UzbekAI

Ўзбекистон Республикасининг Қонуни

Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига иқтисодий ва маъмурий судларга мурожаат қилишда фуқаролар ва тадбиркорлар учун янада қулай шарт-шароитлар яратишга ҳамда одил судловга эришиш даражасини оширишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида

Қонунчилик палатаси томонидан 2026 йил 10 февралда қабул қилинган Сенат томонидан 2026 йил 18 майда маъқулланган

Кейинги йилларда мамлакатимизда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг одил судловга эришиш имкониятларини янада кенгайтириш, уларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтириш борасида тизимли чора-тадбирлар амалга оширилмоқда.

Шу билан бирга иқтисодий ва маъмурий судларга мурожаат қилишда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари учун янада қулай шарт-шароитлар яратишга қаратилган янги ҳуқуқий институтларни амалиётга жорий этиш, шунингдек фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш борасида ушбу судларнинг ролини янада ошириш зарурияти юзага келмоқда.

Мазкур Қонун билан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал , Иқтисодий процессуал кодексларига ҳамда «Судлар тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига иқтисодий судларнинг маъмурий бошқарув тизимини соддалаштиришга ва уларнинг самарадорлигини оширишга қаратилган ўзгартиришлар киритилмоқда.

Шунингдек Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси маъмурий суд томонидан низоларни ҳал этиш жараёнида маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш тартибини назарда тутувчи норма билан тўлдирилмоқда.

Бундан ташқари Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига ва Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексига экстерриториал судловга тегишлиликни жорий этишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритилмоқда.

Шу билан бирга Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига давлат органининг мансабдор шахси ёки унинг вакили маъмурий суднинг мажлисида мажбурий иштирок этишини таъминлаш тартибини, ишончнинг ҳуқуқий ҳимояси принципини ва дастлабки эшитув институтини киритиш назарда тутилмоқда.

Шунингдек «Давлат божи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунида тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилганлиги сабабли қарздорга нисбатан қўзғатилган бошқа даъволар кўриб чиқилмаган ҳолларда, шунингдек дастлабки эшитув натижаларига кўра ариза кўрмасдан қолдирилганда тўланган давлат божи қайтариб берилиши белгиланмоқда.

Ушбу Қонун фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари учун судларга мурожаат қилишда янада қулай шарт-шароитлар яратишга, судлар фаолияти самарадорлигини оширишга, шунингдек давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг фаолияти устидан самарали суд назоратини ўрнатишга хизмат қилади.

1-модда . Ўзбекистон Республикасининг 1994 йил 22 сентябрда қабул қилинган 2013-ХII-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 2, 5-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 12, 269-модда; 1997 йил, № 2, 56-модда, № 9, 241-модда; 1998 йил, № 5-6, 102-модда, № 9, 181-модда; 1999 йил, № 1, 20-модда, № 5, 124-модда, № 9, 229-модда; 2000 йил, № 5-6, 153-модда, № 7-8, 217-модда; 2001 йил, № 1-2, 11, 23-моддалар, № 9-10, 165, 182-моддалар; 2002 йил, № 9, 165-модда; 2003 йил, № 5, 67-модда; 2004 йил, № 1-2, 18-модда, № 9, 171-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2005 йил, № 12, 418-модда; 2006 йил, № 6, 261-модда; 2007 йил, № 4, 166-модда, № 6, 248, 249-моддалар, № 9, 422-модда, № 12, 594, 595, 607-моддалар; 2008 йил, № 4, 177, 187-моддалар, № 9, 482, 484, 487-моддалар, № 12, 636, 641-моддалар; 2009 йил, № 1, 1-модда, № 4, 136-модда, № 9, 335-модда, № 12, 469, 470-моддалар; 2010 йил, № 6, 231-модда, № 9, 334, 336, 337, 342-моддалар, № 12, 477-модда; 2011 йил, № 4, 103, 104-моддалар, № 9, 252-модда, № 12/2, 363-модда; 2012 йил, № 1, 3-модда, № 9/2, 244-модда, № 12, 336-модда; 2014 йил, № 9, 244-модда; 2015 йил, № 8, 310, 312-моддалар, № 12, 452-модда; 2016 йил, № 4, 125-модда, № 9, 276-модда, № 12, 385-модда; 2017 йил, № 3, 47-модда, № 6, 300-модда, № 9, 506, 510-моддалар, № 10, 605-модда; 2018 йил, № 1, 1, 5-моддалар, № 4, 218, 224-моддалар, № 7, 430, 431-моддалар, № 10, 679-модда; 2019 йил, № 1, 3, 5-моддалар, № 2, 47-модда, № 3, 161-модда, № 5, 259, 267-моддалар, № 7, 386-модда, № 8, 469-модда, № 9, 589, 592-моддалар, № 10, 671-модда, № 11, 787, 791-моддалар, № 12, 880, 881, 891-моддалар; 2020 йил, № 3, 204-модда, № 5, 296-модда, № 12, 689-модда; 2021 йил, № 1, 5, 11, 13, 14-моддалар, № 2, 142, 144-моддалар, 4-сонга илова, № 8, 800, 803-моддалар, № 9, 903-модда, № 10, 973-модда, № 12, 1193-модда; 2022 йил, № 2, 81-модда, № 3, 216-модда, № 4, 337-модда, № 6, 575-модда; 2023 йил, № 3, 184, 185-моддалар, № 4, 265, 269-моддалар, № 5, 319-модда, № 9, 713-модда; 2024 йил, № 1, 8-модда, № 2, 115-модда, № 9, 964-модда, № 10, 1070, 1073, 1077, 1083-моддалар, № 12, 1280, 1286, 1292-моддалар; 2025 йил, № 1, 8-модда, № 2, 196, 201-моддалар, № 3, 376-модда, № 6, 727-модда, № 8, 968, 969-моддалар, № 9, 1042-модда; 2026 йил, № 1, 5-модда) 239-моддаси учинчи қисмининг 4-бандидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судларининг» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий судларнинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

2-модда . Ўзбекистон Республикасининг 1994 йил 22 сентябрда қабул қилинган 2015-ХII-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси (Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 3, 6-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1995 йил, № 9, 193-модда, № 12, 269-модда; 1996 йил, № 5-6, 69-модда, № 9, 144-модда; 1997 йил, № 2, 56-модда, № 4-5, 126-модда, № 9, 241-модда; 1998 йил, № 3, 38-модда, № 5-6, 102-модда, № 9, 181-модда; 1999 йил, № 1, 20-модда, № 5, 124-модда, № 9, 229-модда; 2000 йил, № 5-6, 153-модда, № 7-8, 217-модда; 2001 йил, № 1-2, 23-модда, № 9-10, 165, 182-моддалар; 2002 йил, № 1, 20-модда, № 9, 165-модда; 2003 йил, № 1, 8-модда, № 5, 67-модда, № 9-10, 149-модда; 2004 йил, № 1-2, 18-модда, № 5, 90-модда, № 9, 171-модда; 2005 йил, № 1, 18-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2005 йил, № 9, 312-модда, № 12, 413, 417, 418-моддалар; 2006 йил, № 6, 261-модда, № 9, 498-модда, № 10, 536-модда, № 12, 656, 659-моддалар; 2007 йил, № 4, 158, 159, 164, 165-моддалар, № 9, 416, 421-моддалар, № 12, 596, 604, 607-моддалар; 2008 йил, № 4, 181, 189, 192-моддалар, № 9, 486, 488-моддалар, № 12, 640, 641-моддалар; 2009 йил, № 1, 1-модда, № 9, 334, 335, 337-моддалар, № 10, 380-модда, № 12, 462, 468, 470, 472, 474-моддалар; 2010 йил, № 5, 175, 179-моддалар, № 6, 231-модда, № 9, 335, 339, 341-моддалар, № 10, 380-модда, № 12, 468, 473, 474-моддалар; 2011 йил, № 1, 1-модда, № 4, 104, 105-моддалар, № 9, 247, 252-моддалар, № 12/2, 365-модда; 2012 йил, № 4, 108-модда, № 9/1, 242-модда, № 12, 336-модда; 2013 йил, № 4, 98-модда, № 10, 263-модда; 2014 йил, № 1, 2-модда, № 5, 130-модда, № 9, 244-модда, № 12, 341, 343-моддалар; 2015 йил, № 6, 228-модда, № 8, 310, 312-моддалар, № 12, 452-модда; 2016 йил, № 1, 2-модда, № 4, 125-модда, № 9, 276-модда, № 12, 383, 385-моддалар; 2017 йил, № 4, 137-модда, № 6, 300-модда, № 9, 510-модда, № 10, 605-модда; 2018 йил, № 1, 1, 4, 5-моддалар, № 4, 224-модда, № 7, 430, 431, 432-моддалар, № 10, 671, 673, 679-моддалар; 2019 йил, № 1, 1, 3, 5-моддалар, № 2, 47-модда, № 3, 161, 165, 166-моддалар, № 5, 259, 261, 267, 268-моддалар, № 7, 386-модда, № 8, 469, 471-моддалар, № 9, 591, 592-моддалар, № 10, 674, 676-моддалар, № 11, 787, 791-моддалар, № 12, 880, 891-моддалар; 2020 йил, № 1, 4-модда, № 3, 203, 204-моддалар, № 7, 449-модда, № 9, 539, 540-моддалар, № 10, 593, 596-моддалар, № 11, 651-модда, № 12, 691-модда; 2021 йил, № 1, 5, 7, 12, 13, 14-моддалар, № 2, 142-модда, № 3, 217-модда, № 4, 290, 293-моддалар, 4-сонга илова, № 8, 800, 802, 803-моддалар, № 9, 903-модда, № 10, 966, 967, 968, 973-моддалар, № 11, 1066-модда; 2022 йил, № 1, 1, 2-моддалар, № 2, 80, 81-моддалар, № 3, 215, 216-моддалар, № 4, 337-модда, № 5, 464, 465, 466, 467-моддалар, № 8, 787-модда, № 10, 981, 984-моддалар, № 12, 1188-модда; 2023 йил, № 3, 184, 185, 188, 189-моддалар, № 4, 265, 266, 268-моддалар, № 5, 319, 320-моддалар, № 7, 533, 534, 535, 537, 539-моддалар, № 8, 634-модда, № 10, 798-модда, № 11, 921, 923, 924-моддалар, № 12, 1004-модда; 2024 йил, № 1, 5, 7, 8, 9-моддалар, № 2, 102, 111, 115, 116-моддалар, № 3, 243, 245-моддалар, № 6, 530, 532-моддалар, № 7, 629-модда, № 8, 826, 829, 831-моддалар, № 9, 954, 964, 965-моддалар, № 10, 1070, 1071, 1073, 1077, 1078, 1083, 1084-моддалар, № 11, 1187, 1188, 1189-моддалар, № 12, 1279, 1280, 1282, 1286, 1287-моддалар; 2025 йил, № 1, 5, 8-моддалар, № 2, 187, 188, 196, 198, 201-моддалар, № 3, 368, 376-моддалар, № 4, 517, 521-моддалар, № 5, 643, 644-моддалар, № 6, 729-модда, № 7, 828, 829, 832-моддалар, № 8, 968, 971-моддалар, № 11, 1233, 1236, 1237-моддалар, № 12, 1322, 1327, 1328, 1329-моддалар; 2026 йил, № 1, 6-модда) қуйидаги мазмундаги 245 13 -модда билан тўлдирилсин:

«245 13 -модда. Маъмурий судлар

Маъмурий судлар маъмурий ишларнинг муҳокамаси чоғида маъмурий ҳуқуқбузарликлар аниқланган ҳолларда ушбу Кодекснинг 180 ва 181-моддаларида назарда тутилган маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқади».

3-модда. Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 24 январда қабул қилинган ЎРҚ-461-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2018 йил, 1-сонга 2-илова, № 7, 433-модда, № 10, 672-модда; 2019 йил, № 3, 166-модда, № 5, 261, 266-моддалар, № 9, 592-модда, № 10, 671-модда, № 11, 791-модда, № 12, 880-модда; 2020 йил, № 1, 1-модда, № 3, 198-модда, № 10, 593-модда; 2021 йил, № 1, 10-модда, 4-сонга илова, № 8, 803-модда, № 9, 903-модда; 2022 йил, № 3, 216-модда, № 5, 463-модда, № 6, 577-модда, № 8, 787-модда; 2023 йил, № 4, 269-модда, № 12, 1008-модда; 2024 йил, № 2, 111-модда, № 9, 964, 969-моддалар, № 12, 1280, 1286-моддалар; 2025 йил, № 3, 373-модда, № 6, 729-модда, № 9, 1042-модда, № 10, 1153-модда, № 11, 1237-модда, № 12, 1328-модда) қуйидаги ўзгартиришлар ва қўшимча киритилсин:

1) 32-модданинг биринчи қисмидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судлари» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий судлар» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

2) 34-модданинг :

бешинчи қисмидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судга» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий судга» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

олтинчи қисмидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судига» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий судга» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

3) 38-модданинг матни қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Ушбу Кодекснинг 33 ва 34-моддаларида белгиланган судловга тегишлилик тарафларнинг келишувига кўра ўзгартирилиши, шу жумладан экстерриториал судловга тегишлилик танланиши мумкин.

Экстерриториал судловга тегишлилик бўйича келишув мавжуд бўлган тақдирда, даъво аризаси ушбу Кодекснинг 33 ёки 34-моддаларида назарда тутилган судга тақдим этилади. Ишни кўрадиган судни аниқлаш автоматлаштирилган ахборот тизими орқали ушбу Кодекснинг 33 ва 34-моддаларида кўрсатилган суднинг танланиши истисно этиладиган тартибда амалга оширилади»;

4) 49-модданинг биринчи қисмидаги «Туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судларига» деган сўзлар «Туманлараро иқтисодий судларга» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

5) 151-модда қуйидаги мазмундаги тўртинчи қисм билан тўлдирилсин:

«Судловга тегишлилик тарафларнинг келишувига кўра ўзгартирилган, шу жумладан экстерриториал судловга тегишлилик танланган тақдирда, даъво аризасига тарафларнинг бундай келишуви мавжудлигини тасдиқловчи ҳужжат ҳам илова қилинади»;

6) 260-модданинг иккинчи хатбошисидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судларининг» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий судларнинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

7) 283-модданинг иккинчи хатбошисидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судларининг» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий судларнинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

8) 307-модда биринчи қисмининг биринчи хатбошисидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судларининг» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий судларнинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

4-модда . Ўзбекистон Республикасининг 2018 йил 25 январда қабул қилинган ЎРҚ-462-сонли Қонуни билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2018 йил, 1-сонга 3-илова, № 10, 672-модда; 2019 йил, № 5, 261-модда, № 9, 592-модда, № 11, 791-модда, № 12, 880-модда; 2020 йил, № 1, 1-модда, № 3, 198-модда; 2021 йил, № 1, 9-модда, 4-сонга илова, № 8, 800, 803-моддалар, № 9, 903-модда; 2022 йил, № 8, 787-модда, № 12, 1188-модда; 2023 йил, № 3, 185-модда, № 4, 269-модда, № 11, 923-модда, № 12, 1009-модда; 2024 йил, № 2, 115-модда, № 9, 964, 969-моддалар, № 12, 1286-модда; 2025 йил, № 3, 373-модда, № 6, 729-модда, № 9, 1042-модда) қуйидаги қўшимча ва ўзгартиришлар киритилсин:

1) 7-модда :

қуйидаги мазмундаги тўртинчи қисм билан тўлдирилсин:

«Қонунчилик билан судларнинг ваколатига киритилган маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриш натижалари бўйича қарор қабул қилинади»;

тўртинчи қисми бешинчи қисм деб ҳисоблансин;

2) қуйидаги мазмундаги 11 1 -модда билан тўлдирилсин:

«11 1 -модда. Ишончнинг ҳуқуқий ҳимояси

Виждонан ҳаракат қилувчи шахснинг маъмурий органнинг қарори (мансабдор шахснинг ҳаракати) қонуний эканлигига бўлган ишончи қонун билан қўриқланади.

Ишончни ҳуқуқий ҳимоя қилиш асослари ва тартиби қонунчилик ҳужжатларида белгиланади»;

3) 33-модда :

қуйидаги мазмундаги иккинчи қисм билан тўлдирилсин:

«Ушбу Кодекснинг 32-моддасида белгиланган судловга тегишлилик аризачининг экстерриториал судловга тегишлиликни танлаш ҳақидаги илтимосномасига кўра ўзгартирилиши мумкин. Бундай илтимоснома мавжуд бўлган тақдирда, ариза (шикоят) ушбу Кодекснинг 32-моддасида ёки мазкур модданинг биринчи қисмида назарда тутилган судга тақдим этилади. Ишни кўрадиган судни аниқлаш автоматлаштирилган ахборот тизими орқали ушбу Кодекснинг 32-моддасида ва мазкур модданинг биринчи қисмида кўрсатилган суднинг танланиши истисно этиладиган тартибда амалга оширилади»;

иккинчи ва учинчи қисмлари тегишинча учинчи ва тўртинчи қисмлар деб ҳисоблансин;

4) 105-модда қуйидаги мазмундаги 2 1 -банд билан тўлдирилсин:

«2 1 ) дастлабки эшитув натижаси бўйича аризачи аризани кўрмасдан қолдириш ҳақида арз қилган бўлса»;

5) 130-модда қуйидаги мазмундаги иккинчи қисм билан тўлдирилсин:

«Экстерриториал судловга тегишлилик танланганида аризага (шикоятга) аризачининг шу мазмундаги илтимосномаси ҳам илова қилинади»;

6) 17-бобнинг номи «муҳокамасига тайёрлаш» деган сўзлардан кейин «ва дастлабки эшитув» деган сўзлар билан тўлдирилсин;

7) 139-модданинг иккинчи қисми «ажримда баён этилиши мумкин» деган сўзлардан кейин «бундан дастлабки эшитув ўтказиладиган ҳоллар мустасно» деган сўзлар билан тўлдирилсин;

8) 140-модда қуйидаги мазмундаги учинчи қисм билан тўлдирилсин:

«Дастлабки эшитув ўтказилган ҳолларда ишни суд муҳокамасига тайёрлаш муддати йигирма кундан ошмаслиги керак»;

9) 17-боб қуйидаги мазмундаги 140 1 -модда билан тўлдирилсин:

«140 1 -модда. Дастлабки эшитув

Маъмурий органларнинг, фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг ва улар мансабдор шахсларининг қонунчиликка мос келмайдиган ҳамда фуқаролар ёки юридик шахсларнинг ҳуқуқларини ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузадиган қарорлари, ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги ишни суд муҳокамасига тайёрлаш жараёнида дастлабки эшитув ўтказилади.

Судья дастлабки эшитувни ариза судга келиб тушган кундан эътиборан йигирма кундан кечиктирмай ўтказади, ушбу муддат суд муҳокамаси учун белгиланган муддатга киритилмайди.

Дастлабки эшитувни ўтказиш чоғида судья:

1) аризачининг талабларини ва жавобгарнинг эътирозларини аниқлаштиради;

2) аризадаги камчиликларни бартараф этиш чораларини кўради;

3) талабларни исботлаш учун аризачига зарур далилларни ҳамда жавобгарга фикрини ёзма равишда тақдим этиш бўйича тушунтиришлар беради;

4) аризадаги талабларга ва ишдаги далилларга дастлабки ҳуқуқий баҳо (ишга дахлдор бўлмаган тарафларни алмаштириш, қўшимча жавобгарни жалб қилиш ва бошқалар) беради. Бунда кўрилаётган ишнинг мазмунан ҳал этилиши бўйича якуний фикр билдиришга йўл қўйилмайди.

Дастлабки эшитув бўйича мажлиснинг вақти ва жойи тўғрисида тарафлар буюртма хат орқали ёки хабардор қилинганлиги факти қайд этилишини таъминлайдиган алоқа воситаларидан фойдаланган ҳолда хабардор қилинади.

Дастлабки эшитув бўйича мажлис ўтказилганлиги тўғрисида баённома тузилиб, унда қуйидагилар кўрсатилади: мажлис ўтказилган сана ва жой; ишни юритаётган суднинг номи; судьянинг ва мажлис котибининг (судья ёрдамчисининг ёки катта ёрдамчисининг) фамилияси ҳамда исми-шарифининг бош ҳарфлари; тарафлар ва уларга процессуал ҳуқуқ ва мажбуриятлари тушунтирилганлиги тўғрисидаги маълумотлар; тарафлар томонидан берилган тушунтиришлар.

Тарафлар келмаган тақдирда, судья ушбу Кодекснинг 140-моддасида кўрсатилган ҳаракатларни амалга оширади. Бундай ҳолда дастлабки эшитув бўйича баённома тузилмайди.

Дастлабки эшитув натижасига кўра аризани кўрмасдан қолдириш ёки келишув битимини тасдиқлаш ёхуд иш бўйича суд муҳокамасини тайинлаш тўғрисида ажрим чиқарилади»;

10) қуйидаги мазмундаги 148 1 -модда билан тўлдирилсин:

«148 1 -модда. Маъмурий орган мансабдор шахсининг ёки унинг вакилининг судга келмаганлиги оқибатлари

Маъмурий органнинг қарори ёки унинг мансабдор шахсининг ҳаракати (ҳаракатсизлиги) устидан берилган аризани (шикоятни) кўришда мансабдор шахснинг ёки унинг вакилининг суд мажлисидаги иштироки мажбурий ҳисобланади.

Ушбу аризани (шикоятни) кўришда мансабдор шахс ёки унинг вакили суд мажлисида иштирок этмаган тақдирда суд муҳокамаси кейинга қолдирилади.

Маъмурий орган мансабдор шахсининг ёки унинг вакилининг суд муҳокамасида иштирок этмаганлиги суд томонидан узрли деб топилмаган тақдирда, суд мансабдор шахсга нисбатан суд жаримасини қўллашга ҳақли.

Маъмурий орган мансабдор шахсининг ёки унинг вакилининг иштироки ишнинг ҳар томонлама, тўлиқ ва тўғри ҳал қилинишига тўсқинлик қилмаган тақдирда, иш давлат органи мансабдор шахсининг ёки унинг вакилининг иштирокисиз кўриб чиқилиши мумкин»;

11) 174-модда :

номи «Хусусий ажрим» деган сўзлардан кейин «ва қарор» деган сўзлар билан тўлдирилсин;

қуйидаги мазмундаги олтинчи, еттинчи ва саккизинчи қисмлар билан тўлдирилсин:

«Ишни кўришда мансабдор шахснинг ёки фуқаронинг хатти-ҳаракатларида, уларнинг ишда иштирок этишидан қатъи назар, маъмурий ҳуқуқбузарлик аломатлари аниқланса, агар ушбу маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишни кўриб чиқиш қонунда мазкур суднинг ваколатига киритилган бўлса, суд уларни маъмурий жавобгарликка тортиш масаласини кўриб чиқади.

Маъмурий жавобгарликка тортиш тўғрисида суд қарор қабул қилади.

Қарор устидан шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин»;

12) 188-модданинг матни қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«Маъмурий органларнинг, фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, улар мансабдор шахсларининг қарорлари, ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан шикоят қилиш тўғрисидаги иш устидан шикоят қилинаётган қарорни қабул қилган ёки устидан шикоят қилинаётган ҳаракатни (ҳаракатсизликни) содир этган органнинг ёки мансабдор шахснинг вакиллари иштирокида кўриб чиқилади.

Суд мажлисининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органининг мансабдор шахси ёки унинг вакили келмаганлиги ишни кўриш учун тўсқинлик қилмайди. Бироқ суд ушбу шахсларнинг суд мажлисига келишини мажбурий деб топиши ва уларни тушунтиришлар бериш учун суд мажлисига чақириши мумкин.

Маъмурий органларнинг, фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, улар мансабдор шахсларининг қарорлари, ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан шикоят қилиш тўғрисидаги ишни кўриб чиқиш чоғида суд устидан шикоят қилинаётган қарор ёки унинг айрим қисмлари, ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) қонунийлигини, устидан шикоят қилинаётган қарорни қабул қилган ёхуд устидан шикоят қилинаётган ҳаракатни (ҳаракатсизликни) содир этган органнинг ёки мансабдор шахснинг ваколатларини текширади, шунингдек устидан шикоят қилинаётган қарор ёки унинг айрим қисмлари ёхуд ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) аризачининг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузганлигини аниқлайди.

Манфаатдор шахснинг ишончи ҳимоя қилиниши лозим бўлган ҳолларда, суднинг ҳал қилув қарори асосида оммавий ҳуқуқий муносабатлар тугатилиши ушбу шахс ўз мулкидан маҳрум бўлишига ёки бошқа оғир оқибатларга олиб келмаслиги керак».

5-модда . Ўзбекистон Республикасининг 2020 йил 6 январда қабул қилинган «Давлат божи тўғрисида»ги ЎРҚ-600-сонли Қонуни (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2020 йил, № 1, 1-модда, № 3, 201-модда, № 5, 298-модда, № 10, 593-модда, № 12, 691-модда; 2021 йил, № 1, 13-модда, 4-сонга илова, № 7, 661-модда, № 8, 800, 803-моддалар, № 10, 968-модда; 2022 йил, № 2, 76-модда, № 3, 214, 216-моддалар, № 4, 340-модда, № 5, 463, 464, 467-моддалар, № 12, 1186-модда; 2023 йил, № 2, 103-модда, № 3, 186-модда, № 4, 265, 269-моддалар, № 6, 444, 445-моддалар, № 7, 538-модда, № 9, 710-модда; 2024 йил, № 1, 5, 6, 7-моддалар, № 2, 101, 105, 107, 108, 111, 112-моддалар, № 7, 628-модда, № 8, 819, 823, 831-моддалар, № 9, 958-модда, № 10, 1076, 1079-моддалар, № 11, 1191-модда, № 12, 1279, 1280, 1285-моддалар; 2025 йил, № 1, 4, 6-моддалар, № 2, 188, 189, 195, 197-моддалар, № 4, 519, 520-моддалар, № 5, 648-модда, № 7, 828-модда, № 8, 968, 971-моддалар, № 10, 1153-модда, № 11, 1237-модда, № 12, 1322, 1328-моддалар; 2026 йил, № 1, 2, 4-моддалар) 18-моддасининг биринчи қисмига қуйидаги қўшимчалар киритилсин:

қуйидаги мазмундаги 9 1 -банд билан тўлдирилсин:

«9 1 ) агар жавобгарга нисбатан тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатилган бўлса ва жавобгарга нисбатан тақдим этилган талаб қонунга кўра тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги иш доирасида кўрилиши лозим бўлса, ариза кўрмасдан қолдирилганда»;

қуйидаги мазмундаги 14 1 -банд билан тўлдирилсин:

«14 1 ) дастлабки эшитув натижаларига кўра ариза кўрмасдан қолдирилганда».

6-модда . Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 28 июлда қабул қилинган «Судлар тўғрисида»ги ЎРҚ-703-сонли Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2021 йил, № 7, 663-модда; 2024 йил, № 2, 117-модда, № 8, 823-модда, № 9, 964-модда; 2025 йил, № 1, 8-модда, № 6, 727-модда, № 8, 969-модда, № 12, 1329-модда) қуйидаги ўзгартиришлар киритилсин:

1) 2-модда биринчи қисмининг тўққизинчи хатбошиси қуйидаги таҳрирда баён этилсин:

«туманлараро иқтисодий судлар»;

2) 4-бобнинг номидаги «Туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий суди» деган сўзлар «Туманлараро иқтисодий суд» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

3) 39-модданинг :

номидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судининг» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий суднинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

учинчи қисмидаги «Туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий суди» деган сўзлар «Туманлараро иқтисодий суд» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

4) 40-модданинг :

номидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судининг» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий суднинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

учинчи қисмидаги «Туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий суди» деган сўзлар «Туманлараро иқтисодий суд» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

5) 41-модда :

номидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий суди» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий суд» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

биринчи қисмининг биринчи хатбошисидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий суди» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий суд» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

иккинчи қисмидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судининг» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий суднинг» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

учинчи қисмидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий суди» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий суд» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

6) 42-модда :

номидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий суди» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий суд» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

биринчи қисмининг биринчи хатбошисидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий суди» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий суд» деган сўзлар билан алмаштирилсин;

иккинчи қисмидаги «туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий суди» деган сўзлар «туманлараро иқтисодий суд» деган сўзлар билан алмаштирилсин.

7-модда . Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.

8-модда . Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

ҳукумат қарорларини ушбу Қонунга мувофиқлаштирсин;

республика ижро этувчи ҳокимият органлари ушбу Қонунга зид бўлган ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатларини қайта кўриб чиқишлари ва бекор қилишларини таъминласин.

9-модда . Ушбу Қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

Ўзбекистон Республикасининг Президенти Ш. МИРЗИЁЕВ

Тошкент ш.,

2026 йил 14 август,

ЎРҚ-1165-сон

(Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 14.08.2026 й., 03/26/1165/0841-сон)

lex.uz

Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni

Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga iqtisodiy va maʼmuriy sudlarga murojaat qilishda fuqarolar va tadbirkorlar uchun yanada qulay shart-sharoitlar yaratishga hamda odil sudlovga erishish darajasini oshirishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida

Qonunchilik palatasi tomonidan 2026-yil 10-fevralda qabul qilingan Senat tomonidan 2026-yil 18-mayda maʼqullangan

Keyingi yillarda mamlakatimizda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining odil sudlovga erishish imkoniyatlarini yanada kengaytirish, ularning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish borasida tizimli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.

Shu bilan birga iqtisodiy va maʼmuriy sudlarga murojaat qilishda fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari uchun yanada qulay shart-sharoitlar yaratishga qaratilgan yangi huquqiy institutlarni amaliyotga joriy etish, shuningdek fuqarolar va tadbirkorlik subyektlarining huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida ushbu sudlarning rolini yanada oshirish zaruriyati yuzaga kelmoqda.

Mazkur Qonun bilan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual , Iqtisodiy protsessual kodekslariga hamda “Sudlar toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga iqtisodiy sudlarning maʼmuriy boshqaruv tizimini soddalashtirishga va ularning samaradorligini oshirishga qaratilgan oʻzgartirishlar kiritilmoqda.

Shuningdek Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi maʼmuriy sud tomonidan nizolarni hal etish jarayonida maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish tartibini nazarda tutuvchi norma bilan toʻldirilmoqda.

Bundan tashqari Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga va Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksiga eksterritorial sudlovga tegishlilikni joriy etishga qaratilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilmoqda.

Shu bilan birga Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga davlat organining mansabdor shaxsi yoki uning vakili maʼmuriy sudning majlisida majburiy ishtirok etishini taʼminlash tartibini, ishonchning huquqiy himoyasi prinsipini va dastlabki eshituv institutini kiritish nazarda tutilmoqda.

Shuningdek “Davlat boji toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatilganligi sababli qarzdorga nisbatan qoʻzgʻatilgan boshqa daʼvolar koʻrib chiqilmagan hollarda, shuningdek dastlabki eshituv natijalariga koʻra ariza koʻrmasdan qoldirilganda toʻlangan davlat boji qaytarib berilishi belgilanmoqda.

Ushbu Qonun fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari uchun sudlarga murojaat qilishda yanada qulay shart-sharoitlar yaratishga, sudlar faoliyati samaradorligini oshirishga, shuningdek davlat organlari va mansabdor shaxslarning faoliyati ustidan samarali sud nazoratini oʻrnatishga xizmat qiladi.

1-modda . Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan 2013-XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 2, 5-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 12, 269-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda, № 7-8, 217-modda; 2001-yil, № 1-2, 11, 23-moddalar, № 9-10, 165, 182-moddalar; 2002-yil, № 9, 165-modda; 2003-yil, № 5, 67-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda, № 9, 171-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 12, 418-modda; 2006-yil, № 6, 261-modda; 2007-yil, № 4, 166-modda, № 6, 248, 249-moddalar, № 9, 422-modda, № 12, 594, 595, 607-moddalar; 2008-yil, № 4, 177, 187-moddalar, № 9, 482, 484, 487-moddalar, № 12, 636, 641-moddalar; 2009-yil, № 1, 1-modda, № 4, 136-modda, № 9, 335-modda, № 12, 469, 470-moddalar; 2010-yil, № 6, 231-modda, № 9, 334, 336, 337, 342-moddalar, № 12, 477-modda; 2011-yil, № 4, 103, 104-moddalar, № 9, 252-modda, № 12/2, 363-modda; 2012-yil, № 1, 3-modda, № 9/2, 244-modda, № 12, 336-modda; 2014-yil, № 9, 244-modda; 2015-yil, № 8, 310, 312-moddalar, № 12, 452-modda; 2016-yil, № 4, 125-modda, № 9, 276-modda, № 12, 385-modda; 2017-yil, № 3, 47-modda, № 6, 300-modda, № 9, 506, 510-moddalar, № 10, 605-modda; 2018-yil, № 1, 1, 5-moddalar, № 4, 218, 224-moddalar, № 7, 430, 431-moddalar, № 10, 679-modda; 2019-yil, № 1, 3, 5-moddalar, № 2, 47-modda, № 3, 161-modda, № 5, 259, 267-moddalar, № 7, 386-modda, № 8, 469-modda, № 9, 589, 592-moddalar, № 10, 671-modda, № 11, 787, 791-moddalar, № 12, 880, 881, 891-moddalar; 2020-yil, № 3, 204-modda, № 5, 296-modda, № 12, 689-modda; 2021-yil, № 1, 5, 11, 13, 14-moddalar, № 2, 142, 144-moddalar, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar, № 9, 903-modda, № 10, 973-modda, № 12, 1193-modda; 2022-yil, № 2, 81-modda, № 3, 216-modda, № 4, 337-modda, № 6, 575-modda; 2023-yil, № 3, 184, 185-moddalar, № 4, 265, 269-moddalar, № 5, 319-modda, № 9, 713-modda; 2024-yil, № 1, 8-modda, № 2, 115-modda, № 9, 964-modda, № 10, 1070, 1073, 1077, 1083-moddalar, № 12, 1280, 1286, 1292-moddalar; 2025-yil, № 1, 8-modda, № 2, 196, 201-moddalar, № 3, 376-modda, № 6, 727-modda, № 8, 968, 969-moddalar, № 9, 1042-modda; 2026-yil, № 1, 5-modda) 239-moddasi uchinchi qismining 4-bandidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

2-modda . Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan 2015-XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 3, 6-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 9, 193-modda, № 12, 269-modda; 1996-yil, № 5-6, 69-modda, № 9, 144-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 4-5, 126-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 3, 38-modda, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda, № 7-8, 217-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda, № 9-10, 165, 182-moddalar; 2002-yil, № 1, 20-modda, № 9, 165-modda; 2003-yil, № 1, 8-modda, № 5, 67-modda, № 9-10, 149-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda, № 5, 90-modda, № 9, 171-modda; 2005-yil, № 1, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 9, 312-modda, № 12, 413, 417, 418-moddalar; 2006-yil, № 6, 261-modda, № 9, 498-modda, № 10, 536-modda, № 12, 656, 659-moddalar; 2007-yil, № 4, 158, 159, 164, 165-moddalar, № 9, 416, 421-moddalar, № 12, 596, 604, 607-moddalar; 2008-yil, № 4, 181, 189, 192-moddalar, № 9, 486, 488-moddalar, № 12, 640, 641-moddalar; 2009-yil, № 1, 1-modda, № 9, 334, 335, 337-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 462, 468, 470, 472, 474-moddalar; 2010-yil, № 5, 175, 179-moddalar, № 6, 231-modda, № 9, 335, 339, 341-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 468, 473, 474-moddalar; 2011-yil, № 1, 1-modda, № 4, 104, 105-moddalar, № 9, 247, 252-moddalar, № 12/2, 365-modda; 2012-yil, № 4, 108-modda, № 9/1, 242-modda, № 12, 336-modda; 2013-yil, № 4, 98-modda, № 10, 263-modda; 2014-yil, № 1, 2-modda, № 5, 130-modda, № 9, 244-modda, № 12, 341, 343-moddalar; 2015-yil, № 6, 228-modda, № 8, 310, 312-moddalar, № 12, 452-modda; 2016-yil, № 1, 2-modda, № 4, 125-modda, № 9, 276-modda, № 12, 383, 385-moddalar; 2017-yil, № 4, 137-modda, № 6, 300-modda, № 9, 510-modda, № 10, 605-modda; 2018-yil, № 1, 1, 4, 5-moddalar, № 4, 224-modda, № 7, 430, 431, 432-moddalar, № 10, 671, 673, 679-moddalar; 2019-yil, № 1, 1, 3, 5-moddalar, № 2, 47-modda, № 3, 161, 165, 166-moddalar, № 5, 259, 261, 267, 268-moddalar, № 7, 386-modda, № 8, 469, 471-moddalar, № 9, 591, 592-moddalar, № 10, 674, 676-moddalar, № 11, 787, 791-moddalar, № 12, 880, 891-moddalar; 2020-yil, № 1, 4-modda, № 3, 203, 204-moddalar, № 7, 449-modda, № 9, 539, 540-moddalar, № 10, 593, 596-moddalar, № 11, 651-modda, № 12, 691-modda; 2021-yil, № 1, 5, 7, 12, 13, 14-moddalar, № 2, 142-modda, № 3, 217-modda, № 4, 290, 293-moddalar, 4-songa ilova, № 8, 800, 802, 803-moddalar, № 9, 903-modda, № 10, 966, 967, 968, 973-moddalar, № 11, 1066-modda; 2022-yil, № 1, 1, 2-moddalar, № 2, 80, 81-moddalar, № 3, 215, 216-moddalar, № 4, 337-modda, № 5, 464, 465, 466, 467-moddalar, № 8, 787-modda, № 10, 981, 984-moddalar, № 12, 1188-modda; 2023-yil, № 3, 184, 185, 188, 189-moddalar, № 4, 265, 266, 268-moddalar, № 5, 319, 320-moddalar, № 7, 533, 534, 535, 537, 539-moddalar, № 8, 634-modda, № 10, 798-modda, № 11, 921, 923, 924-moddalar, № 12, 1004-modda; 2024-yil, № 1, 5, 7, 8, 9-moddalar, № 2, 102, 111, 115, 116-moddalar, № 3, 243, 245-moddalar, № 6, 530, 532-moddalar, № 7, 629-modda, № 8, 826, 829, 831-moddalar, № 9, 954, 964, 965-moddalar, № 10, 1070, 1071, 1073, 1077, 1078, 1083, 1084-moddalar, № 11, 1187, 1188, 1189-moddalar, № 12, 1279, 1280, 1282, 1286, 1287-moddalar; 2025-yil, № 1, 5, 8-moddalar, № 2, 187, 188, 196, 198, 201-moddalar, № 3, 368, 376-moddalar, № 4, 517, 521-moddalar, № 5, 643, 644-moddalar, № 6, 729-modda, № 7, 828, 829, 832-moddalar, № 8, 968, 971-moddalar, № 11, 1233, 1236, 1237-moddalar, № 12, 1322, 1327, 1328, 1329-moddalar; 2026-yil, № 1, 6-modda) quyidagi mazmundagi 245 13 -modda bilan toʻldirilsin:

“245 13 -modda. Maʼmuriy sudlar

Maʼmuriy sudlar maʼmuriy ishlarning muhokamasi chogʻida maʼmuriy huquqbuzarliklar aniqlangan hollarda ushbu Kodeksning 180 va 181-moddalarida nazarda tutilgan maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqadi”.

3-modda. Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 24-yanvarda qabul qilingan OʻRQ-461-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 2-ilova, № 7, 433-modda, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 3, 166-modda, № 5, 261, 266-moddalar, № 9, 592-modda, № 10, 671-modda, № 11, 791-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 198-modda, № 10, 593-modda; 2021-yil, № 1, 10-modda, 4-songa ilova, № 8, 803-modda, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 3, 216-modda, № 5, 463-modda, № 6, 577-modda, № 8, 787-modda; 2023-yil, № 4, 269-modda, № 12, 1008-modda; 2024-yil, № 2, 111-modda, № 9, 964, 969-moddalar, № 12, 1280, 1286-moddalar; 2025-yil, № 3, 373-modda, № 6, 729-modda, № 9, 1042-modda, № 10, 1153-modda, № 11, 1237-modda, № 12, 1328-modda) quyidagi oʻzgartirishlar va qoʻshimcha kiritilsin:

1) 32-moddaning birinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlari” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlar” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

2) 34-moddaning :

beshinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudga” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

oltinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudiga” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

3) 38-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Ushbu Kodeksning 33 va 34-moddalarida belgilangan sudlovga tegishlilik taraflarning kelishuviga koʻra oʻzgartirilishi, shu jumladan eksterritorial sudlovga tegishlilik tanlanishi mumkin.

Eksterritorial sudlovga tegishlilik boʻyicha kelishuv mavjud boʻlgan taqdirda, daʼvo arizasi ushbu Kodeksning 33 yoki 34-moddalarida nazarda tutilgan sudga taqdim etiladi. Ishni koʻradigan sudni aniqlash avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali ushbu Kodeksning 33 va 34-moddalarida koʻrsatilgan sudning tanlanishi istisno etiladigan tartibda amalga oshiriladi”;

4) 49-moddaning birinchi qismidagi “Tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlariga” degan soʻzlar “Tumanlararo iqtisodiy sudlarga” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

5) 151-modda quyidagi mazmundagi toʻrtinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Sudlovga tegishlilik taraflarning kelishuviga koʻra oʻzgartirilgan, shu jumladan eksterritorial sudlovga tegishlilik tanlangan taqdirda, daʼvo arizasiga taraflarning bunday kelishuvi mavjudligini tasdiqlovchi hujjat ham ilova qilinadi”;

6) 260-moddaning ikkinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

7) 283-moddaning ikkinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

8) 307-modda birinchi qismining birinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudlarining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudlarning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

4-modda . Oʻzbekiston Respublikasining 2018-yil 25-yanvarda qabul qilingan OʻRQ-462-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksiga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2018-yil, 1-songa 3-ilova, № 10, 672-modda; 2019-yil, № 5, 261-modda, № 9, 592-modda, № 11, 791-modda, № 12, 880-modda; 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 198-modda; 2021-yil, № 1, 9-modda, 4-songa ilova, № 8, 800, 803-moddalar, № 9, 903-modda; 2022-yil, № 8, 787-modda, № 12, 1188-modda; 2023-yil, № 3, 185-modda, № 4, 269-modda, № 11, 923-modda, № 12, 1009-modda; 2024-yil, № 2, 115-modda, № 9, 964, 969-moddalar, № 12, 1286-modda; 2025-yil, № 3, 373-modda, № 6, 729-modda, № 9, 1042-modda) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin:

1) 7-modda :

quyidagi mazmundagi toʻrtinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Qonunchilik bilan sudlarning vakolatiga kiritilgan maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrish natijalari boʻyicha qaror qabul qilinadi”;

toʻrtinchi qismi beshinchi qism deb hisoblansin;

2) quyidagi mazmundagi 11 1 -modda bilan toʻldirilsin:

“11 1 -modda. Ishonchning huquqiy himoyasi

Vijdonan harakat qiluvchi shaxsning maʼmuriy organning qarori (mansabdor shaxsning harakati) qonuniy ekanligiga boʻlgan ishonchi qonun bilan qoʻriqlanadi.

Ishonchni huquqiy himoya qilish asoslari va tartibi qonunchilik hujjatlarida belgilanadi”;

3) 33-modda :

quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Ushbu Kodeksning 32-moddasida belgilangan sudlovga tegishlilik arizachining eksterritorial sudlovga tegishlilikni tanlash haqidagi iltimosnomasiga koʻra oʻzgartirilishi mumkin. Bunday iltimosnoma mavjud boʻlgan taqdirda, ariza (shikoyat) ushbu Kodeksning 32-moddasida yoki mazkur moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan sudga taqdim etiladi. Ishni koʻradigan sudni aniqlash avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali ushbu Kodeksning 32-moddasida va mazkur moddaning birinchi qismida koʻrsatilgan sudning tanlanishi istisno etiladigan tartibda amalga oshiriladi”;

ikkinchi va uchinchi qismlari tegishincha uchinchi va toʻrtinchi qismlar deb hisoblansin;

4) 105-modda quyidagi mazmundagi 2 1 -band bilan toʻldirilsin:

“2 1 ) dastlabki eshituv natijasi boʻyicha arizachi arizani koʻrmasdan qoldirish haqida arz qilgan boʻlsa”;

5) 130-modda quyidagi mazmundagi ikkinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Eksterritorial sudlovga tegishlilik tanlanganida arizaga (shikoyatga) arizachining shu mazmundagi iltimosnomasi ham ilova qilinadi”;

6) 17-bobning nomi “muhokamasiga tayyorlash” degan soʻzlardan keyin “va dastlabki eshituv” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;

7) 139-moddaning ikkinchi qismi “ajrimda bayon etilishi mumkin” degan soʻzlardan keyin “bundan dastlabki eshituv oʻtkaziladigan hollar mustasno” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;

8) 140-modda quyidagi mazmundagi uchinchi qism bilan toʻldirilsin:

“Dastlabki eshituv oʻtkazilgan hollarda ishni sud muhokamasiga tayyorlash muddati yigirma kundan oshmasligi kerak”;

9) 17-bob quyidagi mazmundagi 140 1 -modda bilan toʻldirilsin:

“140 1 -modda. Dastlabki eshituv

Maʼmuriy organlarning, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining va ular mansabdor shaxslarining qonunchilikka mos kelmaydigan hamda fuqarolar yoki yuridik shaxslarning huquqlarini va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzadigan qarorlari, harakatlari (harakatsizligi) yuzasidan nizolashish toʻgʻrisidagi ishni sud muhokamasiga tayyorlash jarayonida dastlabki eshituv oʻtkaziladi.

Sudya dastlabki eshituvni ariza sudga kelib tushgan kundan eʼtiboran yigirma kundan kechiktirmay oʻtkazadi, ushbu muddat sud muhokamasi uchun belgilangan muddatga kiritilmaydi.

Dastlabki eshituvni oʻtkazish chogʻida sudya:

1) arizachining talablarini va javobgarning eʼtirozlarini aniqlashtiradi;

2) arizadagi kamchiliklarni bartaraf etish choralarini koʻradi;

3) talablarni isbotlash uchun arizachiga zarur dalillarni hamda javobgarga fikrini yozma ravishda taqdim etish boʻyicha tushuntirishlar beradi;

4) arizadagi talablarga va ishdagi dalillarga dastlabki huquqiy baho (ishga daxldor boʻlmagan taraflarni almashtirish, qoʻshimcha javobgarni jalb qilish va boshqalar) beradi. Bunda koʻrilayotgan ishning mazmunan hal etilishi boʻyicha yakuniy fikr bildirishga yoʻl qoʻyilmaydi.

Dastlabki eshituv boʻyicha majlisning vaqti va joyi toʻgʻrisida taraflar buyurtma xat orqali yoki xabardor qilinganligi fakti qayd etilishini taʼminlaydigan aloqa vositalaridan foydalangan holda xabardor qilinadi.

Dastlabki eshituv boʻyicha majlis oʻtkazilganligi toʻgʻrisida bayonnoma tuzilib, unda quyidagilar koʻrsatiladi: majlis oʻtkazilgan sana va joy; ishni yuritayotgan sudning nomi; sudyaning va majlis kotibining (sudya yordamchisining yoki katta yordamchisining) familiyasi hamda ismi-sharifining bosh harflari; taraflar va ularga protsessual huquq va majburiyatlari tushuntirilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar; taraflar tomonidan berilgan tushuntirishlar.

Taraflar kelmagan taqdirda, sudya ushbu Kodeksning 140-moddasida koʻrsatilgan harakatlarni amalga oshiradi. Bunday holda dastlabki eshituv boʻyicha bayonnoma tuzilmaydi.

Dastlabki eshituv natijasiga koʻra arizani koʻrmasdan qoldirish yoki kelishuv bitimini tasdiqlash yoxud ish boʻyicha sud muhokamasini tayinlash toʻgʻrisida ajrim chiqariladi”;

10) quyidagi mazmundagi 148 1 -modda bilan toʻldirilsin:

“148 1 -modda. Maʼmuriy organ mansabdor shaxsining yoki uning vakilining sudga kelmaganligi oqibatlari

Maʼmuriy organning qarori yoki uning mansabdor shaxsining harakati (harakatsizligi) ustidan berilgan arizani (shikoyatni) koʻrishda mansabdor shaxsning yoki uning vakilining sud majlisidagi ishtiroki majburiy hisoblanadi.

Ushbu arizani (shikoyatni) koʻrishda mansabdor shaxs yoki uning vakili sud majlisida ishtirok etmagan taqdirda sud muhokamasi keyinga qoldiriladi.

Maʼmuriy organ mansabdor shaxsining yoki uning vakilining sud muhokamasida ishtirok etmaganligi sud tomonidan uzrli deb topilmagan taqdirda, sud mansabdor shaxsga nisbatan sud jarimasini qoʻllashga haqli.

Maʼmuriy organ mansabdor shaxsining yoki uning vakilining ishtiroki ishning har tomonlama, toʻliq va toʻgʻri hal qilinishiga toʻsqinlik qilmagan taqdirda, ish davlat organi mansabdor shaxsining yoki uning vakilining ishtirokisiz koʻrib chiqilishi mumkin”;

11) 174-modda :

nomi “Xususiy ajrim” degan soʻzlardan keyin “va qaror” degan soʻzlar bilan toʻldirilsin;

quyidagi mazmundagi oltinchi, yettinchi va sakkizinchi qismlar bilan toʻldirilsin:

“Ishni koʻrishda mansabdor shaxsning yoki fuqaroning xatti-harakatlarida, ularning ishda ishtirok etishidan qatʼi nazar, maʼmuriy huquqbuzarlik alomatlari aniqlansa, agar ushbu maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish qonunda mazkur sudning vakolatiga kiritilgan boʻlsa, sud ularni maʼmuriy javobgarlikka tortish masalasini koʻrib chiqadi.

Maʼmuriy javobgarlikka tortish toʻgʻrisida sud qaror qabul qiladi.

Qaror ustidan shikoyat qilinishi (protest keltirilishi) mumkin”;

12) 188-moddaning matni quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“Maʼmuriy organlarning, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, ular mansabdor shaxslarining qarorlari, harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat qilish toʻgʻrisidagi ish ustidan shikoyat qilinayotgan qarorni qabul qilgan yoki ustidan shikoyat qilinayotgan harakatni (harakatsizlikni) sodir etgan organning yoki mansabdor shaxsning vakillari ishtirokida koʻrib chiqiladi.

Sud majlisining vaqti va joyi toʻgʻrisida tegishli tarzda xabardor qilingan fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organining mansabdor shaxsi yoki uning vakili kelmaganligi ishni koʻrish uchun toʻsqinlik qilmaydi. Biroq sud ushbu shaxslarning sud majlisiga kelishini majburiy deb topishi va ularni tushuntirishlar berish uchun sud majlisiga chaqirishi mumkin.

Maʼmuriy organlarning, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organlarining, ular mansabdor shaxslarining qarorlari, harakatlari (harakatsizligi) ustidan shikoyat qilish toʻgʻrisidagi ishni koʻrib chiqish chogʻida sud ustidan shikoyat qilinayotgan qaror yoki uning ayrim qismlari, harakatlar (harakatsizlik) qonuniyligini, ustidan shikoyat qilinayotgan qarorni qabul qilgan yoxud ustidan shikoyat qilinayotgan harakatni (harakatsizlikni) sodir etgan organning yoki mansabdor shaxsning vakolatlarini tekshiradi, shuningdek ustidan shikoyat qilinayotgan qaror yoki uning ayrim qismlari yoxud harakatlar (harakatsizlik) arizachining huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzganligini aniqlaydi.

Manfaatdor shaxsning ishonchi himoya qilinishi lozim boʻlgan hollarda, sudning hal qiluv qarori asosida ommaviy huquqiy munosabatlar tugatilishi ushbu shaxs oʻz mulkidan mahrum boʻlishiga yoki boshqa ogʻir oqibatlarga olib kelmasligi kerak”.

5-modda . Oʻzbekiston Respublikasining 2020-yil 6-yanvarda qabul qilingan “Davlat boji toʻgʻrisida”gi OʻRQ-600-sonli Qonuni (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2020-yil, № 1, 1-modda, № 3, 201-modda, № 5, 298-modda, № 10, 593-modda, № 12, 691-modda; 2021-yil, № 1, 13-modda, 4-songa ilova, № 7, 661-modda, № 8, 800, 803-moddalar, № 10, 968-modda; 2022-yil, № 2, 76-modda, № 3, 214, 216-moddalar, № 4, 340-modda, № 5, 463, 464, 467-moddalar, № 12, 1186-modda; 2023-yil, № 2, 103-modda, № 3, 186-modda, № 4, 265, 269-moddalar, № 6, 444, 445-moddalar, № 7, 538-modda, № 9, 710-modda; 2024-yil, № 1, 5, 6, 7-moddalar, № 2, 101, 105, 107, 108, 111, 112-moddalar, № 7, 628-modda, № 8, 819, 823, 831-moddalar, № 9, 958-modda, № 10, 1076, 1079-moddalar, № 11, 1191-modda, № 12, 1279, 1280, 1285-moddalar; 2025-yil, № 1, 4, 6-moddalar, № 2, 188, 189, 195, 197-moddalar, № 4, 519, 520-moddalar, № 5, 648-modda, № 7, 828-modda, № 8, 968, 971-moddalar, № 10, 1153-modda, № 11, 1237-modda, № 12, 1322, 1328-moddalar; 2026-yil, № 1, 2, 4-moddalar) 18-moddasining birinchi qismiga quyidagi qoʻshimchalar kiritilsin:

quyidagi mazmundagi 9 1 -band bilan toʻldirilsin:

“9 1 ) agar javobgarga nisbatan toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisida ish qoʻzgʻatilgan boʻlsa va javobgarga nisbatan taqdim etilgan talab qonunga koʻra toʻlovga qobiliyatsizlik toʻgʻrisidagi ish doirasida koʻrilishi lozim boʻlsa, ariza koʻrmasdan qoldirilganda”;

quyidagi mazmundagi 14 1 -band bilan toʻldirilsin:

“14 1 ) dastlabki eshituv natijalariga koʻra ariza koʻrmasdan qoldirilganda”.

6-modda . Oʻzbekiston Respublikasining 2021-yil 28-iyulda qabul qilingan “Sudlar toʻgʻrisida”gi OʻRQ-703-sonli Qonuniga (Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2021-yil, № 7, 663-modda; 2024-yil, № 2, 117-modda, № 8, 823-modda, № 9, 964-modda; 2025-yil, № 1, 8-modda, № 6, 727-modda, № 8, 969-modda, № 12, 1329-modda) quyidagi oʻzgartirishlar kiritilsin:

1) 2-modda birinchi qismining toʻqqizinchi xatboshisi quyidagi tahrirda bayon etilsin:

“tumanlararo iqtisodiy sudlar”;

2) 4-bobning nomidagi “Tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “Tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

3) 39-moddaning :

nomidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismidagi “Tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “Tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

4) 40-moddaning :

nomidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismidagi “Tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “Tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

5) 41-modda :

nomidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

birinchi qismining birinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudining” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sudning” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

uchinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

6) 42-modda :

nomidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

birinchi qismining birinchi xatboshisidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin;

ikkinchi qismidagi “tumanlararo, tuman, shahar iqtisodiy sudi” degan soʻzlar “tumanlararo iqtisodiy sud” degan soʻzlar bilan almashtirilsin.

7-modda . Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.

8-modda . Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:

hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;

respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.

9-modda . Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran kuchga kiradi.

Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV

Toshkent sh.,

2026-yil 14-avgust,

OʻRQ-1165-son

(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 14.08.2026-y., 03/26/1165/0841-son)

lex.uz