📅 2026-yil 3-iyul · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2026-yil 3-iyul · Boshqa hujjatlar · Oliy sudi Plenumi
Rasmiy matn. Rasmiy hujjat. Tahririy izohlar kiritilmagan.
📅 2026 йил 3 июль · Бошқа ҳужжатлар · Олий суди Пленуми
Расмий матн. Расмий ҳужжат. Таҳририй изоҳлар киритилмаган.
📅 3 июля 2026 г. · Другие документы · Пленума Верховного суда
Официальный текст. Официальный документ. Редакционные примечания не включены.
📅 3 July 2026 · Other documents · Oliy sudi Plenumi
Official text. Official document. Editorial notes are not included.
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг
қарори
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Олий хўжалик суди Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида
Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлиги муносабати билан, шунингдек, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини бир хилда қўллаш мақсадида «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 22-моддасига асосланиб, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарор қилади:
Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми ва Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг қуйидаги қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилсин:
1. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 1996 йил 20 декабрдаги «Атроф муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги жиноятлар ва бошқа ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишлар бўйича суд амалиёти ҳақида»ги 36-сонли қарори :
номидаги «Атроф муҳитни» деган сўзлар «Экология, атроф-муҳитни» деган сўзлар билан, «жиноятлар ва бошқа ҳуқуқбузарликлар» деган сўзлар «ҳуқуқбузарликлар ва жиноятлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
1-бандидаги «табиат бойликларидан зиён-заҳмат етказмасдан» деган сўзлар «табиий ресурслардан» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
2-бандининг учинчи хатбошисидаги «миллий боғлар, давлатлараро муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар» деган сўзлар «миллий боғлар, ботаника боғлари, давлатлараро муҳофаза этиладиган табиий ҳудудлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
4-банди:
биринчи хатбошисидаги «судлар уларнинг жавобгарлиги масаласини ҳам ҳал қилишлари лозим» деган сўзлар «судлар уларнинг жавобгарлиги масаласини ҳам ҳал қилишлари, бунда Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексининг 275-моддасига асосан жиноят ишини қўзғатиш тўғрисидаги масалани ҳал этиш учун бу ҳақда прокурорга тегишли материалларни илова қилган ҳолда хабар қилишлари лозим» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
қуйидаги мазмундаги иккинчи хатбоши билан тўлдирилсин:
«Агар экология, атроф-муҳитни ифлослантириш ёки табиий ресурслардан оқилона фойдаланмаслик оқибатида етказилган зарар корхона, муассаса, ташкилот ва бирлашмаларнинг мансабдор шахслари ўз хизмат вазифаларига совуққонлик билан қарашлари ёки мансаб ваколатини суиистеъмол қилишлари сабабли келиб чиққан бўлса, тўланган зарарни айбдордан регресс тартибида ундириш фуқаролик қонунчилигига кўра ҳал этилади»;
6-бандининг биринчи хатбошисидаги «Экологик экспертиза тўғрисида»ги Қонунининг 13-моддасига мувофиқ, экология экспертизаси Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ёки унинг ҳудудий органларининг ихтисослашган эксперт бўлинмалари томонидан ўтказилади» деган жумла «Экологик экспертиза, атроф-муҳитга таъсирни баҳолаш ва стратегик экологик баҳолаш тўғрисида»ги Қонунининг 6-моддасига мувофиқ, давлат экологик экспертизаси Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси томонидан ўтказилади» деган жумла билан алмаштирилсин;
қуйидаги мазмундаги 6 1 -банд билан тўлдирилсин:
«6 1 . Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар ва жиноятлар оқибатида етказилган зарар миқдорини аниқлашда суриштирув ва дастлабки тергов органлари, шунингдек терговга қадар текширувни амалга оширувчи органлар ҳамда судлар экология органининг қонун ҳужжатларига асосланган (коэффициент, баробар ва бошқа қоидалар қўлланилган ҳолда) хулосасидан келиб чиқишлари лозим»;
7-бандидаги «66, 67-моддаларида» деган сўзлар «66, 67, 68 2 -моддаларида» деган сўзлар билан, «70 2 -моддасининг иккинчи қисмида, 76-моддасида (сув хўжалиги иншоотларини шикастлантиришга оид қисмида)» деган сўзлар «70 2 , 76-моддаларида (сув хўжалиги объектларини шикастлантириш ва гидротехника иншоотларининг хавфсизлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш билан боғлиқ қисмида)» деган сўзлар билан, «79-моддасининг иккинчи қисмида» деган сўзлар «79-моддасининг учинчи қисмида» деган сўзлар билан, «94-моддасида» деган сўзлар «92 1 , 94-моддаларида» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
8-банди:
биринчи хатбошисидаги «90-моддасида» деган сўзлар «79 1 , 90-моддаларида» деган сўзлар билан, «Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги» деган сўзлар «Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
иккинчи хатбошисидаги «ёввойи қушлар» деган сўзлар «ёввойи ҳайвонлар, ёввойи қушлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
қуйидаги мазмундаги тўртинчи хатбоши билан тўлдирилсин:
«Жиноят кодексининг 193-моддасига мувофиқ, бошқа оғир оқибатлар деганда, ҳайвонлар, паррандалар ёки балиқларнинг қирилиб кетиши, анча миқдордаги зарарли моддаларнинг атмосферага тарқалиши, ерларнинг деградацияси ва радиациявий хавфсизлик нормативларига риоя қилмаганлик оқибатида одамларнинг белгилаб қўйилган нормативлардан ошган ҳолда нурланиш олиши каби ҳолатларни тушуниш лозим»;
11-бандидаги «ҳуқуқбузарнинг» деган сўз «жавобгар ёки айбдорнинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
13-бандидаги «Биологик ресурслардан фойдаланишни тартибга солиш ва табиатдан фойдаланиш соҳасида рухсат бериш тартиб-таомилларидан ўтиш тартиби тўғрисида»ги 290-сонли қарори ва» деган сўзлар «Биологик ресурслардан фойдаланишни тартибга солиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 290-сонли,» деган сўзлар билан алмаштирилсин, «375-сонли қарорларида» деган сўзлардан кейин «ва соҳага доир бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда» деган сўзлар билан тўлдирилсин;
15-бандининг биринчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён қилинсин:
«15. Судлар экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш тўғрисидаги қонунларни бузиш билан боғлиқ жиноят ва ҳуқуқбузарликларни содир этган шахсларга нисбатан жазо тайинлашда, шунингдек бу соҳадаги ҳуқуқбузарликлар учун ваколатли органларнинг маъмурий жазо қўллаш ҳақидаги қарорлари хусусида келтирилган шикоятларни кўриб чиқишда, қонуннинг махсус талабларига оғишмай риоя этишлари, қонуний асослар бўлмаган (масалан, етказилган моддий зарарнинг ўрни Жиноят кодексининг Махсус қисми тегишли моддасида белгиланган миқдорда қопланмаган) тақдирда енгил жазо тайинлаш ва жазодан озод қилишга йўл қўймасликлари керак. Қимматбаҳо ёки ноёб ҳайвонлар, парранда ва балиқларни қириб ташлаш, ўрмонларга шикаст етказиш ёки уларни йўқ қилиш, қишлоқ хўжалиги мулкларини ишдан чиқариш ва ҳоказо йўллар билан давлатга кўп миқдорда зарар етказган шахсларга нисбатан қаттиқ жазо чоралари қўлланилмоғи зарур»;
17-бандидаги «атроф муҳитни муҳофаза этиш» деган сўзлар «экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиатдан фойдаланиш» деган сўзлар билан алмаштирилсин.
2. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 1998 йил 11 сентябрдаги «Болалар тарбияси билан боғлиқ низоларни ҳал қилишда судлар томонидан қонунларни қўллаш амалиёти тўғрисида»ги 23-сонли қарори :
7-бандининг иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён қилинсин:
«Ота-она боладан алоҳида яшайдиган ота (она)нинг ота-оналик ҳуқуқларини амалга ошириш тартиби тўғрисида ёзма равишда келишув тузишга, шу жумладан, низони ота-онанинг (ёки улардан бирининг) талабига биноан судга мурожаат қилингунига қадар медиация тартиб-таомилини ўтказиш орқали ҳал қилишга ҳақлидир. Агар ота-она келиша олмаса, низо ота-она (ёки улардан бири)нинг талабига биноан суд томонидан васийлик ва ҳомийлик органи иштирокида ҳал қилинади. Судларнинг эътибори тарафлар суд процессининг ҳар қандай босқичида ишни келишув битими ёки биринчи инстанция судида суд алоҳида хонага (маслаҳатхонага) суд ҳужжатини қабул қилиш учун киргунига қадар медиатив келишув тузиш орқали тугатишга ҳақли эканликларига қаратилсин»;
18-бандининг иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён қилинсин:
«Ота ёки онадан бири ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинганда ва болалар улардан иккинчисининг, васийнинг ёки ҳомийнинг тарбиясига берилганда алиментлар шу шахсларнинг фойдасига ундирилади. Вояга етмаган бола ота-она қарамоғидан олинган ва болалар тарбия муассасасига жойлаштирилганда, Оила кодексининг 107-моддасига мувофиқ ота ва онанинг ҳар биридан боланинг фойдасига алимент ундирилиб, бола номига очилган банк ҳисобварағида жамланади ва у вояга етганда тўланади»;
19-банди қуйидаги таҳрирда баён қилинсин:
«19. Ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилинган шахсга болалари учун тайинланган пенсия, ёрдам пули ва бошқа тўловларни, шунингдек шу шахснинг фойдасига вояга етмаган фарзандининг таъминоти учун ундирилган алиментларни тўлаш бекор қилинади. Шу сабабли судлар томонидан ишлар кўриб чиқилишида бу масалалар аниқлаштирилиши лозим ва ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан сўнг унинг нусхаси кўрсатилган тўловларни амалга оширадиган тегишли органларга ёки тўловлар тўғрисида ҳал қилув қарори чиқарган жойдаги судга юборилиши керак».
3. Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва Олий хўжалик суди Пленумининг «Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги 2006 йил 22 декабрдаги 13/150-сонли қарори 27-бандининг ўн учинчи хатбошисидаги «281-моддаси олтинчи қисмининг 4-бандида» деган сўзлар «281-моддаси олтинчи қисмида» деган сўзлар билан алмаштирилсин.
4. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2018 йил 30 ноябрдаги «Судлар томонидан маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўришни тартибга солувчи қонунларни қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида»ги 35-сонли қарори 20-бандининг иккинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён қилинсин:
«қонун санкциясида назарда тутилганидан енгилроқ маъмурий жазо чораси қўлланилганда қарорнинг хулоса қисмида фақат МЖтКнинг 33-моддасини қўллаган ҳолда тайинланган жазо тури ва миқдори кўрсатилиши лозим. Енгилроқ жазо тайинлаш сабаблари, масалан, ҳуқуқбузарнинг моддий аҳволи, оилавий шароити, шахси, ногиронлиги, унинг ҳуқуқбузарлик содир этилган пайтдаги ёки содир этилганидан кейинги хулқ-атвори, ҳуқуқбузарликнинг оқибатлари бартараф этилганлиги ҳамда жазо тайинлаш учун аҳамиятли бўлган бошқа ҳолатлар суд қарорининг тавсиф-асослаш қисмида кўрсатилади. Судлар жазони енгиллаштириш учун асос бўлувчи маълумотларни олишда Олий суднинг ахборот тизимидан кенгроқ фойдаланишга эътибор қаратишлари, шу билан боғлиқ асослантирувчи ҳужжатларни иш материалларига қўшиш чораларини кўришлари лозим».
Ўзбекистон Республикаси Олий суди раиси Р. МАХМУДОВА
Пленум котиби, Олий суд судьяси У. ХОЛОВ
Тошкент ш.,
2026 йил 3 июль,
20-сон
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining
qarori
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining ayrim qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilganligi munosabati bilan, shuningdek, moddiy va protsessual huquq normalarini bir xilda qoʻllash maqsadida “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 22-moddasiga asoslanib, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi qaror qiladi:
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining quyidagi qarorlariga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilsin:
1. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1996-yil 20-dekabrdagi “Atrof muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi jinoyatlar va boshqa huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha sud amaliyoti haqida”gi 36-sonli qarori :
nomidagi “Atrof muhitni” degan soʻzlar “Ekologiya, atrof-muhitni” degan soʻzlar bilan, “jinoyatlar va boshqa huquqbuzarliklar” degan soʻzlar “huquqbuzarliklar va jinoyatlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
1-bandidagi “tabiat boyliklaridan ziyon-zahmat yetkazmasdan” degan soʻzlar “tabiiy resurslardan” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
2-bandining uchinchi xatboshisidagi “milliy bogʻlar, davlatlararo muhofaza etiladigan tabiiy hududlar” degan soʻzlar “milliy bogʻlar, botanika bogʻlari, davlatlararo muhofaza etiladigan tabiiy hududlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
4-bandi:
birinchi xatboshisidagi “sudlar ularning javobgarligi masalasini ham hal qilishlari lozim” degan soʻzlar “sudlar ularning javobgarligi masalasini ham hal qilishlari, bunda Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 275-moddasiga asosan jinoyat ishini qoʻzgʻatish toʻgʻrisidagi masalani hal etish uchun bu haqda prokurorga tegishli materiallarni ilova qilgan holda xabar qilishlari lozim” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
quyidagi mazmundagi ikkinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“Agar ekologiya, atrof-muhitni ifloslantirish yoki tabiiy resurslardan oqilona foydalanmaslik oqibatida yetkazilgan zarar korxona, muassasa, tashkilot va birlashmalarning mansabdor shaxslari oʻz xizmat vazifalariga sovuqqonlik bilan qarashlari yoki mansab vakolatini suiisteʼmol qilishlari sababli kelib chiqqan boʻlsa, toʻlangan zararni aybdordan regress tartibida undirish fuqarolik qonunchiligiga koʻra hal etiladi”;
6-bandining birinchi xatboshisidagi “Ekologik ekspertiza toʻgʻrisida”gi Qonunining 13-moddasiga muvofiq, ekologiya ekspertizasi Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi yoki uning hududiy organlarining ixtisoslashgan ekspert boʻlinmalari tomonidan oʻtkaziladi” degan jumla “Ekologik ekspertiza, atrof-muhitga taʼsirni baholash va strategik ekologik baholash toʻgʻrisida”gi Qonunining 6-moddasiga muvofiq, davlat ekologik ekspertizasi Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi tomonidan oʻtkaziladi” degan jumla bilan almashtirilsin;
quyidagi mazmundagi 6 1 -band bilan toʻldirilsin:
“6 1 . Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi huquqbuzarliklar va jinoyatlar oqibatida yetkazilgan zarar miqdorini aniqlashda surishtiruv va dastlabki tergov organlari, shuningdek tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar hamda sudlar ekologiya organining qonun hujjatlariga asoslangan (koeffitsiyent, barobar va boshqa qoidalar qoʻllanilgan holda) xulosasidan kelib chiqishlari lozim”;
7-bandidagi “66, 67-moddalarida” degan soʻzlar “66, 67, 68 2 -moddalarida” degan soʻzlar bilan, “70 2 -moddasining ikkinchi qismida, 76-moddasida (suv xoʻjaligi inshootlarini shikastlantirishga oid qismida)” degan soʻzlar “70 2 , 76-moddalarida (suv xoʻjaligi obyektlarini shikastlantirish va gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish bilan bogʻliq qismida)” degan soʻzlar bilan, “79-moddasining ikkinchi qismida” degan soʻzlar “79-moddasining uchinchi qismida” degan soʻzlar bilan, “94-moddasida” degan soʻzlar “92 1 , 94-moddalarida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
8-bandi:
birinchi xatboshisidagi “90-moddasida” degan soʻzlar “79 1 , 90-moddalarida” degan soʻzlar bilan, “Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi” degan soʻzlar “Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
ikkinchi xatboshisidagi “yovvoyi qushlar” degan soʻzlar “yovvoyi hayvonlar, yovvoyi qushlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
quyidagi mazmundagi toʻrtinchi xatboshi bilan toʻldirilsin:
“Jinoyat kodeksining 193-moddasiga muvofiq, boshqa ogʻir oqibatlar deganda, hayvonlar, parrandalar yoki baliqlarning qirilib ketishi, ancha miqdordagi zararli moddalarning atmosferaga tarqalishi, yerlarning degradatsiyasi va radiatsiyaviy xavfsizlik normativlariga rioya qilmaganlik oqibatida odamlarning belgilab qoʻyilgan normativlardan oshgan holda nurlanish olishi kabi holatlarni tushunish lozim”;
11-bandidagi “huquqbuzarning” degan soʻz “javobgar yoki aybdorning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;
13-bandidagi “Biologik resurslardan foydalanishni tartibga solish va tabiatdan foydalanish sohasida ruxsat berish tartib-taomillaridan oʻtish tartibi toʻgʻrisida”gi 290-sonli qarori va” degan soʻzlar “Biologik resurslardan foydalanishni tartibga solish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 290-sonli,” degan soʻzlar bilan almashtirilsin, “375-sonli qarorlarida” degan soʻzlardan keyin “va sohaga doir boshqa normativ-huquqiy hujjatlarda” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;
15-bandining birinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon qilinsin:
“15. Sudlar ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish toʻgʻrisidagi qonunlarni buzish bilan bogʻliq jinoyat va huquqbuzarliklarni sodir etgan shaxslarga nisbatan jazo tayinlashda, shuningdek bu sohadagi huquqbuzarliklar uchun vakolatli organlarning maʼmuriy jazo qoʻllash haqidagi qarorlari xususida keltirilgan shikoyatlarni koʻrib chiqishda, qonunning maxsus talablariga ogʻishmay rioya etishlari, qonuniy asoslar boʻlmagan (masalan, yetkazilgan moddiy zararning oʻrni Jinoyat kodeksining Maxsus qismi tegishli moddasida belgilangan miqdorda qoplanmagan) taqdirda yengil jazo tayinlash va jazodan ozod qilishga yoʻl qoʻymasliklari kerak. Qimmatbaho yoki noyob hayvonlar, parranda va baliqlarni qirib tashlash, oʻrmonlarga shikast yetkazish yoki ularni yoʻq qilish, qishloq xoʻjaligi mulklarini ishdan chiqarish va hokazo yoʻllar bilan davlatga koʻp miqdorda zarar yetkazgan shaxslarga nisbatan qattiq jazo choralari qoʻllanilmogʻi zarur”;
17-bandidagi “atrof muhitni muhofaza etish” degan soʻzlar “ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1998-yil 11-sentabrdagi “Bolalar tarbiyasi bilan bogʻliq nizolarni hal qilishda sudlar tomonidan qonunlarni qoʻllash amaliyoti toʻgʻrisida”gi 23-sonli qarori :
7-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon qilinsin:
“Ota-ona boladan alohida yashaydigan ota (ona)ning ota-onalik huquqlarini amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida yozma ravishda kelishuv tuzishga, shu jumladan, nizoni ota-onaning (yoki ulardan birining) talabiga binoan sudga murojaat qilinguniga qadar mediatsiya tartib-taomilini oʻtkazish orqali hal qilishga haqlidir. Agar ota-ona kelisha olmasa, nizo ota-ona (yoki ulardan biri)ning talabiga binoan sud tomonidan vasiylik va homiylik organi ishtirokida hal qilinadi. Sudlarning eʼtibori taraflar sud protsessining har qanday bosqichida ishni kelishuv bitimi yoki birinchi instansiya sudida sud alohida xonaga (maslahatxonaga) sud hujjatini qabul qilish uchun kirguniga qadar mediativ kelishuv tuzish orqali tugatishga haqli ekanliklariga qaratilsin”;
18-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon qilinsin:
“Ota yoki onadan biri ota-onalik huquqidan mahrum qilinganda va bolalar ulardan ikkinchisining, vasiyning yoki homiyning tarbiyasiga berilganda alimentlar shu shaxslarning foydasiga undiriladi. Voyaga yetmagan bola ota-ona qaramogʻidan olingan va bolalar tarbiya muassasasiga joylashtirilganda, Oila kodeksining 107-moddasiga muvofiq ota va onaning har biridan bolaning foydasiga aliment undirilib, bola nomiga ochilgan bank hisobvaragʻida jamlanadi va u voyaga yetganda toʻlanadi”;
19-bandi quyidagi tahrirda bayon qilinsin:
“19. Ota-onalik huquqidan mahrum qilingan shaxsga bolalari uchun tayinlangan pensiya, yordam puli va boshqa toʻlovlarni, shuningdek shu shaxsning foydasiga voyaga yetmagan farzandining taʼminoti uchun undirilgan alimentlarni toʻlash bekor qilinadi. Shu sababli sudlar tomonidan ishlar koʻrib chiqilishida bu masalalar aniqlashtirilishi lozim va ota-onalik huquqidan mahrum qilish toʻgʻrisidagi hal qiluv qarori qonuniy kuchga kirganidan soʻng uning nusxasi koʻrsatilgan toʻlovlarni amalga oshiradigan tegishli organlarga yoki toʻlovlar toʻgʻrisida hal qiluv qarori chiqargan joydagi sudga yuborilishi kerak”.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi va Oliy xoʻjalik sudi Plenumining “Kredit shartnomalaridan kelib chiqadigan majburiyatlar bajarilishini taʼminlash toʻgʻrisidagi fuqarolik qonun hujjatlarini qoʻllashning ayrim masalalari haqida”gi 2006-yil 22-dekabrdagi 13/150-sonli qarori 27-bandining oʻn uchinchi xatboshisidagi “281-moddasi oltinchi qismining 4-bandida” degan soʻzlar “281-moddasi oltinchi qismida” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.
4. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2018-yil 30-noyabrdagi “Sudlar tomonidan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrishni tartibga soluvchi qonunlarni qoʻllashning ayrim masalalari toʻgʻrisida”gi 35-sonli qarori 20-bandining ikkinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon qilinsin:
“qonun sanksiyasida nazarda tutilganidan yengilroq maʼmuriy jazo chorasi qoʻllanilganda qarorning xulosa qismida faqat MJtKning 33-moddasini qoʻllagan holda tayinlangan jazo turi va miqdori koʻrsatilishi lozim. Yengilroq jazo tayinlash sabablari, masalan, huquqbuzarning moddiy ahvoli, oilaviy sharoiti, shaxsi, nogironligi, uning huquqbuzarlik sodir etilgan paytdagi yoki sodir etilganidan keyingi xulq-atvori, huquqbuzarlikning oqibatlari bartaraf etilganligi hamda jazo tayinlash uchun ahamiyatli boʻlgan boshqa holatlar sud qarorining tavsif-asoslash qismida koʻrsatiladi. Sudlar jazoni yengillashtirish uchun asos boʻluvchi maʼlumotlarni olishda Oliy sudning axborot tizimidan kengroq foydalanishga eʼtibor qaratishlari, shu bilan bogʻliq asoslantiruvchi hujjatlarni ish materiallariga qoʻshish choralarini koʻrishlari lozim”.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi raisi R. MAXMUDOVA
Plenum kotibi, Oliy sud sudyasi U. XOLOV
Toshkent sh.,
2026-yil 3-iyul,
20-son
пленума Верховного суда Республики Узбекистан
Постановление
О внесении изменений и дополнений в некоторые постановления Пленума Верховного суда Республики Узбекистан и Пленума Высшего хозяйственного суда Республики Узбекистан
В связи с внесением изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Узбекистан, а также с целью обеспечения единообразного применения норм материального и процессуального права, на основании статьи 22 Закона Республики Узбекистан «О судах», Пленум Верховного суда Республики Узбекистан постановляет:
Внести изменения и дополнения в следующие постановления Пленума Верховного суда Республики Узбекистан и Пленума Высшего хозяйственного суда Республики Узбекистан:
1. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 20 декабря 1996 года № 36 «О судебной практике по делам о преступлениях и иных правонарушениях в сфере охраны окружающей среды и природопользования»:
в названии слова «охраны окружающей среды» заменить словами «экологии, охраны окружающей среды», слова «о преступлениях и иных правонарушениях» заменить словами «о правонарушениях и преступлениях»;
в пункте 1 слова «бережное и рациональное использование природных ресурсов» заменить словами «рациональное использование природных ресурсов»;
в абзаце третьем пункта 2 слова «национальные парки, межгосударственные охраняемые природные территории» заменить словами «национальные парки, ботанические сады, межгосударственные охраняемые природные территории»;
в пункте 4:
в абзаце первом слова «суды также должны решать вопрос об их ответственности» заменить словами «суды также должны решать вопрос об их ответственности, при этом на основании статьи 275 Гражданского процессуального кодекса Республики Узбекистан сообщать об этом прокурору с приложением соответствующих материалов для решения вопроса о возбуждении уголовного дела»;
дополнить абзацем вторым следующего содержания:
«Если вред, причиненный вследствие загрязнения экологии, окружающей среды или нерационального использования природных ресурсов, явился следствием халатного отношения к своим служебным обязанностям либо злоупотребления служебными полномочиями должностными лицами предприятий, учреждений, организаций и объединений, взыскание выплаченного вреда с виновного лица в порядке регресса разрешается в соответствии с гражданским законодательством»;
в абзаце первом пункта 6 предложение «В соответствии со статьей 13 Закона Республики Узбекистан «Об экологической экспертизе» государственная экологическая экспертиза проводится специализированными экспертными подразделениями Министерства Экологии, охраны окружающей среды и изменения климата Республики Узбекистан или его территориальными органами» заменить предложением «В соответствии со статьей 6 Закона «Об экологической экспертизе, оценке воздействия на окружающую среду и стратегической экологической оценке» государственная экологическая экспертиза проводится Национальным комитетом по экологии и изменению климата Республики Узбекистан»;
дополнить пунктом 6 1 следующего содержания:
«6 1 . При определении размера вреда, причиненного в результате правонарушений и преступлений в сфере экологии, охраны окружающей среды и природопользования, органы дознания и предварительного следствия, а также органы, осуществляющие доследственную проверку, и суды должны исходить из заключения экологического органа, основанного на акты законодательства (с применением коэффициентов, кратности и иных правил)»;
в пункте 7 слова «статьями 66, 67,» заменить словами «статьями 66, 67, 68 2 ,», слова «частью второй статьи 70 2 , статьей 76 (в части повреждения водохозяйственных сооружений)» заменить словами «статьями 70 2 , 76 (в части повреждения водохозяйственных объектов и нарушения законодательства о безопасности гидротехнических сооружений)», слова «частью второй статьи 79» заменить словами «частью третьей статьи 79», слова «статьей 94» заменить словами «статьями 92 1 , 94»;
в пункте 8:
в абзаце первом слова «статьей 90» заменить словами «статьями 79 1 , 90», слова «Министерством Экологии, охраны окружающей среды и изменения климата Республики Узбекистан» заменить словами «Национальным комитетом по экологии и изменению климата Республики Узбекистан»;
в абзаце втором слова «дичи» заменить словами «диких животных, дичи»;
дополнить абзацем четвертым следующего содержания:
«В соответствии со статьей 193 Уголовного кодекса под иными тяжкими последствиями следует понимать такие обстоятельства, как вымирание животных, птиц или рыб, распространение в атмосферу вредных веществ в значительных объемах, деградация земель и получение людьми облучения сверх установленных нормативов вследствие несоблюдения нормативов радиационной безопасности»;
в пункте 11 слово «правонарушителя» заменить словами «ответчика или виновного»;
в пункте 13 слова «№ 290 от 20 октября 2014 года «Об урегулировании использования биологических ресурсов и о порядке прохождения разрешительных процедур в сфере природопользования» и» заменить словами «№ 290 от 20 октября 2014 года «О мерах по регулированию использования биологических ресурсов», после слов «обращения с отходами» дополнить словами «а также иных нормативно-правовых актах в данной сфере»;
абзац первый пункта 15 изложить в следующей редакции:
«15. При назначении наказания в отношении лиц, совершивших преступления и правонарушения, связанные с нарушением законодательства об экологии, охране окружающей среды и природопользовании, а также при рассмотрении жалоб на постановления уполномоченных органов о применении административного взыскания за правонарушения в данной сфере, суды должны неуклонно соблюдать особые требования закона, не допускать случаев назначения мягкого наказания и освобождения от наказания при отсутствии законных оснований (например, когда причиненный материальный ущерб не возмещен в размере, установленном соответствующей статьей Особенной части Уголовного кодекса). Строгие меры наказания должны применяться к лицам, причинившим крупный ущерб государству путем истребления ценных или редких животных, птиц и рыб, повреждения или уничтожения лесных массивов, порчи сельскохозяйственных угодий и т. д.»;
в пункте 17 слова «об охране природы» заменить словами «об экологии, охране окружающей среды и природопользовании».
2. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 11 сентября 1998 года № 23 «О практике применения судами законодательства при разрешении споров, связанных с воспитанием детей»:
абзац второй пункта 7 изложить в следующей редакции:
«Родители вправе заключить в письменной форме соглашение о порядке осуществления родительских прав родителем, проживающим отдельно от ребенка, в том числе разрешить спор путем проведения процедуры медиации до обращения в суд по требованию родителей (или одного из них). Если родители не могут прийти к соглашению, спор разрешается судом по требованию родителей (или одного из них) при участии органа опеки и попечительства. Обратить внимание судов на то, что стороны вправе завершить дело на любой стадии судебного процесса путем заключения мирового соглашения или медиативного соглашения в суде первой инстанции до удаления суда в отдельную (совещательную) комнату для принятия судебного акта»;
абзац второй пункта 18 изложить в следующей редакции:
«При лишении одного из родителей родительских прав и передаче детей на воспитание другому родителю, опекуну или попечителю, алименты взыскиваются в пользу этих лиц. Если несовершеннолетний ребенок отобран у родителей и помещен в детское воспитательное учреждение, в соответствии со статьей 107 Семейного кодекса с каждого из родителей в пользу ребенка взыскиваются алименты, которые накапливаются на банковском счете, открытом на имя ребенка, и выплачиваются по достижении им совершеннолетия»;
пункт 19 изложить в следующей редакции:
«19. Выплата назначенных детям пенсий, пособий и иных платежей лицу, лишенному родительских прав, а также взысканных в пользу этого лица алиментов на содержание его несовершеннолетнего ребенка, прекращается. В связи с этим судам при рассмотрении дел следует уточнять данные вопросы, и после вступления в законную силу решения о лишении родительских прав его копия должна быть направлена в соответствующие органы, производящие указанные выплаты, или в суд по месту вынесения решения о взыскании выплат».
3. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан и Пленума Высшего хозяйственного суда Республики Узбекистан от 22 декабря 2006 года № 13/150 «О некоторых вопросах применения гражданского законодательства об обеспечении исполнения обязательств, вытекающих из кредитных договоров» в абзаце тринадцатом пункта 27 слова «подпунктом 4 части шестой статьи 281» заменить словами «частью шестой статьи 281».
4. Постановление Пленума Верховного суда Республики Узбекистан от 30 ноября 2018 года № 35 «О некоторых вопросах применения судами законов, регулирующих рассмотрение дел об административных правонарушениях» абзац второй пункта 20 изложить в следующей редакции:
«при применении более мягкого административного взыскания, чем предусмотрено санкцией закона, в резолютивной части постановления следует указывать лишь вид и размер взыскания, назначенного с применением статьи 33 КоАО. Мотивы назначения более мягкого взыскания, например, материальное положение, семейные обстоятельства, личность, инвалидность правонарушителя, его поведение во время или после совершения правонарушения, устранение последствий правонарушения, а также иные обстоятельства, имеющие значение для назначения взыскания, излагаются в описательно-мотивировочной части постановления. Судам следует обращать внимание на более широкое использование информационной системы Верховного суда при получении сведений, служащих основанием для смягчения взыскания, принимать меры к приобщению связанных с этим обосновывающих документов к материалам дела».
Председатель Верховного суда Республики Узбекистан Р. МАХМУДОВА
Секретарь Пленума, судья Верховного суда У. ХОЛОВ
г. Ташкент,
3 июля 2026 г.,
№ 20