UzbekAI

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚУРИЛИШ ВА УЙ-ЖОЙ КОММУНАЛ ХЎЖАЛИГИ ВАЗИРЛИГИ ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ЭНЕРГЕТИКА ВАЗИРЛИГИ ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ВАЗИРЛАР МАҲКАМАСИ ҲУЗУРИДАГИ ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСИ, НЕФТЬ МАҲСУЛОТЛАРИ ВА ГАЗДАН ФОЙДАЛАНИШНИ НАЗОРАТ ҚИЛИШ ИНСПЕКЦИЯСИНИНГ

ҚАРОРИ

НИЗОМ

МЕТОДИКАСИ

РЎЙХАТИ

Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, очиқ ва ёпиқ тизимлар орқали узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, шунингдек технологик йўқотишларни аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 11 мартдаги ПҚ-100-сон «Уй-жой ҳамда бино-иншоотларни иссиқлик энергияси билан таъминлаш соҳасини тубдан ислоҳ қилиш ҳамда биноларнинг энергия самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги, Энергетика вазирлиги ҳамда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси қарор қилади:

1. Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, очиқ ва ёпиқ тизимлар орқали узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, шунингдек технологик йўқотишларни аниқлаш тартиби тўғрисидаги низом 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин.

2. Айрим идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар 2-иловага мувофиқ ўз кучини йўқотган деб топилсин.

3. Мазкур қарор Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Энергия самарадорлиги миллий агентлиги билан келишилган.

4. Мазкур қарор расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Келишилди:

Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг 2026 йил 22 майдаги 8-сон, Энергетика вазирлигининг 2026 йил 15 майдаги 100-сон ҳамда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясининг 2026 йил 30 мартдаги 19-сон қарорига 1-ИЛОВА

Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, очиқ ва ёпиқ тизимлар орқали узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, шунингдек технологик йўқотишларни аниқлаш тартиби тўғрисидаги

Мазкур Низом иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, очиқ ва ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимлари орқали узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, шунингдек технологик йўқотишларни аниқлаш тартибини белгилайди.

Ушбу Низомнинг талаблари иссиқлик энергиясини ишлаб чиқарувчи ва иссиқлик таъминоти корхоналари учун мажбурий ҳисобланади.

Мазкур Низомнинг талаблари индивидуал иссиқлик таъминотига эга истеъмолчиларга нисбатан татбиқ этилмайди.

1-боб. Умумий қоидалар

1. Ушбу Низомда қуйидаги тушунчалар қўлланилади:

ишлаб чиқарувчи — иссиқлик энергиясини ишлаб чиқаришга доир фаолиятни амалга оширувчи юридик шахс;

иссиқлик таъминоти корхонаси — иссиқлик энергиясидан фойдаланиш шартномаси бўйича иссиқлик энергиясини сотиш ва тақсимлаш ҳуқуқига эга бўлган юридик шахс, шу жумладан улгуржи истеъмолчи-қайта сотувчи;

иссиқлик тармоғининг баланс бўйича мансублик чегараси — иссиқлик тармоғининг иссиқлик таъминоти корхонаси билан истеъмолчи ўртасидаги бўлиниш нуқтаси, у иссиқлик тармоғининг баланс бўйича мансублиги билан аниқланади;

очиқ иссиқлик таъминоти тизими — иссиқлик таъминоти тизимининг тури бўлиб, бунда иссиқлик таъминоти тармоқларидан олинган иситиш сувининг бир қисми тўғридан-тўғри коммунал-маиший эҳтиёжлар учун иссиқ сув сифатида фойдаланилади ва иссиқлик энергияси манбаига қайтарилмайди;

ёпиқ иссиқлик таъминоти тизими — қувур тармоқлари орқали ҳаракатланувчи иситилган сув фақат иссиқлик ташувчи сифатида фойдаланиладиган ҳамда иссиқ сув таъминоти эҳтиёжлари учун иссиқлик тармоғидан сув олишга йўл қўйилмайдиган иссиқлик таъминоти тизими;

энергетик тавсифлар — иссиқлик тармоқларининг самарадорлигини тавсифловчи кўрсаткичлар бўлиб, иссиқлик энергиясини узатиш жараёнидаги йўқотишлар ва ресурслар сарфланишини, шу жумладан тармоқ сувининг йўқотилишини ҳамда насос агрегатлари томонидан электр энергиясининг истеъмол қилинишини ифодалайди;

режим-карта — турли иш режими ва эксплуатация шароитларида қозон ускуналарининг ишлаш параметрлари ҳамда уларни бошқариш бўйича маълумотларни ўз ичига олган ҳужжат (ишлаб чиқарувчининг мутахассислари томонидан қозон ускуналари ишга туширилганидан ёки эксплуатация синовлари якунланганидан сўнг расмийлаштирилади);

шартли ёқилғи — кўмир, табиий газ, нефть маҳсулотлари ва бошқа ёқилғи турларининг иссиқлик қийматини солиштириш ва ҳисоб-китоб қилиш учун қабул қилинган меъёрий ёқилғи (1 килограмм шартли ёқилғининг ёнишидан 7 000 килокалория (≈ 29 300 киложоул) иссиқлик ажралишига тенг деб қабул қилинади);

энтальпия — термодинамик тизимнинг умумий энергия захирасини ифодаловчи функцияси (тизимнинг ички энергияси билан унинг эгаллаган ҳажмини ушлаб туриш учун сарфланадиган энергия йиғиндиси).

2. Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, очиқ ва ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимлари орқали узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, шунингдек технологик йўқотишларни аниқлаш мазкур Низомнинг иловасида келтирилган методикага мувофиқ амалга оширилади.

3. Иссиқлик энергияси истеъмолининг ҳажми ҳамда қозонхоналар қувватидан қатъи назар, иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ва узатиш жараёнларида ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг барча кўрсаткичлари, шунингдек қозонхоналарнинг ўз эҳтиёжлари учун иссиқлик энергияси сарфлари ҳамда иссиқлик тармоқларидаги технологик йўқотишлар меъёрланиши керак.

4. Ишлаб чиқарувчи ва иссиқлик таъминоти корхонаси томонидан иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ва узатиш учун ёқилғи-энергетика ресурслари сарфларининг меъёрлари (шартли ҳисобда) ёқилғининг ҳар бир тури бўйича алоҳида ишлаб чиқилади.

5. Ёқилғи-энергетика ресурслари сарфларининг меъёрларини ишлаб чиқишда қуйидагилар амалга оширилиши лозим:

ёқилғи-энергетика ресурслари сарфларининг меъёрлари барча босқичларда ягона услубий асосда ишлаб чиқилиши;

ҳар бир иссиқлик манбаи ва унга уланган иссиқлик тармоқлари кесимида алоҳида белгиланиши;

иссиқлик энергиясининг ишлаб чиқариш шароитлари, инновацион технологияларнинг қўлланиши ҳамда ёқилғи-энергетика ресурсларидан оқилона ва самарали фойдаланишга доир ташкилий-техник чора-тадбирлар ишлаб чиқилиши;

иссиқлик таъминоти тизимини комплекс модернизация қилиш ва энергия тежовчи замонавий технологиялар асосида унинг техник даражасининг оширилиши, ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланишда эришилган энг юқори самарадорлик кўрсаткичларидан келиб чиқиб, ёқилғи-энергетика ресурслари сарфларининг меъёрлари ҳар йил якунида қайта кўриб чиқилиши.

6. Ёқилғи-энергетика ресурслари сарфи меъёрларининг амал қилиш муддати давомида мазкур меъёрларни оширишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритишга йўл қўйилмайди.

2-боб. Ёқилғи-энергетика ресурслари сарфи меъёрларининг тузилмаси ва ишлаб чиқиш усуллари

7. Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқаришда ёқилғи-энергетика ресурслари сарфи меъёрлари қуйидаги асосий белгилар бўйича таснифланади:

қамров даражасига кўра — якка, гуруҳли ҳамда корхона ёки объект бўйича;

аниқлаш усулига кўра — ҳисоб-таҳлил, тажрибавий (экспериментал) ва ҳисоб-статистик;

сарфларнинг таркибига кўра — технологик ҳамда умумий ишлаб чиқариш;

амал қилиш даврига кўра — йиллик, чораклик ва ойлик.

8. Қуйидаги сарфлар ёқилғи-энергетика ресурслари сарфининг технологик меъёрларига киритилмаслиги зарур:

авариялар ва фавқулодда ҳолатлар билан боғлиқ сарфлар;

синов ҳамда таъмирлаш ишлари жараёнидаги сарфлар;

қозонхона агрегатлари ва ускуналарини монтаж қилиш, созлаш ва ишга тушириш давридаги сарфлар;

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 18 октябрдаги 609-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг электр станциялари ва тармоқларини техник эксплуатация қилиш қоидалари ҳамда режим-карталар талабларидан четга чиқиш натижасида юзага келган ортиқча сарфлар;

ёқилғи-энергетика ресурсларини сақлаш ва ташиш (узатиш) жараёнидаги йўқотишлар.

9. Ёқилғи-энергетика ресурслари сарфи меъёрларини ишлаб чиқишда асосий усул сифатида ҳисоб-таҳлил усули қўлланилиши лозим. Бунда тажрибавий (экспериментал) ҳамда ҳисоб-статистик усуллардан ҳам фойдаланишга йўл қўйилади.

Ҳисоб-таҳлил усули ёқилғи-энергетика ресурслари сарфларининг технологик параметрларини таҳлил қилиш ҳамда ҳисоб-китоблар асосида ушбу меъёрларни белгилашни назарда тутади.

10. Тажрибавий (экспериментал) усул қозонхона қурилмалари ҳамда иссиқлик тармоқларида ўтказилган синов ва ўлчов ишлари натижаларига асосланган ҳолда ёқилғи, иссиқлик ва электр энергиясининг солиштирма сарфини аниқлаш учун қўлланилади.

11. Ҳисоб-статистик усул технологик, ҳисоб-таҳлил ва тажрибавий (экспериментал) усулларни қўллаш имкони мавжуд бўлмаган ҳолларда фойдаланилиши, бунда охирги уч йил давомида ёқилғи-энергетика ресурсларининг ҳақиқий солиштирма сарфи динамикаси ҳамда уларнинг ўзгаришига таъсир кўрсатувчи омиллар таҳлил қилиниши асосида ёқилғи-энергетика ресурслари сарфи меъёрлари белгиланиши керак.

12. Ёқилғи-энергетика ресурслари сарфи меъёрларини ишлаб чиқишда қуйидагилар ҳисобга олиниши зарур:

қозонхона агрегатларининг норматив тавсифлари, режим-карталари, ускуналарнинг техник паспортлари ҳамда технологик регламентлари;

лойиҳавий ва техник йўриқномалар, техник-иқтисодий асослар, иссиқлик юкламаларининг ҳисоб-китоблари;

ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмолининг истиқболли кўрсаткичлари, статистик ҳисобот маълумотлари ҳамда улардан оқилона ва самарали фойдаланиш бўйича ташкилий-техник тадбирлар режалари;

қозонхоналарнинг ҳақиқий техник кўрсаткичлари ва иш режимлари (унумдорлик, босим, фойдали иш коэффициенти, ёқилғи сарфи, ишланган вақт ва юкламалар);

иссиқлик тармоқларининг энергетик тавсифлари.

3-боб. Энергетик тавсифларни ҳисоблаш

13. Иссиқлик тармоқларининг энергетик тавсифлари қуйидаги кўрсаткичлар бўйича ишлаб чиқилади:

тармоқ сувининг йўқотилиши;

иссиқлик энергиясининг йўқотилиши;

истеъмолчиларнинг уланган иссиқлик юкламаси учун тармоқ сувининг ўртача соатлик сарфи ҳамда узатувчи ва қайтувчи қувурлардаги тармоқ суви ҳарорати;

иссиқлик энергиясини ташиш ва тақсимлаш учун электр энергиясининг солиштирма сарфи (бундан буён матнда электр энергиясининг солиштирма сарфи деб юритилади).

14. Иссиқлик энергиясини узатишда технологик йўқотишлар бўйича меъёрларни ишлаб чиқишда техник жиҳатдан асосланган энергетик тавсифлардан фойдаланилади ҳамда тармоқ сувининг, иссиқлик энергиясининг йўқотилиши ҳамда электр энергиясининг солиштирма сарфи кўрсаткичлари ҳисобга олинади.

Тармоқ сувининг йўқотилиши кўрсаткичи бўйича иссиқлик тармоғининг энергетик тавсифи иссиқлик ташувчини тақсимлаш ва истеъмолчиларга етказиб бериш жараёнида тармоқ суви йўқотилиши миқдорининг иссиқлик таъминоти тизимининг хусусиятлари ҳамда иш режимига боғлиқлигини белгилайди.

Иссиқлик энергиясининг йўқотилиши кўрсаткичи бўйича иссиқлик тармоғининг энергетик тавсифи иссиқлик энергиясини иссиқлик тармоқларининг баланс чегарасигача ташиш ва тақсимлаш жараёнидаги йўқотишлар миқдорининг иссиқлик тармоқларининг конструктив хусусиятлари, иш ҳарорати ва ташқи иқлим омилларига боғлиқлигини белгилайди.

Иссиқлик тармоғининг гидравлик энергетик тавсифи (электр энергиясининг солиштирма сарфи кўрсаткичи асосидаги энергетик тавсиф) иссиқлик тармоқларида иссиқлик энергиясини ташиш ва тақсимлаш учун меъёрланган соатлик электр энергияси сарфининг иссиқлик энергиясининг меъёрланган ўртача суткалик таъминотига нисбати иситиш мавсумидаги ташқи ҳаво ҳароратига боғлиқлигини белгилаши зарур.

15. Энергетик тавсифлар камида беш йилда бир марта қайта кўриб чиқилиши керак. Бунда улар қуйидаги ҳолларда қайта кўриб чиқилади:

норматив тавсифларнинг амал қилиш муддати тугаганда;

техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар ёки бошқа норматив ҳужжатлар ўзгарганда;

иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ускуналарининг таркиби ёки техник кўрсаткичлари ўзгарганда.

Иссиқлик тармоқларининг энергетик тавсифларини қайта кўриб чиқиш иссиқлик таъминоти тизимининг иш шароитлари қуйидаги чегаралардан ошган ҳолларда амалга оширилиши зарур:

а) тармоқ сувининг йўқотилиши кўрсаткичи бўйича:

иссиқлик тармоқлари қувурларининг умумий ҳажми 5 фоизга ўзгарганда;

иссиқлик истеъмоли ички тизимларининг ҳажми 5 фоизга ўзгарганда;

б) иссиқлик энергиясининг йўқотилиши кўрсаткичи бўйича:

кейинги синовлар натижаларига кўра иссиқлик йўқотилиши миқдори аввалги кўрсаткичларга нисбатан 5 фоизга ўзгарганда;

иссиқлик тармоқларининг моддий-техник тавсифлари 5 фоизга ўзгарганда;

иссиқлик энергиясини етказиб беришнинг ҳарорат жадвали ўзгарганда;

в) истеъмолчиларнинг уланган иссиқлик юкламаси учун тармоқ сувининг ўртача соатлик истеъмоли ҳамда узатувчи ва қайтувчи қувурлардаги тармоқ суви ҳароратлари фарқи кўрсаткичлари бўйича:

иссиқлик энергиясини етказиб беришнинг ҳарорат жадвали ўзгарганда;

шартномавий иссиқлик юкламалари 5 фоизга ўзгарганда;

иссиқлик тармоқларидаги иссиқлик йўқотишлари энергетик тавсифни қайта кўриб чиқишни талаб этадиган даражада ўзгарганда;

г) электр энергиясининг солиштирма сарфи кўрсаткичи бўйича:

иссиқлик тармоғида ўрнатилган насос станциялари, марказий иссиқлик пунктлари (бундан буён матнда МИП деб юритилади) ёки индивидуал иссиқлик пунктлари (бундан буён матнда ИИП деб юритилади) сони ўзгарганда, агар янги уланган ёки балансдан чиқарилган насос двигателлари МИП ва ИИПларнинг қуввати натижасида электр энергияси истеъмолининг меъёрий кўрсаткичлардан 5 фоизга ўзгарса;

насос станцияларининг қуввати (миқдори) ўзгарганда;

насос станциялари, МИП ва ИИП иш шароитларини ўзгартиришда (автоматлаштириш, насос агрегатлари ғилдиракларининг диаметрларини ўзгартириш, тармоқ сувининг сарфи ва босимини ўзгартириш) электр жиҳозларининг умумий электр қуввати 5 фоизга ўзгарган бўлса.

16. Кўрсаткичлардан бири учун энергетик тавсифларни қайта кўриб чиқиш натижасида шартлар ёки дастлабки маълумотлар ўзгарган бошқа кўрсаткичларнинг энергетик тавсифларига тузатиш киритилади (агар кўрсаткичлар ўртасида энергетик тавсифларни ишлаб чиқиш методикасида ўзаро боғлиқлик мавжуд бўлса).

4-боб. Иссиқлик тармоқларида иссиқлик юкламалари ва технологик йўқотишлар меъёрларини ҳисоблаш

17. Ишлаб чиқарувчи ва иссиқлик таъминоти корхонаси ҳар бир алоҳида қозонхона бўйича (конденсацион турдаги буғ-турбинали иссиқлик электр станциялари бундан мустасно) қуйидагиларни ўз ичига олган ҳисоб-китобларни амалга ошириши лозим:

ҳудуднинг иқлим хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда ҳар ой учун истеъмолчиларнинг иситиш, шамоллатиш (вентиляция) ҳамда иссиқ сув таъминоти тизимларига зарур бўлган иссиқлик юкламаларини;

иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ва узатиш учун ёқилғи-энергетика ресурсларининг солиштирма сарфи бўйича жамланма меъёрларни;

иссиқлик манбаининг ўз эҳтиёжлари учун иссиқлик сарфи, технологик ускуналарда ҳамда иссиқлик тармоқларидаги йўқотишларни;

узатувчи ва қайтувчи қувурлардаги иссиқлик ташувчининг параметрлари ҳамда ташқи муҳит (тупроқ ёки ҳаво) ҳароратини ҳисобга олган ҳолда иссиқлик тармоқларидаги иссиқлик энергиясининг меъёрий йўқотишлари бўйича ойлик ҳисоб-китобни.

18. Ҳар бир алоҳида қозон агрегати бўйича иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ва узатиш учун ёқилғи-энергетика ресурсларининг солиштирма сарфи агрегатнинг норматив тавсифи асосида индивидуал меъёр сифатида белгиланади. Бунда меъёрлар асосий ва ёрдамчи ускуналарнинг амалда эришилган энергия самарадорлиги кўрсаткичларини акс эттириши лозим.

19. Ишлаб чиқарилаётган ва узатилаётган иссиқлик энергияси учун ёқилғи-энергетика ресурслари сарфи қуйидаги ўлчов бирликларида белгиланиши лозим:

ёқилғи — килограмм шартли ёқилғида (kg sh.yo/Gcal);

электр энергияси — киловатт-соатларда (kW·h/Gcal);

иссиқлик энергияси — гигакалорияларда (Gcal) ёки фоизларда (%);

сув — метр кубларда (m 3 /Gcal).

20. Ёқилғи-энергетика ресурслари истеъмоли ҳамда иссиқлик энергиясини узатиш бўйича бирламчи ҳисоб ҳужжатлари қуйидагилардан иборат бўлади:

навбатчилик журнали;

қозон агрегатларининг суткалик қайдномалари;

ёқилғи-энергетика ресурслари сарфи ҳисоблагичлари (табиий газ, электр энергияси, сув) кўрсаткичлари асосида тузилган далолатномалар;

иссиқлик энергияси ҳисоблагичлари кўрсаткичлари асосида тузилган далолатномалар.

Ушбу ҳужжатлар барча кейинги ҳисоботлар ва ҳисоблашлар учун асос ҳисобланади. Бу ҳужжатлар камида беш йил муддатда сақланиши ва ахборот хавфсизлигига мувофиқ архивланиши лозим.

Ишлаб чиқарувчи ва иссиқлик таъминоти корхонаси ҳисобот ҳужжатларининг ҳаққонийлиги ва сақлаш талабларининг бажарилиши учун жавобгар ҳисобланади.

Ишлаб чиқарилган, етказиб берилган ва йўқотилган иссиқлик энергияси ҳисоби иссиқлик тармоғининг баланс бўйича мансублик чегараси доирасида юритилиши керак.

Истеъмолчи балансида бўлган иссиқлик тармоқларидаги иссиқлик энергияси йўқотишлари истеъмолчининг зиммасига юкланади.

5-боб. Ёқилғи-энергетика ресурслари сарфлари ва иссиқлик энергияси йўқотишлари меъёрларини тасдиқлаш

21. Ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонаси томонидан иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, очиқ ва ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимлари орқали узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, шунингдек технологик йўқотишларни аниқлаш меъёрларининг ҳисоб-китоб маълумотларини ҳар йили 1 ноябрь кунига қадар Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси (бундан буён матнда Ўзэнергоинспекция деб юритилади) ҳудудий бошқармаларига ҳамда 1 декабрь кунига қадар Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги «Иссиқликтаъминоти» акциядорлик жамиятига (бундан буён матнда «Иссиқликтаъминоти» АЖ) келишиш учун тақдим этади.

Ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонаси томонидан ушбу банднинг биринчи хатбошисида назарда тутилган ҳужжатлар қуйидаги талабларга мувофиқ расмийлаштирилади:

саҳифалари рақамланган, ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонаси раҳбари томонидан имзоланган бўлиши;

молиявий ҳужжатлар ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонаси раҳбари ҳамда бош бухгалтер томонидан имзоланган бўлиши;

асослантирувчи маълумотлар бир йиллик ҳисобот даври бўйича шакллантирилган бўлиши.

22. «Иссиқликтаъминоти» АЖ ҳамда Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари ушбу Низомнинг 21-банди биринчи хатбошисида назарда тутилган ҳужжатларни улар тақдим этилган кундан эътиборан етти календарь кундан кечиктирмасдан кўриб чиқади ҳамда эътирозларсиз келишади ёки ушбу Низомнинг 23-бандига асосан ҳужжатларни қайтариш бўйича асослар мавжуд бўлганда бу ҳақида ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонасига ёзма ёки электрон шаклда хабар беради.

23. «Иссиқликтаъминоти» АЖ ҳамда Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари томонидан ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонасига ҳужжатларни қайтариш учун қуйидагилар асос бўлади:

ҳисоб-китоблар ушбу Низом талабларига мувофиқ тайёрланмаган бўлса;

ҳисоб-китобларда қўлланилган ҳисоблаш маълумотлари тўлиқ тақдим этилмаган ёки расмийлаштириш талаблари бузилган бўлса;

ҳисоблаш методикасида хатоликлар ёки асоссиз ҳисоб-китоблар аниқланган бўлса;

ҳисоб-китобларда келтирилган кўрсаткичлар ускуналарнинг амалдаги техник ҳолати ва иш режимларига мувофиқ келмаса.

24. Ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонаси хабарномага асосан қайтарилган ҳужжатларни уларни олган кундан бошлаб ўн календарь кун ичида қайта ишлаб чиқади ҳамда такроран келишиш учун «Иссиқликтаъминоти» АЖ ҳамда Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармаларига тақдим этади.

«Иссиқликтаъминоти» АЖ ҳамда Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари ушбу ҳужжатларни улар тақдим этилган кундан бошлаб уч календарь кундан кечиктирмасдан кўриб чиқади ҳамда келишади.

25. «Иссиқликтаъминоти» АЖ ҳамда Ўзэнергоинспекциянинг ҳудудий бошқармалари билан келишилган ушбу Низомнинг 21-банди биринчи хатбошисида назарда тутилган ҳужжатлар ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонаси томонидан ҳар йили 15 январдан кечиктирмасдан тегишли равишда Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси, халқ депутатлари вилоятлар ва Тошкент шаҳар Кенгашларига тасдиқлаш учун киритилади.

6-боб. Ёқилғи-энергетика ресурслари сарфлари ва иссиқлик энергияси йўқотишлари меъёрларига амал қилиниши юзасидан мониторинг (таҳлил) қилиш

26. Ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонаси томонидан иссиқлик энергияси ишлаб чиқарилиши, узатилиши ва берилиши самарадорлиги таҳлилини тайёрлаш мақсадида тегишли Ўзэнергоинспекция ва «Иссиқликтаъминоти» АЖ томонидан мониторинг ўтказилади.

Ўзэнергоинспекция ва «Иссиқликтаъминоти» АЖ томонидан мониторинг ўтказиш жараёнида қуйидаги маълумотлар ўрганилади:

ишлаб чиқарилган ва ташқаридан харид қилинган иссиқлик энергияси ҳажми;

истеъмолчиларга етказиб берилган иссиқлик энергияси ҳажми;

иссиқлик энергияси ишлаб чиқариш учун сарфланган (барча турдаги) ёқилғининг сарфи;

иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва ўз эҳтиёжлари учун сарфланган ёқилғининг тасдиқланган ва амалдаги солиштирма сарфлари;

меъёрий йўқотишлар билан солиштириш учун иссиқ сув ва буғ тармоқларидаги иссиқлик энергиясининг амалдаги йўқотишлари;

истеъмолчиларга етказиб бериладиган ва қозонхонага қайтариладиган иссиқлик ташувчиси параметрларининг ўртача ойлик маълумотлари (ҳарорат, босим, сарф);

иссиқлик тармоқларини кўрикдан ўтказиш жадваллари, аниқланган нуқсонлар ва уларни бартараф этиш бўйича амалга оширилган чора-тадбирлар;

қозонхона, ёрдамчи ускуналар ва иссиқлик тармоқларини мукаммал ва жорий таъмирлаш жадваллари ва уларнинг бажарилиши.

27. Мониторингнинг натижалари бўйича қуйидагилар юзасидан таҳлилий маълумотлар тайёрланади:

иссиқлик энергиясининг ишлаб чиқилиши ва берилиши;

ўз эҳтиёжлари учун сарфланган иссиқлик энергияси ҳажми;

иссиқлик энергияси ишлаб чиқариш учун сарфланган ёқилғи, электр энергияси ва сув миқдори;

иссиқлик тармоқларининг эскириш даражаси ва улардаги йўқотишлар динамикаси (йиллар, чораклар ва ойлар кесимида).

28. Ишлаб чиқарувчи ва (ёки) иссиқлик таъминоти корхонаси ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфи бўйича меъёрларни аниқлаш учун амалга оширган ҳисоб-китобларининг тўғрилигини назорат қилиши керак.

7-боб. Якуний қоида

29. Мазкур Низом талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонунчилик ҳужжатларида белгиланган тартибда жавобгар бўладилар.

Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, очиқ ва ёпиқ тизимлар орқали узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, шунингдек технологик йўқотишларни аниқлаш тартиби тўғрисидаги низомга ИЛОВА

Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, очиқ ва ёпиқ тизимлар орқали узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, иситиш қозонхоналарининг ўз эҳтиёжлари учун иссиқлик энергияси сарфини, шунингдек технологик йўқотишларни ҳисоблаш

1-боб. Турар жой, жамоат биноларини иситиш, шамоллатиш (вентиляция) ва иссиқ сув таъминоти эҳтиёжлари учун иссиқлик миқдорини аниқлаш

1-§. Умумий қоидалар

1. Иссиқлик энергиясига бўлган эҳтиёжларни ҳисоблашдан олдин истеъмолчи томонидан тақдим этилган бирламчи маълумотларнинг (лойиҳадаги иссиқлик юкламалари, бинонинг ҳажми, иссиқ сувдан фойдаланувчи истеъмолчилар сони, истеъмолчининг балансидаги иссиқлик тармоқларининг диаметри ва узунлиги) ишончлилиги ва тўлиқлиги аниқланиши лозим.

2. Иссиқлик таъминоти режалаштирилаётган даврда (ой, чорак, йил) истеъмолчи томонидан истеъмол қилинадиган иссиқлик энергияси миқдори (иссиқлик энергияси истеъмол қилинадиган объектда биноларни иситиш, шамоллатиш (вентиляция), иссиқ сув таъминоти эҳтиёжлари учун) ҳамда ишлаб чиқарувчи ва иссиқлик таъминоти корхоналарининг технологик эҳтиёжлари учун сарфланадиган иссиқлик энергияси сарфининг йиғиндиси қуйидаги формула асосида аниқланади:

Q i.s.t. = Q i + Q v + Q i.t. + Q t.s. , Gcal (1)

бу ерда:

Q i — иситиш учун иссиқлик энергиясининг ҳисобий истеъмоли (мазкур методиканинг 1-боби 2-параграфида келтирилган);

Q v — шамоллатиш (вентиляция) учун иссиқлик юкламаси (ушбу методиканинг 3-параграфида келтирилган);

Q i.t. — иссиқ сув таъминоти учун иссиқлик энергияси истеъмоли (мазкур методиканинг 4-параграфида келтирилган);

Q t.s. — технологик эҳтиёжлар учун иссиқлик энергияси истеъмоли.

2-§. Турар жой ва жамоат биноларини иситиш учун талаб этиладиган иссиқлик юкламаларини ҳисоблаш

3. Мазкур параграфда назарда тутилган ҳисоб-китоблар турар жой бинолари ҳамда бошқа объектларда бевосита истеъмол қилинадиган иссиқлик энергияси миқдорига нисбатан қўлланилади (иссиқлик тармоғига берилаётган (узатилаётган) иссиқлик энергияси ҳажмлари бундан мустасно).

Турар жой ва жамоат биноларини иситиш учун иссиқлик энергияси қурилиш тўсиқлари орқали юзага келадиган иссиқлик йўқотишларини, шунингдек конструкциялардаги нозичликлар ва тез-тез очиладиган эшиклар орқали ташқи ҳавонинг инфильтрацияси (ўтиши) натижасида юзага келадиган иссиқлик йўқотишларини қоплашга сарфланади.

4. Иссиқлик йўқотишлари ҳисоби турар жой ва жамоат биноларининг намунавий ёки индивидуал лойиҳалари, шунингдек иситиш тизимлари лойиҳалари бўйича амалга оширилиши лозим.

Иссиқлик таъминотининг режалаштирилаётган даври учун иссиқлик энергиясига бўлган талаб қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Gcal (2)

бу ерда:

Q i rej — режалаштирилаётган давр учун иссиқлик энергиясига бўлган талаб, Gcal;

Q i — лойиҳавий ташқи ҳаво ҳароратида иссиқлик юкламаси, kcal/h;

t ich — хоналар ички ҳавосининг ўртача ҳарорати, °C;

t t.rej. — режалаштирилаётган давр учун ташқи ҳавонинг ўртача ҳарорати, °C (ШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 136, 2022 йил 20 декабрь) мувофиқ);

t t.his. — ташқи ҳавонинг ҳисоблашлар учун олинган ҳарорати,°C (ШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 136, 2022 йил 20 декабрь) мувофиқ);

n — иситиш тизимларининг ишлаш давомийлиги, сутка (ШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 136, 2022 йил 20 декабрь) мувофиқ);

24 — бир сутканинг давомийлиги, h.

5. Лойиҳавий (ҳисоблаш) маълумотлар мавжуд бўлмаган ҳолларда соатлик иссиқлик оқими қуйидаги яхлитланган формула бўйича аниқланади:

Q i = 1,1 × q i × a × V t × (t ich - t t.his ) × 10 -6 , Gcal/h: (3)

бу ерда:

V t — турар жой ва жамоат биноларининг ташқи қурилиш ҳажми, m 3 ;

q i — t t.his = -30 °C да турар жой ва жамоат биноларининг солиштирма иситиш тавсифи, kcal/(m 3 × h × °C);

a — ҳисобланган ташқи ҳаво ҳароратининг ўзгаришини ҳисобга олувчи тузатиш коэффициенти мазкур методиканинг 2-жадвалида келтирилган маълумотлар бўйича қабул қилинади;

1,1 — маҳаллий тизимдаги нозичликлар орқали бинога инфильтрация йўли билан кирувчи ташқи ҳаво ҳароратини иситиш учун иссиқлик йўқотилишларини ҳисобга олувчи коэффициент.

6. Турар жой ва жамоат биноларининг ташқи қурилиш ҳажми намунавий ёки индивидуал лойиҳа ҳужжатларида келтирилган маълумотлар асосида қабул қилиниши лозим.

Чордоқ томли турар жой ва жамоат бинолари учун ташқи қурилиш ҳажми ярим ертўладан (цокол қавати) юқори бўлган биринчи қават сатҳида бинонинг ташқи (сиртқи) айланмаси бўйича горизонтал кесим майдонини ушбу биноларнинг ер сатҳидан чордоқли том қопламасининг энг юқори нуқтасигача ўлчанган тўлиқ баландлигига кўпайтириш йўли билан аниқланади.

Олинган горизонтал кесим майдонини ўлчашда девор сиртидан бўртиб чиқувчи элементлар ҳамда турар жой ва жамоат бинолари деворларидаги токчалар ҳисобга олинмайди.

Чордоғи бўлмаган турар жой ва жамоат бинолари учун ташқи қурилиш ҳажми вертикал бўйлама кесим майдонини ушбу биноларнинг ён деворларининг ташқи сиртлари орасида, ярим ертўладан (цоколдан) юқори биринчи қават сатҳида кесим майдонига перпендикуляр йўналишда ўлчанган узунликка кўпайтириш йўли билан аниқланади.

Турар жой ва жамоат биноларининг ертўла хоналари иситиладиган бўлса, мазкур банднинг иккинчи хатбошисида белгиланган усул билан аниқланган турар жой ва жамоат биносининг ҳажмига иситиладиган ертўла хоналари ички ҳажмининг 40 фоизи қўшилиши лозим.

7. Турар жой биноларининг солиштирма иситиш тавсифи ( q i ) мазкур методиканинг 1-жадвалида келтирилган маълумотлар бўйича қабул қилинади.

8. q i қийматини қуйидаги ҳолларда оширишга йўл қўйилади:

енгил (барак) турдаги, шунингдек шитли йиғма ва ойнаванд иншоотлар учун — 15 фоизгача;

тошдан қурилган бинолар учун қурилиши тугагандан сўнг биринчи иситиш мавсумида (май-июнь ойларида — 12 фоизгача, июль-август ойларида — 20 фоизгача, иситиш мавсуми давомида — 30 фоизгача);

кучли шамоллардан ҳимоя қилинмаган тепаликларда, дарёлар ва кўллар қирғоқларида ҳамда очиқ майдонларда жойлашган турар жой ва жамоат бинолари учун учта энг совуқ ойда шамолнинг ўртача тезлигида (5 m/сек.гача бўлганда — 10 фоизгача, 5 дан 10 m/сек.гача бўлганда — 20 фоизгача, 10 m/сек.дан кўп бўлганда — 30 фоизгача).

9. Бинонинг биринчи қаватида жойлашган ҳамда унинг бошқа хоналарига нисбатан баландлиги билан фарқланадиган хоналар учун иссиқлик энергияси йўқотилиши мазкур хоналарнинг ҳажмига мутаносиб равишда аниқланишига йўл қўйилади.

10. Ташқи ҳавонинг ўртача ҳарорати ҳамда иситиш даврининг давомийлиги ШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 136, 2022 йил 20 декабрь) мувофиқ қабул қилиниши зарур.

Тўлиқ бўлмаган ойлар учун ташқи ҳавонинг ўртача ҳарорати иситиш амалга оширилган давр бўйича ҳудуддаги мавжуд Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳузуридаги Гидрометеорология хизмати агентлигининг расмий кўрсаткичлари асосида қабул қилиниши керак.

11. Турар жой ва жамоат бинолари учун бинони иситишга иссиқлик юкламаларининг лойиҳавий кўрсаткичлари бўлмаганда, ҳисоблашлар иситиш ускуналарининг юза сирти бўйича амалга оширилади.

12. Иситиладиган бинолар ички ҳавосининг ҳарорати 1995 йилгача қурилган кўп қаватли турар жой хоналаридаги ҳарорати камида 20 °С, (иссиқлик тизими реконструкция қилинмаган бўлса, турар жой хоналаридаги ҳарорат камида 18 °С) га тенг деб қабул қилинади.

Ички ҳаво ҳароратини 18 °C дан юқори ёки паст даражада сақлаш лозим бўлган бинолар учун иссиқлик истеъмоли меъёрлари қуйидаги формула бўйича аниқланадиган X коэффициентига кўпайтириш йўли билан оширилади ёки камайтирилади:

бу ерда, t ich — турар жой ва жамоат биносининг ички ҳисоблаб чиқарилган ўртача ҳарорати, °C.

13. Жамоат биноларини иситиш учун иссиқликка бўлган эҳтиёж ушбу методиканинг 2 ва 3-формулалари бўйича аниқланади.

14. Жамоат бинолари учун яхлитланган ҳисоблашларда ички ҳаво ҳароратининг ҳисоблаб чиқарилган ўртача қийматлари ва иситиш учун иссиқликка бўлган эҳтиёжи мазкур методиканинг 3-жадвалида келтирилган маълумотлар бўйича қабул қилинади.

15. Мослаштирилган бинолар учун солиштирма иситиш тавсифларининг қиймати мазкур методиканинг 1-жадвали бўйича, ички ҳавонинг ҳисоблаб чиқарилган ҳарорати эса 3-жадвал маълумотлари бўйича қабул қилинади.

Турар жой биносининг бир қисмида нотурар жойлар (дўконлар, дорихоналар, офислар) жойлашган ҳолларда ушбу бинонинг ҳар бир функционал қисми учун иситишга бўлган иссиқлик юкламаси алоҳида ҳисобланади ҳамда ҳисобланган соатлик лойиҳавий юкламалар йиғиндиси асосида аниқланади.

Агар мазкур биноларнинг функционал қисмлари бўйича алоҳида лойиҳавий ҳисоблар мавжуд бўлмаса, маъмурий хоналар учун иситиш юкламасини аниқлашга иситиш ускуналарининг ўрнатилган сирт юзаси бўйича яхлитланган ҳисоблаш усулидан фойдаланишга йўл қўйилади.

Иситиш тизимлари лойиҳалари мавжуд бўлмаган тақдирда иссиқлик оқимлари ШНҚ 2.04.07-22 «Иссиқлик тармоқлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 125, 2022 йил 19 декабрь) мувофиқ аниқланиши лозим.

Турар жой ва жамоат биноларини иситишга сарфланадиган максимал иссиқлик оқими қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Q imax = q i × A × (1 + k 1 ), Gcal/h (5)

бу ерда:

q i — турар жой биноларининг умумий майдонининг 1 m 2 ини иситиш учун максимал иссиқлик оқимининг яхлитланган кўрсаткичи;

A — турар жой биноларининг умумий майдони, m 2 ;

k 1 — жамоат биноларининг иситиш учун иссиқлик оқимини ҳисобга олувчи коэффициент, маълумотлар бўлмаганда 0,25 га тенг деб қабул қилинади.

3-§. Жамоат биноларини шамоллатиш (вентиляция) учун зарур иссиқлик миқдорини аниқлаш

16. Ҳисоблашлар фақат тортиб-чиқарувчи шамоллатиш (вентиляция) тизими мавжуд жамоат бинолари учун амалга оширилади.

17. Намунавий ва индивидуал лойиҳалар, шунингдек шамоллатиш (вентиляция) тизимлари лойиҳалари мавжуд бўлганда шамоллатиш (вентиляция) учун иссиқлик энергияси сарфи рециркуляциясиз шамоллатиш (вентиляция) тизимлари учун қабул қилинган ҳисоблаш формуласи бўйича дастлабки маълумотлар асосида қуйидаги тартибда аниқланади:

Gcal (6)

бу ерда:

Q v rej — режалаштирилаётган давр учун иссиқликка бўлган талаб, Gcal;

Q v — жамоат биноларининг шамоллатиш (вентиляция) учун иссиқликнинг соатлик максимал сарфи, kcal/h;

t ich — шамоллатиладиган (вентиляция) хоналар ички ҳавосининг ҳисоблаб чиқарилган ўртача ҳарорати °C (мазкур методиканинг 3-жадвали бўйича қабул қилинади);

t t.rej — иситиш даврида шамоллатиш (вентиляция) тизимини лойиҳалаштириш учун ташқи ҳавонинг ўртача ҳарорати, °C (ШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 136, 2022 йил 20 декабрь) мувофиқ);

t v.his — шамоллатиш (вентиляция) тизимини лойиҳалаштириш учун ташқи ҳавонинг ҳисоблаб чиқарилган ҳарорати, °C (ШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 136, 2022 йил 20 декабрь) мувофиқ);

n i — режалаштирилаётган иситиш даври учун шамоллатиш (вентиляция) тизими ишлашининг давомийлиги, d;

Z v — сутка давомида шамоллатиш (вентиляция) тизимлари ишлаш соатларининг ўртача олинган вақти, h.

18. Шамоллатиладиган (вентиляция) жамоат биноларининг намунавий ёки индивидуал лойиҳалари мавжуд бўлмаганда шамоллатиш (вентиляция) тизими эҳтиёжлари учун иссиқлик энергияси сарфини қуйидаги формула асосида ҳисоблашга йўл қўйилади:

Q v = 1,1 × V v × q v × (t ich. - t t.rej. ) × n i × Z v × 10 -6 , Gcal (7)

бу ерда:

V v — жамоат биносининг шамоллатиладиган (вентиляция) ҳажми, m 3 ;

q v — солиштирма шамоллатиладиган (вентиляция) кўрсаткичи, kcal/(m 3 ×h×°C);

1,1 — шамоллатиш (вентиляция) жараёнида жамоат биносида юзага келадиган қўшимча иссиқлик йўқотишларини ҳисобга олувчи коэффициент.

19. Солиштирма шамоллатиш (вентиляция) тавсифларининг қийматлари намунавий ёки индивидуал шамоллатиш (вентиляция) тизими лойиҳалари маълумотлари асосида қабул қилиниши лозим.

Шамоллатиш (вентиляция) тизими лойиҳалари мавжуд бўлмаганда солиштирма шамоллатиш (вентиляция) тавсифларининг қийматлари мазкур методиканинг 4-жадвалида келтирилган кўрсаткичлар асосида қабул қилинишига йўл қўйилади.

20. Шамоллатиш (вентиляция) тизимларининг суткалик ишлаш давомийлиги ташкилотнинг ишлаш режимига мувофиқ қабул қилиниши лозим.

Вентиляторлар ўчирилган ҳолларда калориферлардаги иссиқлик ташувчининг айланишини таъминловчи автоматик ростлаш воситалари мавжуд бўлмаганда калориферларнинг ишлаш давомийлигини 24 соатгача қабул қилишга йўл қўйилади.

21. Битта жамоат биносида функционал вазифаси, солиштирма шамоллатиш (вентиляция) тавсифлари ёки ички ҳавонинг ҳисобий ҳарорати бўйича бир-биридан фарқ қиладиган хоналар жойлашган бўлса, шамоллатиш (вентиляция) тизими учун иссиқлик энергияси сарфи жамоат биносининг ҳар бир функционал қисми учун алоҳида ҳисобланиши лозим.

Бунда ҳисобланган шамоллатиш (вентиляция) юкламалари йиғиндиси асосида жамоат биносида шамоллатиш (вентиляция) эҳтиёжлари учун умумий иссиқлик энергияси сарфи аниқланади.

22. Ҳаво-иссиқлик чодирлари учун иссиқлик энергиясига бўлган талаб ҳисоби лойиҳавий маълумотлар асосида амалга оширилади. Бундай маълумотлар мавжуд бўлмаганда қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Q i.ch. = G h. × C h. ( t ch. - t k. ) × is.ch. × 10 -6 , Gcal (8)

бу ерда:

G h. — иссиқлик чодирига бериладиган ҳаво ҳажми, m 3 /h;

C h. — ҳавонинг иссиқлик сиғими, 0,31 kcal/m 3 × °C га тенг деб қабул қилинади;

t ch. — иссиқлик чодиридан чиқувчи ҳавонинг ҳарорати, °C;

t k. — режалаштирилаётган давр давомида иссиқлик чодирига кирувчи ҳавонинг ўртача ҳарорати, °C;

is.ch. — режалаштирилаётган давр учун иссиқлик чодирининг ишлаш соатлари сони, h.

Шамоллатиш (вентиляция) тизими лойиҳалари бўлмаганда иссиқлик ШНҚ 2.01.18-24 «Бинолар ва иншоотларни иситиш, шамоллатиш ва кондициялаштириш учун энергия сарфи нормалари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 330, 2025 йил 27 январь) мувофиқ аниқланади.

Жамоат биноларининг шамоллатиш (вентиляция) тизими учун максимал иссиқлик оқими қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Q vmax = k 1 × k 2 × q i × A , Gcal/h (9)

бу ерда:

q i — жамоат биноларининг иситишга умумий майдоннинг 1 m 2 га максимал иссиқлик оқимининг яхлитланган кўрсаткичи;

A — жамоат биноларининг умумий майдони, m 2 ;

k 1 — жамоат биноларининг иситиш учун иссиқлик оқимини ҳисобга олувчи коэффициент, маълумотлар бўлмаганда эса 0,25 га тенг деб қабул қилиниши лозим;

k 2 — жамоат биноларининг шамоллатиш (вентиляция) тизими учун иссиқлик оқимини ҳисобга олувчи коэффициент.

4-§. Турар жой ва жамоат биноларининг иссиқ сув таъминоти учун зарур иссиқлик миқдорини аниқлаш

23. Иссиқ сув таъминоти эҳтиёжлари учун иссиқликка бўлган йиллик эҳтиёж қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Gcal (10)

бу ерда:

Q i.y. yil — иссиқ сув таъминоти эҳтиёжлари учун иссиқлик энергиясига бўлган йиллик талаб, Gcal;

a — суткалик сув сарфи (истеъмоли) меъёри, l/d, ШНҚ 2.04.01-22 «Биноларнинг ички сув таъминоти ва оқова сувларни чиқариб юбориш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 299, 2024 йил 2 октябрь) мувофиқ қабул қилинади;

m — истеъмолчилар сони;

t s.qish , t s.yoz — совуқ сувнинг тегишлича қиш ва ёз мавсумларидаги ҳарорати, °C (маълумотлар мавжуд бўлмаганда қиш мавсуми учун +5 °C, ёз мавсуми учун +15 °C деб қабул қилинишига йўл қўйилади);

b — иситиш давридан ташқари вақтда иссиқ сув сарфи ўзгаришини ҳисобга олувчи коэффициент (маълумотлар бўлмаганда турар жой ва жамоат бинолари учун 1,0, курорт зоналари учун b=1,5 га тенг деб қабул қилинади);

350 — иссиқ сув таъминоти тизимининг йил давомида ишлаш суткалари сони;

55 — иссиқ сувнинг ҳарорати;

n i — иситиш даврининг, сутка давомийлиги.

24. Иссиқ сув таъминоти сутка давомида ёки ҳафта давомида тўлиқ таъминланмаган ҳолларда иссиқ сув сарфи меъёрлари мазкур методиканинг 5-жадвалида келтирилган коэффициентлар асосида камайтирилиши лозим.

25. Турар жой ва жамоат биноларининг иссиқ сув таъминоти тизимларидаги иссиқлик узатувчи ва айланма қувур ўтказгичлар бўйича йиллик иссиқлик энергияси йўқотишлари қуйидаги формулалар асосида ҳисобланиши лозим:

Gcal (11)

Gcal (12)

бу ерда:

K i — изоляция қилинмаган қувурнинг иссиқлик узатиш коэффициенти, 10 kcal/m 2 × h × °C га тенг деб қабул қилинади;

d i. , L i. — қувур ўтказгичнинг тегишлича ташқи диаметри ва участка узунлиги, m;

t b. , t o. — ҳисобланаётган участканинг тегишлича боши ва охиридаги иссиқ сув ҳарорати, °C;

t a — атроф-муҳитнинг ҳарорати, °C (каналларда ўтказишда — +23 °C, вертикал шахталарида — +23 °C, ванна хоналарда — +25 °C, турар жойлар, ётоқхоналар ва меҳмонхоналарнинг ошхона ва ҳожатхоналарида — +21°C, зинапояларда — +16 °C, ер ости ўтказиш каналларида — тупроқнинг ўртача ҳароратига мувофиқ; туннелларда — +40 °C; иситилмайдиган ертўлаларда йилдаги энг совуқ ойнинг — -11 °C дан -20 °C гача ўртача ойлик ҳароратида — +5 °C, чордоқларда — +9 °C га тенг деб қабул қилинади);

h — изоляциянинг фойдали иш коэффициенти (ФИК) қуйидаги жадвалга мувофиқ қўлланилади:

Иссиқлик изоляциялаш материали Қувур диаметри, mm Иссиқлик изоляцияловчи материалнинг иссиқлик ўтказувчанлиги, W/(m °C) Иссиқлик изоляцияси ФИК Минерал пахта (вата)ли тўшаклар 32 гача 0,032-0,041 0,60 40 — 70 0,035-0,044 0,74 80 — 200 0,037-0,048 0,81 Шиша толали гиламчалар ва тўшаклар 32 гача 0,024-0,032 0,62 40 — 70 0,027-0,035 0,75 80 — 200 0,029-0,037 0,82 Кўпикли полистиролдан тайёрланган иссиқлик изоляцияси маҳсулотлари 32 гача 0,024-0,032 0,62 40 — 70 0,026-0,034 0,76 80 — 200 0,028-0,035 0,83 Кўпикли полиуретандан тайёрланган иссиқлик изоляциялаш маҳсулотлари 32 гача 0,024-0,029 0,62 40 — 70 0,025-0,031 0,77 80 — 200 0,027-0,036 0,84

26. Иссиқ сув таъминоти қувур ўтказгичларидаги иссиқлик энергияси йўқотишлари мазкур методиканинг 6 — 8-жадвалларида келтирилган кўрсаткичлар асосида аниқланиши лозим.

Ҳисоблашларни амалга ошириш учун зарур бирламчи маълумотлар мавжуд бўлмаганда иссиқ сув таъминоти қувурларидаги иссиқлик энергияси йўқотишлари қуйидаги формула асосида аниқланишига йўл қўйилади:

Gcal (13)

Бунда иссиқ сув таъминоти учун умумий йиллик иссиқлик энергиясига бўлган талаб қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Gcal (14)

Турар жой ва жамоат биноларининг иссиқ сув таъминоти бўйича лойиҳавий маълумотлар мавжуд бўлмаганда иссиқлик оқимлари ШНҚ 2.04.07-22 «Иссиқлик тармоқлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 125, 2022 йил 19 декабрь) мувофиқ аниқланиши лозим.

Турар жой ва жамоат биноларининг иссиқ сув таъминоти учун максимал иссиқлик оқими қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Gcal/h (15)

Турар жой ва жамоат биноларининг иссиқ сув таъминоти учун ўртача иссиқлик оқими қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Gcal/h (16)

бу ерда:

m — истеъмолчилар сони;

a — турар жой биноларда бир киши учун суткалик иссиқ сув сарфи;

b — жамоат бинолари учун қўшимча сув сарфи (маълумотлар мавжуд бўлмаганда 25 l/сутка қабул қилинишига йўл қўйилади);

t suv — иситиш даврида совуқ (сув ўтказгичдаги) сувнинг ҳарорати (маълумотлар бўлмаганда 5 °C га тенг деб қабул қилинади);

c — сувнинг солиштирма иссиқлик сиғими, ҳисоблашларда 1 kcal/kg °C деб қабул қилинади.

2-боб. Истеъмолчиларга етказиб бериладиган иссиқлик энергиясининг ҳисобланган ҳажмини аниқлаш

27. Режалаштирилаётган даврда истеъмолчига берилган иссиқлик энергиясининг ҳисобий миқдори иссиқликни истеъмол қилувчи объектда хоналарни иситиш, шамоллатиш (вентиляция) ва иссиқ сув таъминоти эҳтиёжлари учун истеъмол қилинган иссиқлик энергияси, шунингдек мазкур методиканинг 6-бандига мувофиқ истеъмолчининг ҳисобига ўтказиладиган ташқи иссиқлик тармоқларидаги иссиқлик энергияси йўқотишлари йиғиндиси сифатида аниқланиши ҳамда қуйидаги формула асосида ҳисобланиши лозим:

Gcal (17)

бу ерда:

— мазкур методиканинг 1-боби 2-параграфига мувофиқ ҳисоблаб чиқилган турар жой ва жамоат биноларини иситиш учун иссиқлик энергияси сарфи;

— ушбу методиканинг 1-боби 3-параграфига асосан ҳисоблаб чиқилган жамоат биноларини шамоллатиш (вентиляция) учун иссиқлик энергияси сарфи;

— мазкур методиканинг 1-боби 4-параграфига кўра ҳисоблаб чиқилган турар жой ва жамоат биноларининг иссиқ сув таъминоти учун иссиқлик энергияси сарфи;

— қувурларнинг сиртидан иссиқлик узатилиши ҳамда истеъмолчининг балансида бўлган қувур ўтказгичларда иссиқлик ташувчининг сизиб чиқиши билан боғлиқ иссиқлик энергияси йўқотишлари бўлиб, мазкур методиканинг 26-формуласига мувофиқ ҳисоблаб чиқилади.

3-боб. Ишлаб чиқариладиган, қозонхонанинг ўз эҳтиёжлари учун талаб этиладиган иссиқлик энергияси ва ташқи иссиқлик тармоқларидаги иссиқлик энергияси йўқотишлари миқдорини аниқлаш

28. Режалаштирилаётган ҳисоб даври (ой, чорак, йил) учун ишлаб чиқариладиган иссиқлик энергиясининг умумий миқдори иссиқлик тармоғига баланс мансублик чегарасигача узатиладиган иссиқлик энергияси ҳамда қозонхонанинг ўз эҳтиёжлари учун сарфланадиган иссиқлик энергияси йиғиндиси сифатида қуйидаги формула орқали аниқланади:

, Gcal (18)

бу ерда:

— режалаштирилаётган давр (ой, чорак, йил) учун ишлаб чиқариладиган иссиқлик миқдори;

— режалаштирилаётган давр учун иссиқлик тармоғига узатиладиган иссиқлик миқдори (Gcal) (мазкур методиканинг 1-боби 2 — 4-параграфларига мувофиқ ҳисоблаб чиқилади);

— қозонхонанинг ўз эҳтиёжлари учун талаб этиладиган иссиқлик энергияси сарфи.

29. Қозонхонанинг ўз эҳтиёжлари учун талаб этиладиган иссиқлик энергияси сарфи ҳисоблаш ёки тажриба (экспериментал) усуллари орқали қуйидаги технологик жараёнлар бўйича иссиқлик энергияси сарфлари йиғиндиси сифатида аниқланади:

иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш технологик жараёнлари учун;

сувни кимёвий тайёрлаш ускуналари учун;

қозон агрегатларидан пуфлаш орқали чиқариладиган сувни компенсация қилиш учун;

мазутни темир йўл цистерналарида, омборхоналарда ва бошқа сиғимларда иситиш учун;

суюқ ёқилғини буғли форсункалар орқали пуркаш учун;

баклар ва қувур ўтказгичларни иситиш учун;

буғли таъминловчи насослар юритмаси учун;

қозонхона биноларини иситиш ва иссиқ сув таъминоти учун.

Қозонхоналарнинг ўз эҳтиёжлари учун иссиқлик энергияси сарфи ишлатиладиган ёқилғи турига кўра қуйидаги диапазонларда қабул қилиниши мумкин:

қаттиқ ёқилғида — 2 — 4%;

газда — 1,8 — 3%;

мазутда (механик ёки буғли-механик пуркашда) — 5 — 7 %;

мазутда (буғли пуркашда) — 7 — 10 %.

30. Мазутни иситиш ва сақлаш учун иссиқлик энергиясининг солиштирма сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Q m. = Q quy. + Q saq. , Gcal/t (19)

бу ерда:

Q quy. , Q saq. — мазутни қуйишда иситиш учун ва сақлашдаги йўқотишларни компенсация қилиш учун иссиқлик энергияси сарфи, Gcal/t.

Мазутни иситиш ҳарорати мазкур методиканинг 11-жадвалида келтирилган.

31. Мазутни қуйишда иситиш учун иссиқлик энергиясининг сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

kcal/t (20)

бу ерда:

— қуйишда мазутни иситишнинг охирги ҳарорати, °C (мазутнинг русумига қараб қабул қилинади);

— цистернадаги мазутнинг бошланғич ҳарорати °C (жанубий ҳудудлар учун 0….2 °C га тенг қилиб қабул қилинади. Цистернага тўлдирилганидан мазутнинг ҳарорати 7 суткадан кейин ташқи ҳавонинг ҳароратига тенг бўлади);

— совутиш коэффициенти (60 тоннали цистерна учун — 1,55, 50 тоннали цистерна учун — 1,71, 25 тоннали цистерна учун — 2,25);

— мазутнинг зичлиги, kg/m 3 ;

— мазутни иситишнинг ва цистернадан қуйишнинг амалдаги вақти, соат:

Мазут маркаси йилнинг совуқ вақтида йилнинг илиқ вақтида 15 октябрдан 15 апрелгача 15 апрелдан 15 октябргача M20 6 3 M40 6 4 M60, M80, M100 10 4

32. Мазутни сақлаш жараёнида иссиқлик энергияси йўқотишларининг солиштирма миқдори қуйидаги формула асосида аниқланади:

kcal/t (21)

бу ерда:

F — сиғимнинг совутувчи юзаси, m² (сиғимнинг техник паспорти маълумотлари асосида қабул қилинади);

K — сиғим деворларининг иссиқлик узатиш коэффициенти, kcal/m 2 ×h×°C (изоляция қилинмаган металл сиғимлар учун K = 6,98, изоляция қилинганлар учун — 3,49, ер ости сиғимлар учун — 0,314);

t a. — атроф-муҳитнинг ҳарорати ШНҚ 2.01.01-22 «Лойиҳалаш учун иқлимий ва физикавий-геологик маълумотлар» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 136, 2022 йил 20 декабрь) бўйича берилган давр учун ўртача қиймат сифатида қабул қилинади (ер ости сиғимлар учун ta. = 5 °C);

t saq. — сақлаш вақти, h;

V — сиғимнинг ҳажми, m 3 .

33. Мазутни иситиш учун иссиқлик миқдори қуйидаги формула бўйича аниқланади:

kcal/h (22)

бу ерда:

B m — мазутнинг бир соатлик сарфи, kg/h;

C m — мазутнинг солиштирма иссиқлик сиғими, kcal/kg×°C;

H isit. — иситгичнинг ФИК ( H isit. = 0,98).

Сувли мазут иситгичларда мазутни иситиш учун сув сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

t/h (23)

i 1 , i 2 — мазут иситгичларидан олдин ва кейин сув энтальпияси, kcal/kg.

Мазут иситгичларда ёки мазут сақланадиган сиғимларда мазутни иситиш учун буғ сарфи мазкур методиканинг 12-жадвалида келтирилган кўрсаткичлар бўйича қабул қилиниши лозим.

Ҳисоблаш маълумотлари бўлмаганда:

60 тонна сиғимли 10 та темир йўл цистерналарини иситиш, қуйиш ва тозалаш учун 1-1,2 MPa босимга ва 220 — 250 °C ҳароратга эга бўлган буғнинг сарфи — 7,65 t/h (85 — 120 kg/t);

икки йўлли темир йўл эстакадасининг қуйиш лотоклари учун буғ сарфи — 0,1 t/h;

оралиқ сиғимлар учун 200 m 3 ҳажмли — 0,8 t/h, 400 m 3 ҳажмли — 1,2 t/h, 600 m 3 ҳажмли — 1,8 t/h, 1000 m 3 ҳажмли — 2,0 t/h қилиб қабул қилинади.

34. Мазут ўтказгичларни иситиш учун иссиқлик энергияси сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, Gcal (24)

бу ерда:

q — мазут ўтказгичдан атроф-муҳитга иссиқлик оқими, иссиқлик ўтказгичларнинг иссиқлик энергияси йўқотишлари меъёрлари ушбу методиканинг 15 — 17-жадваллари асосида қабул қилинади;

L — тармоқни иситувчи буғўтказгичнинг узунлиги, m;

τ — иситиш вақти, h;

b — арматуралар, таянчлар ва компенсаторларнинг иссиқлик йўқотишларини ҳисобга олувчи коэффициент.

Иссиқлик тармоқларини ўтказиш усули Қувур ўтказгичларнинг узунлигига нисбатан b коэффициенти каналсиз 1,15 тоннелларда ва каналларда 1,2 ер устидан 1,25

35. Режалаштирилаётган ҳисоб даври (ой, чорак, йил) учун иссиқлик тармоғига узатиладиган иссиқлик энергияси миқдори мазкур методиканинг 1-боби 2 — 4-параграфларига мувофиқ ҳисоблаб чиқиладиган истеъмолчига ҳисобга олинадиган етказиб берилган иссиқлик энергияси миқдори Q ist. ҳамда ташқи иссиқлик тармоқларидаги иссиқлик энергияси йўқотишлари Q i.y. йиғиндиси сифатида аниқланади:

, Gcal (25)

36. Иссиқлик энергиясини узатишдаги иссиқлик миқдори қувур ўтказгичнинг диаметрига ҳамда иссиқлик тармоқларининг берилувчи ва қайтувчи қувурларидаги сув ҳароратининг ўртача йиллик қийматига кўра қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, Gcal (26)

бу ерда:

Q b.q . va Q q.q. — тегишлича узатувчи ва қайтувчи қувурлардаги иссиқлик йўқотишлари, Gcal;

— тармоқдан сувнинг оқиб чиқиши сабабли иссиқлик йўқотишлари.

, Gcal (27)

бу ерда:

— меъёрлар ўтиб бўлмайдиган каналларда, иссиқлик сақлаш қопламаси мавжуд сувли иссиқлик қувурларини ер остидан ўтказишда, тупроқнинг ҳисобланган ўртача йиллик ҳароратини +5 °C ва ер устидан ўтказилганда ташқи ҳаво ҳароратининг ҳисобланган ўртача йиллик ҳарорати + 5 °C деб олинганда иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёри (kcal/m·h) мазкур методиканинг 13 , 13а , 14 , 15 ва 15а-жадваллари бўйича аниқланади;

L b.i. , L q.i. — тегишлича узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичларнинг узунлиги (m);

— иссиқлик тармоқларининг режалаштирилаётган даврда (ой, чорак, йил) ишлаш кунлари сони;

b — арматуралар, таянчлар ва компенсаторларнинг иссиқлик йўқотишларини ҳисобга олувчи коэффициент.

37. Режалаштирилаётган даврда, тупроқ ва иссиқлик ташувчининг ҳароратлари ҳисоблаш учун қабул қилинган ўртача йиллик меъёрий кўрсаткичлардан фарқланса, иссиқлик йўқотилишлари қуйидагича аниқланади:

а) ер ости (ўтиб бўлмайдиган каналлардаги ва каналсиз ётқизилган) қувур ўтказгичлар учун:

(28)

бу ерда:

— норматив иссиқлик энергияси йўқотишлари, мазкур методиканинг 16-жадвали бўйича қабул қилинади (икки қувурли ётқизишда кўрсаткичлар жамланади);

б) ер усти қувур ўтказгичлар учун:

(29)

(30)

бу ерда:

q y.u.b ., q y.u.q . — иссиқлик узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичлардаги норматив иссиқлик йўқотишлари;

— иссиқлик узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичлардаги сувнинг ҳисобот давридаги ўртача ҳарорати, °C;

— иссиқлик узатувчи ва қайтувчи қувур ўтказгичлардаги сувнинг ўртача йиллик ҳарорати, °C;

— режалаштирилаётган давр учун тупроқнинг ва ташқи ҳавонинг ўртача ҳарорати, °C (ушбу жой учун Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳузуридаги Гидрометеорология хизмати агентлигининг кўрсатмалари бўйича ёки иқлим маълумотномалари бўйича қабул қилинади).

38. Иссиқлик энергияси ташувчиси (сув) сизиб чиқиши кузатиладиган иссиқлик тармоқларидан фойдаланишда тармоқни қўшимча сув билан тўлдириш зарурати туфайли юзага келадиган қўшимча иссиқлик энергияси сарфлари ҳисобга олиниши ва меъёрланиши лозим.

Сув сизиб чиқиши натижасида юзага келадиган иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрланадиган ойлик қиймати қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, Gcal (31)

бу ерда:

— сув сизиб чиқувчи иссиқлик тармоқларидан иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрланадиган ойлик қийматлари;

a — иссиқлик тармоғидан ва ташкилотлар фойдаланадиган маҳаллий тизимлардан сизиб чиқувчи сувнинг меъёрий қиймати 0,0025 m 3 /(h m 2 ) деб қабул қилинади;

c — сувнинг солиштирма иссиқлик сиғими, c = 1 kcal/(kg °C);

V — иссиқлик тармоғининг кўрсатилган қисмининг ҳажми, m 3 ;

— сувнинг даги зичлиги, kg/m 3 ;

t s.suv oʻrt.oy. — иссиқлик тармоғини қўшимча сув билан таъминлаш учун иссиқлик манбаига келувчи сувнинг ўртача ойлик ҳарорати (қиш даврида +5 °C ва ёз даврида +15 °C деб қабул қилиниши мумкин);

— иссиқлик тармоғининг узатувчи ва қайтувчи қувурларидаги сувнинг режалаштирилаётган ўртача ойлик ҳарорати (ташқи ҳавонинг ўртача ойлик ҳарорати асосида ҳарорат жадвали бўйича аниқланади), °C.

Ёпиқ иситиш тизимида сув сизиб оқиши натижасида ойлик иссиқлик энергияси йўқотишларининг ҳақиқий қийматлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, Gcal (32)

бу ерда:

— ёпиқ иситиш тизимида сув сизиб чиқиши сабабли ҳақиқий ойлик иссиқлик энергияси йўқотишлари;

— тўлдирувчи сувнинг ҳақиқий суткалик сарфи, t/d;

— иссиқлик манбаидаги тармоқнинг иссиқлик узатувчи ва қайтувчи қувурларида мос равишда сувнинг ҳақиқий ўртача кунлик ҳарорати ва унга иссиқлик тармоғини тўлдириб туриш учун сарфланган сувнинг ҳарорати, °C;

m — иссиқлик тармоғининг ўтган ойдаги ишлаш давомийлиги, сутка.

39. Қувурларнинг янги участкаларини тўлдириш ва режали таъмирлашдан кейин иссиқлик энергиясининг меъёрий технологик йўқотишлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, Gcal (33)

бу ерда:

— тўлдирилаётган иссиқлик тармоқлари қувур ўтказгичларининг ҳажми, m 3 ;

— тўлдириш учун фойдаланилаётган сувнинг зичлиги, kg/m 3 ;

— тўлдириш учун фойдаланилаётган сувнинг ҳарорати, °C;

— тўлдириш вақтида иссиқлик манбаига берилаётган сувнинг ҳарорати, °С.

40. Иссиқлик тармоқларидан сув сизиб чиқиши натижасида иссиқлик йўқотилишининг йиллик меъёрий қийматлари иссиқлик йўқотилишининг меъёрлаштирилган ойлик қийматларини жамлаш йўли билан аниқланади.

41. Иссиқлик тармоқларида изоляция орқали ҳамда иссиқлик ташувчининг сизиб чиқиши натижасида юзага келадиган иссиқлик энергияси йўқотишларининг йиллик меъёрий қийматларини ҳисоблаш учун зарур бўлган тўлиқ техник маълумотлар мавжуд бўлмаган ҳолларда, иссиқлик тармоқлари орқали истеъмолчиларга етказиб бериладиган йиллик иссиқлик энергиясининг меъёрланадиган улуши сифатида белгилашга йўл қўйилади.

42. Иссиқлик манбалари ва марказий иссиқлик пунктлари хоналарида жойлашган, иссиқликни сақлаш қопламаси билан таъминланган қувур ўтказгичлар ҳамда ўчириш арматуралари орқали юзага келадиган солиштирма меъёрий иссиқлик энергияси йўқотишлари қувур ўтказгичларнинг диаметри, иссиқлик ташувчининг ўртача ҳарорати ва режалаштирилаётган давр давомида иссиқлик энергияси узатилишининг давомийлигини ҳисобга олган ҳолда аниқланади.

Қувур ўтказгичлар орқали юзага келадиган иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрий қийматлари мазкур методиканинг 16-жадвалида келтирилган кўрсаткичлар асосида қабул қилинади.

Иссиқликни сақлаш қопламаси билан таъминланган ўчириш арматуралари орқали юзага келадиган иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрий қийматлари мазкур методиканинг 17-жадвалига мувофиқ аниқланади.

Қувур ўтказгичлар ва арматуралар орқали юзага келадиган умумий иссиқлик энергияси йўқотишлари ушбу кўрсаткичлар йиғиндиси сифатида ҳисоблаб чиқилади.

43. Иссиқликни сақлаш қопламаси бўлмаган ўчириш клапанлари (арматура) орқали иссиқлик энергияси йўқотишлари қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

, Gcal (34)

бу ерда:

— иссиқликни сақлаш қопламали қувур ўтказгичларнинг солиштирма иссиқлик энергияси йўқотишлари, kcal/m h (мазкур методиканинг 17-жадвали бўйича қабул қилинади);

— ўчириш клапанларининг битта элементига эквивалент бўлган иссиқликни сақлаш қопламаси бўлмаган қувур ўтказгичнинг узунлиги, m (мазкур методиканинг 18-жадвали бўйича қабул қилинади);

— ўчириш клапанлари элементларининг сони.

44. Иссиқликни сақлаш қопламаси бўлмаган иссиқлик тармоғининг иссиқлик энергияси йўқотишлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

а) ясси юзалар учун:

б) қувур ўтказгичлар учун:

бу ерда:

a — иссиқлик беришининг жамлама коэффициенти (kcal/m 2 ×h×°C);

— ташқи сиртнинг ўртача ҳарорати, °C;

— атроф-муҳитнинг ўртача ҳарорати, °C;

— сирт юзаси, m 2 ;

— қувур ўтказгичнинг диаметри, m;

— қувур ўтказгичнинг узунлиги, m.

Ўртача ҳисоблашларда хонада жойлашган иситилган юза учун α қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

а) ясси юзалар учун:

б) диаметри 2 m гача бўлган цилиндрик юзалар учун:

в) очиқ ҳавода жойлашган объектлар учун:

бу ерда,

Тупроқдаги изоляция қилинмаган қувурнинг иссиқлик йўқотишлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

бу ерда:

λ tup. — тупроқнинг иссиқлик ўтказиш коэффициенти, kcal/m h °C

нам тупроқлар учун λ tup. = 1,5 , ўртача намликдаги тупроқлар учун λ tup. = 1,0 ва қуруқ тупроқлар учун 0,5 деб қабул қилиниши мумкин;

t tup. — тупроқнинг ҳарорати, °C;

r — тупроққа тегиб турувчи қувур сиртининг радиуси, m;

a — иссиқлик ўтказгич ўқининг ўтказилишининг ер сиртидан чуқурлиги, m.

45. Иссиқлик таъминоти тармоқларини қайта улаш, янги истеъмолчиларнинг қўшилиши ва тўхталишлар вақтида иссиқлик тармоқларини бўшатиш билан боғлиқ бўлган иссиқлик энергиясининг технологик сарфлари қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

kcal (41)

бу ерда:

V — тармоқнинг ўчирилган ва бўшатилган участкасининг ҳажми, m 3 ;

q — t ° C ҳароратда сувнинг солиштирма оғирлиги, kg/m 3 ;

t suv — тармоқни бўшатиш учун участкани ўчиришда сувнинг ҳарорати, °C;

t s.suv — иссиқлик манбаига кирувчи сувнинг ҳарорати, °C.

46. Иссиқлик тармоғининг ўтган ой учун қувур ўтказгичларнинг иссиқлик сақлаш қопламаси орқали амалдаги иссиқлик энергияси йўқотишлари қуйидаги формулалар бўйича аниқланади:

, MJ (42)

ёки

, Gcal (43)

бу ерда:

— қувур ўтказгичларнинг иссиқлик сақлаш қопламаси орқали ойлик иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрий қиймати;

— иссиқлик тармоғининг тегишлича ер устидан ва ер остидан ўтказилган (узатувчи ва қайтувчи қувурларидаги) барча қисмлари учун соатлик иссиқлик энергияси йўқотишларининг сувнинг ва атроф-муҳитнинг ўртача ойлик ҳароратига нисбатан аниқланадиган меъёрий қийматлари;

n — тармоқнинг мазкур ойдаги ишлаш давомийлиги, h;

а) ер остидан ўтказилган қисмлари учун:

, Gcal/h (44)

б) ер устидан ўтказилган иссиқлик қайтувчи қувурлари учун:

, Gcal/h (45)

в) ер устидан ўтказилган иссиқлик узатувчи қувурлари учун:

, Gcal/h (46)

бу ерда:

t b. oʻrt.oy. , t q. oʻrt.oy — иссиқлик тармоғининг узатувчи ва қайтувчи қувурларидаги сувнинг ўртача ойлик ҳарорати, °C;

t b. oʻrt.yil. , t q. oʻrt.yil — иссиқлик тармоғининг узатувчи ва қайтувчи қувурларидаги сувнинг, тармоқнинг йил давомида жами ишлаш даври учун тегишли тармоқларда кутилаётган ўртача ойлик ҳароратларининг ўртача арифметик қиймати сифатида аниқланган ўртача йиллик ҳарорати, °C;

t tup. oʻrt.oy. , t tup. oʻrt.yil. — тупроқнинг қувур ўтказгичлар ўтказилган чуқурлигидаги ўртача ойлик ва йиллик ҳарорати, °C;

t atm. oʻrt.oy. , t atm. oʻrt.yil. — ташқи ҳавонинг ўртача ойлик ва йиллик ҳарорати, °C;

Q yerost. oʻrt.oy. , Q yerust.b. oʻrt.oy. , Q yerust.q. oʻrt.oy. — тармоқнинг тегишлича ер устидан ва ер остидан ўтказилган (иссиқлик узатувчи ва қайтувчи қувурларидаги) барча участкалари учун соатлик иссиқлик йўқотишларининг меъёрланадиган, сувнинг ва атроф-муҳитнинг ўртача ойлик ҳароратига нисбатан аниқланадиган амалдаги қиймати.

Сувнинг амалдаги ўртача ойлик ҳарорати унинг бир ойдаги суткалик ўртача қийматларини жамлаб ўртача қийматини олиш йўли билан аниқланади.

47. Ўтган йил учун қувур ўтказгичларнинг иссиқлик сақлаш қопламаси орқали амалдаги иссиқлик йўқотишлари иссиқлик тармоғининг ушбу даврда ишлаш вақтида амалдаги ойлик иссиқлик энергияси йўқотишларининг қийматларини жамлаш йўли билан аниқланади.

48. Зарур бўлганда, иссиқлик сақлаш қопламаси орқали ва сувнинг сизиб чиқиши билан боғлиқ иссиқлик энергияси йўқотишларининг йиллик амалдаги қийматлари йиллик бериладиган иссиқлик энергиясининг амалдаги улуши сифатида аниқланиши мумкин.

49. Ҳарорати +25°Cдан фарқланадиган хоналар учун иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

бу ерда:

— ушбу методиканинг 16-жадвали бўйича қабул қилинади;

— қувур ўтказгичдаги иссиқлик ташувчининг ҳарорати, °C;

— иссиқлик ташувчининг ҳисобланадиган ҳарорати, °C;

— хонанинг ўртача ҳарорати, °C.

50. Буғўтказгичларнинг иссиқлик сақлаш қопламаси билан таъминланган конструкциялари орқали фойдаланиш жараёнида юзага келадиган соатлик иссиқлик энергияси йўқотишларининг ўртача йиллик (ёки ўртача ойлик) меъёрий қийматларини аниқлашда қуйидаги талабларга риоя қилиниши лозим:

А турдаги бўлимларда — синовдан ўтказилган бўлимлар учун ўлчанган иссиқлик энергияси йўқотишларининг қийматларидан, уларни ўртача йиллик иш режимига қайта ҳисоблаган қийматлардан фойдаланилади;

Б турдаги бўлимларда — синовдан ўтказилмаган, бироқ синовдан ўтказилган бўлимларга қувурларни ётқизиш тури ҳамда иссиқлик сақлаш қопламаси конструкцияси бўйича ўхшаш бўлган буғўтказгич бўлимлари учун иссиқлик энергияси йўқотишларининг ўртача йиллик (ёки ўртача ойлик) меъёрий қийматлари мазкур буғўтказгичлар учун белгиланган меъёрий қийматларга К коэффициентини қўллаш орқали аниқланиши, бунда К коэффициентининг қийматлари синовлар натижаларига мувофиқ қуйидаги формула асосида қабул қилинади:

, (48)

бу ерда, — қийматлар мазкур методиканинг 50 ва 52-формулалари бўйича аниқланади.

Ушбу турдаги конструкцияга эга буғўтказгичларда иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрий қийматлари қуйидаги кетма-кетликда аниқланиши лозим:

синов натижалари асосида иссиқлик сақлаш қопламасининг ҳақиқий ўртача иссиқлик ўтказувчанлик коэффициенти;

буғўтказгичларнинг мавжуд диаметри ва иссиқлик сақлаш қопламаси қатламларининг қалинлиги ҳисобга олинган ҳолда меъёрий иссиқлик энергияси йўқотишлари;

В туридаги бўлимларда — буғўтказгичларнинг синовдан ўтказилмаган ва синовдан ўтказилган бўлимлардагидан фарқланадиган қувурларни ётқизиш тури ва изоляция конструкцияларига эга бўлган бўлимлари учун тузатиш коэффициентини киритмаган ҳолда иссиқлик йўқотишларининг ўртача йиллик меъёрий қийматларидан фойдаланилади;

буғўтказгичлар тармоғи бўйича эксплуатация жараёнидаги иссиқлик энергияси йўқотишларининг ўртача йиллик меъёрий қиймати ушбу бандда кўрсатилган бўлимлар гуруҳлари бўйича аниқланган йўқотишларни жамлаш орқали.

51. Иссиқлик энергияси йўқотишларининг ўртача йиллик меъёрий қийматлари буғўтказгичларнинг ўтказиш турлари бўйича амалдаги иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрларидан ёки техник-иқтисодий ҳисоблаш натижалари асосида қабул қилиниши лозим.

Буғўтказгичлар эксплуатациясида атроф-муҳит ва иссиқлик ташувчи ҳароратларининг ҳақиқий қийматлари ишлаб чиқарувчининг техник ҳужжатларида белгиланган меъёрларда назарда тутилган кўрсаткичлардан фарқ қилган тақдирда, иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрий қийматлари мазкур буғ ўтказгичларнинг амалдаги иш шароитларини ҳисобга олган ҳолда қайта ҳисобланиши лозим.

52. Аниқ буғўтказгич учун иссиқлик энергияси йўқотишларининг ўртача йиллик меъёрий қийматлари, буғ ва атроф-муҳитнинг ўртача ҳароратларининг меъёрий қийматларида қуйидаги формула бўйича аниқланади:

Алоҳида буғўтказгич учун иссиқлик энергияси йўқотишларининг ўртача йиллик меъёрий қийматлари буғ ва атроф-муҳитнинг ўртача ҳароратларининг меъёрий қийматларида қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:

бу ерда:

— буғўтказгич узунлиги, m;

— маҳаллий йўқотиш коэффициенти бўлиб, каналсиз ётқизиш учун 1,15, каналда — 1,2, ер устида ётқизиш учун — 1,12 олинади;

— буғўтказгичларнинг солиштирма иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрий қиймати бўлиб, мазкур методиканинг 37 ёки 38-жадваллари бўйича қабул қилинади.

53. Буғўтказгичлар томонидан иссиқлик энергияси йўқотишларининг ўртача йиллик меъёрий қийматлари ҳар бир бўлим гуруҳи бўйича қуйидагича аниқланиши лозим:

а) А туридаги бўлимлар:

, Gcаl (50)

бу ерда:

— ўлчанган иссиқлик энергияси йўқотишлари, Gcаl;

— буғнинг синовлар вақтидаги ўртача ҳарорати, °C;

— атроф-муҳитнинг синовлар вақтидаги ҳарорати, °C;

— буғўтказгичдан фойдаланиш даврида буғнинг ўртача йиллик ҳарорати, °C;

— атроф-муҳитнинг ўртача йиллик ҳарорати, °C;

б) Б туридаги бўлимлар:

, Gcаl (51)

бу ерда:

К — ушбу методиканинг 50-бандига мувофиқ қабул қилинади;

— буғнинг меъёрлар бўйича ўртача йиллик ҳарорати, °C;

— атроф-муҳитнинг меъёрлар бўйича ўртача йиллик ҳарорати, °C.

в) В туридаги бўлимлар:

, Gcаl (52)

54. Буғўтказгичларнинг бутун тармоғидаги иссиқлик энергияси йўқотишларининг ўртача йиллик меъёрий қийматлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, Gcаl (53)

55. Буғўтказгичлар томонидан иссиқлик энергияси йўқотишларининг ўртача ойлик меъёрий қийматлари ушбу методиканинг 50 — 52-формулалари бўйича, буғ ва атроф-муҳитнинг ўртача ойлик ҳароратларини ҳисобга олган ҳолда аниқланади.

56. Буғўтказгич томонидан иссиқлик энергияси йўқотилишининг ўртача ойлик меъёрий қийматлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, MJ (54)

бу ерда, n — буғўтказгичнинг ой давомида ишлаш давомийлиги, h.

57. Йиллик иссиқлик энергияси йўқотишларининг меъёрий қийматлари ойлик иссиқлик йўқотишларининг йиғиндиси сифатида қуйидаги формула орқали аниқланади:

, MJ (55)

58. Иссиқлик синовларини ўтказиш жараёнида буғўтказгичларда буғ ва конденсатнинг сизиб чиқиши (чиқиб кетиши) натижасида юзага келадиган иссиқлик энергияси йўқотишлари аниқланиши, уларнинг сабаблари белгиланиши ҳамда бартараф этиш бўйича чора-тадбирлар амалга оширилиши лозим.

Иссиқлик тармоқларининг фойдаланиш синовлари ва бошқа мунтазам ишларини ўтказиш режаси иссиқлик таъминоти корхонаси раҳбари томонидан тасдиқланиши ҳамда меъёрларни асослантирувчи материаллар таркибига киритилиши зарур.

4-боб. Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун сарфланадиган ёқилғининг миқдорини аниқлаш

59. Иссиқлик энергияси ишлаб чиқарувчи корхона учун шартли ёқилғига бўлган талаб ушбу методиканинг 18-формуласи бўйича аниқланган умумий иссиқлик энергияси миқдорини Q i.ch. бир гигакалория иссиқлик энергияси ёки бир тонна нормал буғ ишлаб чиқариш учун сарфланадиган шартли ёқилғининг солиштирма сарфи меъёрига кўпайтириш йўли билан қуйидаги формула орқали аниқланади:

, tn.sh.yo. (56)

бу ерда:

B — режалаштирилаётган давр учун шартли ёқилғи миқдори, tn.sh.yo.;

b — шартли ёқилғи сарфининг солиштирма меъёри, kg.sh.yo./Gcаl.

60. Бир гигакалория иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун шартли ёқилғининг солиштирма сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:

, kg.sh.yo./Gcаl (57)

бу ерда, — қозон агрегатининг режалаштирилаётган давр учун ўртача юкламага мувофиқ ФИК, фоизда.

61. Қозон агрегатлари қурилмаларининг ФИК уларни фойдаланиш шароитлари ва муддатлари, ускуналарнинг техник ҳолати ва ёқилаётган ёқилғининг турларига боғлиқ бўлиб, ускуналарнинг иссиқлик техник синовлари асосида аниқланади.

Қозон агрегатлари қурилмаларининг ФИК ускуналарнинг фойдаланиш шароитлари ва муддатлари, техник ҳолати ҳамда қўлланилаётган ёқилғи турига боғлиқ ҳолда аниқланиши, уларнинг ФИК қиймати иссиқлик-техник синовлар натижалари асосида белгиланиши лозим.

62. Иссиқлик техник синовларининг маълумотлари бўлмаганда, ёқилғининг ва қозон агрегатларининг солиштирма сарфлари ушбу методиканинг 19 ва 24-жадваллари бўйича қабул қилинади.

63. Таъминловчи сувни иситиш учун қозон агрегатидан кейин экономайзер ўрнатилган бўлса, қозон агрегатининг умумий ФИК қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, % (58)

64. Экономайзернинг ФИК қуйидаги формула бўйича ҳисобланишига йўл қўйилади:

, % (59)

бу ерда:

— қозон агрегатининг ва экономайзернинг ФИК, фоизда;

— экономайзернинг кириш ва чиқиш қисмидаги сув ҳароратларининг айирмасига тенг бўлган (kcal/kg °C), сув таркибидаги иссиқлик миқдорининг (kcal/kg) ортиши;

— экономайзердан кейин сув таркибидаги иссиқлик миқдори, унинг ҳароратига тенг деб қабул қилинади, kcal/kg;

— экономайзердан кейин тўйинтирилган буғ ёки сувнинг таркибидаги иссиқлик миқдори, сув таркибидаги иссиқликни унинг ҳароратига кўпайтмасига тенг деб қабул қилинади, kcal/kg.

65. Иссиқликни ишлаб чиқариш учун шартли ёқилғи сарфининг солиштирма меъёрлари мазкур методиканинг 19 ва 24-жадвалларида келтирилган қозон агрегатларининг ФИК га мувофиқ электр энергияси бўйича эса 27-жадвалига мувофиқ аниқланади.

66. Атмосфера босимида бир тонна нормал буғни (таркибидаги иссиқлик энергияси миқдори 639 kcalга тенг бўлган бир тонна буғ) ишлаб чиқариш учун шартли ёқилғи сарфининг солиштирма меъёрлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kg.sh.yo. (60)

бу ерда:

b — пуфловчи сув билан йўқотишларни ҳисобга олган ҳолда 1 тонна нормал буғ ишлаб чиқариш учун ёқилғи сарфининг солиштирма меъёрлари, kg.sh.yo.;

— 1 тонна нормал буғ ишлаб чиқариш учун шартли ёқилғи сарфининг ҳисоблаб чиқиладиган солиштирма меъёри мазкур методиканинг 20-жадвали бўйича қабул қилинади;

— пуфлаш режими ва давомийлигига қараб пуфловчи сув билан йўқотишларни ҳисобга олувчи коэффициент.

Даврий пуфлашларда K puflash = 0,01.

Узлуксиз пуфлашларда Kpuflash қиймати пуфлаб чиқарилувчи қозон сувининг W puflash миқдорига (қозон унумдорлигига нисбатан фоизларда) боғлиқ бўлади:

W puflash = 5% K puflash = 0,0035;

W puflash = 10% K puflash = 0,007;

W puflash = 15% K puflash = 0,0105;

Қозон агрегатида буғни нормал буғ шаклига ўтишини ҳисоблаш қуйидаги формула бўйича бажарилади:

, kg (61)

бу ерда:

— нормал буғ ишлаб чиқариш унумдорлиги;

— ишчи буғ ишлаб чиқариш унумдорлиги, kg;

— ишчи буғ таркибидаги иссиқлик энергияси миқдори, kcal/kg;

— таъминловчи сув таркибидаги иссиқлик энергияси миқдори, kcal/kg;

639 — нормал буғ таркибидаги иссиқлик энергияси миқдори, kcal/kg.

67. Қозонхонада бир нечта қозон агрегати бўлганда, иссиқлик энергияси ишлаб чиқариш учун шартли ёқилғи сарфининг ўртача меъёри қуйидаги формула бўйича ўртача қиймат сифатида аниқланади:

, kg.sh.yo./Gcаl (62)

бу ерда:

b 1 , b 2 , ...b i — ҳар бир қозон агрегати учун ёқилғининг солиштирма сарфи меъёри, kg.sh.yo./ Gcal;

Q 1 , Q 2 , ...Q i — режалаштирилаётган давр учун ҳар бир қозон агрегати томонидан ишлаб чиқарилган иссиқлик энергияси (буғ) миқдори, Gcal ёки tn буғ.

68. Қозонхонанинг шартли ёқилғига бўлган тўлиқ талаби ( B sh.yo. ) иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун ёқилғи сарфи ( B i.ch. ) ҳамда қозон агрегатини ёқиш ва қозонхонанинг ўз эҳтиёжлари учун шартли ёқилғининг қўшимча сарфи ( B yoq. ) йиғиндиси сифатида аниқланиши лозим.

69. Қозон агрегатларини ишга қўйиш (ёқиш) учун шартли ёқилғининг солиштирма сарфи қозон агрегатининг қиздириш юзаси, мавсум давомида қозон агрегатининг тўхташлари сони ҳамда уларнинг давомийлигига боғлиқ ҳолда аниқланиши, бунда мазкур солиштирма сарф қиймати ушбу методиканинг 21-жадвалида келтирилган кўрсаткичлар бўйича аниқланиши керак.

70. Шартли ёқилғини натурал ёқилғига ўтказиш ёқилғининг тавсифи ва калория коэффициентининг қийматига кўра қуйидаги формула бўйича амалга оширилади:

, m 3 ёки kg (63)

бу ерда:

— ишлаб чиқарувчи ёки иссиқлик таъминоти корхонасининг натурал ёқилғига бўлган тўлиқ талаби, m 3 табиий газ учун, kg қаттиқ ёки суюқ ёқилғи учун;

— ишлаб чиқарувчи ёки иссиқлик таъминоти корхонасининг шартли ёқилғига бўлган тўлиқ талаби, kg.sh.yo.;

Е — натурал ёқилғининг иссиқлик бера олиш қобилиятини шартли ёқилғининг иссиқлик бера олиш қобилиятига нисбатига тенг бўлган калория коэффициенти:

(64)

бу ерда:

— натурал ёқилғининг энг паст иссиқлик бера олиш қобилияти, kcal/kg (m 3 );

— шартли ёқилғининг энг паст иссиқлик бера олиш қобилияти 7000 kcal/kg га тенг.

71. Ўрта қувватли қозон агрегатлари (10 Gcal/h гача) уч йил ва юқори қувватли қозон агрегатлари тўрт йил фойдаланилгандан сўнг, шунингдек қозонхонани техник жиҳатдан қайта жиҳозлаш ёки реконструкция қилиш, ишлатиладиган ёқилғи тури ёки маркасининг ўзгариши натижасида иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ва узатишда ёқилғининг солиштирма сарфи 1 фоиздан ортиқ ўзгарган ҳолларда ёқилғи сарфининг меъёрлари қайта кўриб чиқилиши зарур.

Ёқилғи сарфи меъёрларини қайта кўриб чиқиш ишлари ёқилғидан фойдаланувчи қурилмалар ва агрегатларнинг энергетик синовлари натижалари асосида амалга оширилиши, бунда мазкур синовлар ихтисослаштирилган ишга тушириш-созлаш ташкилотлари томонидан ўтказилиши лозим.

Энергетик синовларни ўтказиш ёқилғидан фойдаланувчи қурилмалар ва агрегатлар техник жиҳатдан соз ҳолатга келтирилгандан ҳамда уларнинг фойдаланишга тайёрлиги тўғрисида далолатнома расмийлаштирилгандан кейин амалга оширилади.

72. Иссиқлик таъминоти корхоналари ишининг тежамкорлигини назорат қилиш ва режадаги кўрсаткичларни ҳисобот кўрсаткичлари билан солиштириш имкониятини яратиш мақсадида, ёқилғига бўлган талаб ва ёқилғининг солиштирма сарфлари иссиқлик таъминоти корхоналари коллекторларидан бериладиган иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун ҳисоблашларда тақдим этилиши мумкин.

Қозонхонанинг коллекторларидан бериладиган иссиқликни ишлаб чиқариш учун шартли ёқилғига бўлган талаб қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, t.sh.yo. (65)

бу ерда:

— қозонхонанинг коллекторларидан бериладиган иссиқликни ишлаб чиқариш учун ёқилғининг бир йиллик миқдори;

— қозонхонадан иссиқлик тармоғига бериладиган ва ушбу методиканинг 28-бандига мувофиқ аниқланадиган иссиқлик энергиясининг бир йиллик миқдори, Gcal;

— узатилган иссиқлик энергияси учун шартли ёқилғи сарфининг солиштирма меъёри, kg.sh.yo.

73. Иссиқлик энергиясини узатиш учун шартли ёқилғининг солиштирма сарфининг меъёри қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kg/Gcal (66)

ёки

, kg/Gcal (67)

бу ерда:

— қозонхонанинг ўз эҳтиёжлари учун иссиқлик сарфини ҳисобга олган ҳолда қозонхонанинг ўртача нетто ФИК (% ) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, (68)

бу ерда:

— қозон агрегатининг ушбу методиканинг 19-жадвали маълумотлари бўйича ҳисоблаб чиқилган ФИКнинг ўртача қиймати;

— иссиқлик энергияси ишлаб чиқариш учун ёқилғи сарфининг улуши сифатида қозонхонанинг ўз эҳтиёжлари учун ёқилғи сарфини ҳисобга олувчи ва қуйидаги формула бўйича аниқланувчи коэффициент, %:

, (69)

— қозонхонанинг ўз эҳтиёжлари учун шартли ёқилғининг солиштирма сарфлари йиғиндиси, kg.sh.yo./Gcal;

B — 1 Gcal иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун шартли ёқилғининг солиштирма сарфи, kg.sh.yo/Gcal.

5-боб. Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун талаб этиладиган электр энергияси миқдорини аниқлаш

74. Ишлаб чиқариш эҳтиёжлари учун электр энергияси сарфи иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ва қозонхонадан истеъмолчигача узатиш билан бевосита боғлиқ бўлган технологик эҳтиёжлар ҳамда ёрдамчи эҳтиёжлар бўйича алоҳида ҳисобга олиниши лозим.

Бунда технологик эҳтиёжларга иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш, узатиш ва тақсимлаш жараёнларида қўлланиладиган асосий технологик ускуналарнинг электр энергияси сарфи киритилади.

Ёрдамчи эҳтиёжларга эса ишлаб чиқариш устахоналари, ёқилғи омборлари, маиший ва бошқа ёрдамчи бинолар ҳамда хизмат кўрсатиш инфратузилмаси учун сарфланадиган электр энергияси киритилади.

75. Технологик эҳтиёжлар учун электр энергияси сарфи тортувчи-пуфловчи (вентиляторлар, тутун тортгичлар) қурилмаларидаги, насослар (таъминлаш, айланма, кимёвий сув тозалаш, мазут, вакуум), қозонхоналарда ёқилғини бериш ва тайёрлаш, қурум ва шлакни тозалаш (майдалагич, кўмир ортгичлар, транспортёрлар, скреперлар) механизмларидаги электр энергияси сарфларини ўз ичига олади.

76. Ишлаб чиқариш устахоналаридаги ускуналар, қозонхона ҳудудида ўрнатилган ёрдамчи ускуналарнинг юритмалари, шунингдек омбор хўжалиги ускуналарининг юритмалари томонидан истеъмол қилинадиган электр энергияси сарфлари иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ва уни истеъмолчига етказиб бериш билан бевосита технологик боғлиқликка эга бўлмаганлиги сабабли ҳисоблашларда инобатга олинмайди.

77. Иссиқ сув кўринишидаги иссиқлик энергиясини етказиб бериш учун айлантирувчи ёки таъминловчи насос агрегатлари юритгичлари томонидан истеъмол қилинадиган электр энергияси сарфининг меъёрларини аниқлашда иссиқ сув таъминоти тизимининг ҳафта давомидаги ўртача соатлик юкламаси ҳисобга олиниши лозим.

78. Иссиқлик энергиясини узатишни таъминловчи ҳамда иссиқлик тармоғида ўрнатилган таъминловчи ва айлантирувчи насос агрегатлари юритгичлари учун электр энергияси сарфининг меъёрлари мазкур насослар томонидан ҳайдаладиган иссиқлик ташувчининг сарфига кўра аниқланиши лозим.

Бунда таъминловчи насослар бўйича электр энергияси сарфи меъёрлари иссиқлик тармоғи ва иситиш тизимлари схемаларидаги қувурларнинг сиғимига (гидравлик ҳажмига) боғлиқ ҳолда белгиланиши ҳамда айлантирувчи насослар бўйича электр энергияси сарфи меъёрлари иситиш даврида ташқи ҳавонинг ўртача ҳароратига мувофиқ иситиш тизимининг юкламасига боғлиқ ҳолда аниқланиши зарур.

79. Иссиқлик энергиясини узатувчи иссиқлик тармоғига ўрнатилган кучайтиргич ва аралаштириш насослари юритгичлари учун электр энергияси сарфининг меъёрлари ушбу насослар томонидан ҳайдалган иссиқлик ташувчининг сарфи орқали аниқланади.

80. Иссиқлик энергиясини узатувчи иссиқлик тармоқларида жойлашган иссиқ сув сақлаш бак-аккумуляторларига иссиқлик ташувчини йиғиш-сарфлаш учун иссиқлик энергияси сарфи ва насосларнинг ишлаш муддати, бак-аккумуляторларининг иссиқ сув таъминоти даврида сув истеъмоли иш режимларига кўра белгиланади.

81. Ҳисобланаётган давр учун электр энергиянинг жами режавий сарфи қуйидагича аниқланади:

, kW·h (70)

бу ерда:

— электр юритмага эга бўлган технологик ускуналардаги;

— иссиқлик ташувчини қозонхонадан истеъмолчигача узатилишидаги;

— иссиқлик энергиясини четдан харид қилинганда насос станцияларида иссиқлик ташувчини қайта узатишдаги;

— қозонхонанинг ўз эҳтиёжлари (ёритиш, шамоллатиш (вентиляция), тармоқлардаги йўқотишлар, кўтарувчи-узатувчи, ёрдамчи механизмлар) учун электр энергиянинг сарфи.

82. Технологик ускуналарнинг юритмалари учун электр энергияси сарфлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kW h (71)

— двигателлар номинал қувватининг йиғиндиси, kW (паспорт маълумотлари бўйича);

n — электр двигателлари сони;

— ускуналарнинг фойдали ишлаш вақти, h;

— электр ускуналарининг қувватидан фойдаланиш коэффициенти;

— электр ускуналарининг ўртача олинган ФИК қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, (72)

83. Электр ускуналарининг қувватидан фойдаланиш коэффициенти эксперимент асосида, алоҳида (ёки бир гуруҳ) қабул қилгичнинг актив қувватини унинг номинал (паспорт бўйича) қийматига нисбати сифатида аниқланади:

, (73)

Турли иш режимларига эга бўлган гуруҳости қабул қилгичларидан таркиб топган қабул қилгичлар гуруҳи учун актив қувватдан фойдаланишнинг ўртача олинган коэффициенти қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, (74)

бу ерда:

t — ҳисоблаш давридаги (ой, чорак, йил) ўртача қувват қийматлари тааллуқли соатларининг умумий сони, улар асосида соатлик коэффициент ҳисоблаб чиқилади, h;

— ҳисоблаш даврида электр ускуналарининг фойдали ишлаш вақти, h.

84. Ёқилғини тайёрлаш, етказиб бериш, кул-шлак кетказишда электр энергияси сарфларини ҳисоблаш учун маълумотлар бўлмаганда, у қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kWt h (75)

бу ерда:

— ёқилғини тайёрлаш, етказиб бериш, кул ва шлак кетказиш учун электр энергиянинг солиштирма сарфи;

— қозонхонанинг иссиқлик қуввати, Gcal/h;

t — ҳисоблаш даврида ускуналарнинг ишлаш давомийлиги, h.

Ёқилғини тайёрлаш, етказиб бериш, кул-шлак кетказишда электр энергиянинг солиштирма сарфлари ушбу методиканинг 22-жадвалида келтирилган.

85. Электр энергияси сарфи насос агрегатларининг ҳар бир тури бўйича алоҳида ҳисобланиши, бунда насос агрегатларининг турлари бўйича ҳисобланган электр энергияси сарфлари йиғиндиси орқали умумий электр энергияси сарфи аниқланиши керак.

86. Насос агрегатининг электродвигатели ўқидаги талаб этилган қувват қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kW (76)

бу ерда:

— насос агрегати ёрдамида узатилаётган иссиқлик ташувчисининг ҳисобланган сарфи, m 3 /h;

— иссиқлик энергияси ташувчисининг ҳисобий сарфида насос ҳосил қилувчи босим, m;

— насос ва трансмиссия ФИК, %;

— насос агрегатининг ҳар бир ишлаш давридаги иссиқлик ташувчининг зичлиги, kg/m 3 .

Насос агрегати томонидан узатиладиган иссиқлик ташувчисининг ҳисобланган сарфи иссиқлик тармоқларининг ҳисобланган гидравлик иш режимларига мувофиқ олинади.

Иссиқлик ташувчисининг ҳар бир сарфи вақтида насос агрегати томонидан ҳосил қилинган босим, насоснинг хусусиятлари (паспорт бўйича ёки насоснинг синови натижасида олинган) орқали белгиланади.

Насосларнинг ФИК η nas. уларнинг хусусиятлари билан белгиланиши, бунда трансмиссия ФИК 98 фоиз деб қабул қилинишига йўл қўйилади.

Насос агрегатининг электр энергияси сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kW h (77)

бу ерда:

— насос агрегатининг ишлаш вақти, h;

— элдвигателнинг ФИК, %.

87. Ишчи ғилдиракнинг айланиш частотасини ўзгартириш орқали насос агрегатининг босими ва қувватини тартибга солиш амалга оширилган тақдирда, параллел ишлайдиган насос агрегатларининг натижавий (умумий) гидравлик хусусиятлари иссиқлик тармоғининг гидравлик ҳисоби натижаларига мувофиқ аниқланиши лозим.

Бунда айланиш частотаси ўзгариши билан насоснинг босими ва сарфи ўртасидаги боғлиқлик қуйидаги нисбат орқали ифодаланади:

, (78)

бу ерда:

Н 1 va Н 2 — n 1 и n 2 айланиш частотасида насос агрегати ҳосил қилувчи босим, m;

G 1 ва G 2 — n 1 ва n 2 айланиш частотасида насос агрегати сарфи, m 3 /h;

n 1 ва n 2 — ишчи ғилдиракларнинг айланиш частотаси, min -1 .

Марказдан қочирма насос агрегатлари ёрдамида иссиқлик энергияси ташувчисини ҳайдаш учун истеъмол қилинадиган насос агрегатининг қуввати ишчи ғилдиракнинг дастлабки айланиш частотасига нисбатан ўзгартирилган айланиш частотаси ҳисобга олинган ҳолда аниқланиши лозим.

Бунда насос агрегати қуввати ушбу методиканинг 76 ва 77-формулаларига мувофиқ насос агрегати томонидан ҳайдаладиган иссиқлик энергияси ташувчисининг сарфига мос келадиган ҳосил қилинадиган босим қийматлари, насос агрегатининг ФИК, электродвигатель ФИК ҳамда частота ўзгартиргичнинг ФИК қийматларини қўллаш орқали ҳисобланади.

Частота ўзгартиргичнинг ФИК қиймати ҳисоблаш формуласида махраж қисмида қўлланилиши зарур.

88. Вентиляторларнинг ва тутун тортгичларнинг электр двигателлари юритмалари учун электр энергия сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kW h (79)

бу ерда:

V — ҳажмий сарф, m 3 /h;

Н — вентиляторлар ёки тутун тортгичлар томонидан ташкил этилаётган тўлиқ босим, kgk/cm 2 ;

t — режалаштирилаётган даврда электр двигателининг ишлаш соатлари сони, h;

— қурилманинг ФИК (паспорт маълумотлари бўйича).

89. Вентиляторлар ва тутун тортгичларнинг унумдорлиги қуйидаги формула бўйича аниқланади:

а) вентиляторлар учун:

, nm 3 /h (80)

б) тутун тортгичлар учун:

, nm 3 /h (81)

бу ерда:

— 1 m 3 (ёки 1 kg) ёқилғининг тўлиқ ёниб бўлиши учун зарур бўлган ҳавонинг назарий ҳажми, nm 3 /kg (nm 3 /m 3 );

— 1 m 3 (ёки 1 kg) ёқилғи учун ёниш маҳсулотларининг назарий ҳажми nm 3 /kg (nm 3 /m 3 );

ва — ушбу методиканинг 23-жадвали бўйича қабул қилинади;

a o`t , a ch.g. — ўтхонадаги ва чиқувчи газлардаги ортиқча ҳаво коэффициенти мазкур методиканинг 24-жадвали бўйича қабул қилинади;

— совуқ ҳаво ҳарорати, 20 °C га тенг деб қабул қилинади;

— чиқиб кетувчи газларнинг ҳарорати;

b 1 , b 2 — тортувчи-пуфловчи ускуналарнинг унумдорлик ва зўриқиш захиралари бўйича коэффициентлари ушбу методиканинг 25-жадвали бўйича қабул қилинади;

b — ёқилғи сарфи, kg мазкур методиканинг 56-формуласи бўйича аниқланади;

— барометрик босим, kPa.

90. Ҳисоблашларни амалга оширишда аниқ маълумотлар бўлмаганда, тортувчи-пуфловчи ускуналарнинг электр двигателлари юритмалари учун электр энергияси сарфини қуйидагича баҳолашга йўл қўйилади:

, kW h/1000 m 3 (82)

, kW h/1000 m 3 (83)

бу ерда, — пуфловчи вентиляторлар томонидан ҳавони узатиш учун ва чиқиб кетувчи газларни чиқариш учун электр энергиясининг солиштирма сарфи бўлиб, ушбу методиканинг 26-жадвали бўйича қабул қилинади.

91. Иссиқлик энергиясини узатиш учун электр энергияси сарфи иссиқлик тармоғида, марказий иссиқлик пунктларида, ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимларидаги индивидуал иссиқлик пунктларида, шунингдек қайта узатувчи станцияларда ўрнатилган насос агрегатлари юритмалари томонидан истеъмол қилинадиган электр энергияси сарфларининг йиғиндиси сифатида аниқланиши лозим.

92. Тармоқ насосларининг юритмалари ва бошқа (айлантирувчи, таъминловчи, сувни кимёвий тайёрлаш, тўйинтирувчи) насос агрегатларининг электр двигателлари томонидан электр энергияси истеъмоли учун электр энергияси сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

kWt h (84)

бу ерда:

G — иссиқлик энергияси ташувчиси сарфи, m 3 /h;

Н — насос агрегати ёрдамида ҳосил қилинадиган босим, m;

t — насос агрегатининг режалаштирилаётган даврда ишлаш давомийлиги, h;

h — насос агрегатининг ФИК (паспорт маълумотлари бўйича).

93. Қозонхоналар хоналарини ёритиш учун электр энергияси сарфлари ўрнатилган ёритгичларнинг сони ва қуввати ҳамда электр лампаларининг ёниш соати бўйича аниқланади:

, kWt h (85)

бу ерда:

— ўрнатилган ёритгичларнинг қуввати, kWt;

n — ёритгичлар сони, дона;

— ёритиш максимумидан фойдаланиш соатлари сони, h (табиий ёритиш мавжуд бўлганда — 4800 соат, табиий ёритиш бўлмаганда — 7700 соат деб қабул қилинади).

94. Электр энергияси йўқотишлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kW h (86)

бу ерда:

— трансформаторлардаги актив ва реактив энергия йўқотишлари;

— ҳаво ва кабель тармоқларидаги электр энергия йўқотишлари.

95. Тахминий ҳисоблашлар учун электр тармоқларидаги, трансформаторлардаги электр энергияси йўқотишлари (истеъмол қилинган электр энергиясига нисбатан фоизларда) қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, (87)

DU — ток қабул қилгичларни қисқичларида кучланишнинг ўчирилиши, %.

, (88)

бу ерда:

— ҳисобланаётган участка бўйича ўтувчи ток, А;

l i — ҳисобланаётган участканинг узунлиги, km;

n — тармоқ узунлиги бўйича юкламалар миқдори;

φ — электр қабул қилгичда ток ва кучланиш ўртасидаги фазаларнинг силжиш бурчаги;

sin φ — тригонометрик функциялар жадвалидаги cоs φ нинг қиймати бўйича аниқланади;

r о , X о — тегишлича актив ва индуктив қаршилик, Om/km (маълумотнома маълумотлари асосида қабул қилинади);

U — кучланиш, V.

Йўқотишларнинг тавсия этилган қийматлари ушбу методиканинг 27-жадвалида келтирилган.

96. Ҳисоблаш учун маълумотлар бўлмаганда бошқа (контурдаги сувнинг рециркуляцияси, иссиқлик тармоғини қўшимча таъминлаш, қозонхонани ёритиш, тақсимлаш тармоғидаги ва куч трансформаторларидаги йўқотишлар, назорат-ўлчаш асбоблари ва автоматика қурилмасининг иши) эҳтиёжлар учун электр энергияси сарфлари қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kW h (89)

бу ерда:

— ускуналарнинг истеъмол қилаётган солиштирма қуввати, ундаги электр энергияси сарфи иссиқлик энергияси ишлаб чиқариш учун электр энергияси сарфлари таркибида ҳисобга олинади, Wt/Gcal/h (мазкур методиканинг 28-жадвали бўйича қабул қилинади);

t — режалаштирилаётган даврнинг давомийлиги, h;

— иссиқлик энергиясини етказиб бериш режаси, Gcal.

97. Марказий ва индивидуал иссиқлик пунктларидан иссиқлик энергиясини узатиш учун электр энергияси сарфи қуйидагича аниқланади:

, kW h (90)

, kW h (91)

бу ерда:

Q MIP ва Q IIP — марказий ва индивидуал иссиқлик пунктининг иссиқлик қуввати, Gcal;

— марказий ва индивидуал иссиқлик пунктида электр энергиясининг солиштирма сарфлари, kWt/Gcal;

— режалаштирилаётган даврда электр юкламасидан фойдаланиш вақти, h.

Марказий иссиқлик пункти учун электр энергиясининг солиштирма сарфи (kW·h/Gcal) қуйидаги тартибда қабул қилиниши лозим:

иссиқ сув таъминоти ва иситиш боғлиқ ёки боғлиқ бўлмаган схемалар бўйича ишлайдиган марказий иссиқлик пункти учун — 2,32;

иссиқ сув таъминоти ва иситиш боғлиқ бўлмаган схема бўйича ишлайдиган марказий иссиқлик пункти учун — 0,76;

иссиқ сув таъминоти ва иситиш боғлиқ бўлган схема бўйича ишлайдиган марказий иссиқлик пункти учун — 1,56.

Индивидуал иссиқлик пункти учун электр энергиясининг солиштирма сарфи (kW·h/Gcal) қуйидаги тартибда қабул қилиниши керак:

иссиқ сув таъминоти ва иситиш боғлиқ ёки боғлиқ бўлмаган схемалар бўйича ишлайдиган индивидуал иссиқлик пункти учун — 2,09;

иссиқ сув таъминоти ва иситиш боғлиқ бўлмаган схема бўйича ишлайдиган индивидуал иссиқлик пункти учун — 0,68;

иссиқ сув таъминоти ва иситиш боғлиқ бўлган схема бўйича ишлайдиган индивидуал иссиқлик пункти учун — 1,41.

Марказий иссиқлик пункти ва индивидуал иссиқлик пункти биноларини ёритиш учун электр энергияси сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:

, kW h (92)

— электр энергиясининг ёритиш учун солиштирма сарфи, kWt/m 2 ,( = 0,009);

F — марказий иссиқлик пункти (индивидуал иссиқлик пункти)нинг майдони, m 2 ;

t — режалаштирилаётган даврда ёритиш мосламаларидан фойдаланиш вақти, h.

Автоматик ростлаш ускуналари томонидан электр энергияси сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланиши лозим:

, kW h (93)

— битта ускунанинг электр энергияси истеъмол қилиш қуввати, kW ( N n ~0,085);

— режалаштирилаётган давр учун ускунанинг ишлаш вақти, h.

98. Электр энергияси сарфларининг тахминий ҳисоб-китоблари учун қуйидаги формуладан фойдаланилади:

, kWt h (94)

— электр энергияси қабул қилгичларнинг ҳисобланган электр юкламаси, kWt;

— режалаштирилаётган даврда қувватдан энг кўп фойдаланиш соатларининг сони, h;

n — электр энергияси қабул қилгичларнинг сони.

, (95)

— электр қабул қилгичларнинг ўрнатилган (паспорт бўйича) қуввати, kWt;

— ўхшаш режимларга эга бўлган қабул қилгичлар гуруҳи учун тажриба йўли билан аниқланадиган талаб коэффициенти, бунда маълумотлар бўлмаганда қуйида келтирилган кўрсаткичлар бўйича олинади:

Ускуналар K tal. Трансформаторлар 0,5 — 0,8 Болғали майдалагичлар 0,7 — 0,9 Скипли кўтаргичлар 0,3 Вентиляторлар, тутун тортгичлар 0,95 Скреперли чиғирлар 0,35 — 0,5 Тасмали, барабанли, маятникли, каткали таъминлагичлар 0,65 — 0,37 Енгил конвейрлар (10 кВт гача) 0,65 — 0,7 Шнеклар, элеваторлар, механик ўтхоналар 0,75 — 0,8 Вакуум-насослар 0,7 — 0,9 Турли насослар 0,7 — 0,8 Иссиқлик пунктлари 0,8 Иситиш қозонхоналари 0,65 — 0,7 Тармоқдаги таъминловчи насослар 0,8 Компрессорлар 0,5 — 0,8 Кран-балкалар, телферлар, лифтлар, таллар 0,2 — 0,5 Пайвандлаш трансформаторлари 0,3 — 0,35 Сантехвентиляторлар 0,65 — 0,75

99. Марказий иситиш қозонхоналари томонидан кам қувватли қозонларда иссиқлик энергияси ишлаб чиқариш учун электр энергиясининг солиштирма сарфини чегаравий қийматлари ушбу методиканинг 28 ва 29-жадвалларида келтирилган.

100. Электр энергиянинг солиштирма сарфи қуйидагича аниқланади:

а) қозонхонада иссиқлик энергияси ишлаб чиқариш учун:

, kWt h /Gcal (96)

б) иссиқлик энергиясини узатиш учун:

, kWt h /Gcal (97)

— режалаштирилаётган даврда сотиб олинган иссиқлик энергияси миқдори, Gcal.

6-боб. Иссиқлик энергияси ишлаб чиқариш учун талаб этиладиган сув ҳажмини аниқлаш

101. Иссиқлик таъминоти корхоналарида иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш жараёнлари учун талаб этиладиган сув сарфи қуйидаги таркибий қисмлар йиғиндисидан шакллантирилади:

иситиш тизимлари ҳамда иссиқлик тармоқларининг ташқи қувурларини бир марталик сув билан тўлдириш учун сарф;

иситиш ва иссиқ сув таъминоти тизимларини қўшимча сув билан таъминлаш учун сарф;

сув тайёрлаш (сувни кимёвий тайёрлаш) тизимининг ўз эҳтиёжлари учун сарф.

102. Иситиш тизимларини тўлдириш учун сув сарфи уланган истеъмолчиларнинг иситиш тизимларини тўлдириш учун зарур бўлган сув сарфлари йиғиндиси сифатида аниқланиши ҳамда сув ҳисоблагичларнинг ўтган йилги кўрсаткичлари асосида белгиланиши лозим.

Сув ҳисоблагич кўрсаткичлари мавжуд бўлмаган тақдирда, иситиш тизимларининг тўлдириш учун зарур сув ҳажми ушбу методиканинг 32 ва 33-жадвалларида келтирилган маълумотларга мувофиқ қуйидаги формула асосида аниқланади:

, m 3 (98)

— иссиқлик энергияси истеъмол қилувчи тизимларнинг ички ҳажми, m 3 ;

— истеъмол тизимларининг ҳисоблаб чиқилган иссиқлик юкламаси, Gcal/h;

— тизимнинг таснифига ва ушбу методиканинг 33-жадвали маълумотлари бўйича ҳароратларнинг ҳисоблаб чиқилган жадвалига мувофиқ аниқланадиган сувнинг солиштирма ҳажми, m 3 /(Gcal/h).

103. Очиқ иссиқлик таъминоти тизимида маҳаллий иссиқ сув таъминоти тизимларини тўлдириш учун зарур бўлган сув ҳажми иссиқ сув таъминотининг ўртача соатлик ҳисобланган юкламасининг ҳар 1 Gcal/h бирлигига 6 m³ ҳисобидан аниқланиши лозим.

Иситиш ускуналарининг тури бўйича аниқ маълумотлар мавжуд бўлмаган тақдирда, биноларнинг бутун қурилиш ҳажми учун иситишнинг маҳаллий тизимларини тўлдиришга зарур бўлган сувнинг тахминий солиштирма ҳажмини иситиш учун иссиқлик энергияси сарфи ҳамда шамоллатиш (вентиляция) тизими учун ҳисобланган соатлик йиғма сарфнинг ҳар 1 Gcal/h бирлигига 30 m³ ҳисобидан қабул қилишга йўл қўйилади.

104. Иссиқлик тармоқларининг қувур ўтказгичларини тўлдириш учун зарур бўлган сув ҳажми ушбу методиканинг 32 ва 33-жадвалларида келтирилган маълумотларга мувофиқ ҳисобланиши, бунда турли диаметрли қувур ўтказгичлар бўйича сувнинг солиштирма ҳажми 1 km узунлик учун қувур кесим юзаси ва қувур ўтказгич узунлигидан келиб чиққан ҳолда аниқланиши лозим.

Қувур ўтказгичларни тўлдиришлар сони иссиқлик тармоқларини таъмирлаш ва синовдан ўтказиш бўйича иш жадвали асосида белгиланади.

105. Иссиқлик билан таъминлаш тизимларидаги сув ҳажми бўйича маълумотлар мавжуд бўлмаган тақдирда, ҳисоб-китобларда қуйидаги меъёрий қийматларни қабул қилишга йўл қўйилади:

ёпиқ иссиқлик таъминоти тизимлари учун — ҳисобий иссиқлик юкламасининг ҳар 1 Gcal/h бирлигига 75 m³;

очиқ иссиқлик таъминоти тизимлари учун — ҳисобий иссиқлик юкламасининг ҳар 1 Gcal/h бирлигига 80 m³;

алоҳида иссиқ сув билан таъминлаш тизими мавжуд бўлган ҳолларда ҳисобий иссиқлик юкламасининг ҳар 1 Gcal/h бирлигига 95 m³.

106. Тизимлар ва қувур ўтказгичлардаги йўқотишларни қоплаш учун қўшимча сув ҳажми сизиб чиқиш натижасида йўқотилган сув ҳажмига, шунингдек очиқ иссиқ сув таъминоти тизимларида иссиқлик тармоғидан олинадиган сув ҳажмига мувофиқ белгиланиши лозим.

Сизиб чиқувчи сув ҳажми йил давомида тизимнинг ишлаш режими ҳамда эксплуатация шароитларига кўра ўзгариб туришини ҳисобга олган ҳолда, сизиб чиқиш бўйича меъёрий қиймат (m 3 /h) бирлигида белгиланади.

Бунда сизиб чиқувчи сувнинг меъёри иссиқлик тармоқлари қувур ўтказгичларидаги сув ҳажми ҳамда уларга бевосита уланган биноларнинг маҳаллий иситиш ва шамоллатиш (вентиляция) тизимларидаги сув ҳажми йиғиндисининг 0,75 фоизи миқдорида ШНҚ 2.04.07-22 «Иссиқлик тармоқлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 125, 2022 йил 19 декабрь) мувофиқ қабул қилиниши керак.

107. Тўлдириб туриш учун сув сарфи қуйидаги ҳажмни ташкил қилади:

а) иссиқлик таъминотининг ёпиқ тизимлари учун:

, m 3 (99)

бу ерда:

— иссиқлик тармоқларининг қувур ўтказгичларидаги ва бевосита уланган маҳаллий иситиш тизимларидаги сув ҳажми, m 3

τ — режалаштирилаётган (йил, чорак, ой) даврда тизимнинг ишлаш соатлари;

б) иссиқлик таъминотининг очиқ тизимлари учун:

, m 3 (100)

бу ерда:

— иссиқлик тармоқларининг қувур ўтказгичларидаги ва бевосита уланган маҳаллий иситиш ва иссиқ сув таъминоти тизимларидаги сув ҳажми, m 3 ;

— иссиқ сув таъминоти учун сув сарфи, m 3 /h.

108. Иссиқлик таъминотининг очиқ тизимларида иссиқ сув таъминоти тизимларини тўлдириб туриш зарур сув ҳажми ўртача соатлик иссиқлик юкламаси бўйича аниқланади.

Иссиқ сув таъминоти учун сувнинг ўртача соатлик сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

а) иситиш мавсумида:

, m 3 /h (101)

б) ёз мавсумида:

, m 3 /h (102)

бу ерда:

ва — иссиқлик энергиясининг тегишлича иситиш ва ёз мавсумларида иссиқ сув таъминоти учун ўртача соатлик сарфи, Gcal/h;

с — иссиқ сувнинг иссиқлик сиғими, 1000 kcal/m 3 °С га тенг қилиб қабул қилинади;

— иссиқ сувнинг очиқ тизимлар учун ҳисобланган ҳарорати 60 °С га тенг қилиб қабул қилинади;

ва — совуқ (сув ўтказгичдаги) сувнинг тегишлича иситиш ва ёз мавсумларида ҳисобланган ҳарорати маълумотлар бўлмаганда ШНҚ 2.04.07-22 «Иссиқлик тармоқлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 125, 2022 йил 19 декабрь) мувофиқ иситиш мавсумида — +5°С, ёз мавсумида — +15 °С га тенг деб қабул қилинади.

109. Иссиқлик энергиясининг иссиқ сув таъминоти учун ўртача соатлик сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

а) иситиш мавсумида:

, Gcal/h (103)

б) ёз мавсумида:

, Gcal/h (104)

бу ерда:

a — иссиқ сув таъминоти учун сув сарфининг меъёри, l/sutka ШНҚ 2.04.01-22 «Биноларнинг ички сув таъминоти ва оқова сувларни чиқариб юбориш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 299, 2024 йил 2 октябрь) мувофиқ қабул қилинади;

m — суткаларга келтирилган ўлчов бирликлари сони (истиқомат қилувчилар, ўқувчилар, стационарларда койкалар сони);

с — иссиқ сувнинг солиштирма иссиқлик сиғими, kcal/kg °С;

— ёз мавсумида иситиш мавсумига нисбатан иссиқ сув таъминоти учун сувнинг ўртача соатлик сарфининг камайишини ҳисобга олувчи коэффициент (маълумотлар бўлмаганда ШНҚ 2.04.07-22 «Иссиқлик тармоқлари» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 125, 2022 йил 19 декабрь) мувофиқ турар жой биноси учун — 1,0, курорт зоналари учун — 1,5, қозонхоналар учун — 1,0 га тенг қилиб қабул қилинади.

110. Фақат иситиш ва шамоллатиш (вентиляция) эҳтиёжлари учун ишлайдиган қозонхоналарда иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш учун талаб этиладиган сув ҳажмини режавий ҳисоблашда иситиш тизимлари ҳамда ташқи иссиқлик тармоқларини бир марталик тўлдириш ва эксплуатация давомида тўлдириб туриш учун сув сарфининг яхлитланган меъёрларидан фойдаланишга йўл қўйилади.

Бунда мазкур эҳтиёжлар учун ишлаб чиқариладиган иссиқлик энергиясининг ҳар 1 Gcal бирлигига сув сарфи 0,4-0,5 m³/Gcal миқдорида қабул қилинишига йўл қўйилади.

111. Пуфлаш учун сувнинг сарфи қозонга бериладиган сувнинг сифати бўйича ҳисобланиши лозим.

Умумий ҳолатда тўлдириб туриш учун сувнинг сарфи қуйидаги формулалар бўйича аниқланади:

, kg/h (105)

, kg/h (106)

, kg/h (107)

, kg/h (108)

, kg/h (109)

бу ерда:

— қайтариладиган конденсат миқдори, kg/h;

— қўшиладиган кимёвий тозаланган сувнинг миқдори, kg/h;

— қозоннинг буғ ишлаб чиқариш унумдорлиги, kg/h (техник тавсифлар ёки синовлар бўйича қабул қилинади);

K kon, K qo`sh, K bug` — тегишлича конденсат, қўшиладиган сув ва буғнинг тавсифи (ишқорлилиги ёки қуруқ қолдиқ) g-ekv/kg ёки g/kg;

— қозондаги сувда ўрнатилган тўйинишнинг тавсифи, g-ekv/kg ёки g/kg;

b — пуфланадиган сувнинг миқдорига нисбатан сепарация қилинган буғнинг улушлардаги миқдори;

D qiz, D to`y — қозоннинг қиздирилган ва тўйинган буғ бўйича унумдорлиги, kg/h;

S to`l.suv, S qoz.suvi, S bug` — тўлдирувчи сувнинг, қозон сувининг, буғнинг тегишлича таркиби ёки ишқорлиги mg-ekv/litr, кимёвий таҳлил ёрдамида аниқланади;

K kon, K bug`, b — коэффициентлари қозон агрегатининг иссиқлик техник синовлари ёрдамида белгиланади.

112. Ҳисоблаш учун маълумотлар бўлмаганда пуфлаш учун зарур сув сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

, kg/h (110)

бу ерда:

K puf — пуфлаш учун иссиқлик энергияси сарфини ҳисобга олувчи коэффициент;

— қозонхонанинг номинал иссиқлик энергияси ишлаб чиқариш унумдорлиги, Gcal/h;

i q.suvi — тўйиниш ҳароратида қозон сувининг энтальпияси, қозон барабанидаги босимга кўра маълумотнома жадваллари бўйича аниқланади, kcal/kg;

i toʻl.suvi — тўлдирувчи сувнинг энтальпияси, kcal/kg.

113. Сув тайёрлаш эҳтиёжлари учун сув сарфи тиндирувчи фильтрларда фильтрловчи материалларни бўшаштириш, кимёвий сув тозалаш фильтрларини юмшатиш, ювиш ва регенерация қилиш (қайта тиклаш), шунингдек деаэраторларда буғланиш натижасида юзага келадиган йўқотишларни қоплаш учун сарфланадиган сув миқдорларининг йиғиндиси сифатида аниқланиши лозим.

Сув тайёрлаш учун сув сарфи аниқ иш шароитлари ҳамда мавжуд ускуналарнинг тури ва параметрларидан келиб чиққан ҳолда қуйидаги формула бўйича ҳисобланади:

, m 3 (111)

бу ерда:

— тиндирувчи фильтрларнинг фильтрловчи материалларни бўшаштириш учун сув сарфи бўлиб, мазкур методиканинг 34-жадвали бўйича қабул қилинади;

, — тегишлича фильтрловчи материалларни бўшаштириш ва регенерацияга сувнинг сарфи бўлиб, маълумотлар бўлмаганда мазкур методиканинг 35-жадвали бўйича қабул қилинади);

n i — бир хил фильтрлар сони;

m i — режалаштирилаётган даврда регенерациялар сони;

p — ҳар хил фильтрлар сони;

G bugʻl. — деаэратордаги буғланишни ҳисобга олиб сув сарфи, m 3 ;

G bugʻl. = 0,004 × G dsa. × t, m 3 (112)

бу ерда:

G dsa. — деаэратор қурилмасининг қуввати, m 3 /h;

t — режалаштирилаётган даврда деаэратор қурилмаси ишлаш давомийлиги, h.

114. Сувнинг хўжалик ва ичимлик эҳтиёжлари учун сарфи қуйидаги формула бўйича аниқланади:

G xoʻj. = a d × n d × t d × 10 -3 + a × p × t ish. × 10 -3 , m 3 (113)

бу ерда:

a d — 1 душ кабинасида сув сарфининг меъёри ШНҚ 2.04.01-22 «Биноларнинг ички сув таъминоти ва оқова сувларни чиқариб юбориш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 299, 2024 йил 2 октябрь) мувофиқ қабул қилинади;

a — бир сменада бир кишига сув сарфи меъёри ШНҚ 2.04.01-22 «Биноларнинг ички сув таъминоти ва оқова сувларни чиқариб юбориш» шаҳарсозлик нормалари ва қоидаларига (ҳисоб рақами 299, 2024 йил 2 октябрь) мувофиқ қабул қилинади;

n d — душ кабинкалари сони;

t d — режалаштирилаётган даврда душ кабиналарининг ишлаш давомийлиги, h;

p — сменада ишлаётган ходимлар сони, киши;

t ish. — режалаштирилаётган даврда сменалар сони.

115. Қозонхонанинг хўжалик ва ичимлик эҳтиёжлари (душлар, қўл ювгичлар, айланувчи механизмларнинг подшипникларини совутиш) учун сувнинг сарфи маълумотлар бўлмаганда тахминан қозонлар қувватининг 1 тоннаси учун суткасига 2-3 m 3 деб қабул қилинади.

116. Гидрокул кетказиш тизими учун фильтрларни ювишдан кейинги сув ҳамда душ, қўл ювгичлардаги ва ишлаб чиқаришда ифлосланган бошқа сувлардан фойдаланилади.

Шлак кетказиш тизими учун сувнинг солиштирма сарфи қуйидаги жадвалда келтирилган.

Қурилма тури Солиштирма сув сарфи, 1 tn шлак ва кул учун, m 3 Қўлда бошқариладиган (вагонеткалар билан) 0,1-0,2 Механизациялашган (скреперлар, қирғичлар) 0,1-0,5 Пневматик 0,1-0,2 Гидравлик (баггерлар, қумли насослар) 10 — 30 Гидравлик Москальков ускуналари билан 15 — 45

117. Иситиш қозонхоналарида иссиқлик энергияси таъминотининг ёпиқ тизимлари учун сув сарфини қуйидаги формула бўйича аниқлашга йўл қўйилади:

G = q suv × Q ber. × t , m 3 (114)

бу ерда:

q suv — сувнинг солиштирма сарфи, t/h (Gcal/h) бўлиб, ушбу методиканинг 36-жадвали бўйича аниқланади;

Q ber. — қозонхона томонидан берилаётган иссиқлик энергияси миқдори, Gcal/h;

t — қозонхонанинг ишлаш давомийлиги, h.

Очиқ иссиқлик таъминоти тизимлари учун сув сарфи мазкур методиканинг 114-формуласи бўйича қабул қилинган қийматга ҳисоблаш даврида иссиқ сув таъминоти учун сарфланадиган сув миқдори, шунингдек ҳўл кулни тозалаш воситалари ва гидравлик қурилмалар ишлаши учун талаб этиладиган сув сарфларини қўшиш орқали аниқланиши лозим.

7-боб. Жадвал кўринишидаги маълумотлар Турар жой биноларининг солиштирма иситиш тавсифи

1-жадвал Биноларнинг ташқи қурилиш ҳажми, m 3 Ташқи ҳарорати -30 °C бўлган туманлар учун биноларни иситишнинг солиштирма тавсифи (kcal/m 3 × h × °C) 1995 йилгача қурилган 1995 йилдан кейин қурилган 100 0,74 0,92 200 0,66 0,82 300 0,62 0,78 400 0,60 0,74 500 0,58 0,71 600 0,56 0,69 700 0,54 0,68 800 0,53 0,67 900 0,52 0,66 1000 0,51 0,65 1100 0,50 0,62 1200 0,49 0,60 1300 0,48 0,59 1400 0,47 0,58 1500 0,47 0,57 1700 0,46 0,55 2000 0,45 0,53 2500 0,44 0,52 3000 0,43 0,50 3500 0,42 0,48 4000 0,40 0,47 4500 0,39 0,46 5000 0,38 0,45 6000 0,37 0,43 7000 0,36 0,42 8000 0,35 0,41 9000 0,34 0,40 10000 0,33 0,39 11000 0,32 0,38 12000 0,31 0,38 13000 0,30 0,37 14000 0,30 0,37 15000 0,29 0,37 20000 0,28 0,37 25000 0,28 0,37 30000 0,28 0,36 35000 0,28 0,35 40000 0,27 0,35 45000 0,27 0,34 50000 0,26 0,34

Ташқи ҳаво ҳароратининг ўзгаришларини ҳисобга олувчи тузатиш коэффициенти

2-жадвал °C 0 -5 -10 -15 -20 -25 -35 -40 A 2,05 1,67 1,45 1,29 1,17 1,08 0,95 0,9

Жамоат биноларини иситиш учун иссиқликка бўлган эҳтиёжларни аниқлаш учун иситиш тавсифлари

3-жадвал Биноларнинг номи Ташқи ўлчов бўйича иншоот ҳажми, минг m 3 -30°C ( kcal/m 3 × h × ° C ) ҳароратда биноларнинг солиштирма иссиқлик тавсифлари Ички ҳавонинг ўртача ҳисобланган ҳарорати t ich . , ° C 1 2 3 4 Маъмурий ва бошқарув бинолари 5 гача 10 гача 15 гача 15 дан ортиқ 0,43 0,38 0,35 0,32 18 Кинотеатрлар 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 0,36 0,33 0,30 14 Театрлар 10 гача 15 гача 20 гача 30 гача 30 дан ортиқ 0,29 0,27 0,22 0,20 0,18 15 Савдо мажмуалари 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 0,38 0,33 0,31 15 Мактабгача таълим ташкилотлари 5 гача 5 дан ортиқ 0,38 0,34 20 Умумий ўрта таълим ташкилотлари 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 0,39 0,35 0,33 16 Шифохоналар 5 гача 10 гача 15 гача 15 дан ортиқ 0,40 0,36 0,32 0,30 20 Ҳаммомлар 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 0,28 0,25 0,23 25 Кафе, ошхоналар 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 0,35 0,33 0,30 16 Лабораториялар 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 0,37 0,35 0,33 16 Ўт ўчириш депоси 2 гача 5 гача 5 дан ортиқ 0,48 0,46 0,45 15 Гаражлар 2 гача 3 гача 5 гача 10 дан ортиқ 0,70 0,60 0,55 0,50 10 Олий ва касбий таълим ташкилотлари 10 гача 15 гача 20 гача 20 дан ортиқ 0,35 0,33 0,30 0,24 16

Жамоат биноларининг солиштирма шамоллатиш (вентиляция) тавсифлари

4-жадвал Биноларнинг номи Ташқи ўлчов бўйича бинонинг ҳажми, минг m 3 -30 ° C ҳароратда биноларнинг солиштирма шамоллатиш (вентиляция) тавсифлари (kcal/m 3 × h × ° C) Ички ҳавонинг ўртача ҳисобланган ҳарорати t ich . , ° C 1 2 3 4 Маъмурий ва бошқа бинолар 5 гача 10 гача 15 гача 15 дан ортиқ 0,09 0,08 0,07 0,06 18 Кинотеатрлар 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 0,43 0,39 0,38 14 Театрлар 10 гача 15 гача 20 гача 30 гача 30 дан ортиқ 0,41 0,40 0,38 0,36 0,34 15 Савдо мажмуалари 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ - 0,08 0,27 15 Мактабгача таълим ташкилотлари 5 гача 5 дан ортиқ 0,11 0,10 20 Умумий ўрта таълим ташкилотлари 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 0,09 0,08 0,07 16 Шифохоналар 5 гача 10 гача 15 гача 15 дан ортиқ 0,29 0,28 0,26 0,25 20 Ҳаммомлар 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 1,00 0,95 0,90 25 Кафе, ошхоналар 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 0,70 0,65 0,60 16 Лабораториялар 5 гача 10 гача 10 дан ортиқ 1,00 0,95 0,90 16 Олий ва касбий таълим ташкилотлари 10 гача 15 гача 20 гача 20 дан ортиқ - 0,1 0,08 0,08 16 Поликлиникалар, диспансерлар 5 гача 10 гача 15 гача 15 дан ортиқ - 0,25 0,23 0,22 20 Ўт ўчириш депоси 2 гача 5 гача 5 дан ортиқ 0,14 0,09 0,09 15 Гаражлар 2 гача 3 гача 5 гача 5 дан ортиқ - - 0,70 0,65 10

Иссиқ сув таъминоти сутка давомида ёки ҳафта давомида тўлиқ таъминланмаган ҳолларда иссиқ сув сарфи меъёрлари

5-жадвал Иссиқлик таъминоти тизимининг ишлаш давомийлиги (ҳафта, сутка) Сутка давомида тизимнинг давомли ишлашида иссиқлик сарфларига тузатиш коэффициенти, h 6 — 10 11 — 15 16 — 24 1 2 3 4 Кўп квартирали уйлар умивальник (юз-қўл ювгич), мойка ва душлар билан 4 0,65 0,74 0,79 5 0,69 0,8 0,86 6 0,72 0,85 0,93 7 0,76 0,91 1,0 ўтирадиган ванналар ва душлар билан 4 0,72 0,79 0,83 5 0,75 0,84 0,89 6 0,77 0,88 0,94 7 0,8 0,93 1,0 1500 — 1700 mm узунлигидаги ванналар ва душлар билан 4 0,76 0,82 0,85 5 0,78 0,8 0,9 6 0,8 0,9 0,95 7 0,83 0,94 1,0 бино баландлиги 12 қаватдан ортиқ бўлганда 4 0,8 0,85 0,89 5 0,82 0,9 0,95 6 0,84 0,95 1,0 7 0,87 0,99 1,0 Ётоқхоналар умумий душхоналари билан 4 0,68 0,76 0,81 5 0,71 0,81 0,87 6 0,74 0,86 0,94 7 0,78 0,92 1,0 умумий душхоналари, ошхоналари билан 4 0,65 0,74 0,79 5 0,68 0,8 0,86 6 0,72 0,85 0,93 7 0,75 0,91 1,0 Мактаб-интернатлар 4 0,65 0,73 0,77 5 0,69 0,79 0,85 6 0,74 0,86 0,93 7 0,79 0,92 1,0

Иссиқ сув таъминоти қувурларининг иссиқлик йўқотишлари (суратда иссиқлик таъминотининг ёпиқ тизимларига уланган иссиқ сув таъминоти тизими қувурининг бир погон метридаги иссиқлик йўқотишлари, махражда — иссиқлик таъминотининг очиқ тизимларига уланган иссиқ сув таъминоти тизими қувурининг бир погон метридаги иссиқлик йўқотишлари)

6-жадвал Қувур ётқизиш жойи ва усули 1 m қувурнинг (шартли ётқизиш) қуйидаги диаметрларда (mm) иссиқлик йўқотишлари, (kcal/h) 15 20 25 32 40 50 70 Штробларда ёки шахтада ётқизишдаги асосий узатувчи тик қувурлар, изоляция қилинган - - - - 17 21,8 19,1 24,5 23,4 30 Шахтада изоляция қилинган сочиқ қуритгичларисиз сув ажратувчи тик қувурлар 9,7 12,8 10,8 14,2 11,9 15,7 13,5 17,8 - - - Шахтада изоляция қилинган сочиқ қуритгичи мавжуд сув ажратувчи тик қувурлар - 17,8 23,4 20,7 27,3 25,3 33,3 - - - Шахтада ётқизишда изоляция қилинмаган ёки ваннахонасида, ошхонада очиқ ўтказилган сув ажратувчи тик қувурлар 20,7 27,3 25,5 33,6 30,2 39,8 37,8 49,8 - - - Изоляция қилинган тақсимловчи қувурлар, ертўла ва зинапоялардаги тик қувурлар 13,5 16,6 15,0 16,4 16,5 20,3 18,8 23,1 20,8 26,8 23,4 28,8 26,6 35,2 Совуқ чордоқ 16,0 19,7 18,5 21,9 20,3 24,1 23,2 27,5 26,8 30,4 28,8 34,2 35,2 41,8 Иссиқ чордоқ 11,6 14,7 13,0 16,5 14,3 18,1 16,3 20,6 17,0 22,7 20,0 25,6 24,6 31,2 Циркуляцияли қувурлар: Ертўла (изоляция қилинган) 10,9 14,0 12,1 15,6 13,3 17,1 15,1 19,4 16,7 21,8 18,8 24,2 23,0 29,6 Иссиқ чордоқ (изоляция қилинган) 9,0 21,1 10,0 13,4 11,0 14,8 12,6 15,9 13,8 18,8 15,6 21,0 19,1 25,7 Совуқ чордоқ (изоляция қилинган) 14,0 17,1 15,6 19,1 17,0 20,9 19,4 23,7 21,5 26,3 24,2 29,6 29,6 36,2 Хонадон ичкариси (изоляция қилинмаган) 20,0 26,9 24,6 33,1 29,2 39,3 36,6 49,2 43,0 57,8 52,0 69,9 72,0 96,8 Зинапоя (изоляция қилинмаган) 23,5 30,4 28,9 37,4 34,2 44,2 42,8 55,4 50,3 66,1 60,8 78,7 84,5 109,4 Ваннахонасидан ўтказилган (изоляция қилинган) тик қувурлар 8,4 11,5 9,4 12,9 10,3 14,1 11,7 16,0 12,9 17,7 14,6 20,0 17,8 24,4 Ваннахонасидан ўтказилган (изоляция қилинмаган) тик қувурлар 18,6 25,5 23,0 31,5 27,1 37,1 34,0 46,6 40,0 54,8 48,3 66,2 67,2 92,1

Иссиқ сув таъминоти қувурларининг иссиқлик йўқотишлари

7-жадвал Ҳароратнинг ўзгариши, °C Изоляция қилинмаган қувурларнинг (kcal/h m) иссиқлик йўқотишлари, диаметри mm бўлган ҳолда 15 20 25 32 40 50 70 80 100 125 150 200 0 22 28 35 44 48 54 68 80 97 119 143 173 32 23 30 37 47 50 58 73 85 103 127 152 185 34 25 32 39 50 53 61 77 91 110 135 162 196 36 26 33 43 53 56 65 82 95 118 143 171 208 38 28 35 44 56 60 68 86 102 123 151 181 219 40 29 37 46 59 63 72 91 107 129 159 190 231 42 31 39 49 63 67 76 97 114 137 169 202 242 44 33 42 52 66 71 81 103 121 145 179 214 254 48 36 46 57 73 79 90 114 134 162 199 238 277 50 38 48 60 77 83 94 120 140 170 209 250 288 52 40 51 63 81 87 99 126 147 179 220 263 300 54 42 53 66 85 91 104 132 155 188 230 276 312 56 44 56 70 88 95 108 139 162 197 241 289 323 58 46 58 73 92 99 113 145 170 206 252 302 335 60 48 61 76 96 104 118 151 177 215 260 315 347

Иссиқ сув таъминоти қувурларининг иссиқлик йўқотишлари (суратда — иссиқлик таъминотининг ёпиқ тизимларига уланган иссиқ сув таъминоти тизими қувурининг бир погон метридаги иссиқлик йўқотишлари, махражда — иссиқлик таъминотининг очиқ тизимларига уланган иссиқ сув таъминоти тизими қувурининг бир погон метридаги иссиқлик йўқотишлари)

8-жадвал Диаметр, mm 1 m қувурнинг иссиқлик йўқотишлари (kcal/h m) Узатувчи Қайтувчи Ертўлада Каналда Ертўлада Каналда 200 54,6 67,0 48,5 58,9 44,1 56,7 37,8 50,7 150 42,0 51,5 37,4 47,0 37,0 47,6 29,1 38,8 125 43,2 53,0 38,4 48,2 34,9 44,9 29,9 39,9 100 37,0 45,4 32,0 41,2 29,8 38,3 25,6 34,1 80 32,0 39,3 28,4 35,7 25,8 33,2 22,1 29,5 70 28,6 36,1 25,2 31,7 23,0 29,6 19,7 26,3 50 23,4 28,7 20,7 26,0 18,8 24,2 16,1 14,3 40 20,8 25,5 18,4 23,1 16,7 21,6 14,3 19,1

Иссиқ сув таъминоти қувурларида иссиқлик энергияси йўқотишларини ҳисобга олувчи коэффициентлар

9-жадвал Тизимнинг тавсифи Иссиқ сув таъминоти қувурларида иссиқлик йўқотишларини ҳисобга олувчи коэффициент Истеъмолчида иссиқ сув таъминотининг ташқи тармоқлари мавжуд бўлганда Истеъмолчида иссиқ сув таъминотининг ташқи тармоқлари бўлмаганда Изоляция қилинган тик қувурларда: сочиқ қуритгичларисиз 0,15 0,1 сочиқ қуритгичлари билан 0,25 0,2 Изоляция қилинмаган тик қувурларда: сочиқ қуритгичларисиз 0,35 0,3 сочиқ қуритгичлари билан - 0,2

Ёқилғининг солиштирма сарфи ва қозонагрегатларининг ФИК

10-жадвал Т/р Қозонхона ускунасининг тури Паспорт тавсифи Тавсия этиладиган Шартли ёқилғининг солиштирма сарфи kg.sh.yo./Gcal ФИК, % Шартли ёқилғининг солиштирма сарфи kg.sh.yo./Gcal ФИК, % 1. ДКВР-20/30 157,6 97 161-170 88,8-84,1 2. ДКВР-20/30-250 156 91,6 3. ДКВР-10/13 155,6 91 162-170 88,2-84,1 4. ДКВР-6,3/13 155,6 91 163-170 87,7-84,1 5. ДКВР-6,6/13-250 159,9 91 168,2-169 85-84,6 6. ДКВР-6,5-13 - - 155 91,8 7. ДКВР-4/13 157,3 90 164-174 87,1-82,1 8. ДКВР-4/13-250 159 89,9 9. ДКВР-2,5/13 158,7 90 164-174 87,1-82,1 10. ТВГМ-30 158,3 90 156-170 91,7-84,1 11. ДЕ-25-15ГМ - - 156 91,7 12. ДЕ-4-14ГМ - - 158 90,3 13. ДЕ-6,5-14ГМ - - 157 90,7 14. ДЕ-10-14ГМ - - 155 92,1 15. ДЕ-16-14ГМ - - 155 91,8 16. ДЕ-25-14ГМ - - 154 92,8 17. ДКВР-10/13 қуйруқ сиртларисиз 172 83,1 165-178 86,6-80,9-3 18. ДКВР-6,5/13 қуйруқ сиртларисиз 172 83,1 172,2-178 83-80,3 19. ДКВР-4/13 қуйруқ сиртларисиз - - 172,4-178 82,9-80,3 20. ДКВР-2/9 қуйруқ сиртларисиз - - 172,6-178 82,8-80,3 21. К-50 - 158-162 90,5-88,2 22. ГМ-30-13 155,2 92,1 157-150 91-89,4 23. ПТВМ-100 161,2 88,7 160,5 89 24. ПТВМ-50 159,4 89,7 160-175 89,3-81,7 25. ПТВМ-50М 156,9 91,2 161-164,7 88,8-86,8 26. ПТВМ-30 158,8 90,1 159,1-165 89,9-86,6 27. ПТВМ-30М 157 91 28. ТВГ (8м; 9; 6,5) 157,8-158,1 90,6-90,4 161-170 88,8-84,1 29. ТВГ (4; 2; 5; 1,5) 159 89,9 163,3-172 87,6-83,1 30. ТВГ-2,5-13 - - 174,1-178 82,1-80,3 31. ТВГ-4Р - - 158 90,5 32. Универсал (6; 6м; 5; 4; 3) 179 79,8 172-198 83,1-72,2 33. Энергия (6; 4; 3) 186 76,8 174-200 82,2-71,5 34. Тула 177 80,6 178-200 80,3-71,5 35. Шухова-Берлин (А7; А5; А3; А2) 170-183 84,1-78,1 190 75,2 36. БКЗ-75-39ГМ - - 166,2 86 37. ТМЗ (3 ўхшаш катталик) - - 190-192 75,2-74,4 38. ТМЗ-0,4/8 - - 170 84 39. ТМЗ 1,0/8 - - 170 84 40. МЗК (6Г; 1Г) 168-173,1 85,1-82,6 180-183 79,4-78,1 41. МЗК-7АГ - - 166 86 42. МЗК 8Г - - 166 86 43. ММЗ (0,4/9; 0,8/9) - - 173-192 82,7-74,5 44. ММЗ-1Г - - 178 80 45. ММ-31/8 - - 170 84 46. Е-1/9Г; Е-0,4 166 86,1 167,7-175 85,3-81,7 47. КВ-300 - - 200 71,5 48. КВ-26 - - 172,3 82,9 49. КВ-ГМ-4,65 - - 157 91 50. КВ-ГМ-7,56 - - 157 91 51. КВ-ГМ (10;20;30) - - 161-167 88,8-85,6 52. КВ-ГМ-50 - - 154 92,6 53. КВ-ГМ-100 - - 154 92,7 54. ПКБ-2,5КБ-1С - - 190 75,3 55. ВГД-28/8К - - 174,1-190 82,1-75,2 56. ВГД-40/8 - - 172-190 88,1-75,2 57. ВНИИСТО-К4 - - 164 87,2 58. КЧ(1;2) - - 190,2 75,2 59. Минск-1 - - 172,8 82,7-79,4 60. Надточия - - 178,5-192,6 80,1-74,2 61. Ланкошир - - 171-194 83,6-73,7 62. НР-18 - - 183,6-204 77,8-70,1 63. БГ, БГМ-35/39 - - 167 85,6 64. ТП-20, ТП-30 - - 157,8-164,2 90,6-87 65. КРШ - - 172-178,1 83,1-80,3 66. КРШ-2-8 - - 162,5 88 67. КРШ-4-13 - - 160,8 88,9 68. КРШ-4-13-350 - - 160,6 89 69. КРШ-6,5-13 - - 160,6 89 70. КРШ-6,5-13-350 - - 160,6 89 71. ВГД-4/13 (1/8) - - 172-178 83,1-80,3 72. ВНИИСТУ (5) - - 180-165 79,4-77,2 73. Гарбе - - 169,7-198 84,3-72,2 74. РВД-15/13 - - 172 83,1 75. ТС-29/20 - - 169,7 84,3 76. ТС-20 - - 172,4 83,4 77. ТСС-12 - - 163,5 87,5 78. ТСС-12/10 - - 160,2 89,3

Мазутни иситиш ҳарорати

11-жадвал Иситиш жойи Мазутни иситиш ҳарорати, ° C М40 — 60 М80 — 100 Қуйиш олдидан темир йўл цистерналарида 30 60 Қабул қилувчи идишда ва сақланадиган жойларда 40 — 60 60 — 80 Форсункалар олдида: механик ёки буғмеханик 100 120 ҳаволи, паст босимли 90 110 буғли ёки ҳаволи, юқори босимли 85 105

Мазут иситгичларида ёки сарф идишларида мазутни иситишга буғнинг сарфи

12-жадвал Мазут Форсунка турларида нормал буғ сарфи (1 t мазутга 1 kg) Ҳаволи Буғли Механик Флот 46 243 38 Ёқиладиган: M40 48 247 42 M100 34 239 39

Иссиқлик ўтказгичларини ётқизиш чуқурлигида тупроқнинг ўртача йиллик ҳарорати + 5 °C бўлган ўтиб бўлмайдиган каналларда ер ости ётқизишларида изоляция қилинган сувли иссиқлик ўтказгичларидаги иссиқлик йўқотишларининг меъёрлари

13-жадвал Диаметр, mm Бир метр иссиқлик қувурининг ички ҳажми, m 3 Q meʼyor jadv , kcal/m h битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 52,2 °C икки қувурли иссиқлик ўтказгичи учун t = 52,2 °C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 65 °C икки қувурли иссиқлик ўтказгичи учун t = 65 °C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 75 °C икки қувурли иссиқлик ўтказгичи учун t = 75 °C 1 2 3 4 5 6 7 8 32 0,001 22,5 45 26 52 29 58 45 0,001 25,25 50,5 29,25 58,2 32,5 65 50 0,002 28 56 32,5 65 36 72 70 0,004 32 64 37 74 41 82 80 0,005 34,5 69 40 80 44 88 100 0,008 38 76 44 88 48 96 125 0,012 42,5 85 48,75 97,5 53,25 106,5 150 0,018 47 94 53,5 107 58,5 117 200 0,034 56,5 113 65 130 71 142 250 0,053 66 132 75 150 81,5 163 300 0,075 74,5 149 84 168 91,5 183 350 0,101 81 162 91,5 183 101 202 400 0,135 90 180 101,5 203 109,5 219 450 0,171 99 198 111,5 223 120,5 241 500 0,210 108 216 121,5 243 130,5 261 600 0,298 123 246 138,5 277 149 298 700 0,391 136 271 153 306 163,5 327 800 0,508 151 302 170,5 341 182 364 900 0,639 165 330 186,5 373 199,5 399 1000 0,788 182 364 205 410 218 436

Кўпикли полиуретан (ППУ)дан тайёрланган иссиқлик изоляцияли қувурлар учун

13 а-жадвал Диаметр, mm Q meʼyor jadv , kcal/m h битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 52,2 °C икки қувурли иссиқлик ўтказгичи учун t = 52,2 °C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 65 °C икки қувурли иссиқлик ўтказгичи учун t = 65 °C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 75 °C икки қувурли иссиқлик ўтказгичи учун t = 75 °C 1 3 4 5 6 7 8 50 3,01 6,02 3,78 7,57 4,39 8,77 65 3,87 7,74 4,90 9,80 5,68 11,35 80 4,99 9,97 6,28 12,55 7,31 14,62 100 6,19 12,38 7,82 15,65 9,11 18,23 125 7,57 15,13 9,54 19,09 11,18 22,36 150 9,11 18,23 11,52 23,04 13,41 26,83 200 11,61 23,22 14,62 29,24 17,03 34,05 250 14,45 28,89 18,23 36,46 21,24 42,48 300 18,06 36,11 22,79 45,57 26,57 53,14 350 20,64 41,27 25,97 51,94 30,35 60,71 400 23,65 47,29 29,75 59,50 34,74 69,48 450 27,09 54,17 34,14 68,27 39,81 79,62 500 30,96 61,91 39,04 78,08 45,57 91,15 600 38,26 76,53 48,24 96,48 56,24 112,47 700 45,57 91,15 57,53 115,05 67,07 134,14

Қувурларни каналсиз ётқизишда иссиқлик ўтказгичларидаги иссиқлик йўқотишларининг меъёрлари

14-жадвал Қувурларнинг ташқи диаметри, mm kcal/m h 95 — 70 ° C 150 — 70 ° C 180 — 70 ° C; t b. oʻrt.yil = 65 ° C; t q. oʻrt.yil = 5 0 ° C t b. oʻrt.yil = 65 ° C; t q. oʻrt.yil = 5 0 ° C t b. oʻrt.yil = 65 ° C; t q. oʻrt.yil = 5 0 ° C Узатувчи тармоқ учун Қайтувчи тармоқ учун Йиғинди Узатувчи тармоқ учун Қайтувчи тармоқ учун Йиғинди Узатувчи тармоқ учун Қайтувчи тармоқ учун Йиғинди 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 32 19 16 35 27 16 43 31 16 47 57 24 20 44 33 20 53 38 19 57 76 26 22 48 35 22 57 43 21 64 89 28 23 51 37 22 59 44 22 66 108 29 25 54 40 25 65 47 24 71 159 35 31 66 47 29 76 56 29 85 219 41 40 81 61 40 101 71 39 110 373 54 46 100 68 44 112 79 44 123 325 60 61 111 75 50 125 88 49 137 377 - - - 83 54 137 95 53 148 426 - - - 88 58 146 101 57 158 476 - - - 93 62 155 108 61 169 529 - - - 98 66 164 114 65 179 630 - - - 113 77 190 131 76 207

Ташқи ҳавонинг ўртача ҳисобланган ҳарорати + 5 ° C бўлганда битта изоляция қилинган сувли иссиқлик ўтказгични ер устидан ётқизишда иссиқлик йўқотиш меъёрлари

15-жадвал Диаметр, mm Бир метр иссиқлик ўтказгичининг ички ҳажми, m 3 Q meʼyor jadv kcal/m h битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 45 °C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 70 ° C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 95 ° C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 120 ° C 1 2 3 4 5 6 32 0,001 15 23 31 38 45 0,001 18 27 36 45 50 0,002 21 30 40 49 70 0,004 25 35 45 55 80 0,005 28 38 50 60 100 0,008 31 43 55 67 125 0,012 35 48 60 74 150 0,018 38 50 65 80 200 0,034 46 58 78 95 250 0,053 53 60 87 107 300 0,075 60 70 100 120 350 0,101 71 80 114 135 400 0,135 82 93 128 150 450 0,171 89 105 138 160 500 0,210 95 112 145 170 600 0,298 104 120 160 190 700 0,391 115 133 176 206 800 0,508 135 145 200 233 900 0,639 155 168 225 260 1000 0,788 180 190 255 292

Кўпикли полиуретан (ППУ)дан тайёрланган иссиқлик изоляцияли қувурлар учун

15 а-жадвал Диаметр, mm Q meʼyor jadv. kcal/m h битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 45 °C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 70 ° C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 95 ° C битта иссиқлик ўтказгичи учун t = 120 ° C 1 3 4 5 6 50 3,70 6,02 9,46 12,12 65 4,82 7,82 12,30 15,74 80 6,19 10,06 15,82 20,29 100 7,74 12,55 19,69 25,11 125 9,46 15,39 24,16 30,87 150 11,35 18,57 29,06 37,23 200 14,45 23,56 36,89 47,29 250 18,06 29,49 46,18 59,07 300 22,53 36,89 57,70 73,86 350 25,80 42,13 66,04 84,35 400 29,58 48,24 75,58 96,48 450 33,97 55,29 86,59 110,84 500 38,78 63,29 99,14 126,57 600 47,98 77,99 122,10 156,33 700 57,18 92,78 145,32 185,73

Хоналар ичидаги изоляция қилинган қувурларнинг иссиқлик йўқотиш меъёрлари

16-жадвал Ташқи диаметр, mm Ҳавонинг ҳисобланган ҳарорати t ich = 25 ° C бўлганда иссиқлик ташувчининг ҳароратида хоналар ичидаги изоляция қилинган қувурларнинг иссиқлик йўқотиш меъёрлари, kcal/m h 50 ° C 75 ° C 100 ° C 125 ° C 150 ° C 32 12 20 28 35 43 48 13 22 31 40 49 57 14 23 32 43 53 76 15 26 37 49 58 89 16 27 39 52 62 108 22 34 45 56 68 133 27 40 58 65 76 159 31 45 60 72 84 194 63 50 66 80 93 219 38 52 70 85 100 273 42 59 78 95 111 325 45 61 85 104 122

Хоналардаги изоляция қилинган қувурлардаги иссиқлик йўқотишлари

17-жадвал Шартли диаметр, mm Бир элемент учун t ich = 25 ° C да хоналарда изоляция қилинган қувурлардаги иссиқлик йўқотишлари, kcal/m h 70 — 100 mm энликдаги шнур билан изоляция қилиш 70 — 100 mm энликдаги изоляция қилувчи материаллар билан ўраш 70 — 100 mm энликдаги мастик изоляция қилиш 70 — 100 mm энликдаги минерал пахта қўшимчалари билан бир деворли йиғилиб-ажратиладиган металл футлярлар Металл ғилоф остига минерал пахтадан тиқма 50 117 100 100 160 140 200 260 226 300 390 340

Бир арматура элементига изоляция қилинган қувурнинг эквивалент узунликлари

18-жадвал Изоляциянинг мавжудлиги Қувурнинг ички диаметри, m 0,1 гача 0,5 гача Арматурада изоляция мавжуд бўлмаган тақдирда 6,7 7,2 Арматурада бутун сиртининг ¾ қисми изоляция қилинган тақдирда 2,5 5,1

Қозон агрегатлари учун иссиқлик ишлаб чиқиш учун шартли ёқилғи сарфининг солиштирма меъёрлари

19-жадвал Қозон агрегатининг ФИК, % Шартли ёқилғининг солиштирма сарфи, 1 Gcal га kg.sh.yo. Қозон агрегатининг ФИК, % Шартли ёқилғининг солиштирма сарфи, 1 Gcal га kg.sh.yo. Қозон агрегатининг ФИК, % Шартли ёқилғининг солиштирма сарфи, 1 Gcal га kg.sh.yo. 46 310,4 62 230,3 78 183,1 47 303,8 63 226,7 79 180,8 48 297,5 64 223,1 80 178,5 49 291,4 65 219,7 81 176,3 50 285,6 66 216,4 82 174,1 51 280,0 67 213,1 83 172,0 52 274,6 68 210,0 84 170,0 53 269,4 69 207,0 85 166,8 54 264,4 70 204,0 86 166,0 55 259,6 71 201,0 87 164,1 56 255,0 72 198,3 88 162,3 57 250,5 73 195,6 89 160,5 58 246,2 74 193,0 90 158,7 59 242,3 75 190,4 91 156,9 60 238,0 76 187,9 92 155,2 61 234,1 77 185,5 93 153,6

1 тонна нормал буғ ишлаб чиқариш учун шартли ёқилғи сарфларининг ҳисобланган солиштирма меъёрлари

20-жадвал Қозон агрегатининг ФИК, % 1 тонна нормал буғ учун шартли ёқилғининг солиштирма сарфи, kg.sh.yo. Қозон агрегатининг ФИК, % 1 тонна нормал буғ учун шартли ёқилғининг солиштирма сарфи, kg.sh.yo. Қозон агрегатининг ФИК, % 1 тонна нормал буғ учун шартли ёқилғининг солиштирма сарфи, kg.sh.yo. 50 182,8 66 138,48 82 111,46 51 179,21 67 136,41 83 110,12 52 175,76 68 134,41 84 108,80 53 172,45 69 132,46 85 107,52 54 169,25 70 130,57 86 106,27 55 166,17 71 128,73 87 105,05 56 163,21 72 126,94 88 103,86 57 160,35 73 125,20 89 102,69 58 157,58 74 123,51 90 101,55 59 154,91 75 121,86 91 100,43 60 152,3 76 120,26 92 99,34 61 149,83 77 118,70 93 98,27 62 147,41 78 117,17 94 97,23 63 145.07 79 115.69 95 96.21 64 142.81 80 114.25 96 95.05 65 140.61 81 11.83 97 94.07

Қозонни бир марта қиздириш учун шартли ёқилғининг солиштирма сарфи, kg.sh.yo.

21-жадвал Қозонни иситиш сиртининг майдони, m 2 Тўхтатишнинг давомийлиги, h 2 6 12 18 24 48 48 дан ортиқ 50 гача 10 25 50 75 100 200 300 51 — 100 17 50 100 150 200 400 600 101 — 200 34 100 200 300 400 800 1200 201 — 300 52 150 300 450 600 1200 1800 301 — 400 68 200 400 600 800 1600 2400 401 — 500 85 250 500 750 1000 2000 3000

Ёқилғи тайёрлаш, ёқилғи узатиш ва кул-шлакларни олиб ташлаш учун электр энергиясининг солиштирма сарфи

22-жадвал Қозонхонанинг қуввати, Gcal/h kWt/(Gcal/h) Суюқ ёқилғи Қаттиқ ёқилғи 5 гача 1,1 6,9 5 — 10 1,06-1,1 5,0-6,9 10 — 20 1,0-1,06 6,6-6,8 20 — 30 0,95-1,0 6,4-6,6 30 дан ортиқ 0,6-0,95 3,0-4,7

Ёқилғи маҳсулотларининг назарий ҳажми, nm 3 /kg

23-жадвал Ёқилғининг тавсифи Ёқилғи маркаси Ёнишнинг энг кичик иссиқлиги, kcal/kg(m 3 ) Назарий ҳажм, nm 3 /kg Ҳавонинг V naz. havo Ёқилғи маҳсулотларининг V naz. havo Қаттиқ (кўмир): Ангрен кўмири Б2 3210 3,81 8,33 Суюқ (мазут): Кам сулфатли - 9620 10,62 11,48 Сулфатли - 9490 10,45 11,28 Юқори сулфатли - 9260 10 10,99 Газ кўринишидаги - 8730 9,68 10,86 - 8570 9,52 10,68 - 9045 9,98 11,19

Ўтхонадаги ва чиқиб кетувчи газлардаги ҳавонинг тегишлича ортиқлик коэффициенти

24-жадвал Ёқилғи тури a oʻt. a chiq. Қаттиқ ёқилғи 1,2 — 1,25 1,55 — 1,6 Мазут, табиий газ 1,1 1,4

Тортиш-пуфлаш ускуналарининг тегишлича босим ҳосил қилиш бўйича захирасининг коэффициенти

25-жадвал Қозонларнинг унумдорлиги, Gcal/h b 1 b 2 Тутун тортгичлар Пуфловчи вентиляторлар Тутун тортгичлар Пуфловчи вентиляторлар ≤11 1,05 1,05 1,1 1,1 ≥11 1,1 1,05 1,2 1,1

Чиқиб кетувчи газларни кетказиш учун пуфловчи вентиляторлар томонидан ҳавони узатишга тегишлича электр энергиясининг солиштирма сарфи, kWt h/1000m 3

26-жадвал Вентилятор, тутун тортгичнинг тури Айланиш частотаси, ай/мин 1000 m 3 ҳаво ёки чиқиб кетувчи газларни кетказиш учун электр энергиясининг солиштирма сарфи, кWт h/1000 м3 Вентилятор, тутун тортгичнинг тури Айланиш частотаси, ай/мин 1000 m 3 ҳаво ёки чиқиб кетувчи газларни кетказиш учун электр энергиясининг солиштирма сарфи, кWт h/1000 м3 1 2 3 4 5 6 ВД-2,7 1000 0,75 Ц9-57 № 6 1450 0,9 ВД-6 970 0,45 Ц14-46 № 4 1450 0,85 1450 1,02 Ц14-46 № 5 970 0,47 ВД-8 730 0,44 ЭВР-4 1450 0,6 970 0,78 ЭВР-6 960 0,64 ВД-10 485 0,3 Д-3,5 1500 0,33 730 0,65 Д-5,7 1450 0,57 970 1,24 Д-8 730 0,28 ВДН-8 1000 0,43 970 0,49 1500 1,34 Д-10 485 0,19 ВДН-9 1000 0,68 730 0,51 1500 2,1 970 0,72 ВДН-10 1000 0,49 Д-12 485 0,28 1500 1,53 730 0,63 ВДН-11,2 1000 1,23 970 1,03 1500 3,85 Д-11,2 1000 0,32 ВД-12 485 0,42 1500 1,30 730 0,96 ДН-12,5 1000 0,39 970 1,7 1500 1,22 ВД-13,5 485 0,53 Д-13,5 485 0,33 730 1,16 730 0,71 970 2,14 970 1,3 ВД-15,5 585 1,01 Д-15,5 585 0,74 730 1,54 730 0,96 970 2,7 970 1,68 Ц13-50 № 4 1450 0,63 Ц9-57 № 4 1450 0,5 Ц9-57 № 50 1450 0,82

Электр энергияси йўқотишларининг тавсия этиладиган миқдорлари

27-жадвал Тармоқ элементлари Кучланиш йўқотишлари, % Электр энергиясини йўқотиш, % 6 kWt ли тармоқ Таъминловчи 3 2,5 Тақсимловчи 2 1 Тармоқ трансформаторлари: доимий йўқотишлар - 2 Ўзгарувчи йўқотишлар - 1 Умумий фойдаланишдаги паст кучланишли тармоқ 4,5 2 10 kWt ли тармоқ Таъминловчи 2,5 2 Тақсимловчи 1,5 1 Тармоқ трансформаторлари: доимий йўқотишлар - 2 Ўзгарувчи йўқотишлар - 1 Умумий фойдаланишдаги паст кучланишли тармоқ 6,5 2,4

Асбоб-ускуналарнинг истеъмол қиладиган солиштирма қуввати

28-жадвал Сув олишнинг тури Қозон тури Йил даври Бошқа эҳтиёжларга истеъмол қилинадиган солиштирма қувват, kWt/(Gcal/h) Ёпиқ Сув иситувчи Иситиш мавсуми ва иситилмайдиган мавсум 0,64 Буғли 0,38 Очиқ Сув иситувчи Иситиш мавсуми 1,55 Иситилмайдиган мавсум 7,75 Буғли Иситиш мавсуми 1,15 Иситилмайдиган мавсум 3,8

Марказий қозонхоналарининг ҳисобланган чегаравий электр юкламаларининг боғланиши

29-жадвал Ҳисобланган иссиқлик юкламаси, Gcal/h Марказий қозонхоналарининг ҳисобланган электр юкламалари (тармоқ насослари ҳисобга олинмаганда), кWt/( Gcal/h) Очиқ тизим Ёпиқ тизим Тошкўмир ва қўнғир кўмир Мазут Табиий газ Тошкўмир ва қўнғир кўмир Мазут Табиий газ 50 ва ундан ортиқ 13,5 11,0 10,0 9,3 7,7 6,4 60 12,6 10,7 9,6 8,6 7,4 6,1 80 11,5 10,3 9,0 7,7 6,8 5,7 100 10,6 9,7 8,5 7,2 6,6 5,3 120 - 9,4 8,2 - 6,5 4,9 140 - 9,0 7,9 - 6,4 4,8 160 - 8,8 7,8 - 6,3 4,8 180 - 8,7 7,8 - 6,2 4,7 200 - 8,6 7,7 - 6,2 4,7 220 - 8,5 7,6 - 6,2 4,6 240 - 8,4 7,5 - 6,0 4,6 260 - 8,4 7,4 - 5,9 4,6 280 - 8,3 7,3 - 5,8 4,5 300 - 8,2 7,2 - 5,7 4,5

Кам қувватли иситувчи қозонхоналар томонидан иссиқлик ишлаб чиқилиши ва узатилиши учун электр энергияси сарфининг чегаравий меъёрлари

30-жадвал Кам қувватли қозонхоналар гуруҳи, Gcal/h Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқариш ва узатиш учун электр энергияси сарфининг чегаравий меъёри, кWt Gcal/h 0,5 гача 20 0,51-1 20 1,01-2 19 2,01-3 18 3,01-5 18 5,01-10 18 10,01-50 18

Ҳар бир электр қабул қилгич томонидан электр энергияси сарфини аниқлаш учун йиғма жадвал

31-жадвал Агрегат Электр двигатель қуввати N , kWt Талаб коэфф., K tal. Ҳисобланган қувват, N × K tal. , kWt Ишлаш давомийлиги, h — t Электр энергияси сарфи, kWt h, N × K tal × t Тутун тортгич ДН-9 5,7 × 2 0,95 10,83 8400 90972 5,7 × 2 0,95 10,83 5256 56923 Пуфловчи вентилятор ВДН-8 5,7 × 2 0,95 10,83 8400 90972 5,7 × 2 0,95 10,83 5256 56923 Вентилятор Ц4-70 № 3 1,5 0,7 1,05 8400 8820 Насос агрегатлари: Тармоқ насоси 30 0,8 24,0 3144 75456 Бошланғич сув насоси 7,0 0,8 5,6 8400 47040 Декарбонатланган сув насоси 17,0 0,8 13,6 8400 114240 Ювувчи сув насоси 1,5 0,7 1,05 600 630 Туз намакобини ҳайдовчи насос 3,0 0,8 2,4 600 1440 Бирламчи сув насоси 3,0 0,8 2,4 2600 6240 Иссиқ сув таъминоти насоси 7,0 0,8 5,6 8400 47040 Қўшимча сув насоси 4,0 0,8 3,2 8400 26880 Таъминловчи насос 30,0 0,8 24,0 8400 201600 Компрессор 4,0 0,7 2,8 1800 5040 Жами: 830216

Иссиқликдан фойдаланиш тизимида сув ҳарорати ўзгаришларида иситиш тизимларини бирламчи тўлдириш учун сувнинг солиштирма ҳажми

32-жадвал Иссиқликдан фойдаланувчи тизимнинг ускуналари m 3 /(Gcal/h) 95 — 70 100 — 70 130 — 70 140 — 70 150 — 70 180 — 70 Иситиш тизими: 500 mm баландликдаги радиаторлар 19,5 17,6 15,1 14,6 13,3 11,1 1000 mm баландликдаги радиаторлар 31,0 28,2 24,2 23,2 21,6 18,2 Қовурғали қувурлар 14,2 12,5 10,8 10,4 9,2 8,0 Плинтусли конвектор 5,6 5,0 4,3 4,1 3,7 3,6 Силлиқ қувурлардан ясалган регистрлар 37 32 27 26 24 22 Калориферлар билан жиҳозланган иситувчи-вентиляция тизими 8,5 7,5 6,5 6,0 5,5 4,4

Турли диаметрли 1 km қувурўтказгичларга сувнинг солиштирма ҳажми бўйича иссиқлик тармоқлари қувурўтказгичларининг кесими ва узунлиги майдонига қараб уларни тўлдириш учун зарур сув ҳажми

33-жадвал Қувур ташқи диаметри D n , mm Қувур ички диаметри D ich. , mm Қувур деворнинг қалинлиги, mm Сув ҳажми, m 3 /km 48 41 3,5 1,32 57 50 3,5 1,963 76 69 3,5 3,739 89 81 4,0 5,153 108 100 4,0 7,854 133 125 4,0 12,21 159 150 4,5 18,67 219 203 8,0 32,36 273 257 8,0 51,9 273 255 9,0 51,07 325 309 8,0 74,99 325 307 9,0 74,02 325 305 10,0 73,06 377 357 10,0 100,0 426 412 7,0 133,3 426 410 8,0 132,0 478 462 8,0 167,6 478 460 9,0 166,3 478 458 10,0 164,7 529 515 7,0 208,3 529 509 10,0 203,5 630 612 9,0 294,2 630 610 10,0 294,2

Тиндиргич фильтрларни бўшаштириш учун сувнинг сарфи

34-жадвал Тиндиргич фильтрлар Фильтрнинг диаметри mm бўлганда тиндиргич фильтрларни бўшаштириш учун сувнинг сарфи (m 3 ) 1000 1500 2000 2600 3000 3400 Антрацитли, бир оқимли 2,3 6,2 11,2 18,7 25,0 32,0 Кварцли, бир оқимли ва кварц-антрацитли, икки қатламли 4,1 9,3 16,7 28,1 37,5 48,1

Фильтрларни бўшаштириш ва регенерация қилиш учун сувнинг сарфи

35-жадвал Жараён Стандарт фильтрнинг диаметри, mm бўлганда фильтрларни бўшаштириш ва регенерация қилиш учун сувнинг сарфи (m 3 ) 400 700 1000 1500 2000 2600 3000 3400 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Бўшаштириш учун ювиш 0,5 1,1 2,1 4,6 8,4 14,0 18,8 24,6 1 босқичли натрий-катионли фильтрлар Регенерация Бўшаштириш учун ювувчи сувлардан фойдаланмасдан 2,1 4,8 9,3 21,1 45,5 76,0 101,8 133,2 Бўшаштириш учун ювувчи сувлардан фойдаланган ҳолда 1,6 3,7 7,3 16,2 37,0 62,0 83,0 108,6 водород-катионли фильтрлар ( «оч» регенерация ҳолатида) Регенерация Бўшаштириш учун ювувчи сувлардан фойдаланмасдан - - 11,2 25,3 54,8 92,0 122,9 160,9 Бўшаштириш учун ювувчи сувлардан фойдаланган ҳолда - - 9,1 20,6 46,5 78,0 104,1 136,3 2 босқичли натрий-катионли фильтрлар (1 босқичли фильтрлар конструкцияларидан фойдаланган ҳолда) Регенерация Бўшаштириш учун ювувчи сувлардан фойдаланмасдан 2,3 5,3 10,3 23,3 50,4 84,5 113,1 147,2 Бўшаштириш учун ювувчи сувлардан фойдаланган ҳолда 1,8 4,2 8,2 18,7 42,0 70,5 94,3 123,2

Бир агрегатнинг қуввати (Gcal/h) бўлганда қозонхонадан етказиб берилган бирлик миқдордаги иссиқлик энергияси учун талаб этиладиган сувнинг солиштирма сарфи

36-жадвал Ёқилғи тури [(t/h)×(Gcal/ h)] 0,5 1,0 2,0 4,0 6,0 8,0 10,0 20,0 Қаттиқ 1,75 1,53 1,3 1,0 0,8 0,7 0,65 0,6 Газ ва мазут 1,1 1,0 0,8 0,6 0,5 0,48 0,45 0,4

Ташқи ҳавонинг ҳисобланган ҳарорати + 5 °C бўлганда ер устида ётқизилган изоляция қилинган битта буғўтказгичнинг иссиқлик йўқотиш меъёрлари

37-жадвал Қувурларнинг ташқи диаметри, mm Иссиқлик ташувчининг ҳарорати °C 150 200 250 300 350 400 Иссиқлик йўқотишлари Dj/m.sec. (Dj /m h) 32 53,3 71,9 89,3 107,9 125,3 143,8 (46) (62) (77) (93) (108) (124) 57 67,3 90,5 111,3 113,4 155,4 177,5 (58) (78) (96) (115) (134) (153) 76 76,5 99,7 125,3 148,5 171,7 197,2 (66) (86) (108) (128) (148) (170) 89 82,3 107,9 132,2 157,7 183,3 208,8 208,8 (93) (114) (136) (158) (180) 108 89,3 117,1 145,0 171,7 199,5 226,2 (77) (101) (125) (148) (172) (195) 159 109,0 139,2 171,7 203,0 237,8 266,8 (94) (120) (148) (175) (205) (230) 194 119,5 150,8 187,9 222,7 258,7 290,0 (103) (130) (162) (192) (223) (250) 219 127,6 162,4 203,0 241,3 278,4 313,2 (110) (140) (175) (208) (240) (270) 273 145,0 185,6 229 270,3 310,9 353,8 (125) (160) (198) (233) (268) (305) 325 162,4 208,8 255,2 301,6 348,0 394,4 (140) (180) (220) (260) (300) (340) 377 180,9 230,8 278 328,3 378,1 429,2 (156) (199) (240) (283) (326) (370) 426 200,7 252,9 301,6 354,9 408,3 461,7 (173) (218) (260) (306) (352) (398) 478 214,6 272,6 324,8 382,8 435,0 487,2 (185) (235) (280) (330) (375) (420) 529 227,3 284,2 348,0 406,0 464,0 522,0 (196) (245) (300) (350) (400) (450) 630 252,9 319,0 382,8 446,6 510,4 580,0 (218) (275) (330) (385) (440) (500) 720 276,1 344,5 415,3 487,2 556,8 628,7 (238) (297) (358) (420) (480) (542) 820 308,5 382,8 461,7 538,2 620,6 696,0 (266) (330) (398) (464) (535) (600) 920 343,3 510,4 510,4 697,4 678,6 759,8 (296) (370) (440) (515) (585) (655) 1020 382,2 562,6 562,6 655,4 742,4 835,2 (336) (407) (485) (565) (640) (720) 1420 498,8 730,8 730,8 858,4 974,4 1090,4 (430) (532) (630) (740) (840) (940)

Тупроқнинг ўртача йиллик ҳарорати +5 °C бўлганда ўтиб бўлмайдиган каналларнинг буғўтказгичларидаги иссиқлик йўқотишнинг меъёрлари

38-жадвал Узатувчи магистрал Иккита қувурли ўтказишда иссиқлик йўқотишларининг йиғиндиси q b + q q , Dj/m sec., kcal mh Буғ τ=200 °C q b , Dj/m sec., kcal mh Иккита қувурли ўтказишда иссиқлик йўқотишларининг йиғиндиси q b + q q , Dj/m sec., kcal mh Буғ τ=150 °C q b , Dj/ m sec., kcal mh Иккита қувурли ўтказишда иссиқлик йўқотишларининг йиғиндиси q b + q q , Dj/m sec., kcal mh Узатувчи магистрал Қайтувчи магистрал Иккита қувурли ўтказишда иссиқлик йўқотишларининг йиғиндиси q b + q q , Dj/m sec., kcal mh Буғ, τ=150°C Конденсат τ=70°C Буғ τ=300°C Буғ τ=120°C Ташқи диаметр d, mm q b , Dj/m sec., kcal mh d, mm q q , Dj/m sec., kcal mh Ташқи диаметр d mm q b , Dj/m sec., kcal mh d mm q q , Dj/m sec., kcal mh 32 56,8 25 24,3 81,2 70,7 95,1 84,7 113,7 108 150,8 57 59,1 209,9 (49) (21) (70) (61) (82) (73) (98) (130) (51) (181) 57 70,8 32 31,3 102,1 87,0 118,3 103,2 134,5 159 178,6 76 67,3 245,9 (61) (27) (88) (75) (102) (89) (116) (154) (58) (212) 76 78,9 57 38,3 117,1 97,4 135,7 114,8 153,1 219 212,3 108 77,7 290,0 (68) (33) (101) (84) (117) (99) (132) (183) (67) (256) 89 84,7 57 38,3 122,9 104,4 142,7 121,8 160,1 27 238,9 108 77,7 316,7 (73) (33) (106) (90) (123) (105) (138) (206) (67) (273) 108 92,8 57 38,3 131,1 113,7 151,9 133,4 171,7 325 263,3 159 93,9 357,3 (80) (33) (113) (98) (131) (115) (148) (227) (81) (308) 159 111,4 89 47,5 158,9 134,5 182,1 157,7 205,3 377 283 159 93,9 377,0 (96) (41) (137) (116) (157) (136) (177) (244) (81) (325) 219 133,4 108 52,2 185,6 161,2 213,4 197,2 249,4 426 301,6 219 119,7 415,9 (115) (45) (160) (139) (184) (170) (215) (260) (98) (358) 273 151,9 108 52,2 204,1 183,3 235,4 211,1 263,3 478 321,3 219 113,7 435 (131) (45) (176) (158) (203) (182) (227) (277) (98) (375) 325 169,3 108 52,2 221,5 203,0 255,2 234,3 286,5 529 342,2 273 127,6 469,8 (146) (45) (191) (175) (220) (202) (247) (295) (110) (405) 377 183,3 159 63,8 247,1 218,1 281,9 251,7 315,5 630 385,1 273 127,6 512,7 (158) (55) (213) (188) (243) (217) (272) (332) (110) (442) 426 211,1 159 63,8 274,9 234,3 321,3 270,3 334,1 720 417,6 325 143,8 561,4 (182) (55) (237) (202) (277) (233) (288) (360) (124) (484) 478 213,4 219 77,7 291,1 251,7 329,4 291,1 368,9 (184) (67) (251) (217) (284) (251) (318) 529 230,8 219 77,7 308,5 262,1 339,9 313,2 390,9 (199) (67) (266) (226) (293) (270) (337) 630 258,7 273 89,3 348 303,9 393,2 350,3 439,6 (223) (77) (300) (262) (339) (302) (379) 720 277,2 325 96,3 373,5 332,9 429,2 378,1 474,4 (239) (83) (322) (287) (370) (326) (409)

Ўзбекистон Республикаси Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг 2026 йил 22 майдаги 8-сон, Энергетика вазирлигининг 2026 йил 15 майдаги 100-сон ҳамда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясининг 2026 йил 30 мартдаги 19-сон қарорига 2-ИЛОВА

Ўз кучини йўқотган деб топилаётган идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар

1. Ўзбекистон Республикаси Электр энергетикада назорат бўйича давлат инспекцияси, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш давлат инспекцияси, «Ўзкоммунхизмат» агентлиги ва Саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекциясининг 2007 йил 7 майдаги 90, 29-П, 26, 71-сон «Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқиш, узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, шунингдек технологик йўқотишларни аниқлаш тартиби тўғрисида низомни тасдиқлаш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 1687, 2007 йил 7 июнь) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2007 й., 23-сон, 245-модда).

2. Ўзбекистон Республикаси Электр энергетикада назорат бўйича давлат инспекцияси, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўзбекистон нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш давлат инспекцияси, «Ўзкоммунхизмат» агентлиги, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ер қаърини геологик ўрганиш, саноатда, кончиликда ва коммунал-маиший секторда ишларнинг бехатар олиб борилишини назорат қилиш давлат инспекциясининг 2013 йил 28 мартдаги 4, 34, 01-1/376, 47-сон «Иссиқлик энергиясини ишлаб чиқиш, узатиш учун ёқилғи, электр энергияси, иссиқлик энергияси ва сув сарфларининг меъёрларини ҳамда иссиқлик юкламаларини, шунингдек технологик йўқотишларни аниқлаш тартиби тўғрисида низомнинг 23-бандига ўзгартириш киритиш ҳақида»ги қарори (рўйхат рақами 1687-1, 2013 йил 22 апрель) (Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2013 й., 17-сон, 227-модда).

Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазири Ш. ХИДОЯТОВ

Энергетика вазири Ж. МИРЗАМАҲМУДОВ

Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси бошлиғи Д. ИСАҚУЛОВ

Энергия самарадорлиги миллий агентлиги д иректори З. БАДРИДДИНОВ

Тошкент ш.,

2026 йил 22 май,

Тошкент ш.,

2026 йил 15 май,

Тошкент ш.,

2026 йил 30 март,

2026 йил 19 март

8-сон

100-сон

19-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 05.06.2026 й., 10/26/3846/0568-сон)

lex.uz

OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI QURILISH VA UY-JOY KOMMUNAL XOʻJALIGI VAZIRLIGI OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI ENERGETIKA VAZIRLIGI OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR MAHKAMASI HUZURIDAGI ELEKTR ENERGIYASI, NEFT MAHSULOTLARI VA GAZDAN FOYDALANISHNI NAZORAT QILISH INSPEKSIYASINING

QARORI

NIZOM

METODIKASI

ROʻYXATI

Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq tizimlar orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 11-martdagi PQ-100-son “Uy-joy hamda bino-inshootlarni issiqlik energiyasi bilan taʼminlash sohasini tubdan isloh qilish hamda binolarning energiya samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qaroriga muvofiq Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi, Energetika vazirligi hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi qaror qiladi:

1. Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq tizimlar orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizom 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

2. Ayrim idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar 2-ilovaga muvofiq oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilsin.

3. Mazkur qaror Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Energiya samaradorligi milliy agentligi bilan kelishilgan.

4. Mazkur qaror rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Kelishildi:

Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligining 2026-yil 22-maydagi 8-son, Energetika vazirligining 2026-yil 15-maydagi 100-son hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining 2026-yil 30-martdagi 19-son qaroriga 1-ILOVA

Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq tizimlar orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi

Mazkur Nizom issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash tartibini belgilaydi.

Ushbu Nizomning talablari issiqlik energiyasini ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonalari uchun majburiy hisoblanadi.

Mazkur Nizomning talablari individual issiqlik taʼminotiga ega isteʼmolchilarga nisbatan tatbiq etilmaydi.

1-bob. Umumiy qoidalar

1. Ushbu Nizomda quyidagi tushunchalar qoʻllaniladi:

ishlab chiqaruvchi — issiqlik energiyasini ishlab chiqarishga doir faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxs;

issiqlik taʼminoti korxonasi — issiqlik energiyasidan foydalanish shartnomasi boʻyicha issiqlik energiyasini sotish va taqsimlash huquqiga ega boʻlgan yuridik shaxs, shu jumladan ulgurji isteʼmolchi-qayta sotuvchi;

issiqlik tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasi — issiqlik tarmogʻining issiqlik taʼminoti korxonasi bilan isteʼmolchi oʻrtasidagi boʻlinish nuqtasi, u issiqlik tarmogʻining balans boʻyicha mansubligi bilan aniqlanadi;

ochiq issiqlik taʼminoti tizimi — issiqlik taʼminoti tizimining turi boʻlib, bunda issiqlik taʼminoti tarmoqlaridan olingan isitish suvining bir qismi toʻgʻridan-toʻgʻri kommunal-maishiy ehtiyojlar uchun issiq suv sifatida foydalaniladi va issiqlik energiyasi manbaiga qaytarilmaydi;

yopiq issiqlik taʼminoti tizimi — quvur tarmoqlari orqali harakatlanuvchi isitilgan suv faqat issiqlik tashuvchi sifatida foydalaniladigan hamda issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun issiqlik tarmogʻidan suv olishga yoʻl qoʻyilmaydigan issiqlik taʼminoti tizimi;

energetik tavsiflar — issiqlik tarmoqlarining samaradorligini tavsiflovchi koʻrsatkichlar boʻlib, issiqlik energiyasini uzatish jarayonidagi yoʻqotishlar va resurslar sarflanishini, shu jumladan tarmoq suvining yoʻqotilishini hamda nasos agregatlari tomonidan elektr energiyasining isteʼmol qilinishini ifodalaydi;

rejim-karta — turli ish rejimi va ekspluatatsiya sharoitlarida qozon uskunalarining ishlash parametrlari hamda ularni boshqarish boʻyicha maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan hujjat (ishlab chiqaruvchining mutaxassislari tomonidan qozon uskunalari ishga tushirilganidan yoki ekspluatatsiya sinovlari yakunlanganidan soʻng rasmiylashtiriladi);

shartli yoqilgʻi — koʻmir, tabiiy gaz, neft mahsulotlari va boshqa yoqilgʻi turlarining issiqlik qiymatini solishtirish va hisob-kitob qilish uchun qabul qilingan meʼyoriy yoqilgʻi (1 kilogramm shartli yoqilgʻining yonishidan 7 000 kilokaloriya (≈ 29 300 kilojoul) issiqlik ajralishiga teng deb qabul qilinadi);

entalpiya — termodinamik tizimning umumiy energiya zaxirasini ifodalovchi funksiyasi (tizimning ichki energiyasi bilan uning egallagan hajmini ushlab turish uchun sarflanadigan energiya yigʻindisi).

2. Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash mazkur Nizomning ilovasida keltirilgan metodikaga muvofiq amalga oshiriladi.

3. Issiqlik energiyasi isteʼmolining hajmi hamda qozonxonalar quvvatidan qatʼi nazar, issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish jarayonlarida yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining barcha koʻrsatkichlari, shuningdek qozonxonalarning oʻz ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarflari hamda issiqlik tarmoqlaridagi texnologik yoʻqotishlar meʼyorlanishi kerak.

4. Ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish uchun yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining meʼyorlari (shartli hisobda) yoqilgʻining har bir turi boʻyicha alohida ishlab chiqiladi.

5. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining meʼyorlarini ishlab chiqishda quyidagilar amalga oshirilishi lozim:

yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining meʼyorlari barcha bosqichlarda yagona uslubiy asosda ishlab chiqilishi;

har bir issiqlik manbai va unga ulangan issiqlik tarmoqlari kesimida alohida belgilanishi;

issiqlik energiyasining ishlab chiqarish sharoitlari, innovatsion texnologiyalarning qoʻllanishi hamda yoqilgʻi-energetika resurslaridan oqilona va samarali foydalanishga doir tashkiliy-texnik chora-tadbirlar ishlab chiqilishi;

issiqlik taʼminoti tizimini kompleks modernizatsiya qilish va energiya tejovchi zamonaviy texnologiyalar asosida uning texnik darajasining oshirilishi, yoqilgʻi-energetika resurslaridan foydalanishda erishilgan eng yuqori samaradorlik koʻrsatkichlaridan kelib chiqib, yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining meʼyorlari har yil yakunida qayta koʻrib chiqilishi.

6. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlarining amal qilish muddati davomida mazkur meʼyorlarni oshirishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritishga yoʻl qoʻyilmaydi.

2-bob. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlarining tuzilmasi va ishlab chiqish usullari

7. Issiqlik energiyasini ishlab chiqarishda yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlari quyidagi asosiy belgilar boʻyicha tasniflanadi:

qamrov darajasiga koʻra — yakka, guruhli hamda korxona yoki obyekt boʻyicha;

aniqlash usuliga koʻra — hisob-tahlil, tajribaviy (eksperimental) va hisob-statistik;

sarflarning tarkibiga koʻra — texnologik hamda umumiy ishlab chiqarish;

amal qilish davriga koʻra — yillik, choraklik va oylik.

8. Quyidagi sarflar yoqilgʻi-energetika resurslari sarfining texnologik meʼyorlariga kiritilmasligi zarur:

avariyalar va favqulodda holatlar bilan bogʻliq sarflar;

sinov hamda taʼmirlash ishlari jarayonidagi sarflar;

qozonxona agregatlari va uskunalarini montaj qilish, sozlash va ishga tushirish davridagi sarflar;

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 18-oktabrdagi 609-son qarori bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining elektr stansiyalari va tarmoqlarini texnik ekspluatatsiya qilish qoidalari hamda rejim-kartalar talablaridan chetga chiqish natijasida yuzaga kelgan ortiqcha sarflar;

yoqilgʻi-energetika resurslarini saqlash va tashish (uzatish) jarayonidagi yoʻqotishlar.

9. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlarini ishlab chiqishda asosiy usul sifatida hisob-tahlil usuli qoʻllanilishi lozim. Bunda tajribaviy (eksperimental) hamda hisob-statistik usullardan ham foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Hisob-tahlil usuli yoqilgʻi-energetika resurslari sarflarining texnologik parametrlarini tahlil qilish hamda hisob-kitoblar asosida ushbu meʼyorlarni belgilashni nazarda tutadi.

10. Tajribaviy (eksperimental) usul qozonxona qurilmalari hamda issiqlik tarmoqlarida oʻtkazilgan sinov va oʻlchov ishlari natijalariga asoslangan holda yoqilgʻi, issiqlik va elektr energiyasining solishtirma sarfini aniqlash uchun qoʻllaniladi.

11. Hisob-statistik usul texnologik, hisob-tahlil va tajribaviy (eksperimental) usullarni qoʻllash imkoni mavjud boʻlmagan hollarda foydalanilishi, bunda oxirgi uch yil davomida yoqilgʻi-energetika resurslarining haqiqiy solishtirma sarfi dinamikasi hamda ularning oʻzgarishiga taʼsir koʻrsatuvchi omillar tahlil qilinishi asosida yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlari belgilanishi kerak.

12. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi meʼyorlarini ishlab chiqishda quyidagilar hisobga olinishi zarur:

qozonxona agregatlarining normativ tavsiflari, rejim-kartalari, uskunalarning texnik pasportlari hamda texnologik reglamentlari;

loyihaviy va texnik yoʻriqnomalar, texnik-iqtisodiy asoslar, issiqlik yuklamalarining hisob-kitoblari;

yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmolining istiqbolli koʻrsatkichlari, statistik hisobot maʼlumotlari hamda ulardan oqilona va samarali foydalanish boʻyicha tashkiliy-texnik tadbirlar rejalari;

qozonxonalarning haqiqiy texnik koʻrsatkichlari va ish rejimlari (unumdorlik, bosim, foydali ish koeffitsiyenti, yoqilgʻi sarfi, ishlangan vaqt va yuklamalar);

issiqlik tarmoqlarining energetik tavsiflari.

3-bob. Energetik tavsiflarni hisoblash

13. Issiqlik tarmoqlarining energetik tavsiflari quyidagi koʻrsatkichlar boʻyicha ishlab chiqiladi:

tarmoq suvining yoʻqotilishi;

issiqlik energiyasining yoʻqotilishi;

isteʼmolchilarning ulangan issiqlik yuklamasi uchun tarmoq suvining oʻrtacha soatlik sarfi hamda uzatuvchi va qaytuvchi quvurlardagi tarmoq suvi harorati;

issiqlik energiyasini tashish va taqsimlash uchun elektr energiyasining solishtirma sarfi (bundan buyon matnda elektr energiyasining solishtirma sarfi deb yuritiladi).

14. Issiqlik energiyasini uzatishda texnologik yoʻqotishlar boʻyicha meʼyorlarni ishlab chiqishda texnik jihatdan asoslangan energetik tavsiflardan foydalaniladi hamda tarmoq suvining, issiqlik energiyasining yoʻqotilishi hamda elektr energiyasining solishtirma sarfi koʻrsatkichlari hisobga olinadi.

Tarmoq suvining yoʻqotilishi koʻrsatkichi boʻyicha issiqlik tarmogʻining energetik tavsifi issiqlik tashuvchini taqsimlash va isteʼmolchilarga yetkazib berish jarayonida tarmoq suvi yoʻqotilishi miqdorining issiqlik taʼminoti tizimining xususiyatlari hamda ish rejimiga bogʻliqligini belgilaydi.

Issiqlik energiyasining yoʻqotilishi koʻrsatkichi boʻyicha issiqlik tarmogʻining energetik tavsifi issiqlik energiyasini issiqlik tarmoqlarining balans chegarasigacha tashish va taqsimlash jarayonidagi yoʻqotishlar miqdorining issiqlik tarmoqlarining konstruktiv xususiyatlari, ish harorati va tashqi iqlim omillariga bogʻliqligini belgilaydi.

Issiqlik tarmogʻining gidravlik energetik tavsifi (elektr energiyasining solishtirma sarfi koʻrsatkichi asosidagi energetik tavsif) issiqlik tarmoqlarida issiqlik energiyasini tashish va taqsimlash uchun meʼyorlangan soatlik elektr energiyasi sarfining issiqlik energiyasining meʼyorlangan oʻrtacha sutkalik taʼminotiga nisbati isitish mavsumidagi tashqi havo haroratiga bogʻliqligini belgilashi zarur.

15. Energetik tavsiflar kamida besh yilda bir marta qayta koʻrib chiqilishi kerak. Bunda ular quyidagi hollarda qayta koʻrib chiqiladi:

normativ tavsiflarning amal qilish muddati tugaganda;

texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar yoki boshqa normativ hujjatlar oʻzgarganda;

issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uskunalarining tarkibi yoki texnik koʻrsatkichlari oʻzgarganda.

Issiqlik tarmoqlarining energetik tavsiflarini qayta koʻrib chiqish issiqlik taʼminoti tizimining ish sharoitlari quyidagi chegaralardan oshgan hollarda amalga oshirilishi zarur:

a) tarmoq suvining yoʻqotilishi koʻrsatkichi boʻyicha:

issiqlik tarmoqlari quvurlarining umumiy hajmi 5 foizga oʻzgarganda;

issiqlik isteʼmoli ichki tizimlarining hajmi 5 foizga oʻzgarganda;

b) issiqlik energiyasining yoʻqotilishi koʻrsatkichi boʻyicha:

keyingi sinovlar natijalariga koʻra issiqlik yoʻqotilishi miqdori avvalgi koʻrsatkichlarga nisbatan 5 foizga oʻzgarganda;

issiqlik tarmoqlarining moddiy-texnik tavsiflari 5 foizga oʻzgarganda;

issiqlik energiyasini yetkazib berishning harorat jadvali oʻzgarganda;

v) isteʼmolchilarning ulangan issiqlik yuklamasi uchun tarmoq suvining oʻrtacha soatlik isteʼmoli hamda uzatuvchi va qaytuvchi quvurlardagi tarmoq suvi haroratlari farqi koʻrsatkichlari boʻyicha:

issiqlik energiyasini yetkazib berishning harorat jadvali oʻzgarganda;

shartnomaviy issiqlik yuklamalari 5 foizga oʻzgarganda;

issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik yoʻqotishlari energetik tavsifni qayta koʻrib chiqishni talab etadigan darajada oʻzgarganda;

g) elektr energiyasining solishtirma sarfi koʻrsatkichi boʻyicha:

issiqlik tarmogʻida oʻrnatilgan nasos stansiyalari, markaziy issiqlik punktlari (bundan buyon matnda MIP deb yuritiladi) yoki individual issiqlik punktlari (bundan buyon matnda IIP deb yuritiladi) soni oʻzgarganda, agar yangi ulangan yoki balansdan chiqarilgan nasos dvigatellari MIP va IIPlarning quvvati natijasida elektr energiyasi isteʼmolining meʼyoriy koʻrsatkichlardan 5 foizga oʻzgarsa;

nasos stansiyalarining quvvati (miqdori) oʻzgarganda;

nasos stansiyalari, MIP va IIP ish sharoitlarini oʻzgartirishda (avtomatlashtirish, nasos agregatlari gʻildiraklarining diametrlarini oʻzgartirish, tarmoq suvining sarfi va bosimini oʻzgartirish) elektr jihozlarining umumiy elektr quvvati 5 foizga oʻzgargan boʻlsa.

16. Koʻrsatkichlardan biri uchun energetik tavsiflarni qayta koʻrib chiqish natijasida shartlar yoki dastlabki maʼlumotlar oʻzgargan boshqa koʻrsatkichlarning energetik tavsiflariga tuzatish kiritiladi (agar koʻrsatkichlar oʻrtasida energetik tavsiflarni ishlab chiqish metodikasida oʻzaro bogʻliqlik mavjud boʻlsa).

4-bob. Issiqlik tarmoqlarida issiqlik yuklamalari va texnologik yoʻqotishlar meʼyorlarini hisoblash

17. Ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonasi har bir alohida qozonxona boʻyicha (kondensatsion turdagi bugʻ-turbinali issiqlik elektr stansiyalari bundan mustasno) quyidagilarni oʻz ichiga olgan hisob-kitoblarni amalga oshirishi lozim:

hududning iqlim xususiyatlarini hisobga olgan holda har oy uchun isteʼmolchilarning isitish, shamollatish (ventilyatsiya) hamda issiq suv taʼminoti tizimlariga zarur boʻlgan issiqlik yuklamalarini;

issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish uchun yoqilgʻi-energetika resurslarining solishtirma sarfi boʻyicha jamlanma meʼyorlarni;

issiqlik manbaining oʻz ehtiyojlari uchun issiqlik sarfi, texnologik uskunalarda hamda issiqlik tarmoqlaridagi yoʻqotishlarni;

uzatuvchi va qaytuvchi quvurlardagi issiqlik tashuvchining parametrlari hamda tashqi muhit (tuproq yoki havo) haroratini hisobga olgan holda issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasining meʼyoriy yoʻqotishlari boʻyicha oylik hisob-kitobni.

18. Har bir alohida qozon agregati boʻyicha issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish uchun yoqilgʻi-energetika resurslarining solishtirma sarfi agregatning normativ tavsifi asosida individual meʼyor sifatida belgilanadi. Bunda meʼyorlar asosiy va yordamchi uskunalarning amalda erishilgan energiya samaradorligi koʻrsatkichlarini aks ettirishi lozim.

19. Ishlab chiqarilayotgan va uzatilayotgan issiqlik energiyasi uchun yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi quyidagi oʻlchov birliklarida belgilanishi lozim:

yoqilgʻi — kilogramm shartli yoqilgʻida (kg sh.yo/Gcal);

elektr energiyasi — kilovatt-soatlarda (kW·h/Gcal);

issiqlik energiyasi — gigakaloriyalarda (Gcal) yoki foizlarda (%);

suv — metr kublarda (m 3 /Gcal).

20. Yoqilgʻi-energetika resurslari isteʼmoli hamda issiqlik energiyasini uzatish boʻyicha birlamchi hisob hujjatlari quyidagilardan iborat boʻladi:

navbatchilik jurnali;

qozon agregatlarining sutkalik qaydnomalari;

yoqilgʻi-energetika resurslari sarfi hisoblagichlari (tabiiy gaz, elektr energiyasi, suv) koʻrsatkichlari asosida tuzilgan dalolatnomalar;

issiqlik energiyasi hisoblagichlari koʻrsatkichlari asosida tuzilgan dalolatnomalar.

Ushbu hujjatlar barcha keyingi hisobotlar va hisoblashlar uchun asos hisoblanadi. Bu hujjatlar kamida besh yil muddatda saqlanishi va axborot xavfsizligiga muvofiq arxivlanishi lozim.

Ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonasi hisobot hujjatlarining haqqoniyligi va saqlash talablarining bajarilishi uchun javobgar hisoblanadi.

Ishlab chiqarilgan, yetkazib berilgan va yoʻqotilgan issiqlik energiyasi hisobi issiqlik tarmogʻining balans boʻyicha mansublik chegarasi doirasida yuritilishi kerak.

Isteʼmolchi balansida boʻlgan issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari isteʼmolchining zimmasiga yuklanadi.

5-bob. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarflari va issiqlik energiyasi yoʻqotishlari meʼyorlarini tasdiqlash

21. Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash meʼyorlarining hisob-kitob maʼlumotlarini har yili 1-noyabr kuniga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi (bundan buyon matnda Oʻzenergoinspeksiya deb yuritiladi) hududiy boshqarmalariga hamda 1-dekabr kuniga qadar Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi huzuridagi “Issiqliktaʼminoti” aksiyadorlik jamiyatiga (bundan buyon matnda “Issiqliktaʼminoti” AJ) kelishish uchun taqdim etadi.

Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan ushbu bandning birinchi xatboshisida nazarda tutilgan hujjatlar quyidagi talablarga muvofiq rasmiylashtiriladi:

sahifalari raqamlangan, ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi rahbari tomonidan imzolangan boʻlishi;

moliyaviy hujjatlar ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi rahbari hamda bosh buxgalter tomonidan imzolangan boʻlishi;

asoslantiruvchi maʼlumotlar bir yillik hisobot davri boʻyicha shakllantirilgan boʻlishi.

22. “Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari ushbu Nizomning 21-bandi birinchi xatboshisida nazarda tutilgan hujjatlarni ular taqdim etilgan kundan eʼtiboran yetti kalendar kundan kechiktirmasdan koʻrib chiqadi hamda eʼtirozlarsiz kelishadi yoki ushbu Nizomning 23-bandiga asosan hujjatlarni qaytarish boʻyicha asoslar mavjud boʻlganda bu haqida ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasiga yozma yoki elektron shaklda xabar beradi.

23. “Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari tomonidan ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasiga hujjatlarni qaytarish uchun quyidagilar asos boʻladi:

hisob-kitoblar ushbu Nizom talablariga muvofiq tayyorlanmagan boʻlsa;

hisob-kitoblarda qoʻllanilgan hisoblash maʼlumotlari toʻliq taqdim etilmagan yoki rasmiylashtirish talablari buzilgan boʻlsa;

hisoblash metodikasida xatoliklar yoki asossiz hisob-kitoblar aniqlangan boʻlsa;

hisob-kitoblarda keltirilgan koʻrsatkichlar uskunalarning amaldagi texnik holati va ish rejimlariga muvofiq kelmasa.

24. Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi xabarnomaga asosan qaytarilgan hujjatlarni ularni olgan kundan boshlab oʻn kalendar kun ichida qayta ishlab chiqadi hamda takroran kelishish uchun “Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalariga taqdim etadi.

“Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari ushbu hujjatlarni ular taqdim etilgan kundan boshlab uch kalendar kundan kechiktirmasdan koʻrib chiqadi hamda kelishadi.

25. “Issiqliktaʼminoti” AJ hamda Oʻzenergoinspeksiyaning hududiy boshqarmalari bilan kelishilgan ushbu Nizomning 21-bandi birinchi xatboshisida nazarda tutilgan hujjatlar ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan har yili 15-yanvardan kechiktirmasdan tegishli ravishda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlariga tasdiqlash uchun kiritiladi.

6-bob. Yoqilgʻi-energetika resurslari sarflari va issiqlik energiyasi yoʻqotishlari meʼyorlariga amal qilinishi yuzasidan monitoring (tahlil) qilish

26. Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi tomonidan issiqlik energiyasi ishlab chiqarilishi, uzatilishi va berilishi samaradorligi tahlilini tayyorlash maqsadida tegishli Oʻzenergoinspeksiya va “Issiqliktaʼminoti” AJ tomonidan monitoring oʻtkaziladi.

Oʻzenergoinspeksiya va “Issiqliktaʼminoti” AJ tomonidan monitoring oʻtkazish jarayonida quyidagi maʼlumotlar oʻrganiladi:

ishlab chiqarilgan va tashqaridan xarid qilingan issiqlik energiyasi hajmi;

isteʼmolchilarga yetkazib berilgan issiqlik energiyasi hajmi;

issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun sarflangan (barcha turdagi) yoqilgʻining sarfi;

issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va oʻz ehtiyojlari uchun sarflangan yoqilgʻining tasdiqlangan va amaldagi solishtirma sarflari;

meʼyoriy yoʻqotishlar bilan solishtirish uchun issiq suv va bugʻ tarmoqlaridagi issiqlik energiyasining amaldagi yoʻqotishlari;

isteʼmolchilarga yetkazib beriladigan va qozonxonaga qaytariladigan issiqlik tashuvchisi parametrlarining oʻrtacha oylik maʼlumotlari (harorat, bosim, sarf);

issiqlik tarmoqlarini koʻrikdan oʻtkazish jadvallari, aniqlangan nuqsonlar va ularni bartaraf etish boʻyicha amalga oshirilgan chora-tadbirlar;

qozonxona, yordamchi uskunalar va issiqlik tarmoqlarini mukammal va joriy taʼmirlash jadvallari va ularning bajarilishi.

27. Monitoringning natijalari boʻyicha quyidagilar yuzasidan tahliliy maʼlumotlar tayyorlanadi:

issiqlik energiyasining ishlab chiqilishi va berilishi;

oʻz ehtiyojlari uchun sarflangan issiqlik energiyasi hajmi;

issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun sarflangan yoqilgʻi, elektr energiyasi va suv miqdori;

issiqlik tarmoqlarining eskirish darajasi va ulardagi yoʻqotishlar dinamikasi (yillar, choraklar va oylar kesimida).

28. Ishlab chiqaruvchi va (yoki) issiqlik taʼminoti korxonasi yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarfi boʻyicha meʼyorlarni aniqlash uchun amalga oshirgan hisob-kitoblarining toʻgʻriligini nazorat qilishi kerak.

7-bob. Yakuniy qoida

29. Mazkur Nizom talablarining buzilishida aybdor boʻlgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar boʻladilar.

Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq tizimlar orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash tartibi toʻgʻrisidagi nizomga ILOVA

Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, ochiq va yopiq tizimlar orqali uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, isitish qozonxonalarining oʻz ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarfini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni hisoblash

1-bob. Turar joy, jamoat binolarini isitish, shamollatish (ventilyatsiya) va issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun issiqlik miqdorini aniqlash

1-§. Umumiy qoidalar

1. Issiqlik energiyasiga boʻlgan ehtiyojlarni hisoblashdan oldin isteʼmolchi tomonidan taqdim etilgan birlamchi maʼlumotlarning (loyihadagi issiqlik yuklamalari, binoning hajmi, issiq suvdan foydalanuvchi isteʼmolchilar soni, isteʼmolchining balansidagi issiqlik tarmoqlarining diametri va uzunligi) ishonchliligi va toʻliqligi aniqlanishi lozim.

2. Issiqlik taʼminoti rejalashtirilayotgan davrda (oy, chorak, yil) isteʼmolchi tomonidan isteʼmol qilinadigan issiqlik energiyasi miqdori (issiqlik energiyasi isteʼmol qilinadigan obyektda binolarni isitish, shamollatish (ventilyatsiya), issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun) hamda ishlab chiqaruvchi va issiqlik taʼminoti korxonalarining texnologik ehtiyojlari uchun sarflanadigan issiqlik energiyasi sarfining yigʻindisi quyidagi formula asosida aniqlanadi:

Q i.s.t. = Q i + Q v + Q i.t. + Q t.s. , Gcal (1)

bu yerda:

Q i — isitish uchun issiqlik energiyasining hisobiy isteʼmoli (mazkur metodikaning 1-bobi 2-paragrafida keltirilgan);

Q v — shamollatish (ventilyatsiya) uchun issiqlik yuklamasi (ushbu metodikaning 3-paragrafida keltirilgan);

Q i.t. — issiq suv taʼminoti uchun issiqlik energiyasi isteʼmoli (mazkur metodikaning 4-paragrafida keltirilgan);

Q t.s. — texnologik ehtiyojlar uchun issiqlik energiyasi isteʼmoli.

2-§. Turar joy va jamoat binolarini isitish uchun talab etiladigan issiqlik yuklamalarini hisoblash

3. Mazkur paragrafda nazarda tutilgan hisob-kitoblar turar joy binolari hamda boshqa obyektlarda bevosita isteʼmol qilinadigan issiqlik energiyasi miqdoriga nisbatan qoʻllaniladi (issiqlik tarmogʻiga berilayotgan (uzatilayotgan) issiqlik energiyasi hajmlari bundan mustasno).

Turar joy va jamoat binolarini isitish uchun issiqlik energiyasi qurilish toʻsiqlari orqali yuzaga keladigan issiqlik yoʻqotishlarini, shuningdek konstruksiyalardagi nozichliklar va tez-tez ochiladigan eshiklar orqali tashqi havoning infiltratsiyasi (oʻtishi) natijasida yuzaga keladigan issiqlik yoʻqotishlarini qoplashga sarflanadi.

4. Issiqlik yoʻqotishlari hisobi turar joy va jamoat binolarining namunaviy yoki individual loyihalari, shuningdek isitish tizimlari loyihalari boʻyicha amalga oshirilishi lozim.

Issiqlik taʼminotining rejalashtirilayotgan davri uchun issiqlik energiyasiga boʻlgan talab quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Gcal (2)

bu yerda:

Q i rej — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlik energiyasiga boʻlgan talab, Gcal;

Q i — loyihaviy tashqi havo haroratida issiqlik yuklamasi, kcal/h;

t ich — xonalar ichki havosining oʻrtacha harorati, °C;

t t.rej. — rejalashtirilayotgan davr uchun tashqi havoning oʻrtacha harorati, °C (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

t t.his. — tashqi havoning hisoblashlar uchun olingan harorati,°C (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

n — isitish tizimlarining ishlash davomiyligi, sutka (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

24 — bir sutkaning davomiyligi, h.

5. Loyihaviy (hisoblash) maʼlumotlar mavjud boʻlmagan hollarda soatlik issiqlik oqimi quyidagi yaxlitlangan formula boʻyicha aniqlanadi:

Q i = 1,1 × q i × a × V t × (t ich - t t.his ) × 10 -6 , Gcal/h: (3)

bu yerda:

V t — turar joy va jamoat binolarining tashqi qurilish hajmi, m 3 ;

q i — t t.his = -30 °C da turar joy va jamoat binolarining solishtirma isitish tavsifi, kcal/(m 3 × h × °C);

a — hisoblangan tashqi havo haroratining oʻzgarishini hisobga oluvchi tuzatish koeffitsiyenti mazkur metodikaning 2-jadvalida keltirilgan maʼlumotlar boʻyicha qabul qilinadi;

1,1 — mahalliy tizimdagi nozichliklar orqali binoga infiltratsiya yoʻli bilan kiruvchi tashqi havo haroratini isitish uchun issiqlik yoʻqotilishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

6. Turar joy va jamoat binolarining tashqi qurilish hajmi namunaviy yoki individual loyiha hujjatlarida keltirilgan maʼlumotlar asosida qabul qilinishi lozim.

Chordoq tomli turar joy va jamoat binolari uchun tashqi qurilish hajmi yarim yertoʻladan (sokol qavati) yuqori boʻlgan birinchi qavat sathida binoning tashqi (sirtqi) aylanmasi boʻyicha gorizontal kesim maydonini ushbu binolarning yer sathidan chordoqli tom qoplamasining eng yuqori nuqtasigacha oʻlchangan toʻliq balandligiga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi.

Olingan gorizontal kesim maydonini oʻlchashda devor sirtidan boʻrtib chiquvchi elementlar hamda turar joy va jamoat binolari devorlaridagi tokchalar hisobga olinmaydi.

Chordogʻi boʻlmagan turar joy va jamoat binolari uchun tashqi qurilish hajmi vertikal boʻylama kesim maydonini ushbu binolarning yon devorlarining tashqi sirtlari orasida, yarim yertoʻladan (sokoldan) yuqori birinchi qavat sathida kesim maydoniga perpendikulyar yoʻnalishda oʻlchangan uzunlikka koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi.

Turar joy va jamoat binolarining yertoʻla xonalari isitiladigan boʻlsa, mazkur bandning ikkinchi xatboshisida belgilangan usul bilan aniqlangan turar joy va jamoat binosining hajmiga isitiladigan yertoʻla xonalari ichki hajmining 40 foizi qoʻshilishi lozim.

7. Turar joy binolarining solishtirma isitish tavsifi ( q i ) mazkur metodikaning 1-jadvalida keltirilgan maʼlumotlar boʻyicha qabul qilinadi.

8. q i qiymatini quyidagi hollarda oshirishga yoʻl qoʻyiladi:

yengil (barak) turdagi, shuningdek shitli yigʻma va oynavand inshootlar uchun — 15 foizgacha;

toshdan qurilgan binolar uchun qurilishi tugagandan soʻng birinchi isitish mavsumida (may-iyun oylarida — 12 foizgacha, iyul-avgust oylarida — 20 foizgacha, isitish mavsumi davomida — 30 foizgacha);

kuchli shamollardan himoya qilinmagan tepaliklarda, daryolar va koʻllar qirgʻoqlarida hamda ochiq maydonlarda joylashgan turar joy va jamoat binolari uchun uchta eng sovuq oyda shamolning oʻrtacha tezligida (5 m/sek.gacha boʻlganda — 10 foizgacha, 5 dan 10 m/sek.gacha boʻlganda — 20 foizgacha, 10 m/sek.dan koʻp boʻlganda — 30 foizgacha).

9. Binoning birinchi qavatida joylashgan hamda uning boshqa xonalariga nisbatan balandligi bilan farqlanadigan xonalar uchun issiqlik energiyasi yoʻqotilishi mazkur xonalarning hajmiga mutanosib ravishda aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi.

10. Tashqi havoning oʻrtacha harorati hamda isitish davrining davomiyligi SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq qabul qilinishi zarur.

Toʻliq boʻlmagan oylar uchun tashqi havoning oʻrtacha harorati isitish amalga oshirilgan davr boʻyicha hududdagi mavjud Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati agentligining rasmiy koʻrsatkichlari asosida qabul qilinishi kerak.

11. Turar joy va jamoat binolari uchun binoni isitishga issiqlik yuklamalarining loyihaviy koʻrsatkichlari boʻlmaganda, hisoblashlar isitish uskunalarining yuza sirti boʻyicha amalga oshiriladi.

12. Isitiladigan binolar ichki havosining harorati 1995-yilgacha qurilgan koʻp qavatli turar joy xonalaridagi harorati kamida 20 °S, (issiqlik tizimi rekonstruksiya qilinmagan boʻlsa, turar joy xonalaridagi harorat kamida 18 °S) ga teng deb qabul qilinadi.

Ichki havo haroratini 18 °C dan yuqori yoki past darajada saqlash lozim boʻlgan binolar uchun issiqlik isteʼmoli meʼyorlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadigan X koeffitsiyentiga koʻpaytirish yoʻli bilan oshiriladi yoki kamaytiriladi:

bu yerda, t ich — turar joy va jamoat binosining ichki hisoblab chiqarilgan oʻrtacha harorati, °C.

13. Jamoat binolarini isitish uchun issiqlikka boʻlgan ehtiyoj ushbu metodikaning 2 va 3-formulalari boʻyicha aniqlanadi.

14. Jamoat binolari uchun yaxlitlangan hisoblashlarda ichki havo haroratining hisoblab chiqarilgan oʻrtacha qiymatlari va isitish uchun issiqlikka boʻlgan ehtiyoji mazkur metodikaning 3-jadvalida keltirilgan maʼlumotlar boʻyicha qabul qilinadi.

15. Moslashtirilgan binolar uchun solishtirma isitish tavsiflarining qiymati mazkur metodikaning 1-jadvali boʻyicha, ichki havoning hisoblab chiqarilgan harorati esa 3-jadval maʼlumotlari boʻyicha qabul qilinadi.

Turar joy binosining bir qismida noturar joylar (doʻkonlar, dorixonalar, ofislar) joylashgan hollarda ushbu binoning har bir funksional qismi uchun isitishga boʻlgan issiqlik yuklamasi alohida hisoblanadi hamda hisoblangan soatlik loyihaviy yuklamalar yigʻindisi asosida aniqlanadi.

Agar mazkur binolarning funksional qismlari boʻyicha alohida loyihaviy hisoblar mavjud boʻlmasa, maʼmuriy xonalar uchun isitish yuklamasini aniqlashga isitish uskunalarining oʻrnatilgan sirt yuzasi boʻyicha yaxlitlangan hisoblash usulidan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Isitish tizimlari loyihalari mavjud boʻlmagan taqdirda issiqlik oqimlari SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) muvofiq aniqlanishi lozim.

Turar joy va jamoat binolarini isitishga sarflanadigan maksimal issiqlik oqimi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Q imax = q i × A × (1 + k 1 ), Gcal/h (5)

bu yerda:

q i — turar joy binolarining umumiy maydonining 1 m 2 ini isitish uchun maksimal issiqlik oqimining yaxlitlangan koʻrsatkichi;

A — turar joy binolarining umumiy maydoni, m 2 ;

k 1 — jamoat binolarining isitish uchun issiqlik oqimini hisobga oluvchi koeffitsiyent, maʼlumotlar boʻlmaganda 0,25 ga teng deb qabul qilinadi.

3-§. Jamoat binolarini shamollatish (ventilyatsiya) uchun zarur issiqlik miqdorini aniqlash

16. Hisoblashlar faqat tortib-chiqaruvchi shamollatish (ventilyatsiya) tizimi mavjud jamoat binolari uchun amalga oshiriladi.

17. Namunaviy va individual loyihalar, shuningdek shamollatish (ventilyatsiya) tizimlari loyihalari mavjud boʻlganda shamollatish (ventilyatsiya) uchun issiqlik energiyasi sarfi retsirkulyatsiyasiz shamollatish (ventilyatsiya) tizimlari uchun qabul qilingan hisoblash formulasi boʻyicha dastlabki maʼlumotlar asosida quyidagi tartibda aniqlanadi:

Gcal (6)

bu yerda:

Q v rej — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlikka boʻlgan talab, Gcal;

Q v — jamoat binolarining shamollatish (ventilyatsiya) uchun issiqlikning soatlik maksimal sarfi, kcal/h;

t ich — shamollatiladigan (ventilyatsiya) xonalar ichki havosining hisoblab chiqarilgan oʻrtacha harorati °C (mazkur metodikaning 3-jadvali boʻyicha qabul qilinadi);

t t.rej — isitish davrida shamollatish (ventilyatsiya) tizimini loyihalashtirish uchun tashqi havoning oʻrtacha harorati, °C (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

t v.his — shamollatish (ventilyatsiya) tizimini loyihalashtirish uchun tashqi havoning hisoblab chiqarilgan harorati, °C (SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) muvofiq);

n i — rejalashtirilayotgan isitish davri uchun shamollatish (ventilyatsiya) tizimi ishlashining davomiyligi, d;

Z v — sutka davomida shamollatish (ventilyatsiya) tizimlari ishlash soatlarining oʻrtacha olingan vaqti, h.

18. Shamollatiladigan (ventilyatsiya) jamoat binolarining namunaviy yoki individual loyihalari mavjud boʻlmaganda shamollatish (ventilyatsiya) tizimi ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarfini quyidagi formula asosida hisoblashga yoʻl qoʻyiladi:

Q v = 1,1 × V v × q v × (t ich. - t t.rej. ) × n i × Z v × 10 -6 , Gcal (7)

bu yerda:

V v — jamoat binosining shamollatiladigan (ventilyatsiya) hajmi, m 3 ;

q v — solishtirma shamollatiladigan (ventilyatsiya) koʻrsatkichi, kcal/(m 3 ×h×°C);

1,1 — shamollatish (ventilyatsiya) jarayonida jamoat binosida yuzaga keladigan qoʻshimcha issiqlik yoʻqotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

19. Solishtirma shamollatish (ventilyatsiya) tavsiflarining qiymatlari namunaviy yoki individual shamollatish (ventilyatsiya) tizimi loyihalari maʼlumotlari asosida qabul qilinishi lozim.

Shamollatish (ventilyatsiya) tizimi loyihalari mavjud boʻlmaganda solishtirma shamollatish (ventilyatsiya) tavsiflarining qiymatlari mazkur metodikaning 4-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlar asosida qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

20. Shamollatish (ventilyatsiya) tizimlarining sutkalik ishlash davomiyligi tashkilotning ishlash rejimiga muvofiq qabul qilinishi lozim.

Ventilyatorlar oʻchirilgan hollarda kaloriferlardagi issiqlik tashuvchining aylanishini taʼminlovchi avtomatik rostlash vositalari mavjud boʻlmaganda kaloriferlarning ishlash davomiyligini 24 soatgacha qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

21. Bitta jamoat binosida funksional vazifasi, solishtirma shamollatish (ventilyatsiya) tavsiflari yoki ichki havoning hisobiy harorati boʻyicha bir-biridan farq qiladigan xonalar joylashgan boʻlsa, shamollatish (ventilyatsiya) tizimi uchun issiqlik energiyasi sarfi jamoat binosining har bir funksional qismi uchun alohida hisoblanishi lozim.

Bunda hisoblangan shamollatish (ventilyatsiya) yuklamalari yigʻindisi asosida jamoat binosida shamollatish (ventilyatsiya) ehtiyojlari uchun umumiy issiqlik energiyasi sarfi aniqlanadi.

22. Havo-issiqlik chodirlari uchun issiqlik energiyasiga boʻlgan talab hisobi loyihaviy maʼlumotlar asosida amalga oshiriladi. Bunday maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Q i.ch. = G h. × C h. ( t ch. - t k. ) × is.ch. × 10 -6 , Gcal (8)

bu yerda:

G h. — issiqlik chodiriga beriladigan havo hajmi, m 3 /h;

C h. — havoning issiqlik sigʻimi, 0,31 kcal/m 3 × °C ga teng deb qabul qilinadi;

t ch. — issiqlik chodiridan chiquvchi havoning harorati, °C;

t k. — rejalashtirilayotgan davr davomida issiqlik chodiriga kiruvchi havoning oʻrtacha harorati, °C;

is.ch. — rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlik chodirining ishlash soatlari soni, h.

Shamollatish (ventilyatsiya) tizimi loyihalari boʻlmaganda issiqlik SHNQ 2.01.18-24 “Binolar va inshootlarni isitish, shamollatish va konditsiyalashtirish uchun energiya sarfi normalari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 330, 2025-yil 27-yanvar) muvofiq aniqlanadi.

Jamoat binolarining shamollatish (ventilyatsiya) tizimi uchun maksimal issiqlik oqimi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Q vmax = k 1 × k 2 × q i × A , Gcal/h (9)

bu yerda:

q i — jamoat binolarining isitishga umumiy maydonning 1 m 2 ga maksimal issiqlik oqimining yaxlitlangan koʻrsatkichi;

A — jamoat binolarining umumiy maydoni, m 2 ;

k 1 — jamoat binolarining isitish uchun issiqlik oqimini hisobga oluvchi koeffitsiyent, maʼlumotlar boʻlmaganda esa 0,25 ga teng deb qabul qilinishi lozim;

k 2 — jamoat binolarining shamollatish (ventilyatsiya) tizimi uchun issiqlik oqimini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

4-§. Turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti uchun zarur issiqlik miqdorini aniqlash

23. Issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun issiqlikka boʻlgan yillik ehtiyoj quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Gcal (10)

bu yerda:

Q i.y. yil — issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasiga boʻlgan yillik talab, Gcal;

a — sutkalik suv sarfi (isteʼmoli) meʼyori, l/d, SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 299, 2024-yil 2-oktabr) muvofiq qabul qilinadi;

m — isteʼmolchilar soni;

t s.qish , t s.yoz — sovuq suvning tegishlicha qish va yoz mavsumlaridagi harorati, °C (maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda qish mavsumi uchun +5 °C, yoz mavsumi uchun +15 °C deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi);

b — isitish davridan tashqari vaqtda issiq suv sarfi oʻzgarishini hisobga oluvchi koeffitsiyent (maʼlumotlar boʻlmaganda turar joy va jamoat binolari uchun 1,0, kurort zonalari uchun b=1,5 ga teng deb qabul qilinadi);

350 — issiq suv taʼminoti tizimining yil davomida ishlash sutkalari soni;

55 — issiq suvning harorati;

n i — isitish davrining, sutka davomiyligi.

24. Issiq suv taʼminoti sutka davomida yoki hafta davomida toʻliq taʼminlanmagan hollarda issiq suv sarfi meʼyorlari mazkur metodikaning 5-jadvalida keltirilgan koeffitsiyentlar asosida kamaytirilishi lozim.

25. Turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti tizimlaridagi issiqlik uzatuvchi va aylanma quvur oʻtkazgichlar boʻyicha yillik issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formulalar asosida hisoblanishi lozim:

Gcal (11)

Gcal (12)

bu yerda:

K i — izolyatsiya qilinmagan quvurning issiqlik uzatish koeffitsiyenti, 10 kcal/m 2 × h × °C ga teng deb qabul qilinadi;

d i. , L i. — quvur oʻtkazgichning tegishlicha tashqi diametri va uchastka uzunligi, m;

t b. , t o. — hisoblanayotgan uchastkaning tegishlicha boshi va oxiridagi issiq suv harorati, °C;

t a — atrof-muhitning harorati, °C (kanallarda oʻtkazishda — +23 °C, vertikal shaxtalarida — +23 °C, vanna xonalarda — +25 °C, turar joylar, yotoqxonalar va mehmonxonalarning oshxona va hojatxonalarida — +21°C, zinapoyalarda — +16 °C, yer osti oʻtkazish kanallarida — tuproqning oʻrtacha haroratiga muvofiq; tunnellarda — +40 °C; isitilmaydigan yertoʻlalarda yildagi eng sovuq oyning — -11 °C dan -20 °C gacha oʻrtacha oylik haroratida — +5 °C, chordoqlarda — +9 °C ga teng deb qabul qilinadi);

h — izolyatsiyaning foydali ish koeffitsiyenti (FIK) quyidagi jadvalga muvofiq qoʻllaniladi:

Issiqlik izolyatsiyalash materiali Quvur diametri, mm Issiqlik izolyatsiyalovchi materialning issiqlik oʻtkazuvchanligi, W/(m °C) Issiqlik izolyatsiyasi FIK Mineral paxta (vata)li toʻshaklar 32 gacha 0,032-0,041 0,60 40 — 70 0,035-0,044 0,74 80 — 200 0,037-0,048 0,81 Shisha tolali gilamchalar va toʻshaklar 32 gacha 0,024-0,032 0,62 40 — 70 0,027-0,035 0,75 80 — 200 0,029-0,037 0,82 Koʻpikli polistiroldan tayyorlangan issiqlik izolyatsiyasi mahsulotlari 32 gacha 0,024-0,032 0,62 40 — 70 0,026-0,034 0,76 80 — 200 0,028-0,035 0,83 Koʻpikli poliuretandan tayyorlangan issiqlik izolyatsiyalash mahsulotlari 32 gacha 0,024-0,029 0,62 40 — 70 0,025-0,031 0,77 80 — 200 0,027-0,036 0,84

26. Issiq suv taʼminoti quvur oʻtkazgichlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari mazkur metodikaning 6 — 8-jadvallarida keltirilgan koʻrsatkichlar asosida aniqlanishi lozim.

Hisoblashlarni amalga oshirish uchun zarur birlamchi maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda issiq suv taʼminoti quvurlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formula asosida aniqlanishiga yoʻl qoʻyiladi:

Gcal (13)

Bunda issiq suv taʼminoti uchun umumiy yillik issiqlik energiyasiga boʻlgan talab quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Gcal (14)

Turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti boʻyicha loyihaviy maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda issiqlik oqimlari SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) muvofiq aniqlanishi lozim.

Turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti uchun maksimal issiqlik oqimi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Gcal/h (15)

Turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti uchun oʻrtacha issiqlik oqimi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Gcal/h (16)

bu yerda:

m — isteʼmolchilar soni;

a — turar joy binolarda bir kishi uchun sutkalik issiq suv sarfi;

b — jamoat binolari uchun qoʻshimcha suv sarfi (maʼlumotlar mavjud boʻlmaganda 25 l/sutka qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi);

t suv — isitish davrida sovuq (suv oʻtkazgichdagi) suvning harorati (maʼlumotlar boʻlmaganda 5 °C ga teng deb qabul qilinadi);

c — suvning solishtirma issiqlik sigʻimi, hisoblashlarda 1 kcal/kg °C deb qabul qilinadi.

2-bob. Isteʼmolchilarga yetkazib beriladigan issiqlik energiyasining hisoblangan hajmini aniqlash

27. Rejalashtirilayotgan davrda isteʼmolchiga berilgan issiqlik energiyasining hisobiy miqdori issiqlikni isteʼmol qiluvchi obyektda xonalarni isitish, shamollatish (ventilyatsiya) va issiq suv taʼminoti ehtiyojlari uchun isteʼmol qilingan issiqlik energiyasi, shuningdek mazkur metodikaning 6-bandiga muvofiq isteʼmolchining hisobiga oʻtkaziladigan tashqi issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari yigʻindisi sifatida aniqlanishi hamda quyidagi formula asosida hisoblanishi lozim:

Gcal (17)

bu yerda:

— mazkur metodikaning 1-bobi 2-paragrafiga muvofiq hisoblab chiqilgan turar joy va jamoat binolarini isitish uchun issiqlik energiyasi sarfi;

— ushbu metodikaning 1-bobi 3-paragrafiga asosan hisoblab chiqilgan jamoat binolarini shamollatish (ventilyatsiya) uchun issiqlik energiyasi sarfi;

— mazkur metodikaning 1-bobi 4-paragrafiga koʻra hisoblab chiqilgan turar joy va jamoat binolarining issiq suv taʼminoti uchun issiqlik energiyasi sarfi;

— quvurlarning sirtidan issiqlik uzatilishi hamda isteʼmolchining balansida boʻlgan quvur oʻtkazgichlarda issiqlik tashuvchining sizib chiqishi bilan bogʻliq issiqlik energiyasi yoʻqotishlari boʻlib, mazkur metodikaning 26-formulasiga muvofiq hisoblab chiqiladi.

3-bob. Ishlab chiqariladigan, qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun talab etiladigan issiqlik energiyasi va tashqi issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari miqdorini aniqlash

28. Rejalashtirilayotgan hisob davri (oy, chorak, yil) uchun ishlab chiqariladigan issiqlik energiyasining umumiy miqdori issiqlik tarmogʻiga balans mansublik chegarasigacha uzatiladigan issiqlik energiyasi hamda qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun sarflanadigan issiqlik energiyasi yigʻindisi sifatida quyidagi formula orqali aniqlanadi:

, Gcal (18)

bu yerda:

— rejalashtirilayotgan davr (oy, chorak, yil) uchun ishlab chiqariladigan issiqlik miqdori;

— rejalashtirilayotgan davr uchun issiqlik tarmogʻiga uzatiladigan issiqlik miqdori (Gcal) (mazkur metodikaning 1-bobi 2 — 4-paragraflariga muvofiq hisoblab chiqiladi);

— qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun talab etiladigan issiqlik energiyasi sarfi.

29. Qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun talab etiladigan issiqlik energiyasi sarfi hisoblash yoki tajriba (eksperimental) usullari orqali quyidagi texnologik jarayonlar boʻyicha issiqlik energiyasi sarflari yigʻindisi sifatida aniqlanadi:

issiqlik energiyasini ishlab chiqarish texnologik jarayonlari uchun;

suvni kimyoviy tayyorlash uskunalari uchun;

qozon agregatlaridan puflash orqali chiqariladigan suvni kompensatsiya qilish uchun;

mazutni temir yoʻl sisternalarida, omborxonalarda va boshqa sigʻimlarda isitish uchun;

suyuq yoqilgʻini bugʻli forsunkalar orqali purkash uchun;

baklar va quvur oʻtkazgichlarni isitish uchun;

bugʻli taʼminlovchi nasoslar yuritmasi uchun;

qozonxona binolarini isitish va issiq suv taʼminoti uchun.

Qozonxonalarning oʻz ehtiyojlari uchun issiqlik energiyasi sarfi ishlatiladigan yoqilgʻi turiga koʻra quyidagi diapazonlarda qabul qilinishi mumkin:

qattiq yoqilgʻida — 2 — 4%;

gazda — 1,8 — 3%;

mazutda (mexanik yoki bugʻli-mexanik purkashda) — 5 — 7 %;

mazutda (bugʻli purkashda) — 7 — 10 %.

30. Mazutni isitish va saqlash uchun issiqlik energiyasining solishtirma sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Q m. = Q quy. + Q saq. , Gcal/t (19)

bu yerda:

Q quy. , Q saq. — mazutni quyishda isitish uchun va saqlashdagi yoʻqotishlarni kompensatsiya qilish uchun issiqlik energiyasi sarfi, Gcal/t.

Mazutni isitish harorati mazkur metodikaning 11-jadvalida keltirilgan.

31. Mazutni quyishda isitish uchun issiqlik energiyasining sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

kcal/t (20)

bu yerda:

— quyishda mazutni isitishning oxirgi harorati, °C (mazutning rusumiga qarab qabul qilinadi);

— sisternadagi mazutning boshlangʻich harorati °C (janubiy hududlar uchun 0….2 °C ga teng qilib qabul qilinadi. Sisternaga toʻldirilganidan mazutning harorati 7 sutkadan keyin tashqi havoning haroratiga teng boʻladi);

— sovutish koeffitsiyenti (60 tonnali sisterna uchun — 1,55, 50 tonnali sisterna uchun — 1,71, 25 tonnali sisterna uchun — 2,25);

— mazutning zichligi, kg/m 3 ;

— mazutni isitishning va sisternadan quyishning amaldagi vaqti, soat:

Mazut markasi yilning sovuq vaqtida yilning iliq vaqtida 15-oktabrdan 15-aprelgacha 15-apreldan 15-oktabrgacha M20 6 3 M40 6 4 M60, M80, M100 10 4

32. Mazutni saqlash jarayonida issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining solishtirma miqdori quyidagi formula asosida aniqlanadi:

kcal/t (21)

bu yerda:

F — sigʻimning sovutuvchi yuzasi, m² (sigʻimning texnik pasporti maʼlumotlari asosida qabul qilinadi);

K — sigʻim devorlarining issiqlik uzatish koeffitsiyenti, kcal/m 2 ×h×°C (izolyatsiya qilinmagan metall sigʻimlar uchun K = 6,98, izolyatsiya qilinganlar uchun — 3,49, yer osti sigʻimlar uchun — 0,314);

t a. — atrof-muhitning harorati SHNQ 2.01.01-22 “Loyihalash uchun iqlimiy va fizikaviy-geologik maʼlumotlar” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 136, 2022-yil 20-dekabr) boʻyicha berilgan davr uchun oʻrtacha qiymat sifatida qabul qilinadi (yer osti sigʻimlar uchun ta. = 5 °C);

t saq. — saqlash vaqti, h;

V — sigʻimning hajmi, m 3 .

33. Mazutni isitish uchun issiqlik miqdori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

kcal/h (22)

bu yerda:

B m — mazutning bir soatlik sarfi, kg/h;

C m — mazutning solishtirma issiqlik sigʻimi, kcal/kg×°C;

H isit. — isitgichning FIK ( H isit. = 0,98).

Suvli mazut isitgichlarda mazutni isitish uchun suv sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

t/h (23)

i 1 , i 2 — mazut isitgichlaridan oldin va keyin suv entalpiyasi, kcal/kg.

Mazut isitgichlarda yoki mazut saqlanadigan sigʻimlarda mazutni isitish uchun bugʻ sarfi mazkur metodikaning 12-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlar boʻyicha qabul qilinishi lozim.

Hisoblash maʼlumotlari boʻlmaganda:

60 tonna sigʻimli 10 ta temir yoʻl sisternalarini isitish, quyish va tozalash uchun 1-1,2 MPa bosimga va 220 — 250 °C haroratga ega boʻlgan bugʻning sarfi — 7,65 t/h (85 — 120 kg/t);

ikki yoʻlli temir yoʻl estakadasining quyish lotoklari uchun bugʻ sarfi — 0,1 t/h;

oraliq sigʻimlar uchun 200 m 3 hajmli — 0,8 t/h, 400 m 3 hajmli — 1,2 t/h, 600 m 3 hajmli — 1,8 t/h, 1000 m 3 hajmli — 2,0 t/h qilib qabul qilinadi.

34. Mazut oʻtkazgichlarni isitish uchun issiqlik energiyasi sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, Gcal (24)

bu yerda:

q — mazut oʻtkazgichdan atrof-muhitga issiqlik oqimi, issiqlik oʻtkazgichlarning issiqlik energiyasi yoʻqotishlari meʼyorlari ushbu metodikaning 15 — 17-jadvallari asosida qabul qilinadi;

L — tarmoqni isituvchi bugʻoʻtkazgichning uzunligi, m;

τ — isitish vaqti, h;

b — armaturalar, tayanchlar va kompensatorlarning issiqlik yoʻqotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

Issiqlik tarmoqlarini oʻtkazish usuli Quvur oʻtkazgichlarning uzunligiga nisbatan b koeffitsiyenti kanalsiz 1,15 tonnellarda va kanallarda 1,2 yer ustidan 1,25

35. Rejalashtirilayotgan hisob davri (oy, chorak, yil) uchun issiqlik tarmogʻiga uzatiladigan issiqlik energiyasi miqdori mazkur metodikaning 1-bobi 2 — 4-paragraflariga muvofiq hisoblab chiqiladigan isteʼmolchiga hisobga olinadigan yetkazib berilgan issiqlik energiyasi miqdori Q ist. hamda tashqi issiqlik tarmoqlaridagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari Q i.y. yigʻindisi sifatida aniqlanadi:

, Gcal (25)

36. Issiqlik energiyasini uzatishdagi issiqlik miqdori quvur oʻtkazgichning diametriga hamda issiqlik tarmoqlarining beriluvchi va qaytuvchi quvurlaridagi suv haroratining oʻrtacha yillik qiymatiga koʻra quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, Gcal (26)

bu yerda:

Q b.q . va Q q.q. — tegishlicha uzatuvchi va qaytuvchi quvurlardagi issiqlik yoʻqotishlari, Gcal;

— tarmoqdan suvning oqib chiqishi sababli issiqlik yoʻqotishlari.

, Gcal (27)

bu yerda:

— meʼyorlar oʻtib boʻlmaydigan kanallarda, issiqlik saqlash qoplamasi mavjud suvli issiqlik quvurlarini yer ostidan oʻtkazishda, tuproqning hisoblangan oʻrtacha yillik haroratini +5 °C va yer ustidan oʻtkazilganda tashqi havo haroratining hisoblangan oʻrtacha yillik harorati + 5 °C deb olinganda issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyori (kcal/m·h) mazkur metodikaning 13 , 13a , 14 , 15 va 15a-jadvallari boʻyicha aniqlanadi;

L b.i. , L q.i. — tegishlicha uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlarning uzunligi (m);

— issiqlik tarmoqlarining rejalashtirilayotgan davrda (oy, chorak, yil) ishlash kunlari soni;

b — armaturalar, tayanchlar va kompensatorlarning issiqlik yoʻqotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent.

37. Rejalashtirilayotgan davrda, tuproq va issiqlik tashuvchining haroratlari hisoblash uchun qabul qilingan oʻrtacha yillik meʼyoriy koʻrsatkichlardan farqlansa, issiqlik yoʻqotilishlari quyidagicha aniqlanadi:

a) yer osti (oʻtib boʻlmaydigan kanallardagi va kanalsiz yotqizilgan) quvur oʻtkazgichlar uchun:

(28)

bu yerda:

— normativ issiqlik energiyasi yoʻqotishlari, mazkur metodikaning 16-jadvali boʻyicha qabul qilinadi (ikki quvurli yotqizishda koʻrsatkichlar jamlanadi);

b) yer usti quvur oʻtkazgichlar uchun:

(29)

(30)

bu yerda:

q y.u.b ., q y.u.q . — issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlardagi normativ issiqlik yoʻqotishlari;

— issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlardagi suvning hisobot davridagi oʻrtacha harorati, °C;

— issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvur oʻtkazgichlardagi suvning oʻrtacha yillik harorati, °C;

— rejalashtirilayotgan davr uchun tuproqning va tashqi havoning oʻrtacha harorati, °C (ushbu joy uchun Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi huzuridagi Gidrometeorologiya xizmati agentligining koʻrsatmalari boʻyicha yoki iqlim maʼlumotnomalari boʻyicha qabul qilinadi).

38. Issiqlik energiyasi tashuvchisi (suv) sizib chiqishi kuzatiladigan issiqlik tarmoqlaridan foydalanishda tarmoqni qoʻshimcha suv bilan toʻldirish zarurati tufayli yuzaga keladigan qoʻshimcha issiqlik energiyasi sarflari hisobga olinishi va meʼyorlanishi lozim.

Suv sizib chiqishi natijasida yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyorlanadigan oylik qiymati quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, Gcal (31)

bu yerda:

— suv sizib chiquvchi issiqlik tarmoqlaridan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyorlanadigan oylik qiymatlari;

a — issiqlik tarmogʻidan va tashkilotlar foydalanadigan mahalliy tizimlardan sizib chiquvchi suvning meʼyoriy qiymati 0,0025 m 3 /(h m 2 ) deb qabul qilinadi;

c — suvning solishtirma issiqlik sigʻimi, c = 1 kcal/(kg °C);

V — issiqlik tarmogʻining koʻrsatilgan qismining hajmi, m 3 ;

— suvning dagi zichligi, kg/m 3 ;

t s.suv oʻrt.oy. — issiqlik tarmogʻini qoʻshimcha suv bilan taʼminlash uchun issiqlik manbaiga keluvchi suvning oʻrtacha oylik harorati (qish davrida +5 °C va yoz davrida +15 °C deb qabul qilinishi mumkin);

— issiqlik tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi suvning rejalashtirilayotgan oʻrtacha oylik harorati (tashqi havoning oʻrtacha oylik harorati asosida harorat jadvali boʻyicha aniqlanadi), °C.

Yopiq isitish tizimida suv sizib oqishi natijasida oylik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining haqiqiy qiymatlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, Gcal (32)

bu yerda:

— yopiq isitish tizimida suv sizib chiqishi sababli haqiqiy oylik issiqlik energiyasi yoʻqotishlari;

— toʻldiruvchi suvning haqiqiy sutkalik sarfi, t/d;

— issiqlik manbaidagi tarmoqning issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvurlarida mos ravishda suvning haqiqiy oʻrtacha kunlik harorati va unga issiqlik tarmogʻini toʻldirib turish uchun sarflangan suvning harorati, °C;

m — issiqlik tarmogʻining oʻtgan oydagi ishlash davomiyligi, sutka.

39. Quvurlarning yangi uchastkalarini toʻldirish va rejali taʼmirlashdan keyin issiqlik energiyasining meʼyoriy texnologik yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, Gcal (33)

bu yerda:

— toʻldirilayotgan issiqlik tarmoqlari quvur oʻtkazgichlarining hajmi, m 3 ;

— toʻldirish uchun foydalanilayotgan suvning zichligi, kg/m 3 ;

— toʻldirish uchun foydalanilayotgan suvning harorati, °C;

— toʻldirish vaqtida issiqlik manbaiga berilayotgan suvning harorati, °S.

40. Issiqlik tarmoqlaridan suv sizib chiqishi natijasida issiqlik yoʻqotilishining yillik meʼyoriy qiymatlari issiqlik yoʻqotilishining meʼyorlashtirilgan oylik qiymatlarini jamlash yoʻli bilan aniqlanadi.

41. Issiqlik tarmoqlarida izolyatsiya orqali hamda issiqlik tashuvchining sizib chiqishi natijasida yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining yillik meʼyoriy qiymatlarini hisoblash uchun zarur boʻlgan toʻliq texnik maʼlumotlar mavjud boʻlmagan hollarda, issiqlik tarmoqlari orqali isteʼmolchilarga yetkazib beriladigan yillik issiqlik energiyasining meʼyorlanadigan ulushi sifatida belgilashga yoʻl qoʻyiladi.

42. Issiqlik manbalari va markaziy issiqlik punktlari xonalarida joylashgan, issiqlikni saqlash qoplamasi bilan taʼminlangan quvur oʻtkazgichlar hamda oʻchirish armaturalari orqali yuzaga keladigan solishtirma meʼyoriy issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quvur oʻtkazgichlarning diametri, issiqlik tashuvchining oʻrtacha harorati va rejalashtirilayotgan davr davomida issiqlik energiyasi uzatilishining davomiyligini hisobga olgan holda aniqlanadi.

Quvur oʻtkazgichlar orqali yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari mazkur metodikaning 16-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlar asosida qabul qilinadi.

Issiqlikni saqlash qoplamasi bilan taʼminlangan oʻchirish armaturalari orqali yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari mazkur metodikaning 17-jadvaliga muvofiq aniqlanadi.

Quvur oʻtkazgichlar va armaturalar orqali yuzaga keladigan umumiy issiqlik energiyasi yoʻqotishlari ushbu koʻrsatkichlar yigʻindisi sifatida hisoblab chiqiladi.

43. Issiqlikni saqlash qoplamasi boʻlmagan oʻchirish klapanlari (armatura) orqali issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

, Gcal (34)

bu yerda:

— issiqlikni saqlash qoplamali quvur oʻtkazgichlarning solishtirma issiqlik energiyasi yoʻqotishlari, kcal/m h (mazkur metodikaning 17-jadvali boʻyicha qabul qilinadi);

— oʻchirish klapanlarining bitta elementiga ekvivalent boʻlgan issiqlikni saqlash qoplamasi boʻlmagan quvur oʻtkazgichning uzunligi, m (mazkur metodikaning 18-jadvali boʻyicha qabul qilinadi);

— oʻchirish klapanlari elementlarining soni.

44. Issiqlikni saqlash qoplamasi boʻlmagan issiqlik tarmogʻining issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

a) yassi yuzalar uchun:

b) quvur oʻtkazgichlar uchun:

bu yerda:

a — issiqlik berishining jamlama koeffitsiyenti (kcal/m 2 ×h×°C);

— tashqi sirtning oʻrtacha harorati, °C;

— atrof-muhitning oʻrtacha harorati, °C;

— sirt yuzasi, m 2 ;

— quvur oʻtkazgichning diametri, m;

— quvur oʻtkazgichning uzunligi, m.

Oʻrtacha hisoblashlarda xonada joylashgan isitilgan yuza uchun α quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

a) yassi yuzalar uchun:

b) diametri 2 m gacha boʻlgan silindrik yuzalar uchun:

v) ochiq havoda joylashgan obyektlar uchun:

bu yerda,

Tuproqdagi izolyatsiya qilinmagan quvurning issiqlik yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

λ tup. — tuproqning issiqlik oʻtkazish koeffitsiyenti, kcal/m h °C

nam tuproqlar uchun λ tup. = 1,5 , oʻrtacha namlikdagi tuproqlar uchun λ tup. = 1,0 va quruq tuproqlar uchun 0,5 deb qabul qilinishi mumkin;

t tup. — tuproqning harorati, °C;

r — tuproqqa tegib turuvchi quvur sirtining radiusi, m;

a — issiqlik oʻtkazgich oʻqining oʻtkazilishining yer sirtidan chuqurligi, m.

45. Issiqlik taʼminoti tarmoqlarini qayta ulash, yangi isteʼmolchilarning qoʻshilishi va toʻxtalishlar vaqtida issiqlik tarmoqlarini boʻshatish bilan bogʻliq boʻlgan issiqlik energiyasining texnologik sarflari quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

kcal (41)

bu yerda:

V — tarmoqning oʻchirilgan va boʻshatilgan uchastkasining hajmi, m 3 ;

q — t ° C haroratda suvning solishtirma ogʻirligi, kg/m 3 ;

t suv — tarmoqni boʻshatish uchun uchastkani oʻchirishda suvning harorati, °C;

t s.suv — issiqlik manbaiga kiruvchi suvning harorati, °C.

46. Issiqlik tarmogʻining oʻtgan oy uchun quvur oʻtkazgichlarning issiqlik saqlash qoplamasi orqali amaldagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:

, MJ (42)

yoki

, Gcal (43)

bu yerda:

— quvur oʻtkazgichlarning issiqlik saqlash qoplamasi orqali oylik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymati;

— issiqlik tarmogʻining tegishlicha yer ustidan va yer ostidan oʻtkazilgan (uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi) barcha qismlari uchun soatlik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining suvning va atrof-muhitning oʻrtacha oylik haroratiga nisbatan aniqlanadigan meʼyoriy qiymatlari;

n — tarmoqning mazkur oydagi ishlash davomiyligi, h;

a) yer ostidan oʻtkazilgan qismlari uchun:

, Gcal/h (44)

b) yer ustidan oʻtkazilgan issiqlik qaytuvchi quvurlari uchun:

, Gcal/h (45)

v) yer ustidan oʻtkazilgan issiqlik uzatuvchi quvurlari uchun:

, Gcal/h (46)

bu yerda:

t b. oʻrt.oy. , t q. oʻrt.oy — issiqlik tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi suvning oʻrtacha oylik harorati, °C;

t b. oʻrt.yil. , t q. oʻrt.yil — issiqlik tarmogʻining uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi suvning, tarmoqning yil davomida jami ishlash davri uchun tegishli tarmoqlarda kutilayotgan oʻrtacha oylik haroratlarining oʻrtacha arifmetik qiymati sifatida aniqlangan oʻrtacha yillik harorati, °C;

t tup. oʻrt.oy. , t tup. oʻrt.yil. — tuproqning quvur oʻtkazgichlar oʻtkazilgan chuqurligidagi oʻrtacha oylik va yillik harorati, °C;

t atm. oʻrt.oy. , t atm. oʻrt.yil. — tashqi havoning oʻrtacha oylik va yillik harorati, °C;

Q yerost. oʻrt.oy. , Q yerust.b. oʻrt.oy. , Q yerust.q. oʻrt.oy. — tarmoqning tegishlicha yer ustidan va yer ostidan oʻtkazilgan (issiqlik uzatuvchi va qaytuvchi quvurlaridagi) barcha uchastkalari uchun soatlik issiqlik yoʻqotishlarining meʼyorlanadigan, suvning va atrof-muhitning oʻrtacha oylik haroratiga nisbatan aniqlanadigan amaldagi qiymati.

Suvning amaldagi oʻrtacha oylik harorati uning bir oydagi sutkalik oʻrtacha qiymatlarini jamlab oʻrtacha qiymatini olish yoʻli bilan aniqlanadi.

47. Oʻtgan yil uchun quvur oʻtkazgichlarning issiqlik saqlash qoplamasi orqali amaldagi issiqlik yoʻqotishlari issiqlik tarmogʻining ushbu davrda ishlash vaqtida amaldagi oylik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining qiymatlarini jamlash yoʻli bilan aniqlanadi.

48. Zarur boʻlganda, issiqlik saqlash qoplamasi orqali va suvning sizib chiqishi bilan bogʻliq issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining yillik amaldagi qiymatlari yillik beriladigan issiqlik energiyasining amaldagi ulushi sifatida aniqlanishi mumkin.

49. Harorati +25°Cdan farqlanadigan xonalar uchun issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyorlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

bu yerda:

— ushbu metodikaning 16-jadvali boʻyicha qabul qilinadi;

— quvur oʻtkazgichdagi issiqlik tashuvchining harorati, °C;

— issiqlik tashuvchining hisoblanadigan harorati, °C;

— xonaning oʻrtacha harorati, °C.

50. Bugʻoʻtkazgichlarning issiqlik saqlash qoplamasi bilan taʼminlangan konstruksiyalari orqali foydalanish jarayonida yuzaga keladigan soatlik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik (yoki oʻrtacha oylik) meʼyoriy qiymatlarini aniqlashda quyidagi talablarga rioya qilinishi lozim:

A turdagi boʻlimlarda — sinovdan oʻtkazilgan boʻlimlar uchun oʻlchangan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining qiymatlaridan, ularni oʻrtacha yillik ish rejimiga qayta hisoblagan qiymatlardan foydalaniladi;

B turdagi boʻlimlarda — sinovdan oʻtkazilmagan, biroq sinovdan oʻtkazilgan boʻlimlarga quvurlarni yotqizish turi hamda issiqlik saqlash qoplamasi konstruksiyasi boʻyicha oʻxshash boʻlgan bugʻoʻtkazgich boʻlimlari uchun issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik (yoki oʻrtacha oylik) meʼyoriy qiymatlari mazkur bugʻoʻtkazgichlar uchun belgilangan meʼyoriy qiymatlarga K koeffitsiyentini qoʻllash orqali aniqlanishi, bunda K koeffitsiyentining qiymatlari sinovlar natijalariga muvofiq quyidagi formula asosida qabul qilinadi:

, (48)

bu yerda, — qiymatlar mazkur metodikaning 50 va 52-formulalari boʻyicha aniqlanadi.

Ushbu turdagi konstruksiyaga ega bugʻoʻtkazgichlarda issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari quyidagi ketma-ketlikda aniqlanishi lozim:

sinov natijalari asosida issiqlik saqlash qoplamasining haqiqiy oʻrtacha issiqlik oʻtkazuvchanlik koeffitsiyenti;

bugʻoʻtkazgichlarning mavjud diametri va issiqlik saqlash qoplamasi qatlamlarining qalinligi hisobga olingan holda meʼyoriy issiqlik energiyasi yoʻqotishlari;

V turidagi boʻlimlarda — bugʻoʻtkazgichlarning sinovdan oʻtkazilmagan va sinovdan oʻtkazilgan boʻlimlardagidan farqlanadigan quvurlarni yotqizish turi va izolyatsiya konstruksiyalariga ega boʻlgan boʻlimlari uchun tuzatish koeffitsiyentini kiritmagan holda issiqlik yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlaridan foydalaniladi;

bugʻoʻtkazgichlar tarmogʻi boʻyicha ekspluatatsiya jarayonidagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymati ushbu bandda koʻrsatilgan boʻlimlar guruhlari boʻyicha aniqlangan yoʻqotishlarni jamlash orqali.

51. Issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari bugʻoʻtkazgichlarning oʻtkazish turlari boʻyicha amaldagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyorlaridan yoki texnik-iqtisodiy hisoblash natijalari asosida qabul qilinishi lozim.

Bugʻoʻtkazgichlar ekspluatatsiyasida atrof-muhit va issiqlik tashuvchi haroratlarining haqiqiy qiymatlari ishlab chiqaruvchining texnik hujjatlarida belgilangan meʼyorlarda nazarda tutilgan koʻrsatkichlardan farq qilgan taqdirda, issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari mazkur bugʻ oʻtkazgichlarning amaldagi ish sharoitlarini hisobga olgan holda qayta hisoblanishi lozim.

52. Aniq bugʻoʻtkazgich uchun issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari, bugʻ va atrof-muhitning oʻrtacha haroratlarining meʼyoriy qiymatlarida quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

Alohida bugʻoʻtkazgich uchun issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari bugʻ va atrof-muhitning oʻrtacha haroratlarining meʼyoriy qiymatlarida quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:

bu yerda:

— bugʻoʻtkazgich uzunligi, m;

— mahalliy yoʻqotish koeffitsiyenti boʻlib, kanalsiz yotqizish uchun 1,15, kanalda — 1,2, yer ustida yotqizish uchun — 1,12 olinadi;

— bugʻoʻtkazgichlarning solishtirma issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymati boʻlib, mazkur metodikaning 37 yoki 38-jadvallari boʻyicha qabul qilinadi.

53. Bugʻoʻtkazgichlar tomonidan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari har bir boʻlim guruhi boʻyicha quyidagicha aniqlanishi lozim:

a) A turidagi boʻlimlar:

, Gcal (50)

bu yerda:

— oʻlchangan issiqlik energiyasi yoʻqotishlari, Gcal;

— bugʻning sinovlar vaqtidagi oʻrtacha harorati, °C;

— atrof-muhitning sinovlar vaqtidagi harorati, °C;

— bugʻoʻtkazgichdan foydalanish davrida bugʻning oʻrtacha yillik harorati, °C;

— atrof-muhitning oʻrtacha yillik harorati, °C;

b) B turidagi boʻlimlar:

, Gcal (51)

bu yerda:

K — ushbu metodikaning 50-bandiga muvofiq qabul qilinadi;

— bugʻning meʼyorlar boʻyicha oʻrtacha yillik harorati, °C;

— atrof-muhitning meʼyorlar boʻyicha oʻrtacha yillik harorati, °C.

v) V turidagi boʻlimlar:

, Gcal (52)

54. Bugʻoʻtkazgichlarning butun tarmogʻidagi issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha yillik meʼyoriy qiymatlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, Gcal (53)

55. Bugʻoʻtkazgichlar tomonidan issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining oʻrtacha oylik meʼyoriy qiymatlari ushbu metodikaning 50 — 52-formulalari boʻyicha, bugʻ va atrof-muhitning oʻrtacha oylik haroratlarini hisobga olgan holda aniqlanadi.

56. Bugʻoʻtkazgich tomonidan issiqlik energiyasi yoʻqotilishining oʻrtacha oylik meʼyoriy qiymatlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, MJ (54)

bu yerda, n — bugʻoʻtkazgichning oy davomida ishlash davomiyligi, h.

57. Yillik issiqlik energiyasi yoʻqotishlarining meʼyoriy qiymatlari oylik issiqlik yoʻqotishlarining yigʻindisi sifatida quyidagi formula orqali aniqlanadi:

, MJ (55)

58. Issiqlik sinovlarini oʻtkazish jarayonida bugʻoʻtkazgichlarda bugʻ va kondensatning sizib chiqishi (chiqib ketishi) natijasida yuzaga keladigan issiqlik energiyasi yoʻqotishlari aniqlanishi, ularning sabablari belgilanishi hamda bartaraf etish boʻyicha chora-tadbirlar amalga oshirilishi lozim.

Issiqlik tarmoqlarining foydalanish sinovlari va boshqa muntazam ishlarini oʻtkazish rejasi issiqlik taʼminoti korxonasi rahbari tomonidan tasdiqlanishi hamda meʼyorlarni asoslantiruvchi materiallar tarkibiga kiritilishi zarur.

4-bob. Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun sarflanadigan yoqilgʻining miqdorini aniqlash

59. Issiqlik energiyasi ishlab chiqaruvchi korxona uchun shartli yoqilgʻiga boʻlgan talab ushbu metodikaning 18-formulasi boʻyicha aniqlangan umumiy issiqlik energiyasi miqdorini Q i.ch. bir gigakaloriya issiqlik energiyasi yoki bir tonna normal bugʻ ishlab chiqarish uchun sarflanadigan shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi meʼyoriga koʻpaytirish yoʻli bilan quyidagi formula orqali aniqlanadi:

, tn.sh.yo. (56)

bu yerda:

B — rejalashtirilayotgan davr uchun shartli yoqilgʻi miqdori, tn.sh.yo.;

b — shartli yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyori, kg.sh.yo./Gcal.

60. Bir gigakaloriya issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:

, kg.sh.yo./Gcal (57)

bu yerda, — qozon agregatining rejalashtirilayotgan davr uchun oʻrtacha yuklamaga muvofiq FIK, foizda.

61. Qozon agregatlari qurilmalarining FIK ularni foydalanish sharoitlari va muddatlari, uskunalarning texnik holati va yoqilayotgan yoqilgʻining turlariga bogʻliq boʻlib, uskunalarning issiqlik texnik sinovlari asosida aniqlanadi.

Qozon agregatlari qurilmalarining FIK uskunalarning foydalanish sharoitlari va muddatlari, texnik holati hamda qoʻllanilayotgan yoqilgʻi turiga bogʻliq holda aniqlanishi, ularning FIK qiymati issiqlik-texnik sinovlar natijalari asosida belgilanishi lozim.

62. Issiqlik texnik sinovlarining maʼlumotlari boʻlmaganda, yoqilgʻining va qozon agregatlarining solishtirma sarflari ushbu metodikaning 19 va 24-jadvallari boʻyicha qabul qilinadi.

63. Taʼminlovchi suvni isitish uchun qozon agregatidan keyin ekonomayzer oʻrnatilgan boʻlsa, qozon agregatining umumiy FIK quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, % (58)

64. Ekonomayzerning FIK quyidagi formula boʻyicha hisoblanishiga yoʻl qoʻyiladi:

, % (59)

bu yerda:

— qozon agregatining va ekonomayzerning FIK, foizda;

— ekonomayzerning kirish va chiqish qismidagi suv haroratlarining ayirmasiga teng boʻlgan (kcal/kg °C), suv tarkibidagi issiqlik miqdorining (kcal/kg) ortishi;

— ekonomayzerdan keyin suv tarkibidagi issiqlik miqdori, uning haroratiga teng deb qabul qilinadi, kcal/kg;

— ekonomayzerdan keyin toʻyintirilgan bugʻ yoki suvning tarkibidagi issiqlik miqdori, suv tarkibidagi issiqlikni uning haroratiga koʻpaytmasiga teng deb qabul qilinadi, kcal/kg.

65. Issiqlikni ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyorlari mazkur metodikaning 19 va 24-jadvallarida keltirilgan qozon agregatlarining FIK ga muvofiq elektr energiyasi boʻyicha esa 27-jadvaliga muvofiq aniqlanadi.

66. Atmosfera bosimida bir tonna normal bugʻni (tarkibidagi issiqlik energiyasi miqdori 639 kcalga teng boʻlgan bir tonna bugʻ) ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyorlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kg.sh.yo. (60)

bu yerda:

b — puflovchi suv bilan yoʻqotishlarni hisobga olgan holda 1 tonna normal bugʻ ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyorlari, kg.sh.yo.;

— 1 tonna normal bugʻ ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻi sarfining hisoblab chiqiladigan solishtirma meʼyori mazkur metodikaning 20-jadvali boʻyicha qabul qilinadi;

— puflash rejimi va davomiyligiga qarab puflovchi suv bilan yoʻqotishlarni hisobga oluvchi koeffitsiyent.

Davriy puflashlarda K puflash = 0,01.

Uzluksiz puflashlarda Kpuflash qiymati puflab chiqariluvchi qozon suvining W puflash miqdoriga (qozon unumdorligiga nisbatan foizlarda) bogʻliq boʻladi:

W puflash = 5% K puflash = 0,0035;

W puflash = 10% K puflash = 0,007;

W puflash = 15% K puflash = 0,0105;

Qozon agregatida bugʻni normal bugʻ shakliga oʻtishini hisoblash quyidagi formula boʻyicha bajariladi:

, kg (61)

bu yerda:

— normal bugʻ ishlab chiqarish unumdorligi;

— ishchi bugʻ ishlab chiqarish unumdorligi, kg;

— ishchi bugʻ tarkibidagi issiqlik energiyasi miqdori, kcal/kg;

— taʼminlovchi suv tarkibidagi issiqlik energiyasi miqdori, kcal/kg;

639 — normal bugʻ tarkibidagi issiqlik energiyasi miqdori, kcal/kg.

67. Qozonxonada bir nechta qozon agregati boʻlganda, issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻi sarfining oʻrtacha meʼyori quyidagi formula boʻyicha oʻrtacha qiymat sifatida aniqlanadi:

, kg.sh.yo./Gcal (62)

bu yerda:

b 1 , b 2 , ...b i — har bir qozon agregati uchun yoqilgʻining solishtirma sarfi meʼyori, kg.sh.yo./ Gcal;

Q 1 , Q 2 , ...Q i — rejalashtirilayotgan davr uchun har bir qozon agregati tomonidan ishlab chiqarilgan issiqlik energiyasi (bugʻ) miqdori, Gcal yoki tn bugʻ.

68. Qozonxonaning shartli yoqilgʻiga boʻlgan toʻliq talabi ( B sh.yo. ) issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi sarfi ( B i.ch. ) hamda qozon agregatini yoqish va qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun shartli yoqilgʻining qoʻshimcha sarfi ( B yoq. ) yigʻindisi sifatida aniqlanishi lozim.

69. Qozon agregatlarini ishga qoʻyish (yoqish) uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi qozon agregatining qizdirish yuzasi, mavsum davomida qozon agregatining toʻxtashlari soni hamda ularning davomiyligiga bogʻliq holda aniqlanishi, bunda mazkur solishtirma sarf qiymati ushbu metodikaning 21-jadvalida keltirilgan koʻrsatkichlar boʻyicha aniqlanishi kerak.

70. Shartli yoqilgʻini natural yoqilgʻiga oʻtkazish yoqilgʻining tavsifi va kaloriya koeffitsiyentining qiymatiga koʻra quyidagi formula boʻyicha amalga oshiriladi:

, m 3 yoki kg (63)

bu yerda:

— ishlab chiqaruvchi yoki issiqlik taʼminoti korxonasining natural yoqilgʻiga boʻlgan toʻliq talabi, m 3 tabiiy gaz uchun, kg qattiq yoki suyuq yoqilgʻi uchun;

— ishlab chiqaruvchi yoki issiqlik taʼminoti korxonasining shartli yoqilgʻiga boʻlgan toʻliq talabi, kg.sh.yo.;

E — natural yoqilgʻining issiqlik bera olish qobiliyatini shartli yoqilgʻining issiqlik bera olish qobiliyatiga nisbatiga teng boʻlgan kaloriya koeffitsiyenti:

(64)

bu yerda:

— natural yoqilgʻining eng past issiqlik bera olish qobiliyati, kcal/kg (m 3 );

— shartli yoqilgʻining eng past issiqlik bera olish qobiliyati 7000 kcal/kg ga teng.

71. Oʻrta quvvatli qozon agregatlari (10 Gcal/h gacha) uch yil va yuqori quvvatli qozon agregatlari toʻrt yil foydalanilgandan soʻng, shuningdek qozonxonani texnik jihatdan qayta jihozlash yoki rekonstruksiya qilish, ishlatiladigan yoqilgʻi turi yoki markasining oʻzgarishi natijasida issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatishda yoqilgʻining solishtirma sarfi 1 foizdan ortiq oʻzgargan hollarda yoqilgʻi sarfining meʼyorlari qayta koʻrib chiqilishi zarur.

Yoqilgʻi sarfi meʼyorlarini qayta koʻrib chiqish ishlari yoqilgʻidan foydalanuvchi qurilmalar va agregatlarning energetik sinovlari natijalari asosida amalga oshirilishi, bunda mazkur sinovlar ixtisoslashtirilgan ishga tushirish-sozlash tashkilotlari tomonidan oʻtkazilishi lozim.

Energetik sinovlarni oʻtkazish yoqilgʻidan foydalanuvchi qurilmalar va agregatlar texnik jihatdan soz holatga keltirilgandan hamda ularning foydalanishga tayyorligi toʻgʻrisida dalolatnoma rasmiylashtirilgandan keyin amalga oshiriladi.

72. Issiqlik taʼminoti korxonalari ishining tejamkorligini nazorat qilish va rejadagi koʻrsatkichlarni hisobot koʻrsatkichlari bilan solishtirish imkoniyatini yaratish maqsadida, yoqilgʻiga boʻlgan talab va yoqilgʻining solishtirma sarflari issiqlik taʼminoti korxonalari kollektorlaridan beriladigan issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun hisoblashlarda taqdim etilishi mumkin.

Qozonxonaning kollektorlaridan beriladigan issiqlikni ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻiga boʻlgan talab quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, t.sh.yo. (65)

bu yerda:

— qozonxonaning kollektorlaridan beriladigan issiqlikni ishlab chiqarish uchun yoqilgʻining bir yillik miqdori;

— qozonxonadan issiqlik tarmogʻiga beriladigan va ushbu metodikaning 28-bandiga muvofiq aniqlanadigan issiqlik energiyasining bir yillik miqdori, Gcal;

— uzatilgan issiqlik energiyasi uchun shartli yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyori, kg.sh.yo.

73. Issiqlik energiyasini uzatish uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfining meʼyori quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kg/Gcal (66)

yoki

, kg/Gcal (67)

bu yerda:

— qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun issiqlik sarfini hisobga olgan holda qozonxonaning oʻrtacha netto FIK (% ) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, (68)

bu yerda:

— qozon agregatining ushbu metodikaning 19-jadvali maʼlumotlari boʻyicha hisoblab chiqilgan FIKning oʻrtacha qiymati;

— issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi sarfining ulushi sifatida qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun yoqilgʻi sarfini hisobga oluvchi va quyidagi formula boʻyicha aniqlanuvchi koeffitsiyent, %:

, (69)

— qozonxonaning oʻz ehtiyojlari uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarflari yigʻindisi, kg.sh.yo./Gcal;

B — 1 Gcal issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi, kg.sh.yo/Gcal.

5-bob. Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun talab etiladigan elektr energiyasi miqdorini aniqlash

74. Ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun elektr energiyasi sarfi issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va qozonxonadan isteʼmolchigacha uzatish bilan bevosita bogʻliq boʻlgan texnologik ehtiyojlar hamda yordamchi ehtiyojlar boʻyicha alohida hisobga olinishi lozim.

Bunda texnologik ehtiyojlarga issiqlik energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash jarayonlarida qoʻllaniladigan asosiy texnologik uskunalarning elektr energiyasi sarfi kiritiladi.

Yordamchi ehtiyojlarga esa ishlab chiqarish ustaxonalari, yoqilgʻi omborlari, maishiy va boshqa yordamchi binolar hamda xizmat koʻrsatish infratuzilmasi uchun sarflanadigan elektr energiyasi kiritiladi.

75. Texnologik ehtiyojlar uchun elektr energiyasi sarfi tortuvchi-puflovchi (ventilyatorlar, tutun tortgichlar) qurilmalaridagi, nasoslar (taʼminlash, aylanma, kimyoviy suv tozalash, mazut, vakuum), qozonxonalarda yoqilgʻini berish va tayyorlash, qurum va shlakni tozalash (maydalagich, koʻmir ortgichlar, transportyorlar, skreperlar) mexanizmlaridagi elektr energiyasi sarflarini oʻz ichiga oladi.

76. Ishlab chiqarish ustaxonalaridagi uskunalar, qozonxona hududida oʻrnatilgan yordamchi uskunalarning yuritmalari, shuningdek ombor xoʻjaligi uskunalarining yuritmalari tomonidan isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi sarflari issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uni isteʼmolchiga yetkazib berish bilan bevosita texnologik bogʻliqlikka ega boʻlmaganligi sababli hisoblashlarda inobatga olinmaydi.

77. Issiq suv koʻrinishidagi issiqlik energiyasini yetkazib berish uchun aylantiruvchi yoki taʼminlovchi nasos agregatlari yuritgichlari tomonidan isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi sarfining meʼyorlarini aniqlashda issiq suv taʼminoti tizimining hafta davomidagi oʻrtacha soatlik yuklamasi hisobga olinishi lozim.

78. Issiqlik energiyasini uzatishni taʼminlovchi hamda issiqlik tarmogʻida oʻrnatilgan taʼminlovchi va aylantiruvchi nasos agregatlari yuritgichlari uchun elektr energiyasi sarfining meʼyorlari mazkur nasoslar tomonidan haydaladigan issiqlik tashuvchining sarfiga koʻra aniqlanishi lozim.

Bunda taʼminlovchi nasoslar boʻyicha elektr energiyasi sarfi meʼyorlari issiqlik tarmogʻi va isitish tizimlari sxemalaridagi quvurlarning sigʻimiga (gidravlik hajmiga) bogʻliq holda belgilanishi hamda aylantiruvchi nasoslar boʻyicha elektr energiyasi sarfi meʼyorlari isitish davrida tashqi havoning oʻrtacha haroratiga muvofiq isitish tizimining yuklamasiga bogʻliq holda aniqlanishi zarur.

79. Issiqlik energiyasini uzatuvchi issiqlik tarmogʻiga oʻrnatilgan kuchaytirgich va aralashtirish nasoslari yuritgichlari uchun elektr energiyasi sarfining meʼyorlari ushbu nasoslar tomonidan haydalgan issiqlik tashuvchining sarfi orqali aniqlanadi.

80. Issiqlik energiyasini uzatuvchi issiqlik tarmoqlarida joylashgan issiq suv saqlash bak-akkumulyatorlariga issiqlik tashuvchini yigʻish-sarflash uchun issiqlik energiyasi sarfi va nasoslarning ishlash muddati, bak-akkumulyatorlarining issiq suv taʼminoti davrida suv isteʼmoli ish rejimlariga koʻra belgilanadi.

81. Hisoblanayotgan davr uchun elektr energiyaning jami rejaviy sarfi quyidagicha aniqlanadi:

, kW·h (70)

bu yerda:

— elektr yuritmaga ega boʻlgan texnologik uskunalardagi;

— issiqlik tashuvchini qozonxonadan isteʼmolchigacha uzatilishidagi;

— issiqlik energiyasini chetdan xarid qilinganda nasos stansiyalarida issiqlik tashuvchini qayta uzatishdagi;

— qozonxonaning oʻz ehtiyojlari (yoritish, shamollatish (ventilyatsiya), tarmoqlardagi yoʻqotishlar, koʻtaruvchi-uzatuvchi, yordamchi mexanizmlar) uchun elektr energiyaning sarfi.

82. Texnologik uskunalarning yuritmalari uchun elektr energiyasi sarflari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kW h (71)

— dvigatellar nominal quvvatining yigʻindisi, kW (pasport maʼlumotlari boʻyicha);

n — elektr dvigatellari soni;

— uskunalarning foydali ishlash vaqti, h;

— elektr uskunalarining quvvatidan foydalanish koeffitsiyenti;

— elektr uskunalarining oʻrtacha olingan FIK quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, (72)

83. Elektr uskunalarining quvvatidan foydalanish koeffitsiyenti eksperiment asosida, alohida (yoki bir guruh) qabul qilgichning aktiv quvvatini uning nominal (pasport boʻyicha) qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadi:

, (73)

Turli ish rejimlariga ega boʻlgan guruhosti qabul qilgichlaridan tarkib topgan qabul qilgichlar guruhi uchun aktiv quvvatdan foydalanishning oʻrtacha olingan koeffitsiyenti quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, (74)

bu yerda:

t — hisoblash davridagi (oy, chorak, yil) oʻrtacha quvvat qiymatlari taalluqli soatlarining umumiy soni, ular asosida soatlik koeffitsiyent hisoblab chiqiladi, h;

— hisoblash davrida elektr uskunalarining foydali ishlash vaqti, h.

84. Yoqilgʻini tayyorlash, yetkazib berish, kul-shlak ketkazishda elektr energiyasi sarflarini hisoblash uchun maʼlumotlar boʻlmaganda, u quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kWt h (75)

bu yerda:

— yoqilgʻini tayyorlash, yetkazib berish, kul va shlak ketkazish uchun elektr energiyaning solishtirma sarfi;

— qozonxonaning issiqlik quvvati, Gcal/h;

t — hisoblash davrida uskunalarning ishlash davomiyligi, h.

Yoqilgʻini tayyorlash, yetkazib berish, kul-shlak ketkazishda elektr energiyaning solishtirma sarflari ushbu metodikaning 22-jadvalida keltirilgan.

85. Elektr energiyasi sarfi nasos agregatlarining har bir turi boʻyicha alohida hisoblanishi, bunda nasos agregatlarining turlari boʻyicha hisoblangan elektr energiyasi sarflari yigʻindisi orqali umumiy elektr energiyasi sarfi aniqlanishi kerak.

86. Nasos agregatining elektrodvigateli oʻqidagi talab etilgan quvvat quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kW (76)

bu yerda:

— nasos agregati yordamida uzatilayotgan issiqlik tashuvchisining hisoblangan sarfi, m 3 /h;

— issiqlik energiyasi tashuvchisining hisobiy sarfida nasos hosil qiluvchi bosim, m;

— nasos va transmissiya FIK, %;

— nasos agregatining har bir ishlash davridagi issiqlik tashuvchining zichligi, kg/m 3 .

Nasos agregati tomonidan uzatiladigan issiqlik tashuvchisining hisoblangan sarfi issiqlik tarmoqlarining hisoblangan gidravlik ish rejimlariga muvofiq olinadi.

Issiqlik tashuvchisining har bir sarfi vaqtida nasos agregati tomonidan hosil qilingan bosim, nasosning xususiyatlari (pasport boʻyicha yoki nasosning sinovi natijasida olingan) orqali belgilanadi.

Nasoslarning FIK η nas. ularning xususiyatlari bilan belgilanishi, bunda transmissiya FIK 98 foiz deb qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

Nasos agregatining elektr energiyasi sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kW h (77)

bu yerda:

— nasos agregatining ishlash vaqti, h;

— eldvigatelning FIK, %.

87. Ishchi gʻildirakning aylanish chastotasini oʻzgartirish orqali nasos agregatining bosimi va quvvatini tartibga solish amalga oshirilgan taqdirda, parallel ishlaydigan nasos agregatlarining natijaviy (umumiy) gidravlik xususiyatlari issiqlik tarmogʻining gidravlik hisobi natijalariga muvofiq aniqlanishi lozim.

Bunda aylanish chastotasi oʻzgarishi bilan nasosning bosimi va sarfi oʻrtasidagi bogʻliqlik quyidagi nisbat orqali ifodalanadi:

, (78)

bu yerda:

N 1 va N 2 — n 1 i n 2 aylanish chastotasida nasos agregati hosil qiluvchi bosim, m;

G 1 va G 2 — n 1 va n 2 aylanish chastotasida nasos agregati sarfi, m 3 /h;

n 1 va n 2 — ishchi gʻildiraklarning aylanish chastotasi, min -1 .

Markazdan qochirma nasos agregatlari yordamida issiqlik energiyasi tashuvchisini haydash uchun isteʼmol qilinadigan nasos agregatining quvvati ishchi gʻildirakning dastlabki aylanish chastotasiga nisbatan oʻzgartirilgan aylanish chastotasi hisobga olingan holda aniqlanishi lozim.

Bunda nasos agregati quvvati ushbu metodikaning 76 va 77-formulalariga muvofiq nasos agregati tomonidan haydaladigan issiqlik energiyasi tashuvchisining sarfiga mos keladigan hosil qilinadigan bosim qiymatlari, nasos agregatining FIK, elektrodvigatel FIK hamda chastota oʻzgartirgichning FIK qiymatlarini qoʻllash orqali hisoblanadi.

Chastota oʻzgartirgichning FIK qiymati hisoblash formulasida maxraj qismida qoʻllanilishi zarur.

88. Ventilyatorlarning va tutun tortgichlarning elektr dvigatellari yuritmalari uchun elektr energiya sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kW h (79)

bu yerda:

V — hajmiy sarf, m 3 /h;

N — ventilyatorlar yoki tutun tortgichlar tomonidan tashkil etilayotgan toʻliq bosim, kgk/cm 2 ;

t — rejalashtirilayotgan davrda elektr dvigatelining ishlash soatlari soni, h;

— qurilmaning FIK (pasport maʼlumotlari boʻyicha).

89. Ventilyatorlar va tutun tortgichlarning unumdorligi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

a) ventilyatorlar uchun:

, nm 3 /h (80)

b) tutun tortgichlar uchun:

, nm 3 /h (81)

bu yerda:

— 1 m 3 (yoki 1 kg) yoqilgʻining toʻliq yonib boʻlishi uchun zarur boʻlgan havoning nazariy hajmi, nm 3 /kg (nm 3 /m 3 );

— 1 m 3 (yoki 1 kg) yoqilgʻi uchun yonish mahsulotlarining nazariy hajmi nm 3 /kg (nm 3 /m 3 );

va — ushbu metodikaning 23-jadvali boʻyicha qabul qilinadi;

a o`t , a ch.g. — oʻtxonadagi va chiquvchi gazlardagi ortiqcha havo koeffitsiyenti mazkur metodikaning 24-jadvali boʻyicha qabul qilinadi;

— sovuq havo harorati, 20 °C ga teng deb qabul qilinadi;

— chiqib ketuvchi gazlarning harorati;

b 1 , b 2 — tortuvchi-puflovchi uskunalarning unumdorlik va zoʻriqish zaxiralari boʻyicha koeffitsiyentlari ushbu metodikaning 25-jadvali boʻyicha qabul qilinadi;

b — yoqilgʻi sarfi, kg mazkur metodikaning 56-formulasi boʻyicha aniqlanadi;

— barometrik bosim, kPa.

90. Hisoblashlarni amalga oshirishda aniq maʼlumotlar boʻlmaganda, tortuvchi-puflovchi uskunalarning elektr dvigatellari yuritmalari uchun elektr energiyasi sarfini quyidagicha baholashga yoʻl qoʻyiladi:

, kW h/1000 m 3 (82)

, kW h/1000 m 3 (83)

bu yerda, — puflovchi ventilyatorlar tomonidan havoni uzatish uchun va chiqib ketuvchi gazlarni chiqarish uchun elektr energiyasining solishtirma sarfi boʻlib, ushbu metodikaning 26-jadvali boʻyicha qabul qilinadi.

91. Issiqlik energiyasini uzatish uchun elektr energiyasi sarfi issiqlik tarmogʻida, markaziy issiqlik punktlarida, yopiq issiqlik taʼminoti tizimlaridagi individual issiqlik punktlarida, shuningdek qayta uzatuvchi stansiyalarda oʻrnatilgan nasos agregatlari yuritmalari tomonidan isteʼmol qilinadigan elektr energiyasi sarflarining yigʻindisi sifatida aniqlanishi lozim.

92. Tarmoq nasoslarining yuritmalari va boshqa (aylantiruvchi, taʼminlovchi, suvni kimyoviy tayyorlash, toʻyintiruvchi) nasos agregatlarining elektr dvigatellari tomonidan elektr energiyasi isteʼmoli uchun elektr energiyasi sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

kWt h (84)

bu yerda:

G — issiqlik energiyasi tashuvchisi sarfi, m 3 /h;

N — nasos agregati yordamida hosil qilinadigan bosim, m;

t — nasos agregatining rejalashtirilayotgan davrda ishlash davomiyligi, h;

h — nasos agregatining FIK (pasport maʼlumotlari boʻyicha).

93. Qozonxonalar xonalarini yoritish uchun elektr energiyasi sarflari oʻrnatilgan yoritgichlarning soni va quvvati hamda elektr lampalarining yonish soati boʻyicha aniqlanadi:

, kWt h (85)

bu yerda:

— oʻrnatilgan yoritgichlarning quvvati, kWt;

n — yoritgichlar soni, dona;

— yoritish maksimumidan foydalanish soatlari soni, h (tabiiy yoritish mavjud boʻlganda — 4800 soat, tabiiy yoritish boʻlmaganda — 7700 soat deb qabul qilinadi).

94. Elektr energiyasi yoʻqotishlari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kW h (86)

bu yerda:

— transformatorlardagi aktiv va reaktiv energiya yoʻqotishlari;

— havo va kabel tarmoqlaridagi elektr energiya yoʻqotishlari.

95. Taxminiy hisoblashlar uchun elektr tarmoqlaridagi, transformatorlardagi elektr energiyasi yoʻqotishlari (isteʼmol qilingan elektr energiyasiga nisbatan foizlarda) quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, (87)

DU — tok qabul qilgichlarni qisqichlarida kuchlanishning oʻchirilishi, %.

, (88)

bu yerda:

— hisoblanayotgan uchastka boʻyicha oʻtuvchi tok, A;

l i — hisoblanayotgan uchastkaning uzunligi, km;

n — tarmoq uzunligi boʻyicha yuklamalar miqdori;

φ — elektr qabul qilgichda tok va kuchlanish oʻrtasidagi fazalarning siljish burchagi;

sin φ — trigonometrik funksiyalar jadvalidagi cos φ ning qiymati boʻyicha aniqlanadi;

r o , X o — tegishlicha aktiv va induktiv qarshilik, Om/km (maʼlumotnoma maʼlumotlari asosida qabul qilinadi);

U — kuchlanish, V.

Yoʻqotishlarning tavsiya etilgan qiymatlari ushbu metodikaning 27-jadvalida keltirilgan.

96. Hisoblash uchun maʼlumotlar boʻlmaganda boshqa (konturdagi suvning retsirkulyatsiyasi, issiqlik tarmogʻini qoʻshimcha taʼminlash, qozonxonani yoritish, taqsimlash tarmogʻidagi va kuch transformatorlaridagi yoʻqotishlar, nazorat-oʻlchash asboblari va avtomatika qurilmasining ishi) ehtiyojlar uchun elektr energiyasi sarflari quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kW h (89)

bu yerda:

— uskunalarning isteʼmol qilayotgan solishtirma quvvati, undagi elektr energiyasi sarfi issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun elektr energiyasi sarflari tarkibida hisobga olinadi, Wt/Gcal/h (mazkur metodikaning 28-jadvali boʻyicha qabul qilinadi);

t — rejalashtirilayotgan davrning davomiyligi, h;

— issiqlik energiyasini yetkazib berish rejasi, Gcal.

97. Markaziy va individual issiqlik punktlaridan issiqlik energiyasini uzatish uchun elektr energiyasi sarfi quyidagicha aniqlanadi:

, kW h (90)

, kW h (91)

bu yerda:

Q MIP va Q IIP — markaziy va individual issiqlik punktining issiqlik quvvati, Gcal;

— markaziy va individual issiqlik punktida elektr energiyasining solishtirma sarflari, kWt/Gcal;

— rejalashtirilayotgan davrda elektr yuklamasidan foydalanish vaqti, h.

Markaziy issiqlik punkti uchun elektr energiyasining solishtirma sarfi (kW·h/Gcal) quyidagi tartibda qabul qilinishi lozim:

issiq suv taʼminoti va isitish bogʻliq yoki bogʻliq boʻlmagan sxemalar boʻyicha ishlaydigan markaziy issiqlik punkti uchun — 2,32;

issiq suv taʼminoti va isitish bogʻliq boʻlmagan sxema boʻyicha ishlaydigan markaziy issiqlik punkti uchun — 0,76;

issiq suv taʼminoti va isitish bogʻliq boʻlgan sxema boʻyicha ishlaydigan markaziy issiqlik punkti uchun — 1,56.

Individual issiqlik punkti uchun elektr energiyasining solishtirma sarfi (kW·h/Gcal) quyidagi tartibda qabul qilinishi kerak:

issiq suv taʼminoti va isitish bogʻliq yoki bogʻliq boʻlmagan sxemalar boʻyicha ishlaydigan individual issiqlik punkti uchun — 2,09;

issiq suv taʼminoti va isitish bogʻliq boʻlmagan sxema boʻyicha ishlaydigan individual issiqlik punkti uchun — 0,68;

issiq suv taʼminoti va isitish bogʻliq boʻlgan sxema boʻyicha ishlaydigan individual issiqlik punkti uchun — 1,41.

Markaziy issiqlik punkti va individual issiqlik punkti binolarini yoritish uchun elektr energiyasi sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:

, kW h (92)

— elektr energiyasining yoritish uchun solishtirma sarfi, kWt/m 2 ,( = 0,009);

F — markaziy issiqlik punkti (individual issiqlik punkti)ning maydoni, m 2 ;

t — rejalashtirilayotgan davrda yoritish moslamalaridan foydalanish vaqti, h.

Avtomatik rostlash uskunalari tomonidan elektr energiyasi sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanishi lozim:

, kW h (93)

— bitta uskunaning elektr energiyasi isteʼmol qilish quvvati, kW ( N n ~0,085);

— rejalashtirilayotgan davr uchun uskunaning ishlash vaqti, h.

98. Elektr energiyasi sarflarining taxminiy hisob-kitoblari uchun quyidagi formuladan foydalaniladi:

, kWt h (94)

— elektr energiyasi qabul qilgichlarning hisoblangan elektr yuklamasi, kWt;

— rejalashtirilayotgan davrda quvvatdan eng koʻp foydalanish soatlarining soni, h;

n — elektr energiyasi qabul qilgichlarning soni.

, (95)

— elektr qabul qilgichlarning oʻrnatilgan (pasport boʻyicha) quvvati, kWt;

— oʻxshash rejimlarga ega boʻlgan qabul qilgichlar guruhi uchun tajriba yoʻli bilan aniqlanadigan talab koeffitsiyenti, bunda maʼlumotlar boʻlmaganda quyida keltirilgan koʻrsatkichlar boʻyicha olinadi:

Uskunalar K tal. Transformatorlar 0,5 — 0,8 Bolgʻali maydalagichlar 0,7 — 0,9 Skipli koʻtargichlar 0,3 Ventilyatorlar, tutun tortgichlar 0,95 Skreperli chigʻirlar 0,35 — 0,5 Tasmali, barabanli, mayatnikli, katkali taʼminlagichlar 0,65 — 0,37 Yengil konveyrlar (10 kVt gacha) 0,65 — 0,7 Shneklar, elevatorlar, mexanik oʻtxonalar 0,75 — 0,8 Vakuum-nasoslar 0,7 — 0,9 Turli nasoslar 0,7 — 0,8 Issiqlik punktlari 0,8 Isitish qozonxonalari 0,65 — 0,7 Tarmoqdagi taʼminlovchi nasoslar 0,8 Kompressorlar 0,5 — 0,8 Kran-balkalar, telferlar, liftlar, tallar 0,2 — 0,5 Payvandlash transformatorlari 0,3 — 0,35 Santexventilyatorlar 0,65 — 0,75

99. Markaziy isitish qozonxonalari tomonidan kam quvvatli qozonlarda issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun elektr energiyasining solishtirma sarfini chegaraviy qiymatlari ushbu metodikaning 28 va 29-jadvallarida keltirilgan.

100. Elektr energiyaning solishtirma sarfi quyidagicha aniqlanadi:

a) qozonxonada issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun:

, kWt h /Gcal (96)

b) issiqlik energiyasini uzatish uchun:

, kWt h /Gcal (97)

— rejalashtirilayotgan davrda sotib olingan issiqlik energiyasi miqdori, Gcal.

6-bob. Issiqlik energiyasi ishlab chiqarish uchun talab etiladigan suv hajmini aniqlash

101. Issiqlik taʼminoti korxonalarida issiqlik energiyasini ishlab chiqarish jarayonlari uchun talab etiladigan suv sarfi quyidagi tarkibiy qismlar yigʻindisidan shakllantiriladi:

isitish tizimlari hamda issiqlik tarmoqlarining tashqi quvurlarini bir martalik suv bilan toʻldirish uchun sarf;

isitish va issiq suv taʼminoti tizimlarini qoʻshimcha suv bilan taʼminlash uchun sarf;

suv tayyorlash (suvni kimyoviy tayyorlash) tizimining oʻz ehtiyojlari uchun sarf.

102. Isitish tizimlarini toʻldirish uchun suv sarfi ulangan isteʼmolchilarning isitish tizimlarini toʻldirish uchun zarur boʻlgan suv sarflari yigʻindisi sifatida aniqlanishi hamda suv hisoblagichlarning oʻtgan yilgi koʻrsatkichlari asosida belgilanishi lozim.

Suv hisoblagich koʻrsatkichlari mavjud boʻlmagan taqdirda, isitish tizimlarining toʻldirish uchun zarur suv hajmi ushbu metodikaning 32 va 33-jadvallarida keltirilgan maʼlumotlarga muvofiq quyidagi formula asosida aniqlanadi:

, m 3 (98)

— issiqlik energiyasi isteʼmol qiluvchi tizimlarning ichki hajmi, m 3 ;

— isteʼmol tizimlarining hisoblab chiqilgan issiqlik yuklamasi, Gcal/h;

— tizimning tasnifiga va ushbu metodikaning 33-jadvali maʼlumotlari boʻyicha haroratlarning hisoblab chiqilgan jadvaliga muvofiq aniqlanadigan suvning solishtirma hajmi, m 3 /(Gcal/h).

103. Ochiq issiqlik taʼminoti tizimida mahalliy issiq suv taʼminoti tizimlarini toʻldirish uchun zarur boʻlgan suv hajmi issiq suv taʼminotining oʻrtacha soatlik hisoblangan yuklamasining har 1 Gcal/h birligiga 6 m³ hisobidan aniqlanishi lozim.

Isitish uskunalarining turi boʻyicha aniq maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, binolarning butun qurilish hajmi uchun isitishning mahalliy tizimlarini toʻldirishga zarur boʻlgan suvning taxminiy solishtirma hajmini isitish uchun issiqlik energiyasi sarfi hamda shamollatish (ventilyatsiya) tizimi uchun hisoblangan soatlik yigʻma sarfning har 1 Gcal/h birligiga 30 m³ hisobidan qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi.

104. Issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlarini toʻldirish uchun zarur boʻlgan suv hajmi ushbu metodikaning 32 va 33-jadvallarida keltirilgan maʼlumotlarga muvofiq hisoblanishi, bunda turli diametrli quvur oʻtkazgichlar boʻyicha suvning solishtirma hajmi 1 km uzunlik uchun quvur kesim yuzasi va quvur oʻtkazgich uzunligidan kelib chiqqan holda aniqlanishi lozim.

Quvur oʻtkazgichlarni toʻldirishlar soni issiqlik tarmoqlarini taʼmirlash va sinovdan oʻtkazish boʻyicha ish jadvali asosida belgilanadi.

105. Issiqlik bilan taʼminlash tizimlaridagi suv hajmi boʻyicha maʼlumotlar mavjud boʻlmagan taqdirda, hisob-kitoblarda quyidagi meʼyoriy qiymatlarni qabul qilishga yoʻl qoʻyiladi:

yopiq issiqlik taʼminoti tizimlari uchun — hisobiy issiqlik yuklamasining har 1 Gcal/h birligiga 75 m³;

ochiq issiqlik taʼminoti tizimlari uchun — hisobiy issiqlik yuklamasining har 1 Gcal/h birligiga 80 m³;

alohida issiq suv bilan taʼminlash tizimi mavjud boʻlgan hollarda hisobiy issiqlik yuklamasining har 1 Gcal/h birligiga 95 m³.

106. Tizimlar va quvur oʻtkazgichlardagi yoʻqotishlarni qoplash uchun qoʻshimcha suv hajmi sizib chiqish natijasida yoʻqotilgan suv hajmiga, shuningdek ochiq issiq suv taʼminoti tizimlarida issiqlik tarmogʻidan olinadigan suv hajmiga muvofiq belgilanishi lozim.

Sizib chiquvchi suv hajmi yil davomida tizimning ishlash rejimi hamda ekspluatatsiya sharoitlariga koʻra oʻzgarib turishini hisobga olgan holda, sizib chiqish boʻyicha meʼyoriy qiymat (m 3 /h) birligida belgilanadi.

Bunda sizib chiquvchi suvning meʼyori issiqlik tarmoqlari quvur oʻtkazgichlaridagi suv hajmi hamda ularga bevosita ulangan binolarning mahalliy isitish va shamollatish (ventilyatsiya) tizimlaridagi suv hajmi yigʻindisining 0,75 foizi miqdorida SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) muvofiq qabul qilinishi kerak.

107. Toʻldirib turish uchun suv sarfi quyidagi hajmni tashkil qiladi:

a) issiqlik taʼminotining yopiq tizimlari uchun:

, m 3 (99)

bu yerda:

— issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlaridagi va bevosita ulangan mahalliy isitish tizimlaridagi suv hajmi, m 3

τ — rejalashtirilayotgan (yil, chorak, oy) davrda tizimning ishlash soatlari;

b) issiqlik taʼminotining ochiq tizimlari uchun:

, m 3 (100)

bu yerda:

— issiqlik tarmoqlarining quvur oʻtkazgichlaridagi va bevosita ulangan mahalliy isitish va issiq suv taʼminoti tizimlaridagi suv hajmi, m 3 ;

— issiq suv taʼminoti uchun suv sarfi, m 3 /h.

108. Issiqlik taʼminotining ochiq tizimlarida issiq suv taʼminoti tizimlarini toʻldirib turish zarur suv hajmi oʻrtacha soatlik issiqlik yuklamasi boʻyicha aniqlanadi.

Issiq suv taʼminoti uchun suvning oʻrtacha soatlik sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

a) isitish mavsumida:

, m 3 /h (101)

b) yoz mavsumida:

, m 3 /h (102)

bu yerda:

va — issiqlik energiyasining tegishlicha isitish va yoz mavsumlarida issiq suv taʼminoti uchun oʻrtacha soatlik sarfi, Gcal/h;

s — issiq suvning issiqlik sigʻimi, 1000 kcal/m 3 °S ga teng qilib qabul qilinadi;

— issiq suvning ochiq tizimlar uchun hisoblangan harorati 60 °S ga teng qilib qabul qilinadi;

va — sovuq (suv oʻtkazgichdagi) suvning tegishlicha isitish va yoz mavsumlarida hisoblangan harorati maʼlumotlar boʻlmaganda SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) muvofiq isitish mavsumida — +5°S, yoz mavsumida — +15 °S ga teng deb qabul qilinadi.

109. Issiqlik energiyasining issiq suv taʼminoti uchun oʻrtacha soatlik sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

a) isitish mavsumida:

, Gcal/h (103)

b) yoz mavsumida:

, Gcal/h (104)

bu yerda:

a — issiq suv taʼminoti uchun suv sarfining meʼyori, l/sutka SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 299, 2024-yil 2-oktabr) muvofiq qabul qilinadi;

m — sutkalarga keltirilgan oʻlchov birliklari soni (istiqomat qiluvchilar, oʻquvchilar, statsionarlarda koykalar soni);

s — issiq suvning solishtirma issiqlik sigʻimi, kcal/kg °S;

— yoz mavsumida isitish mavsumiga nisbatan issiq suv taʼminoti uchun suvning oʻrtacha soatlik sarfining kamayishini hisobga oluvchi koeffitsiyent (maʼlumotlar boʻlmaganda SHNQ 2.04.07-22 “Issiqlik tarmoqlari” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 125, 2022-yil 19-dekabr) muvofiq turar joy binosi uchun — 1,0, kurort zonalari uchun — 1,5, qozonxonalar uchun — 1,0 ga teng qilib qabul qilinadi.

110. Faqat isitish va shamollatish (ventilyatsiya) ehtiyojlari uchun ishlaydigan qozonxonalarda issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun talab etiladigan suv hajmini rejaviy hisoblashda isitish tizimlari hamda tashqi issiqlik tarmoqlarini bir martalik toʻldirish va ekspluatatsiya davomida toʻldirib turish uchun suv sarfining yaxlitlangan meʼyorlaridan foydalanishga yoʻl qoʻyiladi.

Bunda mazkur ehtiyojlar uchun ishlab chiqariladigan issiqlik energiyasining har 1 Gcal birligiga suv sarfi 0,4-0,5 m³/Gcal miqdorida qabul qilinishiga yoʻl qoʻyiladi.

111. Puflash uchun suvning sarfi qozonga beriladigan suvning sifati boʻyicha hisoblanishi lozim.

Umumiy holatda toʻldirib turish uchun suvning sarfi quyidagi formulalar boʻyicha aniqlanadi:

, kg/h (105)

, kg/h (106)

, kg/h (107)

, kg/h (108)

, kg/h (109)

bu yerda:

— qaytariladigan kondensat miqdori, kg/h;

— qoʻshiladigan kimyoviy tozalangan suvning miqdori, kg/h;

— qozonning bugʻ ishlab chiqarish unumdorligi, kg/h (texnik tavsiflar yoki sinovlar boʻyicha qabul qilinadi);

K kon, K qo`sh, K bug` — tegishlicha kondensat, qoʻshiladigan suv va bugʻning tavsifi (ishqorliligi yoki quruq qoldiq) g-ekv/kg yoki g/kg;

— qozondagi suvda oʻrnatilgan toʻyinishning tavsifi, g-ekv/kg yoki g/kg;

b — puflanadigan suvning miqdoriga nisbatan separatsiya qilingan bugʻning ulushlardagi miqdori;

D qiz, D to`y — qozonning qizdirilgan va toʻyingan bugʻ boʻyicha unumdorligi, kg/h;

S to`l.suv, S qoz.suvi, S bug` — toʻldiruvchi suvning, qozon suvining, bugʻning tegishlicha tarkibi yoki ishqorligi mg-ekv/litr, kimyoviy tahlil yordamida aniqlanadi;

K kon, K bug`, b — koeffitsiyentlari qozon agregatining issiqlik texnik sinovlari yordamida belgilanadi.

112. Hisoblash uchun maʼlumotlar boʻlmaganda puflash uchun zarur suv sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

, kg/h (110)

bu yerda:

K puf — puflash uchun issiqlik energiyasi sarfini hisobga oluvchi koeffitsiyent;

— qozonxonaning nominal issiqlik energiyasi ishlab chiqarish unumdorligi, Gcal/h;

i q.suvi — toʻyinish haroratida qozon suvining entalpiyasi, qozon barabanidagi bosimga koʻra maʼlumotnoma jadvallari boʻyicha aniqlanadi, kcal/kg;

i toʻl.suvi — toʻldiruvchi suvning entalpiyasi, kcal/kg.

113. Suv tayyorlash ehtiyojlari uchun suv sarfi tindiruvchi filtrlarda filtrlovchi materiallarni boʻshashtirish, kimyoviy suv tozalash filtrlarini yumshatish, yuvish va regeneratsiya qilish (qayta tiklash), shuningdek deaeratorlarda bugʻlanish natijasida yuzaga keladigan yoʻqotishlarni qoplash uchun sarflanadigan suv miqdorlarining yigʻindisi sifatida aniqlanishi lozim.

Suv tayyorlash uchun suv sarfi aniq ish sharoitlari hamda mavjud uskunalarning turi va parametrlaridan kelib chiqqan holda quyidagi formula boʻyicha hisoblanadi:

, m 3 (111)

bu yerda:

— tindiruvchi filtrlarning filtrlovchi materiallarni boʻshashtirish uchun suv sarfi boʻlib, mazkur metodikaning 34-jadvali boʻyicha qabul qilinadi;

, — tegishlicha filtrlovchi materiallarni boʻshashtirish va regeneratsiyaga suvning sarfi boʻlib, maʼlumotlar boʻlmaganda mazkur metodikaning 35-jadvali boʻyicha qabul qilinadi);

n i — bir xil filtrlar soni;

m i — rejalashtirilayotgan davrda regeneratsiyalar soni;

p — har xil filtrlar soni;

G bugʻl. — deaeratordagi bugʻlanishni hisobga olib suv sarfi, m 3 ;

G bugʻl. = 0,004 × G dsa. × t, m 3 (112)

bu yerda:

G dsa. — deaerator qurilmasining quvvati, m 3 /h;

t — rejalashtirilayotgan davrda deaerator qurilmasi ishlash davomiyligi, h.

114. Suvning xoʻjalik va ichimlik ehtiyojlari uchun sarfi quyidagi formula boʻyicha aniqlanadi:

G xoʻj. = a d × n d × t d × 10 -3 + a × p × t ish. × 10 -3 , m 3 (113)

bu yerda:

a d — 1 dush kabinasida suv sarfining meʼyori SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 299, 2024-yil 2-oktabr) muvofiq qabul qilinadi;

a — bir smenada bir kishiga suv sarfi meʼyori SHNQ 2.04.01-22 “Binolarning ichki suv taʼminoti va oqova suvlarni chiqarib yuborish” shaharsozlik normalari va qoidalariga (hisob raqami 299, 2024-yil 2-oktabr) muvofiq qabul qilinadi;

n d — dush kabinkalari soni;

t d — rejalashtirilayotgan davrda dush kabinalarining ishlash davomiyligi, h;

p — smenada ishlayotgan xodimlar soni, kishi;

t ish. — rejalashtirilayotgan davrda smenalar soni.

115. Qozonxonaning xoʻjalik va ichimlik ehtiyojlari (dushlar, qoʻl yuvgichlar, aylanuvchi mexanizmlarning podshipniklarini sovutish) uchun suvning sarfi maʼlumotlar boʻlmaganda taxminan qozonlar quvvatining 1 tonnasi uchun sutkasiga 2-3 m 3 deb qabul qilinadi.

116. Gidrokul ketkazish tizimi uchun filtrlarni yuvishdan keyingi suv hamda dush, qoʻl yuvgichlardagi va ishlab chiqarishda ifloslangan boshqa suvlardan foydalaniladi.

Shlak ketkazish tizimi uchun suvning solishtirma sarfi quyidagi jadvalda keltirilgan.

Qurilma turi Solishtirma suv sarfi, 1 tn shlak va kul uchun, m 3 Qoʻlda boshqariladigan (vagonetkalar bilan) 0,1-0,2 Mexanizatsiyalashgan (skreperlar, qirgʻichlar) 0,1-0,5 Pnevmatik 0,1-0,2 Gidravlik (baggerlar, qumli nasoslar) 10 — 30 Gidravlik Moskalkov uskunalari bilan 15 — 45

117. Isitish qozonxonalarida issiqlik energiyasi taʼminotining yopiq tizimlari uchun suv sarfini quyidagi formula boʻyicha aniqlashga yoʻl qoʻyiladi:

G = q suv × Q ber. × t , m 3 (114)

bu yerda:

q suv — suvning solishtirma sarfi, t/h (Gcal/h) boʻlib, ushbu metodikaning 36-jadvali boʻyicha aniqlanadi;

Q ber. — qozonxona tomonidan berilayotgan issiqlik energiyasi miqdori, Gcal/h;

t — qozonxonaning ishlash davomiyligi, h.

Ochiq issiqlik taʼminoti tizimlari uchun suv sarfi mazkur metodikaning 114-formulasi boʻyicha qabul qilingan qiymatga hisoblash davrida issiq suv taʼminoti uchun sarflanadigan suv miqdori, shuningdek hoʻl kulni tozalash vositalari va gidravlik qurilmalar ishlashi uchun talab etiladigan suv sarflarini qoʻshish orqali aniqlanishi lozim.

7-bob. Jadval koʻrinishidagi maʼlumotlar Turar joy binolarining solishtirma isitish tavsifi

1-jadval Binolarning tashqi qurilish hajmi, m 3 Tashqi harorati -30 °C boʻlgan tumanlar uchun binolarni isitishning solishtirma tavsifi (kcal/m 3 × h × °C) 1995-yilgacha qurilgan 1995-yildan keyin qurilgan 100 0,74 0,92 200 0,66 0,82 300 0,62 0,78 400 0,60 0,74 500 0,58 0,71 600 0,56 0,69 700 0,54 0,68 800 0,53 0,67 900 0,52 0,66 1000 0,51 0,65 1100 0,50 0,62 1200 0,49 0,60 1300 0,48 0,59 1400 0,47 0,58 1500 0,47 0,57 1700 0,46 0,55 2000 0,45 0,53 2500 0,44 0,52 3000 0,43 0,50 3500 0,42 0,48 4000 0,40 0,47 4500 0,39 0,46 5000 0,38 0,45 6000 0,37 0,43 7000 0,36 0,42 8000 0,35 0,41 9000 0,34 0,40 10000 0,33 0,39 11000 0,32 0,38 12000 0,31 0,38 13000 0,30 0,37 14000 0,30 0,37 15000 0,29 0,37 20000 0,28 0,37 25000 0,28 0,37 30000 0,28 0,36 35000 0,28 0,35 40000 0,27 0,35 45000 0,27 0,34 50000 0,26 0,34

Tashqi havo haroratining oʻzgarishlarini hisobga oluvchi tuzatish koeffitsiyenti

2-jadval °C 0 -5 -10 -15 -20 -25 -35 -40 A 2,05 1,67 1,45 1,29 1,17 1,08 0,95 0,9

Jamoat binolarini isitish uchun issiqlikka boʻlgan ehtiyojlarni aniqlash uchun isitish tavsiflari

3-jadval Binolarning nomi Tashqi oʻlchov boʻyicha inshoot hajmi, ming m 3 -30°C ( kcal/m 3 × h × ° C ) haroratda binolarning solishtirma issiqlik tavsiflari Ichki havoning oʻrtacha hisoblangan harorati t ich . , ° C 1 2 3 4 Maʼmuriy va boshqaruv binolari 5 gacha 10 gacha 15 gacha 15 dan ortiq 0,43 0,38 0,35 0,32 18 Kinoteatrlar 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 0,36 0,33 0,30 14 Teatrlar 10 gacha 15 gacha 20 gacha 30 gacha 30 dan ortiq 0,29 0,27 0,22 0,20 0,18 15 Savdo majmualari 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 0,38 0,33 0,31 15 Maktabgacha taʼlim tashkilotlari 5 gacha 5 dan ortiq 0,38 0,34 20 Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 0,39 0,35 0,33 16 Shifoxonalar 5 gacha 10 gacha 15 gacha 15 dan ortiq 0,40 0,36 0,32 0,30 20 Hammomlar 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 0,28 0,25 0,23 25 Kafe, oshxonalar 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 0,35 0,33 0,30 16 Laboratoriyalar 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 0,37 0,35 0,33 16 Oʻt oʻchirish deposi 2 gacha 5 gacha 5 dan ortiq 0,48 0,46 0,45 15 Garajlar 2 gacha 3 gacha 5 gacha 10 dan ortiq 0,70 0,60 0,55 0,50 10 Oliy va kasbiy taʼlim tashkilotlari 10 gacha 15 gacha 20 gacha 20 dan ortiq 0,35 0,33 0,30 0,24 16

Jamoat binolarining solishtirma shamollatish (ventilyatsiya) tavsiflari

4-jadval Binolarning nomi Tashqi oʻlchov boʻyicha binoning hajmi, ming m 3 -30 ° C haroratda binolarning solishtirma shamollatish (ventilyatsiya) tavsiflari (kcal/m 3 × h × ° C) Ichki havoning oʻrtacha hisoblangan harorati t ich . , ° C 1 2 3 4 Maʼmuriy va boshqa binolar 5 gacha 10 gacha 15 gacha 15 dan ortiq 0,09 0,08 0,07 0,06 18 Kinoteatrlar 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 0,43 0,39 0,38 14 Teatrlar 10 gacha 15 gacha 20 gacha 30 gacha 30 dan ortiq 0,41 0,40 0,38 0,36 0,34 15 Savdo majmualari 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq - 0,08 0,27 15 Maktabgacha taʼlim tashkilotlari 5 gacha 5 dan ortiq 0,11 0,10 20 Umumiy oʻrta taʼlim tashkilotlari 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 0,09 0,08 0,07 16 Shifoxonalar 5 gacha 10 gacha 15 gacha 15 dan ortiq 0,29 0,28 0,26 0,25 20 Hammomlar 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 1,00 0,95 0,90 25 Kafe, oshxonalar 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 0,70 0,65 0,60 16 Laboratoriyalar 5 gacha 10 gacha 10 dan ortiq 1,00 0,95 0,90 16 Oliy va kasbiy taʼlim tashkilotlari 10 gacha 15 gacha 20 gacha 20 dan ortiq - 0,1 0,08 0,08 16 Poliklinikalar, dispanserlar 5 gacha 10 gacha 15 gacha 15 dan ortiq - 0,25 0,23 0,22 20 Oʻt oʻchirish deposi 2 gacha 5 gacha 5 dan ortiq 0,14 0,09 0,09 15 Garajlar 2 gacha 3 gacha 5 gacha 5 dan ortiq - - 0,70 0,65 10

Issiq suv taʼminoti sutka davomida yoki hafta davomida toʻliq taʼminlanmagan hollarda issiq suv sarfi meʼyorlari

5-jadval Issiqlik taʼminoti tizimining ishlash davomiyligi (hafta, sutka) Sutka davomida tizimning davomli ishlashida issiqlik sarflariga tuzatish koeffitsiyenti, h 6 — 10 11 — 15 16 — 24 1 2 3 4 Koʻp kvartirali uylar umivalnik (yuz-qoʻl yuvgich), moyka va dushlar bilan 4 0,65 0,74 0,79 5 0,69 0,8 0,86 6 0,72 0,85 0,93 7 0,76 0,91 1,0 oʻtiradigan vannalar va dushlar bilan 4 0,72 0,79 0,83 5 0,75 0,84 0,89 6 0,77 0,88 0,94 7 0,8 0,93 1,0 1500 — 1700 mm uzunligidagi vannalar va dushlar bilan 4 0,76 0,82 0,85 5 0,78 0,8 0,9 6 0,8 0,9 0,95 7 0,83 0,94 1,0 bino balandligi 12 qavatdan ortiq boʻlganda 4 0,8 0,85 0,89 5 0,82 0,9 0,95 6 0,84 0,95 1,0 7 0,87 0,99 1,0 Yotoqxonalar umumiy dushxonalari bilan 4 0,68 0,76 0,81 5 0,71 0,81 0,87 6 0,74 0,86 0,94 7 0,78 0,92 1,0 umumiy dushxonalari, oshxonalari bilan 4 0,65 0,74 0,79 5 0,68 0,8 0,86 6 0,72 0,85 0,93 7 0,75 0,91 1,0 Maktab-internatlar 4 0,65 0,73 0,77 5 0,69 0,79 0,85 6 0,74 0,86 0,93 7 0,79 0,92 1,0

Issiq suv taʼminoti quvurlarining issiqlik yoʻqotishlari (suratda issiqlik taʼminotining yopiq tizimlariga ulangan issiq suv taʼminoti tizimi quvurining bir pogon metridagi issiqlik yoʻqotishlari, maxrajda — issiqlik taʼminotining ochiq tizimlariga ulangan issiq suv taʼminoti tizimi quvurining bir pogon metridagi issiqlik yoʻqotishlari)

6-jadval Quvur yotqizish joyi va usuli 1 m quvurning (shartli yotqizish) quyidagi diametrlarda (mm) issiqlik yoʻqotishlari, (kcal/h) 15 20 25 32 40 50 70 Shtroblarda yoki shaxtada yotqizishdagi asosiy uzatuvchi tik quvurlar, izolyatsiya qilingan - - - - 17 21,8 19,1 24,5 23,4 30 Shaxtada izolyatsiya qilingan sochiq quritgichlarisiz suv ajratuvchi tik quvurlar 9,7 12,8 10,8 14,2 11,9 15,7 13,5 17,8 - - - Shaxtada izolyatsiya qilingan sochiq quritgichi mavjud suv ajratuvchi tik quvurlar - 17,8 23,4 20,7 27,3 25,3 33,3 - - - Shaxtada yotqizishda izolyatsiya qilinmagan yoki vannaxonasida, oshxonada ochiq oʻtkazilgan suv ajratuvchi tik quvurlar 20,7 27,3 25,5 33,6 30,2 39,8 37,8 49,8 - - - Izolyatsiya qilingan taqsimlovchi quvurlar, yertoʻla va zinapoyalardagi tik quvurlar 13,5 16,6 15,0 16,4 16,5 20,3 18,8 23,1 20,8 26,8 23,4 28,8 26,6 35,2 Sovuq chordoq 16,0 19,7 18,5 21,9 20,3 24,1 23,2 27,5 26,8 30,4 28,8 34,2 35,2 41,8 Issiq chordoq 11,6 14,7 13,0 16,5 14,3 18,1 16,3 20,6 17,0 22,7 20,0 25,6 24,6 31,2 Sirkulyatsiyali quvurlar: Yertoʻla (izolyatsiya qilingan) 10,9 14,0 12,1 15,6 13,3 17,1 15,1 19,4 16,7 21,8 18,8 24,2 23,0 29,6 Issiq chordoq (izolyatsiya qilingan) 9,0 21,1 10,0 13,4 11,0 14,8 12,6 15,9 13,8 18,8 15,6 21,0 19,1 25,7 Sovuq chordoq (izolyatsiya qilingan) 14,0 17,1 15,6 19,1 17,0 20,9 19,4 23,7 21,5 26,3 24,2 29,6 29,6 36,2 Xonadon ichkarisi (izolyatsiya qilinmagan) 20,0 26,9 24,6 33,1 29,2 39,3 36,6 49,2 43,0 57,8 52,0 69,9 72,0 96,8 Zinapoya (izolyatsiya qilinmagan) 23,5 30,4 28,9 37,4 34,2 44,2 42,8 55,4 50,3 66,1 60,8 78,7 84,5 109,4 Vannaxonasidan oʻtkazilgan (izolyatsiya qilingan) tik quvurlar 8,4 11,5 9,4 12,9 10,3 14,1 11,7 16,0 12,9 17,7 14,6 20,0 17,8 24,4 Vannaxonasidan oʻtkazilgan (izolyatsiya qilinmagan) tik quvurlar 18,6 25,5 23,0 31,5 27,1 37,1 34,0 46,6 40,0 54,8 48,3 66,2 67,2 92,1

Issiq suv taʼminoti quvurlarining issiqlik yoʻqotishlari

7-jadval Haroratning oʻzgarishi, °C Izolyatsiya qilinmagan quvurlarning (kcal/h m) issiqlik yoʻqotishlari, diametri mm boʻlgan holda 15 20 25 32 40 50 70 80 100 125 150 200 0 22 28 35 44 48 54 68 80 97 119 143 173 32 23 30 37 47 50 58 73 85 103 127 152 185 34 25 32 39 50 53 61 77 91 110 135 162 196 36 26 33 43 53 56 65 82 95 118 143 171 208 38 28 35 44 56 60 68 86 102 123 151 181 219 40 29 37 46 59 63 72 91 107 129 159 190 231 42 31 39 49 63 67 76 97 114 137 169 202 242 44 33 42 52 66 71 81 103 121 145 179 214 254 48 36 46 57 73 79 90 114 134 162 199 238 277 50 38 48 60 77 83 94 120 140 170 209 250 288 52 40 51 63 81 87 99 126 147 179 220 263 300 54 42 53 66 85 91 104 132 155 188 230 276 312 56 44 56 70 88 95 108 139 162 197 241 289 323 58 46 58 73 92 99 113 145 170 206 252 302 335 60 48 61 76 96 104 118 151 177 215 260 315 347

Issiq suv taʼminoti quvurlarining issiqlik yoʻqotishlari (suratda — issiqlik taʼminotining yopiq tizimlariga ulangan issiq suv taʼminoti tizimi quvurining bir pogon metridagi issiqlik yoʻqotishlari, maxrajda — issiqlik taʼminotining ochiq tizimlariga ulangan issiq suv taʼminoti tizimi quvurining bir pogon metridagi issiqlik yoʻqotishlari)

8-jadval Diametr, mm 1 m quvurning issiqlik yoʻqotishlari (kcal/h m) Uzatuvchi Qaytuvchi Yertoʻlada Kanalda Yertoʻlada Kanalda 200 54,6 67,0 48,5 58,9 44,1 56,7 37,8 50,7 150 42,0 51,5 37,4 47,0 37,0 47,6 29,1 38,8 125 43,2 53,0 38,4 48,2 34,9 44,9 29,9 39,9 100 37,0 45,4 32,0 41,2 29,8 38,3 25,6 34,1 80 32,0 39,3 28,4 35,7 25,8 33,2 22,1 29,5 70 28,6 36,1 25,2 31,7 23,0 29,6 19,7 26,3 50 23,4 28,7 20,7 26,0 18,8 24,2 16,1 14,3 40 20,8 25,5 18,4 23,1 16,7 21,6 14,3 19,1

Issiq suv taʼminoti quvurlarida issiqlik energiyasi yoʻqotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyentlar

9-jadval Tizimning tavsifi Issiq suv taʼminoti quvurlarida issiqlik yoʻqotishlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent Isteʼmolchida issiq suv taʼminotining tashqi tarmoqlari mavjud boʻlganda Isteʼmolchida issiq suv taʼminotining tashqi tarmoqlari boʻlmaganda Izolyatsiya qilingan tik quvurlarda: sochiq quritgichlarisiz 0,15 0,1 sochiq quritgichlari bilan 0,25 0,2 Izolyatsiya qilinmagan tik quvurlarda: sochiq quritgichlarisiz 0,35 0,3 sochiq quritgichlari bilan - 0,2

Yoqilgʻining solishtirma sarfi va qozonagregatlarining FIK

10-jadval T/r Qozonxona uskunasining turi Pasport tavsifi Tavsiya etiladigan Shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi kg.sh.yo./Gcal FIK, % Shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi kg.sh.yo./Gcal FIK, % 1. DKVR-20/30 157,6 97 161-170 88,8-84,1 2. DKVR-20/30-250 156 91,6 3. DKVR-10/13 155,6 91 162-170 88,2-84,1 4. DKVR-6,3/13 155,6 91 163-170 87,7-84,1 5. DKVR-6,6/13-250 159,9 91 168,2-169 85-84,6 6. DKVR-6,5-13 - - 155 91,8 7. DKVR-4/13 157,3 90 164-174 87,1-82,1 8. DKVR-4/13-250 159 89,9 9. DKVR-2,5/13 158,7 90 164-174 87,1-82,1 10. TVGM-30 158,3 90 156-170 91,7-84,1 11. DE-25-15GM - - 156 91,7 12. DE-4-14GM - - 158 90,3 13. DE-6,5-14GM - - 157 90,7 14. DE-10-14GM - - 155 92,1 15. DE-16-14GM - - 155 91,8 16. DE-25-14GM - - 154 92,8 17. DKVR-10/13 quyruq sirtlarisiz 172 83,1 165-178 86,6-80,9-3 18. DKVR-6,5/13 quyruq sirtlarisiz 172 83,1 172,2-178 83-80,3 19. DKVR-4/13 quyruq sirtlarisiz - - 172,4-178 82,9-80,3 20. DKVR-2/9 quyruq sirtlarisiz - - 172,6-178 82,8-80,3 21. K-50 - 158-162 90,5-88,2 22. GM-30-13 155,2 92,1 157-150 91-89,4 23. PTVM-100 161,2 88,7 160,5 89 24. PTVM-50 159,4 89,7 160-175 89,3-81,7 25. PTVM-50M 156,9 91,2 161-164,7 88,8-86,8 26. PTVM-30 158,8 90,1 159,1-165 89,9-86,6 27. PTVM-30M 157 91 28. TVG (8m; 9; 6,5) 157,8-158,1 90,6-90,4 161-170 88,8-84,1 29. TVG (4; 2; 5; 1,5) 159 89,9 163,3-172 87,6-83,1 30. TVG-2,5-13 - - 174,1-178 82,1-80,3 31. TVG-4R - - 158 90,5 32. Universal (6; 6m; 5; 4; 3) 179 79,8 172-198 83,1-72,2 33. Energiya (6; 4; 3) 186 76,8 174-200 82,2-71,5 34. Tula 177 80,6 178-200 80,3-71,5 35. Shuxova-Berlin (A7; A5; A3; A2) 170-183 84,1-78,1 190 75,2 36. BKZ-75-39GM - - 166,2 86 37. TMZ (3 oʻxshash kattalik) - - 190-192 75,2-74,4 38. TMZ-0,4/8 - - 170 84 39. TMZ 1,0/8 - - 170 84 40. MZK (6G; 1G) 168-173,1 85,1-82,6 180-183 79,4-78,1 41. MZK-7AG - - 166 86 42. MZK 8G - - 166 86 43. MMZ (0,4/9; 0,8/9) - - 173-192 82,7-74,5 44. MMZ-1G - - 178 80 45. MM-31/8 - - 170 84 46. E-1/9G; E-0,4 166 86,1 167,7-175 85,3-81,7 47. KV-300 - - 200 71,5 48. KV-26 - - 172,3 82,9 49. KV-GM-4,65 - - 157 91 50. KV-GM-7,56 - - 157 91 51. KV-GM (10;20;30) - - 161-167 88,8-85,6 52. KV-GM-50 - - 154 92,6 53. KV-GM-100 - - 154 92,7 54. PKB-2,5KB-1S - - 190 75,3 55. VGD-28/8K - - 174,1-190 82,1-75,2 56. VGD-40/8 - - 172-190 88,1-75,2 57. VNIISTO-K4 - - 164 87,2 58. KCH(1;2) - - 190,2 75,2 59. Minsk-1 - - 172,8 82,7-79,4 60. Nadtochiya - - 178,5-192,6 80,1-74,2 61. Lankoshir - - 171-194 83,6-73,7 62. NR-18 - - 183,6-204 77,8-70,1 63. BG, BGM-35/39 - - 167 85,6 64. TP-20, TP-30 - - 157,8-164,2 90,6-87 65. KRSH - - 172-178,1 83,1-80,3 66. KRSH-2-8 - - 162,5 88 67. KRSH-4-13 - - 160,8 88,9 68. KRSH-4-13-350 - - 160,6 89 69. KRSH-6,5-13 - - 160,6 89 70. KRSH-6,5-13-350 - - 160,6 89 71. VGD-4/13 (1/8) - - 172-178 83,1-80,3 72. VNIISTU (5) - - 180-165 79,4-77,2 73. Garbe - - 169,7-198 84,3-72,2 74. RVD-15/13 - - 172 83,1 75. TS-29/20 - - 169,7 84,3 76. TS-20 - - 172,4 83,4 77. TSS-12 - - 163,5 87,5 78. TSS-12/10 - - 160,2 89,3

Mazutni isitish harorati

11-jadval Isitish joyi Mazutni isitish harorati, ° C M40 — 60 M80 — 100 Quyish oldidan temir yoʻl sisternalarida 30 60 Qabul qiluvchi idishda va saqlanadigan joylarda 40 — 60 60 — 80 Forsunkalar oldida: mexanik yoki bugʻmexanik 100 120 havoli, past bosimli 90 110 bugʻli yoki havoli, yuqori bosimli 85 105

Mazut isitgichlarida yoki sarf idishlarida mazutni isitishga bugʻning sarfi

12-jadval Mazut Forsunka turlarida normal bugʻ sarfi (1 t mazutga 1 kg) Havoli Bugʻli Mexanik Flot 46 243 38 Yoqiladigan: M40 48 247 42 M100 34 239 39

Issiqlik oʻtkazgichlarini yotqizish chuqurligida tuproqning oʻrtacha yillik harorati + 5 °C boʻlgan oʻtib boʻlmaydigan kanallarda yer osti yotqizishlarida izolyatsiya qilingan suvli issiqlik oʻtkazgichlaridagi issiqlik yoʻqotishlarining meʼyorlari

13-jadval Diametr, mm Bir metr issiqlik quvurining ichki hajmi, m 3 Q meʼyor jadv , kcal/m h bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 52,2 °C ikki quvurli issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 52,2 °C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 65 °C ikki quvurli issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 65 °C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 75 °C ikki quvurli issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 75 °C 1 2 3 4 5 6 7 8 32 0,001 22,5 45 26 52 29 58 45 0,001 25,25 50,5 29,25 58,2 32,5 65 50 0,002 28 56 32,5 65 36 72 70 0,004 32 64 37 74 41 82 80 0,005 34,5 69 40 80 44 88 100 0,008 38 76 44 88 48 96 125 0,012 42,5 85 48,75 97,5 53,25 106,5 150 0,018 47 94 53,5 107 58,5 117 200 0,034 56,5 113 65 130 71 142 250 0,053 66 132 75 150 81,5 163 300 0,075 74,5 149 84 168 91,5 183 350 0,101 81 162 91,5 183 101 202 400 0,135 90 180 101,5 203 109,5 219 450 0,171 99 198 111,5 223 120,5 241 500 0,210 108 216 121,5 243 130,5 261 600 0,298 123 246 138,5 277 149 298 700 0,391 136 271 153 306 163,5 327 800 0,508 151 302 170,5 341 182 364 900 0,639 165 330 186,5 373 199,5 399 1000 0,788 182 364 205 410 218 436

Koʻpikli poliuretan (PPU)dan tayyorlangan issiqlik izolyatsiyali quvurlar uchun

13 a-jadval Diametr, mm Q meʼyor jadv , kcal/m h bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 52,2 °C ikki quvurli issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 52,2 °C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 65 °C ikki quvurli issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 65 °C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 75 °C ikki quvurli issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 75 °C 1 3 4 5 6 7 8 50 3,01 6,02 3,78 7,57 4,39 8,77 65 3,87 7,74 4,90 9,80 5,68 11,35 80 4,99 9,97 6,28 12,55 7,31 14,62 100 6,19 12,38 7,82 15,65 9,11 18,23 125 7,57 15,13 9,54 19,09 11,18 22,36 150 9,11 18,23 11,52 23,04 13,41 26,83 200 11,61 23,22 14,62 29,24 17,03 34,05 250 14,45 28,89 18,23 36,46 21,24 42,48 300 18,06 36,11 22,79 45,57 26,57 53,14 350 20,64 41,27 25,97 51,94 30,35 60,71 400 23,65 47,29 29,75 59,50 34,74 69,48 450 27,09 54,17 34,14 68,27 39,81 79,62 500 30,96 61,91 39,04 78,08 45,57 91,15 600 38,26 76,53 48,24 96,48 56,24 112,47 700 45,57 91,15 57,53 115,05 67,07 134,14

Quvurlarni kanalsiz yotqizishda issiqlik oʻtkazgichlaridagi issiqlik yoʻqotishlarining meʼyorlari

14-jadval Quvurlarning tashqi diametri, mm kcal/m h 95 — 70 ° C 150 — 70 ° C 180 — 70 ° C; t b. oʻrt.yil = 65 ° C; t q. oʻrt.yil = 5 0 ° C t b. oʻrt.yil = 65 ° C; t q. oʻrt.yil = 5 0 ° C t b. oʻrt.yil = 65 ° C; t q. oʻrt.yil = 5 0 ° C Uzatuvchi tarmoq uchun Qaytuvchi tarmoq uchun Yigʻindi Uzatuvchi tarmoq uchun Qaytuvchi tarmoq uchun Yigʻindi Uzatuvchi tarmoq uchun Qaytuvchi tarmoq uchun Yigʻindi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 32 19 16 35 27 16 43 31 16 47 57 24 20 44 33 20 53 38 19 57 76 26 22 48 35 22 57 43 21 64 89 28 23 51 37 22 59 44 22 66 108 29 25 54 40 25 65 47 24 71 159 35 31 66 47 29 76 56 29 85 219 41 40 81 61 40 101 71 39 110 373 54 46 100 68 44 112 79 44 123 325 60 61 111 75 50 125 88 49 137 377 - - - 83 54 137 95 53 148 426 - - - 88 58 146 101 57 158 476 - - - 93 62 155 108 61 169 529 - - - 98 66 164 114 65 179 630 - - - 113 77 190 131 76 207

Tashqi havoning oʻrtacha hisoblangan harorati + 5 ° C boʻlganda bitta izolyatsiya qilingan suvli issiqlik oʻtkazgichni yer ustidan yotqizishda issiqlik yoʻqotish meʼyorlari

15-jadval Diametr, mm Bir metr issiqlik oʻtkazgichining ichki hajmi, m 3 Q meʼyor jadv kcal/m h bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 45 °C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 70 ° C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 95 ° C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 120 ° C 1 2 3 4 5 6 32 0,001 15 23 31 38 45 0,001 18 27 36 45 50 0,002 21 30 40 49 70 0,004 25 35 45 55 80 0,005 28 38 50 60 100 0,008 31 43 55 67 125 0,012 35 48 60 74 150 0,018 38 50 65 80 200 0,034 46 58 78 95 250 0,053 53 60 87 107 300 0,075 60 70 100 120 350 0,101 71 80 114 135 400 0,135 82 93 128 150 450 0,171 89 105 138 160 500 0,210 95 112 145 170 600 0,298 104 120 160 190 700 0,391 115 133 176 206 800 0,508 135 145 200 233 900 0,639 155 168 225 260 1000 0,788 180 190 255 292

Koʻpikli poliuretan (PPU)dan tayyorlangan issiqlik izolyatsiyali quvurlar uchun

15 a-jadval Diametr, mm Q meʼyor jadv. kcal/m h bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 45 °C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 70 ° C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 95 ° C bitta issiqlik oʻtkazgichi uchun t = 120 ° C 1 3 4 5 6 50 3,70 6,02 9,46 12,12 65 4,82 7,82 12,30 15,74 80 6,19 10,06 15,82 20,29 100 7,74 12,55 19,69 25,11 125 9,46 15,39 24,16 30,87 150 11,35 18,57 29,06 37,23 200 14,45 23,56 36,89 47,29 250 18,06 29,49 46,18 59,07 300 22,53 36,89 57,70 73,86 350 25,80 42,13 66,04 84,35 400 29,58 48,24 75,58 96,48 450 33,97 55,29 86,59 110,84 500 38,78 63,29 99,14 126,57 600 47,98 77,99 122,10 156,33 700 57,18 92,78 145,32 185,73

Xonalar ichidagi izolyatsiya qilingan quvurlarning issiqlik yoʻqotish meʼyorlari

16-jadval Tashqi diametr, mm Havoning hisoblangan harorati t ich = 25 ° C boʻlganda issiqlik tashuvchining haroratida xonalar ichidagi izolyatsiya qilingan quvurlarning issiqlik yoʻqotish meʼyorlari, kcal/m h 50 ° C 75 ° C 100 ° C 125 ° C 150 ° C 32 12 20 28 35 43 48 13 22 31 40 49 57 14 23 32 43 53 76 15 26 37 49 58 89 16 27 39 52 62 108 22 34 45 56 68 133 27 40 58 65 76 159 31 45 60 72 84 194 63 50 66 80 93 219 38 52 70 85 100 273 42 59 78 95 111 325 45 61 85 104 122

Xonalardagi izolyatsiya qilingan quvurlardagi issiqlik yoʻqotishlari

17-jadval Shartli diametr, mm Bir element uchun t ich = 25 ° C da xonalarda izolyatsiya qilingan quvurlardagi issiqlik yoʻqotishlari, kcal/m h 70 — 100 mm enlikdagi shnur bilan izolyatsiya qilish 70 — 100 mm enlikdagi izolyatsiya qiluvchi materiallar bilan oʻrash 70 — 100 mm enlikdagi mastik izolyatsiya qilish 70 — 100 mm enlikdagi mineral paxta qoʻshimchalari bilan bir devorli yigʻilib-ajratiladigan metall futlyarlar Metall gʻilof ostiga mineral paxtadan tiqma 50 117 100 100 160 140 200 260 226 300 390 340

Bir armatura elementiga izolyatsiya qilingan quvurning ekvivalent uzunliklari

18-jadval Izolyatsiyaning mavjudligi Quvurning ichki diametri, m 0,1 gacha 0,5 gacha Armaturada izolyatsiya mavjud boʻlmagan taqdirda 6,7 7,2 Armaturada butun sirtining ¾ qismi izolyatsiya qilingan taqdirda 2,5 5,1

Qozon agregatlari uchun issiqlik ishlab chiqish uchun shartli yoqilgʻi sarfining solishtirma meʼyorlari

19-jadval Qozon agregatining FIK, % Shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi, 1 Gcal ga kg.sh.yo. Qozon agregatining FIK, % Shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi, 1 Gcal ga kg.sh.yo. Qozon agregatining FIK, % Shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi, 1 Gcal ga kg.sh.yo. 46 310,4 62 230,3 78 183,1 47 303,8 63 226,7 79 180,8 48 297,5 64 223,1 80 178,5 49 291,4 65 219,7 81 176,3 50 285,6 66 216,4 82 174,1 51 280,0 67 213,1 83 172,0 52 274,6 68 210,0 84 170,0 53 269,4 69 207,0 85 166,8 54 264,4 70 204,0 86 166,0 55 259,6 71 201,0 87 164,1 56 255,0 72 198,3 88 162,3 57 250,5 73 195,6 89 160,5 58 246,2 74 193,0 90 158,7 59 242,3 75 190,4 91 156,9 60 238,0 76 187,9 92 155,2 61 234,1 77 185,5 93 153,6

1 tonna normal bugʻ ishlab chiqarish uchun shartli yoqilgʻi sarflarining hisoblangan solishtirma meʼyorlari

20-jadval Qozon agregatining FIK, % 1 tonna normal bugʻ uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi, kg.sh.yo. Qozon agregatining FIK, % 1 tonna normal bugʻ uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi, kg.sh.yo. Qozon agregatining FIK, % 1 tonna normal bugʻ uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi, kg.sh.yo. 50 182,8 66 138,48 82 111,46 51 179,21 67 136,41 83 110,12 52 175,76 68 134,41 84 108,80 53 172,45 69 132,46 85 107,52 54 169,25 70 130,57 86 106,27 55 166,17 71 128,73 87 105,05 56 163,21 72 126,94 88 103,86 57 160,35 73 125,20 89 102,69 58 157,58 74 123,51 90 101,55 59 154,91 75 121,86 91 100,43 60 152,3 76 120,26 92 99,34 61 149,83 77 118,70 93 98,27 62 147,41 78 117,17 94 97,23 63 145.07 79 115.69 95 96.21 64 142.81 80 114.25 96 95.05 65 140.61 81 11.83 97 94.07

Qozonni bir marta qizdirish uchun shartli yoqilgʻining solishtirma sarfi, kg.sh.yo.

21-jadval Qozonni isitish sirtining maydoni, m 2 Toʻxtatishning davomiyligi, h 2 6 12 18 24 48 48 dan ortiq 50 gacha 10 25 50 75 100 200 300 51 — 100 17 50 100 150 200 400 600 101 — 200 34 100 200 300 400 800 1200 201 — 300 52 150 300 450 600 1200 1800 301 — 400 68 200 400 600 800 1600 2400 401 — 500 85 250 500 750 1000 2000 3000

Yoqilgʻi tayyorlash, yoqilgʻi uzatish va kul-shlaklarni olib tashlash uchun elektr energiyasining solishtirma sarfi

22-jadval Qozonxonaning quvvati, Gcal/h kWt/(Gcal/h) Suyuq yoqilgʻi Qattiq yoqilgʻi 5 gacha 1,1 6,9 5 — 10 1,06-1,1 5,0-6,9 10 — 20 1,0-1,06 6,6-6,8 20 — 30 0,95-1,0 6,4-6,6 30 dan ortiq 0,6-0,95 3,0-4,7

Yoqilgʻi mahsulotlarining nazariy hajmi, nm 3 /kg

23-jadval Yoqilgʻining tavsifi Yoqilgʻi markasi Yonishning eng kichik issiqligi, kcal/kg(m 3 ) Nazariy hajm, nm 3 /kg Havoning V naz. havo Yoqilgʻi mahsulotlarining V naz. havo Qattiq (koʻmir): Angren koʻmiri B2 3210 3,81 8,33 Suyuq (mazut): Kam sulfatli - 9620 10,62 11,48 Sulfatli - 9490 10,45 11,28 Yuqori sulfatli - 9260 10 10,99 Gaz koʻrinishidagi - 8730 9,68 10,86 - 8570 9,52 10,68 - 9045 9,98 11,19

Oʻtxonadagi va chiqib ketuvchi gazlardagi havoning tegishlicha ortiqlik koeffitsiyenti

24-jadval Yoqilgʻi turi a oʻt. a chiq. Qattiq yoqilgʻi 1,2 — 1,25 1,55 — 1,6 Mazut, tabiiy gaz 1,1 1,4

Tortish-puflash uskunalarining tegishlicha bosim hosil qilish boʻyicha zaxirasining koeffitsiyenti

25-jadval Qozonlarning unumdorligi, Gcal/h b 1 b 2 Tutun tortgichlar Puflovchi ventilyatorlar Tutun tortgichlar Puflovchi ventilyatorlar ≤11 1,05 1,05 1,1 1,1 ≥11 1,1 1,05 1,2 1,1

Chiqib ketuvchi gazlarni ketkazish uchun puflovchi ventilyatorlar tomonidan havoni uzatishga tegishlicha elektr energiyasining solishtirma sarfi, kWt h/1000m 3

26-jadval Ventilyator, tutun tortgichning turi Aylanish chastotasi, ay/min 1000 m 3 havo yoki chiqib ketuvchi gazlarni ketkazish uchun elektr energiyasining solishtirma sarfi, kWt h/1000 m3 Ventilyator, tutun tortgichning turi Aylanish chastotasi, ay/min 1000 m 3 havo yoki chiqib ketuvchi gazlarni ketkazish uchun elektr energiyasining solishtirma sarfi, kWt h/1000 m3 1 2 3 4 5 6 VD-2,7 1000 0,75 S9-57 № 6 1450 0,9 VD-6 970 0,45 S14-46 № 4 1450 0,85 1450 1,02 S14-46 № 5 970 0,47 VD-8 730 0,44 EVR-4 1450 0,6 970 0,78 EVR-6 960 0,64 VD-10 485 0,3 D-3,5 1500 0,33 730 0,65 D-5,7 1450 0,57 970 1,24 D-8 730 0,28 VDN-8 1000 0,43 970 0,49 1500 1,34 D-10 485 0,19 VDN-9 1000 0,68 730 0,51 1500 2,1 970 0,72 VDN-10 1000 0,49 D-12 485 0,28 1500 1,53 730 0,63 VDN-11,2 1000 1,23 970 1,03 1500 3,85 D-11,2 1000 0,32 VD-12 485 0,42 1500 1,30 730 0,96 DN-12,5 1000 0,39 970 1,7 1500 1,22 VD-13,5 485 0,53 D-13,5 485 0,33 730 1,16 730 0,71 970 2,14 970 1,3 VD-15,5 585 1,01 D-15,5 585 0,74 730 1,54 730 0,96 970 2,7 970 1,68 S13-50 № 4 1450 0,63 S9-57 № 4 1450 0,5 S9-57 № 50 1450 0,82

Elektr energiyasi yoʻqotishlarining tavsiya etiladigan miqdorlari

27-jadval Tarmoq elementlari Kuchlanish yoʻqotishlari, % Elektr energiyasini yoʻqotish, % 6 kWt li tarmoq Taʼminlovchi 3 2,5 Taqsimlovchi 2 1 Tarmoq transformatorlari: doimiy yoʻqotishlar - 2 Oʻzgaruvchi yoʻqotishlar - 1 Umumiy foydalanishdagi past kuchlanishli tarmoq 4,5 2 10 kWt li tarmoq Taʼminlovchi 2,5 2 Taqsimlovchi 1,5 1 Tarmoq transformatorlari: doimiy yoʻqotishlar - 2 Oʻzgaruvchi yoʻqotishlar - 1 Umumiy foydalanishdagi past kuchlanishli tarmoq 6,5 2,4

Asbob-uskunalarning isteʼmol qiladigan solishtirma quvvati

28-jadval Suv olishning turi Qozon turi Yil davri Boshqa ehtiyojlarga isteʼmol qilinadigan solishtirma quvvat, kWt/(Gcal/h) Yopiq Suv isituvchi Isitish mavsumi va isitilmaydigan mavsum 0,64 Bugʻli 0,38 Ochiq Suv isituvchi Isitish mavsumi 1,55 Isitilmaydigan mavsum 7,75 Bugʻli Isitish mavsumi 1,15 Isitilmaydigan mavsum 3,8

Markaziy qozonxonalarining hisoblangan chegaraviy elektr yuklamalarining bogʻlanishi

29-jadval Hisoblangan issiqlik yuklamasi, Gcal/h Markaziy qozonxonalarining hisoblangan elektr yuklamalari (tarmoq nasoslari hisobga olinmaganda), kWt/( Gcal/h) Ochiq tizim Yopiq tizim Toshkoʻmir va qoʻngʻir koʻmir Mazut Tabiiy gaz Toshkoʻmir va qoʻngʻir koʻmir Mazut Tabiiy gaz 50 va undan ortiq 13,5 11,0 10,0 9,3 7,7 6,4 60 12,6 10,7 9,6 8,6 7,4 6,1 80 11,5 10,3 9,0 7,7 6,8 5,7 100 10,6 9,7 8,5 7,2 6,6 5,3 120 - 9,4 8,2 - 6,5 4,9 140 - 9,0 7,9 - 6,4 4,8 160 - 8,8 7,8 - 6,3 4,8 180 - 8,7 7,8 - 6,2 4,7 200 - 8,6 7,7 - 6,2 4,7 220 - 8,5 7,6 - 6,2 4,6 240 - 8,4 7,5 - 6,0 4,6 260 - 8,4 7,4 - 5,9 4,6 280 - 8,3 7,3 - 5,8 4,5 300 - 8,2 7,2 - 5,7 4,5

Kam quvvatli isituvchi qozonxonalar tomonidan issiqlik ishlab chiqilishi va uzatilishi uchun elektr energiyasi sarfining chegaraviy meʼyorlari

30-jadval Kam quvvatli qozonxonalar guruhi, Gcal/h Issiqlik energiyasini ishlab chiqarish va uzatish uchun elektr energiyasi sarfining chegaraviy meʼyori, kWt Gcal/h 0,5 gacha 20 0,51-1 20 1,01-2 19 2,01-3 18 3,01-5 18 5,01-10 18 10,01-50 18

Har bir elektr qabul qilgich tomonidan elektr energiyasi sarfini aniqlash uchun yigʻma jadval

31-jadval Agregat Elektr dvigatel quvvati N , kWt Talab koeff., K tal. Hisoblangan quvvat, N × K tal. , kWt Ishlash davomiyligi, h — t Elektr energiyasi sarfi, kWt h, N × K tal × t Tutun tortgich DN-9 5,7 × 2 0,95 10,83 8400 90972 5,7 × 2 0,95 10,83 5256 56923 Puflovchi ventilyator VDN-8 5,7 × 2 0,95 10,83 8400 90972 5,7 × 2 0,95 10,83 5256 56923 Ventilyator S4-70 № 3 1,5 0,7 1,05 8400 8820 Nasos agregatlari: Tarmoq nasosi 30 0,8 24,0 3144 75456 Boshlangʻich suv nasosi 7,0 0,8 5,6 8400 47040 Dekarbonatlangan suv nasosi 17,0 0,8 13,6 8400 114240 Yuvuvchi suv nasosi 1,5 0,7 1,05 600 630 Tuz namakobini haydovchi nasos 3,0 0,8 2,4 600 1440 Birlamchi suv nasosi 3,0 0,8 2,4 2600 6240 Issiq suv taʼminoti nasosi 7,0 0,8 5,6 8400 47040 Qoʻshimcha suv nasosi 4,0 0,8 3,2 8400 26880 Taʼminlovchi nasos 30,0 0,8 24,0 8400 201600 Kompressor 4,0 0,7 2,8 1800 5040 Jami: 830216

Issiqlikdan foydalanish tizimida suv harorati oʻzgarishlarida isitish tizimlarini birlamchi toʻldirish uchun suvning solishtirma hajmi

32-jadval Issiqlikdan foydalanuvchi tizimning uskunalari m 3 /(Gcal/h) 95 — 70 100 — 70 130 — 70 140 — 70 150 — 70 180 — 70 Isitish tizimi: 500 mm balandlikdagi radiatorlar 19,5 17,6 15,1 14,6 13,3 11,1 1000 mm balandlikdagi radiatorlar 31,0 28,2 24,2 23,2 21,6 18,2 Qovurgʻali quvurlar 14,2 12,5 10,8 10,4 9,2 8,0 Plintusli konvektor 5,6 5,0 4,3 4,1 3,7 3,6 Silliq quvurlardan yasalgan registrlar 37 32 27 26 24 22 Kaloriferlar bilan jihozlangan isituvchi-ventilyatsiya tizimi 8,5 7,5 6,5 6,0 5,5 4,4

Turli diametrli 1 km quvuroʻtkazgichlarga suvning solishtirma hajmi boʻyicha issiqlik tarmoqlari quvuroʻtkazgichlarining kesimi va uzunligi maydoniga qarab ularni toʻldirish uchun zarur suv hajmi

33-jadval Quvur tashqi diametri D n , mm Quvur ichki diametri D ich. , mm Quvur devorning qalinligi, mm Suv hajmi, m 3 /km 48 41 3,5 1,32 57 50 3,5 1,963 76 69 3,5 3,739 89 81 4,0 5,153 108 100 4,0 7,854 133 125 4,0 12,21 159 150 4,5 18,67 219 203 8,0 32,36 273 257 8,0 51,9 273 255 9,0 51,07 325 309 8,0 74,99 325 307 9,0 74,02 325 305 10,0 73,06 377 357 10,0 100,0 426 412 7,0 133,3 426 410 8,0 132,0 478 462 8,0 167,6 478 460 9,0 166,3 478 458 10,0 164,7 529 515 7,0 208,3 529 509 10,0 203,5 630 612 9,0 294,2 630 610 10,0 294,2

Tindirgich filtrlarni boʻshashtirish uchun suvning sarfi

34-jadval Tindirgich filtrlar Filtrning diametri mm boʻlganda tindirgich filtrlarni boʻshashtirish uchun suvning sarfi (m 3 ) 1000 1500 2000 2600 3000 3400 Antratsitli, bir oqimli 2,3 6,2 11,2 18,7 25,0 32,0 Kvarsli, bir oqimli va kvars-antratsitli, ikki qatlamli 4,1 9,3 16,7 28,1 37,5 48,1

Filtrlarni boʻshashtirish va regeneratsiya qilish uchun suvning sarfi

35-jadval Jarayon Standart filtrning diametri, mm boʻlganda filtrlarni boʻshashtirish va regeneratsiya qilish uchun suvning sarfi (m 3 ) 400 700 1000 1500 2000 2600 3000 3400 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Boʻshashtirish uchun yuvish 0,5 1,1 2,1 4,6 8,4 14,0 18,8 24,6 1 bosqichli natriy-kationli filtrlar Regeneratsiya Boʻshashtirish uchun yuvuvchi suvlardan foydalanmasdan 2,1 4,8 9,3 21,1 45,5 76,0 101,8 133,2 Boʻshashtirish uchun yuvuvchi suvlardan foydalangan holda 1,6 3,7 7,3 16,2 37,0 62,0 83,0 108,6 vodorod-kationli filtrlar ( “och” regeneratsiya holatida) Regeneratsiya Boʻshashtirish uchun yuvuvchi suvlardan foydalanmasdan - - 11,2 25,3 54,8 92,0 122,9 160,9 Boʻshashtirish uchun yuvuvchi suvlardan foydalangan holda - - 9,1 20,6 46,5 78,0 104,1 136,3 2 bosqichli natriy-kationli filtrlar (1 bosqichli filtrlar konstruksiyalaridan foydalangan holda) Regeneratsiya Boʻshashtirish uchun yuvuvchi suvlardan foydalanmasdan 2,3 5,3 10,3 23,3 50,4 84,5 113,1 147,2 Boʻshashtirish uchun yuvuvchi suvlardan foydalangan holda 1,8 4,2 8,2 18,7 42,0 70,5 94,3 123,2

Bir agregatning quvvati (Gcal/h) boʻlganda qozonxonadan yetkazib berilgan birlik miqdordagi issiqlik energiyasi uchun talab etiladigan suvning solishtirma sarfi

36-jadval Yoqilgʻi turi [(t/h)×(Gcal/ h)] 0,5 1,0 2,0 4,0 6,0 8,0 10,0 20,0 Qattiq 1,75 1,53 1,3 1,0 0,8 0,7 0,65 0,6 Gaz va mazut 1,1 1,0 0,8 0,6 0,5 0,48 0,45 0,4

Tashqi havoning hisoblangan harorati + 5 °C boʻlganda yer ustida yotqizilgan izolyatsiya qilingan bitta bugʻoʻtkazgichning issiqlik yoʻqotish meʼyorlari

37-jadval Quvurlarning tashqi diametri, mm Issiqlik tashuvchining harorati °C 150 200 250 300 350 400 Issiqlik yoʻqotishlari Dj/m.sec. (Dj /m h) 32 53,3 71,9 89,3 107,9 125,3 143,8 (46) (62) (77) (93) (108) (124) 57 67,3 90,5 111,3 113,4 155,4 177,5 (58) (78) (96) (115) (134) (153) 76 76,5 99,7 125,3 148,5 171,7 197,2 (66) (86) (108) (128) (148) (170) 89 82,3 107,9 132,2 157,7 183,3 208,8 208,8 (93) (114) (136) (158) (180) 108 89,3 117,1 145,0 171,7 199,5 226,2 (77) (101) (125) (148) (172) (195) 159 109,0 139,2 171,7 203,0 237,8 266,8 (94) (120) (148) (175) (205) (230) 194 119,5 150,8 187,9 222,7 258,7 290,0 (103) (130) (162) (192) (223) (250) 219 127,6 162,4 203,0 241,3 278,4 313,2 (110) (140) (175) (208) (240) (270) 273 145,0 185,6 229 270,3 310,9 353,8 (125) (160) (198) (233) (268) (305) 325 162,4 208,8 255,2 301,6 348,0 394,4 (140) (180) (220) (260) (300) (340) 377 180,9 230,8 278 328,3 378,1 429,2 (156) (199) (240) (283) (326) (370) 426 200,7 252,9 301,6 354,9 408,3 461,7 (173) (218) (260) (306) (352) (398) 478 214,6 272,6 324,8 382,8 435,0 487,2 (185) (235) (280) (330) (375) (420) 529 227,3 284,2 348,0 406,0 464,0 522,0 (196) (245) (300) (350) (400) (450) 630 252,9 319,0 382,8 446,6 510,4 580,0 (218) (275) (330) (385) (440) (500) 720 276,1 344,5 415,3 487,2 556,8 628,7 (238) (297) (358) (420) (480) (542) 820 308,5 382,8 461,7 538,2 620,6 696,0 (266) (330) (398) (464) (535) (600) 920 343,3 510,4 510,4 697,4 678,6 759,8 (296) (370) (440) (515) (585) (655) 1020 382,2 562,6 562,6 655,4 742,4 835,2 (336) (407) (485) (565) (640) (720) 1420 498,8 730,8 730,8 858,4 974,4 1090,4 (430) (532) (630) (740) (840) (940)

Tuproqning oʻrtacha yillik harorati +5 °C boʻlganda oʻtib boʻlmaydigan kanallarning bugʻoʻtkazgichlaridagi issiqlik yoʻqotishning meʼyorlari

38-jadval Uzatuvchi magistral Ikkita quvurli oʻtkazishda issiqlik yoʻqotishlarining yigʻindisi q b + q q , Dj/m sec., kcal mh Bugʻ τ=200 °C q b , Dj/m sec., kcal mh Ikkita quvurli oʻtkazishda issiqlik yoʻqotishlarining yigʻindisi q b + q q , Dj/m sec., kcal mh Bugʻ τ=150 °C q b , Dj/ m sec., kcal mh Ikkita quvurli oʻtkazishda issiqlik yoʻqotishlarining yigʻindisi q b + q q , Dj/m sec., kcal mh Uzatuvchi magistral Qaytuvchi magistral Ikkita quvurli oʻtkazishda issiqlik yoʻqotishlarining yigʻindisi q b + q q , Dj/m sec., kcal mh Bugʻ, τ=150°C Kondensat τ=70°C Bugʻ τ=300°C Bugʻ τ=120°C Tashqi diametr d, mm q b , Dj/m sec., kcal mh d, mm q q , Dj/m sec., kcal mh Tashqi diametr d mm q b , Dj/m sec., kcal mh d mm q q , Dj/m sec., kcal mh 32 56,8 25 24,3 81,2 70,7 95,1 84,7 113,7 108 150,8 57 59,1 209,9 (49) (21) (70) (61) (82) (73) (98) (130) (51) (181) 57 70,8 32 31,3 102,1 87,0 118,3 103,2 134,5 159 178,6 76 67,3 245,9 (61) (27) (88) (75) (102) (89) (116) (154) (58) (212) 76 78,9 57 38,3 117,1 97,4 135,7 114,8 153,1 219 212,3 108 77,7 290,0 (68) (33) (101) (84) (117) (99) (132) (183) (67) (256) 89 84,7 57 38,3 122,9 104,4 142,7 121,8 160,1 27 238,9 108 77,7 316,7 (73) (33) (106) (90) (123) (105) (138) (206) (67) (273) 108 92,8 57 38,3 131,1 113,7 151,9 133,4 171,7 325 263,3 159 93,9 357,3 (80) (33) (113) (98) (131) (115) (148) (227) (81) (308) 159 111,4 89 47,5 158,9 134,5 182,1 157,7 205,3 377 283 159 93,9 377,0 (96) (41) (137) (116) (157) (136) (177) (244) (81) (325) 219 133,4 108 52,2 185,6 161,2 213,4 197,2 249,4 426 301,6 219 119,7 415,9 (115) (45) (160) (139) (184) (170) (215) (260) (98) (358) 273 151,9 108 52,2 204,1 183,3 235,4 211,1 263,3 478 321,3 219 113,7 435 (131) (45) (176) (158) (203) (182) (227) (277) (98) (375) 325 169,3 108 52,2 221,5 203,0 255,2 234,3 286,5 529 342,2 273 127,6 469,8 (146) (45) (191) (175) (220) (202) (247) (295) (110) (405) 377 183,3 159 63,8 247,1 218,1 281,9 251,7 315,5 630 385,1 273 127,6 512,7 (158) (55) (213) (188) (243) (217) (272) (332) (110) (442) 426 211,1 159 63,8 274,9 234,3 321,3 270,3 334,1 720 417,6 325 143,8 561,4 (182) (55) (237) (202) (277) (233) (288) (360) (124) (484) 478 213,4 219 77,7 291,1 251,7 329,4 291,1 368,9 (184) (67) (251) (217) (284) (251) (318) 529 230,8 219 77,7 308,5 262,1 339,9 313,2 390,9 (199) (67) (266) (226) (293) (270) (337) 630 258,7 273 89,3 348 303,9 393,2 350,3 439,6 (223) (77) (300) (262) (339) (302) (379) 720 277,2 325 96,3 373,5 332,9 429,2 378,1 474,4 (239) (83) (322) (287) (370) (326) (409)

Oʻzbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligining 2026-yil 22-maydagi 8-son, Energetika vazirligining 2026-yil 15-maydagi 100-son hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasining 2026-yil 30-martdagi 19-son qaroriga 2-ILOVA

Oʻz kuchini yoʻqotgan deb topilayotgan idoraviy normativ-huquqiy hujjatlar

1. Oʻzbekiston Respublikasi Elektr energetikada nazorat boʻyicha davlat inspeksiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish davlat inspeksiyasi, “Oʻzkommunxizmat” agentligi va Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasining 2007-yil 7-maydagi 90, 29-P, 26, 71-son “Issiqlik energiyasini ishlab chiqish, uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash tartibi toʻgʻrisida nizomni tasdiqlash haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1687, 2007-yil 7-iyun) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2007-y., 23-son, 245-modda).

2. Oʻzbekiston Respublikasi Elektr energetikada nazorat boʻyicha davlat inspeksiyasi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oʻzbekiston neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish davlat inspeksiyasi, “Oʻzkommunxizmat” agentligi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Yer qaʼrini geologik oʻrganish, sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspeksiyasining 2013-yil 28-martdagi 4, 34, 01-1/376, 47-son “Issiqlik energiyasini ishlab chiqish, uzatish uchun yoqilgʻi, elektr energiyasi, issiqlik energiyasi va suv sarflarining meʼyorlarini hamda issiqlik yuklamalarini, shuningdek texnologik yoʻqotishlarni aniqlash tartibi toʻgʻrisida nizomning 23-bandiga oʻzgartirish kiritish haqida”gi qarori (roʻyxat raqami 1687-1, 2013-yil 22-aprel) (Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami, 2013-y., 17-son, 227-modda).

Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vaziri Sh. XIDOYATOV

Energetika vaziri J. MIRZAMAHMUDOV

Elektr energiyasi, neft mahsulotlari va gazdan foydalanishni nazorat qilish inspeksiyasi boshligʻi D. ISAQULOV

Energiya samaradorligi milliy agentligi d irektori Z. BADRIDDINOV

Toshkent sh.,

2026-yil 22-may,

Toshkent sh.,

2026-yil 15-may,

Toshkent sh.,

2026-yil 30-mart,

2026-yil 19-mart

8-son

100-son

19-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.06.2026-y., 10/26/3846/0568-son)

lex.uz