UzbekAI

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг

қарори

НИЗОМ

РЎЙХАТИ

ШАРТЛИ МИСОЛЛАР

Солиқ базасини товарларнинг бозор нархларидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш орқали тенг рақобат муҳитини яратиш тўғрисида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг « Ўзбекистон — 2030» стратегиясини «Ёшлар ва бизнесни қўллаб-қувватлаш йили»да амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисид а» 2024 йил 21 февралдаги ПФ-37-сон ва « Нақдсиз ҳисоб-китобларни оммалаштириш ва яширин иқтисодиёт улушини қисқартиришга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида » 2025 йил 10 декабрдаги ПФ-246-сон фармонлари ижросини таъминлаш ҳамда Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодекси талабларига мувофиқ солиқ базасини бозор тамойиллари асосида аниқлаш, шунингдек, тенг рақобат муҳитини яратиш орқали инсофли солиқ тўловчилар ва истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:

1. Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 248-моддаси тўртинчи қисмига мувофиқ, агар битимнинг нархи товарларнинг (хизматларнинг) бозор қийматидан паст ёки юқори бўлса, солиқ органлари солиқ базасига тузатиш киритишга ҳақли эканлиги маълумот учун қабул қилинсин.

2. Қуйидагиларни назарда тутувчи Солиқ базасини айрим товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартиби тўғрисидаги низом иловага мувофиқ тасдиқлансин:

товарларнинг бозор нархини аниқлаш тартиби;

солиқ базасини товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш.

3. Белгилансинки, солиқ базасини товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартиби ушбу қарор кучга кирган санадан кейин тузилган битимларга нисбатан татбиқ этилади.

4. Солиқ қўмитаси:

а) Иқтисодиёт ва молия вазирлиги, Давлат активларини бошқариш агентлиги, «Ўзбекистон республика товар-хомашё биржаси» АЖ ва «Электрон онлайн-аукционларни ташкил этиш» АЖ билан биргаликда 2026 йил 1 июлга қадар давлат харидлари, биржа ва аукцион савдолари иштирокчилари томонидан тузилган шартномалар ҳамда уларнинг ижроси бўйича электрон ҳисобварақ-фактура маълумотларини (ҳар бир лот ва товарлар номенклатураси кесимида) реал вақт режимида ўзаро алмашиш бўйича ахборот тизимларини интеграция қилишни;

б) товарларнинг бозор нархлари тўғрисидаги маълумотлар ҳар ой якуни бўйича кейинги ойнинг 10-санасигача ўз расмий веб-сайтида эълон қилиб борилишини;

в) «Солиқ-сервис» акциядорлик жамияти томонидан солиқ солиш мақсадида солиқ тўловчиларга бозор нархини аниқлаш бўйича бепул хизматлар кўрсатиш тизими жорий қилинишини;

г) Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси ва Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги билан биргаликда қарорнинг мазмун-моҳияти оммавий ахборот воситаларида кенг ёритилишини таъминласин.

5. Ушбу қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари — иқтисодиёт ва молия вазири Ж.А. Қўчқоров ҳамда Солиқ қўмитаси раиси Ф.Ж. Пулатов зиммасига юклансин.

Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 18 майдаги 253-сон қарорига ИЛОВА

Солиқ базасини айрим товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартиби тўғрисида

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низом Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодексига (кейинги ўринларда — Солиқ кодекси) мувофиқ солиқ базасини кўчмас мулк объектлари ҳамда ёғоч маҳсулотларининг (кейинги ўринларда — товарлар) бозор қийматидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартибини белгилайди.

2. Ушбу Низомда қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланади:

айнан ўхшаш товарлар — бир хил хусусиятли асосий белгиларга эга бўлган товарлар солиқ солиш мақсадида айнан ўхшаш товарлар деб эътироф этилади;

битим нархи — шартнома, электрон ҳисобварақ-фактура, онлайн назорат-касса техникаси чеклари ёки бошқа ҳисоб ҳужжатларида акс эттирилган нарх;

бир хил турдаги товарлар — айнан ўхшаш бўлмаган ҳолда, бир хил хусусиятларга эга бўлган ҳамда айни бир вазифани бажариш имкониятини берадиган ўхшаш таркибий қисмлардан иборат бўлган ва (ёки) тижорат жиҳатидан бир-бирининг ўрнини боса оладиган товарлар;

таққосланадиган бозор нархлари усули — товарларни айнан ўхшаш ёки бир хил турдаги товарлар бўйича тузилган битимлар тўғрисида ахборот мавжуд бўлганда, шундай товарлар билан қиёслашга асосланган баҳолаш усули;

товарларнинг бозор нархи — солиқ органлари томонидан солиқ базасини аниқлашда қўлланадиган ва эркин бозорда мустақил томонлар ўртасида шаклланадиган нарх;

ҳисоб ҳужжатлари — товарларни сотиш нархини тасдиқловчи шартнома, электрон ҳисобварақ-фактура, далолатнома, онлайн назорат-касса техникаси чеки ва бошқа ҳисоб ҳужжатлари.

3. Ушбу Низом талаблари қуйидагиларга нисбатан татбиқ этилмайди:

Солиқ кодексига мувофиқ трансферт нархни белгилаш доирасида назорат қилинадиган битимларга;

нархлари давлат органлари томонидан тартибга солинадиган табиий монополия корхоналарининг товарларига;

Ўзбекистон Республикаси Президенти ва Вазирлар Маҳкамасининг ҳужжатларига асосан арзонлаштирилган нархларда сотилган товарларга;

Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги ёки чет давлат қонунчилигига мувофиқ ўтказилган биржа савдолари натижалари бўйича тузилган битимларга;

давлат томонидан қатъий нарх белгиланган битимларга.

4. Ушбу Низом талаблари солиқ тўловчилар томонидан сотилган товарларнинг ҳисоб ҳужжатларида акс эттирилган нархи шундай товарлар бўйича аниқланган бозор нархидан 20 фоиздан паст ёки юқори бўлган ҳолатда қўлланади.

5. Ушбу Низом талаблари фақат солиқ солиш мақсадларида қўлланади, товарларни ҳақиқатда сотилган нархи эса бухгалтерия ҳисоби тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳисобга олинади.

2-боб. Солиқ базасини товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш учун фойдаланадиган усул ва уни қўллаш тартиби

6. Солиқ базасини бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш ушбу Низомга 1-иловада келтирилган ёғоч маҳсулотларига нисбатан татбиқ этилади.

7. Солиқ органлари солиқ базасини товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлашда таққосланадиган бозор нархлари усулидан фойдаланади.

8. Кўчмас мулк объектларининг бозор нархи кўчмас мулкни оммавий баҳолаш соҳасида махсус ваколатли орган томонидан қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда аниқланади.

Кўчмас мулкни оммавий баҳолаш соҳасида махсус ваколатли орган томонидан бозор нархи аниқланмаган кўчмас мулк объектларининг бозор нархи солиқ органлари томонидан ушбу Низомнинг 7-бандида назарда тутилган тартибда аниқланади.

9. Tаққосланадиган бозор нархлари усулида айнан ўхшаш ёки бир хил турдаги товарларни сотиш (харид қилиш) нархлари уларни сотиш бўйича тузилган шартномаларнинг, шунингдек, ҳақиқатда товарларни етказиб беришнинг ўзига хос хусусиятларини, ҳудудларни (туман/шаҳар) ҳамда солиқ органларига маълум бўлган бошқа ахборотларни инобатга олган ҳолда қиёсланади.

10. Товарларнинг айнан ўхшашлигини аниқлашда бундай товарларнинг ташқи кўринишидаги арзимас фарқлар ҳисобга олинмаслиги мумкин ҳамда уларнинг физик хусусиятлари, сифати, мўлжалланган вазифаси, келиб чиққан мамлакати ва ишлаб чиқарувчиси, унинг бозордаги ишбилармонлик обрўси, фойдаланиладиган товар белгиси, шунингдек, Маҳсулотлар (товар ва хизматлар) ягона электрон миллий каталогидаги идентификация кодлари ҳисобга олинади.

11. Товарларнинг бир турдалигини аниқлашда, уларнинг сифати, бозордаги мавқеи, товар белгиси, келиб чиққан мамлакати, шунингдек, Маҳсулотлар (товар ва хизматлар) ягона электрон миллий каталогидаги позициялари ҳисобга олинади.

12. Ушбу Низомнинг 7-бандида назарда тутилган усул орқали солиқ базасини товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш учун солиқ органларида мавжуд электрон-ҳисобварақ фактура ва онлайн назорат-касса техникаси чеклари маълумотларидан фойдаланилади.

13. Солиқ органлари солиқ базасини бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлашда қуйидаги маълумотлардан ҳам фойдаланиши мумкин:

нотариатнинг ягона автоматлаштирилган ахборот тизими маълумотлари;

божхона тўловларини ҳисоблаш мақсадида фойдаланилган товарлар қиймати ҳақидаги маълумотлар;

биржа нархлари ва котировкалари тўғрисидаги маълумотлар;

аукцион ва давлат харидлари платформалари маълумотлари;

сотувчиларнинг нархномалари (прейскурант)даги маълумотлари;

оммавий ахборот воситаларидан ва интернет ресурсларидан олинган нарх тўғрисидаги маълумотлар;

қонунчилик ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда нархларни белгиловчи ваколатли органларнинг маълумотлари;

тижорат банклари томонидан гаровга олинган товарларни қайта баҳолаш маълумотлари;

баҳолаш фаолияти тўғрисидаги Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига ёки хорижий давлатлар қонунчилигига мувофиқ аниқланган объектларнинг бозор нархи тўғрисидаги маълумотлар.

14. Агар товарларнинг нархи кўрсатиб ўтилган манбаларда турлича бўлса, солиқ солиш мақсадларида уларнинг ўртача бозор нархи инобатга олинади.

Товарларнинг ўртача бозор нархи қуйидаги формула асосида аниқланади:

ўртача бозор нархи = (X 1 *Y 1 +X 2 *Y 2 +...+ X n *Y n ) / (X 1 +X 2 +...+X n ), бунда:

X 1,2...n — кун (ҳафта, ой) давомида ҳар бир битим бўйича реализация қилинган товарлар ҳажми;

Y 1,2....n — кун (ҳафта, ой) давомида ҳар бир битим учун сотилган товарларнинг нархи.

3-боб. Биржа ва бошқа электрон платформалар орқали сотилган товарларнинг бозор нархини аниқлаш тартиби

15. Товарларнинг бозор нархи биржа савдоларида сотилаётган айнан ўхшаш (улар мавжуд бўлмаганда, бир турдаги) товарлар нархларидан келиб чиқиб аниқланади.

16. Тўғридан-тўғри тузилган шартномалар бўйича сотилган товарлар нархи сотиш санасидаги биржа савдоларида айнан ўхшаш (улар мавжуд бўлмаганда, бир турдаги) товарлар нархидан фарқ қилса, солиқ базасини аниқлашда биржа савдосида сотилган товарларнинг нархи (котировкаси) қўлланади.

17. Товарларни сотиш санасида биржа савдоларида айнан ўхшаш (улар мавжуд бўлмаганда, бир турдаги) товарлар сотилган тақдирда, солиқ базасини аниқлашда биржа савдоларида ҳафта мобайнида сотилган товарларнинг ўртача нархи, ҳафталик маълумот мавжуд бўлмаган ҳолларда, ойлик сотилган товарларнинг ўртача нархи (котировкаси) қўлланади.

18. Тўғридан-тўғри тузилган шартномалар бўйича сотилган товарларнинг бозор нархини биржа маълумотлари асосида аниқлашнинг имкони мавжуд бўлмаган тақдирда, давлат харидлари бўйича махсус ахборот порталида тузилган битимларнинг нархидан келиб чиқиб, ушбу Низомнинг 17-бандида назарда тутилган тартибда аниқланади.

19. Биржа ёки давлат харидлари бўйича махсус ахборот порталида тузилган битимлар тўғрисидаги маълумотлар асосида товарларнинг бозор нархини аниқлашнинг имкони бўлмаган ҳолларда, ушбу Низомнинг 13-бандида назарда тутилган манбалар маълумотларидан фойдаланилган ҳолда аниқланади.

20. Солиқ органлари товарларнинг бозор нархларини баҳолаш фаолияти тўғрисидаги Ўзбекистон Республикаси қонунчилигидан ҳамда баҳолаш миллий стандартлари қоидаларидан фойдаланган ҳолда ҳам аниқлаши мумкин.

4-боб. Солиқ базасини товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартиби

21. Товарларни сотиш нархи солиқ солиш мақсадида қўлланадиган бозор нархидан паст эканлиги аниқланса, солиқ органлари томонидан қўлланадиган бозор нархи ва солиқ тўловчининг сотиш нархи ўртасидаги ижобий фарқ бозор нархидан паст сотилган товарлар ҳажмига кўпайтирилади ҳамда ҳосил бўлган сумма солиқ базасига киритилади.

Бунда қўшимча ҳисобланган қўшилган қиймат солиғи суммаси чегириладиган харажат сифатида эътироф этилади, Солиқ кодексининг 317-моддасига мувофиқ солиқ текширувлари натижалари бўйича қўшимча ҳисобланган солиқлар бундан мустасно.

22. Товарларни харид қилиш нархи солиқ органлари томонидан қўлланадиган бозор нархидан юқори эканлиги аниқланса, солиқ тўловчининг харид қилиш нархи ва солиқ органлари томонидан аниқланадиган бозор нархи ўртасидаги ижобий фарқ суммаси бўйича ҳисобга олинган қўшилган қиймат солиғи суммасига тузатиш киритилади.

23. Товарларнинг ушбу Низомда белгиланган тартибда аниқланган бозор нархидан келиб чиқиб, Солиқ кодексига мувофиқ фойда солиғининг базасига тузатиш киритилади.

24. Агар бозор нархининг белгиланиши қўшилган қиймат солиғи суммаси ва фойда солиғи бўнак тўлови суммаларининг камайтирилишига олиб келган бўлса, солиқ тўловчи қўшилган қиймат солиғи ҳисоботи ва фойда солиғи бўйича бўнак тўловларини ҳисоблаш учун маълумотномага мустақил равишда тузатишлар киритишга ҳақли.

25. Ушбу Низомда белгиланган тартибда аниқланган қўшимча солиқ базаси ва солиқ суммасига нисбатан Солиқ кодексида белгиланган молиявий жарималар қўлланилмайди.

26. Солиқ базасини айрим товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш ва солиқларни ҳисоблаш ушбу Низомга 2-иловага мувофиқ шартли мисоллар асосида амалга оширилади.

5-боб. Якунловчи қоидалар

27. Солиқ тўловчи солиқ органлари томонидан солиқ солиш мақсадида аниқланган товарларнинг бозор нархидан норози бўлган тақдирда, товарларнинг бозор нархини аниқлаш бўйича бошқа мустақил баҳоловчини жалб қилиш ҳуқуқига эга.

28. Солиқ тўловчи битимнинг нархи бозор нархларига мувофиқлигини ва солиқ тўлашдан бўйин товлашга қаратилмаганининг асосларини тақдим этиш орқали солиқ органларининг солиқ базасига тузатиш киритиш тўғрисидаги қарори юзасидан низолашишга ҳақли.

29. Солиқ органлари сайёр солиқ текширувини ўтказишда товарларнинг бозор нархини аниқлаш учун белгиланган тартибда назорат харидини амалга оширишга ҳақли.

30. Ушбу Низом талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларига мувофиқ жавоб берадилар.

Солиқ базасини айрим товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомга 1-ИЛОВА

Солиқ базаси бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқланадиган ёғоч маҳсулотларининг

Т/р Гуруҳ Синф Синф тавсифи Маҳсулотнинг идентификация коди 1. 044 04403 Хом ёғоч 04403001002 2. 04403003002 3. 04403004001 4. 04403005001 5. 04403006001 6. 04406 Шпаллар 04406001001 7. 04406002001 8. 04406004001 9. 04407 Ёғоч 04407001001 10. 04407001002 11. 04407001003 12. 04407001004 13. 04407001005 14. 04407001006 15. 04407001011 16. 04407001012 17. 04407001013 18. 04407001014 19. 04407001015 20. 04407001016 21. 04407001017 22. 04407001018 23. 04407001019 24. 04407001020 25. 04407002001 26. 04407002002 27. 04407002003 28. 04407002004 29. 04407002005 30. 04407002006 31. 04407002007 32. 04407002008 33. 04407002010 34. 04407002011 35. 04407002012 36. 04407002013 37. 04407002014 38. 04407002015 39. 04407002016 40. 04407002101 41. 04407002102 42. 04407002103 43. 04407002104 44. 04407002105 45. 04407002106 46. 04407002107 47. 04408 Ёпиш чойшаблари 04408001001 48. 04409 Ёғоч 04409001002 49. 04409004002 50. 04409004003 51. 04410 Заррачалар тахтаси 04410001001 52. 04410001002 53. 04410002001 54. 04411 Эляф плиталари 04411001001 55. 04411001003 56. 04411001004 57. 04411001005 58. 04411001006 59. 04411002001 60. 04411002002 61. 04412 Елимланган фанер 04412001001 62. 04412001005 63. 04412001006 64. 04413 Сиқилган ёғоч 04413001001 65. 04418 Дурадгорлик ва дурадгорлик маҳсулотлари 04418001002 66. 04418001003 67. 04418001005 68. 04418001006 69. 04418003001 70. 04421 Бошқа ёғоч буюмлар 04421001006 71. 04421001026

Солиқ базасини айрим товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомга 2-ИЛОВА

Солиқ базасини айрим товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш ва солиқларни ҳисоблашга доир

1-мисол. Кўчмас мулкни сотиш бўйича бозор нархи асосида солиқни ҳисоблаш (таққосланадиган бозор нархи усули).

2025 йил млн сўм Товар номи Ўлчов бирлиги Миқдори Электрон ҳисобварақ-фактура бўйича сотиш нархи Ўртача бозор нархи Камайтириб кўрсатилган солиқ базаси (ҚҚСсиз) ҚҚС Фойда солиғи нарх солиқ базаси нарх солиқ базаси Кўчмас мулк м 2 216,04 1,07 231,2 6,1 1 317,8 970,2 116,4 128,1

Тошкент шаҳри Мирзо Улуғбек туманида жойлашган «А» МЧЖ томонидан 2025 йил 5 апрелда тузилган шартномага асосан 3-қаватда жойлашган, майдони 216,04 м 2 дан иборат бўлган турар жой фуқаро «Н.Х»га 1 м 2 учун 1,07 млн сўмдан — жами 231,2 млн сўмга сотилгани тўғрисида нотариал идоралар томонидан шартнома тасдиқланган (электрон ҳисобварақ-фактура расмийлаштирилган) .

Солиқ базасини товарларнинг бозор нархидан келиб чиққан ҳолда аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомнинг 14-бандида назарда тутилган формула асосида Тошкент шаҳри Мирзо Улуғбек туманида жойлашган янги қурилган кўчмас мулк объектларининг 1 м 2 учун ўртача бозор нархи 2025 йил апрель ойида шакллантирилган электрон ҳисобварақ-фактуралардан фойдаланиб аниқланганда, 1 м 2 учун 6,1 млн сўмни ташкил этади.

Кўчмас мулкнинг ўртача бозор нархи ва сотиш нархи ўртасидаги фарқ 20 фоизлик оғишдан кўп (6,1 — 1,07=4,7 (5,03/1,07)*100=470,1 фоиз > 20 фоиз).

Шундан келиб чиқиб, солиқ базаси товарларнинг бозор нархи асосида ҳисобланганда:

6,1 млн сўм * 216,04 м 2 = 1 317,8 млн сўмни ташкил қилади.

Корхона томонидан ҳисоботда кўрсатилган солиқ базаси:

1,07 млн сўм (ЭҲФ бўйича) * 216,04 м 2 = 231,2 млн сўмни ташкил қилади.

Бунда камайтириб кўрсатилган солиқ базаси:

1 317,8 млн сўм — 231,2 млн сўм = 1 086,6 млн сўмни ёки ҚҚСсиз 970,2 млн сўмни ташкил қилади.

Камайтириб кўрсатилган тушумдан солиқлар қўшимча ҳисобланиши лозим:

ҚҚС = 970,2 млн сўм * 12 фоиз ставка = 116,4 млн сўм;

фойда солиғи = 853,8 млн сўм (970,2-116,4)*15 фоиз ставка = 128,1 млн сўм.

Жами 244,5 млн сўм қўшимча солиқ ҳисобланиши лозим.

2-мисол. Ёғоч маҳсулотини сотиш бўйича бозор нархи асосида солиқни ҳисоблаш (таққосланадиган бозор нархи усули).

Реализация қилинган товарнинг номи Товар-хомашё биржа маълумоти бўйича товарнинг бозор нархи Товарнинг ЭҲФдаги нархи Сотилган товар ҳажми (куб метр) Солиқ базаси (бозор нархи бўйича, млн сўм) Солиқ базаси (корхона ҳисоботи бўйича, млн сўм) Камайтириб кўрсатилган солиқ базаси, млн сўм Қўшилган қиймат солиғи, млн сўм Фойда солиғи, млн сўм Ёғоч 4 200 2 000 1 000 4 200 2 000 1 964,3 235,7 259,3

Солиқ органлари маълумотлар базасида «А» корхона томонидан 1 000 куб метр ёғоч маҳсулотини «В» корхона билан тўғридан-тўғри шартнома тузиб, бир куб метрини ҚҚС билан 2 000 минг сўмдан — жами 2 млрд сўмга сотилгани бўйича 2025 йил 10 апрель куни электрон ҳисобварақ-фактура расмийлаштирилган.

Товар-хомашё биржаси маълумотлари ўрганилганда, 2025 йил 2 апрель куни «С» корхона томонидан ёғоч маҳсулотининг бир куб метрини 4 200 минг сўмдан (ҚҚС билан) 500 куб метр ёғоч маҳсулотини сотиш бўйича битим тузилгани маълум бўлди (бунда агар худди шу турдаги товарни сотиш бўйича шу санада бир қанча битим тузилган бўлса, бозор нархи сифатида ушбу товарнинг ўртача нархи олинади). Ёғоч маҳсулотининг бозор нархи ва сотиш нархи ўртасидаги фарқ 20 фоизлик оғишдан кўп (4200-2000=2200, (2200/1000)*100=220 фоиз>20 фоиз).

Юқоридагиларга асосан, «А» корхона томонидан бир куб метр ёғочни сотишдан тушган тушум ҳисоб ҳужжатларида 2 200 минг сўмга (биржа нархи 4 200 минг сўм — ЭҲФ нархи 2 000 минг сўм) камайтириб кўрсатилган.

Шундан келиб чиқиб, солиқ базаси товарларнинг бозор нархи (биржа нархи) асосида ҳисобланганда:

4 200 минг сўм (ҚҚС билан биржа нархи) * 1 000 куб метр = 4,2 млрд сўмни ташкил қилади.

Корхона томонидан ҳисоботда кўрсатилган солиқ базаси:

2 000 минг сўм (ҚҚҚС билан ЭҲФ нархи) * 1 000 куб метр = 2 млрд сўмни ташкил қилади.

Бундан камайтириб кўрсатилган солиқ базаси:

4,2 млрд сўм — 2 млрд сўм = 2,2 млрд сўмни ёки ҚҚСсиз 1,9 млрд сўмни ташкил қилади.

Камайтириб кўрсатилган тушумдан солиқлар қўшимча ҳисобланди:

ҚҚС = 1,9 млрд сўм * 12 фоиз = 235,7 млн сўм;

фойда солиғи = (1,9 млрд сўм — 235,7 млн сўм) * 15 фоиз = 259,3 млн сўм.

Жами 495 млн сўм қўшимча солиқ ҳисобланиши лозим.

Солиқ базасини битим нархи бозор нархидан юқори бўлган ҳолатларда таққосланадиган бозор нархи усулини қўллаган ҳолда аниқлаш бўйича

3-мисол. Ёғоч маҳсулоти хариди бўйича

Товар номи Товарнинг қиймати (минг сўмда) Харид қилинган товар ҳажми, куб метр Корхона ҳисоботи бўйича харажатда ҳисобга олинган сумма, млн сўм) Ташқи манба маълумотлари (бозор нархи) бўйича харажатда ҳисобга олиниши лозим, (млн сўм) Товарнинг шартномадаги нархи, 1 куб метр учун Ташқи манбалардан олинган маълумот бўйича нарх, 1 куб метр учун Ошириб кўрсатилган солиқ базаси Ҳисобдан чиқариладиган ҚҚС, (млн сўм) Ёғоч 6 000 4 200 1 000 6 000 4 200 1 800 192,8

Солиқ органларида мавжуд маълумотга асосан «А» корхона томонидан 2025 йил 6 ноябрда «В» корхона билан тузилган шартномага асосан Россия Федерациясининг «Росслес» жамиятида ишлаб чиқарилган «Ёғоч» маҳсулотини 1 куб метр учун 6,0 млн сўмдан (ҚҚС билан) келишилиб, 1000 куб метр товар жами 6 млрд сўмга харид қилинган.

Товар-хомашё биржасида (давлат харидлари ёки бошқа манбалар) 2025 йил 7 ноябрда тузилган битимга асосан «Росслес» жамиятида ишлаб чиқарилган «Ёғоч» маҳсулотининг нархи 1 куб метр учун 4,2 млн сўм (ҚҚС билан) эканлиги тўғрисида маълумотлар мавжуд.

Юқоридагиларга асосан «А» корхона томонидан 1000 куб метр ёғоч 1,8 млн сўмдан (6 млн сўм — 4,2 млн сўм) — жами 1,8 млрд сўмга оширилган нархда харид қилинган. Ушбу ҳолатда «А» корхона ҳисобга олинган ҚҚС суммасига тузатиш киритиши ва 192,8 млн сўм (1,8 млрд сўм * 12/112) ҚҚСни ҳисобдан чиқариши лозим бўлади.

Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири А. АРИПОВ

Тошкент ш.,

2026 йил 18 май,

253-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 19.05.2026 й., 09/26/253/0497-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining

qarori

NIZOM

ROʻYXATI

SHARTLI MISOLLAR

Soliq bazasini tovarlarning bozor narxlaridan kelib chiqqan holda aniqlash orqali teng raqobat muhitini yaratish toʻgʻrisida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “ Oʻzbekiston — 2030” strategiyasini “Yoshlar va biznesni qoʻllab-quvvatlash yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi toʻgʻrisid a” 2024-yil 21-fevraldagi PF-37-son va “ Naqdsiz hisob-kitoblarni ommalashtirish va yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirishga qaratilgan qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida ” 2025-yil 10-dekabrdagi PF-246-son farmonlari ijrosini taʼminlash hamda Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi talablariga muvofiq soliq bazasini bozor tamoyillari asosida aniqlash, shuningdek, teng raqobat muhitini yaratish orqali insofli soliq toʻlovchilar va isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qaror qiladi:

1. Oʻzbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 248-moddasi toʻrtinchi qismiga muvofiq, agar bitimning narxi tovarlarning (xizmatlarning) bozor qiymatidan past yoki yuqori boʻlsa, soliq organlari soliq bazasiga tuzatish kiritishga haqli ekanligi maʼlumot uchun qabul qilinsin.

2. Quyidagilarni nazarda tutuvchi Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom ilovaga muvofiq tasdiqlansin:

tovarlarning bozor narxini aniqlash tartibi;

soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash.

3. Belgilansinki, soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi ushbu qaror kuchga kirgan sanadan keyin tuzilgan bitimlarga nisbatan tatbiq etiladi.

4. Soliq qoʻmitasi:

a) Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Davlat aktivlarini boshqarish agentligi, “Oʻzbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi” AJ va “Elektron onlayn-auksionlarni tashkil etish” AJ bilan birgalikda 2026-yil 1-iyulga qadar davlat xaridlari, birja va auksion savdolari ishtirokchilari tomonidan tuzilgan shartnomalar hamda ularning ijrosi boʻyicha elektron hisobvaraq-faktura maʼlumotlarini (har bir lot va tovarlar nomenklaturasi kesimida) real vaqt rejimida oʻzaro almashish boʻyicha axborot tizimlarini integratsiya qilishni;

b) tovarlarning bozor narxlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar har oy yakuni boʻyicha keyingi oyning 10-sanasigacha oʻz rasmiy veb-saytida eʼlon qilib borilishini;

v) “Soliq-servis” aksiyadorlik jamiyati tomonidan soliq solish maqsadida soliq toʻlovchilarga bozor narxini aniqlash boʻyicha bepul xizmatlar koʻrsatish tizimi joriy qilinishini;

g) Oʻzbekiston Milliy teleradiokompaniyasi va Oʻzbekiston Milliy axborot agentligi bilan birgalikda qarorning mazmun-mohiyati ommaviy axborot vositalarida keng yoritilishini taʼminlasin.

5. Ushbu qarorning bajarilishini nazorat qilish Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari — iqtisodiyot va moliya vaziri J.A. Qoʻchqorov hamda Soliq qoʻmitasi raisi F.J. Pulatov zimmasiga yuklansin.

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 18-maydagi 253-son qaroriga ILOVA

Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisida

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizom Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga (keyingi oʻrinlarda — Soliq kodeksi) muvofiq soliq bazasini koʻchmas mulk obyektlari hamda yogʻoch mahsulotlarining (keyingi oʻrinlarda — tovarlar) bozor qiymatidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibini belgilaydi.

2. Ushbu Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalanadi:

aynan oʻxshash tovarlar — bir xil xususiyatli asosiy belgilarga ega boʻlgan tovarlar soliq solish maqsadida aynan oʻxshash tovarlar deb eʼtirof etiladi;

bitim narxi — shartnoma, elektron hisobvaraq-faktura, onlayn nazorat-kassa texnikasi cheklari yoki boshqa hisob hujjatlarida aks ettirilgan narx;

bir xil turdagi tovarlar — aynan oʻxshash boʻlmagan holda, bir xil xususiyatlarga ega boʻlgan hamda ayni bir vazifani bajarish imkoniyatini beradigan oʻxshash tarkibiy qismlardan iborat boʻlgan va (yoki) tijorat jihatidan bir-birining oʻrnini bosa oladigan tovarlar;

taqqoslanadigan bozor narxlari usuli — tovarlarni aynan oʻxshash yoki bir xil turdagi tovarlar boʻyicha tuzilgan bitimlar toʻgʻrisida axborot mavjud boʻlganda, shunday tovarlar bilan qiyoslashga asoslangan baholash usuli;

tovarlarning bozor narxi — soliq organlari tomonidan soliq bazasini aniqlashda qoʻllanadigan va erkin bozorda mustaqil tomonlar oʻrtasida shakllanadigan narx;

hisob hujjatlari — tovarlarni sotish narxini tasdiqlovchi shartnoma, elektron hisobvaraq-faktura, dalolatnoma, onlayn nazorat-kassa texnikasi cheki va boshqa hisob hujjatlari.

3. Ushbu Nizom talablari quyidagilarga nisbatan tatbiq etilmaydi:

Soliq kodeksiga muvofiq transfert narxni belgilash doirasida nazorat qilinadigan bitimlarga;

narxlari davlat organlari tomonidan tartibga solinadigan tabiiy monopoliya korxonalarining tovarlariga;

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasining hujjatlariga asosan arzonlashtirilgan narxlarda sotilgan tovarlarga;

Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi yoki chet davlat qonunchiligiga muvofiq oʻtkazilgan birja savdolari natijalari boʻyicha tuzilgan bitimlarga;

davlat tomonidan qatʼiy narx belgilangan bitimlarga.

4. Ushbu Nizom talablari soliq toʻlovchilar tomonidan sotilgan tovarlarning hisob hujjatlarida aks ettirilgan narxi shunday tovarlar boʻyicha aniqlangan bozor narxidan 20 foizdan past yoki yuqori boʻlgan holatda qoʻllanadi.

5. Ushbu Nizom talablari faqat soliq solish maqsadlarida qoʻllanadi, tovarlarni haqiqatda sotilgan narxi esa buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda hisobga olinadi.

2-bob. Soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash uchun foydalanadigan usul va uni qoʻllash tartibi

6. Soliq bazasini bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash ushbu Nizomga 1-ilovada keltirilgan yogʻoch mahsulotlariga nisbatan tatbiq etiladi.

7. Soliq organlari soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlashda taqqoslanadigan bozor narxlari usulidan foydalanadi.

8. Koʻchmas mulk obyektlarining bozor narxi koʻchmas mulkni ommaviy baholash sohasida maxsus vakolatli organ tomonidan qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda aniqlanadi.

Koʻchmas mulkni ommaviy baholash sohasida maxsus vakolatli organ tomonidan bozor narxi aniqlanmagan koʻchmas mulk obyektlarining bozor narxi soliq organlari tomonidan ushbu Nizomning 7-bandida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi.

9. Taqqoslanadigan bozor narxlari usulida aynan oʻxshash yoki bir xil turdagi tovarlarni sotish (xarid qilish) narxlari ularni sotish boʻyicha tuzilgan shartnomalarning, shuningdek, haqiqatda tovarlarni yetkazib berishning oʻziga xos xususiyatlarini, hududlarni (tuman/shahar) hamda soliq organlariga maʼlum boʻlgan boshqa axborotlarni inobatga olgan holda qiyoslanadi.

10. Tovarlarning aynan oʻxshashligini aniqlashda bunday tovarlarning tashqi koʻrinishidagi arzimas farqlar hisobga olinmasligi mumkin hamda ularning fizik xususiyatlari, sifati, moʻljallangan vazifasi, kelib chiqqan mamlakati va ishlab chiqaruvchisi, uning bozordagi ishbilarmonlik obroʻsi, foydalaniladigan tovar belgisi, shuningdek, Mahsulotlar (tovar va xizmatlar) yagona elektron milliy katalogidagi identifikatsiya kodlari hisobga olinadi.

11. Tovarlarning bir turdaligini aniqlashda, ularning sifati, bozordagi mavqeyi, tovar belgisi, kelib chiqqan mamlakati, shuningdek, Mahsulotlar (tovar va xizmatlar) yagona elektron milliy katalogidagi pozitsiyalari hisobga olinadi.

12. Ushbu Nizomning 7-bandida nazarda tutilgan usul orqali soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash uchun soliq organlarida mavjud elektron-hisobvaraq faktura va onlayn nazorat-kassa texnikasi cheklari maʼlumotlaridan foydalaniladi.

13. Soliq organlari soliq bazasini bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlashda quyidagi maʼlumotlardan ham foydalanishi mumkin:

notariatning yagona avtomatlashtirilgan axborot tizimi maʼlumotlari;

bojxona toʻlovlarini hisoblash maqsadida foydalanilgan tovarlar qiymati haqidagi maʼlumotlar;

birja narxlari va kotirovkalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

auksion va davlat xaridlari platformalari maʼlumotlari;

sotuvchilarning narxnomalari (preyskurant)dagi maʼlumotlari;

ommaviy axborot vositalaridan va internet resurslaridan olingan narx toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;

qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda narxlarni belgilovchi vakolatli organlarning maʼlumotlari;

tijorat banklari tomonidan garovga olingan tovarlarni qayta baholash maʼlumotlari;

baholash faoliyati toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga yoki xorijiy davlatlar qonunchiligiga muvofiq aniqlangan obyektlarning bozor narxi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.

14. Agar tovarlarning narxi koʻrsatib oʻtilgan manbalarda turlicha boʻlsa, soliq solish maqsadlarida ularning oʻrtacha bozor narxi inobatga olinadi.

Tovarlarning oʻrtacha bozor narxi quyidagi formula asosida aniqlanadi:

oʻrtacha bozor narxi = (X 1 *Y 1 +X 2 *Y 2 +...+ X n *Y n ) / (X 1 +X 2 +...+X n ), bunda:

X 1,2...n — kun (hafta, oy) davomida har bir bitim boʻyicha realizatsiya qilingan tovarlar hajmi;

Y 1,2....n — kun (hafta, oy) davomida har bir bitim uchun sotilgan tovarlarning narxi.

3-bob. Birja va boshqa elektron platformalar orqali sotilgan tovarlarning bozor narxini aniqlash tartibi

15. Tovarlarning bozor narxi birja savdolarida sotilayotgan aynan oʻxshash (ular mavjud boʻlmaganda, bir turdagi) tovarlar narxlaridan kelib chiqib aniqlanadi.

16. Toʻgʻridan-toʻgʻri tuzilgan shartnomalar boʻyicha sotilgan tovarlar narxi sotish sanasidagi birja savdolarida aynan oʻxshash (ular mavjud boʻlmaganda, bir turdagi) tovarlar narxidan farq qilsa, soliq bazasini aniqlashda birja savdosida sotilgan tovarlarning narxi (kotirovkasi) qoʻllanadi.

17. Tovarlarni sotish sanasida birja savdolarida aynan oʻxshash (ular mavjud boʻlmaganda, bir turdagi) tovarlar sotilgan taqdirda, soliq bazasini aniqlashda birja savdolarida hafta mobaynida sotilgan tovarlarning oʻrtacha narxi, haftalik maʼlumot mavjud boʻlmagan hollarda, oylik sotilgan tovarlarning oʻrtacha narxi (kotirovkasi) qoʻllanadi.

18. Toʻgʻridan-toʻgʻri tuzilgan shartnomalar boʻyicha sotilgan tovarlarning bozor narxini birja maʼlumotlari asosida aniqlashning imkoni mavjud boʻlmagan taqdirda, davlat xaridlari boʻyicha maxsus axborot portalida tuzilgan bitimlarning narxidan kelib chiqib, ushbu Nizomning 17-bandida nazarda tutilgan tartibda aniqlanadi.

19. Birja yoki davlat xaridlari boʻyicha maxsus axborot portalida tuzilgan bitimlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar asosida tovarlarning bozor narxini aniqlashning imkoni boʻlmagan hollarda, ushbu Nizomning 13-bandida nazarda tutilgan manbalar maʼlumotlaridan foydalanilgan holda aniqlanadi.

20. Soliq organlari tovarlarning bozor narxlarini baholash faoliyati toʻgʻrisidagi Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligidan hamda baholash milliy standartlari qoidalaridan foydalangan holda ham aniqlashi mumkin.

4-bob. Soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi

21. Tovarlarni sotish narxi soliq solish maqsadida qoʻllanadigan bozor narxidan past ekanligi aniqlansa, soliq organlari tomonidan qoʻllanadigan bozor narxi va soliq toʻlovchining sotish narxi oʻrtasidagi ijobiy farq bozor narxidan past sotilgan tovarlar hajmiga koʻpaytiriladi hamda hosil boʻlgan summa soliq bazasiga kiritiladi.

Bunda qoʻshimcha hisoblangan qoʻshilgan qiymat soligʻi summasi chegiriladigan xarajat sifatida eʼtirof etiladi, Soliq kodeksining 317-moddasiga muvofiq soliq tekshiruvlari natijalari boʻyicha qoʻshimcha hisoblangan soliqlar bundan mustasno.

22. Tovarlarni xarid qilish narxi soliq organlari tomonidan qoʻllanadigan bozor narxidan yuqori ekanligi aniqlansa, soliq toʻlovchining xarid qilish narxi va soliq organlari tomonidan aniqlanadigan bozor narxi oʻrtasidagi ijobiy farq summasi boʻyicha hisobga olingan qoʻshilgan qiymat soligʻi summasiga tuzatish kiritiladi.

23. Tovarlarning ushbu Nizomda belgilangan tartibda aniqlangan bozor narxidan kelib chiqib, Soliq kodeksiga muvofiq foyda soligʻining bazasiga tuzatish kiritiladi.

24. Agar bozor narxining belgilanishi qoʻshilgan qiymat soligʻi summasi va foyda soligʻi boʻnak toʻlovi summalarining kamaytirilishiga olib kelgan boʻlsa, soliq toʻlovchi qoʻshilgan qiymat soligʻi hisoboti va foyda soligʻi boʻyicha boʻnak toʻlovlarini hisoblash uchun maʼlumotnomaga mustaqil ravishda tuzatishlar kiritishga haqli.

25. Ushbu Nizomda belgilangan tartibda aniqlangan qoʻshimcha soliq bazasi va soliq summasiga nisbatan Soliq kodeksida belgilangan moliyaviy jarimalar qoʻllanilmaydi.

26. Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash va soliqlarni hisoblash ushbu Nizomga 2-ilovaga muvofiq shartli misollar asosida amalga oshiriladi.

5-bob. Yakunlovchi qoidalar

27. Soliq toʻlovchi soliq organlari tomonidan soliq solish maqsadida aniqlangan tovarlarning bozor narxidan norozi boʻlgan taqdirda, tovarlarning bozor narxini aniqlash boʻyicha boshqa mustaqil baholovchini jalb qilish huquqiga ega.

28. Soliq toʻlovchi bitimning narxi bozor narxlariga muvofiqligini va soliq toʻlashdan boʻyin tovlashga qaratilmaganining asoslarini taqdim etish orqali soliq organlarining soliq bazasiga tuzatish kiritish toʻgʻrisidagi qarori yuzasidan nizolashishga haqli.

29. Soliq organlari sayyor soliq tekshiruvini oʻtkazishda tovarlarning bozor narxini aniqlash uchun belgilangan tartibda nazorat xaridini amalga oshirishga haqli.

30. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlariga muvofiq javob beradilar.

Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 1-ILOVA

Soliq bazasi bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlanadigan yogʻoch mahsulotlarining

T/r Guruh Sinf Sinf tavsifi Mahsulotning identifikatsiya kodi 1. 044 04403 Xom yogʻoch 04403001002 2. 04403003002 3. 04403004001 4. 04403005001 5. 04403006001 6. 04406 Shpallar 04406001001 7. 04406002001 8. 04406004001 9. 04407 Yogʻoch 04407001001 10. 04407001002 11. 04407001003 12. 04407001004 13. 04407001005 14. 04407001006 15. 04407001011 16. 04407001012 17. 04407001013 18. 04407001014 19. 04407001015 20. 04407001016 21. 04407001017 22. 04407001018 23. 04407001019 24. 04407001020 25. 04407002001 26. 04407002002 27. 04407002003 28. 04407002004 29. 04407002005 30. 04407002006 31. 04407002007 32. 04407002008 33. 04407002010 34. 04407002011 35. 04407002012 36. 04407002013 37. 04407002014 38. 04407002015 39. 04407002016 40. 04407002101 41. 04407002102 42. 04407002103 43. 04407002104 44. 04407002105 45. 04407002106 46. 04407002107 47. 04408 Yopish choyshablari 04408001001 48. 04409 Yogʻoch 04409001002 49. 04409004002 50. 04409004003 51. 04410 Zarrachalar taxtasi 04410001001 52. 04410001002 53. 04410002001 54. 04411 Elyaf plitalari 04411001001 55. 04411001003 56. 04411001004 57. 04411001005 58. 04411001006 59. 04411002001 60. 04411002002 61. 04412 Yelimlangan faner 04412001001 62. 04412001005 63. 04412001006 64. 04413 Siqilgan yogʻoch 04413001001 65. 04418 Duradgorlik va duradgorlik mahsulotlari 04418001002 66. 04418001003 67. 04418001005 68. 04418001006 69. 04418003001 70. 04421 Boshqa yogʻoch buyumlar 04421001006 71. 04421001026

Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga 2-ILOVA

Soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash va soliqlarni hisoblashga doir

1-misol. Koʻchmas mulkni sotish boʻyicha bozor narxi asosida soliqni hisoblash (taqqoslanadigan bozor narxi usuli).

2025-yil mln soʻm Tovar nomi Oʻlchov birligi Miqdori Elektron hisobvaraq-faktura boʻyicha sotish narxi Oʻrtacha bozor narxi Kamaytirib koʻrsatilgan soliq bazasi (QQSsiz) QQS Foyda soligʻi narx soliq bazasi narx soliq bazasi Koʻchmas mulk m 2 216,04 1,07 231,2 6,1 1 317,8 970,2 116,4 128,1

Toshkent shahri Mirzo Ulugʻbek tumanida joylashgan “A” MCHJ tomonidan 2025-yil 5-aprelda tuzilgan shartnomaga asosan 3-qavatda joylashgan, maydoni 216,04 m 2 dan iborat boʻlgan turar joy fuqaro “N.X”ga 1 m 2 uchun 1,07 mln soʻmdan — jami 231,2 mln soʻmga sotilgani toʻgʻrisida notarial idoralar tomonidan shartnoma tasdiqlangan (elektron hisobvaraq-faktura rasmiylashtirilgan) .

Soliq bazasini tovarlarning bozor narxidan kelib chiqqan holda aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomning 14-bandida nazarda tutilgan formula asosida Toshkent shahri Mirzo Ulugʻbek tumanida joylashgan yangi qurilgan koʻchmas mulk obyektlarining 1 m 2 uchun oʻrtacha bozor narxi 2025-yil aprel oyida shakllantirilgan elektron hisobvaraq-fakturalardan foydalanib aniqlanganda, 1 m 2 uchun 6,1 mln soʻmni tashkil etadi.

Koʻchmas mulkning oʻrtacha bozor narxi va sotish narxi oʻrtasidagi farq 20 foizlik ogʻishdan koʻp (6,1 — 1,07=4,7 (5,03/1,07)*100=470,1 foiz > 20 foiz).

Shundan kelib chiqib, soliq bazasi tovarlarning bozor narxi asosida hisoblanganda:

6,1 mln soʻm * 216,04 m 2 = 1 317,8 mln soʻmni tashkil qiladi.

Korxona tomonidan hisobotda koʻrsatilgan soliq bazasi:

1,07 mln soʻm (EHF boʻyicha) * 216,04 m 2 = 231,2 mln soʻmni tashkil qiladi.

Bunda kamaytirib koʻrsatilgan soliq bazasi:

1 317,8 mln soʻm — 231,2 mln soʻm = 1 086,6 mln soʻmni yoki QQSsiz 970,2 mln soʻmni tashkil qiladi.

Kamaytirib koʻrsatilgan tushumdan soliqlar qoʻshimcha hisoblanishi lozim:

QQS = 970,2 mln soʻm * 12 foiz stavka = 116,4 mln soʻm;

foyda soligʻi = 853,8 mln soʻm (970,2-116,4)*15 foiz stavka = 128,1 mln soʻm.

Jami 244,5 mln soʻm qoʻshimcha soliq hisoblanishi lozim.

2-misol. Yogʻoch mahsulotini sotish boʻyicha bozor narxi asosida soliqni hisoblash (taqqoslanadigan bozor narxi usuli).

Realizatsiya qilingan tovarning nomi Tovar-xomashyo birja maʼlumoti boʻyicha tovarning bozor narxi Tovarning EHFdagi narxi Sotilgan tovar hajmi (kub metr) Soliq bazasi (bozor narxi boʻyicha, mln soʻm) Soliq bazasi (korxona hisoboti boʻyicha, mln soʻm) Kamaytirib koʻrsatilgan soliq bazasi, mln soʻm Qoʻshilgan qiymat soligʻi, mln soʻm Foyda soligʻi, mln soʻm Yogʻoch 4 200 2 000 1 000 4 200 2 000 1 964,3 235,7 259,3

Soliq organlari maʼlumotlar bazasida “A” korxona tomonidan 1 000 kub metr yogʻoch mahsulotini “V” korxona bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shartnoma tuzib, bir kub metrini QQS bilan 2 000 ming soʻmdan — jami 2 mlrd soʻmga sotilgani boʻyicha 2025-yil 10-aprel kuni elektron hisobvaraq-faktura rasmiylashtirilgan.

Tovar-xomashyo birjasi maʼlumotlari oʻrganilganda, 2025-yil 2-aprel kuni “S” korxona tomonidan yogʻoch mahsulotining bir kub metrini 4 200 ming soʻmdan (QQS bilan) 500 kub metr yogʻoch mahsulotini sotish boʻyicha bitim tuzilgani maʼlum boʻldi (bunda agar xuddi shu turdagi tovarni sotish boʻyicha shu sanada bir qancha bitim tuzilgan boʻlsa, bozor narxi sifatida ushbu tovarning oʻrtacha narxi olinadi). Yogʻoch mahsulotining bozor narxi va sotish narxi oʻrtasidagi farq 20 foizlik ogʻishdan koʻp (4200-2000=2200, (2200/1000)*100=220 foiz>20 foiz).

Yuqoridagilarga asosan, “A” korxona tomonidan bir kub metr yogʻochni sotishdan tushgan tushum hisob hujjatlarida 2 200 ming soʻmga (birja narxi 4 200 ming soʻm — EHF narxi 2 000 ming soʻm) kamaytirib koʻrsatilgan.

Shundan kelib chiqib, soliq bazasi tovarlarning bozor narxi (birja narxi) asosida hisoblanganda:

4 200 ming soʻm (QQS bilan birja narxi) * 1 000 kub metr = 4,2 mlrd soʻmni tashkil qiladi.

Korxona tomonidan hisobotda koʻrsatilgan soliq bazasi:

2 000 ming soʻm (QQQS bilan EHF narxi) * 1 000 kub metr = 2 mlrd soʻmni tashkil qiladi.

Bundan kamaytirib koʻrsatilgan soliq bazasi:

4,2 mlrd soʻm — 2 mlrd soʻm = 2,2 mlrd soʻmni yoki QQSsiz 1,9 mlrd soʻmni tashkil qiladi.

Kamaytirib koʻrsatilgan tushumdan soliqlar qoʻshimcha hisoblandi:

QQS = 1,9 mlrd soʻm * 12 foiz = 235,7 mln soʻm;

foyda soligʻi = (1,9 mlrd soʻm — 235,7 mln soʻm) * 15 foiz = 259,3 mln soʻm.

Jami 495 mln soʻm qoʻshimcha soliq hisoblanishi lozim.

Soliq bazasini bitim narxi bozor narxidan yuqori boʻlgan holatlarda taqqoslanadigan bozor narxi usulini qoʻllagan holda aniqlash boʻyicha

3-misol. Yogʻoch mahsuloti xaridi boʻyicha

Tovar nomi Tovarning qiymati (ming soʻmda) Xarid qilingan tovar hajmi, kub metr Korxona hisoboti boʻyicha xarajatda hisobga olingan summa, mln soʻm) Tashqi manba maʼlumotlari (bozor narxi) boʻyicha xarajatda hisobga olinishi lozim, (mln soʻm) Tovarning shartnomadagi narxi, 1 kub metr uchun Tashqi manbalardan olingan maʼlumot boʻyicha narx, 1 kub metr uchun Oshirib koʻrsatilgan soliq bazasi Hisobdan chiqariladigan QQS, (mln soʻm) Yogʻoch 6 000 4 200 1 000 6 000 4 200 1 800 192,8

Soliq organlarida mavjud maʼlumotga asosan “A” korxona tomonidan 2025-yil 6-noyabrda “V” korxona bilan tuzilgan shartnomaga asosan Rossiya Federatsiyasining “Rossles” jamiyatida ishlab chiqarilgan “Yogʻoch” mahsulotini 1 kub metr uchun 6,0 mln soʻmdan (QQS bilan) kelishilib, 1000 kub metr tovar jami 6 mlrd soʻmga xarid qilingan.

Tovar-xomashyo birjasida (davlat xaridlari yoki boshqa manbalar) 2025-yil 7-noyabrda tuzilgan bitimga asosan “Rossles” jamiyatida ishlab chiqarilgan “Yogʻoch” mahsulotining narxi 1 kub metr uchun 4,2 mln soʻm (QQS bilan) ekanligi toʻgʻrisida maʼlumotlar mavjud.

Yuqoridagilarga asosan “A” korxona tomonidan 1000 kub metr yogʻoch 1,8 mln soʻmdan (6 mln soʻm — 4,2 mln soʻm) — jami 1,8 mlrd soʻmga oshirilgan narxda xarid qilingan. Ushbu holatda “A” korxona hisobga olingan QQS summasiga tuzatish kiritishi va 192,8 mln soʻm (1,8 mlrd soʻm * 12/112) QQSni hisobdan chiqarishi lozim boʻladi.

Oʻzbekiston Respublikasining Bosh vaziri A. ARIPOV

Toshkent sh.,

2026-yil 18-may,

253-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 19.05.2026-y., 09/26/253/0497-son)

lex.uz