishchilar va ayrim toifadagi mutaxassislarni bilimlar sinovidan oʻtkazish belgilangan tartibda ushbu Qoʻmita vakillari ishtirokida amalga oshiriladi.

50. Mazkur Qoidalarning 48-bandida nazarda tutilgan malaka komissiyalari bilimlar sinovidan oʻtayotgan xodim ishlayotgan korxonada (tashkilotda) oʻtkazilishi kerak (xizmat safaridagi va mazkur Qoidalarning 48-bandning oltinchi xatboshisidagi xodimlar bundan mustasno).

Bilimlar sinovi natijalari ushbu Qoidalarning 1-ilovasida keltirilgan shakldagi jurnalda qayd etiladi.

Bilimlar sinovidan muvaffaqiyatli oʻtgan har bir xodimga mazkur Qoidalarning 2-ilovasida keltirilgan shaklda guvohnoma beriladi.

51. Xavfsizlik texnikasi boʻyicha yoʻriqlardan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarish, bevosita ularga xizmat koʻrsatish bilan shugʻullanuvchi barcha xodimlar va rahbarlar oʻtishlari kerak.

52. Yoʻriqlar quyidagilarga boʻlinadi:

kirish yoʻrigʻi;

ish joyida birlamchi yoʻriq;

takroriy (davriy) yoʻriq;

rejadan tashqari yoʻriq;

maqsadli (joriy) yoʻriq.

53. Yoʻriqlarning maqsadi xodimlar va rahbarlarga XTQga rioya etish va xavfsiz ish sharoitlarini tashkil etishdagi asosiy talablarni yetkazishdan, ish joyida yuzaga kelgan yoki yuzaga kelish ehtimoli boʻlgan xatolarni tahlil qilish, xavfsiz ishlash boʻyicha bilim va koʻnikmalarni chuqurlashtirish, yongʻin xavfsizligi qoidalari boʻyicha bilimlarni oʻzlashtirish va chuqurlashtirishdan iboratdir.

Yoʻriqlar berish Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 18-oktabrdagi 608-son qarori bilan tasdiqlangan Elektr energetikasi obyektlarida xodimlar bilan ishlashni tashkil etish qoidalarida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Yoʻriqlar berilishi tegishli jurnalda qayd etilishi kerak.

54. Avariyaga qarshi mashgʻulotlar ish joylarida yoki trenajyor qurilmalarida oʻtkaziladi. Avariyaga qarshi va yongʻinga qarshi mashgʻulotlar natijalari maxsus jurnallarda qayd etiladi.

55. Avariyaga qarshi mashgʻulotlar yongʻinga qarshi mashgʻulotlar bilan birgalikda oʻtkazilishiga ruxsat beriladi.

Mashgʻulotlar oʻtkazish davriyligi mahalliy sharoitlarga qarab korxonaning bosh energetigi tomonidan belgilanadi. Mashgʻulotlar maxsus dasturlar boʻyicha oʻtkaziladi.

56. Yangi ishga qabul qilingan rahbar xodimlar va mutaxassislar, kirish yoʻrigʻidan tashqari, yuqori turuvchi mansabdor shaxslar tomonidan:

unga biriktirilayotgan obyektda (sex, boʻlim va boshqalar) ish sharoitlari va ish muhiti holati;

ishlab chiqarishning xavfli va zararli omillari taʼsiridan ishchilarni himoya qilish vositalarining holati;

ishlab chiqarishdagi shikastlanishlar va kasbiy kasalliklar;

mehnat muhofazasi va ish sharoitlarini yaxshilash boʻyicha zarur choralar;

mehnat muhofazasi boʻyicha lavozim majburiyatlari va rahbariy hujjatlar bilan tanishtirilishi kerak.

3-§. Navbatchi xodimlarning majburiyatlari

57. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga xizmat koʻrsatish quyidagilar tomonidan amalga oshiriladi:

tezkor xodimlar tomonidan (korxonalarning tezkor xodimlariga issiqlik punktlari va kondensat stansiyalariga xizmat koʻrsatuvchi barcha xodimlar hamda energiya taʼminoti boʻyicha dispetcherlar kiradi);

tezkor-taʼmirlovchi xodimlar tomonidan (ichki va tashqi quvur oʻtkazgichlarga, issiqlik taʼminoti tizimlariga xizmat koʻrsatuvchi texnologik, mexanik a va boshqa sexlarning navbatchi xodimlari tezkor-taʼmirlovchi xodimlariga kiradi);

texnologik xodimlar tomonidan (texnologik xodimlarga issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga xizmat koʻrsatuvchi texnologik sexlar xodimlari kiradi).

Sexlar, shuningdek, sex va bosh energetik (mexanik) boʻlimi oʻrtasidagi issiqlik oʻtkazgichlariga xizmat koʻrsatish va texnik holati boʻyicha javobgarlik chegaralari mazkur Qoidalarning 142-bandi talablariga muvofiq belgilanadi.

58. Navbatchi xodimlarning huquqlari va majburiyatlari lavozim yoʻriqnomasida belgilanadi. Lavozim yoʻriqnomalaridan tashqari quyidagi yoʻriqnoma va hujjatlar ishlab chiqarish boʻlinmasining javobgar shaxsi tomonidan tuzilishi va korxona issiqlik xoʻjaligiga javobgar shaxs yoki bosh muhandis tomonidan tasdiqlanishi lozim:

ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnoma;

xavfsizlik texnikasi va yongʻin xavfsizligi boʻyicha yoʻriqnoma;

avariyalarni bartaraf etish boʻyicha yoʻriqnoma;

texnologik xaritalar va issiqlik sxemalari;

mehnat muhofazasi boʻyicha yoʻriqnomalar.

Navbatchi xodimlar quyidagi tezkor jurnallarni yuritishlari kerak:

tezkor jurnal (smenalarni topshirish-qabul qilish, topshiriq (naryad) boʻyicha ishlarni yozib borish, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini taʼmirga chiqarish hamda taʼmirdan keyin qabul qilib olish va boshqalar);

nosozliklar va bajarilgan taʼmirlash ishlari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlaridagi nosozliklar jurnali.

Ushbu jurnalda yozuv kiritilgan sana, nosozlik xarakteri va kimga tegishliligi koʻrsatiladi. Masʼul shaxs nosozliklar bilan tanishtirilganligi va ushbu nosozliklar bartaraf etilganligi haqida yozuvlar kiritiladi.

59. Navbatchi xodim sex (boʻlim) boshligʻi tomonidan tasdiqlangan jadvalga muvofiq ishlashi kerak. Zarur hollarda, navbatchi xodimni ikkinchisiga almashtirishga faqat sex (boʻlim) boshligʻi yoki uning oʻrinbosarining ruxsati bilan yoʻl qoʻyiladi. Ketma-ket ikki smena davomida ishlash taqiqlanadi.

60. Navbatchi xodimlar toifasidan boʻlgan har bir xodim ishga kirishayotganda oʻzidan oldin ishlagan xodimdan smenani qabul qilib olishi, ishni tugatganidan soʻng esa jadval boʻyicha oʻzidan keyingi xodimga topshirishi shart. Smenani topshirmasdan navbatchilikdan ketish taqiqlanadi.

61. Navbatchi xodim smenani qabul qilishda quyidagilarni bajarishi shart:

oʻzining uchastkasidagi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari, armatura va qurilmalarning holati, sxemasi va ishlash rejimi bilan tanishishi va shaxsan lavozim yoʻriqnomasida belgilangan hajmda koʻrikdan oʻtkazishi;

smenani topshiruvchidan ishda avariyaga va buzilishga olib kelishi mumkin boʻlgan, alohida kuzatish talab etiladigan uskunalar, zaxira va taʼmirdagi uskunalar haqida maʼlumotlarni olishi;

ish joyi, xona va uskunalarning (qurilmalar) tozaligini tekshirishi;

uskunalar (qurilmalar), materiallar, xonalarning kalitlari, tezkor jurnallar va ish joyining hujjatlarini tekshirishi va qabul qilib olishi;

oʻzining oxirgi navbatchiligidan keyingi barcha yozuvlar va farmoyishlar bilan tanishib chiqishi;

smenani qabul qilish-topshirishni jurnalga yozib, uni qabul qiluvchi va topshiruvchi imzosi bilan rasmiylashtirishi. Lavozim yoʻriqnomasida navbatchilikni qabul qiluvchi va topshiruvchi navbatchi xodimlarning vazifalari doirasi, huquqlari va majburiyatlari koʻrsatilishi;

bevosita smenadagi boshliqqa navbatchilikni qabul qilganligini va smenani qabul qilishda aniqlangan barcha kamchiliklar toʻgʻrisida xabar berishi;

yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari mavjudligini tekshirib koʻrishi va qabul qilib olishi.

62. Avariyani bartaraf etish paytida smenani qabul qilish va topshirish, shuningdek issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ishga tushirish va toʻxtatish taqiqlanadi.

63. Uskunalar (qurilmalar) ishdan chiqqanda smenani qabul qilish va topshirishga faqat sex (boʻlim) boshligʻi, oʻrinbosari yoki korxonaning bosh energetigi (mexanigi) ijozati bilan ruxsat etiladi.

64. Smenadagi navbatchi xodim unga biriktirilgan uchastkada joylashgan barcha uskunalarga (qurilmalarga) toʻgʻri xizmat koʻrsatishi va ularning avariyasiz ishlashi uchun masʼul hisoblanadi.

Navbatchi xodim oʻzidan yuqori turuvchi navbatchi xodimlarning tezkor topshiriqlariga va tasdiqlangan texnologik rejimlarga muvofiq uskunaning tejamkor va ishonchli ishlashini taʼminlashi kerak.

65. Har bir navbatchi xodim ishlash rejimlari, ishlab chiqarishdagi almashlab ulashlar, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ishga tushirish va oʻchirishlar, ishlashni rad etilishi, topshiriqning (naryadning) raqami va ish mazmunini koʻrsatgan holda topshiriq (naryad) boʻyicha ishlashga ruxsat etishni va ishning tugallanishi vaqtini koʻrsatib tezkor jurnalga yozuvlar kiritib borishi kerak.

66. Ish rejimlari buzilganda yoki uskuna shikastlanganda navbatchi, unga boʻysunuvchi xodimlardan foydalanib, zudlik bilan uskunaning (qurilmaning) normal ish rejimini tiklash yoki avariyani bartaraf etish va texnologik buzilishlarning rivojlanishini oldini olish choralarini koʻrishi va bu haqida smena boshligʻiga yoki boshqa, uni almashtiruvchi shaxsga xabar berishi kerak.

67. Navbatchi ekspluatatsiya qiluvchi xodimning notoʻgʻri xatti-harakatlarida, maʼmuriy-texnik shaxslar tezkor jurnalga tegishli yozuvlar kiritgan holda masʼul navbatchini chetlatishgacha chora koʻrib, avariyani bartaraf etishga rahbarlik qilishga va javobgarlikni oʻzlariga olgan holda avariyani bartaraf etishga aralashishga majbur.

68. Har bir texnologik buzilish sinchkovlik bilan oʻrganilishi kerak. Texnologik buzilishni tekshirishda maxsus tuzilgan komissiya yoki masʼul xodim tomonidan quyidagilar aniqlanishi kerak:

texnologik buzilishning kelib chiqishi va rivojlanishi sabablari;

texnologik buzilishning sodir boʻlishi va rivojlanishiga aybdor shaxslar;

xodimlar xatti-harakatlarining toʻgʻriligi;

uskunalar (qurilmalar) nuqsonlari va shikastlanish xarakteri;

kelgusida shu kabi texnologik buzilishlarni oldini olish imkoniyatlari.

Avariyaga qarshi chora-tadbirlar korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanadi, shundan soʻng ularning bajarilishi majburiy hisoblanadi.

69. Texnologik buzilishlarning klassifikatsiyasi “Isteʼmolchilar energetika xoʻjaligi obyektlari ishida avariyalar, nomuvofiq va boshqa buzilishlarni tekshirish boʻyicha namunaviy yoʻriqnoma”ga muvofiq belgilanadi.

4-§. Texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlar va texnik hisobot

70. Kunlik issiqlik energiyasi isteʼmoli oʻrtacha 15 Gkal va undan ortiq boʻlgan barcha korxonalar (tashkilotlar) kun, oy, yil mobaynida quyidagilarni aniqlash imkonini beradigan nazorat-oʻlchash vositalari (qurilmalari) bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

korxona (tashkilot) boʻyicha, korxonaning (tashkilotning) har bir sexi boʻyicha, isitish, issiq suv taʼminoti va texnologik ehtiyojlar uchun xarajatlarni ajratgan holda bugʻ, issiq suv sarfi va kondensatning qaytarilishini;

oʻzining qozonxonasidan va issiqlik taʼminoti manbaidan olingan issiqlik energiyasi miqdorini;

bugʻ, issiq suv va qaytayotgan kondensat parametrlarini (harorat va bosimni);

toʻgʻridan-toʻgʻri va qaytib kelayotgan isitish suvi haroratini;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarida isitish suvining sizib chiqish miqdorini.

71. Korxonada quyidagilar tashkil etilishi kerak:

korxona (tashkilot) boʻyicha, korxonaning (tashkilotning) texnologik va yordamchi sexlari boʻyicha, meʼyorlashning qismlar va boshqa isteʼmollar boʻyicha issiqlik eltuvchisi va issiqlik energiyasi sarfini hisobga olish;

issiqlik energiyasining solishtirma sarflarini meʼyorlash, nazorat va tahlil qilish;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining holati va ish rejimlarini baholash uchun ularning texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarni tahlil qilish;

energiyani tejash boʻyicha amalga oshirilayotgan tashkiliy-texnik tadbirlarning samaradorligini tahlil qilish;

issiqlik eltuvchisi va issiqlik energiyasini tejash uchun xodimlarni iqtisodiy ragʻbatlantirish;

issiqlik energiyasidan foydalanish natijalari boʻyicha hisobotni yuritish.

72. Issiqlik taʼminoti tashkiloti bilan, shuningdek, korxonaning issiqlik energiyasi isteʼmolchilari bilan hisob-kitob qilish uchun issiqlik tashuvchi va issiqlik energiyasi sarfining tijoriy hisobi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

73. Issiqlik eltuvchisi va issiqlik energiyasi sarflarini meʼyorlash, ularning amaldagi solishtirma sarfi va energiyani tejash boʻyicha tadbirlarning samaradorligi energiyani tejash va meʼyorlash boʻyicha idoraviy normativ hujjatlarga muvofiq boʻlishi kerak.

74. Korxonada issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning energetika sinovlari oʻtkazilishi va ularning natijalari boʻyicha Sanoat korxonasining energetik a quvvati 10 MVt va undan yuqori boʻlgan har bir issiqlik elektr stansiyasida, quvvati 30 MVt va undan yuqori boʻlgan gidroelektr stansiyalarda, issiqlik ishlab chiqarish unumdorligi 50 Gkal/soat (209,5 GDj/soat) va undan yuqori boʻlgan qozonxonada, uskunalar ishining texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarining mutlaq yoki nisbiy hisoblangan elektr va issiqlik yuklamalariga bogʻliqligini belgilovchi energetik xarakteristikalari ishlab chiqilgan boʻlishi shart.

Bunda energetika sinovlari oʻtkazilishi kerak boʻlgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar roʻyxati korxona rahbari yoki bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi kerak.

Energetika tavsiflari va alohida koʻrsatkichlar normalari rejim xaritalari, jadvallar, grafiklar shaklida ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarda keltirilishi yoki ekspluatatsiya qiluvchi xodimlarga yetkazilishi kerak.

75. Korxonalar (tashkilotlar) har yili mazkur Qoidalarga 3-ilovada keltirilgan shaklda bugʻ-kondensat balansini tuzishlari shart.

76. Sanoat korxonalari va ularga tenglashtirilgan korxonalar energetika koʻrsatkichlari boʻyicha hisobotlarni Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida belgilangan muddatlarda va shakllarda taqdim etadilar.

77. Kunlik issiqlik energiyasi isteʼmoli 5,0 Gkal/soat va undan ortiq boʻlgan sanoat korxonalarida foydalanilmayotgan ikkilamchi energiya resurslari aniqlanganda, Oʻzenergoinspeksiya talabiga binoan, lekin kamida 5 yilda bir marta issiqlik balansi tuzilishi kerak.

78. Korxonaning issiqlik xoʻjaligiga masʼul shaxs har oyda butun korxonaning va uning alohida sexlarining issiqlik va bugʻ-kondensat balansini tahlil qilishi, issiqlik energiyasidan foydalanish samaradorligi va kondensat qaytishini oshirish boʻyicha zarur choralarni koʻrishi kerak.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning issiqlik balansini koʻrib chiqishda har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma hamda uning alohida elementlarining issiqlik samaradorligi koʻrsatkichlari tahlil qilinishi kerak.

79. Har bir korxonada issiqlik energiyasi, yoqilgʻi va kondensat qaytarilishi tejalganligi uchun amaldagi namunaviy nizomlarga muvofiq mukofotlash tizimi ishlab chiqilishi kerak.

5-§. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash

80. Korxonada (tashkilotda) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga texnik xizmat koʻrsatish va ularni taʼmirlash tashkil etilishi kerak.

81. Texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash tizimi quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlashga tayyorlash;

uskunani (qurilmani) taʼmirlashga chiqarish;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining texnik holatini baholash hamda nuqsonlar roʻyxatini tuzish;

texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash;

uskunani (qurilmani) taʼmirdan qabul qilish;

texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash amalga oshirilishi yuzasidan nazorat va hisobot.

82. Texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash boʻyicha javobgarlik, korxona (tashkilot) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlariga masʼul boʻlgan maʼmuriy-texnik xodimlarga yuklanadi.

83. Texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash hajmi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishlash qobiliyati holatiga qarab belgilanishi kerak.

84. Texnik xizmat koʻrsatish jarayonida nazorat xususiyatiga ega boʻlgan operatsiyalar (koʻrikdan oʻtkazish, ekspluatatsiya boʻyicha yoʻriqnomalarga rioya etilishini nazorat qilish, texnik sinovlar va texnik holatni tekshirish) hamda tiklash xususiyatiga ega ayrim texnologik operatsiyalar (sozlash va qayta sozlash, tozalash, moylash, katta hajmda ajratmasdan ishdan chiqqan qismlarni almashtirish, turli mayda nuqsonlarni bartaraf etish) amalga oshirilishi lozim.

85. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va uskunalarni taʼmirlash boʻyicha barcha turdagi yillik va oylik rejalashtirilgan profilaktik taʼmirlashlar jadvallari tuzilishi, korxona rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va uskunalarni taʼmirlash jadvallari energiya taʼminoti tashkilotining (sexning) tegishli ishlab chiqarish uskunalarini taʼmirlash jadvallariga muvofiq boʻlishi kerak.

86. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini taʼmirlashning asosiy turlari mukammal va joriy taʼmirlash hisoblanadi.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni mukammal taʼmirlash oʻtkazilganda uskuna va jihozlarning uzluksiz ishlash muddatini koʻpaytirish va texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini yaxshilash, eskirgan butlovchi qismlarni tiklash va almashtirish, shuningdek, zarurat boʻlganda, ekspluatatsiya qilishning ilgʻor tajribalarini va yangi texnika joriy etishni inobatga olgan holda ularni modernizatsiya qilish choralari koʻrilishi kerak.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni joriy taʼmirlashda uning keyingi taʼmirgacha nominal quvvat, unumdorlik va samaradorlik bilan ishlashini taʼminlaydigan koʻrikdan oʻtkazish, tozalash va taʼmirlash boʻyicha ishlar amalga oshiriladi.

87. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy taʼmirlash oʻtkazilishida, bir paytning oʻzida unga tegishli yordamchi qurilmalarni ham taʼmirlashi oʻtkaziladi.

Yordamchi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar zaxirasi mavjud boʻlganda, ularni asosiy issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni mukammal taʼmirlash oraligʻida taʼmirlash mumkin.

88. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma va boshqa uskunalarini (qurilmalarni) mukammal taʼmirlashga chiqarishdan avval quyidagi tayyorgarlik choralari koʻrilishi kerak:

uskunani (qurilmani) ochish va tekshirishdan keyin aniqlik kiritiladigan nuqsonlar va ishlar hajmi roʻyxatlari tuzilishi;

taʼmirlash ishlarini oʻtkazish jadvali tuzilishi;

nuqsonlar va ishlar hajmi roʻyxatlariga muvofiq zarur materiallar va ehtiyot qismlar, shuningdek, yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari tayyorlanishi;

uskunalar (qurilmalar), moslamalar, mahkamlash uskunalari, koʻtarish-transport mexanizmlari toʻliq jihozlangan hamda foydalanishga tayyor boʻlishi;

taʼmirlash uchun ish joylari tayyor boʻlishi, qismlar va detallarning joylashuvi koʻrsatilgan holda maydon rejalashtirilishi;

butun ish hajmini oʻz vaqtida bajarilishini taʼminlaydigan taʼmirlash brigadalari tashkil etilishi.

89. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal taʼmirlash boʻyicha hujjatlar belgilangan tartibda tuzilishi va korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanishi kerak.

Mukammal taʼmirlash paytida issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarda va issiqlik tarmoqlarida konstruktiv oʻzgarishlar kiritish va prinsipial issiqlik sxemalarini oʻzgartirish faqat tasdiqlangan loyihaga muvofiq amalga oshirilishi mumkin.

90. Mukammal va joriy taʼmirlash jadvali ushbu uchastkadagi boshqa sexlarning taʼmirlash ishlari bilan kelishilgan boʻlishi kerak. Jadvalda uchastkalar boʻyicha ishchi guruhlar va masʼul rahbarlar oʻrtasida ish taqsimoti koʻrsatilishi kerak.

91. Mukammal va joriy taʼmirlashni tashkil etish va uni bajarilishini nazorat qilish taʼmirlanayotgan uskunaga (qurilmaga) biriktirilgan shaxs tomonidan amalga oshirilishi kerak.

92. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini taʼmirlash uchun korxonada (tashkilotda) ushbu korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlangan nomenklaturaga muvofiq zarur ehtiyot qismlar va materiallar tayyorlangan boʻlishi kerak.

93. Korxonada (tashkilotda) ehtiyot qismlar, ehtiyot uskunalar va avariya materiallari mavjudligining aniq hisobi yuritilishi kerak, ular taʼmirlash ishlarida sarflanishiga qarab oʻz vaqtida toʻldirib borilishi lozim.

94. Ehtiyot qismlar va ehtiyot uskunalarni saqlashda ularni buzilish va korroziyadan saqlanishi taʼminlanishi shart.

Namlikda oʻz xususiyatlarini yoʻqotadigan issiqlik izolyatsiyasi va boshqa materiallar yopiq omborlar yoki ayvonlarda saqlanishi kerak.

95. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal taʼmirlashdan qabul qilish korxona (tashkilot) buyrugʻi bilan tayinlangan ishchi komissiya tomonidan amalga oshiriladi.

Joriy taʼmirlashdan qabul qilish ushbu issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning taʼmirlanishi, texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul boʻlgan shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.

96. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy taʼmirlashdan soʻng qabul qilishda nuqsonlar roʻyxatida koʻrsatilgan barcha ishlar bajarilgan boʻlishi va qabul sinovlari oʻtkazilishi kerak, shundan soʻng taʼmirlash sifatiga baho beriladi.

97. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal taʼmirlash boʻyicha bajarilgan ishlar dalolatnoma asosida qabul qilinadi. Qabul qilish dalolatnomalariga taʼmirlash boʻyicha barcha texnik hujjatlar (eskizlar, fotosuratlar, individual komponentlar uchun oraliq qabul qilish dalolatnomalari va oraliq sinovlar bayonnomasi, taʼmirlashni bajarish jadvali va boshqalar) ilova qilinishi kerak.

98. Qurilmalar va jihozlarni taʼmirdan qabul qilish dalolatnomalari barcha texnik hujjatlar pasportlari bilan birga saqlanishi kerak.

Mukammal va joriy taʼmirlash vaqtida aniqlangan va kiritilgan barcha oʻzgarishlar pasportlar, sxemalar va chizmalarga kiritilishi kerak.

99. Mukammal va joriy taʼmirlashni tashkil etish, taʼmirlash ishlarining texnologiyasi, taʼmirlashga tayyorgarlik koʻrish va taʼmirga chiqarish tartibi, shuningdek, taʼmirlangan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini qabul qilish va baholash belgilangan normativ hujjatlar talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

6-§. Texnik hujjatlar

100. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma uchun quyidagilar boʻlishi kerak:

belgilangan shakldagi pasporti, sinov, tekshiruv va taʼmirlash bayonnomalari va dalolatnomalari;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning ishchi chizmalari;

tegishli sertifikatlar va yangi oʻrnatiladigan elektrotexnik moslama va uskunalarni elektrmagnit moslashuvchanligi talablariga muvofiqligini tasdiqlovchi sinov bayonnomasi;

barcha quvur oʻtkazgichlarning armaturasi raqamlangan va nazorat-oʻlchash priborlari joylashtirilgan ijro sxemalari;

ekspluatatsiya qilish va taʼmirlash boʻyicha yoʻriqnomalar;

xodimlarning huquqlari va majburiyatlari toʻgʻrisidagi nizom;

yashirin ishlar boʻyicha koʻrik dalolatnomalari, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni, texnologik quvur oʻtkazgichlarni, issiq suv taʼminoti, isitish va ventilyatsiya tizimlarini, issiqlik tarmoqlarini yakka tartibda sinovdan oʻtkazish dalolatnomalari;

oraliq qabul qilish dalolatnomalari hamda ishchi va davlat komissiyalari tomonidan issiqlik tarmoqlari, issiqlik punktlari, nasos stansiyalari va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiyaga qabul qilish dalolatnomalari.

101. Korxona (tashkilot) rahbariyati navbatchi va tezkor taʼmirlovchi xodimlar uchun zarur texnik hujjatlarni belgilashi hamda mazkur hujjatlarni ish joyida boʻlishini taʼminlashi kerak.

102. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning sxemalari va chizmalarining toʻliq toʻplami texnik arxivda saqlanishi kerak. Qurilmalarning tezkor sxemalari va chizmalari sex (uchastka) boshligʻida va navbatchi xodimlarning ish joyida boʻlishi kerak.

Zarur issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning sxemalari navbatchi xodimlarning xonalarida koʻrinadigan joylarda joylashtirilishi kerak. Sxemalardagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar barcha xodimlarga yetkazilishi kerak, xodimlar uchun ushbu sxemalarni bilish majburiydir.

Har uch yilda kamida bir marta ishchi sxemalarning korxona (tashkilot) issiqlik taʼminoti tizimidagi barcha elementlarning haqiqiy holatiga muvofiqligi obyektning bosh muhandisi yoki issiqlik xoʻjaligiga javobgar shaxs tomonidan tekshiriladi.

103. Sxemalar va chizmalar mavjud sharoitlarga (amaldagi holatga) mos kelishi kerak. Qurilma, uskuna, jihoz va hokazolardagi har qanday oʻzgarish darhol chizma yoki sxemada, kim tomonidan, qachon va nima sababdan kiritilgani keltirilgan holda koʻrsatilishi shart.

104. Har bir ish joyi uchun lavozim yoʻriqnomasida quyidagilar koʻrsatilishi kerak:

xodimlar bilishi majburiy boʻlgan yoʻriqnomalar va boshqa normativ hujjatlar roʻyxati, qurilmalar (uskunalar) sxemalari roʻyxati;

xodimlarning huquqlari, majburiyatlari va javobgarligi;

xodimning yuqori turuvchi, unga boʻysunuvchi va boshqa tegishli xodimlar bilan munosabatlari.

105. Har bir ish joyida ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalar va xizmat koʻrsatiladigan qurilmaning (uskunaning) asosiy tavsiflari koʻrsatilgan yaqqol koʻrinadigan holda joylashtirilgan sxemasi boʻlishi kerak.

106. Ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomada quyidagilar koʻrsatilishi lozim:

qurilmani (uskunani) ishga tushirish va toʻxtatish boʻyicha operatsiyalar ketma-ketligi;

normal ish holatida qurilmani (uskunani) ekspluatatsiya qilish tartibi va avariya sodir boʻlganida koʻriladigan choralar;

qurilmani (uskunani) taʼmirlashga ijozat (ruxsat) berish tartibi;

xavfsizlik va yongʻin xavfsizligi choralari.

Agar mazkur Qoidalarning 3-bandida belgilangan alohida ishlab chiqarish sharoitlariga yoki maxsus issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarga ega boʻlgan korxonalardagi (tashkilotlardagi) xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning huquqlari, majburiyatlari, oʻzaro munosabatlari va javobgarligi ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarida qoʻshimcha ravishda koʻrsatiladi.

Uskunalarga (qurilmalarga) xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnomalar ushbu uskunalarni ekspluatatsiya qilish boʻyicha namunaviy yoʻriqnomalarga muvofiq, zavod maʼlumotlari va yoʻriqnomalari, ekspluatatsiya va avariyaga qarshi sirkulyarlar hamda boshqa direktiv hujjatlar asosida, shuningdek mahalliy sharoitlar va uskunaning oʻziga xos xususiyatlarini inobatga olgan holda ekspluatatsiya tajribasi asosida tuzilishi kerak.

Maʼmuriyatning qaroriga koʻra, uskunaning (qurilmaning) murakkabligini hisobga olgan holda, qoʻshimcha ravishda uning texnik xizmat koʻrsatish boʻyicha yoʻriqnomalari va texnik tavsifi ishlab chiqilishi mumkin.

107. Yoʻriqnomalar sex boshligʻi tomonidan imzolanishi, bosh energetik (mexanik) bilan kelishilishi va korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlanishi kerak.

Yoʻriqnomalar uch yilda kamida bir marta ekspluatatsiya sharoitlari oʻzgarishi, yangi texnologiyalarning joriy etilishi, shuningdek, chiqarilayotgan rahbariy hujjatlar inobatga olingan holda qayta koʻrib chiqilishi va qayta tasdiqlanishi kerak.

Amaldagi yoʻriqnomalarga kiritilgan barcha muhim oʻzgartirish va qoʻshimchalar, ularni bilishi zarur boʻlgan xodimlarga farmoyishlar jurnaliga yozib qoʻyish yoki boshqa usullar bilan yetkazilishi kerak.

108. Yoʻriqnomada korxonaning (tashkilotning) bosh energetik (mexanik) boʻlimi va ishlab chiqarish sexlari xodimlari oʻrtasida uskunaga (qurilmaga) texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash boʻyicha aniq chegaralar belgilanishi va ushbu yoʻriqnomani bilishi majburiy boʻlgan xodimlar roʻyxati koʻrsatilishi kerak.

109. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha yoʻriqnomalarda umumiy xavfsizlik talablari, ish boshlanishidan avval, ish bajarish vaqtida, avariya holatlarida va ish tugaganida xavfsizlik talablari koʻrsatilgan boʻlishi kerak.

110. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasida roʻyxatga olinadigan va roʻyxatga olinmaydigan barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar (idishlar), bosim ostida ishlaydigan uskunalarning tuzilishi va ularni xavfsiz ekspluatatsiya qilish talablariga muvofiq, egalari tomonidan korxonadagi uskunalarni (idishlarni) nazorat qiluvchi yoki issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul shaxsda saqlanadigan uskunalarni qayd etish va tekshirishdan oʻtkazish maxsus kitobida hisobga olinishi kerak.

111. Quvur oʻtkazgichlar uchun, uning pasportiga qoʻshimcha ravishda quyidagi hujjatlar tuzilishi kerak:

quvurlarning diametrlarini;

tayanchlar, kompensatorlar, armaturalar, drenaj qurilmalari va nazorat oʻlchash vositalari joylashishini koʻrsatgan holda quvur oʻtkazgichlarning ijro sxemalari;

quvur oʻtkazgichlar ishlab chiqarilishi va oʻrnatilishi sifati toʻgʻrisida guvohnomalar;

quvur oʻtkazgichlarning egasi tomonidan montaj tashkilotidan foydalanishga qabul qilinganligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma.

issiqlik tarmoqlarining ajralmas qismi boʻlgan uskunalar uchun pasportlar va boshqa hujjatlar (suv ajratgichlar, loy kollektorlari va boshqalar).

112. Navbatchi xodimlar quyidagi roʻyxatga muvofiq tezkor hujjatlarni yuritishlari kerak:

tezkor jurnal unda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning (issiqlik tarmoqlarining belgilangan rejimini taʼminlash uchun amalga oshirilayotgan tezkor harakatlar va yuqori turuvchi va maʼmuriy-texnik xodimlar farmoyishlarini xronologik tartibda (bir daqiqagacha aniqlik bilan) roʻyxatga olishlar, uskunalarning (qurilmalarning) nosozliklari va rad etishlari hamda normal rejimni tiklash boʻyicha choralar toʻgʻrisida yozuvlar, topshiriq (naryad) va farmoyishlar boʻyicha ishlashga dastlabki va kunlik ijozat berish toʻgʻrisida maʼlumotlar, uskunalar holati qayd etilgan holda (ishda, taʼmirlashda, zaxirada) smenani qabul qilish va topshirish toʻgʻrisida va navbatchilik bilan bogʻliq boshqa yozuvlar qayd etiladi);

isitish (suv, bugʻ, kondensat) tarmoqlarining tezkor sxemasi — quvur oʻtkazgichlarning diametri va raqami, armaturasi, tushirish, puflash va drenaj qurilmalari koʻrsatilgan isitish tarmoqlarining sxemasi;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning tezkor sxemasi — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni tushirish, puflash va drenaj qurilmalari koʻrsatilgan sxemasi, kiruvchi va chiquvchi quvur oʻtkazgichlari bilan;

farmoyishlar jurnali — korxona (tashkilot) rahbariyati, energiya xizmati rahbar xodimlarining farmoyishlari yozuvi;

naryad va farmoyishlar boʻyicha ishlarni qayd etish jurnali — XTQga muvofiq;

uskunalarni (qurilmalarni) ishlashdan chiqarish talabnomalari jurnali — uskunalarni ishlashdan chiqarishga sexlarning (boʻlimlarning) uskuna (qurilma) nomi, uni ishlashdan chiqarish sababi va vaqti, shuningdek, oʻchiriladigan uskunaning (qurilmaning) issiqlik isteʼmoli hajmi koʻrsatilgan talabnomalarini roʻyxatga olish jurnali;

nuqsonlar jurnali — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar (isitish tarmoqlari) nosozliklari toʻgʻrisidagi yozuvlar. Bunda yozuv sanasi, nosozlik xarakteri va qurilma kimga tegishliligi qayd etiladi. Texnik holat va xavfsiz ekspluatatsiya uchun masʼul shaxs tanishtirilganligi toʻgʻrisida va nuqsonlarning bartaraf etilishi boʻyicha yozuvlar;

almashlab ulash blanki — almashlab ulashlar hajmi, ularning boshlash va tugash vaqti, oʻtkazish sharoitlari, almashlab ulashni amalga oshiradigan xodimlar toʻgʻrisida maʼlumotlar, almashlab ulash ketma-ketligi, ular tugaganidan soʻng berkitish va boshqarish armaturalarining holati yozilgan blank hamda almashlab ulash jarayonini nazorat qiladigan va ular uchun masʼul boʻlgan xodimning familiyasi;

issiqlik taʼminoti tizimini markaziy tartibga solishning harorat jadvali — isitish tarmogʻining yetkazib berish va qaytarish issiqlik tarmoqlarida tarmoq suvi haroratining tashqi haroratga bogʻliqligi grafigi;

rejim xaritasi — issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishonchli va samarali ishlashiga erishish uchun parametrlarning maqbul qiymatlari roʻyxatini oʻz ichiga olgan hujjat.

Mahalliy sharoitga qarab, tezkor hujjatlar roʻyxati korxona (tashkilot) rahbari yoki bosh muhandisi qarori bilan oʻzgartirilishi mumkin.

113. MTX tomonidan har kuni ekspluatatsiya hujjatlari tekshirilishi va korxonaning (tashkilotning) issiqlik taʼminoti tizimidagi uskunalar (qurilmalar) kamchiliklari va xodimlar tomonidan sodir etilgan nosozliklarni bartaraf etish choralari koʻrilishi lozim.

7-§. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishga ijozat berish

114. Qurilish va montaj ishlari tugallangan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-apreldagi 200-son “Qurilish sohasiga oid yagona maʼmuriy qurilish reglamentlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qarorig a asosan qabul qilinadi va foydalanishga topshiriladi.

Isteʼmolchilarning barcha yangidan montaj qilingan, rekonstruksiya va modernizatsiya qilingan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalari, issiqlik tarmoqlari va issiqlik energiyasini oʻlchash vositalari amaldagi qonunchilik hujjatlari va davlat standartlariga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik energiyasini oʻlchash vositalari muvofiqlik sertifikatiga ega boʻlishi kerak.

115. Ekspluatatsiyaga qabul qilinayotgan barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar issiqlik taʼminoti loyihasiga muvofiq amalga oshirilishi va mazkur Qoidalar, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi tomonidan qabul qilingan qoidalar, sanoat xavfsizligi talablari va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalari talablariga javob berishi shart.

Issiqlik taʼminoti loyihasi boʻlmagan va amaldagi qoidalarni buzgan holda oʻrnatilgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiya qilishga ijozat (ruxsat) berilmaydi.

116. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasida roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak boʻlgan yangidan oʻrnatilgan issiqlikdan foydalanuvchi uskunalarni (idishlarni) ekspluatatsiyaga kiritish ushbu qoʻmita inspektori koʻrigidan soʻng amalga oshiriladi.

117. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasida roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak boʻlmagan uskunalar va tarmoqlarni ekspluatatsiyaga qabul qilish bugʻ va suv isitish qozonlari, bosim ostida ishlaydigan uskunalar va issiqlik tarmoqlarining texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul shaxs tomonidan hujjatlarni tekshirish va pasportga tegishli yozuvlarni qayd etish natijalari asosida amalga oshiriladi.

118. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiyaga kiritishdan avval:

qabul komissiyasi hamda Oʻzenergoinspeksiya tomonidan belgilangan nuqsonlar va kamchiliklar bartaraf etilishi;

issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini toʻliq quvvat bilan ishonchli ishlashini aniqlash uchun, ular sinalishi va kafolat hamda loyiha maʼlumotlariga muvofiqligi tekshirilishi kerak.

119. Qurilish yoki rekonstruksiya ishlari tugallangandan soʻng issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-apreldagi 200-son “Qurilish sohasiga oid yagona maʼmuriy qurilish reglamentlarini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi qaroriga asosan qurilishi tugallangan obyektni soha talablariga muvofiq ekspluatatsiyaga qabul qilinadi.

120. Qurilish-montaj ishlari tugallangandan soʻng issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari ishga tushirilishidan avval, yakka tartibda va kompleks sinovlari amalga oshirilishi kerak .

Qurilish va montaj qilish davomida yoʻl qoʻyilgan nuqsonlar va kamchiliklar, shuningdek, yakka tartibda va kompleks sinovlari jarayonida aniqlangan uskunalarning (qurilmalarning) nuqsonlari qurilish-montaj tashkilotlari va ishlab chiqaruvchi zavodlar tomonidan kompleks sinovlar boshlangunga qadar bartaraf etilgan boʻlishi shart.

121. Issiq suv taʼminoti, isitish, shamollatish tizimlarining hamda issiqlikdan foydalanuvchi texnologik uskunalarning yakka tartibdagi sinovlari SHNQ 2.04.05-22 “Isitish, ventilyatsiya va konditsiyalash” shaharsozlik normalari va qoidalari (hisob raqami 287, 2024-yil 11-sentabr) talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

122. Kompleks sinashda asosiy agregatlar va ularning yordamchi uskunalarini birgalikda yuklama ostida ishlashi tekshirilishi kerak.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning kompleks texnologik sinovlari, ushbu qurilmalar yuklama ostida ishlagan holda loyiha quvvati oʻzlashtirilishini boshlangʻich davri uchun oʻrnatilgan hajmdagi mahsulotning birinchi partiyasi ishlab chiqarilishini taʼminlaydigan loyihaviy texnologik rejimga chiqqanda, oʻtkazilgan hisoblanadi.

Kompleks sinovlarning davomiyligi sohaning qabul qilish qoidalari bilan belgilanadi.

Issiqlik tarmoqlarining kompleks sinovi, uskunalar (qurilmalar) loyihada koʻzda tutilgan nominal bosim bilan 24 soat davomida uzluksiz va normal ishlaganda, oʻtkazilgan hisoblanadi.

Bino va sexlarni (shu jumladan, ular ichida mavjud boʻlgan issiqlikdan foydalanuvchi isitish-shamollatish qurilmalarini), shuningdek, ushbu binolar va sexlarni taʼminlaydigan issiqlik tarmoqlarini ishga tushirilishi isitish mavsumlari orasidagi davrga toʻgʻri kelganda, issiqlik isteʼmoli tizimi va issiqlik tarmoqlarini kompleks sinovdan oʻtkazish muddatini isitish mavsumi boshlanishiga qadar qoldirishga ruxsat beriladi.

123. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining qabul qilish sinovlari boshlanishiga qadar xodimlar oʻqitilgan va bilimlar sinovidan oʻtkazilgan, shuningdek, issiqlikdan foydalanuvchi uskunalar va issiqlik tarmoqlarining tegishli texnik holati va xavfsiz ishlashi uchun masʼul shaxslar tayinlangan boʻlishi kerak.

124. Sanoat xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq barcha bosim ostida ishlovchi bugʻ va issiq suv quvur oʻtkazgichlarini ekspluatatsiyaga qabul qilishdan oldin, ularning toifasidan kelib chiqib, Qoʻmitaning hududiy boshqarmalarida yoki egalik qilayotgan korxonaning oʻzida roʻyxatga olinishi lozim.

125. Issiqlik isteʼmoli tizimlarini issiqlik energiyasi manbalariga ulash Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2009-yil 22-avgustdagi 245-son qarori bilan tasdiqlangan Issiqlik energiyasidan foydalanish qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.

8-§. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining tashkiliy tuzilishi va boshqaruvi

126. Har bir korxona (tashkilot):

belgilangan ish rejimlarini olib borish;

ish rejimini qayta tiklash hamda ishdagi buzilishlar va nosozliklarni mahalliylashtirish hamda bartaraf etish;

taʼmirlash ishlari uchun almashlab ulashlarni amalga oshirish, ish joylarini tayyorlash, ishga tushirish va toʻxtatishlardan iborat boʻlgan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining ishlash rejimini kechayu-kunduz boshqaruvi tashkil etilishi kerak.

127. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqarish qurilmasi mahalliy sharoitlardan kelib chiqqan holda korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan belgilanadi. Bunda tezkor nazorat va boshqaruvning alohida darajalari oʻrtasida boshqaruv funksiyalarining taqsimlanishi, shuningdek, boshqaruvning quyi darajalarini yuqori darajalariga boʻysunuvi nazarda tutilishi kerak.

128. Korxonaning (tashkilotning) issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini boshqaruvi ikki darajaga (ikki toifaga): korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) tezkor boshqaruvi va tezkor yurituviga ega boʻlishi kerak.

Korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) tezkor boshqaruvi ostida operatsiyalar bajarilishida quyi dispetcher xodimlarning harakatlarini muvofiqlashtirish talab qilinadigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari boʻlishi kerak. Koʻrsatilgan uskunalar (qurilmalar) va issiqlik tarmoqlari bilan operatsiyalar faqat korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchi (dispetcher) rahbarligi ostida amalga oshirilishi kerak.

Korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) tezkor yurituvida holati va ishlash rejimi korxona (tashkilot) isitish tarmoqlarining ishlashiga va ishonchliligiga taʼsir qiladigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va alohida issiqlik tarmoqlari boʻlishi kerak. Ushbu qurilmalar bilan operatsiyalar korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchining (dispetcherning) ruxsati bilan amalga oshirilishi kerak .

129. Barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari korxona (tashkilot) rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan boshqaruv darajalari boʻyicha taqsimlanishi kerak. Turli xil boshqaruv darajasidagi mutaxassislarning oʻzaro munosabatlari mahalliy yoʻriqnomalar bilan tartibga solinadi.

Korxonada (tashkilotda) energiya taʼminoti tashkiloti bilan muloqotlar olib borish huquqiga ega boʻlgan shaxslar roʻyxati tuzilishi va rahbar (yoki bosh muhandis) tomonidan tasdiqlanishi kerak. Ushbu roʻyxat energiya taʼminoti tashkilotiga taqdim etilishi kerak.

130. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari tezkor navbatchi yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlar tomonidan boshqarilishi kerak. Navbatchi xodimning xonasi (ish joyi) aloqa, texnik hujjatlar, yongʻinga qarshi vositalar, uskunalar, ehtiyot qismlari va materiallar bilan taʼminlanishi kerak.

131. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar yoki issiqlik tarmoqlarini zudlik bilan oʻchirish kerak boʻlganda, ushbu oʻchirish navbatchi yoki tezkor-taʼmirlovchi xodim tomonidan, ishlab chiqarish yoʻriqnomasi talablariga muvofiq, oldindan yuqori turuvchi tezkor xodimni ogohlantirib (agar buning iloji boʻlsa), yoki keyinchalik zudlik bilan uni xabardor qilgan holda amalga oshirilishi kerak.

132. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining issiqlik sxemalaridagi barcha almashlab ulashlar ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. Murakkab almashlab ulashlar, shuningdek, ikki yoki undan ortiq ijrochi tomonidan amalga oshirilishi kerak boʻlgan almashlab ulashlar, almashlab ulash blanklari boʻyicha amalga oshirilishi kerak. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarining issiqlik sxemalaridagi murakkab almashlab ulashlar, shuningdek, oʻchirish moslamalarini boshqarishga vakolatli shaxslar roʻyxati korxona (tashkilot) rahbari yoki bosh muhandisi tomonidan tasdiqlanishi kerak.

9-§. Yongʻin xavfsizligi

133. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlari, bino va inshootlarning tuzilishi, ekspluatatsiya qilinishi va taʼmirlanishi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 11-noyabrdagi 711-son qarori bilan tasdiqlangan Energetika tashkilotlari uchun yongʻin xavfsizligi qoidalari talablariga javob berishi kerak.

134. Har bir xodim yongʻin xavfsizligi qoidalari talablarini bilishi va ularga rioya qilishi, shuningdek, yongʻin kelib chiqishi mumkin boʻlgan harakatlarga yoʻl qoʻymasligi shart.

135. Xodim yongʻinga qarshi yoʻriqdan oʻtishi, malakasini oshirishda yongʻin xavfsizligi qoidalari boʻyicha bilimlarini toʻldirilishi, yongʻinga qarshi mashqlarda ishtirok etishi va davriy ravishda yongʻin xavfsizligi qoidalari boʻyicha bilimlar sinovidan oʻtishi kerak.

136. Har bir korxonada (tashkilotda) yongʻinga qarshi rejim oʻrnatilishi hamda ishlab chiqarish xususiyatlari va soha normalaridan kelib chiqib yongʻinga qarshi choralar koʻrilishi kerak.

137. Obyekt hududi, xona, bino va inshootlar yongʻin xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq yongʻinni oʻchirishning birlamchi vositalari bilan taʼminlanishi kerak.

138. Payvandlash va boshqa ochiq olovdan foydalanish bilan bogʻliq ishlar yongʻin xavfsizligi qoidalariga muvofiq amalga oshirilishi lozim.

139. Korxonalarda (tashkilotlarda) yongʻinga qarshi rejimni tashkil etish, yongʻinga qarshi rejim uchun mansabdor shaxslarning javobgarligi, yongʻin hamda yongʻinga olib keluvchi holatlarini tekshirish va qayd etish tartibi mazkur sohadagi qoidalar va yoʻriqnomalarga muvofiq boʻlishi kerak.

140. Yongʻin va oʻt olishning har bir holati yongʻin sabablarini bartaraf etish va yongʻinga qarshi choralar ishlab chiqish uchun tekshirilishi kerak.

3-bob. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishga talablar

1-§. Issiqlik tarmoqlari

141. Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchi xodimlarning asosiy vazifasi issiqlik uzatilishidagi yoʻqotishlarni kamaytirgan holda issiqlik energiyasi isteʼmolchilarini belgilangan parametrlardagi issiq suv va bugʻ bilan uzluksiz taʼminlashdan iborat.

142. Sanoat korxonasining barcha isitish tarmoqlari va kirish qismlari korxonaning bosh energetik (mexanik) boʻlimi boshqaruvida boʻlishi kerak, odatda sexlar tomonidan ekspluatatsiya qilinadigan sexlarning ichki tarmoqlari bundan mustasno. Sexlar (uchastkalar) oʻrtasidagi issiqlik quvurlarining mansublik chegarasi berkitish armaturasi bilan belgilanadi.

Issiqlik quvurlarini sexlar oʻrtasida taqsimlanishi korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan tasdiqlanadi.

Masʼul xodimga biriktirilmagan issiqlik tarmoqlari va uchastkalarini ekspluatatsiya qilish taqiqlanadi.

143. Issiqlik tarmoqlarini oʻtkazish, quvur oʻtkazgichlar konstruksiyasi va issiqlik izolyatsiyasi SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalari (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) talablariga javob berishi kerak.

144. Korxonalar hududi boʻylab issiqlik tarmoqlarini yer ustidan alohida ustunlar va estakadalarda oʻtkazilishi nazarda tutilishi kerak.

145. Issiqlik tarmoqlarining trassalari boʻyicha yer yuzasi yer usti suvlarining kanallarga tushishiga yoʻl qoʻymaydigan tarzda rejalashtirilishi kerak.

146. Issiqlik tarmoqlari uchun materiallar, quvurlar va armaturalar amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiq qoʻllanilishi lozim.

147. Issiqlik tarmoqlarining xizmat koʻrsatish mumkin boʻlgan joylariga yotqizilgan va metall qoplamaga ega boʻlmagan barcha issiqlik quvurlari ushbu Qoidalarning 4-ilovasiga muvofiq tashqi rangga yoki rangli uchlarga va yozuvlarga ega boʻlishi kerak.

148. Sanoat xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq xavfli ishlab chiqarish obyektlarida foydalaniladigan bosim ostida ishlovchi barcha quvur oʻtkazgichlar ishga tushirilishidan avval, ularning toifasiga qarab, Qoʻmitaning hududiy boshqarmalarida yoki quvur oʻtkazgich egasi boʻlgan korxonada roʻyxatga olingan boʻlishi kerak .

149. Issiqlik tarmoqlarining holatini nazorat qilish uchun korxonaning (tashkilotning) ekspluatatsiya qiluvchi xodimlari tomonidan issiqlik kirishlari, oʻtish kanallari, kameralar va barcha tarmoqlar tizimli ravishda aylanib chiqilishi kerak. Aylanib chiqish haftada kamida bir marta korxonaning sex boshligʻi, bosh energetik (mexanik) tomonidan tasdiqlangan jadval boʻyicha amalga oshiriladi.

Aylanib chiqish paytida uskunalarning holati, ishlash rejimi hamda tarmoqlar, kirishlar va ichki tizimlarning zichligi tekshirilishi kerak. Aylanib chiqish natijalari aylanib chiqish jurnalida qayd etilishi kerak.

Aniqlangan nuqsonlar darhol yoki imkon qadar tezroq bartaraf etilishi kerak.

Uskuna ishdan chiqishiga olib kelishi mumkin boʻlgan kamchilik va nuqsonlar darhol tuzatilishi kerak. Quvur oʻtkazgichlarni berkitmasdan bartaraf etib boʻlmaydigan, ishdan chiqish darajasida xavf tugʻdirmaydigan nuqsonlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar quvurlarni keyingi berkitishda yoki taʼmirlash paytida ushbu nuqsonlarni bartaraf etish uchun taʼmirlash jurnaliga kiritilishi kerak.

150. Issiqlik tarmoqlarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 5-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.

2-§. Issiqlik punktlari

151. Oʻz issiqlik manbalariga ega korxonalarda (tashkilotlarida) issiqlik punkti ushbu Qoidalarning talablariga javob beradigan alohida xonada yoki qozonxonada jihozlanishi mumkin.

152. Korxonalarning (tashkilotlarning) issiqlik punktlari markaziy issiqlik punktlariga (MIP) va individual issiqlik punktlariga (IIP) ga boʻlinadi.

Issiqlik punktlari xonalarining qurilish qismi SHNQ talablariga muvofiq boʻlishi kerak.

Issiqlik punktlari xonasi kiritish-chiqarish ventilyatsiyasi bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

153. Barcha issiqlik punktlari, ularning balans boʻyicha mansubligidan qatʼiy nazar, issiqlik taʼminoti tashkiloti (issiqlik energiyasi manbai) nazorati ostida boʻlishi kerak.

154. Issiqlik punktlarida bugʻ va suv tarmogʻining sxemasi, kondensat yigʻish va qaytarish sxemasi, issiqlik eltuvchisi sarfining belgilangan meʼyorlari hamda xizmat koʻrsatish yoʻriqnomalari va rejim jadvali boʻlishi kerak.

155. Issiqlik punktidagi barcha berkitish va boshqarish armaturalari sxema boʻyicha raqamlanishi kerak.

Quvur oʻtkazgichlar va sigʻimlar mazkur Qoidalarga 4-ilovaga muvofiq farqlanadigan rangga ega boʻlishi kerak.

156. Suv isitkichlari orqali isitish tarmoqlariga ulangan issiq suv taʼminoti tizimlarining uskunalari va quvurlarini choʻkindilardan va korroziyadan himoya qilish uchun suvga ishlov berish odatda MIPda amalga oshirilishi kerak. Bunda uning sifati sanitariya meʼyorlariga mos kelishi kerak.

157. Issiqlik punktlarini ekspluatatsiyasi navbatchilar yoki tezkor taʼmirlovchi xodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.

Issiqlik punktlarida xodimni navbatchilik qilishi va uning davomiyligi Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksiga muvofiq mahalliy sharoitga qarab korxona (tashkilot) rahbariyati tomonidan belgilanadi.

158. Issiqlik punktlari vaqti-vaqti bilan haftasiga kamida bir marta korxonaning (tashkilotning) maʼmuriy-texnik xodimlari tomonidan koʻzdan kechirilishi kerak. Koʻzdan kechirish natijalari tezkor jurnalda aks ettirilishi kerak.

159. Issiqlik energiyasini isteʼmol qilishning shartnomaviy rejimlariga rioya etilishini nazorat qilish energiya taʼminoti tashkiloti va Oʻzenergoinspeksiya vakili tomonidan amalga oshiriladi.

160. Issiqlik punktlarini, issiqlik isteʼmoli tizimlarini yoqish va oʻchirish hamda issiqlik eltuvchisi sarfini oʻrnatish korxonaning (tashkilotning) issiqlik punktlariga xizmat koʻrsatuvchi xodimlari tomonidan, energiya taʼminoti tashkiloti dispetcherining ruxsati va isteʼmolchining masʼul xodimi nazorati ostida amalga oshiriladi.

161. Korxonaning (tashkilotning) issiqlik tarmoqlari va issiqlik isteʼmoli tizimlarida avariya holatlari yuzaga kelganda, korxona (tashkilot) boʻyicha navbatchi energiya taʼminoti tashkilotining dispetcherini xabardor qilishi va ishdagi nosozliklarni lokallashtirish va bartaraf etish choralarini koʻrishi kerak.

162. Oʻlchash natijalarini avtomatik tarzda qayta ishlaydigan oʻlchash tizimlari metrologik qiyoslashdan oʻtganligi toʻgʻrisida sertifikatga ega boʻlishi shart .

163. Issiqlik punktlarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 6-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.

3-§. Issiqlikni akkumulyatsiyalovchi (yigʻuvchi) baklar

164. Issiqlikni akkumulyatsiyalovchi (yigʻuvchi) baklar (bundan buyon matnda Bak-Akkumulyatorlar deb yuritiladi) texnik shartlar asosida alohida ishlab chiqilgan loyihalar boʻyicha tayyorlanishi kerak.

Yangi ishga tushiriladigan va ekspluatatsiya qilinayotgan barcha Bak-Akkumulyatorlarda ularning buzilishini oldini olish uchun tashqi mustahkamlovchi konstruksiyalar oʻrnatilishi kerak.

165. Bak-Akkumulyatorlarning ishchi hajmi, ularning issiqlik tarmoqlarida va issiqlik manbalarida joylashishi SHNQda keltirilgan binolarning ichki suv taʼminoti va kanalizatsiyasiga qoʻyiladigan talablarga muvofiq boʻlishi kerak.

166. Mavjud neft mahsulotlari uchun ishlatiladigan baklarni Bak-Akkumulyatorlarni almashtirish uchun qoʻllash taqiqlanadi.

167. Bak-Akkumulyatorlarni korroziyadan himoya qilish korxona (tashkilot) rahbari tomonidan tasdiqlanadigan Akkumulyator baklarini korroziya va ulardagi suvning aeratsiyasidan himoya qilish boʻyicha metodik koʻrsatmalarga muvofiq amalga oshiriladi.

168. Bak-Akkumulyatorlar oʻrnatilgan xonalar shamollatilishi va yoritilishi kerak. Xonaning asosiy konstruksiyalari yonmaydigan materiallardan tayyorlanishi zarur. Baklar ostida tagliklar oʻrnatilishi kerak.

169. Baklar yoki alohida oʻrnatilgan bak, kamida 0,5 metr balandlikdagi va kengligi kamida 0,5 metr boʻlgan tuproqli uyum bilan oʻralgan boʻlishi, bak atrofida otmostka qilinishi kerak. Baklar va toʻsiqlar orasidagi boʻshliqda suvni kanalizatsiya tizimiga quyilishi tashkil etilishi zarur. Korxona (tashkilot) yoki issiqlik manbai hududidan tashqarida joylashgan baklar atrofida kamida 2,5 metr balandlikdagi toʻsiq boʻlishi va taqiqlash belgilari oʻrnatilishi kerak.

170. Bak-Akkumulyatorlarni montaj va taʼmirlash ishlari tugatilgandan keyin, ishga tushirishdan oldin ularning sinovlari normativ hujjatlar talablari hisobga olingan holda oʻtkazilishi kerak. Ekspluatatsiyaga qabul qilinadigan har bir bakning pasporti boʻlishi kerak.

171. Bak-Akkumulyatorlarni ekspluatatsiya qilishga bevosita aloqasi boʻlmagan shaxslarning Bak-Akkumulyatorlar muhofaza zonasida boʻlishlari taqiqlanadi.

172. Bak-Akkumulyatorlarning holatini aniqlash va ularning keyingi ekspluatatsiya qilishga yaroqliligi toʻgʻrisida xulosa har yili ishlab turgan bakning kirish va chiqish quvurlari, taʼminot quvurlarini kompensatsiyalash qurilmalari, asoslari, ularning konstruksiyalarini koʻz bilan koʻrish orqali beriladi. Koʻrik natijalari boʻyicha dalolatnoma tuziladi va uni bakni ekspluatatsiya qilishga masʼul xodim imzolaydi.

Korroziyaga qarshi germetik bilan himoyalangan Bak-Akkumulyatorlarni koʻrikdan oʻtkazish ularni almashtirishda amalga oshiriladi.

173. Bak-Akkumulyatorlar atrofida muhofaza zonalari oʻrnatilishi va ularni ekspluatatsiya qilishga bevosita aloqasi boʻlmagan shaxslarning ushbu zonada boʻlishini taqiqlovchi belgi oʻrnatilishi kerak.

174. Bak-Akkumulyatorlarning ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 7-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.

4-§. Suv isitish qurilmalari

175. Har bir suv isitish qurilmasi uchun loyiha hujjatlari va sinovlar asosida quyidagi koʻrsatkichlar boʻyicha texnik tavsif belgilanishi kerak:

issiqlik ishlab chiqarish qobiliyati va uning issiqlik eltuvchi parametrlariga muvofiqligi;

isitilgan suvning yuqori harorati;

issiqlik eltuvchilarning nominal sarfi;

birlamchi va ikkilamchi issiqlik eltuvchilar tomonidan maksimal ruxsat etilgan bosim.

176. Issiq suv taʼminoti tizimida (ochiq yoki yopiq sxema boʻyicha) suvning sifati sanitariya meʼyorlariga javob berishi kerak.

Texnologik maqsadlar uchun suvning sifati suv isitish qurilmasi normal ekspluatatsiya qilinishini taʼminlashi kerak.

Agar suvning sifati qoniqarsiz boʻlsa, tindirish filtrlari, suv yumshatgichlar va boshqalarni oʻrnatish orqali qoʻshimcha ishlov berilishi kerak.

177. Suv isitish qurilmalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 8-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.

5-§. Kondensat yigʻish va qaytarish tizimi

178. Bugʻ ishlatadigan qurilmalarga ega boʻlgan issiqlik energiyasi isteʼmolchilari kondensat yigʻish va qaytarishning yopiq tizimiga ega boʻlishi, shuningdek, ular kondensat sifatini nazorat qilishlari kerak.

Kondensat yigʻadigan baklarda ortiqcha bosim kamida 0,005 MPa (0,05 kgf/cm 2 ) boʻlishi kerak. Kondensat miqdori 10 t/s dan kam va issiqlik manbaidan 0,5 km gacha masofada boʻlsa, kondensat yigʻish va qaytarishning ochiq tizimlariga ruxsat beriladi. Agar isteʼmolchining kondensat qaytarishi maqsadga muvofiq emasligi Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilgan texnik-iqtisodiy asoslangan holda, ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun kondensatdan toʻliq foydalanish sharti bilan isteʼmolchi kondensatni qaytarishdan ozod etiladi.

179. Kondensatni yigʻish va qaytarish tizimlari kondensat issiqligidan korxonaning oʻz ehtiyoji uchun foydalanilishi kerak.

180. Kondensat qaytarilishini oshirish uchun sanoat korxonasi quyidagi asosiy chora-tadbirlarni amalga oshirishi kerak:

bugʻ ishlatadigan qurilmalarda va bugʻ oʻtkazgichlarning pastki nuqtalarida eng samarali kondensat ajratgichlarni oʻrnatish va bugʻ oʻtkazgichlar va yoʻldoshlarning doimiy ishlab turadigan drenajlaridan kondensatni ajratish uchun ular hamroh kondensat oʻtkazgichlarga ulangan boʻlishi kerak;

aralashtirish isitkichlarini sirt isitkichlariga almashtirish;

uchib oʻtayotgan bugʻdan va ikkilamchi qaynash bugʻidan issiqlik almashinuvchilar, separatorlar, issiqlik kompressorlari va boshqalarni oʻrnatish yoʻli bilan maksimal darajada foydalanish;

bugʻ yuritmasini elektrlisiga oʻtkazish;

kondensatni moy va boshqa aralashmalardan tozalash;

texnologik yoki boshqa ehtiyojlar uchun kondensat isteʼmolini maksimal kamaytirish;

ishlab chiqarish kondensati sifatini doimiy nazorat qilishni tashkil etish.

Issiqlik taʼminoti tashkiloti issiqlik energiyasi bilan bogʻliq bunday tadbirlarni roʻyxatini isteʼmolchiga taqdim etishga va ular bilan birgalikda bunday tadbirlarni amalga oshirish muddatlarini belgilashga haqlidir.

181. Oʻz issiqlik manbaiga qaytarilgan kondensat miqdori loyiha yoki korxonaning bugʻ-kondensat balansi asosida belgilanadi. Begona issiqlik manbaidan bugʻ oladigan korxonalar uchun kondensatning qaytarilish darajasi (isteʼmol qilinadigan bugʻ miqdoriga nisbatan foizda) va uning miqdori bugʻ-kondensat balansi loyihasiga muvofiq belgilanadi va issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasida qayd etiladi. Kondensatning qaytarib berish miqdorini har yili qaytarilgan kondensat miqdorini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish natijalarini hisobga olgan holda qayta koʻrib chiqish kerak.

182. Vaqti-vaqti bilan, lekin kamida olti oyda bir marta barcha kondensat toʻplagichlar tekshiruvdan (koʻrik) oʻtkazilishi kerak.

Shuningdek, (teskari) klapanlarining zichligi mahalliy yoʻriqnomalarda belgilangan muddat ichida nazorat qilinishi kerak.

Korxonalarda (tashkilotlarda) kondensat toʻplagichlarning ishlashini tekshirish va sozlash uchun doimiy stend oʻrnatilishi kerak.

183. Yil davomida mavsumiy tanaffuslarsiz ishlaydigan kondensat yigʻish va qaytarish tizimlarining uskunalari (quvur oʻtkazgichlar, armatura, baklar, nasoslar, elektr motorlari va boshqalar) uchun ikki yilda kamida bir marta mukammal taʼmir amalga oshirilishi kerak.

Tanaffus bilan ishlaydigan uskunalar har yili taʼmirlanadi. Joriy taʼmir yiliga kamida bir marta amalga oshiriladi.

Kondensat yigʻish va qaytarish tizimidagi uskunalarni (qurilmalarni) taʼmirlash tegishli issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni va issiqlik taʼminoti manbalarini taʼmirlash bilan birlashtirilishi kerak.

184. Kondensat yigʻish va qaytarish tizimining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 9-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.

6-§. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar

185. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaning tuzilishi iloji boricha ikkilamchi energiya resurslari chiqarishni istisno qiladigan, ilgʻor energiya tejaydigan va ekologik toza texnologiyalarni hisobga olgan holda bajarilgan boʻlishi kerak. Bunda, hosil boʻladigan ikkilamchi energiya resurslaridan texnik imkoniyatlar va iqtisodiy samaradorlik chegaralari doirasida maksimal foydalanish lozim.

Issiqlikni utilizatsiya qilish qurilmasi issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar guruhida koʻzda tutilishi mumkin. Issiqlikni utilizatsiya qilish qurilmalarining soni texnologik issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning ish tartibi bilan belgilanadi. Ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanishni rad etish texnik va iqtisodiy hisob-kitoblar bilan asoslanishi kerak.

Yangi shamollatish tizimlarini loyihalash va qurish, shuningdek, ularni rekonstruksiya jarayonida shamollatish chiqindilarining issiqligidan foydalanish koʻzda tutilishi kerak.

186. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning konstruksiyasi ishonchli boʻlishi, xavfsiz ekspluatatsiya qilish, koʻrikdan oʻtkazish, tozalash, yuvish va taʼmirlash imkoniyatini taʼminlashi kerak.

187. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, quvur oʻtkazgichlar va ularga yordamchi uskunalar ushbu Qoidalarga 4-ilovaga muvofiq uskunalar oʻrnatiladigan xonada chiqadigan bugʻ va gazlarga chidamli laklar yoki boʻyoqlar bilan boʻyalgan boʻlishi kerak. Boʻyash ikki yilda kamida bir marta amalga oshirilishi kerak.

188. Bosim ostida ishlaydigan uskunalar (qurilmalar) ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan muddatlarda va sanoat xavfsizligi boʻyicha qoidalar hamda mahalliy ekspluatatsiya qilish yoʻriqnomalariga muvofiq tashqi va ichki koʻrikdan, gidravlik sinovlardan oʻtkaziladi.

189. Quyidagi hollarda issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ishlatish taqiqlanadi:

qurilmaning xizmat qilish muddati tugaganida;

Qoʻmita tomonidan roʻyxatdan oʻtkazilmagan qurilmalar (roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak boʻlsa);

ekspluatatsiya qilish boʻyicha yoʻriqnomalarda koʻrsatilgan barcha talablarga rioya qilinishiga qaramay, bosim ruxsat etilganidan yuqori boʻlganida;

xavfsizlik klapanlari nosoz boʻlsa;

agar manometr ishlamayotgan boʻlsa , va boshqa uskunalardan foydalanib bosimni aniqlash imkoniyati boʻlmaganda;

qopqoqlar va lyuklarning mahkamlash detallari nosoz boʻlganda yoki umuman boʻlmaganda;

saqlovchi blokirovka qiluvchi qurilmalar nosozligida;

loyihada koʻzda tutilgan nazorat-oʻlchash vositalari va avtomatika vositalari nosoz boʻlsa;

texnik pasporti boʻlmaganda.

190. Avtomatik rostlagich taʼsir qiladigan berkitish va boshqarish armaturalarining elektr yuritmalariga texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash (elektr dvigatellarni qayta oʻrashdan tashqari) va profilaktik sinash issiqlik nazorati uskunalariga xizmat koʻrsatuvchi xodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.

Elektr yuritmalarga hamda boshqa berkitish-boshqarish armaturalariga texnik xizmat koʻrsatish elektrotexnik xodimlar tomonidan amalga oshirilishi kerak.

191. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 10-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

7-§. Bugʻ bolgʻalari

192. Tushayotgan qismining vazni 250 kgdan ortiq boʻlgan bolgʻalovchi va shtamplovchi bugʻ bolgʻalarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilish kerak.

193. Har bir korxonada (tashkilotda) bugʻ bolgʻalarida ishlatiladigan bugʻdan foydalanishning iqtisodiy asoslangan sxemasi tuzilishi va rahbar yoki bosh muhandis tomonidan tasdiqlanishi kerak.

194. Har bir sexda, har bir bolgʻaning ishlash soati, har oyda va smenada har bir bolgʻa uchun zarblar ogʻirligi hisobga olinishi tashkil etilishi, shuningdek, bolgʻalar sarflagan umumiy bugʻ aniqlanishi kerak.

195. Bugʻ bolgʻalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 11-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.

8-§. Quritish qurilmalari

196. Atmosfera bosimi yoki vakuum ostida doimiy yoki davriy ishlaydigan barcha quritish qurilmalarini (quritkichlarni) ishlatishda mazkur paragraf talablariga amal qilinishi kerak.

197. Korxona (tashkilot) yoki sex laboratoriyasida elektr quritish shkafi mavjud boʻlganida, quritilgan materiallar namligini aniqlash uchun analitik va texnik tarozilar hamda kamida ikkita eksikatorlar amalda boʻlishi kerak.

198. Quritish uskunalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 12-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.

9-§. Bugʻlatish qurilmalari

199. Bosim yoki vakuum ostida doimiy va davriy ishlaydigan bugʻlatish qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda mazkur paragraf talablariga rioya qilish kerak.

200. Bugʻlatish qurilmalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 13-ilovada koʻrsatilgan talablarga muvofiq amalga oshiriladi.

10-§. Rektifikatsiya qurilmalari

201. Bosim yoki vakuum ostida doimiy va davriy ishlaydigan rektifikatsiya qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda mazkur paragraf talablariga rioya qilish kerak.

202. Spirt yoki boshqa yonadigan mahsulotlarni rektifikatsiyasi jarayonida rektifikatsiya qurilmalarining ekspluatatsiyasi yongʻin xavfsizligi qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan maxsus yoʻriqnomalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

203. Rektifikatsiya uskunalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 14-ilovaga muvofiq amalga oshiriladi.

11-§. Temir-beton buyumlariga termik-namlash ishlovi beradigan qurilmalar

204. Issiqlik eltuvchisi sifatida bugʻ yoki issiq suvdan foydalangan holda, atmosfera bosimi yoki vakuum ostida ishlaydigan temir-beton buyumlariga termik-namlash ishlovi beradigan qurilmalarning ekspluatatsiyasida ushbu paragraf talablariga rioya qilish kerak.

205. Har bir qurilma uchun texnologik yoʻriqnoma, shu jumladan, issiqlik sxemasi, issiqlik energiyasini isteʼmol qilish normalari ishlab chiqilishi va ularning bajarilishi nazorat qilinishi kerak.

206. Temir-beton mahsulotlariga termik-namlash bilan ishlov berish uskunalarining ekspluatatsiyasi mazkur Qoidalarga 15-ilovaning talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

12-§. Isitish, shamollatish va issiq suv tizimlari

207. Binolari bugʻli isitish, shamollatish va issiq suv tizimiga ega korxonalarni (tashkilotlarni) rekonstruksiya qilish yoki kengaytirish paytida mavjud tizimlarni bugʻdan issiq suvga oʻtkazishning iqtisodiy maqsadga muvofiqligi tekshirilishi kerak.

208. Quvur oʻtkazgichlar va isitish tarmoqlari moyli boʻyoq bilan boʻyalgan boʻlishi kerak. Ular temirni oksidlovchi bugʻ yoki gazlar chiqadigan xonalarda kislotaga chidamli rangga boʻyalishi, namligi yuqori boʻlgan xonalarda barcha suv oʻtkazgichlar va isitish moslamalari ikki marta moyli boʻyoq bilan qoplangan boʻlishi zarur.

209. Isitilmaydigan xonalarda joylashgan barcha issiqlik oʻtkazuvchilar va armaturalar izolyatsiya qilinishi kerak.

210. Isitish moslamalariga bemalol kirish taʼminlanishi zarur.

Armatura texnik xizmat koʻrsatish va taʼmirlash qulay boʻlgan joyda oʻrnatilishi kerak.

211. Ekspluatatsiya qilish va isitish tizimini tekshirish paytida aniqlangan kamchiliklar nuqsonlar roʻyxatiga yozilishi va taʼmirlash rejasini tuzishda hisobga olinishi kerak. Tizimni boʻshatishni talab qilmaydigan nuqsonlar darhol tuzatilishi kerak.

212. Issiqlik tizimlarini joriy va mukammal taʼmirlash ishlari jadvali isitiladigan xonalarni taʼmirlash jadvaliga muvofiq boʻlishi va barcha ishlar isitish mavsumi boshlanishidan kamida 15 kun oldin toʻliq bajarilishi taʼminlanishi kerak.

213. Isitish, shamollatish va issiq suv tizimlarining ishlashi mazkur Qoidalarga 16-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

13-§. Havoni isitish va ventilyatsiya tizimlarining agregatlari

214. Korxonalarning (tashkilotlarning) barcha havo isitish va ventilyatsiya tizimlarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilish kerak.

215. Korxonalarda (tashkilotlarda) isitish va ventilyatsiya uskunalarining ekspluatatsiyasini texnik boshqarish uchun shamollatish xoʻjaligi hajmiga qarab, bosh energetik (mexanik) boʻlimida ventilyatsiya byurosi yoki masʼul xodim ajratilishi kerak. Sexdagi ventilyatsiya tizimlarining ekspluatatsiyasi uchun odatda sex rahbari javob beradi.

Sex rahbari ventilyatsiya tizimlarining holatini nazorat qilishga majburdir.

216. Smena rahbari oʻz smenasida ventilyatsiya qurilmalarining ekspluatatsiyasi uchun masʼuldir. Avariya sodir boʻlganida yoki sexda ventilyatsiya moslamasining toʻxtatilishiga sabab boʻlgan boshqa holatlar boʻlsa, u ekspluatatsiya jurnalida oʻzining imzosi bilan ventilyatsiya moslamalarida uzilishlarning sababi va davomiyligini tasdiqlashi kerak.

217. Har bir havo kiritadigan ventilyatsiya uskunasi va havo isitish tizimi uchun texnik tavsif va oʻrnatish sxemasi boʻlgan pasport tuzilishi kerak.

Ventilyatsiya uskunalariga kiritilgan oʻzgarishlar, shuningdek, sinov natijalari ekspluatatsiya jurnalida va pasportda qayd etilishi kerak.

218. Haftada kamida bir marotaba ekspluatatsiya qiluvchi xodimlar havo isitish va ventilyatsiya uskunalarining kirish va chiqishining belgilangan rejimiga, qopqoqlarning holatiga, havo isitkichlarida havo isitilishiga, issiqlik tarmoqlarining holatiga va hokazolarga qarab sinchkovlik bilan tekshirishlari kerak.

Navbatchi slesarlar ventilyatsiya uskunalarini har kuni koʻrikdan oʻtkazish kerak.

219. Ventilyatsiya uskunalarini taʼmirlash texnologik jarayon bilan bogʻliq texnologik uskunalarni taʼmirlash bilan bir vaqtda amalga oshiriladi.

220. Havoni isitish va ventilyatsiya tizimlari agregatlarining ishlashi mazkur Qoidalarga 17-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

14-§. Issiqlik almashuvi apparatlari

221. Issiqlik eltuvchilari suv bugʻi yoki issiq suv boʻlgan rekuperativ ishlaydigan issiqlik almashuvi apparatlarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilinishi kerak.

222. Issiqlik almashuvi apparatlarini ekspluatatsiya qilish mazkur Qoidalarga 18-ilova talablariga muvofiq amalga oshiriladi.

15-§. Issiqlik oʻlchash vositalari va issiqlik jarayonlarining avtomatik rostlagichlari

223. Texnologik rejimning toʻgʻriligi, uskunalarning xavfsiz ishlashi va issiqlik energiyasini hisobga olishni taʼminlaydigan barcha issiqlik oʻlchash vositalari va issiqlik jarayonlarining avtomatik rostlagichlarini ekspluatatsiya qilishda ushbu paragraf talablariga amal qilish kerak.

224. Korxonalarda (tashkilotlarda) issiqlik oʻlchash vositalarini ekspluatatsiya qilish oʻlchash vositalarining ekspluatatsiya va texnik hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

Issiqlik energiyasini oʻlchash vositalari qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda metrologiya xizmatlari tomonidan qiyoslashdan oʻtkazilishi lozim.

225. Korxonalarda (tashkilotlarda) texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning majburiy talablari, oʻlchashlarning yagona birlikda boʻlishi va toʻgʻriligi taʼminlanishi, majburiy sertifikatlashtirish qoidalariga amal qilinishi yuzasidan davlat nazoratini tashkil etish Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasi tomonidan amalga oshiriladi.

Issiqlik nazorati va avtomatikasi laboratoriyasi yoki sexining faoliyatiga quyidagilar kiradi:

issiqlik oʻlchash vositasining kalibrlash sxemalarini va kalibrlash jadvallarini ishlab chiqish, ularni Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasi bilan kelishish va tasdiqlash uchun korxona (tashkilot) rahbariyatiga taqdim etish;

issiqlik oʻlchash vositalarini belgilangan muddatlarda kalibrlashni oʻtkazish va oʻlchash uskunasini qiyoslashdan oʻtkazish uchun oʻz vaqtida Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasiga topshirish;

issiqlik oʻlchash vositasini taʼmirlash, sozlash va toʻgʻri ishlashini tashkil etish;

issiqlik oʻlchash vositasi toʻgʻri ishlashi va ishonchliligini taʼminlash uchun ularning toʻgʻri montaj qilinishini nazorat qilish;

nomuvofiq yoki notoʻgʻri ishlaydigan issiqlik oʻlchash vositalaridan foydalanish natijasida ishdagi nomuvofiq va boshqa yoʻqotishlarni aniqlashda, shuningdek, ushbu yoʻqotishlarning oldini olish va bartaraf etish choralarini ishlab chiqishda hamda amalga oshirishda ishtirok etish;

oʻzining xodimlarini oʻqitish va malakasini oshirishni tashkil etish va oʻlchash vositalaridan bevosita foydalanadigan shaxslarning malakasini oshirish boʻyicha tadbirlarda ishtirok etish;

mavjud issiqlik oʻlchash vositalarining hisobini yuritish, ularga ehtiyojlarni aniqlash va yetishmayotgan oʻlchash vositalariga talabnomalarni tuzish, korxonada oʻlchash vositalarini taqsimlash;

qayd etuvchi asboblar oʻrnatilishi, ulardan diagrammalar olinishi va koʻrsatkichlar yozuvlari qayta ishlanishi ustidan nazorat qilish.

226. Metrologik xizmatning maxsus boʻlinmalari mavjud boʻlmagan korxonalarda issiqlikni oʻlchash uchun masʼul shaxs tayinlanadi va unga quyidagi vazifalar yuklanadi:

issiqlik oʻlchash uskunasining toʻgʻri qoʻllanishi va saqlanishini nazorat qilish;

ekspluatatsiya qilinayotgan oʻlchash uskunasini qiyoslashdan oʻtkazish jadvallarini tuzish, ularni Oʻzbekiston texnik jihatdan tartibga solish agentligi huzuridagi Oʻzbekiston milliy metrologiya instituti davlat muassasasi bilan kelishish va korxona rahbariyatiga tasdiqlash uchun taqdim etish;

oʻlchash vositalarini qiyoslashdan oʻtkazish va taʼmirlash uchun topshirish;

texnik talablarga javob bermaydigan va boshqa maqsadlar uchun foydalanilayotgan oʻlchash vositalarini majburiy ravishda olib qoʻyish.

227. Issiqlik oʻlchash vositalarini qiyoslaganda issiqlik oʻlchash vositalarining belgilab qoʻyilgan metrologik talablarga muvofiqligini aniqlash va tasdiqlash bajariladigan operatsiyalar ketma-ketligini belgilovchi oʻlchash vositalarini qiyoslash uslubiyoti asosida amalga oshiriladi.

228. Barcha korxona va tashkilotlarda Oʻzbekiston Respublikasida qoʻllanishga ruxsat berilgan kattalik birliklari va Oʻzbekiston Respublikasi oʻlchash vositalari davlat reyestriga kiritilgan hamda amaldagi metrologiya tekshiruvidan oʻtgan issiqlik oʻlchash vositalari qoʻllanilishi mumkin.

229. Barcha issiqlik oʻlchash vositalari uchun metrologiya tekshiruvlari boʻyicha belgilar va xulosalar boʻlgan pasportlar tuzilishi kerak.

Issiqlik nazorati va avtomatika laboratoriyasi uskunalar va avtomatik rostlagichlarning barcha kalibrlash va taʼmirlash natijalarini qayd etish uchun jurnallar yuritishi kerak.

230. Issiqlik oʻlchash vositalari va avtomatik rostlagichlarning butligi va tashqi holati uchun ular oʻrnatilgan sexlarning xodimlari masʼul boʻladi.

231. Harorat, oqim, bosim, sath, shoʻrlanish va vakuumni oʻlchash uchun belgilangan aniqlik klassiga mos keladigan issiqlik oʻlchash vositalaridan foydalanish kerak.

232. Issiqlik oʻlchash vositalari va issiqlik jarayonlarini avtomatik rostlagichlarini ekspluatatsiya qilish mazkur Qoidalarga 19-ilovaga asosan amalga oshiriladi.

4-bob. Yakuniy qoida

233. Mazkur Qoidalar talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 1-ILOVA

TEQQ va XTQ boʻyicha bilimlar sinovidan oʻtish

Korxona _____________________________________________________________ Sex (boʻlim) __________________________________________________________ Familiyasi, ismi va otasining ismi, lavozimi va ushbu lavozimdagi ish staji Avvalgi bilimlar sinovi sanasi va bahosi Bilimlar sinovi sanasi va sababi Bilimlarini umumiy bahosi va xulosa Bilimlar sinovidan oʻtayotgan shaxsning imzosi Keyingi bilimlar sinovi sanasi Komissiya raisi (mansabi, imzo, familiyasi, ismi, otasining ismi) Komissiya aʼzolari (mansabi, imzo, familiyasi, ismi, otasining ismi)

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 2-ILOVA

Bilimlar sinovidan oʻtganlik toʻgʻrisida guvohnomaning shakli

Tashkilot, korxona ________________________________________________________________ _______-son guvohnoma F.I.O. ___________________________________________________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________________ sifatida xizmat koʻrsatishga ijozat berildi Asos: Malaka komissiyasining bayonnomasi 20___ yil “_____” __________, _____-son _______________ Komissiya raisi ________________________ (imzo) (Orqa tomonida) TEQQ, XTQ va yoʻriqnomalar boʻyicha bilimlar sinovi natijasi Sana Bilimlar sinovi sababi Bayonnoma raqami va sanasi Umumiy baho Komissiya raisining imzosi

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 3-ILOVA

Bugʻ kondensati balansi

Korxona (tashkilot) 20___ yil _______________________________ Agregat, sex nomi Issiqlik jarayonining xususiyati Agregatlar soni Texnologiya boʻyicha loyiha parametrlari Bir paytda ishlash koeffitsiyenti Isteʼmol qilinadigan bugʻ miqdori, t/ h Kondensatning qaytarilishi izoh Bitta agregat bilan Barcha agregatlar bilan qishda yozda kg/sm 2 O S qishda yozda t/h % t/h %

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 4-ILOVA

Quvur oʻtkazgichlar uchun ranglar va yozuvlar

Issiqlik eltuvchi nomi Shartli belgi Boʻyoq rangi Asosiy Halqa yoki chiziqlar Issiq qizigan bugʻ (39 kgf/cm 2 gacha) P.P. s.d. qizil halqasiz Toʻyingan bugʻ qizil sariq Qarshi bosim va tanlangan bugʻ qizil yashil Tozalangan kimyoviy suv yashil oq Kondensat yashil koʻk Drenaj va puflash yashil qizil Taʼminlovchi suv yashil halqasiz Texnik suv qora halqasiz Oʻt oʻchirish quvur oʻtkazgichi toʻq sariq halqasiz Isitish tarmogʻi: O.S. a) uzatuvchi tarmoq qizil sariq b) ortga qaytish tarmogʻi sariq jigarrang

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 5-ILOVA

Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Quvur oʻtkazgichlarning elementlari (detallari) ixtisoslashgan zavod va korxona (tashkilot) tomonidan ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak. Elektr payvandlangan spiral chokli quvurlardan yasalgan detallarni qoʻllash taqiqlanadi.

2. Quvur oʻtkazgichlar elementlarining barcha ulanishlari payvandlangan boʻlishi kerak. Flanetsli birikmalardan foydalanishda quvur oʻtkazgichlarni armaturaga va uskunalarning flanetsli detallariga ulash uchun ruxsat beriladi. Flanetsli armaturani toʻgʻridan-toʻgʻri quvur oʻtkazgichlarga payvandlashga ruxsat beriladi.

3. Isitish tizimini loyihalashtirishda issiqlik tarmoqlarining barcha quvur oʻtkazgichlari uchun tashqi havo harorati minus 10°S dan past boʻlgan joylarda kulrang choʻyandan foydalanish taqiqlanadi, issiqlik punktlari va issiq suv taʼminoti bundan istisno.

Chiqarib tashlash va drenaj qurilmalarda kulrang choʻyan armaturalardan foydalanish taqiqlanadi.

4. Diametri 500 millimetr va undan ortiq va shartli bosimi 1,6 MPa (16 kgs/cm 2 ) yoki undan ortiq hamda diametri 300 millimetr va undan ortiq va shartli bosimi 2,5 MPa (25 kgs/cm 2 ) yoki undan ortiq suvli issiqlik tarmoqlarida, shuningdek, diametri 200 millimetr va undan ortiq va shartli bosimi 1,6 MPa (16 kgs/cm 2 ) yoki undan ortiq boʻlgan bugʻ tarmoqlarida surilma qopqoqlar va ochib-yopuvchi mexanizmlar oldida yopuvchi armaturali aylanib oʻtuvchi quvur oʻtkazgichlar (baypaslar) oʻrnatilishi kerak.

5. Flanetsli birikmalar uchun qistirmalar paranitdan tayyorlanishi kerak, salniklar uchun esa grafitlangan asbest toʻldirma yoki issiqqa chidamli rezina toʻldirma qoʻllanilishi kerak.

Flanetsli birikmalarda karton va kauchuk qistirmalardan, shuningdek, paxtaqogʻozli va koʻpikli toʻldirmalardan foydalanish taqiqlanadi.

6. Issiqlik quvurlarining ventillari va surilma qopqoqlari quyidagilarga ega boʻlishi kerak:

a) issiqlik quvurlaridagi ventillari, surilma qopqoqlarining tezkor sxemasi va yoʻriqnomalarga (pasport hujjatlariga) muvofiq nomlanishi hamda raqamlanish yozuvlariga;

b) issiqlik eltuvchining yoʻnalishi va maxovikning aylanish koʻrsatkichlariga;

v) bevosita xizmat koʻrsatish qiyin yoki xodimlar uchun xavfli boʻlgan hollarda masofadan turib mexanik yoki elektr boshqaruvga;

g) diametri 500 mm va undan ortiq boʻlgan surilma qopqoqlar qoʻlda ishlatiladigan yuritmadan tashqari, mexanizatsiyalashgan (elektr yoki gidravlik) yuritmaga ega boʻlishi kerak.

500 mm va undan ortiq diametrli surilma qopqoqlar va tambalar elektr yuritmaga ega boʻlishi kerak. Issiqlik tarmoqlari yer ustidan oʻtganda, atmosfera yogʻingarchiligidan saqlash maqsadida elektr yuritmali surilma qopqoqlar xonalarda oʻrnatilishi yoki begona kishilar unga tegishini oldini olish uchun gʻilofga joylashtirilishi kerak.

7. Issiqlik tarmoqlarida berkitish armaturalari quyidagilarda oʻrnatilishi kerak:

issiqlik eltuvchilarining parametrlari va quvur oʻtkazgichlarning diametrlaridan qatʼi nazar issiqlik manbalaridan issiqlik tarmoqlarining barcha quvur oʻtkazgichlarida;

bir-biridan 1000 m dan ortiq boʻlmagan masofadagi diametri 100 mm va undan ortiq suvli issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlarida (seksiyalovchi zadvijkalarda);

suvli va bugʻli issiqlik tarmoqlarining diametri 100 mm va undan ortiq boʻlgan, shuningdek, alohida binolarga shahobchalanish uzellarida.

8. Suvli issiqlik tarmoqlari va kondensat oʻtkazgichlarning pastki nuqtalarida, shuningdek, seksiyalovchi uchastkalarida, suvni toʻkish uchun berkituvchi armaturali shtutserlar (tushirish uskunalari) oʻrnatilishi kerak.

9. Yer osti suvli quvur oʻtkazgichlardan suvni oqizish oʻzi oqib ketadigan suv tashlash quduqlariga yoki koʻchma nasoslar yordamida oqova suvni chiqarish tizimlarida amalga oshirilishi kerak. Quduqlardan oqizib yuboriladigan suvning harorati 40°S dan yuqori boʻlmasligi kerak. Oqova suvlarni chiqarib yuborish tizimi suv oqizilganda oqib ketadigan quvur oʻtkazgichda gidroberkitgich — agar suvning teskari oqimi boʻlishi mumkin boʻlsa, qoʻshimcha oʻchiradigan (teskari) klapan oʻrnatilishi kerak.

10. Bugʻ oʻtkazgichning doimiy drenajlaridan kondensat yigʻish, kondensat yigʻuvchi tizimda amalga oshirilishi kerak. Agar drenaj kondensat oʻtkazgichdagi bosim, quvur oʻtkazgichdagi bosimdan kamida 0,1 MPa dan (1 kgs/cm 2 dan) yuqori boʻlsa, uni bosim kondensat oʻtkazgichga quyishga ruxsat beriladi.

11. Issiqlik tarmoqlari quvur oʻtkazgichlarining eng yuqori nuqtalarida, shu jumladan har bir seksiyalovchi uchastkasida havoni chiqarish uchun shtutserli berkitish armaturasi oʻrnatilishi kerak.

12. Issiqlik tarmoqlarida quvur oʻtkazgichlarning issiqlikdan uzayishini ishonchli kompensatsiyasi taʼminlanishi kerak.

13. Issiqlik tarmoqlarida quyidagi mazmundagi yozuvlar boʻlishi kerak:

a) magistral liniyalarda — magistral raqami (rim raqamlari bilan) va ishchi muhitning harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelka. Agar normal rejimda u har ikkala yoʻnalishda ham harakatlanishi mumkin boʻlsa, ikkala yoʻnalishda ikkita strelka koʻrsatiladi;

b) magistral yaqinidagi asosiy (masʼul) shaxobchalarda — magistralning raqami (rim raqamlari bilan), agregatlarning (qurilmalarning) harfli belgilari, agregatlar raqamlari (arab raqamlari bilan) va ishchi muhitining harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelkalar;

v) agregatlar yaqinidagi magistrallardan tarmoqlangan shaxobchalarda — magistral raqami (rim raqamlari bilan) va ishchi muhitining harakat yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelkalar.

14. Agregatlar quyidagicha harflar bilan belgilanadi:

Nasos N Turbonasos TN Turbina T Elektronasos EN Bugʻ mashinasi BM Deaerator D Kondensator Kr Parlagich (Bugʻlagich) P Isitish tizimi It Regenerativ tizim isitkichi I Shamollatish Vt Texnologiya Tx Issiq suv taʼminoti IST Boshqalar B Kimyoviy suv tozalash KST Boyler Br

15. Harflar va raqamlarning oʻlchamlari quvur oʻtkazgichning tashqi diametriga qarab, 150 millimetrdan 300 millimetrgacha belgilanadi, harflarning balandligi 100 millimetr boʻlishi kerak.

300 millimetrdan ortiq boʻlsa — 150 millimetr boʻlishi lozim, agar 5 metr masofada kuchsiz yorugʻlikda yozuvning koʻrinishi sharti taʼminlanmasa, harflar va raqamlarning balandligi oshiriladi.

16. Tashqi izolyatsiyasining diametri 150 millimetrdan kam boʻlgan quvur oʻtkazgichlarga yozuvlar quvur oʻtkazgichlarga osib qoʻyilgan yorliqlarda yoziladi. Yozuv va belgilar uchun yorliqlarning taxminiy oʻlchamlari quyidagicha belgilanadi:

Yozuvning (harflar) balandligi, millimetr ( mm) Yorliq oʻlchamlari, millimetr ( mm) balandligi uzunligi 100 200 350 dan 400 gacha 150 250 400 dan 700 gacha 225 350 700 dan 800 gacha

17. Issiqlik tarmoqlari izolyatsiyasining sirti boʻyalishi bilan bir qatorda rangli halqalar belgilanishi kerak. Halqalarning rangi mazkur Qoidalarga 4-ilovada keltirilgan.

Mahalliy sharoitlarga qarab halqalar orasidagi masofa 1 millimetrdan 5 millimetrgacha boʻlishi kerak. Qulaylik uchun halqalar devorga kirishdan oldin va devordan chiqishdan keyin, shuningdek, surilma qopqoq va ventillarning ikkala tomonida qoʻllanilishi kerak. Oʻtish mumkin boʻlmagan kanallarda va kanalsiz oʻtishlarda quvur oʻtkazgichlar faqat kameralar doirasida boʻyaladi.

Halqa oʻlchamlari quyidagicha belgilanadi:

Issiqlik tarmoqlari yoki izolyatsiyaning tashqi diametri, millimetr ( mm) Rangli halqaning kengligi , millimetr ( mm) 150 gacha 50 150 dan 300 gacha 70 300 dan ortiq 100

18. Quvur oʻtkazgich izolyatsiyasi yuzasi metall qoplama (aluminiy, sinklangan temir va boshqa korroziyaga chidamli metallar) bilan qoplanganda, qoplama butun uzunligi boʻylab boʻyalmasligi mumkin. Bunda uzatilayotgan muhitga qarab, mazkur Ilovaning 13-bandi talablariga muvofiq, quvur oʻtkazgichlarning tekis uchastkalarida kamida 50 millimetrdan kam boʻlmagan masofada, devorga kirishdan oldin va devordan chiqishdan keyin, oʻlchash vositalari, surilma qopqoqlar va boshqa armaturalar oldida shartli belgilar va halqalar qoʻllanilishi kerak.

19. Issiqlik oʻtkazgichlarning gorizontal uchastkalari 0,002 dan kam boʻlmagan qiyalik bilan yotqizilishi va pastki nuqtalarida ventilli drenajlarga ega boʻlishi shart.

20. Issiqlik tarmoqlarida issiqlik oʻtkazuvchilarining haroratdan uzayishi kompensatsiyasi uchastkalari qimirlamaydigan tayanchlar bilan boʻlingan holda ishonchli kompensatsiya bilan taʼminlanishi shart. Salnikli kompensatorlar, kompensator stakanining sovuq va qaynoq holatini chegaralovchi reperlarga ega boʻlishi shart.

21. Diametri 150 millimetr va undan ortiq, bugʻ harorati 300°S va undan yuqori boʻlgan bugʻ issiqlik tarmoqlarida bugʻ quvurining kengayishini va tayanchlarning toʻgʻri ishlashini kuzatib borish uchun indikatorlar oʻrnatilishi kerak.

22. Issiqlik eltuvchining parametrlarini nazorat qilish uchun suvli issiqlik tarmogʻi asosiy magistralining uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlari barcha diametr oʻzgargan nuqtalarda, shuningdek, shaxobchalanish diametri 150 millimetrdan ortiq boʻlgan yirik uzelli nuqtalarda termometrlar uchun gilzalar va manometrlar uchun shtutserlar yoki zamonaviy elektron qurilmalar bilan jihozlanishi kerak.

Issiqlik eltuvchining parametrlarini nazorat qilish uchun issiqlik tarmogʻi quyidagilarni oʻlchash uchun namuna oluvchi qurilmalar bilan jihozlanishi kerak:

uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlardagi haroratni, seksiyalovchi surilma qopqoqlar oldida va diametri 300 millimetr va undan ortiq shaxobchalar qaytayotgan quvur oʻtkazgich surilma qopqogʻi oldida (suv yoʻli boʻylab);

uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlardagi bosimni, seksiyalovchi surilma qopqoqlar va rostlovchi qurilmalardan oldin va keyin, shaxobchalanishlarning uzatuvchi va qaytayotgan quvur oʻtkazgichlarida, surilma qopqoqlar oldida;

shaxobchalar quvur oʻtkazgichlaridagi bugʻ bosimini (surilma qopqoqdan oldin).

23. Issiqlik tarmoqlarining kameralarida quvur oʻtkazgichdagi harorat va bosimni oʻlchash uchun mahalliy koʻrsatuvchi nazorat-oʻlchash vositalari oʻrnatilishi kerak.

24. Issiqlik eltuvchining harorati 45°Sdan yuqori boʻlgan xona ichida yoki xona tashqarisida joylashgan quvur oʻtkazgichlar, shuningdek, ularning flanetsli birikmalari va armaturalari issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart. Issiqlik eltuvchisining harorati 60°Sdan yuqori boʻlgan xona tashqarisida joylashgan quvur oʻtkazgichlar ham issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart.

Flanetsli birikmalarning va armaturalarning issiqlik izolyatsiyasini konstruksiyasi yechiladigan boʻlishi kerak.

Ochiq issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va ularga kelgan issiqlik oʻtkazgichlari izolyatsiyasi ustidan dyuraluminiy gʻiloflarga yoki ularni almashtiruvchi yetarli darajada mexanik jihatdan mustahkam boshqa qoplamalarga ega boʻlishi kerak.

Yongʻinga xavfli, chiriydigan, oʻzidan kislota yoki kuchli ishqor chiqaradigan materiallarni qoʻllash taqiqlanadi.

Issiqlik tarmoqlarini metall konstruksiyalarini (balkalar, qoplamalar, tayanchlar, estakadalar, machtalar va boshqalar) korroziyadan saqlash uchun iloji bor joylarda boʻyalishi kerak.

Boʻyash davriyligi mahalliy sharoitlarga qarab belgilanadi.

Texnik-iqtisodiy asoslangan issiqlik oʻtkazgichlarini quyidagi hollarda issiqlik izolyatsiyasi qoplamasisiz ishlatishga ruxsat beriladi:

issiqlik tarmogʻining qaytayotgan quvur oʻtkazgichni korxona sexi ichidan oʻtgan issiqlik oqimi isitish maqsadida foydalanilganda;

kondensat tarmoqlari oʻtib boʻlmaydigan kanallarda bugʻ tarmoqlari bilan birgalikda yotqizilganda.

Davriy nazorat qilinadigan flanetsli birikmalar, armaturalar, quvur oʻtkazgichlar uchastkalari, shuningdek, kompensatorlarning issiqlik izolyatsiyasi yechiladigan boʻlishi kerak.

Xonalardan tashqarida yotqizilgan issiqlik tarmoqlari, yotqizish usulidan qatʼiy nazar, namlik taʼsiridan himoyaga ega boʻlishi kerak.

25. Issiqlik tarmoqlari quvur oʻtkazgichlari va metall konstruksiyalarining (balkalar, tayanchlar, machtalar, estakadalar va boshqalar) tashqi yuzasi korroziyaga qarshi qoplamalar bilan himoyalangan boʻlishi shart.

Issiqlik tarmoqlarining qurilishi yoki kapital taʼmirlanishi tugagandan keyin quvurlar va metall konstruksiyalarni tashqi korroziyaga qarshi qoplamasiz ekspluatatsiya qilish taqiqlanadi.

26. Issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlarini yer ostida yotqizilishida, ular quvur oʻtkazgich metali va nam izolyatsiyani oʻzaro taʼsiridagi tashqi korroziyadan yoki tuproq va daydi toklarning yuqori korroziyaviy faolligidan himoyalangan boʻlishi kerak.

27. 2,5 metrdan ortiq balandlikda oʻrnatilgan va xizmat koʻrsatilishi yoki davriy nazorat qilinishi talab etiladigan uskunalar elementlari oʻrnatilgan machtalarda, estakadalar uchastkalarida, shuningdek, kronshteynlar ostida ushlagichi bor statsionar narvonli maydonchalar oʻrnatilishi kerak.

28. Davriy xizmat koʻrsatiladigan va koʻrikdan oʻtkaziladigan yer osti issiqlik oʻtkazgichlarining uskunalari elementlari, armaturasi va issiqlik nazorati uskunalari xizmat koʻrsatilishi oson boʻlgan maxsus kameralarda yoki yertoʻlalarda joylashtirilishi kerak.

29. Yer osti qistirmalariga xizmat koʻrsatish kameralarida ikkita narvonli yoki ilgakli kamida ikkita qopqoq (lyuk) boʻlishi kerak. Ichki maydonchasi 2,5 kvadrat metrgacha boʻlgan kameralarda bitta qopqoq (lyuk) oʻrnatilishiga ruxsat etiladi.

Oʻtiladigan va yarim oʻtiladigan kanallar trassasi boʻylab bunday qopqoq (lyuk) kamida har 300 metrda oʻrnatilishi kerak. Kameralar qopqoq (lyuk) lari ishonchli berkitilishi va sirtdagi suvlarni oʻtkazmasligi kerak.

Avariya qopqoq (lyuk) lari ichkaridan oson ochilishi kerak.

Oʻtiladigan va yarim oʻtiladigan kanallar (tunellar) qopqoqlarining (lyuk) yopilish konstruksiyasi qopqoq (lyuk) larni ichkaridan oson ochilishini taʼminlashi kerak.

30. Elektr qurilmalar oʻrnatilgan oʻtish kanallari, shuningdek, yirik uzellar kameralari Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalariga muvofiq oʻta namlik va havoning yuqori harorati uchun jihozlangan doimiy sunʼiy yoritishga ega boʻlishi kerak.

Ushbu xonalarga portlovchi gazlar kirishi imkoniyati boʻlsa, yoritish uchun portlashdan himoyalangan armatura qoʻllanilishi kerak.

Elektr qurilmalar oʻrnatiladigan joylar (nasos xonalari, issiqlik punktlari, tunnellar, kameralar), shuningdek, elektr yuritmalar armaturalari, rostlagichlar va nazorat-oʻlchash vositalari oʻrnatiladigan joylar Elektr qurilmalarning tuzilishi qoidalariga muvofiq elektr yoritishga ega boʻlishi kerak.

31. Toʻkib yuboradigan va havo shtutserlarining diametri quvur oʻtkazgichlarning boʻshatilishi shartiga qarab, 300 millimetrgacha suyuqlik boʻlganda ikki soatdan, 500 millimetrgacha suyuqlik boʻlganda esa toʻrt soatdan ortmasligi kerak.

Tranzit magistrallarda seksiyalovchi surilma qopqoqlar orasidagi masofa, quvur oʻtkazgich uchastkalaridan yuqorida keltirilgan muddatlarda suv tushirib yuborilishi shartligidan kelib chiqib, uzaytirilishi mumkin.

32. Bugʻoʻtkazgichlar trassasini barcha pastki nuqtalarida va vertikal uchastkalari oldida havo bilan haydash (puflash) uchun drenaj qurilmalar koʻzda tutilishi kerak.

Bugʻoʻtkazgichning oqim tomonga qiyaligida toʻkuvchi drenaj qurilmalar har 400 — 500 metrda, qarama-qarshi qiyalikda esa — har 200 — 300 metrda oʻrnatilishi kerak.

Toʻyintirilgan bugʻ uzatiladigan bugʻ tarmoqlari uchun toʻkib yuboruvchi drenajlar toʻgʻri uchastkalarda oqim tomon qiyalikda har 250 — 300 metrda, qarama-qarshi qiyalikda esa — har 200 metrda oʻrnatilishi kerak.

33. Bugʻ oʻtkazgichning ekspluatatsiya jarayonida bugʻning holati toʻyinganga yaqinlashadigan uchastkalarini barcha pastki nuqtalarida avtomatik kondensat chiqaruvchilar oʻrnatilishi kerak.

34. Kanallar va tunellarning drenaji uchun issiqlik oʻtkazgich trassasi boʻylab kanal tubi 0,003 dan kam boʻlmagan qiyalikka ega boʻlishi kerak. Trassaning past nuqtalarida suv chiqarib tashlash uchun qurilma koʻzda tutilishi kerak. Suvning oʻzi oqib chiqib ketish imkoniyati boʻlmasa, davriy ravishda uning chiqarib tashlanishi taʼminlanishi kerak. Kanallardagi suvning sathi issiqlik oʻtkazgich izolyatsiyasini ostigacha koʻtarilishiga ruxsat etilmaydi.

35. Issiqlik oʻtkazgichning kanalizatsiya bilan birikishi uzilish bilan (rakovina, voronka yoki gidroqulf orqali) bajarilishi shart.

Suv quvurining issiqlik oʻtkazgichga barcha ulanishlari sgonlarda bajarilishi shart, ular normal ekspluatatsiya sharoitida ajratilgan boʻlishi kerak.

36. Issiqlik tarmoqlarini boshqa quvur oʻtkazgichlar bilan birga umumiy kanalda oʻtkazishga ruxsat etiladi, yengil yonib ketadigan, kimyoviy oʻyuvchan va zaharli moddalar quvur oʻtkazgichlari bundan istisno. Ularni issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlari bilan birga umumiy kanalda oʻtkazilishi qatʼiyan man etiladi.

37. Issiqlik tarmoqlarini kanalsiz yotqizishda qurilish konstruksiyalaridan yoki quvurlarni izolyatsiyalash qobigʻidan inshootlar va muhandislik tarmoqlarigacha boʻlgan masofa, SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalarining (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) 8-ilovasiga muvofiq boʻlishi kerak.

Ekspluatatsiya qiluvchi tashkilotning oldindan ruxsatisiz issiqlik quvurlari yoʻnalishlarida binolar qurish, materiallarni saqlash, axlat tashlash, daraxt va butalar ekish, shuningdek xandaq (transheya) qazishga yoʻl qoʻyilmaydi.

38. Issiqlik oʻtkazgichlari koʻchalar va transport yuradigan yoʻllar ustidan havoda oʻtkazilganda yer sathidan quvur oʻtkazgichlar izolyatsiyasini tashqi yuzasigacha masofa 4,5 metrdan kam boʻlmasligi kerak, temir yoʻllar ustidan oʻtishlar bundan mustasno. Issiqlik oʻtkazgichlar temir yoʻl polotnosi ustidan oʻtganda rels ustki sathidan izolyatsiya tashqi yuzasigacha masofa 6,4 metrdan, elektrlashtirilgan temir yoʻllar uchun esa — 7,0 metrdan kam boʻlmasligi kerak.

39. Issiqlik oʻtkazgich izolyatsiyasi pastki nuqtasidan yer sathigacha masofa 2 metrdan kam boʻlganda, oʻtish joylari maxsus oʻtish qurilmalari bilan taʼminlanishi kerak.

40. Barcha issiqlik tarmoqlari doimiy ekspluatatsiyaga qabul qilishdan avval quyidagilarga sinalishi kerak:

zichlikka (opressovka) — uzatuvchi quvurlar va armaturalarning mexanik mustahkamligini tekshirish uchun;

issiqlik eltuvchining hisoblangan haroratiga — issiqlik eltuvchining harorati hisoblangan qiymatgacha koʻtarilganda, harorat deformatsiyasi sharoitlarida, tarmoqning mustahkamligini va kompensatsiyalash qobiliyatini tekshirish uchun;

gidravlik sinovlariga — quvur oʻtkazgichlarning gidravlik tavsiflarini bilish uchun;

issiqlik sinovlariga — tarmoqning amaldagi issiqlik yoʻqotishlarini aniqlash uchun.

Issiqlik tarmogʻini ekspluatatsiyaga topshirishdagi sinovlar maʼlumotlari asosida issiqlik yoʻqotishlarining meʼyorlari belgilanadi va korxona rahbari (yoki bosh muhandisi) tomonidan tasdiqlanadi. Quvur oʻtkazgichlarning issiqlik yoʻqotishlari va gidravlik tavsiflarini nazorat oʻlchashlari har 5 yilda bir marta oʻtkaziladi hamda texnik hisobot tuzilishi shart.

41. Issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlari montaj yoki kapital taʼmirdan keyin, ularni ekspluatatsiyaga kiritishdan avval tozalanishi shart:

bugʻ oʻtkazgichlar — bugʻni bosim ostida atmosferaga chiqarib tashlash bilan;

issiqlik taʼminoti yopiq tizimlaridagi suv tarmoqlari va kondensatoʻtkazgichlar — gidropnevmatik yuvish bilan;

issiqlik taʼminoti ochiq tizimlaridagi suv tarmoqlari — gidropnevmatik yuvish va keyinchalik ichimlik suvi bilan yuvgan holda dezinfeksiyalash bilan.

Dezinfeksiyadan soʻng qayta yuvish, tushirib yuborilayotgan suv sifat koʻrsatkichlari ichimlik suvi sanitar normalariga erishishga qadar amalga oshiriladi.

42. Gidravlik opressovka 1,25 ishchi sinov bosimi, lekin ishchi bosim plyus 3105 Pa (3 kgs/cm 2 ) dan kam boʻlmagan bosim bilan amalga oshiriladi. Quvur oʻtkazgichlar sinov bosimi ostida besh daqiqa ushlab turiladi, shundan soʻng bosim ishchi bosim darajasigacha pasaytiriladi. Ishchi bosim boʻlganida quvur oʻtkazgich butun uzunligi boʻylab sinchiklab koʻrikdan oʻtkaziladi. Agar opressovka vaqtida bosim tushishi va uzilish kuzatilmasa, armaturaning salniklarida, flanetsli birikmalar va h.k. larda suv oqishi yoki suv bosishi aniqlanmagan boʻlsa, uning natijalari qoniqarli hisoblanadi.

43. Montaj, taʼmirlash yoki vaqtinchalik toʻxtatilgandan keyin issiqlik tarmoqlarini ishga tushirish oldindan tuzilgan, issiqlik taʼminoti tashkiloti bilan kelishilgan dastur boʻyicha amalga oshiriladi.

44. Bugʻ tarmoqlarini ishga tushirish quyidagi operatsiyalardan tashkil topishi kerak:

bugʻ tarmoqlarini qizdirish va siqilgan havo bilan puflashdan;

kondensat oʻtkazgichlarni toʻldirish va yuvishdan;

isteʼmolchilarni ulash va tarmoqni rostlashdan.

Qizdirish boshlanishidan avval qizdirilayotgan uchastkadan barcha shaxobchalardagi surilma qopqoqlar zich berkitilgan boʻlishi shart.

Avval asosiy magistral, keyin navbatma-navbat uning shaxobchalari qizdirilishi kerak. Uncha uzun boʻlmagan (200 metrdan ortmagan) bugʻ oʻtkazgichlar uchun qizdirishni asosiy bugʻ oʻtkazgich va uning shaxobchalarida bir paytda oʻtkazish mumkin.

45. Suvli issiqlik tarmoqlarini ishga tushirish quyidagi asosiy operatsiyalarni oʻtkazishdan iborat:

suvli issiqlik tarmogʻini suv bilan toʻldirish;

suvli issiqlik tarmogʻini yuvishdan;

sirkulyatsiyani oʻrnatishdan;

suvli issiqlik tarmogʻi zichligini tekshirishdan;

isteʼmolchilarni ulash va suvli issiqlik tarmogʻini rostlashdan iborat.

Montajdan keyin suvli issiqlik tarmogʻini ishga tushirishda uni yuvish, suv oqimi boʻylab issiqlik oʻtkazgichlar boshida va oxirida oʻrnatiladigan vaqtinchalik loyqaushlagichlar orqali amalga oshiriladi. Loyqaushlagichlar bir yildan soʻng, ikkinchi yuvishdan keyin olib tashlanadi.

Issiqlik isteʼmoli tizimi oʻchiqligida issiqlik tarmoqlarining issiqlik oʻtkazgichlari harorati 70 °S dan yuqori boʻlmagan suv bilan toʻldirilishi kerak.

46. Ishga tushirilishi paytida quvur oʻtkazgichlarning toʻldirilishi va qizdirilishi, berkituvchi armaturalar, salnikli kompensatorlar va drenaj qurilmalar holati ustidan nazorat oʻrnatilishi zarur.

Ishga tushirish operatsiyalarining ketma-ketligi va tezligi shunday boʻlishi kerakki, bunda issiqlik oʻtkazgichlarini ortiqcha issiqlik deformatsiyasi istisno etilishi kerak. Ishga tushirish quvur oʻtkazgichlarini yoki ular bilan bogʻliq uskunalarni shikastlanishi sodir boʻlsa, ushbu shikastlanishlarni bartaraf etish choralari koʻrilishi kerak.

47. Berkitish armaturasi bilan issiqlik eltuvchisi sarfini rostlash taqiqlanadi.

48. Har yili isitish mavsumi tugaganidan soʻng, mukammal taʼmirlash paytida bartaraf etilishi kerak boʻlgan nuqsonlarni aniqlash uchun issiqlik tarmoqlari va kiritmalarining gidravlik opressovkasi amalga oshirilishi kerak. Taʼmirlashdan soʻng issiqlik tarmoqlari yana opressovka qilinishi kerak.

Issiqlik tarmoqlarini havoda oʻtkazilishida, Oʻzenergoinspeksiya bilan kelishilgan holda, gidravlik sinovlar zaruriyatga qarab, lekin besh yilda kamida bir marta oʻtkazilishi kerak.

49. Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qiluvchi korxonalarda (tashkilotlarda) ularni issiqlik eltuvchisi haroratiga, issiqlik va gidravlik yoʻqotishlarga va daydi toklar potensiali mavjudligiga sinovlari oʻtkazilishi kerak.

Ushbu koʻrinishdagi sinovlar zaruriyati va davriyligini korxona (tashkilot) rahbari (bosh muhandisi) belgilaydi.

Daydi toklar potensiali mavjudligiga sinovlarni Issiqlik tarmoqlarini elektrkimyo korroziyadan himoya qilish boʻyicha yoʻriqnoma bilan belgilangan davriylikda oʻtkaziladi.

Alohida holatlarda issiqlik tarmoqlarini nazorat ochishlari amalga oshirilishi mumkin, uning zaruriyatini korxonaning (tashkilotning) issiqlik tarmoqlari texnik holatiga masʼul shaxs belgilaydi.

Issiqlik tarmoqlarining barcha sinovlari alohida:

Suvli issiqlik tarmoqlari issiqlik eltuvchisini hisoblangan haroratga sinovlari boʻyicha metodik koʻrsatmalarga;

Suvli issiqlik tarmoqlarini gidravlik yoʻqotishlarga sinovlari boʻyicha metodik koʻrsatmalarga;

Suvli va bugʻli issiqlik tarmoqlarida issiqlik yoʻqotishlarini aniqlash boʻyicha metodik koʻrsatmalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak.

50. Yer osti issiqlik oʻtkazgichlarining holatini nazorat qilish uchun ikki yilda kamida bir marta, trassaning har 2 km ida kamida bitta, tashqi korroziyaga va issiqlik izolyatsiyasi namlanishiga uchrashi mumkin boʻlgan joylarda issiqlik tarmogʻi, qurilish konstruksiyasi va issiqlik izolyatsiyasini ochish (bundan buyon matnda shurfovka deb yuritiladi) bajarilishi kerak. Shurfovka amalga oshirish boʻyicha barcha ishlar issiqlik tarmogʻi ekspluatatsiyasining uchinchi yilidan boshlab amalga oshiriladi.

Har bir ochishga dalolatnoma tuzilib, unda tuproq, qurilish konstruksiyalari va quvurlarning izolyatsiyasi holati hamda konstruksiyalarni tiklash usuli belgilanishi kerak.

51. Issiqlik tarmoqlarini joriy ekspluatatsiya qilish jarayonida quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

issiqlik tarmoqlarining barcha uskunalarini, qurilish va boshqa konstruksiyalarini oʻz vaqtida koʻriklari va taʼmirlashlarini oʻtkazib, ishga yaroqli holda ushlab turish;

kompensatorlar, tayanchlar, armaturalar, drenajlar, nazorat oʻlchash vositalari va uskunalarning boshqa elementlari ishlashini kuzatib, aniqlangan nosozliklarni oʻz vaqtida bartaraf etib borish;

tarmoqning ishlamayotgan uchastkalarini oʻchirish, kanallar va kameralarda toʻplangan suvni yoʻqotish, u yerga suv kirishini oldini olish, buzilgan izolyatsiyani aniqlash va bartaraf qilish yoʻli bilan issiqlik energiyasi va issiqlik eltuvchining meʼyordan ortiq yoʻqotilishiga yoʻl qoʻymaslik;

issiqlik oʻtkazgichlaridan havoni oʻz vaqtida tortib olish, issiqlik tarmoqlariga havoning soʻrilib kirishiga yoʻl qoʻymaslik, tarmoq va issiqlik isteʼmolchilari tizimidagi barcha nuqtalarda doimiy zarur ortiqcha bosimni ushlab turish;

kameralar va oʻtish kanallarida tozalikni ushlab turish, ularda begona kishilarning boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik;

issiqlik tarmogʻi ishidagi nosozliklar va ishlamay qolishlarning oldini olish, tarqalishini cheklash va bartaraf etish choralarini koʻrish.

52. Tarmoq suvi va kondensatini tahlillarini olish, shuningdek, xarakterli nuqtalarga korroziya indikatorlarini oʻrnatish yoʻli bilan suvli issiqlik tarmoqlarining ichki korroziyasi ustidan tizimli nazorat olib borilishi kerak.

Issiqlik tarmogʻini toʻldirib turish yumshatilgan deaeratsiyalangan suv bilan amalga oshirilishi kerak.

Tarmoqning barcha ulangan tizimlarining istalgan nuqtasidagi ortiqcha bosim, issiqlik eltuvchisi sirkulyatsiyasida ham, sirkulyatsiya vaqtincha toʻxtatilganda ham 0,05 MPa (0,5 kgs/cm 2 ) dan past boʻlmasligi kerak.

53. Quvur oʻtkazgichlarning daydi toklar tashqi korroziyasi ustidan nazorat qilish uchun issiqlik tarmogʻi har uch yilda kamida bir marta elektrorazvedka bilan tekshirilishi kerak. Elektrokorroziya aniqlanganda, daydi toklardan himoyalash boʻyicha choralar koʻrilishi kerak. Korroziya aniqlangan uchastkalarning nazorat tekshiruvi yiliga kamida bir marta oʻtkazilishi kerak.

54. Issiqlik tarmoqlari va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni gidravlik va harorat rejimlarini nazorat qilish uchun rejali koʻrikdan oʻtkazishlarda tarmoqning shaxobchalanish nuqtalaridagi bosim va haroratni manometr va termometrlar boʻyicha tekshirish zarur.

55. Issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik eltuvchining oʻrtacha yillik sizib ketishi, ishlayotgan tarmoq va unga ulangan mahalliy tizimdagi suv hajmining 0,25 % dan oshmasligi shart.

Issiqlik taʼminoti tashkiloti tomonidan har bir issiqlik tarmogʻi uchun ushbu norma doirasida issiqlik eltuvchisi sizilishining mavsumiy normasi oʻrnatiladi.

Issiqlik eltuvchisining oʻrnatilgan normadan ortiq sizilishida, sizilayotgan joyni aniqlash va bartaraf etish choralari koʻrilishi kerak. Suvning ortiqcha sizilib ketishi issiqlik manbaida toʻldirilayogan suv sarfi ortishidan va (yoki) quvur oʻtkazgichlarda berilayotgan va qaytarilayotgan suv farqi ortishidan aniqlanadi.

56. Quvur oʻtkazgichlar koʻrikdan oʻtkazilishida, zich boʻlmagan holatlarni va ifloslanishlarni bartaraf etgan, shuningdek, vaqti-vaqti bilan quvur oʻtkazgichlarda yigʻilib qolgan havoni chiqarib tashlagan holda drenaj va havo kranlari hamda ventillarining holati tekshirilishi kerak.

57. Issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish jarayonida vaqti-vaqti bilan oʻrnatilgan sarfoʻlchagichlar, manometrlar, termometrlar va boshqa nazorat-oʻlchash vositalari koʻrsatkichlarining toʻgʻriligini etalon nazorat uskunalari boʻyicha tekshirib turish kerak. Nosoz nazorat-oʻlchash vositalari almashtirilishi kerak.

58. Har yili isitish mavsumi boshlanmasdan oldin barcha nasos stansiyalari taʼmirlash sifatini aniqlash, barcha issiqlik mexanika va elektrotexnika uskunalarini, nazorat vositalari, avtomatika, telemexanika, issiqlik tizimi uskunalarining himoyasi toʻgʻri ishlashini va isitish mavsumiga tayyorlik darajasini aniqlash uchun kompleks sinovdan oʻtkazilishi zarur.

59. Avtomatlashtirilgan nasos stansiyalari uskunalarini joriy koʻrikdan oʻtkazish, elektr uskuna yuklamasini, podshipniklar haroratini, moylar mavjudligini, salniklar holatini, sovutish tizimini tekshirgan holda har oyda amalga oshirish lozim.

60. Avtomatlashtirilmagan nasos stansiyalar uskunalariga har smenada xizmat koʻrsatish tashkil etilgan boʻlishi kerak.

61. Nasoslarni ishga tushirishdan avval, agar ular sutkada bir marta ishlasa, nasos va unga bogʻliq uskunalar holati tekshirilishi zarur.

62. Avtomatik rostlagichlarni ekspluatatsiya qilishda vaqti-vaqti bilan ularning holatini koʻrikdan oʻtkazish, ishlashini tekshirish, harakatlanuvchi qismlarini tozalash va moylash, boshqaruv organlarini sozlash amalga oshirilishi kerak. Issiqlik tarmoqlarining avtomatlashtirish va texnologik himoya qurilmalarini ishlashdan chiqarib qoʻyish, faqat bosh energetik farmoyishi boʻyicha amalga oshirilishi mumkin, mahalliy yoʻriqnomada koʻzda tutilgan uskuna ishga tushirilishida ayrim himoyalarni oʻchirib turish holatlari bundan mustasno.

63. Issiqlik tarmoqlarini va issiqlik tizimlarini taʼminlovchi qurilmalar (nasoslar, baklar) oʻrnatiladi. Issiqlik taʼminotini yopiq tizimidagi taʼminlovchi qurilmalar va suvni tayyorlashning unumdorligi, issiqlik tarmogʻi va tizimlar hajmining 0,5 % miqdoridagi suvi sizib chiqishini qoplashi kerak.

Issiq suv taʼminotiga bevosita suv olishda taʼminlash qurilmalari va suv tayyorlash unumdorligi bak-akkumulyatorlar mavjud boʻlganda oʻrtacha soatlik sarf boʻyicha, ular mavjud boʻlmaganda esa maksimal sarf boʻyicha qoʻshimcha suv berishni taʼminlanishi kerak.

64. Issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy taʼmirlash, issiqlik tarmoqlarini ekspluatatsiya qilish jarayonida, issiqlik tarmoqlarini bosim bilan tekshirish va sinovlarda aniqlangan nosozliklar asosida tuziladigan rejalar boʻyicha oʻtkazilishi lozim.

65. Ishlashida mavsumiy tanaffusga ega issiqlik tarmoqlarida mukammal taʼmir yiliga bir marta oʻtkaziladi. Issiqlik tarmoqlarining mukammal taʼmirlanishi orasida ishlashi davrini ikki yilgacha uzaytirish mumkin.

66. Yil mobaynida uzluksiz ishlaydigan issiqlik tarmoqlarida taʼmirlash har ikki-uch yilda bir marta, isitish uskunalarini taʼmirlash bilan bir paytda amalga oshiriladi.

Issiqlik tarmoqlarining joriy taʼmirlash yiliga kamida bir marta amalga oshirilishi kerak.

67. Magistral issiqlik oʻtkazgichlarini taʼmirlash bilan bir paytda, ulardan barcha shaxobchalanishlarni, issiqlik kiritmalarini, boshqaruv uzellarini, mahalliy tizimlari va nazorat-oʻlchash vositalarini taʼmirlanishi amalga oshirilishi kerak.

68. Taʼmirlash tugaganidan soʻng issiqlik tarmoqlari suv tiniqlashgunga qadar yuvilishi va 1,25 ishchi sinov bosimi, lekin ishchi bosimi plyus 0,3 MPa (3 kgs/ cm 2 ) dan past boʻlmagan bosimda sinovdan oʻtkazilishi kerak. Quvurlar kamida besh daqiqa sinov bosimi ostida ushlab turiladi, shundan soʻng bosim ishchi bosimgacha pasaytiriladi.

Ishchi bosim sifatida quyidagilar qabul qilinadi:

magistral issiqlik quvur oʻtkazgichlari va issiqlik punktlariga shaxobchalar uchun — IEM yoki qozonxona kollektoridagi bosim (loyihaga muvofiq);

ichki issiqlik oʻtkazgichlar uchun — issiqlik punktini uzatuvchi quvur oʻtkazgichidagi (kollektordagi) bosim (loyihaga muvofiq). Issiqlik tarmoqlarini taʼmirdan qabul qilish mazkur Qoidalarning 96-bandiga muvofiq amalga oshiriladi.

69. Issiqlik tarmoqlarini taʼmirlashdan soʻng ekspluatatsiyaga kiritish zaruriyati mavjud boʻlmaganida, mavsumiy konservatsiyalash uchun issiqlik tarmoqlari yumshatilgan deaeratsiyalangan suv yoki kondensat bilan toʻldirib qoʻyilishi kerak.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 6-ILOVA

Issiqlik punktlarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Issiqlik punktida quyidagilarni amalga oshiradigan uskuna (qurilma), armatura, nazorat qilish, boshqarish va avtomatlashtirish uskunalari joylashtirilishi lozim:

issiqlik eltuvchining koʻrinishini aylantirish yoki uning parametrlarini oʻlchash;

issiqlik eltuvchining parametrlarini nazorat qilish;

issiqlik energiyasini, issiqlik eltuvchisi va kondensat sarfini hisobga olish;

issiqlik eltuvchining sarfini rostlash va uni issiqlik taʼminoti tizimlari boʻyicha taqsimlash;

mahalliy tizimlarni issiqlik eltuvchining parametrlarining avariyali koʻtarilishidan himoya qilish;

issiqlik taʼminoti tizimlarini toʻldirish va taʼminlab turish;

kondensatni yigʻish, sovutish, qaytarish va uning sifatini nazorat qilish;

issiqlik energiyasini akkumulyatsiyalash;

issiq suv taʼminoti uchun suv tayyorlash.

Ekspluatatsiyaga kiritilayotgan barcha issiqlik punktlari (IIP, MIP, issiqlik taʼminotining bugʻ tizimi) issiqlik energiyasini hisobga olishning avtomatlashtirilgan uskunalari bilan jihozlanishi shart.

2. Isitish xonalarining soni bittadan ortiq boʻlgan korxonalarda (tashkilotlarda) MIP qurilmasini boʻlishi shart. Oʻzining issiqlik manbaiga ega boʻlgan korxonalarda (tashkilotlarda), MIP issiqlik manbaida jihozlangan boʻlishi mumkin.

Har bir bino uchun IIP boʻlishi shart, bunda uni issiqlik tarmogʻiga ulash uchun uskuna, shuningdek, MIPda boʻlmagan (oʻrnatilmagan) uskuna montaj qilingan boʻlishi shart.

3. Issiqlik energiyasi isteʼmolchilarini suvli issiqlik tarmoqlariga issiqlik punktlarda ulash sxemalari, tarmoq suvining minimal solishtirma sarfini va issiqlik energiyasini tejashni taʼminlashi shart.

4. Issiqlik punkti quyidagilar bilan jihozlanishi shart:

a) suv tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarida, shuningdek bugʻ va kondensat quvur oʻtkazgichlarida berkituvchi armatura bilan;

b) yuqori nuqtalarda havoni chiqarish va pastki nuqtalarda drenaj qilish qurilmalari bilan;

v) issiqlik tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvuroʻtkazuvchilarida, shuningdek, bugʻ oʻtkazgichlarda va magistral kondensat oʻtkazgichlarda bosimni, issiq suvning haroratini va sarfini oʻlchash uchun oʻzi yozuvchi uskunalar bilan;

g) uzatuvchi va qaytuvchi issiqlikni oʻtkazuvchining atrofidagi asosiy surilma klapanda suvli issiqlik tarmogʻining zichligini nazorat qilish uchun suv oʻlchagichi bilan;

d) bosimni oʻlchash uchun koʻrsatuvchi uskunalar bilan:

uzatuvchi va qaytuvchi quvurli oʻtkazgichlarda kirish surilma klapanlargacha, har bir quvurli oʻtkazgichlarda surilma klapanlardan keyin taqsimlovchi kollektorda;

har bir nasosning soʻruvchi va haydovchi patrubkalarida;

e) koʻrsatuvchi termometrlar bilan:

suv tarmogʻining barcha qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda;

yigʻma qaytuvchi kollektor oldida;

umumiy uzatuvchi va qaytuvchi issiqlikni oʻtkazgichlarda;

kondensat oʻtkazgichlarda.

Issiqlik punktlarida issiqlik tarmoqlarini issiqlik punktlaridan ajratuvchi quvur oʻtkazgichlarda va har bir taqsimlovchi va yigʻuvchi kollektorlardan shaxobchada surilmali klapanlar oʻrnatilgan boʻlishi shart.

5. Issiqlik punktlari quyidagilarni taʼminlovchi avtomatlashtirish vositalari bilan jihozlanishi lozim:

issiqlikni isteʼmol qilish tizimlarida (texnologik qurilmalarda havoni isitish, ventilyatsiya va kondesatsiyalash) issiqlik energiyasi sarfini rostlashni;

isteʼmolchilarda tarmoq suvining maksimal sarfini chegaralashni;

issiq suv taʼminoti tizimida suvning berilgan haroratini;

issiqlikni isteʼmol tizimlarini mustaqil ulanishlarida talab etilayotgan bosimini; qaytuvchi quvurli oʻtkazgichda berilgan bosimni yoki issiqlik tarmoqlarning uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlaridagi bosimlar farqini;

issiqlikni tashuvchining ijozat etilgan parametrlari chegara qiymatidan oshgandagi suvning yuqori bosimi va haroratidan issiqlikni isteʼmol qiluvchi tizimlarni himoyasini;

ishchi nasoslari uzilganda zaxiradagi nasosni ulashni;

bak-akkumulyatorda suvning sathi yuqori boʻlganda, uni uzatishni va pastki sathga yetganda suv olishni toʻxtatishni;

issiqlik taʼminoti tizimi boʻshab qolishini oldini olishni.

6. Suvli issiqlik tarmogʻining issiqlik punktlarida hamma quvur oʻtkazgichlarning yuqori nuqtalaridan havoni chiqaruvchi va suv hamda kondensat quvurli oʻtkazgichlarning pastki nuqtalaridan suv chiqarish qurilmalari montaj qilingan boʻlishi shart.

7. Issiqlik punktining kirishidagi va chiqishidagi quvuroʻtkagichlarda suv sarfini va issiqlik energiyasini rostlovchi qurilma va hisobga olish uskunalari oldida suvni muallaq zarrachalardan mexanik tozalovchi (loydan tozalovchi) qurilmalar montaj qilingan boʻlishi shart.

8. Issiqlik punktlaridagi elevatorlarning uzatuvchi va qaytuvchi hamda aylanib oʻtuvchi quvur oʻtkazgichlari, rostlovchi klapanlari, loydan tozalovchi qurilmalar hamda issiqlik energiyasi va issiqlik eltuvchi sarfini hisobga olish uchun uskunalari orasida kashaklar boʻlmasligi kerak.

9. MIPning yopiq issiqlik taʼminoti tizimida qaytuvchi quvur oʻtkazgichning surilma klapanining aylanmasida issiqlik tarmogʻi zichligini nazorati uchun suv oʻlchagich oʻrnatishga ruxsat etiladi.

10. Issiqlik shaxoblanishlari issiqlik taʼminoti tizimini yuvish va boʻshatish uchun suv oʻtkazgich va siqilgan havo liniyasi ulanishi mumkin boʻlgan ventilli shtutserlar bilan jihozlangan boʻlishi shart.

Drenaj qurilmasini kanalizatsiya bilan ulanishi koʻrinadigan uzilish bilan bajarilishi shart.

11. Bugʻning hisoblangan bosimi bugʻ oʻtkazgichdagidan kam boʻlgan issiqlik taʼminotining bugʻli tizimi issiqlik isteʼmoli tizimining issiqlik punktlari bosim rostlagichlari (reduksion klapan) bilan jihozlangan boʻlishi shart. Bugʻ oʻtkazgichda reduksion klapandan keyin saqlash klapani oʻrnatilishi kerak.

12. Bugʻli issiqlik isteʼmoli tizimining issiqlik punktida ishga tushirish va ekspluatatsiya drenaj qurilmalari jihozlanishi shart.

13. Suvli issiqlik isteʼmoli tizimining MIP quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda kirish surilma klapanigacha va undan keyin, taqsimlovchi kollektordagi har bir uzatuvchi quvur oʻtkazgichlardagi surilma klapanlardan keyin, har bir nasosning soʻruvchi va haydovchi patrubkalarida, koʻrsatuvchi manometrlar bilan;

umumiy uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, yigʻuvchi va qaytuvchi kollektorlarning oldidagi barcha qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, koʻrsatuvchi termometrlar bilan;

uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, qayd etuvchi sarfoʻlchagichlar va termometrlar bilan;

issiqlik energiyasi sarfini oʻlchash vositalari bilan.

14. Suvli issiqlik isteʼmoli tizimning IIP quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, kirish surilma klapanidan keyin, koʻrsatuvchi manometrlar bilan;

uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda, kirish surilma klapanidan keyin, aralashgan suv uzatuvchi quvur oʻtkazgichda, elevatordan yoki aralashtiruvchi nasosdan keyin, koʻrsatuvchi termometrlar bilan;

issiq suv taʼminoti tizimiga suv uzatuvchi quvur oʻtkazgichda va sirkulyatsiya liniyasida (ochiq issiqlikni taʼminlovchi tizimlarda), sarfoʻlchagichlar bilan.

Bundan tashqari, suvli issiqlik isteʼmoli tizimi IIP quyidagilar:

uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarda surilma klapanlargacha va uzatuvchi quvur oʻtkazgichning barcha shaxoblanishlarida surilma klapanlaridan va aralashtiruvchi qurilmadan keyin manometrlar uchun shtutserlar;

issiqlikdan foydalanuvchi tizimlardan yoki ushbu tizimning alohida qismidan barcha qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarida termometrlar uchun gilzalar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

15. Bugʻli issiqlik isteʼmoli tizimlarining issiqlik punktlari quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

qayd etuvchi va qoʻshuvchi sarfoʻlchagichlar bilan;

bugʻ oʻtkazgichlarning kirishlarida, qayd etuvchi va qoʻshuvchi manometrlar va termometrlar bilan;

kondensat oʻtkazgichlarda, qoʻshuvchi sarfoʻlchagichlar, koʻrsatuvchi manometrlar va termometrlar bilan;

reduksion klapanlardan oldin va keyin, koʻrsatuvchi manometrlar va termometrlar bilan.

16. MIP texnik pasportga ega boʻlishi shart, unda uskuna, ulanish sxemasi va issiqlik energiyasi isteʼmolchisining yuklamasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar koʻrsatilishi lozim.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 7-ILOVA

Bak-akkumulyatorlarni ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Bak-akkumulyatorlar quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi kerak:

qalqi klapanli bakka suv beruvchi quvur oʻtkazgich bilan. Har bir qalqi klapanning oldiga berkituvchi armatura oʻrnatilishi kerak;

chiqaruvchi quvur oʻtkazgich bilan, tubdan suv chiqarish uchun;

sirkulyatsiyalovchi quvur oʻtkazgich bilan;

havo quvuri bilan. Quvurning koʻndalang kesimi havo va bugʻni erkin kirishi va chiqib ketishini taʼminlashi kerak;

suv sathini nazorati uchun apparatlar, navbatchi xodim doimiy boʻladigan xonaga signal beruvchi eng yuqori sathning signalizatsiyasi bilan. Ular quyidagilarni taʼminlashlari kerak:

suv eng yuqori sathga yetganda bakka suv berishni toʻxtatish, ishchi nasoslar oʻchganda zaxiradagi nasoslarni ulash, bak-akkumulyatorlar bilan bogʻliq boʻlgan asosiy elektr manbaida kuchlanish yoʻqolishida zaxira kuchlanish manbai ulanishini;

baklarda suv haroratini hamda uzatuvchi va chiqaruvchi quvur oʻtkazgichlardagi bosimni oʻlchash uchun nazorat-oʻlchash vositalari mavjudligini;

atmosfera faktorlari taʼsiridan himoyalangan issiqlik izolyatsiyasini.

2. Drenaj quvur oʻtkazgichdan tashqari, barcha boshqa quvur oʻtkazgichlar, akkumulyator baklarining tik devorlariga kompensatsiyalovchi qurilmalar oʻrnatilgan holda ulanishlari shart. Bakka, quvurli oʻtkazgichlarni ulashning konstruktiv yechimi bu quvurli oʻtkazgichlardagi zoʻriqishlarni, uning devoriga va tagiga berilish imkonini yoʻq qilishi shart.

3. Har bir bakka suv uzatuvchi quvur oʻtkazgichdagi surilma klapanlar va baklar orasidagi surilma klapanlar elektr yuritmalarga ega boʻlishi shart. Surilma klapanlarning elektr yuritmalari yuz berishi mumkin boʻlgan suv bosishi zonasidan tashqarida shunday joylashishi kerakki, bunda baklardan birida avariya sodir boʻlganda, boshqa parallel ishlovchi baklarni undan tezkor uzishni taʼminlash kerak.

4. Baklarning qumli asosi notekis choʻkishi oldini olish uchun sirtdagi va loyli suvlarni chiqarish qurilmasi nazarda tutilishi kerak.

5. Bak-akkumulyatorni gidravlik sinash, ularda loyihada koʻrsatilgan sathgacha suvni toʻldirish yoʻli bilan, amalga oshiriladi. Suv toʻldirilayotgan paytda uning konstruksiyasini va payvandlangan ulanish joylarini kuzatib turish kerak. Taglik tagidan suvning sizib chiqishi aniqlanganda sinashni toʻxtatish, suvni toʻkib tashlash, sizib chiqish sababini aniqlash va bartaraf etish kerak. 24 soat oʻtgandan keyin uning yuzasida yoki taglikning qirralari atrofida suvning sizib chiqishi va bakdagi sathning kamayishi kuzatilmasa, bak sinovdan oʻtgan deb hisoblanadi.

6. Bak-akkumulyatorlar harorati 95°S dan yuqori boʻlmagan deaeratsiyalangan suv bilan toʻldirilishi shart. Yangi montaj qilingan, shuningdek, taʼmirdan va ichki koʻrib chiqishdan keyin baklar tashqi havoning harorati -10°S dan past boʻlmaganda, harorati +45°Sdan oshmagan suv bilan toʻldirilishi kerak.

Bakni suv bilan toʻldirish tezligi toʻldiruvchi quvurning oʻtkazish qobiliyatiga mos kelishi shart.

7. Ichki yuzasi korroziyaga qarshi himoyaga ega boʻlmagan bak-akkumulyatorlarni ekspluatatsiya qilishga ijozat berilmaydi.

8. Akkumulyator baklarini tashqi koʻrib chiqish har kuni oʻtkazilishi shart. Bunda uzatuvchi va chiqaruvchi quvur oʻtkazgichlarning issiqlik izolyatsiyasi, kompensatsiya qiluvchi qurilmalar va sizib chiqishning yoʻqligiga eʼtibor berish kerak. Aniqlangan nosozlik zudlik bilan bartaraf etilishi shart, agar buni iloji boʻlmasa, bakning ishlatilishi toʻxtatilishi kerak.

Bakdagi signalizatsiyaning elektr sxemasi tezkor jurnalga yozilgan holda har smenada ishlatilib koʻrilishi kerak.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 8-ILOVA

Suv isitish qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Isitgichlardan chiqqan kondensat oʻtkazgichlarda kondensat tarqatuvchilardan keyin kondensatning sifatini tekshirish uchun namuna olish nuqtalari oʻrnatilgan boʻlishi, shuningdek, kondensatning sifati qoniqarsiz boʻlganda, isitgichni umumiy kondensat yigʻish sxemasidan uzish koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.

2. Suv isitish qurilmalari qayta haydovchi nasoslarining umumiy unumdorligi yozgi ish rejimini hisobga olgan holda hisoblangan gidravlik rejim va unumdorlikni taʼminlashi shart. Nasoslar soni ikkitadan kam boʻlmasligi shart. Bir vaqtning oʻzida bir necha nasos ishlaganda, ularning tavsiflari parallel ishlash imkoniyatiga ega boʻlishi kerak.

Haydash tarafidagi nasoslar berkituvchi surilma qopqoqlar va teskari klapanlarga ega boʻlishi kerak.

3. Suv isitish qurilmasi quyidagi asosiy nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlangan boʻlishi shart:

bugʻ oʻtkazgichlarda, nasoslarning soʻruvchi va haydovchi liniyalarida, isigan va isitilayotgan suvning kirish va chiqish uzatuvchi quvurlarida — manometrlar bilan;

bugʻ oʻtkazgichlarda va kondensat oʻtkazgichlarda, har bir isigan va isitilayotgan suvning kirish va chiqish uzatuvchi quvurlarida, sovuq va issiq suvning umumiy uzatuvchi quvurlarida — termometrlar bilan;

quvur oʻtkazgichlarning birlamchi va ikkilamchi issiqlik eltuvchilarida — sarflagichlar yoki suv oʻlchagichlar bilan;

Qoʻmita talablariga muvofiq — saqlovchi klapanlar bilan;

havoni drenajlab chiqarib yuborish uchun — drenaj qurilmalar bilan;

kondensatsiyalovchi issiqlik eltuvchi tarafida suv koʻrsatuvchi shisha bilan.

4. Issiqlik almashtirgich yuzasida hisoblangan issiqlik uzatish koeffitsiyentini ushlab turish uchun, uni muntazam ravishda kimyoviy yoki mexanik tozalab turish kerak.

5. Isitgichlar mukammal va joriy taʼmirlashdan keyin gidravlik sinash yoʻli bilan zichlikka tekshirilishi shart.

6. Isitgichlar, ularni ekspluatatsiya qilish davrida muntazam ravishda, lekin uch oyda kamida bir marta zichlikka suv uzatuvchi yoki issiqlik eltuvchining bosimi ostida tekshiruvdan oʻtkazilishi kerak. Bunda zichlik suvning (kondensatning) kimyoviy tahlili yoki manometr, termometr koʻrsatkichlari boʻyicha aniqlanadi.

Tekshiruv natijalari taʼmirlash jurnalida qayd qilinishi lozim.

7. Valsovka qilganda yoki quvurlarning oʻzida oqish payqalsa suvisitgich ishdan taʼmirlashga toʻxtatilishi shart.

Quvurning buzilgan joyiga tiqin oʻrnatishga faqat istisno tariqasida va vaqtinchalik chora sifatida ruxsat berilishi mumkin.

8. Barcha isitgichlar zichlikka tekshirishdan tashqari, besh yilda kamida bir marta unumdorlikka issiqlik sinovlaridan oʻtkazilishi shart.

9. Suv isituvchi qurilma berilgan rejimga mos ravishda suvning haroratini taʼminlovchi avtomatik harorat rostlagich bilan jihozlangan boʻlishi shart.

Issiq suv taʼminoti tizimi uchun suvning harorati 60 — 75°S chegarasida boʻlishi kerak.

10. Suv isitish qurilmalari va ularning barcha yordamchi qurilmalarini taʼmirlash, har yili issiqlik bilan taʼminlovchi tizimning issiqlik eltuvchilari va issiqlik uskunalarini taʼmirlash jadvali bilan bogʻlangan holda oʻtkaziladi.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 9-ILOVA

Kondensat yigʻish va qaytarish tizimlarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Qozonlarni taʼminlash uchun ishlatiladigan ishlab chiqarish kondensatining sifati shunday boʻlishi kerakki, bunda uning boshqa tarkibiy qismlar bilan aralashmasi mazkur issiqlik bilan taʼminlovchi manbaning taʼminlovchi suvning meʼyoriga mos kelishi kerak.

Elektr stansiyalar va qozonxonalarga qaytarilayotgan kondensatda ishlab chiqarish mahsulotlari boʻlmasligi shart.

2. Kondensatni yigʻish va qaytarishning berk tizimlaridagi kondensatni yigʻish baklarida ortiqcha bosim 0,005 MPa (0,05 kgs/cm 2 ) dan kam boʻlmasligi kerak.

3. Katta hududda tarqalgan bugʻ qabul qilgichlarning soni koʻp boʻlganda markaziy kondensatni yigʻish stansiyasidan tashqari, maxsus kondensatni yigʻish podstansiyalari qurilishi mumkin.

Har bir stansiya va podstansiyada ikkitadan kam boʻlmagan kondensat baklari oʻrnatilishi kerak. Kondensatni yigʻish stansiyalari va podstansiyalaridagi kondensatli baklarning sigʻimi oʻttiz daqiqa ichida kelib tushadigan kondensat miqdori bilan aniqlanadi. Kondensatni nasos bilan tortib olish avtomatlashtirilganda, uning sigʻimi oʻn besh daqiqa ichida kelib tushadigan kondensat miqdoriga kamaytirilishi mumkin. Kondensatni yigʻish tizimi baklari tubi doiradan iborat silindr shaklida boʻlishi kerak. Kondensatni yigʻish baklarining ichki yuzasi korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi shart.

Kondensat yigʻuvchi sifatida toʻgʻri burchak shaklidagi baklarni qoʻllash man qilinadi. Bunday baklarni qoʻllashga, faqat kondensatni tindirish uchun ishlatishda ruxsat beriladi.

Moyli kondensat baklarining sigʻimi uning sifatli tinishini taʼminlashi shart.

4. Yigʻma kondensat baklari quyidagilar bilan jihozlangan boʻlishi shart:

a) suvni koʻrsatuvchi uskunalar bilan;

b) past yoki yuqori sath signalizatsiyasi yoki sathni masofaviy koʻrsatkichlar bilan;

v) bakdagi kondensat haroratini oʻlchash uchun termometrlar bilan;

g) bakdagi ortiqcha bosimni ushlab turishni nazorat qilish uchun manovakuummetrlar bilan;

d) kondensatni namuna olish uchun joʻmrakli shtutserlar va sovutkichlar bilan;

e) bak ichidagi bosimning ortishidan saqlovchi qurilmalar bilan;

j) tashqarida statsionar metall zinalar bilan, bak balandligi 1500 millimetrdan ortiq boʻlganda esa — bakning ichida statsionar zinalar bilan.

Ochiq tizimda kondensat baklari ularni atmosfera bilan bogʻlash uchun qurilmalar bilan jihozlanishi shart.

Ekspluatatsiyaga yangidan qabul qilinayotgan korxonalarda, shuningdek, rekonstruksiyadan keyin kondensatni yigʻish tizimlari berk koʻrinishda boʻlishi shart.

5. Kondensatni yigʻish tizimlari bakni, issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaning normal ekspluatatsiyasiga xalaqit bermasdan, oʻchirishni nazarda tutishi kerak.

6. Kondensatni yigʻish stansiyalari va podstansiyalaridagi nasoslar soni ikkitadan kam boʻlmasligi shart. Nasoslarning tavsifi ularning parallel ishlashiga imkon berishi kerak.

Bugʻ isitishga va ventilyatsiyaga isteʼmol qilinganda, har bir nasos qaytarilayotgan kondensatning 60% dan, texnologik isteʼmolchilar uchun 100 % dan kelib chiqib tanlanadi.

7. Kondensatni yigʻish va qaytarib berish tizimining tortib oluvchi nasoslari tartib raqamiga ega boʻlishi shart va bir nechta podstansiyalar boʻlganda raqamlar takrorlanmasligi shart.

Yigʻish bakidagi kondensatning sathi va nasoslar oʻqi oʻrtasidagi belgilar farqi kondensatning maksimal haroratida tortuvchi qisqa quvurda muhit qaynab ketishining oldini olish uchun yetarli (0,5 metrdan kam emas) boʻlishi shart.

8. Umumiy kondensat uzatuvchi quvurga ishlayotgan kondensatli nasoslarning tortuvchi liniyasida surilma qopqoqlar, haydash tomonida esa — surilma qopqoqlar va teskari klapanlar oʻrnatilishi shart. Teskari klapanlar nosoz yoki oʻchirilgan boʻlganida, nasoslarning ishlashiga ruxsat berilmaydi.

9. Kondensat stansiyalari amaldagi meʼyorlar va Qoidalarga muvofiq loyiha boʻyicha bajarilgan xonalarda joylashishi shart.

Har bir stansiya va podstansiya elektr yoritishga hamda ventilyatsiyaga ega boʻlishi, stansiyaning xonasi qulflanishi shart.

Kondensat yigʻish stansiyalari yoki podstansiyalari yertoʻlalarda yoki tuproq yoxud oqova suvlar choʻkishi mumkin boʻlgan joylarda qurilganda, ishonchli gidroizolyatsiya va mos drenaj qurilmalari bajarilishi shart.

Kondensat stansiyalari yoki podstansiyalarining kondensat baklari, kondensat uzatuvchilari, boshqa issiqlik uskunalari issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart.

10. Kondensatni yigʻish tizimi ekspluatatsiyasini kuzatish uchun muntazam ravishda qaytib kelayotgan kondensatning miqdori, sifati, bosimi va harorati ustidan nazorat oʻtkazilishi shart.

Nazoratning va kondensatni tahlil qilishning davriyligi har bir holda energiya bilan taʼminlovchi tashkilot (sex) bilan kelishiladi.

Davriylik shunday boʻlishi kerakki, bunda issiqlik energiyasi manbaiga sifatsiz kondensat tushish imkoniyati istisno etilgan boʻlishi kerak.

11. Kondensatni yigʻish tizimi ishlashini nazorat qilish uchun kondensatni nasos yordamida tortib oluvchi qurilmalar quyidagilar bilan jihozlanishi shart:

yigʻma kondensat oʻtkazgichda, tortuvchi nasosdan oldingi va keyingi bosimni oʻlchash uchun, manometrlar bilan;

tortib olinayotgan kondensatning haroratini oʻlchash uchun, uskunalar bilan;

tortib olinayotgan kondensatning miqdorini oʻlchash uchun, oqim oʻlchagich yoki suv oʻlchash vositalari bilan;

kondensat namunalarini olish uchun — joʻmrakli shtutserlar va sovutgichlar bilan;

energiya bilan taʼminlovchi tashkilot (sex) tomonidan mazkur isteʼmolchiga qoʻyilgan talablarini bajarish uchun — avtomatik uskunalar bilan.

12. Kondensatni yigʻish va qaytish tizimini korroziyadan himoyalash uchun:

kondensat yigʻishning yopiq tizimlari;

kondensatni yigʻuvchi baklarning tagidan kiritish;

kondensatni uzluksiz soʻrib olish;

kondensat uzatuvchi quvur kesimini doimo butunlay toʻldirish;

kondensat yigʻuvchida ortiqcha bosim ushlab turish amalga oshirilishi kerak.

Kondensatni yigʻish va qaytish tizimini ekspluatatsiya qilishni yaxshilash maqsadida, bugʻ oʻtkazgichlardan va issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalardan kondensatni yoʻqotish, yigʻish baklaridan kondensatni tortib olish va kondensat oʻtkazgichlarni himoyalashni avtomatlashtirish lozim.

13. Umumiy kondensat oʻtkazgichdan parallel ishlayotgan isteʼmolchilarning yigʻma baklariga kondensat tushishini bartaraf etish uchun har bir isteʼmolchining kondensat oʻtkazgichi teskari klapanlar bilan jihozlanishi shart.

14. Kondensatni yigʻish va qaytish tizimini ekspluatatsiya qilish, uni gidravlik sinashlardan va yuvishlardan keyin oʻtkazilishi shart.

Kondensat oʻtkazgichni yuvish, kimyoviy tahlil tasdiqlangan kondensatning qoniqarli sifati olingandan keyin, tugagan hisoblanadi. Kondensatni tahlil qilish uchun u tekshirishga yigʻma baklardan va kondensatni drenajga tushirish joyidan olinishi shart.

15. Kondensatning yigʻma baklari zichlikka havo, mustahkamlikka esa suv bilan sinaladi.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 10-ILOVA

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarni ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar quyidagilarga ega boʻlishi shart:

xizmat koʻrsatish va muntazam koʻrikdan oʻtkazish talab qilinadigan asosiy elementlar va nazorat oʻlchash vositalariga xizmat koʻrsatishni taʼminlaydigan zinalar va maydonchalarga;

isitadigan va isitiladigan muhitning kirish va chiqish liniyalarida berkituvchi armaturaga;

sanoat xavfsizligi qoidalariga muvofiq saqlovchi klapanlarga;

qurilmadagi suyuqlikning sathi yoki holati, massasi ustidan koʻrik oʻtkazish zarur boʻlgan hollarda koʻrik maydonchalari va suv koʻrsatkichli oynalarga;

havo, gaz, texnologik mahsulot, kondensatdan namuna olish va chiqarib yuborish uchun qurilmalarga;

issiqlik eltuvchi va isitilayotgan muhitning bosimi hamda haroratini oʻlchash uchun manometrlar va termometrlarga;

issiqlik eltuvchi va issiqlik energiyasi sarfini hisobga olish uskunalariga;

loyihada koʻzda tutilgan boshqa uskuna va avtomatikaga.

2. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaning bosimi issiqlik bilan taʼminlovchi manbaning bosimidan past bosimga hisoblangan boʻlgan hollarda, bosimni, zarur boʻlganda haroratni kamaytiruvchi qurilma koʻzda tutilishi kerak.

3. Bugʻdan foydalanuvchi yuza turdagi qurilmalardan kondensatni qaytarish avtomatik kondensat qaytargichlar orqali amalga oshirilishi lozim.

4. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaga berilayotgan issiqlik eltuvchining bosimi va harorati texnologik rejimlarda belgilangan qiymatlarga mos kelishi kerak. Issiqlik eltuvchining parametri chegaralari ekspluatatsiya boʻyicha yoʻriqnomada keltirilishi shart.

5. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmaga nam bugʻ kelganda, uni quritish zaruriyati boʻlsa, qurilmaning oldiga separatorlar oʻrnatiladi.

6. Har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma aniq koʻrinadigan tartib raqamiga ega boʻlishi shart.

Berkituvchi va rostlovchi armaturada, shuningdek, issiqlik uzatuvchi quvurlar va texnologik quvurlarning atrofidagi uchastkalarda strelka bilan issiqlik eltuvchining va texnologik aralashmaning harakat yoʻnalishi koʻrsatilishi, ularning shartli belgilanishi, armaturani ochish va yopish koʻrsatkichlari aniq koʻrsatilishi shart.

7. Barcha issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik oʻtkazgichlarning tashqi qismlari shunday izolyatsiyalangan boʻlishi kerakki, bunda izolyatsiya yuzasidagi harorat atrofdagi muhit harorati 25°S boʻlganda 45°S dan oshmasligi shart. Mahalliy sharoitlarga koʻra issiqlikdan foydalanuvchi qurilma izolyatsiyasi ostidagi metall yemiriladigan boʻlsa, izolyatsiya yechiladigan boʻlishi shart.

8. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar ochiq havoda (xonalardan tashqarida) oʻrnatilsa, issiqlik izolyatsiyasi gidroizolyatsiyalovchi qoplamaga ega boʻlishi kerak.

9. Elektr dvigatellar, ventilyatorlar, kaloriferlar va boshqa yordamchi uskunalar texnologik jarayonlar boʻyicha ular bogʻliq boʻlgan qurilmaning raqamiga ega boʻlishi shart. Agar issiqlikdan foydalanuvchi qurilma bir nechta elektr dvigatellar, ventilyatorlar va boshqa yordamchi uskunalarga ega boʻlsa, ularning har biri issiqlikdan foydalanuvchi qurilma raqamiga qoʻshimcha tartib indeksi qoʻshish bilan raqamlanadi.

10. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar gidravlik sinovlardan oʻtkazilishi birga, ularga tegishli armatura, uzatuvchi quvur va yordamchi uskunalar ham gidravlik sinovlardan oʻtkazilishi kerak.

11. 0,07 MPa (0,5 kgs/cm 2 ) dan kam bosim yoki siyraklashgan bosim ostida ishlashga moʻljallangan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar yoki ularning qismlari, mustahkamlikka 0,2 MPa (2 kgs/cm 2 ) bosim va zichlikka 0,15 MPa (1,5 kgs/cm 2 ) bosim bilan sinaladi.

12. Kimyoviy muhit taʼsirida metallining holati oʻzgaradigan va mexanik xususiyatlari yomonlashadigan issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, shuningdek, qattiq korroziya muhitiga ega yoki devordagi harorat 475 °S dan ortiq issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar maxsus yoʻriqnomaga muvofiq qoʻshimcha koʻriklardan oʻtkazilishi shart.

13. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarning navbatdan tashqari gidravlik sinovlari va ichki koʻriklari, mukammal yoki joriy taʼmirlashdan yoki rekonstruksiyadan keyin, shuningdek, qurilma bir yildan ortiq ishlamay turganida oʻtkaziladi.

14. Issiqlik eltuvchining parametrlari kamayganda yoki koʻpayganda avariya sodir boʻlishi yoki odamlarning hayotiga xavf solishi mumkin boʻlgan, xavfi yuqori issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar, qurilmalarni va ularning elementlarini avariyasiz ishlashini taʼminlaydigan xavfsizlik uskunalari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

15. Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalarda:

plombasi yoki tamgʻasi (metall muhr, shtamp) yoʻq boʻlgan;

qiyoslash muddati oʻtgan;

oynasi singan;

ruxsat etilgan chegaraviy ishchi bosimni koʻrsatuvchi qizil chiziq yoki nazorat plastinasi yoʻq boʻlgan;

manometr strelkasi oʻchirilganda shkalaning nol koʻrsatkichiga ushbu manometr uchun ruxsat etilgan xatolikning yarmidan ortiq kattaligiga qaytmagan manometrlarni qoʻllash man qilinadi.

16. Har bir manometr yaxshi yoritilgan boʻlishi, issiqlik nuri va muzlash taʼsiridan himoyalangan boʻlishi shart. Manometrga keluvchi liniyada muhitni namuna olish uchun ulashni bajarish man qilinadi.

17. Bosim ostida ishlayotgan har bir issiqlikdan foydalanuvchi qurilma oʻrnatilganidan va roʻyxatdan oʻtganidan keyin, maxsus taxtachada formati 200 — 150 millimetrdan kam boʻlmagan shriftda quyidagilar yozilishi shart:

roʻyxat raqami;

ruxsat etilgan bosim;

keyingi ichki sinashlar va gidravlik sinashlar sanasi (oyi va yili).

Harorat boʻyicha maʼlumot yoziladi, agar u 250 °S dan ortiq boʻlsa.

18. Ishga tushirish qurilmalarining konstruksiyasi va holati (ishga tushiruvchi tugmalar, qoʻl bilan boshqarish richagi va boshqalar) uskunalarni va issiqlik oʻtkazgichlarning uchastkalarini tez va ishonchli ulash va uzishni hamda oʻz oʻzidan ishlab ketish imkoniyatini bartaraf qilishni taʼminlashi shart.

19. Avariya uzgichlari va masofaviy boshqarish tugmalarining konstruksiyasi va joylashishi turli ishchi holatlarda ulardan foydalanish imkoniyatini taʼminlashi shart.

20. Barcha ishga tushirish qurilmalari ularning vazifalari koʻrsatilgan yozuvlarga ega boʻlishi shart. Asosiy tezkor va avariyaviy surilma qopqoqlar va ventillarning maxoviklarida ularning ochish va yopish yoʻnalishini koʻrsatuvchi chiziqlar boʻlishi kerak.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 11-ILOVA

Bugʻ bolgʻalarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Ekspluatatsiyada boʻlgan bugʻ bolgʻalari, quyidagi asosiy sharoitlarni qoniqtirishi shart:

silindrdan bugʻ ajralib chiqmasligi;

silindrning ichki boʻshligʻi kondensat tarqatuvchi bilan jihozlangan trubkalar yordamida drenaj qilinishi;

bugʻ berkituvchi armatura zich boʻlishi, shuningdek, yopiq holatda bugʻni oʻtkazmasligi;

porshen va silindr orasidagi, porshen halqalari va porshen ariqchalarining devorlari, zolotnik va zolotnik vtulkasi, drossel va vtulka orasidagi tirqishlar yigʻish va taʼmir boʻyicha yoʻriqnomalarda koʻrsatilgan qiymatlarga mos kelishi;

bugʻ berkituvchi ventil ochiq boʻlganda va zolotnik toʻsib qoʻyilganda chiqaruvchi quvurdan bugʻlanish chiqmasligi;

salnik yogʻlangan va grafitlangan zichlanish bilan zich toʻldirilgan, normal tortilgan va bugʻlanmagan boʻlishi;

tepki va boshqarish dastagining harakati ishchi tomonidan katta kuch talab etmay amalga oshirilishi;

bolgʻa, bugʻning berilgan bosimida normal zarb kuchini taʼminlashi;

bolgʻaning hamma qismlari qiyshiq va boʻsh mahkamlanmasdan yigʻilishi;

moylash uskunalari soz holda ishlashi;

kondensatni chiqarib tashlovchi qurilma va saqlagich moslamasi doimo soz holatda boʻlishi;

shibbani ruxsat etilgan chetki holatini qayd qilgan belgilar, zolotnikning chetki holatiga mos keluvchi dastakning koʻrsatkichlari, tekshirilgan va aniq belgilangan boʻlishi.

2. Bolgʻaning ishlashi qisqa vaqtga toʻxtashida bugʻni uzish uchun aylantirib buruvchi yassi surilma klapanlar oʻrnatilishi kerak.

3. Bugʻ bolgʻasini bugʻni tashqariga chiqarib yuborish bilan ishlashiga ruxsat etilmaydi.

4. Bugʻning soatlik va solishtirma sarfini hamda sizib chiqish qiymatini aniqlash uchun toʻqmoqni sinash har uch yilda bir marta, davriy ravishda olib borilishi shart.

5. Bugʻ taqsimlovchi mexanizmni tashqi koʻrib chiqish va ishlatib koʻrish, toʻqmoqda ishlayotgan xodimning har bir smenani qabul qilishida va topshirishida va qoʻshimcha smenada kamida bir marta navbatchi slesar tomonidan amalga oshirilishi kerak.

6. Suv oʻtkazgichlarga boruvchi ishlatilgan bugʻ bugʻoʻtkazgichlarda, bugʻ mashinalarida (toʻqmoq, press va boshqalar) berilgan qarshi bosimni ushlab turuvchi (chiqarib tashlovchi) qurilmalar hamda bugʻ oʻtkazgichlarni tozalash uchun qopqoq (lyuk) koʻzda tutilishi kerak.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmani ishonchli ishlashini taʼminlovchi ishlatilgan bugʻni 10 mg/kg gacha yogʻdan mexanik tozalash koʻzda tutilishi kerak.

7. Zolotniklarni, bugʻ taqsimlovchi klapanlarni, drossellarni, surilma klapanlarni va porshenni zichlovchi halqalarini tashqi qoʻrib chiqish hamda qisman tekshirish har oyda kamida bir marta amalga oshirilishi kerak.

8. Silindr ichiga qopqoqning teshigi orqali moy toʻldirish yoʻli bilan silindrning ichki qismini moylash man etiladi.

9. Bugʻ bolgʻalari uchun qurilish meʼyorlari va qoidalari hamda texnik shartlarda koʻzda tutilgan moylovchi materiallar qoʻllanishi shart.

10. Bolgʻani moylovchi tizim haftada kamida bir marta koʻrib chiqilishi, tozalanishi va puflanishi kerak.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 12-ILOVA

Quritish qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Quritish qurilmalarining kameralari zich yopilgan boʻlishi shart. Kameraning eshiklarida, eshikni zich yopuvchi richagli, ponali, vintli yoki boshqa qurilmalar oʻrnatilgan boʻlishi shart.

2. Agar konveyerli quritish qurilmalarida ekspluatatsiya sharoiti boʻyicha eshiklarni qurish iloji boʻlmasa yoki quritish qurilmasining konstruksiyasi nolli bosim zonasini taʼminlay olmasa, quritish qurilmasining kirishida va chiqishida issiq (havo) parda oʻrnatilishi lozim.

3. Quritish qurilmalari issiqlikning minimal yoʻqolishini taʼminlovchi issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi, quritish qurilmasi ochiq havoga oʻrnatilganda issiqlik izolyatsiyasi namga chidamli boʻlishi kerak.

4. Materialni yoki mahsulotni bugʻlab dimlanadigan quritish qurilmalarida hamma toʻsiqlar gidroizolyatsiya qatlami bilan qoplanishi kerak.

5. Portlaydigan materiallar uchun quritish qurilmalari portlovchi klapanlar bilan taʼminlanishi shart. Klapanlarning quvurlari tashqariga, sex tashqarisiga chiqarilgan boʻlishi shart.

6. Oʻtkir zaharli materiallar uchun quritish qurilmalari maxsus izolyatsiya qilingan xonalarga oʻrnatilishi kerak. Ularni yuklash va boʻshatish, odatda mexanizatsiyalashtirilgan boʻlishi shart.

7. Barcha quritish qurilmalari (kondensatsion quritish qurilmalaridan tashqari) soʻrib oluvchi shamollatish (ventilyatsiya) bilan taʼminlanishi kerak.

8. Quritish qurilmasida bitta oʻqda bir nechta ventilyator oʻrnatilganda, havoni tekis sirkulyatsiyasi uchun oʻqning bir tomoniga oʻng tomonga aylanuvchi, boshqa tomoniga — chapga aylanuvchi ventilyatorlar oʻrnatilishi yoki reversiv yuritma boʻlishi kerak.

9. Havo majburiy sirkulyatsiya qilinadigan quritish qurilmalarida qovurgʻali yoki silliq quvurli isitgichlar yoki plastinkali kaloriferlar oʻrnatilishi kerak. Kondensatni yaxshi oqishini taʼminlash uchun plastinkali kaloriferlar vertikal oʻrnatilishi shart.

10. Quritish qurilmasining kamerasida havoni tekis taqsimlanishini taʼminlash uchun yoʻnaltiruvchi ekranlar, toʻrlar va boshqa qurilmalar oʻrnatilishi lozim. Quritish qurilmalarining kameralarida balandlik boʻyicha toʻliq gabaritga ega boʻlmagan materiallarni quritishga ruxsat etilmaydi.

11. Kukunsimon yoki maydalangan materiallarni quritishda, chang tindiruvchi, quruq yoki nam siklonlar, multitsiklonlar, mato filtrlari yoki elektr filtrlarni oʻrnatish yoʻli bilan quritish qurilmasidan chiqayotgan havoni tozalash shart. Ushbu quritish qurilmalarida havoning retsirkulyatsiyasi qoʻllanilishi lozim.

12. Quritish qurilmasiga xizmat koʻrsatishda, texnologik xodimning ish joyida rejim kartasi boʻlishi shart. Quritish qurilmasini ekspluatatsiya qilish jarayonida, zona boʻyicha harorat aniq belgilangan issiqlik eltuvchining parametr koʻrsatkichlari tezkor jurnalda qayd etilib, quritilayotgan materialning sifati nazorat qilib borilishi kerak.

13. Quritish qurilmasining ishlash rejimi hamda asosiy va yordamchi uskunalarning tavsiflari ekspluatatsion sinovlar bilan aniqlanadi. Ular:

quritkichlar mukammal taʼmirlangandan soʻng;

tasdiqlashni talab qiladigan konstruktiv oʻzgartirishlar kiritilgandan yoki ratsionalizatsiya choralaridan soʻng;

mahsulot buzilishi bilan bogʻliq holda, quritishning notekisligini bartaraf etish uchun amalga oshiriladi.

14. Quritish qurilmasini sinash paytida, qizdiruvchi issiqlik eltuvchining miqdori va parametrlari, kameraning turli nuqtalarida quritilgan havoning namligi, harorati, qizdirish yuzalarining issiqlik uzatish koeffitsiyenti, ventilyator va elektr dvigatellarning (havoni majburiy sirkulyatsiya qiladigan quritish qurilmalarida) unumdorligi aniqlanishi kerak.

15. Quritish qurilmalari kaloriferlarining qizdirish yuzasi davriy tozalanib turishi shart.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 13-ILOVA

Bugʻ qurilmalarini ekspluatatsiya qilish uchun texnik talablar

1. Birinchi korpusga tushuvchi qorishmani qaynashga yaqin haroratigacha isitish uchun kondensat yoki shirali bugʻ bilan isitiladigan maxsus qizdirgichlar oʻrnatilishi lozim.

2. Qizdirgichlarning kommunikatsiyasi, oʻchirish uchun berkitish qurilmasiga, har bir isitgichda aylanma liniyaga, shuningdek birinchi korpus uzluksiz isitilgan qorishmani qabul qila olmagan davrda, oraliq bakka (qizdirgich orqali qorishma sirkulyatsiyasini amalga oshirish uchun) qizdirilgan qorishmani oraliq bakka qaytarish uchun liniyaga ega boʻlishi shart.

3. Kondensat uzluksiz chiqarib yuborilishini, shuningdek, uning sifatini nazorat qilish uchun kondensat chiqaruvchilardan keyin liniyada koʻrish oynasi va namuna olish krani oʻrnatiladi.

Kondensatning sifatiga qarab (kimyoviy tarkibi boʻyicha va aralashmani borligi) u alohida yoki birga barcha bugʻ qurilmalaridan yigʻilishi lozim.

Kondensatning sifatini uzluksiz nazorat qilish uchun signal beruvchi tuz oʻlchagichlar va boshqa uskunalar oʻrnatilishi kerak.

4. Bugʻ qurilmalarida qorishmaning sathini kuzatish uchun koʻruvchi oyna oʻrnatilishi kerak.

5. Bugʻ qurilmalari quyidagi nazorat-oʻlchash yoki rostlovchi uskunalar bilan jihozlanishi kerak:

birinchi korpusga kiruvchi bugʻ bosimini avtomatik rostlagich;

sexga bugʻ beruvchi liniyada, qayd etuvchi manometr;

birinchi korpusning isituvchi kamerasida va bugʻli muhitda manometrlar bilan, keyingi korpuslarning isituvchi kameralari va bugʻli muhitlarida, manometrlar va vakuummetrlar;

qorishma sathini avtomatik rostlagichlar;

barometrik yoki yuzali kondensatorlardan keluvchi quvur oʻtkazgichlarda, koʻrsatuvchi va signal beruvchi vakuummetrlar;

barcha bugʻlovchi apparatlarda, isitgichlarda va barometrik yoki yuzali kondensatlarda, simobli yoki qarshilikli termometrlar;

sexga kiruvchi suv sarfini hisobga olish uchun, sarfoʻlchagich;

bugʻlashga kiruvchi qorishmani hisobga olish uchun, sarfoʻlchagich;

har bir bugʻlovchi apparatdan keyin, konsentratomerlar.

6. Bugʻ qurilmalarining normal ish rejimini taʼminlash uchun quyidagilar shart:

isituvchi bugʻni birinchi korpusga berilishini kuzatish va qizdiruvchi bugʻ bosimining chegarasiga tushishiga va koʻtarilishiga yoʻl qoʻymaslik (0,01 MPa (0.1 kgs/cm 2 ) chegarasida oʻzgarishga ruxsat etiladi);

bugʻ qurilmasining korpusi boʻyicha koʻzda tutilgan harorat va bosim taqsimlanishi jarayonini ushlab turish;

bugʻ qurilmasining isitish kameralarida kondensatlarni uzluksiz tarmogʻlanishini kuzatish, shuningdek kondensat sifatini tizimli tekshirish;

bugʻga aylantiruvchi qurilmani qaynash haroratiga yaqin boʻlgan haroratgacha isitilgan qorishma bilan tizimli ravishda taʼminlanishini taʼminlash;

bugʻ qurilmasida qorishmani korpusdan korpusga normal oʻtkazilishini kuzatish va qorishmaning oʻrnatilgan sathini ushlab turib va isituvchi kameralarni boʻshab qolishiga yoʻl qoʻymaslik, oxirgi korpusdan tayyor mahsulotni tizimli chiqarib turish;

qorishmalar, konsentratorlar va issiqlik eltuvchilarning minimal yoʻqotishini taʼminlash;

rejimda koʻzda tutilgan sathda vakuum ostida ishlovchi bugʻga aylantiruvchi qurilmalarida siyraklanishni ushlab turish va vakuum tushganida darhol sabablarini aniqlash va ularni bartaraf etish, barometrik kondensatordan tarmoqlanuvchi suvning haroratini ushlab turish;

smenada kamida bir marta isituvchi kameralardan havoni maxsus ventillar orqali chiqarish;

bugʻ qurilmalarida koʻzda tutilgan yuvish jadvali va tartibiga rioya qilish, zarurat boʻlganda navbatdan tashqari yuvishni va ularni tozalashni oʻtkazish;

avtomatik uskunalarni, issiqlikni oʻlchash va rostlovchi uskunalarni, armaturalarni, shuningdek, bugʻlovchi stansiyaning yordamchi uskunalarini uzluksiz va soz ishlashini taʼminlash.

7. Bugʻ qurilmalari quvur oʻtkazgichlari sxemasi birlamchi va ikkilamchi qizdiruvchi bugʻning oqimlari, shuningdek, ularning kondensatlari aralashib ketish imkoniyatini istisno etishi shart.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 14-ILOVA

Rektifikatsiya qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Rektifikatsiya qurilmalari kolonkaga kiruvchi suyuqlikni isitish uchun issiqlik almashtiruvchilar (qizdiruvchi qurilmalar) bilan jihozlangan boʻlishi shart. Qizdirgichlarni burama naychalarining choʻlgʻamlari, kondensat tarmoqlanishini osonlashtirish uchun iloji boricha qisqa boʻlishi shart.

2. Rektifikatsiya qurilmalari ajralib chiqayotgan bugʻni kondensatsiya qilish uchun moslamalar (kondensatorlar, deflegmatorlar) bilan jihozlanishlari kerak. Issiqlik uzatish koeffitsiyentini koʻpaytirish uchun bir yoʻlli kondensatorlarni koʻp yoʻlli kondensatorlar bilan almashtiriladi.

3. Rektifikatsiya qurilmalari, kiruvchi va chiquvchi mahsulot miqdorini oʻlchash uchun oʻlchagich yoki sathoʻlchagich bilan jihozlangan boʻlishi shart.

4. Rektifikatsiya qurilmalarida oʻtayotgan mahsulotni kuzatish va sarfini rostlash uchun koʻrsatuvchi oyna oʻrnatilgan boʻlishi kerak.

5. Rektifikatsiya qurilmalari quyidagi nazorat-oʻlchash uskunalar:

bugʻ berish liniyasida qayd etuvchi va qoʻshuvchi bugʻ oʻlchagich;

qayd etuvchi manometrlar;

rektifikatsiya qurilmalarida bosim va haroratni oʻlchash uchun manometrlar, vakuummetrlar va termometrlar;

rektifikatsiya qurilmalari suvni kirituvchi va chiqarib tashlovchi liniyalarida termometrlar;

haydalayotgan aralashmani haroratini oʻlchash uchun nazorat fonarida oʻrnatilgan termometrlar;

avtomatik nazorat qilish hamda harorat va bosimni (birinchi navbatda uzluksiz taʼsir etuvchi apparatlar) masofaviy oʻlchash vositalari;

chiqayotgan kondensat oʻtkazgichlar sovutgichlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

6. Vakuum ostida ishlovchi distillash qurilmalari, mazkur Qoidalarning 14-ilovasining 5-bandida koʻrsatilgan uskunalardan tashqari quyidagilar:

tizimni keskin oʻzgarib turishidan himoya qilish uchun, vakuum rostlagich;

vakuum-nasosni unga suyuqlik kirishidan himoya qilish oraliq silindr;

bugʻ tarkibidagi distillyat tomchisini ushlab qolish uchun tomchi ushlagich bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

7. Rektifikatsiya qurilmasining normal rejimini taʼminlash uchun quyidagilar lozim:

isituvchi bugʻ bosimi oʻzgarishi 0,02-0,03 MPa (0,2-0,3 kgs/cm 2 )dan ortiq boʻlishiga yoʻl qoʻymasdan bugʻ rostlagichlarning ishini nazoratini taʼminlash;

kondensatorlar, diflegmatorlar va sovutgichlarga haydalayotgan mahsulot kirib qolishiga yoʻl qoʻymasdan, ularga sovituvchi suv kirishini va uning haroratini kuzatish;

distillash qurilmasida texnologik rejim bilan oʻrnatilgan haroratlar va bosimlar taqsimlanishini ushlab turish;

oʻrnatilgan texnologik yoʻriqnomalarga mos ravishda distillash qurilmasidan navli mahsulotlarni tanlab olishni amalga oshirish;

distillash qurilmasining isituvchi yuzasidan kondensatni chiqarib olishni taʼminlash, tizimli ravishda kondensat sifatini tekshirish (kimyoviy tahlil bilan);

distillash qurilmasi apparati va armaturasini germetikligini kuzatish, haydalayotgan aralashmani yoki haydash mahsulotini zichlanmagan armaturalar, ulanishlar va boshqalar orqali yoʻqotilishiga yoʻl qoʻymaslik. Isituvchi kameralarga, yuzali kondensatorlarga va boshqalarga haydash mahsulotlari kirib qolishini oldini olish uchun ulardan chiqarilayotgan suv harorati va sifatining nazoratini oʻrnatish;

distillash qurilmasining avtomatik rostlagichlari, armaturalari, nazorat-oʻlchash vositalari va yordamchi uskunalarning holati hamda ishi ustidan nazorat oʻrnatish.

8. Rektifikatsiya qurilmalarida turli parametrli bugʻlardan (oʻtkir bugʻ, ishlatilgan bugʻ va boshqalar) foydalanilganda, alohida kondensat tarmoqlovchilar oʻrnatilishi shart. Turli parametrli bugʻlar kondensatini umumiy kondensatsiya tuvagiga chiqarishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Turli parametrli bugʻlar kondensatini, uning sifati va foydalanish imkoniyatiga bogʻliq ravishda umumiy yoki alohida kondensat yigʻuvchi baklarga yoʻnaltirish lozim.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 15-ILOVA

Temir-beton mahsulotlarini termal namlik bilan ishlov berish qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Mahsulotlarni qizdirish uchun, elektr energiyasi, tabiiy gaz, issiq havo va boshqalar qoʻllanilganda qurilmalarni ekspluatatsiyasi oʻrnatilgan tartibda tasdiqlangan yoʻriqnomalar boʻyicha amalga oshiriladi.

2. Qurilmaning devorlari issiqlik sigʻimi va issiqlik oʻtkazuvchanligi past boʻlgan materiallardan boʻlishi shart. Materialni tanlash va devorning qalinligi issiqlik — texnik hisob-kitob bilan asoslanishi kerak. Issiqlik oʻtkazuvchi material (poʻlat va boshqalar) qoʻllanilganda issiqlik izolyatsiyasini qoʻllash lozim.

3. Qurilmalarning beton poli issiq qatlam ustida gidroizolyatsiyaga va kondensatni gidroqulf orqali kanalizatsiyaga oqishi uchun 0,005 dan kam boʻlmagan qiyalikka ega boʻlishi shart.

4. Bugʻlovchi kameralar qopqoqlari, gidroqulflash yoki boshqa maxsus konstruksiyalar bilan germetizatsiya qilingan boʻlishi shart. Qopqoqlar statik va dinamik yuklamalarni qabul qilishi shart. Poligonda ekspluatatsiya qilinuvchi kameralar qopqoqlarining yuqori qatlami suv oʻtkazmaydigan boʻlishi shart.

Bugʻlab turuvchi kameraning qopqoqlari, gidroqulflash yoki boshqa maxsus konstruksiyali qurilma bilan toʻliq germetizatsiyani taʼminlashi shart.

Gidroqulflar oʻzgartirilganda quyidagilar tavsiya etiladi:

bugʻlab turadigan kamera qopqogʻi qattiq poʻlat karkasdan va qoplamasi issiqlik izolyatsiyasidan (mineralli momiq paxtadan) bajarilishi kerak. Buyumga tomchilar tushmasligi va gidroqulfni oʻz vaqtida suv (kondensat) bilan toʻldirish uchun qopqoqning pastki yuzasi yon tomonga qiya qilib bajarilishi maqsadga muvofiq. Gidroqulfga kondensatni tushishi yetarli boʻlmaganda, gidroqulf suv bilan toʻldirish qurilmasiga ega boʻlishi kerak;

qopqoq va devor oraligʻidagi gidravlik oraliq, devorning yuqori chetida yotuvchi shvellerdan bajariladi, unga tepadan qopqoqqa payvandlangan konturli tik qovurgʻa tushiriladi;

gidroqulf shvelleri ostidan bugʻ oʻtib ketishini oldini olish uchun, devorni teshigini bekitish uchun unga devorlarga tik qovurgʻa payvandlanadi;

gidroqulfni qum yoki qipiq bilan toʻlgʻizish man etiladi.

5. Alohida qurilmalarning magistral ventilyatsiya kanalidan ajratuvchi klapanlar kameralarning germetik uzilishini taʼminlashi kerak.

6. Mahsulotlar davriy va uzluksiz kirib turadigan uzluksiz ishlaydigan qurilmalar mahsulotning kirish va chiqishida, zich, oson ochiladigan va yopiladigan zaslonka va yumshoq pardalarga ega boʻlishi kerak.

7. Bugʻ qurilmalarga diametri 5-6 mm dan kam boʻlmagan, kamera polining perimetri boʻyicha joylashgan quvurlar orqali berilishi kerak. Quvurlar kondensatni oqishi uchun qiyalik bilan va pastki nuqtalarda drenaj bilan oʻrnatilishi shart.

8. Temirbeton buyumlarga termonamlik bilan ishlov beruvchi qurilmalar quyidagi talablarga javob berishi shart:

bugʻ oʻtkazgichlar va kondensat oʻtkazgichlar, berkituvchi va rostlovchi armaturalar, shuningdek, avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlarining datchiklari kamera boʻylab oʻtuvchi tunellarda joylashtirilishi kerak. Kameralarga xizmat koʻrsatish uchun oʻtuvchi tunellar chiqaruvchi — soʻruvchi ventilyatsiya va statsionar elektr yoritishning tarmogʻi bilan jihozlangan boʻlishi shart;

kirish va chiqishdagi kameralar mexanik yuritmali eshiklar yoki issiqqa chidamli rezina lentadan boʻlgan pardalar bilan jihozlanishi kerak. Kameralarning eshiklari yuklanishda va yuksizlanishda navbatma — navbat ochilishi va yopilishi shart;

aktiv ishlov berish zonasi bilan sovutish zonasi orasida toʻrt qator issiqqa chidamli rezina lentadan pardalar boʻlishi shart;

aktiv issiq ishlov berish zonasida buyumlarni isitish va ularga ishlov berish, bugʻli poʻlat registrlar bilan qizdirilgan issiq havo bilan amalga oshirilishi kerak. Registrlar polga va ship ostiga oʻrnatiladi hamda detallar turgan tagliklar soniga qarab guruhlarga birlashtiriladi. Kameradagi havoni sirkulyatsiya qilish ventilyatorlar bilan amalga oshiriladi.

9. 0,07 MPa (0,7 kgs/cm 2 ) ortiqcha bosim ostida ishlovchi qurilmalar va avtoklavlar quyidagilar:

bugʻ sarfini oʻlchagichlar;

bosim rostlagichlari va saqlovchi klapanlar;

avtoklav ichidagi haroratni oʻlchash uchun pastki va yuqori zonalarda oʻrnatilgan termometrlar;

manometrlar (ishchi va nazorat);

kondensat tarqatuvchilar;

qopqoqlar toʻliq yopilmaganda va avtoklavda bosim qolganda avtoklavga bugʻ kirishini istisno etadigan blokirovkali saqlagich qurilmalari;

avtoklav qopqoqlari zich yopilishining yorugʻlik signalizatsiyasi;

avtoklavda ortiqcha bosim borligini tekshirish uchun ventilli nazorat trubkasi bilan jihozlanishi kerak.

10. Avtoklavning normal ish rejimini taʼminlash uchun quyidagilar zarur:

avtoklavni 50 °S/min dan yuqori boʻlmagan tezlik bilan qizdirish va sovutish;

qurilmada harorat taqsimlashining oʻrnatilgan rejim kartasini saqlab turish;

texnologik jarayonlarning tugashidan keyin ishlatib boʻlingan bugʻni issiqlik almashuvchida foydalanishni nazarda tutish;

qopqoqni, faqat bosim butunlay tushganidan keyin ochish.

11. Katta boʻshliqli yirik buyumlarga bugʻni berish ularning oʻqi boʻylab soplo orqali taklif etiladi.

12. Qurilma samaradorligini oshirish va issiqlik energiyasi sarfini kamaytirish maqsadida yuklash va boʻshatish vaqtlarini qisqartirish choralarini koʻrish, mahsulotning yuqori sifatini saqlagan holda issiqlik almashish intensifikatsiyasi yuqori chegarasiga erishishi, buyum shakli va beton aralashmasining eng foydalisini tanlab olish lozim.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 16-ILOVA

Isitish, shamollatish va issiq suv tizimlarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Bitta issiqlik boshqaruvi uzeliga turli xarakterdagi yuklamalarni maishiy xonalarning issiqlik uskunalarini, shamollatish ventilyator qurilmalari va havo isitish agregatlarini, sexlardagi isitish uskunalarini, issiq suv taʼminoti qurilmalarini, issiqlikdan foydalanuvchi texnologik qurilmalarni ulashda, ushbu koʻrinishdagi yuklamalarning har birini boshqaruv uzelini kollektoriga alohida ulangan mustaqil shaxobcha boʻyicha taʼminlash lozim.

2. Boshqaruv uzeli quyidagilar:

tizimni boshqarish uzelini tashqi issiqlik tarmogʻidan ajratuvchi surilma klapanlar;

barcha uzatuvchi va qaytuvchi quvuroʻtkazgichlarning shaxobchalarida oʻrnatilgan surilma klapanlar;

bugʻli isitishning mahalliy tizimi bosimiga rostlangan reduksiyali klapanlar;

reduksiya qilingan bugʻ liniyasida oʻrnatiladigan saqlovchi klapanlar;

suv tizimining uzatuvchi va qaytuvchi issiqlik oʻtkazgichlarida oʻrnatiladigan loyqaushlagichlar;

tizimni boʻshatish va toʻldirish uchun qurilma;

maishiy xonalarning suvli isitish tizimi uchun, agar uzatuvchi issiqlik oʻtkazgichlardagi suvning harorati ushbu xonalar uchun hisoblangan qiymatdan oshsa, elevator yoki boshqa aralashtiruvchi qurilmalar;

tarmoq suvi bevosita issiq suv taʼminotiga olinganda, olinayotgan liniyadagi chegaralovchi shayba;

issiq suv taʼminoti tizimida haroratni va sarfni avtomatik rostlagichlar bilan va isitish tizimida sarfni rostlagich;

ishga tushirish va ekspluatatsiya drenajlari bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

3. Suvli issiqlik tarmogʻining boshqarish uzeli quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlanishi kerak:

uzatuvchi va qaytuvchi issiqlik oʻtkazgichlar asosiy surilma klapanlaridan keyin manometrlar bilan va asosiy surilma klapanlardan oldin manometrlar uchun shtutserlar bilan;

uzatuvchi va qaytuvchi kirish issiqlik oʻtkazgichlarda termometrlar bilan hamda barcha qaytaruvchi issiqlik oʻtkazgichlarda termometrlar uchun gilzalar bilan;

ulangan quvvati 5 MPa (0,7 kgs/cm 2 ) hamda undan ortiq boʻlgan uzatuvchi va qaytuvchi issiqlik oʻtkazgichlarda oʻrnatiladigan sarf oʻlchagichlar bilan, issiq suv taʼminotiga suv olish liniyasida esa — suv oʻlchagichlar bilan;

aralashgan suv uzatish liniyasida manometr uchun shtutser va termometr uchun gilza bilan.

4. Bugʻli tarmoqning boshqarish uzeli quyidagi nazorat-oʻlchash vositalari bilan jihozlanishi kerak:

bugʻ oʻtkazgichlarning kirishida asosiy surilma klapanlardan soʻng — manometr va termometr bilan;

reduksion klapandan oldin va undan keyin — manometrlar bilan;

kondensat oʻtkazgichda — manometr bilan;

reduksiyalangan bugʻ liniyalarida va kondensat oʻtkazgichda termometrlar bilan;

ulangan quvvati 2 Gkal/s (8,4 GJ/h) boʻlgan bugʻ oʻtkazgichda — sarfoʻlchagichlar bilan.

5. Tarqatuvchi issiqlik oʻtkazgichlarning barcha yuqori nuqtalari havo chiqaruvchi qurilmalar, hamma pastki nuqtalari esa — suvni oqizish va kondensatni chiqarib tashlash uchun kranlar bilan jihozlangan boʻlishi kerak.

6. Quvuroʻtkazgichlar havo qoplarini va kondensatni toʻplanishini hosil boʻlishini bartaraf etuvchi qiyalikka ega boʻlishi shart.

7. Sex ichidagi issiqlik oʻtkazgichlarning shaxoblanish nuqtalari, alohida uchastkalarni barcha tizimdan uzish imkonini beruvchi seksiyali surilma klapanlar (ventillar) bilan jihozlanishi kerak.

8. Isitish uskunalarining yuzasidagi maksimal harorat isitilayotgan xonaning qoʻllanishiga bogʻliq holda, sanitar meʼyorlarga muvofiq qabul qilinishi lozim.

9. Isitish uskunalari, uskunalarning issiqlik berishini rostlash uchun kranlar va ventillarga ega boʻlishi shart.

10. Korxonada bugʻli isitish tizimining ekspluatatsiyasi quyidagilarni taʼminlashi shart:

barcha isitish uskunalari bir xil isishini;

isituvchi uskunalarga kiruvchi bugʻ uchib oʻtib ketmasdan, toʻliq kondensatsiyalanishini;

tizimdan olingan kondensatning toʻliq qaytishini.

11. Korxonada suvli isitish tizimining ekspluatatsiyasi quyidagilarni taʼminlashi shart:

barcha isitish uskunalari bir xil isishini;

tizimdan qaytayotgan suvning harorati hisoblangan (grafik boʻyicha) qiymatdan chetga chiqishi 2°S dan oshmasligini;

tizimning yuqori nuqtalari quyilishni;

tizimdagi bosim isitish uskunalari uchun ruxsat etilgan qiymatdan oshmasligini;

issiqlik eltuvchining mahalliy tizimdan oʻrtacha yillik silqib chiqishi ishlayotgan tizim suvi hajmining 0,25% dan oshmasligini;

siljish koeffitsiyentini hisoblanganidan kam boʻlmasligini.

12. Suvli isitish tizimlarini toʻldirish va taʼminlab turish issiqlik tarmogʻidan olingan yumshatilgan deaeratsiyalangan suv bilan amalga oshirilishi shart. Toʻldirishning tezligi va tartibi issiqlik energiyasi bilan taʼminlovchi tashkilot bilan kelishilishi shart.

13. Suvli va bugʻli isitish tizimini ekspluatatsiyasi jarayonlarida quyidagilar bajarilishi lozim:

doimiy koʻzga tashlanmaydigan tizim elementlarini oyida kamida 1-marta sinchiklab koʻrib chiqish;

asosiy tizim elementlarini (nasoslar, berkituvchi magistral armatura, nazorat-oʻlchash apparatlari, avtomatik qurilmalar) haftada kamida 1-marta sinchiklab koʻrib chiqish;

isitish tizimidan yoʻriqnoma boʻyicha havoni chiqarib yuborish;

isitish uskunalarining tashqi yuzasini changdan va loydan haftada kamida 1-marta tozalash;

oʻrnatilgan loyqaushlagichlarni yuvish. Yuvish muddatlari loyqaushlagichlardan oldin va keyin oʻrnatilgan manometrlar koʻrsatkichlari farqidan, loyqalanish darajasidan kelib chiqib oʻrnatiladi;

issiqlik eltuvchining bosimi va harorati, isitish uskunalarining qizishi va nazorat nuqtalari harorati, shuningdek, isitilayotgan xonalar isitilishini (framugalar, eshiklar, derazalar va sh.oʻ.) holatini kunlik nazorati.

14. Isitish mavsumi tugagandan soʻng, isitish tizimlarini normal sarfi bosimidan 4-5-marta ortiq bosimdagi siqilgan havo yoki suv bilan, to suv toʻliq tinishiga qadar yuvilishi kerak.

Tizimni korroziyadan himoyalash uchun, taʼmirlash davridan tashqari, uni deaeratsiyalangan suv bilan toʻldirish shart.

15. Isitish mavsumi boshlanmasdan oldin barcha isitish tizimlari gidravlik bosim bilan tekshirilishi shart. Gidravlik bosim bilan tekshirish tizim taʼmirlangan yoki taʼmirlanmaganligidan qatʼiy nazar, oʻtkazilishi shart.

Gidravlik bosim bilan tekshirish mustahkamlikka va zichlikka quyidagilarda oʻtkaziladi:

boshqarish (kirish) uzellarida 1,25 ishchi bosimga teng bosim bilan. Ishchi bosim deb, tarmoq tomondagi kirish surilma qopqogʻi oldidagi bosim qabul qilinadi;

elevator uzellarida, kaloriferlarda hamda isitish va issiq suv taʼminotining suv isitgichlarida — 1,25 ishchi bosimga teng bosim bilan, lekin 1 MPa (10 kgs/cm 2 ) dan kam emas;

choʻyan isitish uskunalariga ega isitish tizimlarida — 1,25 ishchi bosimga teng bosim bilan, lekin 0,6 MPa (6 kgs/cm 2 ) dan koʻp emas;

panelli va konvektorli isitish tizimlarida — 1 MPa (10 kgs/cm 2 ) bosim bilan;

issiq suv bilan taʼminlash tizimlarida — tizimdagi ishchi bosim plyus 0,5 MPa (5 kgs/cm 2 ) ga teng bosim bilan, lekin 1 MPa (10 kgs/cm 2 ) dan koʻp emas.

Gidravlik bosim bilan tekshirish atrofdagi havo harorati musbat boʻlganda oʻtkaziladi. Atrofdagi havo harorati noldan past boʻlganda istisno tariqasida zichlikka tekshirish mumkin.

16. Barcha yangidan ulanayotgan issiq suv bilan taʼminlash tizimlari yoki taʼmirdan soʻng ulanayotgan tizimlar zichlikka ishchi bosim plyus 5 kgs/cm 2 ga teng, lekin 10 kgs/cm 2 dan ortiq boʻlmagan bosim bilan tekshirilishi shart.

Issiq suv bilan taʼminlash tizimlarini zichlikka tekshirish albatta bu tizimni ekspluatatsiyaga qabul qilayotgan energiya bilan taʼminlovchi tashkilot (sex) vakili ishtirokida oʻtkaziladi.

17. Hisoblash shaybalari va elevatorlarning soplolari plambalanishi shart.

18. Ishchi bosimi 0,07 MPa (0,7 kgs/cm 2 ) gacha boʻlgan isitishning bugʻli tizimlari 0,25 MPa (2,5 kgs/cm 2 ) bosim bilan tizimning pastki nuqtasida sinalishi kerak. 0,07 MPa dan ortiq ishchi bosimli tizimlar esa tizimning yuqori nuqtasida ishchi bosim plyus 0,1 MPa (1 kgs/cm 2 ) ga teng bosim bilan, lekin 0,3 MPa (3 kgs/cm 2 ) dan kam boʻlmagan bosim bilan sinalishi kerak.

19. Tizimlar quyidagi hollarda sinovdan oʻtgan hisoblanadi:

isitish uskunalari, armaturalar va boshqa uskunalarning payvandlangan choklarida “terlash” yoki oqish payqalmasa;

issiqlik bilan taʼminlovchi suvli va bugʻli tizim bosim bilan tekshirilganda besh daqiqa davomida bosimning pasayishi 0,02 MPa (0,2 kgs/cm 2 ) dan ortmasa;

panelli isitish tizimini bosim bilan tekshirilganda oʻn besh daqiqa davomida bosimning pasayishi 0,01 MPa (0,1 kgs/cm 2 ) dan ortmasa;

issiq suv bilan taʼminlash tizimi bosim bilan tekshirilganda oʻn daqiqa davomida bosimning pasayishi 0,05 MPa (0,5 kgs/cm 2 ) dan ortmasa.

Tekshirish natijalari bosim bilan tekshirishni oʻtkazish dalolatnomasi bilan rasmiylashtiriladi.

Agar bosim bilan tekshirish natijalari berilgan shartlarga javob bermasa, sizilishlarni aniqlash va bartaraf qilish zarur, undan keyin tizim qayta zichlikka tekshiriladi.

Gidravlik sinovlarda aniqlik sinfi 1,5 dan kam boʻlmagan, korpus diametri 160 millimetrdan kam boʻlmagan, shkalasi oʻlchanayotgan 4/3 nominal bosimiga, boʻlinishi 0,01 MPa (0,1 kgs/cm 2 ), tekshiruvlardan oʻtgan va plombalangan prujinali manometrlarni qoʻllash shart.

20. Issiq suv bilan taʼminlash tizimlarining uzatuvchi quvurlarini odatda, ruxlangan poʻlat quvurlardan oʻtkazish zarur. Issiq suv bilan taʼminlash tizimlarining uzatuvchi quvurlari uchun isitilayotgan suv yemirish xossasiga ega boʻlmasa ruxlanmagan poʻlat quvurlardan, shuningdek, issiqlik bilan taʼminlashning ochiq tizimlarida plastmassali quvurlardan yoki qoʻllashga ruxsat etilgan ichki yuzasi issiqlikka chidamli materiallar bilan qoplangan poʻlat quvurlardan foydalanishga ruxsat beriladi.

21. Yopiq sxema boʻyicha bajarilgan issiq suv bilan taʼminlash tizimida talab qilingan bosimni ushlab turish uchun sovuq suvni uzatuvchi quvurda bir darajali suv isitgichdan oldin “oʻzidan keyin” bosimni rostlovchi qurilma oʻrnatish majburiydir.

22. Issiq suv bilan taʼminlash tizimining uzatuvchi quvurlari tarmogʻida, mos quvur diametrlarini tanlash yoʻli bilan, bosimni rostlash imkoniyati boʻlmagan hollarda, tizimning sirkulyatsion quvuroʻtkazgichlarida diafragmalarni oʻrnatishni koʻzda tutish zarur. Teshik diametri 5 millimetrdan kam boʻlmasligi shart. Hisob boʻyicha diafragma diametri 5 millimetrdan kam boʻlsa, diafragmalar oʻrniga bosimni rostlash uchun kranlar oʻrnatishga ruxsat beriladi.

23. Sanoat korxonalarida issiq suv bilan taʼminlashga sarflar davriy va qisqa vaqtli, lekin katta sarflar boʻlganda, bak-akkumulyatorlar yoki katta sigʻimli suv isitgichlarni qoʻllash lozim.

24. Isitish va issiq suv bilan taʼminlash uchun issiqlik manbai sifatida issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalardan keyin kondensatni sovutish qurilmasi yoki bak-akkumulyatorlarni oʻrnatish orqali iloji boricha ikkilamchi qaynash bugʻi ishlatilishi kerak.

25. Issiq suv bilan taʼminlash tizimi uchun ochiq bak-akkumulyatorlar oʻrnatilganda baklar sath rostlagichlari, sath koʻrsatkichlari, bakni atmosfera bilan bogʻlovchi signalli, toʻkadigan va chiqish quvurlari bilan jihozlanishi shart. Signal va toʻkish quvurlarida berkituvchi armaturani oʻrnatishga ruxsat berilmaydi.

Bak korpusi korroziyaga qarshi qoplamaga va issiqlik izolyatsiyasiga ega boʻlishi shart.

26. Bevosita suv olishda issiqlik va suvni hisobga olish uchun issiqlik punkti yoki boshqarish uzeli uzatuvchi va teskari uzatuvchi quvurlarida oʻrnatilgan ikkita sarf oʻlchagich (suv oʻlchagich) bilan jihozlanishi shart.

27. Isitish tizimini taʼmirlashdan keyin ekspluatatsiyaga ulashdan oldin uning issiqlik sinovlarini oʻtkazish kerak.

Issiqlik sinovlari issiqlik eltuvchining sinov davridagi tashqi haroratga mos haroratida oʻtkazilishi shart.

Termal sinovlar paytida tizimni sozlash kerak. Sinov natijalari dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 17-ILOVA

Havoni isitish moslamalari va shamollatish tizimlarining ekspluatatsiyasi uchun texnik talablar

1. Shamollatish ventilyatsiyasi va havoni isitish tizimlarining kalorifer qurilmalari xona ichida berilgan haroratni, hisoblangan tashqi havo harorati va isitish suvining berilgan harorat jadvalini avtomatik rostlash yoʻli bilan taʼminlashi shart.

Ventilyator oʻchirilganda avtomatik blokirovka amalga oshirilishi shart, bunda isitish qurilmalarining quvurchalari muzlashining oldini olishni hisobga olib, issiqlik eltuvchini berishni taʼminlaydi.

2. Havo isitish va uning shamollatish ventilyatsiyasi kameralarining tuzilishi kalorifer seksiyalari, shuningdek, kaloriferlar, ventilyatorlar va tashqi toʻsiqlar orasida toʻliq germetiklikni, shuningdek, yozgi rejimlar uchun zarur boʻlgan aylanma kanallarni berkitish zichligini taʼminlashi shart.

3. Havo isitish va uning shamollatish ventilyatsiyasi kaloriferlari bugʻli issiqlik tarmoqlariga ulanganda parallel ulanadi, suvli issiqlik tarmoqlaridan issiqlik bilan taʼminlanganda esa odatda ketma-ket yoki parallel-ketma-ket ulanadi. Qanday ulanish qurilma loyihasida asoslanib berilgan boʻlishi kerak.

Suvli tarmoqlarga ulanayotgan kalorifer qurilmalarida tarmoqning suvli oqimi havo oqimiga nisbatan teskari boʻlishi shart.

4. Har bir kalorifer qurilmasi issiqlik eltuvchining kirish va chiqishlarida oʻchiruvchi armatura bilan, shuningdek, uzatuvchi va teskari quvuroʻtkazgichlarda termometrlar uchun gilzalar bilan jihozlangan boʻlishi shart.

Juftlikda ishlayotgan kalorifer qurilmalari qoʻshimcha kondensat tarqatuvchi bilan jihozlangan boʻlishi shart.

Unumdorligi 0,25 Gkal/s va undan yuqori boʻlgan kalorifer qurilmalari oʻlchash diafragmalari bilan jihozlangan boʻlishi shart.

5. Kaloriferlarda ezilgan yoki bukilgan qirralar soni 10% dan oshmasligi, bir yoʻlli kaloriferlarda soʻndiruvchi quvurlar 5% dan oshmasligi shart. Koʻp yoʻlli kaloriferlarda soʻndiruvchi quvurlar soni 1%dan oshmasligiga ruxsat beriladi.

6. Isitish va ventilyatsiya kameralari sunʼiy yoritishga, shuningdek, undagi oʻrnatilgan uskunalarga xizmat koʻrsatish va taʼmirlash uchun yaqinlashish imkoniyatiga ega boʻlishi shart.

Kameralar qulflanishi shart.

7. Havo sarfini rostlash uchun xizmat qiladigan toʻsiqlar va drosselli klapanlar oson ochilishi va yopilishi hamda xizmat qilishga qulay havooʻtkazgich uchastkalarida joylashishi lozim. Toʻsiqlar va klapanlarga erkin yaqinlashish imkoniyati boʻlmasa, distansion yuritma oʻrnatilishi shart.

Har bir yuritma klapanning oraliq va oxirgi holati koʻrsatilgan sektorga ega boʻlishi shart. Havo oʻtkazuvchi tarmoqning alohida shaxobchalari boʻyicha havoning toʻgʻri taqsimlanishi uchun shiberlar oʻrnatilishi kerak.

8. Havo oʻtkazgich bilan birlashmagan ventilyatorlarning soʻruvchi boʻshligʻining oʻlchami 15 dan 25 millimetrgacha boʻlgan yacheykali himoya toʻrlari bilan berkitilgan boʻlishi kerak.

9. Yuritmali uzatuvchi vallar va mexanizmlarning (shkiflar, muftalar, tishli gʻildiraklar, tasmalar) aylanuvchi qismlari amaldagi xavfsizlik texnikasi qoidalariga muvofiq ishonchli toʻsilgan yoki qoʻzgʻalmas mahkamlangan qobiqlarga berkitilgan boʻlishi shart.

10. Poldan 3 metr yuqorida joylashgan havoning rostlanishini amalga oshiradigan fonar va oynalarning tabaqalari qoʻl yoki elektr yuritmali rostlovchi mexanizmlar guruhi bilan jihozlanishi kerak.

11. Barcha havo oʻtkazgichlar moyli yoki maxsus boʻyoqlar bilan boʻyalishi shart. Boʻyoqlar muntazam yangilanishi kerak.

12. Ventilyator gʻilofida va elektr motorning korpusida yorqin boʻyoq bilan rotorning aylanish yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelka chizilishi shart. Oʻqli ventilyatorlarda strelka havo oʻtkazgichga chiziladi.

13. Montaj yoki rekonstruksiyadan keyin ventilyatsiya tizimining havoli isitish qurilmalarini ekspluatatsiyaga qabul qilishdan oldin qurilmaning samarali ishlashini aniqlaydigan sinovlar oʻtkazilishi va uning pasportdagi hamda loyihaviy maʼlumotlarga mosligi tekshirilishi shart.

Sinov jarayonida quyidagilar aniqlanishi kerak:

unumdorlik, ventilyatorning toʻliq va statik bosimi;

ventilyator va elektr motorlar aylanishlari soni;

elektr motorning oʻrnatilgan quvvati va haqiqiy yuklamasi;

havo oʻtkazuvchi tarmoqning alohida shaxobchalari boʻylab, shuningdek, barcha uchastkalarning oxirgi nuqtalarida havo hajmi va bosimining taqsimlanishi;

kirib kelayotgan va chiqarib yuborilayotgan havoning harorati hamda solishtirma namligi;

issiqlik boʻyicha kaloriferlarning unumdorligi;

suvning kaloriferlargacha va undan keyingi harorati;

namlash kameralarigacha va undan keyin havo harorati hamda namligi;

filtrlarning tozalash koeffitsiyenti;

qurilmaning alohida elementlari boʻyicha (havo oʻtkazgich, flanetslar, kameralar, filtlar va boshqalar) havo soʻrib olish yoki sizib ketishi mavjudligi;

issiqlik eltuvchining hisoblangan sarfida kaloriferlarning gidravlik qarshiligi.

14. Sinovlar tashqi haroratga mos issiqlik eltuvchining havodagi harorati boʻyicha hisoblangan yuklamada oʻtkazilishi shart.

15. Sinovlar boshlanishidan avval koʻriklarda aniqlangan nosozliklarni bartaraf qilish shart.

Ventilyatsiya tizimini sinash va sozlash vaqtida aniqlangan yetishmovchiliklar nosozliklar qaydnomasiga kiritilishi va keyinchalik bartaraf etilishi shart.

16. Ventilyatsiya qurilmalarini ulash va uzish tartibi mahalliy yoʻriqnomalar bilan aniqlanadi.

Navbatchi isitish mavjud boʻlgan taqdirda ishdan tashqari vaqtda va dam olish kunlari isitish ventilyatsiyasi qurilmalari oʻchirilishi kerak.

17. Havoni isitish va shamollatish ventilyatsiyasi kaloriferlarning ifloslanishiga qarab, lekin har kvartalda kamida 1-marta, siqilgan havo yoki bugʻ bilan puflab tozalanishi shart.

Isitish mavsumidan oldin puflab tozalash majburiydir. Ekspluatatsiya davrida muntazam ravishda havo filtrlarining changlanish darajasini tekshirish va uni tozalash (regeneratsiya qilish) kerak.

18. Yoz vaqtida barcha kaloriferlar ifloslanishning oldini olish uchun havo kirish tarafidan berkitilishi kerak.

Havo oʻtkazgichlar changdan yilda kamida 2-marta tozalanishi shart, agar ekspluatatsiya sharoiti boʻyicha undan koʻproq tozalash talab qilinmasa.

Ventilyator oldidagi himoya toʻrlari hamda jalyuzalar chang va ifloslardan chorakda kamida 1-marta tozalanishi shart.

19. Metall havo qabul qilgichlar va tashlama shaxtalar, shuningdek, tashqi jalyuzali panjaralar korroziyaga qarshi qoplamaga ega boʻlishi shart. Ularning holati har yili tekshirilishi va tiklanishi shart.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 18-ILOVA

Issiqlik almashuv apparatlarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Har bir issiqlik almashuv apparati quyidagilar koʻrsatilgan zavod pasport maʼlumoti bilan taʼminlanishi shart, unda:

ishlab chiqargan zavod nomi;

mahsulotning nomi va uning belgilanishi;

isitilayotgan va isitilgan muhit uchun ruxsat etilgan sinov bosimi, MPa (kgs/cm 2 );

isitilayotgan muhitning maksimal harorati, °S;

zavod raqami, ishlab chiqarilgan yil.

2. Bugʻda ishlaydigan issiqlik almashuv apparatlaridan keyin kondensatning sifatini tekshirish uchun muzlatgichli namuna olish qurilmalari oʻrnatilishi, shuningdek, sifat qoniqarsiz boʻlganda kondensatni yigʻish umumiy sxemasidan va uning drenajidan issiqlik almashinuv apparatini uzib qoʻyish imkoniyati boʻlishi kerak.

3. Issiqlik almashuv apparatlari quyidagi nazorat oʻlchash vositalari bilan jihozlanishi kerak:

manometrlar bilan — isitilayotgan va isitilgan muhitning (bugʻ, issiq suv, texnologik mahsulotlar) kirish va chiqish quvur oʻtkazgichlarida;

termometrlar bilan — isitilayotgan va isitilgan muhitning kirish va chiqish quvur oʻtkazgichlarida;

Sanoat xavfsizligi qoidalari talablariga muvofiq saqlovchi klapanlar bilan;

drenaj qurilmalari bilan;

kondensatsiyalangan issiqlik eltuvchi tomonidan — suv koʻrsatuvchi oynalar bilan.

4. Issiqlik almashuv qurilmalari davriy ravishda kimyoviy yoki mexanik yoʻl bilan tozalanishi shart.

5. Issiqlik almashuv qurilmalarini issiqlik unumdorligiga sinovlardan besh yilda kamida bir marta oʻtishi shart.

6. Isitish va issiq suv bilan taʼminlash tizimining suv-suvli isitgichlari zichlikka sinalishi shart. Suv-suvli issiqlik almashuvchining quvur tizimi yemirilishi yoki valsovkaning zich emasligi sababli, issiq suv bilan taʼminlash tizimining uzatuvchi quvurlarida tarmoq suvining yoʻqotishlarini aniqlash yoki issiqlik tarmoqlaridagi uzatuvchi quvurda va suv oʻtkazgichdan suvning oqib ketishini aniqlash uchun barcha issiqlik almashuvchilarni zichlikka issiqlik tarmogʻi yoki suv oʻtkazgich bosimiga teng bosim bilan 4 oyda kamida 1-marta tekshirilishi kerak.

Agar suv oʻtkazgichdagi bosim issiqlik tarmogʻining teskari uzatuvchi quvuridagi bosimdan ortiq boʻlsa, ekspluatatsiya sharoitida isitgichlarning zichligini isitishdan keyin teskari uzatuvchi quvurda tarmoq suvini kimyoviy tahlil qilish yoʻli bilan tekshirishga ruxsat beriladi.

7. Suv isitgichning valsovkasida yoki quvurida oqish payqalsa, ular taʼmirlash uchun toʻxtatilishi shart.

Shikastlangan quvurga tiqin oʻrnatishga oqishni bartaraf qilish uchun vaqtinchalik chora sifatida ruxsat beriladi.

8. Issiqlik almashuv apparatlari haroratni avtomatik rostalgichlar bilan jihozlangan boʻlishi shart, ular jadvalga muvofiq isitish muhitining belgilangan haroratini taʼminlaydi. Tarmoq suvida ishlayotgan issiqlik almashuv apparatlari tarmoq suvini harorat jadvaliga mos boʻlgan harorat bilan tarmoqqa qaytarishi shart.

Issiq suv bilan taʼminlash tizimlari uchun issiq suvning harorati 55 — 75°S chegarasida boʻlishi shart.

9. Issiqlik almashuv apparatlarini qisqa vaqtga toʻxtashga majbur boʻlganda va tizim drenajlanganda, issiqlik almashuvchilarni suv bilan toʻldirish faqat quvur panjaralari sovutilganidan keyin amalga oshirilishi lozim.

Issiqlikdan foydalanuvchi qurilmalar va issiqlik tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalariga 19-ILOVA

Issiqlikni oʻlchash vositalari va issiqlik jarayonlarining avtomatik rostlagichlarini ekspluatatsiya qilishda texnik talablar

1. Nazorat oʻlchash vositalari, avtomatika va issiqlikni texnik nazorat qilish apparaturalari texnik shartlar boʻyicha ruxsat etilgan qiymatdan ortiq vibratsiyaga duchor boʻlmasligi shart. Issiqlikni texnik nazorat qilish uskunalari koʻrsatkichlari har bir uskunaning aniqlik sinfi uchun belgilanganiga mos kelishi shart. Issiqlik jarayonlarini avtomatik rostlagichlarning holati agregatlarning tejamkorlik bilan ishlashini, texnologik himoya qurilmalarining holati esa uskunaning normal ishlash rejimi buzilganda uning ishonchli ishlashini taʼminlashi shart.

2. Bugʻ va suv sarfini rostlovchi klapanlar doimo zich ushlab turilishi shart.

Rostlovchi klapanlarning oʻtish kesimi agregatning hisoblangan tavsiflariga mos kelishi shart.

3. Agregatlar ishini nazorat qiluvchi uskunalar, shuningdek, texnik hisobga olish uskunalari qulflanishi va plombalanishi shart.

4. Issiqlik chiqaruvchi yuzalar boʻylab va bevosita ularning yaqinida kabellarni oʻtkazishga ruxsat berilmaydi.

5. Uskunalar va apparatura oʻrnatilgan joylarda atrofdagi havo harorati, namligi, vibratsiya, changlanganlik shu apparaturaga standartlar, texnik shartlar va pasportida ruxsat berilgan chegarada boʻlishi shart.

6. Avtomatik rostlagichlar va masofaviy boshqaruv sxemalarini elektr taʼminoti zaxiradagi taʼminlash manbaidan amalga oshirilishi kerak. Kuchlanishni nazorat qilish uchun yorugʻlik va tovush signalizatsiyasi koʻzda tutilgan boʻlishi shart.

Zaxiradagi elektr taʼminotni avtomatik ulash vositalarining ishga yaroqliligi korxona bosh muhandisi (energetigi) tasdiqlagan jadval boʻyicha davriy ravishda tekshirilishi shart. Rostlovchi armaturaning gidro yoki pnevmoyuritmasining moyli nasoslari va kompressor qurilmalari zaxiralangan, zaxira mexanizmlarini avtomatik ulash bilan bajarilgan boʻlishi shart.

7. Issiqlikni nazorat qiluvchi va avtomatika laboratoriyasi yoki sexi simob bilan toʻldirilgan uskunalarni taʼminlash uchun sanoat sanitariyasi va xavfsizlik texnikasi qoidalariga muvofiq maxsus izolyatsiya qilingan xonalar, uskunalarga ega boʻlishi shart.

8. Oʻlchash vositalarini qiyoslashdan oʻtkazish qonunchilikda belgilangan muddatlarda amalga oshirilishi zarur.

9. Issiqlik jarayonlarini avtomatik rostlagichlari uskunalarning rejim kartalariga mos optimal sharoitga moʻljallangan va agregatning ishlash vaqtida doimo yoqilgan boʻlishi kerak.

10. Uskuna oʻlchayotgan maksimal ishchi bosimi tekis yuklamada shkalasining 2/3 qismi va tebranuvchi yuklamada yarim shkalasi chegarasidan chiqmasligi kerak. Minimal bosimni oʻlchash shkalasining 1/3 dan kam boʻlmagan qismida tavsiya etiladi.

Qayd etuvchi va koʻrsatuvchi termometrlar shkalasining yuqori chegarasi oʻlchash muhitining maksimal haroratiga teng boʻlishi shart. Oʻzi yozadigan manometrlar shkalasining yuqori chegarasi oʻlchash muhitining 1,5 ishchi bosimiga mos kelishi lozim.

11. Issiqlik oʻtkazgichlardagi haroratni oʻlchashda termometrlar oqimga qarshi quvur oʻqiga qiya qilib yoki burilishlarda — quvur oʻqi boʻyicha oʻrnatilishi shart.

12. Ruxsat etilgan maksimal bosimni belgilash uchun uskuna shkalasida qizil chiziq chizilgan boʻlishi yoki uskuna ishchi strelkasining harakatlanishiga bogʻliq boʻlmagan, qoʻshimcha qizil strelkasiga ega boʻlishi shart. Uskunaning oynasiga qizil chiziq tortish man etiladi.

13. Prujinali manometrlarni bugʻ oʻtkazgichlarga birlashtirish sifonli quvur orqali amalga oshirilishi kerak.

14. Manometrlar quvuroʻtkazgichlarga va apparatlarga nazorat uskunalarini ulash uchun uch yoʻlli flanetsli kranlar orqali birlashtirilishi shart.

15. Sarf oʻlchagichlarning diafragmalari va tezkor suv oʻlchagichlar amaldagi qoidalarga muvofiq issiqlik oʻtkazgichning toʻgʻri chiziqli uchastkalarida oʻrnatilishi kerak.

16. Har bir oʻlchash diafragmasining quvurdan chiqib turgan yuzasida diafragma va issiqlik oʻtkazgichning diametri, issiqlik eltuvchi yoʻnalishini koʻrsatuvchi strelka va oʻlchash vositalariga ulash uchun “plyus” va “minus” belgilari koʻrsatilishi shart.

17. Avtomatik rostlagichlar va masofaviy boshqarish qurilmalarini taʼmirlash asosiy uskunalarni taʼmirlash vaqtida oʻtkazilishi kerak.

18. Uskunalarni davriy qiyoslashdan oʻtkazishda yaroqsiz deb topilgan simobli yoki suyuqlik termometrlarni ixtisoslashtirilgan korxonalarga utilizatsiya qilish uchun topshirilishi shart.

Boshliq D. ISAQULOV

Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi raisi A. RAFIQOV

Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vaziri Sh. XIDOYATOV

Texnik jihatdan tartibga solish agentli direktori A. JUMANAZAROV

Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV

Toshkent sh.,

2026-yil 3-aprel,

2026-yil 3-aprel

2026-yil 13-mart

2026-yil 13-mart

2026-yil 16-yanvar

17-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 19.05.2026-y., 10/26/3836/0501-son)

lex.uz